GRICE E VIO

  THOMAE DE VIO CAIETANI  ORDINIS PRAEDICATORUM  S. R.  IN  E. CARDINALIS  COMMENTARIA  RELIQUUM LIBRI SECUNDI PERI HERMENEIAS  AD LECTOREM  Humano: capiti cervicem. nitor. equinam  Addere: da veniam, si nova monstra iuvant.  —H—  LECTIO TERTIA  (Cano. CarrTANt lect. 1).  ^  DE NUMERO ET HABITUDINE ENUNCIATIONUM IN QUIBUS PRAEDICATUR VERBUM EST  ET SUBIICITUR NOMEN FINITUM UNIVERSALITER SUMPTUM, VEL NOMEN INFINITUM, ET IN QUIBUS  PRAEDICATUR VERBUM: ADIECTIVUM  Ὁμοίως δὲ ἔχει κἂν καθόλου τοῦ ὀνόματος ἦ ἡ κατά-  φάσις" olov, πᾶς ἐστὶν ἄνθρωπος δίκαιος: ἀπόφασις  τούτου, οὐ πᾶς ἐστὶν ἄνθρωπος δίκαιος: πᾶς ἔστιν  ἄνθρωπος οὐ δίκαιος, οὐ πᾶς ἐστὶν ἄνθρωπος οὐ δί-  χαιὸς.  Πλὴν οὐχ ὁμοίως τὰς κατοὸ διάμετρον ἐνδέχεται συνα-  ληθεύειν: ἐνδέχεται δὲ ποτέ.  Αὗται μὲν οὖν δύο ἀντίκεινται,  ἴλλλαι δὲ δύο πρὸς τὸ οὐχ ἄνθρωπος, ὡς ὑποκείμενόν  τι  προστεθέν- ἔστι δίκαιος οὐκ ἄνθρωπος, οὐχ ἔστι  δίχαιος οὐχ ἄνθρωπος" ἔστιν οὐ δίκαιος οὐχ ἄνθρω-  πος, οὐχ ἐστιν οὐ δίκαιος οὐχ ἄνθρωπος. '  Πλείους δὲ τούτων οὐχ ἔσονται ἀντιθέσεις.  Αὗται δὲ χωρὶς ἐκείνων αὐταὶ καθ᾽ ἑαυτὰς ἔσονται, ὡς  ὀνόματι τῷ οὐχ ἄνθρωπος χρώμεναι.  "Eg ὅσων δὲ τὸ ἔστι pod ἁρμόττει, olov ἐπὶ τοῦ ὑγιαίνει  καὶ βαδίζει, ἐπὶ τούτων τὸ αὐτὸ ποιεῖ οὕτω. τιθέ-  μενον, ὡς ἂν εἰ τὸ ἔστι προσήπτετο; olov, ὑγιαίνει  à  πᾶς ἄνθρωπος; οὐχ ὑγιαίνει πᾶς ἄνθρωπος, ὑγιαίγει  πᾶς οὐχ ἄνθρωπος, οὐχ ὑγιαίνει πᾶς οὐκ ἄνθρωπος.  Οὐ γάρ ἐστι τὸ οὐ πᾶς ἄνθρωπος λεχτέον' ἀλλὰ τὸ οὔ,  τὴν ἀπόφασιν, τῷ ἄνθρωπος προσθετέον" τὸ γὰρ πᾶς  οὐ τὸ καθόλου σημαίνει, ἀλλ᾽ ὅτι καθόλου.  ᾿  Δῆλον δὲ ἐκ τοῦδε, ὑγιαίνει ἄνθρωπος, οὐχ ὑγιαίνει ἄν-  θρωπος" ὑγιαίνει οὐχ ἄνθρωπος, οὐχ ὑγιαίνει οὐχ ἄν-  θρωπος. Ταῦτα γὰρ ἐχείνων διαφέρει τῷ μὴ καθόλου  εἶναι. Ὥστε τὸ πᾶς, ἢ οὐδείς, οὐδὲν ἄλλο προσση-  μαίνει; ἢ ὅτι χαθόλου τοῦ ὀνόματος ἢ κατάφασιν 7)  ἀπόφασιν.  :  Τὰ δὲ ἄλλα τὰ αὐτὰ δεῖ προστιθέναι"  * Similiter autem se habent, et si universalis nominis sit af-  firmatio; ut est, omnis homo iustus est; negatio huius,  non omnis est homo iustus, omnis est homo non iustus,  non omnis est homo non iustus.  Sed non similiter angulares contingit veras esse; contingit  autem aliquando.  Hae igitur duae oppositae sunt.  Aliae  autem duae ad id quod est, non homo, quasi ad  subiectum aliquod additum; ut, est iustus non homo,  non est iustus non homo; est non iustus non homo,  non  est non iustus non homo.  Plures autem his non erunt oppositae.  Hae autem extra illas, ipsae secundum se erunt, ut nomine  utentes eo, quod est non homo.  In his vero, in quibus, est, non convenit ut in eo. quod  est valere vel ambulare, idem faciunt sic positum, ac  si, est, adderetur, ut, sanus est omnis homo, non sanus  est  nus  omnis homo; sanus est omnis non homo, non sa-  est  omnis non homo.  Non enim dicendum est, non omnis homo; sed, non, ne-  gationem ad id quod est homo addendum est; omnis  enim non universalem significat, sed quoniam univer-  saliter.  Manifestum est autem ex eo quod est, valet homo, non  valet homo; valet non homo, non valet non homo.  Haec enim ab illis differunt, eo quod universaliter non  sunt. Quare omnis vel nullus nihil significant aliud, nisi  quoniam universaliter de nomine, vel affirmant vel  negant.  Ergo et caetera eadem oportet apponi.  *  Seq. cap. x.  PERI HERMENEIAS LIB. II  ostquam Philosophus α distinxit enun-  ciationes in quibus subiicitur nomen   in-  finitum non universaliter sumptum, hic  S  *  Ed. c: indefi-  nitas.  *  *  Num. 4.  Num. 8.  intendit  distinguere enunciationes , in  )quibus subiicitur nomen finitum univer-  Csaliter sumptum. Et circa hoc tria facit:  primo, ponit similitudinem istarum enun-  ciationum ad infinitas * supra positas; secundo, ostendit  dissimilitudinem earumdem; ibi: Sed non similiter * etc. ;  tertio, concludit numerum oppositionum inter dictas enun-  ciationes; ibi: Hae duae igitur  2.  *  Lib. II, lect. ui,  n. 5.  Ammonius.  Porphyrius.  *  Lect. xi, n. 5,  seq.  *  Ed. c: quam su-  ra  posuimus.  orphyrius.  et  * etc. Dicit ergo primo quod:  similes sunt enunciationes, in quibus est nominis univer-  saliter sumpti affirmatio.  Quoad primum notandum est quod in enunciatio-  nibus indefinitis supra positis * erant duae oppositiones et  quatuor enunciationes, et affirmativae inferebant negati-  vas, et non inferebantur ab eis, ut patet tam in exposi-  tione Ammonii, quam Porphyrii. Ita in enunciationibus  in quibus subiicitur nomen finitum universaliter sumptum  inveniuntur duae oppositiones et quatuor enunciationes:  affirmativae inferunt negativas et non e contra. Unde  similiter se habent enunciationes supradictae, sj nominis  in subiecto sumpti fiat affirmatio universaliter. Fierit enim  tunc quatuor enunciationes: duae de praedicato finito,  scilicet omnis bomo est iustus, et eius negatio quae est,  non ommis bomo est iustus; et duae de praedicato infini-  to, scilicet omnis bomo. est non iustus, et eius negatio quae  est, non omnis bomo est non iustus. Et quia quaelibet affir-  matio cum sua negatione unam integrat oppositionem,  duae efficiuntur oppositiones, sicut et de indefinitis di-  ctum est. Nec obstat quod de enunciationibus universali-  bus  loquens particulares inseruit; quoniam sicut supra  de  indefinitis  et  suis  negationibus sermonem fecit, ita  nunc de afhrmationibus universalibus sermonem faciens  de earum negationibus est coactus loqui. Negatio siqui-  dem universalis affirmativae non est universalis negativa,  sed particularis negativa, ut in I libro habitum est *  3. Quod autem similis sit consequentia in istis et supra-  dictis indefinitis patet exemplariter. Et ne multa loquendo  res  clara prolixitate obtenebretur, formetur primo figura  de indefinitis, quae supta posita est * in expositione Por-  phyrii, scilicet ex una parte ponatur affirmativa finita, et  sub ea negativa infinita, et sub ista negativa privativa.  Ex altera parte primo negativa finita, et sub ea affirma-  tiva infinita, et sub ea affirmativa privativa. Deinde sub  illa figura formetur alia figura similis illi universaliter: po-  natur scilicet ex una parte universalis affirmativa de prae-  dicato finito, et sub ea particularis negativa de praedicato  infinito, et ad complementum similitudinis sub ista particu-  laris negativa de praedicato privativo; ex altera vero parte  ponatur primo particularis negativa de praedicato infinito,  Quibus ita dispositis, exerceatur consequentia semper in  ista proxima figura, sicut supra in indefinitis exercita est:  sive sequendo expositionem: Ammonii, ut infinitae se ha-  beant ad finitas, sicut privativae se habent ad ipsas finitas ;  finitae autem non se habeant ad infinitas medias, sicut pri-  vativae se habent ad ipsas infinitas: sive sectando expo-  sitionem Porphyrii, ut affirmativae inferant negativas, et  non e contra. Utrique enim expositioni suprascriptae de-  serviunt figurae, ut patet diligenter indaganti. Similiter  ergo se habent enunciationes istae universales ad inde-  finitas in tribus, scilicet in numero propositionum, et nu-  mero oppositionum, et modo consequentiae.  4. Deinde cum dicit: Sed non similiter angulares etc., po-  nit.  ctas  dissimilitudinem inter istas universales et supradi-  indefinitas, in hoc quod angulares non similiter con-  tingit veras esse. Quae verba primo exponenda sunt se-  cundum eam, quam credimus esse ad mentem Aristo-  telis, expositionem; deinde secundum alios. Angulares  ex  enunciationes in utraque figura suprascripta vocat eas  quae sunt diametraliter oppositae, scilicet affirmativam  finitam  uno  angulo, et affirmativam infinitam sive  privativam ex alio angulo: et similiter negativam fini-  tam ex uno angulo, et negativam infinitam vel privati-  vam ex alio angulo.  5. Enunciationes ergo in qualitate similes angulares  vocatae, eo quod angulares, idest diametraliter distant,  dissimilis veritatis sunt apud indefinitas et universales.  Angulares enim indefinitae tam in diametro affirmatio-  num, quam in diametro negationum possunt esse simul  verae, ut patet in suprascripta figura indefinitarum. Et  hoc intellige in materia contingenti. Angulares vero in  figura universalium non sic se habent, quoniam angu-  lares secundum diametrum affirmationum impossibile est  esse  simul veras in quacumque materia. Angulares au-  tem secundum diametrum negationum quandoque pos-  sunt esse simul verae, quando scilicet fiunt im materia  contingenti : in materia enim necessaria et remota * impos-  sibile est esse ambas veras. Haec est Boethii, quam veram  credimus, expositio.  6. Herminus * autem, Boethio referente, aliter expo-  nit. Licet enim ponat similitudinem inter universales et  indefinitas quoad numerum enunciationum: et. oppositio-  num, oppositiones. tàmen aliter accipit in universalibus  et  aliter in indefinitis. Oppositiones siquidem. indefini-  tarum  infinitas  numerat sicut et nos numeravimus, alteram sci-  licet inter finitas affrmativanr et negativam, et alteram  inter  affirmativam et negativam, quemadmo-  dum nos fecimus. Universalium vero non sic nume-  rat oppositiones, sed alteram sumit inter universalem  affirmativam finitam et particularem negativam finitam,  scilicet.  Ammonius.  Porphyrius.  *  Cf. lib. 1, lect.  xut, n. 3.  Boethius.  *Edd.  Herme-  nius, Cf. lib. IL,  lect. n, not. 0. .  omnis bomo est iustus , hon omnis bomo est iustus ,  et  sub ea universalis affirmativa de praedicato finito, et  ,Sub ista universalis affirmativa de praedicáto privativo,  LI  hoc modo:  Figura indefinitarum  Homo est iustus  Homo non est non iustus  Homo non ést iniustus  Homo non est iustus  Homo est non iustüs  Homo est iniustus  Figura universalium  Omnis homo est iustus  —  Non omnis homo est non iustus  Non omnis homo est non iustus — Omnis homo est iüstus  Nón omfis homo est iniustus. — — 'Ornnis homo est iniustus  a) Postquam Philosophus. Hoc supplementum ad commentaria s.Tho-  mae in secundum librum Peri hermeneias, quod Caietanus complevit  anno  1496, impressum est eodem anno in ed. Veneta c Peri herme-  neias et Posteriorum analyticorum. Quocirca dd istam exegimus prae-  et  alteram inter eamdem universalem affirmativam fini-  «tam et universalem affirmativam infinitam, scilicet omnis  bomo est iustus, omnis bomo est non iustus. Inter has enim  est contrarietàs, inter illas vero contradictio. - Dissimilitu-  dinem etiam universalium ad indefinitas aliter ponit. Non  enim nobiscum fundat dissimilitudinem inter angulares  universalium et indefinitarum supra differentia quae est  inter angulares universalium affirmativas et negativas, sed  supra differentia quae est inter ipsas universalium an-  gulares inter se ex utraque parte. Format namque talem  figuram, in qua ex una parte sub universali affirmativa  finita, universalis affirmativa infinita est; et ex alia parte  cipue hanc nostram eiusdem supplementi editionem. — Editio praefata c  incipit: « Deinde cum dicit: Similiter autem se habent etc., intendit  »  distinguere enunciationes in quibus subiicitur nomen finitum univer-  »  saliter sumptum, οἵ circa hoc tria facit » etc.  CAP. X, LECT. III  sub particulari negativa finita, particularis negativa infi-  nita ponitur; sicque angulares sunt disparis qualitatis, et  similiter indefinitarum figuram format hoc modo:  ut  89  ly bae demonstret enunciationes finitas et infinitas  quoad praedicatum sive universales sive indefinitas, et  tunc est sensus, quod hae enunciationes supradictae ha-  bent duas oppositiones, alteram inter affirmationem fi-  Omnis homo  est iustus  1  o  E  S  Ξ  8  o  1  Omnis homo est  non iustus  Homo est  justus  ESSEEE ENS:  Homo est  non iustus  Non omnis homo -  » -  Contradictoriae -  e  fe  *  s  4?  9,  *  $  «Ὁ  9  ἢ *,  9  οι  ἊΨ  Contradictoriae -  $9  ὸ  .*  EM  ?,  Ὁ  IX  x :  ?  e  ^e,  *  ]  est iustus  [  o  A  H  E  δ  s  F1  ys r  Non omnis homo  ἴ  est non iustus  Homo non est  justus  Homo non est  non iustus  Quibus ita dispositis, ait in hoc stare dissimilitudinem ,  quod angulares indefinitarum mutuo se invicem compel-  lunt ad veritatis sequelam, ita quod unius angularis ve-  ritas suae angularis veritatem infert undecumque incipias.  Universalium vero angulares non se mutuo compellunt ad  *Par.  fo  et Ven.1557:  *  1557  Edd. Ven.  c et  1526 omitt. nom,  sed erronee.  —. Herminus.  IT  ante  EXPERS,  Mrd  ope  UR  Me  RN  EE  NRI  EET  Rer  METCUNERE  veritatem,  sed ex altera parte necessitas deficit illationis. *  Si enim incipias ab aliquo universalium et ad suam an-  gularem procedas, veritas universalis non * ita potest esse  simul cum veritate angularis, quod compellit eam ad ve-  ritatem: quia si universalis est vera, sua universalis con-  traria erit falsa: non enim possunt esse simul verae. Et  si ista universalis contraria est falsa, sua contradictoria  particularis, quae est angularis primae universalis assum-  ptae, erit necessario vera: impossibile est enim contradi-  ctorias esse simul falsas. Si autem incipias e converso ab  aliqua. particularium et ad suam angularem procedas, ve-  ritas particularis ita potest stare cum veritate suae an-  gularis, quod tamen non necessario infert eius veritatem:  quia licet sequatur: Particularis est vera; ergo sua univer-  salis. contradictoria est falsa; non tamen sequitur ultra :  Ista. universalis contradictoria est falsa; ergo sua univer-  salis contraria, quae est angularis particularis assumpti,  est vera. Possunt enim contrariae esse simul falsae.  7.  Sed. videtur expositio ista deficere ab Aristotelis  mente quoad modum sumendi oppositiones. Non enim in-  tendit hic loqui de oppositione quae est inter finitas et infi-  nitas, sed de ea quae est inter finitas inter se, et infinitas  inter se. Si enim de utroque modo oppositionis exponere  yolumus , iam. non duas, sed tres oppositiones invenie-,  mus; primam inter finitas, secundam inter infinitas, ter-  tiam .quam ipse Herminus dixit inter finitam et infini-  tam. Figura etiam quam formavit, conformis non est ei,  quam Aristoteles in fine I Priorum formavit, ad quam nos  remisit, cum dixit: Haec igitur quemadmodum in. Resolu-  loris dictum. est, sic sunt. disposita. In. Aristotelis namque  figura, angulares sunt affirmativae aflirmativis, et nega-  tivae negativis.  8. Deinde cum dicit: Hae igitur duae etc., concludit nu-  merum propositionum. Et potest dupliciter exponi; pri-  mo, ut ly bae demonstret universales, et sic est sensus,  quod. hae universales finitae et infinitae habent duas oppo-  sitiones, quas supra declaravimus; secundo, potest exponi  Opp. D. Tnuowar T. I.  nitam  et  eius  negationem, alteram inter affirmationem  infinitam et eius negationem. Placet autem mihi magis  secunda expositio, quoniam brevitas cui Aristoteles stu-  debat, replicationem non exigebat, sed potius quia enun-  ciationes finitas et infinitas quoad praedicatum secundum  diversas quantitates enumeraverat, ad duas oppositiones  omnes reducere, terminando earum tractatum, voluit.  9. Deinde cum dicit: Aliae autem ad id quod est etc.,  intendit declarare diversitatem enunciationum de tertio  adiacente, in quibus subiicitur nomen infinitum. Et circa  hoc tria facit: primo, proponit et distinguit eas; secundo,  ostendit quod non dantur plures supradictis; ibi: Magis  autem * etc.; tertio, ostendit habitudinem istarum ad alias ;  ibi: Hae autem extra* etc. Ad. evidentiam primi adverten-  dum est tres esse species enunciationum de inesse, in qui-  bus explicite ponitur hoc verbum est.- Quaedam sunt, quae  subiecto sive finito sive infinito nihil habent additum ultra  verbum, ut, homo est, non bomo est.- Quaedam vero sunt  quae subiecto finito habent, praeter verbum, aliquid ad-  ditum sive finitum sive infinitum, ut, bomo est iustus,  bomo est non iustus.- Quaedam autem sunt quae subiecto  infinito, praeter verbum, habent aliquid additum sive fini-  tum sive infinitum, ut, non bomo est iustus, non bomo est  non iustus. Et quia de primis iam determinatum est, ideo  de ultimis tractare volens, ait: Aliae autem sunt, quae  habent aliquid, scilicet praedicatum, additum supra ver-  bum est, ad id quod est, mon bomo, quasi ad subiectum,  idest ad subiectum infinitum. Dixit autem quasi, quia si-  cut nomen infinitum deficit a ratione nominis *, ita deficit  a ratione subiecti. Significatum siquidem nominis infiniti  non  proprie substernitur compositioni cum praedicato  quam importat, esf, tertium adiacens. Enumerat quoque  quatuor enunciationes et duas oppositiones in hoc ordi-  ne,  sicut et in superioribus fecit. Distinguit etiam istas  ex  finitate vel infinitate praedicata. Unde primo, ponit  oppositiones inter affirmativam et negativam habentes  subiectum infinitum et praedicatum finitum, dicens: Ut,  non bomo est iustus, non bomo non est iustus. Secundo, ponit  oppositionem alteram inter affirmativam et negativam, ha-  bentes subiectum infinitum: et praedicatum infinitum, di-  cens : Ut, non bomo est non iustus, non bomo non est non iustus.  το. Deinde cum dicit: Magis autem. plures etc., osten-  dit quod non dantur plures oppositiones enunciationum  supradictis. Ubi notandum est quod enunciationes de in-  esse, in quibus explicite ponitur hoc verbum «est, sive se-  cundum, sive tertium adiacens, de quibus loquimur, non  possunt esse plures quam duodecim supra positae; et con-  sequenter oppositiones earum secundum affirmationem  et  negationem non. sunt nisi sex. Cum enim in tres or-  dines divisae sint enunciationes, scilicet in illas de se-  cundo adiacente, in illas de tertio. subiecti finiti, et in  illas de tertio subiecti infiniti, et in quolibet ordine sint  quatuor enunciationes; fiunt omnes enunciationes duode-  |  cim, et oppositiones sex. Et quoniam subiectum earum  in quolibet ordine potest quadrupliciter quantificari, sci-  licet universalitate, particularitate, et singularitate, et in-  definitione; ideo istae duodecim multiplicantur in qua-  draginta octo. Quater enim duodecim quadraginta octo  faciunt. Nec possibile est plures his imaginari. Et licet  Aristoteles nonnisi viginti harum expresserit, octo in primo  ordine, octo in secundo, et quatuor in tertio, attamen per  eas  reliquas voluit intelligi. Sunt autem sic enumerandae  et ordinandae secundum singulos ordines, ut affirmationi  negatio prima ex opposito situetur, ut oppositionis in-  i2 *  *  *  *  Num. seq.  Infra num. Π.  Cf. lib.I. lect.iv,  n. 13.  SPEO  9o  tentum clarius videatur. Et sic contra universalem afhr-  mativam non est ordinanda universalis negativa, sed par-  ticularis negativa, quae est illius negatio; et e converso,  contra particularem affirmativam non est ordinanda par-  ticularis negativa, sed universalis negativa quae est eius  PERI HERMENEIAS LIB. II  negatio. Ad clarius autem intuendum numerum, coordi-  nandae sunt omnes, quae sunt similis quantitatis, simul  in recta linea, distinctis tamen ordinibus tribus supradictis.  Quod ut clarius elucescat, in hac subscripta videatur  figura:  Primus  Socrates est  Quidam homo .est  Homo est  Omnis homo est  —.  —  —  —  Socrates  non est  Quidam homo non est  Homo non est  Omnis homo non est  e  —  —  —  Ordo  Non Socrates est  Quidam non homo est  Non homo est  Omnis non homo est  Secundus Ordo  Socrates est iustus  Quidam homo est iustus  Homo. est iustus  Omnis homo est iustus - - - -  Socrates non est iustus  Quidam homo non est iustus  Homo non est iustus  —  — --  Socrates est non iustus  Non Socrates non est  —  —  —  —  —  Quidam non homo non est  Non homo non est  Omnis non homo non est  Socrates non est non iustus  Quidam homo est non iustus — — Quidam homo non est non iustus  Homo est non iustus  —  Omnis homo non est iustus  Non Socrates est iustus  Quidam non homo est iustus  Non homo est iustus  Omnis non homo est iustus - -  Non Socrates non est iustus  Quidam non homo non est iustus  Non homo non est iustus -—  Tertius  —  —  —  Omnis homo est non iustus  Ordo  Non Socrates est non iustus  —  —  Homo non est non iustus  Omnis homo non est non iustus  Non Socrates non est non iustus  Quidam non homo est non iustus — Quidam non homo non est non iustus  Non homo est non iustus  —  Omnis non homo non est iustus  —  Quod autem plures his non sint, ex eo patet quod non  contingit pluribus modis variari subiectum et praedica-  tum penes finitum et infinitum, nec pluribus modis va-  riantur finitum et infinitum subiectum. Nulla enim enun-  ciatio de secundo adiacente potest variari penes praedi-  catum finitum vel infinitum, sed tantum penes subiectum  quod sufficienter factum apparet. Enunciationes autem de  tertio adiacente quadrupliciter variari possunt, quia aut  sunt subiecti et praedicati finiti, aut utriusque infiniti,  aut subiecti finiti et praedicati infiniti, aut subiecti infi-  niti et praedicati finiti. Quarum nullam praetermissam  esse superior docet figura.  11. Deinde cum dicit: Hae autem extra illas etc., osten-  dit habitudinem harum quas in tertio ordine numeravi-  mus ad illas, quae in secundo sitae sunt ordine, et dicit  quod istae sunt extra illas, quia non sequuntur ad illas,  nec e converso. Et rationem assignans subdit: Ut momine  ulenles 60 quod est non bomo, idest ideo istae sunt extra  illas, quia istae utuntur nomine infinito loco nominis,  dum omnes habent subiectum infinitum. Notanter autem  dixit enunciationes subiecti infiniti uti ut nomine, infi-  nito nomine, quia cum subiici in enunciatione proprium  sit nominis, praedicari autem commune nomini et verbo,  omne subiectum enunciationis ut nomen subiicitur.  12. Deinde cum dicit: In bis vero in quibus est etc.,  determinat de enunciationibus in quibus ponuntur verba  adiectiva. Et circa hoc tria facit: primo, distinguit eas; se-  *  *  Num. 13.  Num. 16.  cundo, respondet cuidam tacitae quaestioni ; ibi: Non enim  dicendum est * etc.; tertio, concludit earum conditiones; ibi:  Ergo et caetera eadem * etc. Ad evidentiam primi resumendum  est, quod inter enunciationes in quibus ponitur es? secun-  dum adiacens, et eas in quibus ponitur es! tertium adia-  cens talis est differentia quod in illis, quae sunt de se-  cundo adiacente, simpliciter fiunt oppositiones; scilicet ex  parte subiecti tantum variati per finitum et infinitum; in his  vero, quae habent est tertium. adiacens dupliciter fiunt op-  positiones, scilicet et ex parte praedicati et ex parte su-  biecti, quia utrumque variari potest per finitum et infi-  nitum. Unde unum ordinem tantum enunciationum de  secundo adiacente fecimus, habentem quatuor enunciatio-  nes diversimode quantificatas et duas oppositiones. Enun-  ciationes autem de tertio adiacente oportuit partiri in duos  ordines, quia sunt in eis quatuor oppositiones et octo  enunciationes, ut supra dictum est.- Considerandum quo-  que est quod enunciationes, in quibus ponuntur verba  adiectiva, quoad significatum aequivalent enunciationibus  Non homo non est non iustus  Omnis non homo est non iustus — Omnis non homo non est non iustus  de tertio adiacente, resoluto verbo adiectivo in proprium  participium et es/, quod semper fieri licet, quia in omni  verbo adiectivo clauditur verbum substantivum. Unde idem  significant ista, omnis bomo currit, quod ista, omnis bomo  est  currens. Propter quod Boethius vocat enunciationes  cum verbo adiectivo de secundo adiacente secundum vo-  cem, de tertio autem secundum potestatem, quia potest  resolvi in tertium adiacens, cui aequivalet. Quoad nume-  rum autem enunciationum et oppositionum, enunciationes :  verbi adiectivi formaliter sumptae non aequivalent illis de  tertio adiacente, sed aequivalent enunciationibus, in quibus  ponitur esf secundum adiacens. Non possunt enim fieri  oppositiones dupliciter in enunciationibus adiectivis, scili-  cet ex parte subiecti et praedicati, sicut fiebant in substan-  tivis de tertio adiacente, quia verbum, quod praedicatur  in adiectivis, infinitari non potest. Sed oppositiones adie-  ctivarum fiunt simpliciter, scilicet ex parte subiecti tan-  tum variati per infinitum et finitum diversimode quanti-  ficati, sicut fieri didicimus supra in enunciationibus sub-  stantivis de secundo adiacente, eadem ducti ratione, quia  praeter verbum nulla est affirmatio vel negatio *, sicut prae-  ter nomen esse potest. Quia autem in praesenti tracta-  tu non de significalionibus, sed de mumero enunciationum  et  oppositionum sermo intenditur, ideo Aristoteles de-  terminat diversificandas esse enunciationes adiectivas se-  cundum modum, quo distinctae sunt enunciationes in  quibus ponitur es? secundum adiacens. Et ait quod in his  enunciationibus, in quibus non contingit poni hoc ver-  bum est formaliter, sed aliquod aliud, ut, currit, vel, ambu-  lat, idest in enunciationibus adiectivis, idem faciunt quo-  ad numerum oppositionum et enunciationum sic posita,  scilicet nomen et verbum, ac si est secundum adiacens sub-  iecto nomini adderetur. Habent enim et istae adiectivae,  sicut illae, in quibus ponitur es/, duas oppositiones tantum,  alteram inter finitas, ut, omnis bomo currit, omnis bomo mon  currit, alteram inter infinitas quoad subiectum, ut, omnis  non bomo currit, omnis non bomo mon currit.  ip  13. Deinde cum dicit: Non enim dicendum est etc., re-  spondet tacitae quaestioni. Et circa hoc facit duo: primo,  ponit solutionem quaestionis; deinde, probat eam; ibi:  Manifestum est autem* etc. Est ergo quaestio talis: Cur ne-  gatio infinitans numquam addita est supra signo univer-  sali aut particulari, ut puta, cum vellemus infinitare istam,  omnis bomo currit, cur non sic infinitata est, om omnis  bomo currit, sed sic, omnis non bomo currit? Huic nam-  que quaestioni respondet, dicens quod quia nomen infi-  *  Cf. lib. I, lect.  vit , n. 9.  * Num. 44.  CAP. X, LECT. IIl  nitabile debet significare aliquid universale, vel singula-  re; omnis autem et similia signa non significant aliquid  universale aut singulare, sed quoniam. universaliter aut  particulariter; ideo non est dicendum, mom ommis bomo,  si infinitare volumus (licet debeat dici, si negare quan-  titatem enunciationis quaerimus), sed negatio infinitans  ad ly homo, quod significat aliquid universale, addenda  est, et dicendum, omnis non bomo.  14. Deinde cum dicit: Manifestum est autem. ex eo quod  est εἴς.» probat hoc quod dictum est, scilicet quod omnis  et similia non significant aliquod universale, sed quoniam  universaliter tali ratione. Illud, in quo differunt enun-  ciationes praecise differentes per habere *et non habere  ly omnis, est non universale aliquod, sed quoniam umi-  91  particularitatis absolute, sed applicatum termino distri-  buto. Cum enim dico, omnis bomo , ly omnis denotat uni-  versitatem applicari illi termino /omo, ita quod Aristo-  teles dicens quod omnis significat quoniam universaliter,  per ly quoniam insinuavit applicationem universalitatis  importatam in ly ommis in actu exercito, sicut et in T  per  Posteriorum , in. definitione scire applicationem causae no-  tavit  illud verbum quoniam, dicens: Scire est rem  per causam cognoscere, et quoniam. illius est causa.- Ratio au-  tem  versaliter; sed illud in quo differunt enunciationes prae-  cise  differentes per habere et non habere ly ommis, est  significatum per ly omnis; ergo significatum per ly  ommis est non aliquid universale, sed quoniam universa-  liter. Minor huius rationis, tacita in textu, ex se clara est.  Id enim in quo, caeteris paribus, habentia a non haben-  tibus aliquem terminum differunt, significatum est illius  termini. Maior vero in littera exemplariter declaratur sic.  Illae  οὐ  τὸ.  νιν.  OG  REIR  RN  enunciationes, bomo currit, et omnis bomo currit,  praecise differunt ex hoc, quod in una est ly omnis, et  in altera non. Tamen non ita differunt ex hoc, quod una  sit universalis, alia non universalis. Utraque enim habet  subiectum universale, scilicet ly bomo, sed differunt, quia  in ea, ubi ponitur ly omnis, enunciatur de subiecto uni-  versaliter, in altero autem. non universaliter. Cum enim  dico, bomo currit, cursum attribuo homini universali, sive  communi, sed non pro tota humana universitate; cum  autem dico, ommis bomo currit, cursum inesse homini  pro omnibus inferioribus significo.- Simili modo decla-  rari potest de tribus aliis, quae in textu adducuntur,  Scilicet, bomo non currit, respectu suae universalis uni-  versaliter, omnis bomo mon currit: et sic de aliis. Relin-  quitur ergo, quod, omnis et nullus et similia signa nullum  universale significant, sed tantummodo significant, quo-  niam universaliter de homine affirmant vel negant.  I$. Notato hic duo: primum est quod non dixit  omnis et nullus significat universaliter , sed quoniam uni-  versaliter; secundum est, quod addit, de homine affr-  mant vel negant.- Primi ratio est, quia signum distribu-  tivum non significat modum ipsum universalitatis aut  secundi insinuat differentiam inter terminos cate-  gorematicos et syncategorematicos. Illi siquidem ponunt  significata supra terminos absolute; isti autem ponunt '  significata sua supra terminos in ordine ad praedicata. Cum  enim dicitur, bomo albus, ly albus denominat hominem  in seipso absque respectu ad aliquod sibi addendum. Cum  vero  dicitur, ommis bomo, ly omnis etsi hominem distri-  buat, non tamen distributio intellectum firmat, nisi in  ordine ad aliquod praedicatum intelligatur. Cuius signum  est, quia, cum dicimus, omnis bomo currit, non intendimus  distribuere hominem pro tota sua universitate absolute,  sed in ordine ad cursum. Cum autem dicimus, albus  bomo currit, determinamus hominem in seipso esse album  et non in ordine ad cursum. Quia ergo ommis et nullus,  sicut et alia syncategoremata, nil aliud in enunciatione  faciunt, nisi quia determinant subiectum in ordine ad prae-  dicatum, et hoc sine affirmatione et negatione fieri nequit;  ideo dixit quod nil aliud significant, nisi quoniam uni-  versaliter  de  nomine, idest de subiecto, affirmant vel  negant, idest affirmationem vel negationem fieri deter-  minant , ac per hoc a categorematicis ea separavit. Potest  etiam referri hoc quod dixit, affirmant vel negant, ad ipsa  signa, scilicet omnis et nullus, quorum alterum positive  distribuit, alterum removendo.  16. Deinde cum dicit: Ergo et caetera eadem etc., conclu-  dit adiectivarum enunciationum conditiones. Dixerat enim  quod adiectivae enunciationes idem faciunt quoad opposi-  tionum numerum, quod substantivae de secundo adiacente;  et  hoc declaraverat, oppositionum numero exemplariter  subiuncto. Et quia ad hanc convenientiam sequitur con-  venientia quoad finitationem praedicatorum, et quoad di-  versam subiectorum quantitatem, et earum multiplicatio-  nem ex ductu quaternarii in seipsum, et si qua sunt huius-  modi enumerata; ideo concludit: Ergo et caetera, quae in illis  servanda erant, eadem, idest similia istis apponenda sunt.  92  PERI HERMENEIAS LIB. II  LECTIO QUARTA  (Can. CarkTANI lect. 11).  NONNULLAE CIRCA EA QUAE DICTA SUNT DUBITATIONES MOVENTUR AC SOLVUNTUR  ᾿Επεὶ δὲ ἐναντία ἀπόφασίς ἐστι τῇ, ἅπαν. ἐστὶ ζῷον  δίκαιον, ἡ σημαίνουσα ὅτι οὐδέν ἐστι ζῷον δίκαιον,  αὗται μὲν φανερὸν ὅτι οὐδέποτε ἔσονται οὔτε ἀλη-  θεῖς ἅμα οὔτε ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ, αἱ δὲ ἀντικείμεναι  ταύταις ἔσονταί ποτε, οἷον, οὐ πᾶν ζῷον δίκαιον,  xai  ἔστι τι ζῷον δίχαιον.  ᾽᾿Ακολουθοῦσι δὲ αὑται, τῇ μὲν πᾶς ἄνθρωπος οὐ δίχαιός  ἐστιν, ἡ, οὐδείς ἐστιν ἄνθρωπος δίκαιος: τῇ δὲ ἔστι  τις  ἄνηρωπος δίκαιος, ἡ ἀντιχειμένη, ὅτι οὐ πᾶς  ἄνθρωπος ἐστὶν οὐ δίκαιος" ἀνάγκη γὰρ εἶναί τινα.  Φανερὸν δὲ καὶ ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν καθ᾽ ἕχοστον εἰ ἀληθές  ἐρωτηθέντα ἀποφῆσαι, ὅτι καὶ χαταφῆσαι ἀληθές"  οἷον, ἄρά γε Σωχράτης σοφός; οὔ. Σωχράτης ἄρα οὐ  σοφός. ᾿Επὶ δὲ τῶν καθόλου οὐχ ἀληθὴς ἡ ὁμοίως  λεγομένη: ἀληθὴς δὲ ἡ ἀπόφασις, οἷον, ἀρά γε πᾶς  ἄνθρωπος σοφός; οὔ: πᾶς ἄρα ἄνθρωπος οὐ σοφός"  τοῦτο γὰρ ψεῦδος: ἀλλὰ τὸ, οὐ πᾶς ἄρα, ἄνθρωπος  σοφός, ἀληθές" αὕτη δέ ἐστιν ἡ ἀντικειμένη, ἐχείνη  δὲ ἡ ἐναντία.  Αἱ  δὲ χατὰ τὰ ἀόριστα ἀντιχείμεναι ὀνόματα καὶ ῥή-  ματα,  ὥσπερ  οἷον ἐπὶ τοῦ μὴ ἄνθρῳπος καὶ μὴ δίκαιος,  ἀποφάσεις ἄνευ ὀνόματος χαὶ ῥήματος δόξειαν  ἂν εἶναι" οὐχ εἰσὶ δέ. " Acl 12e ἀληθεύειν ἀν ἄγχη ἢ  ψεύδεσθαι τὴν ἀπόφασιν’ ὁ δ᾽ εἰπὼν, οὐκ ἄνθρωπος,  οὐδὲν μᾶλλον τοῦ εἰπόντος, ἄνθρωπος, ἀλλὰ καὶ  ἧττον ἠλήθευχέ τι ἢ ἔψευσται, ἐὰν μή τι προστεθῇ.  Σημαίνει δὲ τὸ, ἔστι πᾶς οὐχ ἄνθρωπος δίκαιος, οὐδε-  μιᾷ ἐκείνων ταὐτόν’ οὐδὲ ἡ ἀντιχειμένη ταύτῃ, ἡ)  οὐχ ἔστι πᾶς οὐκ ἄνθρωπος δίκαιος"  τὸ δὲ, πᾶς οὐ δίκαιος οὐχ ἄνθρωπος, τῷ, οὐδεὶς δίκαιος  οὐχ ἄνθρωπος, ταὐτὸν σημαίνει.  Μετατιθέμενα δὲ τὰ ὀνόματα καὶ τὸ ῥήματα ταὐτὸν  Εἰ  σημαίνει, olov, ἔστι λευχὸς ἄνθρωπος, ἔστιν ἄνθρωπος  λευχός.  γὰρ Xj τοῦτό ἐστι, τοῦ αὐτοῦ πλείους ἔσονται ἀπο-  φάσεις" ἀλλ᾽ ἐδέδεικτο, ὅτι μία μιᾶς" τοῦ μὲν γάρ;  ἔστι λευκὸς ἄνθρωπος, ἀπόφασις τὸ οὐχ ἔστι λευχὸς  ἄνθρωπος" τοῦ δὲ ἔστιν ἄνθρωπος Acuxóc, εἰ μηὴ ἡ  αὐτή ἐστι τῇ, ἔστι λευκὸς ἄνθρωπος, ἔσται ἀπόφασις  ἤτοι τὸ οὐχ ἔστιν οὐχ ἄνθρωπος λευχός, ἢ τό, οὐχ  ἔστιν  φασις  ἄνγηρωπος λευκός. ᾿Αλλ’ ἡ ἑτέρα  μέν ἐστιν ἀπό-  τοῦ, ἔστιν οὐχ ἄνθρωπος λευχός" ἡ ἑτέρα δὲ  τοῦ, ἔστι λευχὸς ἄνθρωπος" ὥστε ἔσονται δύο μιᾶς.  Ὅτιμεὲν οὖν μετατιθεμένου τοῦ ὀνόματος καὶ τοῦ ῥήμα-  τος ἡ αὐτὴ γίνεται κατάφασις καὶ ἀπόφασις, δῆλον.  enunciationum, hic intendit removere quae-  dam dubia circa praedicta. Et circa hoc  2facit sex secundum numerum. dubiorum,  quae suis patebunt locis. Quia ergo supra  dixerat quod. in universalibus non similiter contingit an-  gulares esse simul veras, quia affirmativae angulares non  possunt esse simul verae, negativae autem sic; poterat  quispiam dubitare, quae est causa huius diversitatis. Ideo  nunc illius dicti causam intendit assignare talem, quia,  scilicet,  *  Cf. lib. I, lect.ix,  n. s et lect. xt,  n.  6.  *Cflib.Llec.x,  angulares affirmativae sunt contrariae inter se;  contrarias autem in nulla materia contingit esse simul  veras *. Angulares autem negativae sunt subcontrariae  illis oppositae; subcontrarias autem contingit esse simul  veras *. Et circa haec duo facit: primo, declarat condi-  n. P: CU*C-3- tones contrariarum et subcontrariarum ; secundo, quod  angulares affirmativae sint contrariae et quod angulares  *  Quoniam vero contraria est negatio ei quae est, omne  animal est iustum, illa quae significat quoniam, nullum  animal est iustum; hae quidem manifestum est quoniam  nunquam erunt, neque verae simul, neque in eodem  ipso; his vero oppositae erunt aliquando: ut, non omne  animal iustum est, et, aliquod animal iustum est.  Sequuntur vero eam quae est, omnis homo est non iu-  stus, illa quae est, nullus homo est iustus; illam vero  quae est, aliquis homo iustus est, opposita, quoniam,  non  omnis est homo non iustus. Necesse est enim ali-  quem esse.  Manifestum est autem etiam, quod in singularibus si est ve-  rum interrogatum negare, quoniam et affirmare verum  est. Ut, putasne Socrates sapiens est? non. Socrates igitur  non  sapiens est. In universalibus vero non est vera,  quae similiter dicitur: vera autem negativa est. Ut, pu-  tasne omnis homo sapiens est? non; omnis igitur homo  non  sapiens est: hoc enim falsum est: sed, non igitur  omnis homo sapiens est, vera est. Haec enim opposita  est; illa vero contraria.  Illae vero secundum infinita contraiacentes sunt nomina vel  verba, ut in eo quod est, non homo, vel, non iustus,  quasi negationes sine nomine et verbo esse videbuntur.  Sed non sunt. Semper enim vel veram esse vel falsam  necesse est negationem; qui vero dixit, non homo, nihil  magis quam qui dicit, homo, sed etiam minus verus vel  falsus fuit, si non aliquid addatur.  Significat autem, est omnis non homo iustus, nulli illarum  idem; nec huic opposita ea quae est, non est omnis  non homo iustus:  illa vero, quae est, omnis non iustus non homo est, illi  quae est, nullus est iustus non homo, idem significat.  Transposita vero nomina et verba idem significant, ut, est  albus homo, et, est homo albus.  Nam si hoc non est, eiusdem multae erunt negationes;  sed ostensum est, quod una unius est: eius enim quae  est, est albus homo, negatio est, non est albus homo:  eius vero quae est, est homo albus, si non eadem est  ei  quae est, est albus homo, erit negatio, vel ea quae  est, non est non homo albus, vel ea quae est, non est  homo albus. Sed altera quidem est negatio eius, quae  est, est non homo albus; altera vero eius quae est, est  homo albus. Quare erunt duae unius. Quod igitur  transposito nomine vel verbo, eadem sit affirmatio vel  negatio, manifestum est.  negativae sint subcontrariae; ibi: Sequuntur vero * etc.-  Dicit ergo resumendo: quoniam in Primo dictum est quod  enunciatio negativa contraria illi affirmativae universali,  scilicet, omne animal estiustum, est ista, nullum animal est  iustum ; manifestum est quod istae non possunt simul,  idest in eodem tempore, meque im eodem ipso, idest de  eodem subiecto esse verae. His vero oppositae, idest  subcontrariae inter se, possunt esse simul verae aliquando,  scilicet  in  materia contingenti, ut, quoddam animal est  iustum, non omne animal est iustum *.  2. Deinde cum dicit: Sequuntur vero etc., declarat quod  angulares affirmativae supra positae sint contrariae, ne-  gativae vero subcontrariae. - Et primum quidem ex eo  quod universalis affirmativa infinita et universalis nega-  tiva simplex aequipollent; et consequenter utraque earum  est  contraria universali affirmativae simplici, quae est  altera angularis. Unde dicit quod hanc universalem nega-  *  *  Seq. c. x.  Num. seq.  Cf. lib. I, lect  *  citt.  CAP. X, LECT. IV -  tivam finitam, wullus bomo est iustus, sequitur aequipollen-  ter illa universalis affirmativa infinita, omnis bomo est non  iustus.  Secundum vero declarat ex eo quod particularis  affirmativa finita et particularis negativa infinita aequipol-  lent. Et consequenter utraque earum est subcontraria par-  ticulari negativae simplici, quae est altera angularis, ut in  figura supra posita inspicere potes. Unde subdit quod  illam párticularem   affirmativam finitam, aliquis bomo est  iustus, opposita sequitur aequipollenter (opposita intel-  lige non istius particularis, sed illius universalis affir-  mativae infinitae), mom ommis bomo est mom iustus. Haec  enim est contradictoria eius. Ut autem clare videatur  quomodo supra dictae enunciationes sint aequipollentes,  formetur figura quadrata, in cuius uno angulo ponatur  universalis negativa finita, et sub ea contradictoria par-  ticularis affirmativa finita; ex alia vero parte locetur uni-  versalis affirmativa infinita, et sub ea contradictoria parti-  cularis  negativa infinita, noteturque contradictio inter  angulares et collaterales inter se, hoc modo:  Nullus homo  T»  "poil  .  est iustus  e  Ξ  2  E  E  d  25  o  Quidam homo  i  est lustus  Omnis homo  Aequivalentes  e  o  C  o  ΝᾺ  .  SU  o  “πᾶ  ὁ  S  ow  [73  Aequivalentes  t  est non justus  e  n  (  T  [i  E"  ξ -—  $  E  o  Non omnis homo  "  est non iustus  His siquidem sic dispositis, patet primo ipsarum uni-  versalium mutua consequentia in veritate et falsitate, quia  si altera earum est vera, sua angularis contradictoria est  falsa; et si ista est falsa, sua collateralis contradictoria,  quae est altera universalis, erit vera, et similiter procedit  quoad falsitatem particularium. Deinde eodem modo ma-  nifestatur mutua sequela. Si enim altera earum est vera,  sua angularis contradictoria est falsa, ista autem existente  falsa, sua contradictoria collateralis, quae est altera parti-  cularis erit vera; simili quoque modo procedendum est  quoad falsitatem.  3. Sed est hic unum dubium. In I enim Priorum, in  fine, Aristoteles ex proposito determinat non esse idem  iudicium de universali negativa et universali affirmativa  infinita. Et superius in hoc Secundo *, super illo verbo:  Quarum duae se babent secundum consequentiam, duae vero  minime, Ammonius, Porphyrius, Boethius et sanctus Tho-  mas  dixerunt quod negativa simplex sequitur affirmati-  vam infinitam, sed non e converso.  Ad  hoc dicendum est, secundum Albertum, quod  negativam finitam sequitur affirmativa infinita subiecto  constante; negativa vero simplex sequitur affirmativam  absolute.  Unde utrumque dictum verificatur, et quod  inter eas est mutua consequentia cum subiecti constantia,  et  SS. Thomas.  * Nempe in pri-  mo modo primae  gue eros»  syllogis-  quod inter eas non est mutua consequentia absolute.  Potest dici secundo, quod supra locuti sumus de infinita  enunciatione quoad suum totalem significatum ad formam  praedicati reductum; et secundum hoc, quia negativa fini-  ta est superior affirmativa infinita, ideo non erat mutua  consequentia: hic autem loquimur de ipsa infinita forma-  liter sumpta. Unde s. Thomas tunc adducendo Ammonii  expositionem dixit, secundum hunc modum loquendi:  negativa simplex, in plus est quam affirmativa infinita.  'Textus vero I Priorum ultra praedicta loquitur de  finita et infinita in ordine ad syllogismum. Manifestum  est autem quod universalis affirmativa sive finita sive  infinita non concluditur nisi in primo primae *. Univer-  93  salis autem negativa quaecumque concluditur et in se-  cundo primae, et primo et secundo secundae.  4. Deinde cum dicit: Manifestum est autem. etc., mo-  vet secundum dubium de vario situ negationis, an sci-  licet  quoad veritatem et falsitatem differat praeponere  et postponere negationem. Oritur autem haec dubitatio,  quia dictum est nunc quod non refert quoad veritatem  si dicatur, ommis bomo est non iustus, aut si dicatur, omis  bomo non est iustus; et tamen in altera postponitur ne-  gatio, in altera praeponitur, licet multum referat quoad   affirmationem et negationem. Hanc, inquam, dubitationem  solvere  intendens cum distinctione, respondet quod in  singularibus enunciationibus eiusdem veritatis sunt sin-  gularis negatio et infinita affirmatio eiusdem, in univer-  salibus autem non est sic.  Si enim est vera negatio ipsius universalis non oportet  quod sit vera infinita affirmatio universalis. Negatio enim  universalis est particularis contradictoria, qua existente  vera, non est necesse suam subalternam, quae est con-  traria suae contradictoriae esse veram. Possunt enim duae  contrariae esse simul falsae. Unde dicit quod in singula-  ribus enunciationibus manifestum est quod, si est verum  negare interrogatum, idest, si est vera negatio enunciatio-  nis singularis, de qua facta est interrogatio, verum etiam  est affirmare, idest, vera erit affirmatio infinita eiusdem  singularis. Verbi gratia: putasne Socrates estsapiens ? Si vera  est ista responsio, z/.9 ; - Socrates igitur non sapiens est, idest,  vera erit ista affirmatio infinita, Socrates est non sapiens.  In universalibus vero non est vera, quae similiter dicitur,  idest, ex veritate negationis universalis affirmativae in-  |  terrogatae non sequitur vera universalis affirmativa infi-  nita, quae similis est quoad quantitatem et qualitatem  enunciationi quaesitae; vera aulem est eius negatio, idest,  sed ex veritate responsionis negativae sequitur veram esse  eius, scilicet universalis quaesitae negationem, idest, par-  ticularem negativam. Verbi gratia: putasne omnis bomo est  sapiens? Si vera est ista responsio, non; - affirmativa si-  milis interrogatae quam quis ex hac responsione inferre  intentaret est illa: igitur omnis bomo est non sapiens. Haec  autem non sequitur ex illa negatione. Falsum est enim  hoc, scilicet quod sequitur ex illa responsione; sed. infe-  rendum est, igitur non ommis bomo sapiens est.- Et ratio  utriusque est, quia haec particularis ultimo illata est op-  posita, idest contradictoria illi universali interrogatae quam  respondens falsificavit; et ideo oportet quod sit vera. Con-  tradictoriarum enim si una est falsa, reliqua est vera. Illa  vero, scilicet universalis affirmativa infinita primo illata,  est  contraria illi eidem universali interrogatae. Non est  autem opus quod si universalium altera sit falsa, quod  reliqua sit vera. In promptu est autem causa huius diver-  sitatis inter singulares et universales. In singularibus enim  varius negationis situs non variat quantitatem enunciatio-  nis; in universalibus autem variat, ut patet. Ideo fit ut  de se patet.  non sit eadem veritas negantium universalem in quarum  altera praeponitur, in altera autem postponitur negatio,  ut  5. Deinde cum dicit: ΠΙᾺ vero secundum. infinita. etc. ,  solvit tertiam dubitationem, an infinita nomina vel verba  sint negationes. Insurgit autem hoc dubium, quia di-  etum est quod aequipollent negativa et infinita. Et rursus  dictum est nunc quod non refert in singularibus prae-  ponere et postponere negationem: si enim infinitum no-  men est negatio, tunc enunciatio, habens subiectum infi-  nitum vel praedicatum, erit negativa et non afhrmativa.  Hanc dubitationem solvit per interpretationem,  pro-  bando quod nec nomina nec verba infinita sint negatio-  nes, licet videantur. Unde duo circa hoc facit: primo, pro:  ponit solutionem dicens: Illae vero, scilicet dictiones, con-  PCT  94  PERI HERMENEIAS LIB. II  iraiacenies: verbi gratia: mom bomo, et, bomo non iustus et  iustus.  Vel sic: Illae vero, scilicet dictiones, secundum infi-  nita, idest secundum infinitorum naturam, iacentes contra  nomina et verba. (utpote quae removentes quidem nomina  et verba significant , ut som bomo et mon iustus et mon  currit, quae opponuntur contra ly bomo, ly iustus et ly  currit), illae, inquam, dictiones infinitae videbuntur prima  facie  esse  quasi negationes sine nomine et verbo ex eo  quod comparatae nominibus et verbis contra quae iacent,  ea  removent, sed non sunt secundum veritatem. Dixit  sine nomine et verbo quia nomen infinitum, nominis na-  tura caret, et verbum infinitum verbi natura non possidet.  Dixit quasi, quia nec nomen infinitum a nominis ratione,  nec verbum infinitum a verbi proprietate omnino semota  sunt.  Unde, si negationés apparent, videbuntur sine no-  mine et verbo non omnino sed quasi.  Deinde probat distinctiones infinitas non esse negatio-  nes tali ratione. Semper est necesse negationem esse ve-  ram vel falsam, quia negatio est enunciatio alicuius ab  aliquo; nomen autem infinitum non dicit verum vel fal  sum; igitur dictio infinita non est negatio. - Minorem  declarat, quia. qui dixit, mom bomo, nihil magis de ho-  mine dixit quam qui dixit, bomo. Et quoad significatum  quidem clarissimum est: non bomo, namque, nihil addit  supra hominem, imo removet hominem. Quoad veritatis  vero vel falsitatis conceptum, nihil magis profuit qui  dixit, non bomo, quam qui dixit, bomo, si aliquid aliud  non  addatur, imo minus verus vel falsus fuit, idest  magis remotus a veritate et falsitate, qui dixit, wom bomo,  quam qui dixit, homo: quia tam veritas quam falsitas  in  compositione consistit; compositioni autem vicinior  est  dictio finita, quae aliquid ponit, quam dictio infinita,  quae nec ponit, nec componit, idest nec positionem nec  compositionem importat.  6. Deinde cum dicit: Significat autem. etc., respondet  quartae dubitationi, quomodo scilicet intelligatur illud  verbum supradictum de enunciationibus habentibus su-  biectum infinitum: Hae autem. extra. illas, ipsae secundum  se  erunt. Et ait quod intelligitur quantum ad significati  consequentiam, et non solum quantum ad ipsas enuncia-  tiones formaliter. Unde duas habentes subiectum infini-  tum, universalem scilicet affirmativam et universalem ne-  gativam adducens, ait quod neutra earum significat idem  alicui illarum, scilicet habentium subiectum finitum. Haec  enim  universalis  affirmativa, omnis nom bomo est iustus,  nulli habenti subiectum finitum significat idem: non enim  significat idem quod ista, omnis bomo est iustus ; neque quod  ista, omnis bomo est non iustus. Similiter opposita negatio et  universalis negativa habens subiectum infinitum, quae est  contrarie opposita supradictae, scilicet omnis non bomo non  est iustus, nulli illarum de subiecto finito significat idem. Et  hoc clarum est ex diversitate subiecti in istis et in illis.  7. Deinde cum dicit: Illa vero quae est etc., respon-  det quintae quaestioni, an scilicet inter enunciationes de  subiecto infinito sit aliqua consequentia. Oritur autem  dubitatio haec ex eo, quod superius est inter eas ad in-  vicem assignata consequentia. Ait ergo quod etiam inter  istas  est  consequentia. Nam universalis affirmativa de  subiecto et praedicato infinitis et, universalis negativa de  subiecto infinito, praedicato vero finito, aequipollent. Ista  namque, omnis non bomo est mon iustus, idem significat  illi;  cium  nullus non. bomo est iustus. Idem autem est iudi-  de particularibus indefinitis et singularibus simi-  libus supradictis. Cuiuscunque enim quantitatis sint, sem-  per affirmativa de utroque extremo infinita et negativa  subiecti quidem infiniti, praedicati autem finiti, aequipol-  lent, ut facile potes exemplis videre. Unde Aristoteles uni-  versales exprimens, caeteras ex illis intelligi voluit.  8. Deinde cum dicit: Transposita vero nomina. etc.,  solvit sextam dubitationem, an propter nominum vel ver-  borum transpositionem varietur enunciationis significatio.  Oritur autem haec quaestio ex eo, quod docuit transpo-  sitionem negationis variare enunciationis significationem.  Aliud enim dixit significare, ommis bomo mon est iustus,  et  aliud, non omnis bomo est iustus. Ex hoc, inquam, du-  bitatur, an. similiter contingat circa nominum transpo-  sitionem , quod ipsa transposita enunciationem varient,  sicut negatio transposita. Et circa hoc duo facit: primo,  ponit solutionem dicens, quod transposita nomina et  verba idem significant: verbi gratia, idem significat, est  albus homo, et, est bomo albus, ubi est transpositio nomi-  num. Similiter transposita verba idem significant, ut, est  albus bomo, et, bomo albus est.  9. Deinde cum dicit: Nam si boc mon est etc., probat  praedictam solutionem ex numero negationum contradi-  ctoriarum ducendo ad impossibile, tali ratione. Si hoc non  est, idest si nomina transposita diversificant enunciatio-  nem, eiusdem affirmationis erunt duae negationes; sed  ostensum est in I libro *, quod una tantum est nega-  tio unius affirmationis; ergo a destructione consequentis  ad destructionem antecedentis transposita nomina non  variant enunciationem. Ad probationis autem consequen-  tiae claritatem formetur figura, ubi ex uno latere locentur  ex  ambae suprapositae affirmationes, transpositis nominibus ;  et  altero contraponantur duae negativae, similes illis  quoad terminos et eorum positiones. Deinde, aliquantulo  interiecto spatio, sub affirmativis ponatur affirmatio infi-  niti subiecti, et sub negativis illius negatio. Et notetur  contradictio inter primam affirmationem et duas nega-  tiones primas, et inter secundam aflirmationem et omnes  tres  negationes, ita tamen quod inter ipsam et infimam  negationem notetur contradictio non vera, sed imagi-  naria. Notetur quoque contradictio inter tertiam affirma-  tionem et tertiam negationem inter se. Hoc modo:  Est albus  homo  Est homo  albus  Est non  homo albus  His ita dispositis, probat consequentiam Aristoteles sic.  Illius affirmationis, est albus bomo, negatio est, mom est  albus bomo ; ilius autem secundae affirmationis, quae  est, est bomo albus, si ista affirmatio non est eadem illi  .  supradictae affirmationi , scilicet, est albus bomo, propter  *  Non est albus - -  Coníradictoriae —  e  o  C  o cn  —"  s  *  nalf  e  bi  7.  dde  Kn  Gontradictoriae -  EN -  “Ὁ  36  b"  Contradictoriae -  homo  Non est homo  albus  Non est non  homo albus  Lect. xir.  CAP. X,  nominum transpositionem, negatio erit altera istarum,  scilicet aut, non est non bomo albus, aut, non est bomo al-  bus. Sed utraque habet affirmationem oppositam alia ab  illa assignatam, scilicet, est bomo albus. Nam altera qui-  dem dictarum negationum, scilicet, nom est mon bomo al-  bus, negatio est illius quae dicit, est mom bomo albus;  alia vero, scilicet, »on est bomo albus, negatio est eius  affirmationis, quae dicit, est albus bomo, quae fuit prima  affirmatio. Ergo quaecunque dictarum negationum affe-  ratur contradictoria illi mediae, sequitur quod sint duae  unius, idest quod unius negationis sint duae affirma-  tiones, et quod unius affirmationis sint duae negationes:  quod est impossibile. Et hoc, ut dictum est, sequitur stante  hypothesi erronea, quod illae affBrmationes sint propter  nominum transpositionem diversae.  10.  Adverte hic primo quod Aristoteles per illas duas  negationes, non est non bomo albus, et, non est bomo albus,  sub  disiunctione sumptas ad inveniendam negationem  |  *  Lect. xi, n. 5  "seq.  e  ΤΡ)  DOR  illius affirmationis, est bomo albus, caeteras intellexit, quasi  diceret: Aut negatio talis affirmationis acceptabitur illa  uae est vere eius negatio, aut quaecunque extranea nega-  tio ponetur; et quodlibet dicatur, semper, stante hypothesi,  sequitur unius affirmationis esse plures negationes, unam  verae quae est contradictoria suae comparis habentis no-  mina transposita, et alteram quam tu ut distinctam acce-  ptas, vel falso imaginaris; et e contra multarum affirma-  tionum esse unicam negationem , ut patet in apposita  figura, Ex quacunque enim illarum quatuor incipias, duas  sibi oppositas aspicis. Unde notanter concludit indeter-  minate: Quare erunt duae unius.  11.  Nota secundo quod Aristoteles contempsit pro-  bare quod contradictoria primae affirmationis sit contra-  dictoria secundae, et similiter quod contradictoria secun-  dae affirmationis sit contradictoria primae. Hoc enim ac-  cepit tamquam per se notum, ex eo quod non possunt  simul esse verae neque simul falsae, ut manifeste patet  praeposito sibi termino singulari. Non stant enim simul  aliquo modo istae duae, Socrates est albus bomo, Socrates non  est bomo albus. Nec turberis quod eas non singulares pro-  posuit. Noverat enim supra dictum esse in Primo * quae  LECT. IV  95  affirmatio et negatio sint contradictoriae et quae non, et  ideo non fuit sollicitus de exemplorum claritate.  Liquet ergo ex eo quod negationes affirmationum de  nominibus transpositis non sunt diversae quod nec ipsae  affirmationes sunt diversae et sic nomina et verba trans-  posita idem significant.  I2.  Occurrit autem dubium circa hoc, quia non vi-  detur verum quod nominibus transpositis eadem sit af-  firmatio. Non enim valet: omnis bomo est animal; ergo  omne animal est bomo. Similiter, transposito verbo, non  valet: bomo est amimal rationale; ergo bomo animal ratio-  nale est, de secundo adiacente. Licet enim nugatio commit-  tatur, tamen non sequitur primam.  Ad hoc est dicendum quod sicut in rebus naturalibus  est  duplex transmutatio, scilicet localis, scilicet de loco  ad locum, et formalis de forma ad foit? ita in enun-  ciationibus est duplex transmutatio, situalis scilicet, quando  terminus praepositus postponitur, et e converso, et for-  malis, quando terminus, qui erat praedicatum efficitur  subiectum , et e converso vel quomodolibet, simplici-  ter etc.- Et sicut quandoque fit in naturalibus transmu-  tatio  pure localis, puta quando res transfertur de loco  ad locum, nulla alia variatione facta; quandoque autem  fit transmutatio secundum locum, non pura sed cum  variatione formali, sicut quando transit de'loco frigido  ad  locum calidum: ita in enunciátionibus quandoque  fit transmutatio pure situalis, quando scilicet nomen vel  verbum solo situ vocali variatur; quandoque autem fit  transmutatio situalis et formalis simul, sicut contingit  cum  praedicatum fit subiectum, vel cum verbum ter-  tium adiacens fit secundum. - Et quoniam hic intendit Ari-  stoteles de transmutatione nominum et verborum pure si-  tuali, ut transpositionis vocabulum praesefert, ideo dixit  quod transposita nomina et verba idem significant, insi-  nuare volens quod, si nihil aliud praeter transpositionem  nominis vel verbi accidat in enunciatione, eadem manet  oratio.- Unde patet responsio ad instantias. Manifestum  est namque quod in utraque non sola transpositio fit, sed  transmutatio de subiecto in praedicatum, vel de tertio adia-  cente in secundum. Et per hoc patet responsio ad similia.  TIUS  PERI HERMENEIAS LIB. II  LECTIO QUINTA  (Cann. CargraNr lect, ui).  DE MULTIPLICITATE ENUNCIATIONUM IUXTA QUOSDAM MODOS, QUIBUS NON UNAM,  SED PLURES ESSE CONTINGIT UNAM ENUNCIATIONEM.  ^"  B  Té δὲ ἕν κατὰ πολλῶν ἢ πολλὰ καθ᾽ ἑνὸς χαταφάναι  ἢ ἀποφάναι, ἐὰν uw ἕν τι ἡ τὸ ἐκ τῶν πολλῶν δη-  λούμενον, οὐχ ἔστι κατάφασις μία οὐδὲ ἀπόφασις.  Λέγω δὲ ἕν οὐχ ἐὰν ὄνομα ἕν ἢ κείμενον, pm ἦ δὲ  ἕν  τι  ἐξ ἐχείνων, olov, ὁ ἄνθρωπος ἴσως ἐστὶ καὶ  ζῷον καὶ δίπουν καὶ ἥμερον, ἀλλὰ x«l ἕν τι γίνεται  ἐκ τούτων’ Ex δὲ τοῦ λευχοῦ, xai τοῦ ἀνθρώπου,  καὶ τοῦ βαδίζειν, οὐχ ἕν: ὥστε οὔτε ἐὰν ἕν τι x&v.  τούτων καταφήσῃ τις; μία κατάφασις, ἀλλὰ φωνὴ  μὲν μία, καταφάσεις δὲ πολλαί: οὔτε ἐὰν καθ’ ἑνὸς  ταῦτα, ἀλλ᾽ ὁμοίως πολλαί.  Εἰ οὖν ἡ ἐρώτησις ἡ διαλεχτιχὴ ἀποχρίσεώς ἐστιν αἴτη-  σις) ἢ τῆς προτάσεως, ἢ θατέρου μορίου τῆς ἀντι-  '  φάσεως; ἡ δὲ πρότασις ἀντιφάσεως μιᾶς μόριον, οὐκ  ἂν εἴη ἀπόχρισις μία πρὸς ταῦτα" οὐδὲ γὰρ ἡ ἐρώ-  τῆσις  μία, οὐδὲ ἐὰν ἡ ἀληθής"  εἴρηται δὲ ἐν τοῖς Τοπικοῖς περὶ αὐτῶν. "Apa δὲ δῆλον  ὅτι οὐδὲ τὸ τί ἐστιν ἐρώτησίς ἐστι διαλεκτική, Δεῖ  dp δεδόσθαι ix τῆς ἐρωτήσεως ἑλέσθαι, ὁπότερον  βούλεται τῆς ἀντιφάσεως μόριον ἀποφήνασθαι. ᾿Αλλὰ  εἴ  τὸν  ἐρωτῶντα προσδιορίσασθαι, πότερον τόδε  ἐστὶν ὁ ἄνθρωπος, ἢ οὐ τοῦτο.  jtem enunciationis unius provenientem ex  additione negationis infinitatis, hic intendit  D determinare quid accidat enunciationi ex hoc  quod additur aliquid subiecto vel praedi-  cato tollens eius unitatem. Et circa hoc duo facit: quia  *  *  *  Lect. seq.  Num. 4.  Lect. vri, n. 12  seq.  Porphyrius.  primo, determinat diversitatem earum ; secundo, conse-  quentias earum; ibi: Quoniam vero baec quidem * etc. Circa  primum duo facit: primo, ponit earum diversitatem;  secundo, probat omnes enunciationes esse plures; ibi:  Si ergo dialectica * etc.- Dicit ergo quoad primum, resumendo  quod in Primo dictum fuerat *, quod affirmare vel negare  unum de pluribus, vel plura de uno, si ex illis pluribus:  non fit unum, non est enunciatio una affirmativa vel ne-  gativa. Et declarando quomodo intelligatur unum debere  esse subiectum aut praedicatum, subdit quod unum dico non  si nomen unum impositum sit, idest ex unitate nominis ,  sed ex unitate significati. Cum enim plura conveniunt  in uno nomine, ita quod ex eis non fiat unum illius  nominis significatum, tunc solum vocis unitas est. Cum  autem unum nomen pluribus impositum est, sive par-  tibus subiectivis, sive integralibus, ut eadem significatione  concludat, tunc et vocis et significati unitas est, et enun-  ciationis unitas non impeditur.  2.  Secundum quod subiungit: Ut bomo est fortasse ani-  mal et mansuelum et bipes obscuritate non caret. Potest enim  intelligi ut sit exemplem ab opposito, quasi diceret: unum  dico non ex unitate nominis impositi pluribus ex quibus  non fit tale unum, quemadmodum homo est unum quod-  dam ex animali et mansueto et bipede, partibus suae de-  finitionis. Et ne quis crederet quod hae essent verae defi-  nitionis nominis partes, interposuit, fortasse. Porphyrius  autem, Boethio referente et approbante, separat has textus  particulas, dicens quod Aristoteles hucusque declaravit  enunciationem illam esse plures, in qua plura subiiceren-  tur uni, vel de uno praedicarentur plura, ex quibus non  fit unum. In istis autem verbis: Ut bomo est fortasse etc.,  *  At vero unum de pluribus, vel plura de uno affirmare,  vel negare, si non sit unum aliquid quod ex pluribus  significatur, non est affirmatio neque negatio una. Dico  autem unum, non si unum nomen positum sit, non sit  autem unum aliquid ex illis, ut homo est fortasse et ani-  mal et bipes et mansuetum, sed ex his unum fit, ex  albo autem et homine et ambulare, non est unum; quare  nec  si unum aliquid de his affirmet aliquis, erit affir-  matio una: sed vox quidem una, affirmationes vero  multae, nec si de uno ista, sed similiter plures,  Si ergo dialectica interrogatio responsionis est petitio vel  propositionis vel alterius partis contradictionis, propo-  sitio vero unius contradictionis est pars, non erit una  responsio ad haec. Neque enim interrogatio una, nec  si  sit vera.  Dictum est autem de his in Topicis. Simul autem mani-  festum est, quod nec hoc ipsum, quid est, dialectica in-  terrogatio est. Oportet enim datum esse ex interrogatione  eligere, utram velit contradictionis partem enunciare: sed  oportet interrogantem determinare utrum hoc sit homo,  an  non hoc.  intendit declarare enunciationem aliquam esse plures, in  qua plura ex quibus fit unum subiiciuntur vel praedican-  tur; sicut cum dicitur, bomo est animal et mansuetum.| et  bipes, copula interiecta, vel morula, ut oratores faciunt.  Ideo autem addidisse aiunt, fortasse, ut insinuaret hoc  contingere posse, necessarium autem non esse.  3. Possumus in eamdem Porphyrii, Boethii et AI-  berti sententiam incidentes subtilius textum introducere,  ut  quatuor hic faciat.  Bs  Et primo quidem, resumit quae sit enunciatio in com-  muni dicens: Enunciatio plures est, in. qua unum de pluribus,  vel plura de uno. enunciantur. Si tamen ex illis pluribus non  fit unum, ut in Primo * dictum et expositum fuit.  Deinde dilucidat illum terminum de uno, sive unum,  dicens: Dico autem unum, idest, unum nomen voco, non  propter unitatem vocis, sed significationis, ut supradi-  ctum est.  Deinde tertio, dividendo declarat, et declarando divi-  dit, quot modis contingit unum nomen imponi pluribus  ex quibus non fit unum, ut ex hoc diversitatem enuncia-  tionis multiplicis insinuet. Et ponit duos modos, quorum  prior est, quando unum nomen imponitur pluribus ex  quibus fit unum, non tamen in quantum ex eis fit unum.  Tunc enim, licet materialiter et per accidens loquendo  nomen imponatur pluribus ex quibus fit unum, formaliter  tamen et per se loquendo nomen unum imponitur plu-  ribus, ex quibus non fit unum: quia imponitur eis non  in quantum ex eis est unum, ut fortasse est hoc nomen,  bomo, impositum ad significandum animal et mansuetum  et bipes, idest, partes suae definitionis, non in quantum  adunantur in unam hominis naturam per modum actus  et  potentiae, sed ut distinctae sint inter se actualitates.  Et insinuavit quod accipit partes definitionis ut distinctas  per illam coniunctionem, et per illud quoque * adversative  additum: Sed si ex bis unum fit, quasi diceret, cum hoc  tamen stat quod ex eis unum fit. Addidit autem, fortasse,  quia hoc nomen, bomo, non est impositum ad signifi-  *  Cap. xr.  Porphyrius.  Boethius. -  Albertus.  *  *  .  Lect. cit.  Ed.  quoque.  c  omittit  CAP. XI, LECT. V  candum partes sui definitivas, ut distinctae sunt. Sed si  impositum esset aut imponeretur, esset unum nomen  pluribus impositum ex quibus non fit unum. Et quia  idem iudicium est de tali nomine, et illis pluribus; ideo  similiter illae plures partes definitivae possunt dupliciter  accipi. Uno modo, per modum actualis et possibilis, et  sic unum faciunt; et sic formaliter loquendo vocantur  plura, ex quibus fit unum, et pronunciandae sunt con-  tinuata oratione, et faciunt enunciationem unam dicendo,  animal rationale mortale currit. Est enim ista una sicut  et  ista, bomo currit. Alio modo, accipiuntur praedictae  definitionis partes ut distinctae sunt inter se actualita-  tes, et sic non faciunt unum: ex duobus enim actibus  ut  sic, non fit unum, ut dicitur VII Metaphysicae ; et  sic faciunt enunciationes plures et pronunciandae sunt  vel cum pausa, vel coniunctione interposita, dicendo,  bomo est animal et mansuetum. οἱ bipes ; sive, bomo est  animal, mansuetum, bipes, rethorico more. Quaelibet enim  istarum est enunciatio multiplex. Et similiter ista, Socra-  tes est bomo , si homo est impositum ad illa, ut distin-  ctae  —  *  *  Pm  E  WC  acm  οὐ  ORI  οτὔὖὦο  UPS  δ...  δου,  Lect. xit, n. 9.  Num. 8.  RESP  actualitates sunt, significandum. Secundus autem  modus, quo unum nomen impositum est pluribus ex qui-  bus non fit unum, subiungitur, cum dicit: Ex albo au-  tem et bomine. et ambulante etc., idest, alio modo hoc fit,  quando unum nomen imponitur pluribus, ex quibus non  potest fieri unum, qualia sunt: bomo, album, et am-  bulans. Cum enim ex his nullo modo possit fieri aliqua  una natura, sicut poterat fieri ex partibus definitivis, clare  liquet quod nomen aliquod si eis imponeretur, esset no-  men non unum significans, ut in Primo dictum fuit * de  hoc nomine, íumica, imposita homini et equo.  4. Habemus ergo enunciationis pluris seu multiplicis  duos modos, quorum, quia uterque fit dupliciter, effi-  ciuntur quatuor modi. Primus est, quando subiicitur vel  praedicatur unum nomen impositum pluribus, ex quibus  fit unum, non in quantum sunt unum; secundus est,  quando ipsa plura ex quibus fit unum, in quantum sunt  distinctae actualitates, subiiciuntur vel praedicantur; ter-  tius est, quando ibi est unum nomen impositum pluribus  ex quibus non fit unum; quartus est, quando ista plura ex  quibus non fit unum, subiiciuntur vel praedicantur. Et  notato quod cum enunciatio secundum membra divisionis  ilius, qua divisa est, in unam et plures, quadrupliciter  variari poss't, scilicet cum unum de uno praedicatur, vel  unum de pluribus, vel plura de uno, vel plura de pluri-  bus; postremum sub silentio praeterivit, quia vel eius  pluralitas de se clara est, vel quia, ut inquit Albertus,  non intendebat nisi de enunciatione, quae aliquo modo  una est, tractare. Demum concludit totam sententiam ,  dicens: Quare nec si aliquis affirmet unum. de bis pluribus,  erit affirmatio una secundum. rem: sed vocaliter quidem erit  una, significative autem non una, sed multae fient affirma-  liones. Nec si e converso de uno ista plura. affrmabuntur, fiet  affirmatio una. Ista namque, bomo est albus, ambulans et  musicus, importat tres affirmationes, scilicet, bomo est al-  bus et est ambulans et est musicus, ut patet ex illius con-  tradictione.  Triplex enim negatio ili opponitur corre-  spondens triplici affirmationi positae.  5. Deinde cum dicit: Si ergo dialectica etc., probat a  posteriori supradictas enunciationes esse plures. Circa  quod duo facit: primo, ponit rationem ipsam ad hoc pro-  bandum per modum consequentiae; deinde probat ante-  cedens dictae consequentiae; ibi: Dictum est autem de  his* etc. Quoad primum talem rationem inducit. Si in-  terrogatio dialectica est petitio responsionis, quae sit pro-  positio vel altera pars contradictionis, nulli enunciationum  supradictarum interrogative formatae erit responsio una;  ergo nec ipsa interrogatio est una, sed plures. Cuius ra-  Opp. D. Tnowas T. I.  9y  tionis primo ponit antecedens: Si ergo etc. Ad huius intel-  ligendos terminos nota quod idem sonant enunciatio, in-  terrogatio et responsio. Cum enim dicitur, caelum est  animatum , in quantum enunciat praedicatum de subiecto,  enunciatio vocatur; in quantum autem quaerendo propo-  nitur, interrogatio; ut vero quaesito redditur, responsio ap-  pellatur. Idem ergo erit probare non esse responsionem  unam, et interrogationem non esse unam, et enunciatio-  nem non esse unam. Adverte secundo interrogationem  esse  duplicem. Quaedam enim est utram partem contra-  dictionis eligendam proponens; et haec vocatur dialectica,  quia dialecticus habet viam ex probabilibus ad utramque  contradictionis partem probandam. Altera vero determi-  natam ad unum responsionem exoptat; et haec est inter-  rogatio demonstrativa, eo quod demonstrator in unum  determinate tendit. Considera ulterius quod interrogationi  dialecticae dupliciter responderi potest. Uno modo, con-  sentiendo interrogationi, sive affirmative sive negative;  ut  si quis petat, caelum est animatum? et respondeatur ,  est; vel, Deus non movelur? et respondeatur, mon: talis  responsio vocatur propositio. Alio modo, potest respon-  deri interimendo; ut si quis petat, caelum est animatum,  et  respondeatur, non; vel Deus non movetur? et respon-  deatur, movetur: talis responsio vocatur contradictionis  altera pars, eo quod affirmationi negatio redditur et ne-  gationi affirmatio. Interrogatio ergo dialectica est petitio  annuentis responsionis, quae est propositio, vel contradi-  centis, quae est altera pars contradictionis secundum supra-  dictam Boethii expositionem.  6. Deinde subdit probationem consequentiae, cum ait:  Propositio vero unius contradictionis est etc. Ubi notandum  est  quod si responsio dialectica posset esse plures, non  sequeretur quod responsio enunciationis multiplicis non  posset esse dialectica; sed si responsio dialectica non  potest esse nisi una enunciatio, tunc recte sequitur quod  responsio enunciationis pluris, non est responsio diale-  ctica, quae una est. Notandum etiam quod si enunciatio  aliqua plurium contradictionum pars est, una non esse  comprobatur: una enim uni tantum contradicit. Si autem  unius solum contradictionis pars est, una est eadem ra-  tione, quia scilicet unius affirmationis unica est negatio,  et e converso. Probat ergo Aristoteles consequentiam ex  eo quod propositio, idest responsio dialectica unius con-  tradictionis est, idest una enunciatio est affirmativa vel  negativa. Ex hoc enim, ut iam dictum est, sequitur quod  nullius enunciationis multiplicis sit responsio dialectica ,  et  consequenter nec una responsio sit. Nec praetereas  quod cum propositionem, vel alteram partem contradi-  ctionis, responsionemque praeposuerit dialecticae inter-  rogationis, de sola propositione subiunxit, quod est una;  quod ideo fecit, quia illius alterius vocabulum ipsum  unitatem praeferebat. Cum enim alteram contradictionis  partem audis, unam affirmationem vel negationem statim  intelligis.  Adiunxit autem antecedenti ly ergo, vel insinuans hoc  esse  aliunde sumptum, ut postmodum in speciali expli-  cabit, vel, permutato situ, notam consequentiae huius in-  ter antecedens et consequens locandam, antecedenti prae-  posuit; sicut si diceretur, si ergo Socrates currit, movetur ;  pro eo quod dici deberet, si Socrates currit, ergo. movetur.  Sequitur deinde consequens: Nom erit una responsio  ad boc ; et infert principalem conclusionem subdens, Quod  neque  una  erit interrogatio etc. Si enim responsio non  potest esse una, nec interrogatio ipsa una erit.  7. Quod autem addidit: Nec si sit vera, eiusmodi est.  Posset aliquis credere, quod licet interrogationi pluri non  possit dari responsio una, quando id de quo quaestio  fit non potest de omnibus illis pluribus affirmari vel ne-  Boethius.  13*  TAS  98  gari (ut cum quaeritur, canis est animal? quia non potest  vere de omnibus responderi, est, propter caeleste sidus,  nec vere de omnibus responderi, som est, propter canem  latrabilem, nulla possit dari responsio una); attamen quan-  do id quod sub interrogatione cadit potest vere de omnibus  affirmari aut negari, tunc potest dari responsio una; ut  si  PERI HERMENEIAS LIB. II  nec  ipsa quaestio quid est, est interrogatio dialectica:  verbi gratia; si quis quaerat, quid est amimal? talis non  quaerit dialectice. Deinde subiungit probationem assum-  pti, scilicet quod ipsum quid est, non est quaestio dia-  lectica; et intendit quod quia interrogatio dialectica optio-  nem respondenti offerre debet, utram velit contradictionis  quaeratur, camis est substantia? quia potest vere de  omnibus responderi, esí, quia esse substantiam omni-  bus canibus convenit, unica responsio dari possit. Hanc  erroneam existimationem removet dicens: Nec si sit vera,  idest, et dato quod responsio data enunciationi multiplici  de omnibus verificetur, nihilominus non est una, quia  unum non significat, nec unius contradictionis est pars, sed  plures responsio illa habet contradictorias, ut de se patet.  8. Deinde cum dicit: Dictum est autem de bis in To-  picis etc., probat antecedens dupliciter: primo, auctoritate  eorum quae dicta sunt in Topicis; secundo, a signo. Et  circa hoc duo facit. Primo, ponit ipsum signum, dicens:  Quod similiter etc., cum auctoritate Topicorum, manifestum  est, scilicet, antecedens assumptum, scilicet quod dialectica  interrogatio est petitio responsionis affirmativae vel ne-  Quoniam nec ipsum quid est, idest ex eo quod  gativae.  partem, et ipsa quaestio quid est talem libertatem non  proponit (quia cum dicimus, quid est animal? responden-  tem ad definitionis assignationem coarctamus, quae non  solum ad unum determinata est, sed etiam omni parte  contradictionis caret, cum nec esse, nec non esse dicat);  ideo  ipsa quaestio quid est, non est dialectica interro-  gatio. Unde dicit: Oportet enim ex data, idest ex propo-  sita interrogatione dialectica, hunc respondentem eligere  posse utram velit contradictionis partem, quam contra-  dictionis utramque partem interrogantem oportet determi-  nare, idest determinate proponere, hoc modo: Utrum. boc  animal sit bomo an mon: ubi evidenter apparet optionem  respondenti offerri. Habes ergo pro signo cum quaestio  dialectica petat responsionem propositionis , vel alterius  contradictionis partem, elongationem quaestionis quid est  a  quaestionibus dialecticis.  CAP. XI, LECT. VI  LECTIO SEXTA  (Canp. CargTANr lect. 1v)  EX. ALIQUIBUS DIVISIM. PRAEDICATIS DE SUBIECTO SEQUITUR ENUNCIATIO. DE EISDEM  CONIUNCTIM IN EODEM SUBIECTO, EX ALIQUIBUS AUTEM NON SEQUITUR  "Excel δὲ τὰ μὲν κατηγορεῖται συντιθέμενα, ὡς ἕν τὸ πᾶν  κατηγόρημα τῶν χορὶς κατηγορουμένων; τὰ δ᾽ οὔ:  τίς ἡ διαφορά; κατὰ γὰρ τοῦ ἀνθρώπου ἀληθὲς εἰ-  πεῖν καὶ χωρὶς ζῷον, καὶ χωρὶς δίπουν, καὶ ταῦτα  ὡς fv καὶ  ἄνθρωπον, καὶ λευκόν, καὶ ταῦθ᾽ ὡς ἕν.  *  99  Quoniam vero haec quidem praedicantur composita, ut ' Seq. c. x.  unum omne praedicatum fiat eorum quae extra prae-  dicantur, alia vero non; quae differentia est? De ho-  mine enim verum est dicere, εἴ extra animal, et extra  bipes; et haec ut unum: et, hominem, et, album; et  'AXX  οὐχί; εἰ ὀκυτεὺς καὶ ἀγαθός, xal σκυτεὺς  ἀγαθός.  Εἰ γάρ, ὅτι ἑκάτερον ἀληθές, εἶναι δεῖ καὶ τὸ συνάμφω,  πολλὰ καὶ ἄτοπα ἔσται. Κατὰ γὰρ τοῦ ᾿ἀνθρώπου  καὶ τὸ ἄνθρωπος ἀληθὲς καὶ τὸ λευχόν- ὥστε xal τὸ  «muy. Πάλιν, εἰ τὸ λευκὸν αὐτό, καὶ τὸ ἅπαν, στε  ἔσται ἄνθρωπος λευχὸς λευχός, καὶ τοῦτο εἰς ἄπει-  gov. Καὶ πάλιν μουσικός, λευχός, βαδίζων" καὶ ταῦτα  πολλάκις πεπλεγμένα εἰς ἄπειρον. "Ect, εἰ ὁ Zoxpd-  τῆς  τῆς  Σωχράτης καὶ ἄνθρωπος, καὶ Σωχράτης Σωχρά-  ἄνθρωπος. Καὶ εἰ ἄνθρωπος, καὶ δίπους" καὶ ἄν-  θρωπος ἄνθρωπος δίπους" Ὅτι μὲν οὖν, εἴ τις ἁπλῶς  φήσει τὰς συμπλοχοὶς γίνεσθαι, πολλὰ συμβαίνει λέ-  εἰν  Τῶν  ἄτοπα, δῆλον. Ὅπως δὲ θετέον, λέγωμεν νῦν.  αὐτοῦ  δὴ κατηγορουμένων καὶ ἐφ᾽ οἷς χατηγορεῖσθται  συμβαίνει, ὅσα μὲν λέγεται κατὰ συμβεβηκὸς ἢ κατὰ  τοῦ  ἢ  θάτερον xavd θατέρου, ταῦτα οὐχ  ἔσται ἕν, οἷον ἄνθρωπος λευχός ἐστι xxl μουσιχός.,  ἀλλ᾽  οὐχ ἕν τὸ λευκὸν καὶ τὸ μουσικόν" συμβεβηκότα  γὰρ ἄμφω τῷ αὐτῷ. Οὐδ᾽ εἰ τὸ λευκὸν μουσικὸν  ἀληθὲς εἰπεῖν, ὅμως οὐχ ἔσται τὸ μουσικὸν λευκὸν  ἕν  cv  χατὸὰ συμβεβηκὸς γὰρ τὸ μουσικὸν λευχόν"  ὥστε οὐκ ἔσται τὸ λευχὸν μουσικὸν ἕν τι.  Διὸ οὐδ᾽ ὁ σχυτεὺς ἁπλῶς ἀγαθὸς, ἀλλὰ ζῷον δίπουν.  οὐ γὰρ κατὰ συμβεβηκός.  Ἔτι οὐδ᾽ ὅσα ἐνυπάρχει ἐν τῷ ἑτέρῳ. Διὸ οὔτε τὸ λευ-  κὸν πολλάχις, οὔτε ὁ ἄνθρωπος ἄνθρωπος ξῷόν ἐστιν  ἢ δίπουν" ἐνυπάρχει γὰρ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τὸ ζῷον καὶ  τὸ δίπουν.  vá  aJ  yostquam declaravit diversitatem multiplicis  enunciationis, intendit determinare de earum  consequentiis. Et circa hoc duo facit, secun-  dum duas dubitationes quas solvit. Secunda  incipit; ibi: Verum autem est dicere * etc. Circa  primum tria facit: primo, proponit quaestionem; secundo  ostendit rationabilitatem quaestionis; ibi: Si enim quo-  niam * etc.; tertio, solvit eam ; ibi: Eorum igitur ** etc. Est  ergo dubitatio prima: Quare ex aliquibus divisim prae-  dicatis de uno sequitur enunciatio, in qua illamet unitae  praedicantur de eodem, et ex aliquibus non. Unde haec  diversitas oritur? Verbi gratia; ex istis, Socrates est ami-  mal et est bipes ; sequitur, ergo Socrates est. animal. bipes ;  et similiter ex istis, Socrates est bomo et est albus; sequitur,  ergo Socrates est bomo albus. Ex illis vero, Socrates est bonus,  et.  est.  citbaroedus ; non sequitur, ergo est bonus citbaroedus.  Unde proponens quaestionem inquit: Quoniam vero baec,  scilicet praedicta, ita praedicantur composita, idest con-  iuncta, ut unum sit praedicamentum quae extra praedi-  cantur, idest, ut ex eis extra praedicatis unite fiat praedi-  catio, alia vero praedicata non sunt talia, quae est inter  differentia; unde talis innascitur diversitas? Et subdit exem-  pla iam adducta, et ad propositum applicata: quorum  primum continet praedicata ex quibus fit unum per se,  haec  est  ut  et  unum.  Sed non  si  citharoedus (coriarius)  bonus, etiam citharoedus ('coriarius) bonus.  Si enim quoniam utrunque, verum, esse oportet et simul  utrunque multa inconvenientia erunt. De homine enim  verum est et hominem, et album dicere; quare et  omne. Rursus si album, et omne. Quare erit homo  albus albus; et hoc in infinitum. Et rursus musicus  albus ambulans; et haec eadem frequenter implicita in  infinitum. Amplius si Socrates, Socrates est, et homo;  et  Socrates Socrates homo; et si homo et bipes, erit  homo homo bipes. Quod igitur si quis simpliciter dicat  complexiones fieri, plurima inconvenientia contingere  manifestum est. Quemadmodum ponendum est nunc  dicimus.  Eorum igitur quae praedicantur, et de quibus praedicari  accidit quaecumque secundum accidens dicuntur, vel de  eodem, vel alterum de altero, haec non erunt unum; ut,  homo albus est et musicus; sed non est unum album  et  musicum; accidentia enim sunt utraque eidem. Nec,  si album, musicum verum est dicere, tamen non erit  musicum album unum aliquid: secundum accidens enim  album musicum dicetur; quare non erit album musi-  cum unum aliquid.  Quocirca nec citharoedus (coriarius) bonus simpliciter; sed  animal bipes: non enim sunt secundum accidens.  Amplius nec quaecunque insunt in alio. Quare neque al-  bum frequenter dictum, neque homo homo animal est,  vel bipes; insunt enim in homine animal et bipes.  scilicet, animal et bipes, genus et differentia; secundum  autem praedicata ex quibus fit unum per accidens, sci-  licet, bomo albus; tertium vero praedicata ex quibus neque  unum per se neque unum per accidens inter se fieri se-  quitur; ut, cilbaroedus et bonus, ut declarabitur.  2.  Deinde cum dicit: Si enim quoniam etc., declarat  veritatem diversitatis positae, ex qua rationabilis redditur  quaestio: si namque inter praedicata non esset talis di-  versitas, irrationabilis esset dubitatio. Ostendit autem hoc  ratione ducente ad inconveniens, nugationem scilicet. Et  quia nugatio duobus modis committitur, scilicet explicite et  implicite; ideo primo deducit ad nugationem explicitam,  secundo ad implicitam; ibi: Amplius, si Socrates etc. Ait  ergo quod si nulla est inter quaecumque praedicata diffe-  rentia, sed de quolibet indifferenter censetur quod quia  alterutrum separatum dicitur, quod utrumque coniunctim  dicatur, multa inconvenientia sequentur. De aliquo enim  homine, puta Socrate, verum est separatim dicere quod,  homo est, et albus est; quare et omne, idest et coniun-  ctim dicetur, Socrates est homo albus. Rursus et de eodem  Socrate potest dici separatim quod, est homo albus, et  quod, est albus; quare et omne, idest, igitur coniunctim  dicetur, Socrates est homo albus albus: ubi manifesta est  nugatio. Rursus si de eodem Socrate iterum dicas sepa-  100  ratim quod, est homo albus albus, verum dices et congrue  quod est albus, et secundum hoc, si iterum hoc repetes  separatim, a veritate simili non discedes, et sic in infini-  tum sequetur, Socrates est homo albus, albus, albus in in-  finitum. Simile quod ostenditur in alio exemplo. Si quis  de Socrate dicat quod, est musicus, albus, ambulans, cum  possit et separatim dicere quod, est musicus, et quod,  est  PERI HERMENEIAS LIB. II  accidens enumerasset, unico tamen exemplo utrumque  membrum explanavit, ut insinuaret quod distinctio illa  non erat in diversa praedicata per accidens, sed in eadem  diversimode comparata. Album enim et musicum, com-  parata ad hominem, sub primo cadunt membro; com-  albus, et quod, est ambulans; sequetur, Socrates est  musicus, albus, ambulans, musicus, albus, ambulans. Et  quia pluries separatim, in eodem tamen tempore, enun-  ciari potest, procedit nugatio sine fine.  Deinde deducit ad implicitam nugationem, dicens,  cum  de  Socrate vere dici possit separatim quod, est  homo, et quod, est bipes, si coniunctim inferre licet,  sequetur quod, Socrates sit homo bipes. Ubi est impli-  cita nugatio. Bipes enim circumloquens differentiam ho-  minis actu et intellectu clauditur in hominis ratione. Unde  ponendo loco hominis suam rationem (quod fieri licet,  ut  docet Aristoteles II Topicorum), apparebit manifeste  nugatio. Dicetur enim: Socrates est homo , idest, animal  bipes, bipes. Quoniam ergo plurima inconvenientia se-  quuntur si quis ponat complexiones, idest, adunationes  praedicatorum fieri simpliciter, idest, absque diversitate  aliqua, manifestum est ex dictis. Quomodo autem facien-  dum est, nunc, idest, in sequentibus dicemus. Et nota  quod iste textus non habetur uniformiter apud omnes  quoad verba, sed quia sententia non discrepat, legat qui-  cunque ut vult.  3. Deinde cum dicit: Eorum igitur etc., solvit propo-  sitam quaestionem. Et circa hoc duo facit: primo, respon-  *  *"  Num. 11.  Num. 7.  det instantiis in ipsa propositione quaestionis adductis;  secundo, satisfacit instantis in probatione positis; ibi:  Amplius nec quaecumque * etc. Circa primum duo facit:  primo namque, declarat veritatem ; secundo, applicat ad  propositas instantias; ibi: Quocirca * etc. Determinat ergo  dubitationem tali distinctione. Praedicatorum sive subie-  ctorum plurium duo sunt genera: quaedam sunt per ac-  cidens, quaedam per se. Si per accidens, hoc dupliciter  contingit, vel quia ambo dicuntur per accidens de uno  tertio, vel quia alterum de altero mutuo per accidens  praedicatur. Quando illa plura divisim praedicata sunt  per accidens quovis modo, ex eis non sequitur coniun-  ctim praedicatum; quando autem sunt per se, tum ex  eis sequitur coniuncte praedicatum. Unde continuando  se  de  ad praecedentia ait: Eorum. igitur quae praedicantur, et  quibus praedicantur , idest subiectorum , quaecumque  dicuntur secundum accidens (et per hoc innuit oppositum  membrum, scilicet per se), vel de eodem , idest acciden-  taliter  concurrunt ad unius tertii denominationem, vel.  alterutrum. de altero, idest accidentaliter mutuo se deno-  minant (et per hoc ponit membra duplicis divisionis),  ba:c, scilicet plura per accidens, mom erunt unum, idest  non inferent praedicationem coniunctam.  4. Et explanat utrumque horum exemplariter. Et primo,  primum, quando scilicet illa plura per accidens dicuntur  de tertio, dicens: Ut si bomo albus est et musicus. divisim.  Sed non est idem, idest non sequitur adunatim, ergo bomo  est  musicus albus. Utraque enim sunt accidentia eidem  tertio.  Deinde explanat secundum, quando solum illa  plura per accidens de se mutuo praedicantur, subdens:  Nec si album. musicum. verum est dicere, idest, et etiamsi  de se invicem ista praedicantur per accidens ratione sub-  iecti in quo uniuntur, ut dicatur, bomo est albus, et est  musicus, el album est musicum, non tamen sequitur quod  album musicum unite praedicetur, dicendo, ergo bomo est  albus musicus. Et causam assignat, quia album dicitur de  musico per accidens, et e converso.  $. Notandum est hic quod cum duo membra per  parata autem inter se, sub secundo. Diversitatenr ergo  comparationis pluralitate membrorum, identitatem autem  praedicatorum unitate exempli astruxit.  6. Advertendum est ulterius, ad evidentiam divisionis  factae in littera, quod, secundum accidens, potest dupli-  citer accipi. - Uno modo, ut distinguitur contra perseita-  tem posterioristicam , et sic non sumitur hic: quoniam  cum dicitur plura praedicata secundum accidens, - aut  ly secundum accidens determinaret coniunctionem inter se,  et  ma  sic manifeste esset falsa regula; quoniam inter pri-  praedicata, animal bipes, seu, animal rationale, est  praedicatio secundum accidens hoc modo (differentia  enim in nullo modo perseitatis praedicatur de genere, et  tamen Aristoteles in textu dicit ea non esse praedicata  per accidens, et asserit quod est optima illatio, est amimal  et bipes, ergo est animal bipes); - aut determinaret coniun-  ctionem illarum ad subiectum, et sic etiam inveniretur fal-  sitas in regula: bene namque dicitur, paries est coloratus, et  est visibilis, et tamen coloratum visibile non per se inest pa-  rieti. - Alio modo, accipitur ly secundum accidens, ut distin-  guitur contra hoc quod dico, ratione sui, seu, non propter  aliud, et sic idem sonat, quod, per aliud: et hoc modo  accipitur hic. Quaecunque enim sunt talis naturae quod  non ratione sui iunguntur, sed propter aliud, ab illatio-  ne  coniuncta deficere necesse est, ex eo quod coniuncta  illatio unum alteri substernit, et ratione sui ea adunata de-  notat ut potentiam et actum. - Est ergo sensus divisionis,  quod praedicatorum plurium, quaedam sunt per accidens,  quaedam per se, idest, quaedam adunantur inter se ratione  sui, quaedam propter aliud. Ea quae per se uniuntur  inferunt coniunctum, ea autem quae propter aliud, ne-  quaquam.  7. Deinde cum dicit: Quocirca nec. citbaroedus etc., ap-  plicat declaratam veritatem ad partes quaestionis. Et pri-  mo, ad secundam partem, quia sclicet non sequitur: est  bonus et est citharoedus; ergo est bonus citharoedus, di-  cens: Quocirca nec citbaroedus bonus etc.; secundo, ad aliam  partem quaestionis, quare sequebatur: est animal et est  bipes; ergo est animal bipes: et ait: Sed animal bipes etc.  Et subiungit huius ultimi dicti causam, quia, animal bipes,  non sunt praedicata secundum accidens coniuncta inter  se  rum  aut in tertio, sed per se. Et per hoc explanavit alte-  membrum primae divisionis, quod adhuc positum  non fuerat explicite. Adverte quod Aristoteles, eamdem  tenens  sententiam de citharoedo et bono et musico et  albo, conclusit quod album et musicum non inferunt  coniunctum praedicatum; ideo nec citharoedus et bonus  inferunt citharoedus bonus simpliciter, idest coniuncte.  Est autem ratio dicti, quia licet musica et albedo dissi-  miles sint bonitati et arti citharisticae in hoc, quod bo-  nitas nata est denominare et subiectum tertium, puta ho-  minem et ipsam artem citharisticam (propter quod falsitas  manifeste cernitur, quando dicitur: est bonus et citharoe-  dus; ergo bonus citharoedus ), musica vero et albedo sub-  iectum tertium natae sunt denominare tantum, et non se  invicem (propter quod latentior est casus cum procedi-  tur:  est albus et est musicus; ergo est musicus albus),  licet, inquam, in hoc sint dissimiles, et propter istam  dissimilitudinem processus Aristotelis minus sufficiens vi-  deatur; attamen similes sunt in hoc quod, si servetur  identitas omnimoda praedicatorum quam servari oportet,  si illamet divisa debent inferri coniunctim, sicut musica  non denominat albedinem, neque contra, ita nec bonitas,  CAP. XI, LECT. VI  de qua fit sermo, cum dicitur, bomo est bonus, denominat  artem citharisticam, neque e converso. Cum enim bo-  num sit aequivocum, licet a consilio, alia ratione dicitur  de perfectione citharoedi, et alia de perfectione hominis.  Quando namque dicimus, Socrates est bonus, intelligimus  bonitatem moralem, quae est hominis bonitas simpliciter  (analogum siquidem simpliciter positum sumitur pro po-  tiori); cum autem infertur, citharoedus bonus, non boni-  101  9. Nec obstat quod album faciat unum per accideüs  cum homine: non enim dictum est quod unitas per ac-  cidens aliquorum impedit ex diversis inferre coniunctum,  sed quod unitas per acccidens aliquorum ratione tertii  tantum est illa quae impedit. Talia enim quae non sunt  unum per accidens nisi ratione tertii, inter se nullam ha-  tatem moris sed artis praedicas: unde terminorum iden-  titas non salvatur. Sufficienter igitur et subtiliter Aristo-  teles eamdem de utrisque protulit sententiam, quia eadem  est haec, et ibi ratio etc.  8. Nec praetereundum est quod, cum tres consequentias  adduxit quaestionem proponendo, scilicet; est animal et  bipes; ergo est animal bipes: et, est homo et albus; ergo  est  homo albus: et, est citharoedus et bonus; ergo est  bonus citharoedus; et duas primas posuerat esse bonas,  tertiam vero non ; huius diversitatis causam inquirere vo-  lens, cur solvendo quaestionem nullo modo meminerit  secundae consequentiae, sed tantum primae et tertiae.  Indiscussum namque reliquit an illa consequentia sit bona  —-an  ve,  SUB -w  mala. - Et ad hoc videtur mihi dicendum quod ex his  paucis verbis etiam illius consequentiae naturam insi-  nuavit. Profundioris enim sensus textus capax apparet  cum dixit quod, non sunt unum album et musicum etc., ut  scilicet non tantum indicet quod expositum est, sed etiam  eius causam, ex qua natura secundae consequentiae elu-  cescit. Causa namque quare album et musicum non in-  ferunt coniunctam, praedicationem est, quia in praedica-  tione coniuncta oportet alteram partem alteri supponi,  ut  potentiam actui, ad hoc ut ex eis fiat aliquo. modo  unum, et altera a reliqua denominetur (hoc enim vis  coniunctae praedicationis requirit, ut supra diximus de  partibus definitionis); album autem et musicum secundum  se  non faciunt unum per se, ut patet, neque unum per  accidens. Licet enim ipsa ut adunantur in subiecto uno  sint unum subiecto per accidens, tamen ipsamet quae  adunantur in uno, tertio subiecto, non faciunt inter se  unum per accidens: tum quia neutrum informat alterum  (quod requiritur ad unitatem per accidens aliquorum inter  se, licet non in tertio); tum quia non considerata subiecti  unitate, quae est extra eorum rationes, nulla remanet inter  ea  unitatis causa. Dicens ergo quod album et musicum  non sunt unum, scilicet inter se, aliquo modo, causam  expressit quare coniunctim non infertur ex eis praedica-  tum. Et quia oppositorum eadem est disciplina, insinuavit  per illamet verba bonitatem illius consequentiae. Ex eo  enim quod homo et albus se habent sicut potentia et actus,  (et ita albedo informet, denominet atque unum faciat cum  homine ratione sui), sequitur quod ex divisis potest inferri  coniuncta praedicatio; ut dicatur: est bomo et albus; ergo  δὲ bomo albus. Sicut per oppositum dicebatur quod ideo  musicum et album non inferunt coniunctum praedicatum  quia neutrum alterum informabat.  bent unitatem; et propterea non potest inferri coniun-  ctum, ut dictum est, quod unitatem importat. Illa vero  quae sunt unum per accidens ratione sui, seu inter se, ut,  bomo albus, cum coniuncta accipiuntur, unitate necessaria  non carent, quia inter se unitatem habent. Notanter autem  apposui ly tantum : quoniam si aliqua duo sunt unum per  accidens, ratione tertii subiecti scilicet, sed non tantum ex  hoc habent unitatem, sed etiam ratione sui,ex hoc quod  alterum reliquum informat, ex istis divisis non prohibetur  inferri coniunctum. Verbi gratia, optime dicitur: est quan-  tum et est coloratum; ergo est quantum coloratum: quia  color informat quantitatem.  IO.  Potes  autem credere quod secunda illa conse-  quentia, quam non explicite confirmavit Aristoteles re-  spondendo, sit bona et ex eo quod ipse proponendo  quaestionem asseruit bonam, et ex eo quod nulla istantia  reperitur. Insinuavit autem et Aristoteles quod sola talis  unitas impedit illationem coniunctam, quando dixit quae-  cunque secundum. accidens dicuntur vel de eodem vel alteru-  trum. de altero. Cum enim dixit, secundum. accidens de eo-  dem , unitatem eorum ex sola adunatione in tertio posuit  (sola enim haec per accidens praedicantur de eodem,  ut  dictum est); cum autem addidit, vel alterutrum de al-  tero, mutuam accidentalitatem ponens, ex nulla parte in-  ter se unitatem reliquit. Utraque ergo per accidens ad-  ducta praedicata, in tertio scilicet vel alterutrum, quae im-  pediant illationem coniunctam, nonnisi in tertio unitatem  habent.  11. Deinde cum dicit: Amplius nec etc., satisfacit instan-  tiis in probatione adductis, et in illis in quibus explicita  committebatur nugatio, et in illis in quibus implicita; et  ait quod non solum inferre ex divisis coniunctum non  licet quando praedicata illa sunt per accidens, sed mec  etiam quaecunque insunt im alio: idest, sed nec hoc licet  quando praedicata includunt se, ita quod unum includa-  tur in significato formali alterius intrinsece, sive explicite,  ut  album in albo, sive implicite, ut animal et bipes in  homine. Quare neque album frequenter dictum divisim  infert  coniunctum, neque bomo divisim ab animali vel  bipede enunciatum, animal bipes *, coniunctum cum ho-  mine infert; ut dicatur, ergo Socrates est bomo bipes, vel ani-  mal bomo. Insunt enim in hominis ratione, animal et bi-  pes actu et intellectu, licet implicite. Stat ergo solutio  quaestionis in hoc, quod unitas plurium per accidens in  tertio tantum et nugatio, impediunt ex divisis inferri con-  iunctum ; et consequenter , ubi neutrum horum inven'tur,  licebit inferre coniunctum.  divisis  ex  quando divisae sunt simul verae de eodem etc.  Et  hoc  intellige  *  vel bipes.  Ed. c: animal  102  ᾿  PERI HERMENEIAS LIB. II  LECTIO SEPTIMA  (Can. CargTAN: lect. v)  AN EX ENUNCIATIONE HABENTE PLURA PRAEDICATA CONIUNCTIM INFERRE LICEAT  ENUNCIATIONEM QUAE EADEM PRAEDICATA DIVISIM CONTINET  ᾿Αληθὲς δέ ἐστιν εἰπεῖν χατὰ τοῦ τινὸς χαὶ ἁπλῶς, οἷον  τὸν τινὰ ἄνθρωπον ἄνθρωπον, 5 τὸν τινὰ λευχὸν ἀν-  θρωπον ἄνθρωπον. λευκόν: οὐχ ἀεὶ δέ.  ᾽Αλλ᾽  ὅταν μὲν ἐν τῷ προσχειμένῳ τῶν ἀντιχειμένων τι  ἐνυπάρχῃ; ᾧ ἕπε ται ἀντίφασις, οὐχ ἀληθές, ἀλλὰ  y: 930oc, οἷον τὸν τεθνεῶτα ἄνθρωπον ἄνθρωπον εἰπεῖν"  ὅταν δὲ Un ἐνυπάρχῃ; ἀληθές.  "H ὅταν μὲν ἐνυπάρχῃ, ἀεὶ οὐκ ἀληθές: ὅταν δὲ μὴ ἐνυ-  πάρχῃ, οὐκ ἀεὶ ἀληθές, ὥσπερ, Ὅμηρός ἐ ἐστί τι, οἷον  ποιητής" ἄρ᾽ οὖν καὶ ἔστιν, ἢ 00;  χατὰ cup ps βηχὸς γὰρ “κατηγορεῖται τοῦ Ὁμήρου τὸ  ἔστι" ὅτι 12e ποιητής ἐστιν, ἀλλ᾽ οὐ καθ᾽ αὐτὸ κα-  τηγορε εἴται χατὰ τοῦ Ὁμήρου τὸ ἔστιν.  Ὥστε ἐν ὅσαις κατηγορίαις μήτε ἐναντιότης ἔνε στιν, Hu  λόγοι ἀντ᾽ ὀνομάτων λέγονται; καὶ xa ἑαυτὸ χα-  τηγορῆται; χαὶ μὴ κατὰ “συμβεβηκός , ἐπὶ τούτων  τὸ τὶ χαὶ ἁπλῶς ἀληθὲς ἔσται εἰπεῖν.  "  Τὸ δὲ μὴ ὄν, ὅτι δοξαστόν, οὐχ ἀληθὲς εἰπεῖν ὄν τι’  δόξα γὰρ αὐτοῦ οὐχ ἔστιν, ὅτι ἔστιν, ἀλλ᾽ ὅτι οὐκ  i» ὩΣ secundam dubitationem. Et circa hoc tria fa-  *  *  *  Num.seq.  Num. 17.  Num. 8.  Ξ  ys do solvit eam; ibi: Sed quando in adiecto * etc.,  tertio, ex hoc excludit quemdam errorem; ibi:  Quod autem non est* etc. Est ergo quaestio: an ex enuncia-  tione habente praedicatum coniunctum, liceat inferre enun-  ciationes dividentes illud coniunctum; et est quaestio: con-  traria superiori. Ibi enim quaesitum est an ex divisis infe-  ratur coniunctum; hic autem quaeritur an ex coniuncto  sequantur divisa. Unde movendo quaestionem dicit: erum  aulem. aliquando est dicere de aliquo et. simpliciter, idest di-  visim, quod scilicet prius dicebatur coniunctim, ΜῈ quem-  dam hominemalbum esse bominem, aut quoddam album ho-  minem. album esse, idest ut ex ista, Socrates est. bomo albus,  sequitur divisim, ergo Socrates est bomo, ergo Socrates est albus.  Non autem. semper, idest aliquando autem ex coniuncto  non inferri potest divisim; non enim sequitur, Socrates est  bonus citbaroedus, ergo est bonus. Unde haec est differentia,  quod quandoque licet et quandoque non. Et adverte quod  notanter  adduxit  exemplum de homine albo, inferendo  utramque partem divisim, ut insinuaret quod intentio  quaestionis est investigare quando ex coniuncto potest  utraque pars divisim inferri, et non quando altera tantum.  2. Deinde cum dicit: Sed quando in adiecto etc., solvit  quaestionem. Et duo facit: primo, respondet parti negati-  vae  quaestionis, quando scilicet non licet; secundo, ibi:  Quare in quantiscumque * etc., respondet parti affirmativae,  quando scilicet licet. Circa primum considerandum quod  quia dupliciter contingit fieri praedicatum coniunctum, uno  modo ex oppositis, alio modo ex non oppositis, ideo duo  facit: primo, ostendit quod numquam ex praedicato con-  iuncto ex oppositis possunt inferri eius partes divisim;  secundo, quod nec hoc licet universaliter in praedicato  coniuncto ex non oppositis, ibi: Pel etiam quando etc. Ait  ergo quod quando in termino adiecto inest aliquid de  numero oppositorum, ad quae sequitur contradictio inter  * Verum autem est dicere de aliquo et simpliciter; ut aliquem ' Sea. c. xr.  hominem hominem, aut aliquem album hominem , ho-  hominem album: non autem semper.  Sed quando in adiecto aliquid quidem oppositorum insit,  quod consequitur contradictio, non verum sed falsum  est; ut, hominem mortuum, hominem dicere: quando  autem non insit, verum est.  Aut quando insit quidem, semper non verum est: quando  vero non insit , non semper verum est; ut, Homerus  est  aliquid, ut poeta: utrum igitur est, an ergo etiam  est; non?  Secundum accidens enim praedicatur, est, de Homero;  (quoniam est enim poeta), sed non secundum se praedi-  catur de Homero ipsum est.  Quare in quantiscunque praedicationibus neque contrarietas,  [aliqua aut nulla oppositio] inest, si definitiones pro no-  minibus dicantur, et secundum se praedicantur et non se-  cundum accidens, in his aliquid et simpliciter verum  erit dicere.  Quod autem non est, quoniam opinabile est, non est verum  dicere esse aliquid: opinio enim eius non est, quoniam  est, sed quoniam non est.  ipsos terminos, »on verum. est, scilicet inferre divisim, sed  falsum. Verbi gratia cum dicitur, Caesar est bomo mortuus,  non sequitur, ergo est bomo: quia ly mortuus, adiacens ho-  mini, oppositionem habet ad hominem, quam. sequitur  contradictio  inter  hominem et mortuum: si enim est  homo, non est mortuus, quia .non est corpus inanimatum;  et si est mortuus, non est homo, quia mortuum est corpus  inanimatum. Quando autem mon inest, scilicet talis. op-  positio, verum est, scilicet inferre divisim. Ratio autem  quare, quando est oppositio in adiecto, non sequitur il-  latio divisa est, quia alter terminus ex adiecti oppositione  corrumpitur in ipsa enunciatione coniuncta. Corruptum  autem seipsum absque corruptione non infert, quod il-  latio divisa sonaret.  3. Dubitatur hic primo circa id quod supponitur,  quomodo possit vere dici, Caesar est bomo mortuus , cum  enunciatio non possit esse vera, in qua duo contradi-  ctoria  simul de aliquo praedicantur. Hoc enim est pri-  mum principium. Zomo autem et mortuus, ut in littera  dicitur, contradictoriam oppositionem includunt, quia in  homine includitur vita, in mortuo non vita. - Dubitatur  secundo circa ipsam consequentiam, quam reprobat Ari-  stoteles: videtur enim . optima. Cum enim ex enuncia-  tione praedicante duo contradictoria possit utrumque in-  ferri (quia aequivalet copulativae), aut neutrum, (quia  destruit seipsam), et enunciatio supradicta terminos op-  positos contradictorie praedicet, videtur sequi utraque  pars, quia falsum est neutram sequi.  4. Ad hoc simul dicitur quod aliud est loqui de duo-  bus terminis secundum se, et aliud de eis ut unum stat  sub determinatione alterius. Primo namque modo, bomo  et  moriuus, contradictionem inter se habent, et impossi-  bile est quod simul in eodem inveniantur. Secundo au-  tem modo, bomo et mortuus, non opponuntur, quia homo  transmutatus iam per determinationem corruptivam im-  portatam in ly mortuus, non stat pro suo significato se-  cundum se, sed secundum exigentiam termini additi, a  CAP. XI,  quo suum significatum distractum est. Ad utrunque au-  tem insinuandum Aristoteles duo dixit, et quod habent  oppositionem quam sequitur contradictio, attendens signi-  ficata eorum secundum se, et quod etiam ex eis forma-  tur una vera enunciatio cum dicitur, Socrates est bomo mor-  iuus,  attendens coniunctionem eorum alterius corrupti-  vam. Unde patet quid dicendum sit ad dubitationes. Ad  utramque siquidem dicitur, quod non enunciantur duo  contradictoria simul de eodem, sed terminus ut stat sub  distractione *, seu transmutatione alterius,cui secundum se  *  Ed. c: distin-  clione.  esset contradictorius.  5. Dubitatur quoque circa id quod ait: /mest aliquid  oppositorum quae consequitur contradictio; superflue enim vi-  detur addi illa particula, quae consequitur contradictio. Omnia  enim opposita consequitur contradictio, ut patet discurren-  do in singulis; pater enim est non filius, et album non ni-  grum, et videns non caecum etc.  Et ad hoc dicendum est quod opposita possunt du-  pliciter accipi: uno modo formaliter, idest secundum sua  significata; alio modo denominative, seu subiective. Verbi  gratia, pater et filius possunt accipi pro paternitate et  filiatione, et possunt accipi pro eo qui denominatur pater  vel filius. Rursus cum omnis distinctio fiat oppositione  aliqua, ut dicitur in X Metapbysicae , supponatur omnino  distincta esse opposita. Dicendum ergo est quod, licet ad  omnia opposita seu distincta contradictio sequatur inter  se  formaliter sumpta, non tamen ad omnia opposita se-  quitur contradictio inter ipsa denominative sumpta. Quam-  vis enim pater et filius mutuam sui negationem inferant  inter se formaliter, quia paternitas est non filiatio, et fi-  liatio  est non paternitas; in relatione tamen ad denomi-  natum, contradictionem non necessario inferunt. Non  enim sequitur, Socrates est pater; ergo mon est filius; nec e  converso. Ut persuaderet igitur Aristoteles quod non quae-  cunque opposita colligata impediunt divisam illationem  (quia non illa quae habent contradictionem annexam for-  maliter tantum, sed illa quae ,habent contradictionem et  formaliter et secundum rem denominatam), addidit: quae  consequitur contradictio, in tertio scilicet denominato. Et  usus est satis congrue vocabulo, scilicet, consequitur : con-  tradictio enim ista in tertio est quodammodo extra ipsa  opposita.  6. Deinde cum dicit: Vel etiam quando est etc., decla-  rat quod ex non oppositis in tertio coniunctis secun-  dum unum praedicatum, non universaliter possunt in-  ferri partes divisim. Et primo, hoc proponit quasi emen-  dans quod immediate dixerat, subiungens: Vel etiam quan-  do est, scilicet oppositio inter terminos coniunctos, falsum  est semper, scilicet inferre divisim ; quasi diceret : dixi quod  quando inest oppositio, non verum sed falsum est inferre  divisim; quando autem non inest talis oppositio, verum  est inferre divisim. Vel etiam ut melius dicatur, quod  quando est oppositio, falsum est semper, quando autem  non inest talis oppositio, non semper verum est. Et sic  modificavit supradicta addendo ly semper, et, nom semper.  Et subdens exemplum quod non semper ex non oppo-  sitis sequatur divisio, ait: Ut, Homerus est aliquid ut poeta;  ergo eliam. est? Non. Ex hoc coniuncto, est poeta, de Ho-  mero enunciato, altera pars, ergo Homerus est, non se-  quitur; et tamen clarum est quod istae duae partes col-  ligatae, est et poeta, non. habent oppositionem, ad quam  sequitur contradictio. Igitur non semper ex non oppo-  sitis coniunctis illatio divisa tenet etc.  .  7. Deinde cum dicit: Secundum. accidens etc., probat  hoc, quod modo dictum est, ex eo quod altera pars istius  compositi, scilicet, est, in antecedente coniuncto praedica-  tur  de  Homero secundum accidens , idest ratione alte-  rius, quoniam, scilicet poeta, praedicatur de Homero, et  LECT. VII  103  non praedicatur secundum se ly est de Homero; quod ta-  men  infertur, cum concluditur: ergo Homerus est. - Con-  siderandum est hic quod ad solvendam illam conclusionem  negativam , scilicet, - non semper ex non oppositis con-  iunctis  infertur divisim, - sufficit unam instantiam suae  oppositae universali affirmativae afferre. Et hoc fecit Ari-  stoteles adducendo illud genus enunciationum, in quo  altera pars coniuncti est aliquid pertinens ad actum ani-  mae.  Loquimur enim modo de Homero vivente in poe-  matibus suis in mentibus hominum. In his siquidem  enunciationibus partes coniunctae non sunt oppositae in  tertio, et tamen non licet inferre utramque partem divi-  sim. Committitur enim fallacia secundum quid ad sim-  pliciter. Non enim valet, Caesar est laudatus, ergo. est: et  simile  est  de esse in effectu dependente in conservari.  Quomodo autem intelligenda sit ratio ad hoc adducta  ab Aristotele in sequenti particula dicetur.  8. Deinde cum dicit: Quare in quantiscunque etc., re-  spondet parti affirmativae quaestionis, quando scilicet ex  coniunctis licet inferre divisim. Et ponit duas conditio-  nes  oppositas supradictis debere convenire in unum, ad  hoc ut possit fieri talis consequentia; scilicet, quod nulla  inter partes coniuncti oppositio sit, et quod secundum  se  praedicentur. Unde dicit inferendo ex dictis: Quare in  quantiscunque praedicamentis, idest praedicatis ordine quo-  dam adunatis, meque contrarietas aliqua, in cuius ratione  ponitur contradictio in tertio (contraria enim sunt quae  mutuo se ab eodem expellunt), aut universaliter nulla op-  positio inest, ex qua scilicet sequatur contradictio in ter-  tio, si. definitiones pro. nominibus sumantur. Dixit hoc, quia  licet in quibusdam non appareat oppositio, solis nomini-  bus positis, sicut, bomo mortuus, et in quibusdam ap-  pareat, ut, vivum mortuum; hoc tamen non obstante,  si, positis nominum definitionibus loco nominum, oppo-  sitio appareat, inter opposita collocamus. Sicut, verbi gra-  .tia, bomo mortuus , licet oppositionem non praeseferat ,  tamen si loco hominis et mortui eorum definitionibus  utamur, videbitur contradictio. Dicemus enim corpus ani-  matum rationale, corpus inanimatum irrationale. In quan-  tiscunque, inquam, coniunctis nulla est oppositio, ef se-  cundum se, et non secundum | accidens. praedicantur , in. bis  verum. erit. dicere et. simpliciter , idest divisim quod fuerat  coniunctim enunciatum.  9. Ad evidentiam secundae conditionis hic positae,  nota quod ly secumdum se potest dupliciter accipi: uno  modo positive, et sic dicit perseitatem primi, secundi,  universaliter, quarti modi; alio modo negative, et sic  idem sonat quod non per aliud. - Rursus considerandum  est  quod cum Aristoteles dixit de praedicato coniuncto  quod, secundum se praedicetur, ly secundum. se potest ad  tria referri, scilicet, ad partes coniuncti inter se, ad totum  coniunctum respectu subiecti, et ad partes coniuncti re-  spectu subiecti. Si ergo accipiatur ly secumdum se posi-  tive, licet non falsus, extraneus tamen a mente Aristo-  telis reperitur sensus ad quodcunque illorum trium re-  feratur.  Licet  enim valeat, est bomo risibilis , ergo. est  bomo et est risibilis, et, est animal rationale, ergo est ani-  mal et est rationale; tamen his oppositae inferunt similes  consequentias. Dicimus enim, est albus musicus, ergo est  musicus et est. albus: ubi nulla est perseitas, sed est con-  iunctio per accidens, tam inter partes inter se, quam inter  totum et subiectum, quam etiam inter partes et subie-  ctum. Liquet igitur quod non accipit Aristoteles ly secun-  dum se positive, ex eo quod vana fuisset talis additio, quae  ab oppositis non facit in hoc differentiam. Ad quid enim  addidit, secundum se, et non, secundum accidens, si tam  illae quae sunt secundum se, modo exposito, quam illae  quae  sunt secundum accidens ex coniuncto, inferunt di-  104  PERI HERMENEIAS LIB. II  visum? - Si vero accipiatur secundum se, negative, idest,  non per aliud, et referatur ad partes coniuncti inter se,  falsa invenitur regula. Nam non licet dicere, est bonus  cilbaroedus ; ergo est. bonus et citlbaroedus ; et tamen ars  citharizandi et bonitas eius sine medio coniunguntur. Et  similiter contingit, si referatur ad totum coniunctum re-  spectu  subiecti, ut in eodem exemplo apparet. Totum  enim hoc, citbaroedus bonus, non propter aliud convenit  homini; et tamen non infert, ut dictum est, divisionem.  Superest ergo ut ad partem coniuncti respectu subiecti  referatur, et sit sensus: quando aliqua coniunctim prae-  dicata, secundum se, idest, non per aliud, praedicantur, idest,  quod utraque pars praedicatur de subiecto non propter  alteram, sed propter seipsam et subiectum, tunc ex con-  Averroes.  Boethius.  * Ed. c: idest, ne-  gative.  *  Ed. c: opinio-  nem.  iuncto infertur divisa praedicatio.  το. Et hoc modo exponunt Averroes et Boethius; et  vera invenitur regula, ut inductive facile manifestari po-  test, et ratio ipsa suadet. Si enim partes alicuius coniuncti  praedicati ita inhaerent subiecto quod neutra propter al-  teram insit, earum separatio nihil habet quod veritatem  impediat divisarum. Est et verbis Aristotelis consonus  sensus iste. Quoniam et per hoc distinguit inter enun-  ciationes  ex  quibus coniunctum infert divisam praedica-  tionem, et eas quibus haec non inest consequentia. Istae  siquidem ultra habentes oppositiones in adiecto, sunt  habentes praedicatum coniunctum, cuius una partium al-  terius est ita determinatio, quod nonnisi per illam subie-  ctum respicit, sicut apparet in exemplo ab Aristotele ad-  ducto, Homerus est poeta. Est siquidem ibi non respicit  Homerum ratione ipsius Homeri, sed praecise ratione  poesis relictae; et ideo non licet inferre, ergo Homerus  est. Et simile est in negativis. Si quis enim dicat, Socrates  non  est  paries, non licet inferre, ergo Socrates mon est,  eadem ratione, quia esse non est negatum de Socrate,  sed de pariete in Socrate.  11. Et per hoc patet qualiter sit intelligenda ratio in  textu superiore adducta. Accipitur enim ibi, secundum se  negative *, modo hic exposito, et secundum accidens, idest  propter aliud. In eadem ergo significatione est usus ly  secundum. accidens, solvendo hanc et praecedentem quae-  stionem: utrobique enim intellexit secundum accidens,  idest, propter aliud, coniuncta, sed ad diversa retulit. Ibi  namque ly secundum. accidens determinabat coniunctionem  duorum praedicatorum inter se; hic vero determinat par-  tem coniuncti praedicati in ordine ad subiectum. Unde  ibi, album et musicum, inter ea quae secundum accidens  sunt, numerabantur; hic autem non.  12. Sed occurrit circa hanc expositionem * dubitatio non  parva. Si enim ideo non licet ex coniuncto inferre divisim,  quia altera pars coniuncti non respicit subiectum propter  se, sed propter alteram partem (ut dixit Aristoteles de  ista enunciatione, Homerus est poeta), sequetur quod num-  quam a tertio adiacente ad secundum erit bona consequen-  tia: quia in omni enunciatione de tertio adiacente, est respi-  cit subiectum propter praedicatum et non propter se etc.  13. Ad huius difficultatis evidentiam, nota primo hanc  distinctionem. Aliud est tractare regulam, quando ex tertio  adiacente  infertur  secundum et quando non, et aliud  quando ex coniuncto fit illatio divisa et quando non. Illa  siquidem est extra propositum, istam autem venamur.  Illa compatitur varietatem terminorum, ista non. Si nam-  que unus terminorum, qui est altera pars coniuncti, se-  cundum significationem seu suppositionem varietur in  separatione, non infertur ex coniuncto praedicato illud-  met divisim, sed aliud. - Nota secundo hanc propositio-  nem: Cum ex tertio adiacente infertur secundum, non  servatur identitas terminorum. Liquet ista quoad illum  terminum, es/. Dictum siquidem fuit supra a sancto Tho-  ma *, quod aliud importat est secundum adiacens, et aliud  est tertium adiacens. Illud namque importat actum essendi  simpliciter, hoc autem habitudinem inhaerentiae vel iden-  titatis  praedicati ad subiectum. Fit ergo varietas unius  termini cum ex tertio adiacente infertur secundum, et  consequenter non fit illatio divisi ex coniuncto. - Unde  praelucet responsio ad obiectionem, quod, licet ex tertio  adiacente quandoque possit inferri secundum, numquam  tamen ex tertio adiacente licet inferri secundum tamquam  ex  coniuncto divisum, quia inferri non potest divisim ,  cuius altera pars ipsa divisione perit. Negetur ergo con-  sequentia obiectionis et ad probationem dicatur quod,  optime concludit quod talis illatio est illicita infra limites  illationum , quae ex coniuncto divisionem inducunt, de  quibus hic Aristoteles loquitur.  I4. Sed contra hoc instatur. Quia etiam tanquam  ex  per  coniuncto divisa fit illatio, Socrates est albus, ergo est,  locum a parte in modo ad suum totum, ubi non  fit varietas terminorum. - Et ad hoc dicitur quod licet  homo albus sit pars in modo hominis (quia nihil minuit  de hominis ratione albedo, sed ponit hominem simplici-  ter), tamen est album non est pars in modo ipsius est, eo  quod pars in modo est universale cum conditione non  minuente, ponente illud simpliciter. Clarum est autem  quod album minuit rationem ipsius esf, et non ponit  ipsum simpliciter: contrahit enim ad esse secundum quid.  Unde apud philosophos, cum fit aliquid album, non di-  citur generari, sed generari secundum quid.  15. Sed instatur adhuc quia secundum hoc, dicendo,  est animal, ergo est, fit illatio divisa per eumdem locum.  Animal enim non minuit rationem ipsius est. - Ad hoc  est  dicendum quod ly est, si dicat veritatem propositio-  nis, manifeste peccatur a secundum quid ad simpliciter.  Si autem dicat actum essendi, illatio est bona, sed non  est  de tertio, sed de secundo adiacente.  16. Potest ulterius dubitari circa principale: quia se-  quitur, est quantum coloratum, ergo est quantum, et, est. co-  loratum ; et tamen coloratum respicit subiectum mediante  quantitate: ergo non videtur recta expositio supra addu-  cta. - Ad hoc et similia dicendum est quod coloratum non  ita inest subiecto per quantitatem quod sit eius determi-  natio et ratione talis determinationis subiectum denomi-  net, sicut bonitas artem citharisticam determinat ; cum di--  citur, est citbaroedus bonus; sed potius subiectum ipsum  primo coloratum denominatur, quantum vero secundario  coloratum. dicitur, licet color media quantitate suscipia-  tur. Unde notanter supra diximus, quod tunc altera pars  coniuncti praedicatur per accidens, quando praecise de-  nominat subiectum, quia denominat alteram partem. Quod  nec in hac, nec in similibus instantiis invenitur  17. Deinde cum dicit: Quod autem non est etc., exclu-  dit quorumdam errorem qui, quod "on est, esse tali syl-  logismo concludere satagebant: Quod est, opinabile est.  Quod non est, est opinabile. Ergo quod non est, est. - Hunc  siquidem processum elidit Aristeteles destruendo primam  propositionem, quae partem coniuncti in subiecto divisim  praedicat, ac si diceret: est opinabile, ergo est. Unde as-  sumendo subiectum conclusionis illorum ait: Quod autem  non est; et addit medium eorum, quoniam opinabile est; et  subdit maiorem extremitatem, »om est verum dicere, esse  aliquid. Et causam assignat, quia talis opinatio non pro-  pterea est, quia illud sit, sed potius quia non est.  pere — —  *  et im.  Lib. II, lect. 1  CAP. XII, LECT. VIII  LECTIO OCTAVA  (Canp. CareTANt lect. v1)  DE PROPOSITIONIBUS MODALIBUS EARUMQUE INTER SE OPPOSITIONE  Τούτων δὲ διωρισμένων, σχεπτέον ὅπως ἔχουσιν αἱ ἀπο-  φάσεις χαὶ χαταφάσεις πρὸς ἀλλήλας, αἱ τοῦ δυνα-  τὸν  εἶναι καὶ μὴ δυνατόν, χαὶ ἐνδεχόμενον καὶ μὴ  ἐνδεχόμενον, καὶ περὶ τοῦ ἀδυνάτου τε καὶ ἀναγκα-  (ou*  ἔχει γὰρ ἀπορίας τινάς.  Εἰ γὰρ τῶν συμπλεκομένων αὗται ἀλλήλαις ἀντίχεινται  ἀντιφάσεις, ὅσαι χατὰ τὸ εἶναι καὶ μὴ εἶναι τάτ-  *  105  :  His vero determinatis, considerandum est quemadmodum  se se habent negationes et affirmationes ad se invicem;  quae sunt de possibili esse et non possibili, et de con-  tingenti, et de impossibili, et necessario; habent enim  aliquas dubitationes.  Nam si eorum, quae corpplectuntur, illae sunt sibi invicem  oppositae contradictiones, quaecunque secundum esse  τονται, οἷον τοῦ εἶναι ἄνθρωπον ἀπόφασις τὸ μὴ  εἶναι ἄνθρωπον, οὐ τὸ εἶναι μιὴ ἄνθρωπον, καὶ τοῦ  εἶναι λευκὸν ἄνθρωπον, τὸ, p εἶναι λευκὸν ἄνθρω-  πον,  ἀλλ᾽ οὐ τὸ εἶναι μὴ λευχὸν ἄνθρωπον" εἰ γὰρ  — χατὰ παντὸς ἡ κατάφασις ἢ ἡ ἀπόφασις, τὸ ξύλον  ἔσται ἀληθὲς εἰπεῖν εἶναι μιὴ λευκὸν ἄνθρωπον εἰ δὲ  τοῦτο οὕτως, καὶ ὅσοις τὸ εἶναι μὴ προστίθεται, τὸ  αὐτὸ ποιήσει τὸ ἀντὶ τοῦ εἶναι λεγόμενον, οἷον τοῦ,  ἄνθρωπος βαδίζει, οὐ τὸ οὐχ ἄνθρωπος βαδίζει, ἀπό-  φάσις ἔσται, ἀλλὰ «0, οὐ βαδίζει ἄνθρωπος- οὐδὲν  dg  διαφέρει εἰπεῖν, ἄνθρωπον βαδίζειν, ἢ ἄνθρωπον  ζαλζοντα εἶναι. Ὥστε, εἰ οὕτως πανταχοῦ, καὶ τοῦ  υνατὸν εἶναι ἀπόφασις ἔσται τὸ δυνατὸν μὴ εἶναι,  ἀλλ᾽  οὐ τὸ μὴ δυνατὸν εἶναι.  Δοχεῖ δὲ τὸ αὐτὸ δύνασθαι χαὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι: πᾶν  do τὸ δυνατὸν τέμνεσθαι ἢ βαδίζειν, καὶ μὴ βα-  ίζειν xa μὴ τέμνεσϑαι δυνατόν: λόγος δέ, ὅτι ἅπαν  τὸ οὕτω δυνατὸν οὐχ ἀεὶ ἐνεργεῖ, ὥστε ὑπάρξει αὐτῷ  'χαὶ ἡ ἀπόφασις: δύναται γὰρ καὶ μὴ βαδίζειν τὸ  βαδιστικόν, καὶ μὴ ὁρᾶσθαι τὸ ὁρατόν. ᾿Αλλὰ μιὴν  ἀδύνατον χατὸὺ τοῦ αὐτοῦ ἀληθεύεσθαι τας ἄντι-  χειμένας φάσεις. Οὐχ ἄρα τοῦ δυνατὸν εἶναι ἀπό-  ασίς ἐστι τὸ, δυνατὸν μὴ εἶναι.  Συμβαίνει γὰρ ἐκ τούτων ἢ τὸ αὐτὸ φάναι xal ἀποφάναι  ἅμα κατὰ τοῦ αὐτοῦ, ἢ μὴ κατὰ τὸ εἶναι καὶ μὴ  εἶναι τὰ προστιθέμενα γίνεσθαι φάσεις καὶ ἀποφά-  σεις.  Εἰ οὖν ἐχεῖνο ἀδύνατον, τοῦτ᾽ ἂν εἴη αἱρετόν.  gj  ostquam determinatum est de enunciationi-  Sybus, quarum partibus aliud additur tam rema-  MZ'nente quam variata unitate, hic intendit de-  clarare quid accidat enunciationi, ex eo quod.  aliquid additur, non suis partibus, sed com-  positioni eius. Et circa hoc duo facit: primo, determinat de  E" Eest. x.  .  —  *Num. 7.  *Ed. c: et  sibili.  oppositione earum ; secundo, de consequentiis; ibi: Conse-  quentiae vero* etc. Circa primum duo facit: primo, proponit  quod intendit; secundo, exequitur; ibi: Nam si eorum * etc.  Proponit ergo quod iam perspiciendum est, quomodo se  pos-  i  habeant affirmationes et negationes enunciationum de *  possibili et non possibili etc. Et causam subdit: Habent enim  multas dubitationes speciales. - Sed antequam ulterius pro-  cedatur, quoniam de enunciationibus, quae modales vo-  cantur, sermo inchoatur, praelibandum est esse quasdam  modales enunciationes, et qui et quot sunt modi reddentes:  propositiones modales; et quid earum sit subiectum et  quid praedicatum ; et quid sit ipsa enunciatio modalis ;  quisque sit ordo earum ad praecedentes; et quae necessi-  tas sit specialem faciendi tractatum de his.  Ὶ  2.  Quia ergo possumus dupliciter de rebus loqui;  uno modo, componendo rem unam cum alia, alio modo,  compositionem factam declarando qualis sit, insurgunt  duo enunciationum genera; quaedam scilicet enunciantes  Opp. D. Tgowaz T. I.  »  et  non esse disponuntur, ut eius quae est, esse homi-  nem, negatio est, non esse hominem, non autem ea  quae  est, esse non hominem: et eius, quae est, esse  album hominem, ea quae est, non esse album hominem,  sed non ea quae est, esse non album hominem (5i énim  de  omni aut affirmatio aut negatio est, lignum erit  verum dicere esse non album hominem): quod si hoc  modo et in quibuscunque esse non additur, idem fa-  ciet quod pro esse dicitur; ut eius, quae est, homo  ambulat, non haec, ambulat non homo, negatio erit, sed  haec, non ambulat homo. Nihil enim differt dicere ho-  minem ambulare, vel hominem ambulantem esse. Qua-  're si hoc modo ubique, et eius, quae est, possibile esse,  negatio erit possibile non esse, sed non ea quae est, non  possibile esse.  Videtur autem idem posse et esse et non esse. Omne enim  quod est possibile dividi, vel ambulare, et non ambu-  lare, et non dividi possibile est. Ratio autem est, quo-  niam omne quod sic possibile est, non semper in actu  est; quare inerit ipsi etiam negatio: potest enim et non  ambulare quod est ambulativum, et non videri quod est  visibile. At vero impossibile est de eodem oppositas veras  esse  affirmationes et negationes. Non igitur eius quae  est, possibile esse, negatio est haec, possibile non esse.  Contingit autem ex his, aut idem affirmare et negare simul  de eodem, aut non secundum esse vel non esse, quae  opponuntur, fieri affirmationes et negationes. Si ergo  illud impossibile est, hoc erit magis eligendum.  aliquid inesse vel non inesse alteri, et hae vocantur de  inesse, de quibus superius habitus est sermo; quaedam  vero enunciantes modum compositionis praedicati cum  subiecto, et hae vocantur modales, a principaliori parte  sua, modo scilicet. Cum enim dicitur, Socratem currere est  possibile, non enunciatur cursus de Socrate, sed qualis sit  compositio cursus cum Socrate ἢ, scilicet possibilis. Signan-  ter autem dixi modum compositionis, quoniam modus in  enunciatione positus duplex est. Quidam enim determinat  verbum, vel ratione significati ipsius verbi, ut Socrates  currit velociter , vel ratione temporis consignificati , ut  Socrates currit hodie; quidam autem determinat composi-  tionem ipsam praedicati cum subiecto; sicut cum dicitur,  Socratem. currere est possibile. In illis namque determinatur  qualis cursus insit Socrati, vel quando; in hac autem, qualis  sit coniunctio cursus cum Socrate. Modi ergo non illi qui  rem verbi, sed qui compositionem determinant, modales  enunciationes reddunt, eo quod compositio veluti forma  totius totam enunciationem continet.  3. Sunt autem huiusmodi modi quatuor proprie lo-  quendo, scilicet possibile et impossibile, necessarium et  contingens.-Verum namque et falsum, licet supra compo-  sitionem cadant cum dicitur, Socratem currere est uerum, vel  hominem. esse quadrupedem est. falsum , attamen modificare  14 *  *  *  Cap. xit.  Ed. c: de So-  crate.  106  *  Ed. c et 1526.  promitur.  PERI HERMENEIAS LIB. II  facit: primo, movendo quaestionem arguit ad partes; se-  proprie non videntur compositionem ipsam. Quia modi-  ficari proprie dicitur al'quid, quanlo redditur aliuale, non  quando fit secundum suam substantiam. Compositio au-  tem quando dicitur vera, non aliqualis propon'tur *, sed  quod est: nihil enim aliud est dicere, Socratzm currere. est  erum, quam quod compos:tio cursus cum Socrate est. Et  similiter  quando  est  falsa,  nihil aliud dicitur, quam  quod non est: nam nihil aliud est dicere, Socratzm cur-  rere est falsum, quam quod compositio cursus cum Socrate  non  est. Quando vero compositio dicitur possibilis aut  contingens, iam non ipsam esse, sed ipsam al'qualem  esse  dicimus: cum s'quidem dicitur, Socratzm currere est  possibile, non substantificamus compositionem cursus cum  Socrate, sed qual'ficamus, asserentes illam esse possibilem.  Unde Aristoteles hic modos proponens, veri et falsi  nullo modo meminit, licet infra verum et non verum in-  ferat, propter causam ibi assignandam.  4. Et quia enunciatio modalis duas in se continet com-  positiones, alteram inter partes dicti, alteram inter di-  ctum et modum, intelligendum est eam compositionem  modificari, idest, quae est inter partes dicti, non eam quae  est  inter modum et dictum. Quod sic perpendi potest.  Huius enunciat'on's modalis, Socratzm esse album est. possi-  bile, duae sunt partes ; altera est, Socratzm esse album, altera  est, possibile. Prima dictum vocatur, eo.quod est id quod  dicitur per eius indicativam, scilicet, Socrates est a!bus: qui  enim profert hanc, Socratzs est albus, nihil aliud dicit nisi  Socratem esse album: secunda vocatur modus, eo quod  modi adiectio est. Prima compositionem quandam in se  continet ex Socrate et albo; secunda pars primae opposita,  compos'tionem aliquam sonat ex dicti compos:tione et  modo. Prima rursus pars, licet omnia habeat propria, sub-  iectum scilicet, et praedicatum, copulam et compositio-  nem, tota tamen subiectum est modalis enunciationis; se-  cunda autem est praedicatum. Dicti ergo compositio su-  biicitur et modificatur in enunciatione modali. Qui enim  dicit, Socratem esse album est possibile, non significat qualis  est  se,  coniunctio possibilitatis cum hoc dicto, Socrat»m esse  album, sed insinuat qualis sit compositio partium dicti  inter  scilicet  albi  cum Socrate, scilicet quod est  compositio possibilis. Non dicit igitur enunciatio modalis  aliquid inesse, vel non inesse, sed dicti potius modum  enunciat. Nec proprie componit secundum significatum,  quia compositionis non est compositio, sed rerum com-  positioni modum apponit. Unde nihil aliud est enuncia-  tio modalis, quam enunciatio dicti modificativa.  5. Nec propterea censenda est enunciatio plures mo-  dalis, quia omnia duplicata habeat: quoniam unum mo-  dum de unica compositione enunciat, licet illius compo-  sitionis plures sint partes. Plura enim illa ad dicti com-  positionem concurrentia, veluti plura ex quibus fit unum  subiectum concurrunt, de quibus dictum est supra quod  enunciationis unitatem non impediunt. Sicut nec cum  dicitur,  domus est: alba, est enunciatio multiplex, licet  domus ex multis consurgat partibus.  6. Merito autem est, post enunciationes de inesse, de  modalibus tractandum, quia partes naturaliter sunt toto  priores, et cognitio totius ex partium cognitione dependet;  et specialis sermo de his est habendus, quia proprias habet  difficultates. Notavit quoque Aristoteles in textu multa.  Horum ordinem scilicet, cum dixit: His vero determinatis etc.  modos qui et quot sunt, cum eos expressit et inseruit;  variationem eiusdem modi, per affirmationem et negatio-  nem, cum dixit: Possibile et non possibile, contingens et  non  conlingens; necessitatem cum addidit: Habent enim  multas dubitationzs proprias etc.  7. Deinde cum dicit: Nam si eorum etc., exequitur  tractatum de oppositione modalium, Et circa hoc duo  cundo, determinat veritatem ; ibi: Contingit autzm * etc. Est  autem dubitatio: an in enunciationibus modalibus fiat con-  tradictio negatione apposita ad verbum dicti, quod dicit  rem; an non, sed potius negatione apposita ad modum qui  qualificat. Et primo, arguit ad partem affirmativam, quod  scilicet addenda sit negatio ad verbum ; secundo, ad partem  negativam, quod non apponenda sit negatio ipsi verbo;  ibi: Vid»tur autzm * etc.  8. Intendit ergo primo tale argumentum; si comple-  xorum contradictiones attenduntur penes esse et non esse  (ut patet inductive in enunciationibus substantivis de se-  cundo adiacente et de tertio, et in adiectivis), contradictio-  nesque omnium hoc modo sumendae sunt, contradictoria  huius, possibile esse, erit, possibile mon esse, et non illa, non  possibile esse. Et consequenter apponenda est negatio ver-  bo, ad sumendam oppositionem in modalibus. Patet con-  sequentia, quia cum dicitur, possibile esse, et, possibile  non esse, negatio cadit supra esse. Unde dicit: Nam si  eorum, qua» complectuntur, idest complexorum, illae sibi in-  vicom. sunt oppositae contradictionzs, quae secundum esse vel  non esse disponuntur, idest in quarum una affirmatur esse,  et in altera negatur.  9.  Et subdit inductionem, inchoans. a secundo adia-  cente: ut, eius enunciationis quae est, esse hominem, idest,  bomo est, negatio est, non esse hominem, ubi verbum ne-  gatur, idest, bomo non est; et non est eius negatio ea quae  est, esse non hominem, idest, non bomo est: haec enim  non  est  quae  negativa, sed affrmativa de subiecto infinito,  simul est vera cum illa prima, scilicet, homo est.  ro. Deinde prosequitur inductionem in substantivis de  tertio adiacente: ut, eius quae est, esse album hominem,  idest, ut, illius enunciationis, homo est albus, negatio  est, non esse album hominem, ubi verbum negatur, idest,  homo non est albus; et non est negatio illius ea, quae  est, esse;non album hominem, idest, homo est non al-  bus. Haec enim non est. negativa, sed affirmativa de prae-  dicato infinito. - Et quia istae duae affirmativae de prae-  dicato finito et infinito non possunt de eodem verificari,  propterea quia sunt de praedicatis oppositis, posset ali-  quis credere quod sint contradictoriae; et ideo ad hunc  errorem tollendum interponit rationem probantem quod  hae duae non sunt contradictoriae. Est autem ratio ta-  lis.  Contradictoriorum talis est natura quod de omnibus  aut dictio, idest affirmatio aut negatio verificatur. Inter  contradictoria siquidem nullum potest inveniri medium;  sed hae duae enunciationes, scilicet, est bomo albus, et,  est bomo mon albus, sunt contradictoriae per se; ergo sunt  talis naturae quod de omnibus altera verificatur. Et sic,  cum de ligno sit falsum dicere, est homo albus, erit  verum dicere de eo, scilicet ligno, esse non album ho-  m'nem, idest, lignum est homo non albus. Quod est ma-  nifeste falsum: lignum enim neque est homo albus, neque  est  homo non albus. Restat ergo ex quo utraque est  simul falsa de eodem, quod non sit inter eas contradictio:  Sed contradictio fit quando negatio apponitur verbo.  1r.  Deinde prosequitur inductionem in enunciatio-  nibus adiectivi verbi, dicens: Quod si boc modo, scilicet  supradicto, accipitur contradictio , et. im   quantiscunque  enuncialionibus esse non ponitur explicite, idem faciet! quo-  ad oppositionem sumendam, id quod pro esse ;dicitur (id-  est  verbum adiectivum, quod locum ipsius esse tenet,  pro quanto, propter eius veritatem in se inclusam, copu-  lae officium facit), ut eius enunciationis quae est, bomo  ambulat, negatio est, non ea quae dicit, mom bomo ambu-  lat (haec enim est affirmativa de subiecto infinito), sed  negatio illius est, bomo non ambulat ; sicut et in illis. de  verbo substantivo, negatio verbo addenda erat. Nihil enim  *  *  Num. 14.  Num. 13.  CAP. XII, LECT. VIII  differt dicere verbo adiectivo, homo ambulat, vel substan-  tivo, homo est ambulans.  12. Deinde ponit secundam partem inductionis dicens:  Et si boc modo in omnibus sumenda est contradictio, sci-  licet; apponendo negationem ad esse, concluditur quod  et  eius enunciationis, quae dicit, possibile esse, negatio  est, possibile non esse, et non illa quae dicit, non possi-  bile esse. Patet conclusionis sequela: quia in illa, possibile  non esse, negatio apponitur verbo; in ista autem non.  Dixit  autem in principio huius rationis: Eorum quae  complectuntur , idest complexorum, contradictiones fiunt  secundum esse et non esse, ad differentiam incomple-  xorum quorum oppositio non fit negatione dicente mon  107  non semper actu est, sequitur quod sit possibile non esse.  Quod enim non semper est, potest non esse. Bene ergo in-  tulit Aristoteles ex his duobus: Quare inerit 'etiam negatio  possibilis et non solum affirmatio; potest igitur et non. am-  bulare, quod est ambulabile, et non. videri, quod est visibile.  Maior vero subiungitur, cum ait: 4t vero impossi-  bile est. de eodem. veras esse contradictiones. Infertur quo-  que ultimo conclusio: Nom est igitur ista (scilicet, possi-  bile non esse) negatio ilius, quae dicit, possibile esse:  quia sunt simul verae de eodem. - Caveto autem ne ex isto  textu putes possibile, ut est modus, debere semper accipi  pro possibili ad utrumlibet: quoniam hoc infra declara-  bitur esse falsum; sed considera quod satis fuit inten-  esse,  sed ipsi incomplexo apposita, ut, homo, et, non bomo,  legit, et, non legit.  153.  Deinde cum dicit: Videtur autem. idem. etc., arguit  ad quaestionis partem negativam (scilicet quod ad sumen-  dam contradictionem in modalibus non addenda est ne-  gatio verbo), tali ratione. Impossibile est duas contradi-  ctorias esse simul veras de eodem; sed supradictae, scili-  cet, possibile esse, et, possibile non esse, simul verificantur  de eodem; ergo istae non sunt contradictoriae: igitur con-  tradictio modalium non attenditur penes verbi negatio-  nem. Huius rationis primo ponitur in littera minor cum  sua probatione; secundo maior; tertio conclusio.  Minor quidem cum dicit: Videtur autem. idem. possibile  esse, el, non possibile esse. Sicut verbi gratia, omne quod est  possibile dividi est etiam possibile non dividi, et quod est  possibile ambulare est etiam possibile non ambulare. Ra-  tio autem. huius minoris est, quoniam omne quod sic pos-  sibile est (sicut, scilicet, est possibile ambulare et dividi),  non semper actu esi: non enim semper actualiter ambulat,  qui ambulare potest; nec semper actu dividitur, quod  dividi potest. Quare inerit etiam negatio possibilis, idest, ergo  non solum possibilis est affirmatio, sed etiam negatio  eiusdem. - Adverte quod quia possibile est multiplex, ut  infra dicetur, ideo notanter Aristoteles addidit ly sic, as-  sumens, quod sic possibile est, nom semper actu est. Non  enim de omni possibili verum est dicere quod non semper  UTE.  TNT  ΞΜ  D  —  »w  actu  est, sed de aliquo, eo scilicet quod est sic * possi-  bile, quemadmodum ambulare et dividi. Nota ulterius  quod quia * tale possibile habet duas conditiones, scilicet  quod potest actu esse et quod non semper actu est, se-  quitur necessario quod de eo simul est verum dicere,  possibile esse, et, non esse. Ex eo enim quod potest actu  esse, sequitur quod sit possibile esse; ex eo vero quod  denti declarare quod in modalibus non sumitur contra-  dictio ex verbi negatione, afferre instantiam in una mo-  dali, quae continetur sub modalibus de possibili.  14. Deinde cum dicit: Contingit autem unum ex bis εἴς.»  determinat veritatem huius dubitationis. Et quia duo  petebat, scilicet, an contradictio modalium ex negatione  verbi fiat an non, et, an potius ex negatione modi; ideo  primo, determinat veritatem primae petitionis, quod sci-  licet contradictio harum non fit negatione verbi; secundo,  determinat veritatem secundae petitionis, quod scilicet fiat  modalium contradictio ex negatione modi; ibi: Est ergo  negatio * etc. - Dicit ergo quod propter supradictas rationes  evenit unum ex his duobus, quae conclusimus determi-  nare, aut idem ipsum, idest, unum et idem dicere, id-  est affirmare et negare simul de eodem: idest, aut quod duo  contradictoria simul verificantur de eodem, ut prima ratio  conclusit; aut affirmationes vel negationes modalium, quae  opponuntur contradictorie, fieri nom secundum. esse vel non  6556, idest, aut contradictio modalium non fiat ex nega-  tione verbi, ut secunda ratio conclusit. Si ergo illud est  impossibile, scilicet quod duo contradictoria possunt simul  esse  vera de eodem, boc, scilicet quod contradictio mo-  dalium non fiat secundum verbi negationem, erit magis  eligendum. Impossibilia enim semper vitanda sunt. Ex ipso  autem modo loquendi innuit quod utrique earum aliquid  obstat.  Sed quia primo obstat impossibilitas quae acce-  ptari non potest, secundo autem nihil aliud obstat nisi  quod negatio supra enunciationis copulam cadere debet,  si negativa fieri debet enunciatio, et hoc aliter fieri po-  test  quam negando dicti verbum, ut infra declarabitur;  ideo hoc secundum, scilicet quod contradictio modalium  non fiat secundum negationem verbi, eligendum est: pri-  mum vero est omnino abiiciendum.  *  Lect. seq.  108  PERI HERMENEIAS LIB. II  LECTIO NONA  (Canp.. CargrANr lect. vi)  DE NEGATIONE APPONENDA NON VERBO SED MODIS IN CONTRADICTIONIBUS  PROPOSITIONUM MODALIUM  .  '  Ἔστιν ἄρα ἀπόφασις τοῦ δυνατὸν εἶναι τὸ μὴ δυνατὸν  εἶναι.  Ὁ  χαὶ  δ᾽ αὐτὸς λόγος καὶ περὶ τοῦ ἐνδεχόμενον  εἶναι" καὶ 13e τούτου ἀπόφασις τὸ μὴ ἐνδεχόμενον  εἶναι,  ἐπὶ  τῶν  ἄλλων  δὲ  ὁμοιοτρόπως, οἷον  ἀναγκαίου τε καὶ ἀδυνάτου.  Γίνεται γάρ, ὥσπερ ἐπ᾽ ἐκείνων τὸ εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι  προσθέσεις,) τὰ δ᾽ ὑποχείμενα πράγματα, τὸ  μὲν  λευχόν, τὸ δὲ ἄνθρωπος: οὕτως ἐνταῦθα τὸ μὲν εἶναι  xai μὴ εἶναι, ὡς ὑποχείμενον γίνεται, τὸ δὲ δύνα-  σθαι καὶ τὸ ἐνδέχεσθαι, προσθέσεις διορίζουσαι, ὥσπερ  ἐπ᾽  ἐχείνων τὸ εἶναι καὶ μὴ εἶναι, τὸ ἀληθὲς xa τὸ  ψεῦδος, ὁμοίως αὖται ἐπὶ τοῦ εἶναι δυνατὸν χαὶ εἶναι  οὐ δυνατόν.  Τοῦ δὲ δυνατὸν μὴ εἶναι ἀπόφασις οὐ τὸ οὐ δυνατὸν  εἶναι, ἀλλὰ τὸ οὐ δυνατὸν μὴ εἶναι, καὶ τοῦ δυνατὸν  εἶναι οὐ τὸ δυνατὸν  μὴ εἶναι, ἀλλὰ τὸ  μιὴ δυνατὸν  εἶναι. Διὸ καὶ Hs Pp μὰ ἂν δόξειαν ἀλλήλαις αἱ τοῦ  δυνατὸν εἶναι χαὶ δυνατὸν μὴ εἶναι’ τὸ γὰρ αὐτὸ δυ-  νατὸν εἶναι καὶ μὴ εἶναι" οὐ γὰρ ἀντιφάσεις ἀλλήλων  αἱ τοιαῦται, τὸ δυνατὸν εἶναι καὶ δυνατὸν μὴ εἶναι"  * Est ergo negatio eius quae est, possibile esse, ea quae est ' Seq. cap. xir.  non possibile esse. Eadem quoque ratio est et in eo  quod est contingens esse: etenim negatio eius est, non  contingens esse; et in aliis quoque simili modo, ut in  necessario et impossibili.  Fiunt enim quemadmodum in illis, esse et non esse, appo-  sitiones, subiectae vero res, hoc quidem album, illud  vero homo: eodem quoque modo hoc in loco, esse qui-  dem et non esse, ut subiectum fit, posse vero et con-  üngere appositiones sunt, determinantes (quemadmo-  dum in illis esse et non esse) veritatem et falsitatem,  similiter hae in eo quod est, esse possibile et esse non  possibile.  Eius vero, quae est, possibile non esse, negatio est non ea  quae est, non esse, sed ea quae est, non possibile; et  eius quae est, possibile esse, non ea quae est, possi-  bile  non  esse,  sed ea quae est, non possibile esse.  Quare et sequi sese invicem videbuntur, possibile esse  et  possibile non esse. Idem enim possibile esse et non  esse.  ἀλλὰ τὸ δυνατὸν εἶναι χαὶ μὴ δυνατὸν εἶναι οὐδέ-  ποτε ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἅμα ἀληθεύονται" ἀντίκεινται  Te, οὐδέ γε τὸ δυνατὸν μὴ εἶναι χαὶ οὐ δυνατὸν  pen εἶναι οὐδέποτε ἅμα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀληθεύονται.  Ὁμοίως δὲ xài τοῦ ἀναγκαῖον εἶναι ἀπόφασις οὐ τὸ  ἀναγκαῖον μὴ εἶναι, ἀλλὰ τὸ μὴ ἀναγκαῖον εἶναι"  τοῦ δὲ ἀναγχαῖον μὴ εἶναι, τὸ per ἀναγκαῖον μὴ εἶναι.  Καὶ τοῦ al θελα εἶναι οὐ τὸ ἀδύνατον μὴ εἶναι,  ἀλλὰ τὸ μὴ ἀδύνατον εἶναι: τοῦ δὲ ἀδύνατον μὴ εἶναι  τὸ οὐκ ἀδύνατον μὴ εἶναί.  Καὶ καθόλου 3£, ὥσπερ εἴρηται, τὸ μὲν εἶναι καὶ μὴ  εἶναι δεῖ τιθέναι, ὡς τὰ ὑποκείμενα, κατάφασιν δὲ  Non enim contradictiones sunt sibi invicem hu-  iusmodi, possibile esse et possibile non esse; sed pos-  sibile esse et non possibile esse, nunquam simul sunt  in eodem verae sunt: opponuntur enim : neque ea quae .  est, possibile non esse et non possibile non esse, nun-  quam simul in eodem verae sunt. Similiter autem et  eius. quae est, necessarium est, negatio non est quae  est, necessarium non esse, sed ea quae est, non ne-  cessarium esse; eius vero quae est, necessarium non  esse, ea quae est, non necessarium non esse. Et eius  quae est, impossibile esse, non ea quae est, impossibile  non esse, sed haec, non impossibile esse; eius vero  quae est, impossibile non esse, ea quae est, non im-  possibile non esse.  A  Universaliter vero, quemadmodum dictum est, esse quidam  et  xal  ἀπόφασιν ταῦτα ποιοῦντα πρὸς τὸ εἶναι καὶ μὴ  εἶναι συντάττειν. Καὶ ταύτας οἴεσθαι χρὴ εἶναι τὰς  ἀντικειμένας  φάσεις" δυνατόν, οὐ δυνατόν" ἐνδεχό-  μενον;  οὐχ ἐνδεχόμενον: ἀδύνατον, οὐχ ἀδύνατον,  ἀναγκαῖον, οὐχ ἀναγκαῖον" ἀληθές, οὐχ ἀληθές.  qpeterminat ubi ponenda sit negatio ad assumen-  ΞΔ  dam modalium contradictionem. Et circa hoc  (ἡ  [quatuor facit: primo, determinat veritatem  I. summarie; secundo, assignat determinatae ve-  ritatis rationem, quae dicitur rationi ad oppo-  *  *  *  *  Num. seq.  Num. 4.  Num. 5.  Ed. c: et verba  non addenda in  ea  declar.  situm inductae; ibi: Fiunt enim * etc.; tertio, explanat eam-  dem veritatem in omnibus modalibus; ibi: Eius vero * etc.;  quarto, universalem regulam concludit; ibi: Universaliter  vero * etc. Quia igitur negatio aut verbo aut modo appo-  nenda est, et quod verbo non addenda est *, declaratum  est per locum a divisione; concludendo determinat: Es!  ergo negatio eius quae est possibile esse, ea quae est non pos-  sibile esse, in qua negatur modus. Et eadem est ratio in  enunciationibus de contingenti. Huius enim, quae est,  contingens esse, negatio est, non contingens esse. Et in  alis, scilicet de mecesse et impossibile idem est iudicium.  2.  liones  Deinde  etc.,  cum  subdit  dicit:  Fiust  enim in illis apposi-  huius veritatis rationem talem. Ad  sumendam contradictionem inter aliquas enunciationes  et  non esse oportet ponere quemadmodum subiecta ,  negationem vero et affirmationem haec facientem, ad  esse  non esse apponere. Et has oportet putare esse  oppositas dictiones: possibile non possibile; contingens  non  contingens; impossibile non impossibile; necessa-  rium non necessarium; verum non verum.  oportet ponere negationem super appositione, idest con-  iunctione praedicati cum subiecto; sed in modalibus ap-  positiones sunt modi; ergo in modalibus negatio ap-  ponenda est modo, ut fiat contradictio. Huius rationis,  maiore subintellecta, minor ponitur in littera per se-  cundam similitudinem ad illas de inesse. Et dicitur quod  quemadmodum in illis enunciationibus de imesse appo-  sitiones,  idest praedicationes, sunt esse et non esse,  idest verba significativa esse vel non esse (verbum enim  semper est nota eorum quae de altero praedicantur), sub-  iective vero appositionibus res sunt, quibus esse vel non  esse  apponitur, ut album, cum dicitur, album est, vel  homo, cum dicitur, homo est; eodem modo hoc in loco  in modalibus accidit: esse quidem subiectum fit, idest di-  ctum  sunt.  significans esse vel non esse subiecti locum tenet ;  contingere vero et posse oppositiones, idest modi, praedicatio-  nes  Et quemadmodum in illis de inesse penes esse  et non esse veritatem vel falsitatem determinavimus, ita  in istis modalibus penes modos. Hoc est enim quod sub-  CAP. XII, LECT. IX  dit, determinantes, scilicet, fiunt ipsi modi veritatem, quem-  admodum in illis esse et non esse, eam * determinat.  109  negatio, possibile non esse, sit illa, non possibile non  esse:  :  Mu praeced.  —  3. Et sic patet responsio ad argumentum in opposi-  tum primo adductum *, concludens quod negatio verbo  apponenda sit, sicut illis de inesse. Dicitur enim quod cum  modalis enunciet modum de dicto sicut enunciatio de  inesse, esse vel esse tale, puta esse album de subiecto,  eumdem locum tenet modus hic, quem ibi verbum; et  consequenter super idem proportionaliter cadit negatio  hic et ibi. Eadem enim, ut dictum est, proportio est modi  ad dictum, quae est verbi ad subiectum. - Rursus cum ve-  ritas et falsitas afhrmationem et negationem sequantur,  penes idem. attendenda est affirmatio vel negatio enun-  ciationis, et veritas vel falsitas eiusdem. Sicut autem in  enunciationibus de igesse veritas vel falsitas esse vel non  esse consequitur, ita in modalibus modum. Illa namque  modalis est vera quae sic modificat dictum sicut dicti  compositio patitur, sicut illa de imesse est vera, quae sic  significat esse sicut est. Est ergo negatio modo hic ap-  ponenda, sicut ibi verbo, cum sit eadem utriusque vis  quoad veritatem et falsitatem enunciationis.  7 Adverte quod modos, appositiones, idest, praedica-  tiones vocavit, sicut esse in illis de inesse, intelligens per  modum totum praedicatum enunciationis modalis, puta,  est possibile. In cuius signum modos ipsos verbaliter pro-  tulit dicens: Contingere vero et posse appositiones sunt. Con-  tingit enim et potest, totum praedicatum modalis continent.  4. Deinde cum dicit: Eius vero quod est possibile est  non esse etc. , explanat determinatam veritatem in omnibus  modalibus, scilicet de possibili, et necessario, et impossi-  bili. Contingens convertitur cum possibili. Et quia qui-  libet modus facit duas modales affirmativas, alteram ha-  bentem dictum affirmatum *, et alteram habentem dictum  negatum; ideo explanat in singulis modis quae cuiusque  affirmationis negatio sit. Et primo in illis de possibili. Et  quia primae affirmativae de possibili (quae scilicet habet  dictum affirmatum) scilicet possibile esse, negatio assi-  gnata fuit, non possibile esse; ideo ad reliquam affirmati-  vam de possibili transiens ait: Eius vero, quae est possi-  bile non esse (ubi dictum negatur) megatio est mom possi-  bile non esse. Et hoc consequenter probat per hoc quod  contradictoria huius, possibile non esse, aut est, possi-  bile esse, aut illa, quam diximus, scilicet, non possibile  non esse. Sed illa, scilicet, possibile esse, non est eius  contradictoria. Non enim sunt sibi invicem contradicentes,  possibile esse, et, possibile non esse, quia possunt simul esse  verae. Unde et sequi sese invicem putabuntur: quoniam,  ut supra dictum fuit, idem est - possibile esse, et - non  esse, et consequenter sicut ad, posse esse, sequitur, posse  non esse, ita e contra ad, posse non esse, sequitur, posse  esse.  Sed contradictoria illius, possibile esse, quae non  potest simul esse vera est, non possibile esse: hae enim,  ut dictum est, opponuntur. Remanet ergo quod huius  neret.  hae namque simul nunquam sunt verae vel falsae.  Dixit quod possibile esse et non esse sequi se invicem puta-  buntur, et non dixit quod se invicem consequuntur: quia  secundum veritatem universaliter non sequuntur se, sed  particulariter tantum, ut infra dicetur; propter quod pu-  tabitur quod simpliciter se invicem sequantur. Deinde de-  carat hoc idem in illis de necessario. Et primo, in affir-  mativa habente dictum affirmatum, dicens: Similiter eius  quae est, necessarium. esse, megatio non est ea, quae dicit  necessarium. mon esse, ubi modus non negatur, sed ea quae  est, non necessarium. esse. Deinde subdit de affirmativa de  necessario habente dictum negatum, et ait: Eius vero, quae  est,  necessarium. mom esse, megatio est ea, quae dicit, mon  necessarium.  mon.  esse.  Deinde transit ad illas de impossi-  bili, eumdem ordinem servans, et inquit: Et eius, quae  dicit, impossibile esse, negatio non est ea quae dicit, impossi-  bile non esse, sed, non impossibile esse: ubi idm modus ne-  gatur. Alterius vero afhrmativae, quae est, impossibile non  es$e,  negatio est ea quae dicit, won impossibile non esse. Et  sic semper modo negatio addenda cst.  5. Deinde cum dicit: Unmiversaliter vero etc., concludit  regulam universalem dicens quod, quemadmodum dictum  est, dicta importantia esse et non esse oportet ponere in  modalibus ut subiecta, negationem vero et affirmationem  hoc, idest contradictionis oppositionem, facientem, opor-  tet apponere tantummodo ad suum eumdem modum, non  ad diversos modos. Debet namque illemet modus negari,  qui prius affirmabatur, si contradictio esse debet. Et exem-  plariter: explanans quomodo hoc fiat, subdit: Et oportet  putare bas esse oppositas dictiones, idest affirmationes et  negationes in modalibus, possibile et non possibile, contin-  gens et mon contingens. Item cum dixit negationem alio  tantum modo ad modum apponi debere, non exclusit  modi copulam, sed dictum. Hoc enim est singulare in  modalibus quod eamdem oppositionem facit, negatio mo-  do addita, et eius verbo. Contradictorie enim opponitur  huic, possibile est esse, non solum illa, non possibile est  esse, sed ista, possibile non est esse. Meminit autem  modi potius, et propter hoc quod nunc diximus, ut sci-  licet insinuaret quod negatio verbo modi postposita, modo  autem praeposita, idem facit ac si modali verbo prae-  poneretur, et quia, cum modo numquam caret modalis  enunciatio, semper negatio supra modum poni potest.  Non autem sic de eius verbo: verbo enim modi carere  contingit modalem, ut cum dicitur, Socrates currit necessa-  rio; et ideo semper verbo negatio aptari potest. - Quod  autem in fine addidit, verum et non verum, insinuat, prae-  ter  quatuor praedictos modos, alios inveniri, qui etiam  compositionem enunciationis determinant, puta, verum et  non verum, falsum et non falsum: quos tamen inter  modos supra non posuit, quia, ut declaratum fuit, non  proprie modificant.  PERI HERMENEIAS LIB. II  LECTIO DECIMA  (Canp. CareTANI lect. vir)  DE PROPOSITIONUM MODALIUM CONSEQUENTIIS  Καὶ αἱ ἀκολουθήσεις δὲ κατὰ λόγον γίνονται οὕτω τι-  θεμένοις:  τῷ μὲν γὰρ δυνατὸν εἶναι τὸ ἐνδέχεσθαι  εἶναι, καὶ τοῦτο ἐχείνῳ ἀντιστρέφει,  καὶ τὸ μὴ ἀδύ-  νατον εἶναι χαὶ τὸ Un ἀναγκαῖον εἰναι" τῷ δὲ δυ-  νατὸν μὴ εἶναι χαὶ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι τὸ μὴ ἀναγ-  καῖον μὴ εἶναι καὶ τὸ οὐκ ἀδύνατον μὴ εἶναι, τῷ δὲ  μὴ δυνατὸν εἶναι καὶ y ἐνδεχόμενον εἶναι τὸ ἀναγ-  χαῖον νὴ Ξἶναι xa τὸ ἀδύνατον εἰναι; τῷ δὲ μὴ δυ-  γατὸν  μὴ εἶναι, xal μὴ ἐνδεχόμενον [um εἰναι τὸ  ἀναγκαῖον εἶναι καὶ τὸ ἀδύνατον μὴ εἶναι. Θεω-  ρείσθω δὲ ἐκ ἧς ὑπογραφῆς ὡς λέγομεν,  LN  ΄  δυνατὸν εἶναι,  ἐνδεχόμενον εἶναι;  3  ͵  3  οὐκ ἀδύνατον εἶναι,  οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι;  δυνατὸν μὴ εἶναι,  ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι;  οὐχ  αδυνατον μὴ εἰναι»  οὐχ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι,  οὐ δυνατὸν εἶναι.  οὐκ ἐνδεχόμενον εἶναι.  ἀδύνατον εἶναι.  ἀναγκαῖον μὴ εἶναι.  οὐ δυνατὸν μὴ εἶναι.  οὐχ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι.  ἀδύνατον Un εἶναι.  ἀναγκαῖον εἰναι.  *  Consequentiae vero secundum rationem fiunt cum ita 'Cap.xm.  ponuntur illam enim quae est, possibile esse, sequitur  illa quae est, contingit esse, et haec illi convertitur, et,  non  impossibile esse et non necessarium esse; illam  vero  non  quae est, possibile non esse, et, contingens non  esse, ea quae est, non necesse non esse, et, non impos-  sibile  esse:  illam autem quae est, non possibile  esse, et, non contingens esse, ea quae est, necessarium  non  esse, et impossibile esse: illam vero quae est, non  possibile non esse, et, non contingens non esse, ea quae  est, necesse est esse, et, impossibile non esse. Conside-  retur autem ex subscriptione quemadmodum dicimus:  Possibile est esse,  Contingens est esse,  Non impossibile est esse,  Non necessarium est esse,  Possibile est non esse,  Contingens est non esse,  Non impossibile est non esse,  Non possibile est esse.  Non contingens est esse.  Impossibile est esse.  Necessarium est non esse.  Non possibile est non esse.  Non contingens est non esse.  Impossibile est non esse.  Non necessarium est non esse, Necessarium est esse.  Τὸ  μὲν οὖν ἀδύνατον καὶ οὐκ ἀδύνατον τῷ ἐνδεχομένῳ  χαὶ δυνατῷ καὶ οὐχ ἐνδεχομένῳ καὶ μὴ δυνατῷ ἀχο-  λουθεῖ μὲν ἀντιφατικῶς, ἀντεστραμμένως δέ: τῷ μὲν  γὰρ δυνατὸν εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ ἀδυνάτου ἀκο-  λουθεῖ, τῇ δὲ ἀποφάσει ἡ κατάφασις. Τῷ γὰρ οὐ  δυνατὸν εἶναι τὸ ἀδύνατον εἶναι: κατάφασις γὰρ τὸ  ἀδύνατον εἶναι, τὸ δ᾽ οὐκ ἀδύνατον εἶναι ἀπόφασις.  δ"  δ᾽ ἀναγκαῖον πῶς, ὀπτέον. Φανερὸν δὴ ὅτι οὐχ οὕ-  ,  ε:ὰ  e  H  ,  τως  σεις  γάρ  ,  ἔχει, ἀλλ᾽  χωρίς"  ἐστιν  »  αἱ  ,  ἐναντίαι ἕπονται" αἱ δ᾽ ἀντιφά- -  kJ  ἀπόφασις τοῦ ἀνάγχη μὴ εἶναι τὸ οὐχ  ἀνάγκη εἶναι: ἐνδέχεται γὰρ ἀληθεύεσθαι ἐπὶ τοῦ  M] -  5  ,  ,  ὁ  Ζ  »  IB  ,  ,  5  αὐτοῦ ἀμφοτέρας" τὸ qup ἀναγκαῖον μη εἶναι οὐχ  ἀναγκαῖον εἶναι.  ὅτι  Αἴτιον δὲ τοῦ μὴ ἀκολουθεῖν τὸ ἀναγκαῖον ὁμοίως τοῖς  ἑτέροις,  ἐναντίως τὸ ἀδύνατον τῷ ἀναγκαίῳ  ἀποδίδοται, τὸ αὐτὸ δυνάμενον. Εἰ γὰρ ἀδύνατον  εἶναι, ἀναγκαῖον τοῦτο οὐχ εἶναι, ἀλλὰ μὴ εἶναι"  εἰ δὲ ἀδύνατον μὴ εἶναι, τοῦτο ἀνάγχη εἶναι: ὥστε  εἰ  ἐχεῖνα ὁμοίως τῷ δυνατῷ καὶ μή, ταῦτα ἐξ ἐναν-  τίας, ἐπεὶ οὐ σημαίνει γε ταὐτὸν τό τε ἀναγκαῖον  xai τὸ ἀδύνατον, ἀλλ᾽ ὥσπερ εἴρηται, ἀντεστραμ-  μένως.  ᾿  ἀδύνατον οὕτως κεῖσθαι τὰς τοῦ ἀναγκαίου ἀντιφά-  PS  ;  Ξ  σεις; τὸ μὲν γὰρ ἀναγκαῖον εἶναι δυνατὸν εἶναι" εἰ  N  γὰρ μή; ἡ ἀπόφασις ἀκολουθήσει: ἀνάγκη γὰρ ἢ φά-  ναι  ἢ ἀποφάναι: ὥστ᾽ εἰ μὴ δυνατὸν εἶναι, ἀδύνατον  εἶναι:  ἀδύνατον ἄρα εἶναι τὸ ἀναγκαῖον εἶναι, ὅπε  ἄτοπον. ᾿Αλλὰ μὴν τῷ γε δυνατὸν εἶναι τὸ οὐχ ἀδύ-  νατον εἶναι ἀκολουθεῖ, τούτῳ δὲ τὸ μὴ ἀναγκαῖον  εἶναι:  docs συμβαίνει τὸ ἀναγχαῖον εἶναι μὴ ἀναγ-  xatov εἶναι, ὅπερ ἄτοπον.  ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ τὸ ἀναγκαῖον εἶναι ἀχολουθεῖ τῷ δυνα-  τὸν εἶναι. οὐδὲ τὸ ἀναγχαῖον μὴ εἶναι: τῷ μὲν γὰρ  duo. ἐνδέχεται συμβαίνειν, τούτων δὲ ὁπότερον ἂν  ἀληθὲς ἥ, οὐκέτι ἔσται ἐκεῖνα ἀληθῆ. "Apa γὰρ δυ-  γατὸν εἶναι καὶ μὴ εἶναι" εἰ δ᾽ ἀνάγκη εἶναι 7) μὴ  Hae igitur, impossibile, et, non impossibile, eam quae est,  contingens, et possibile, et non contingens, et non possi-  bile sequuntur quidem contradictorie, sed conversim.  Eam enim quae est, possibile esse, negatio impossibilis  sequitur, quae est, non impossibile esse: negationem  vero affirmatio. Illam enim, non possibile esse, ea quae  est, impossibile esse: affirmatio enim est, impossibile  esse; non impossibile vero, negatio.  Necessarium autem quemadmodum se habeat, consideran-  dum est. Manifestum est autem quod non eodem modo  se  habet, sed contrariae sequuntur, contradictoriae au-  tem sunt extra.  Non enim est negatio. eius, quae est, necesse non esse,  ea  quae est, non necesse esse: contingit enim veras esse  utrasque in eodem: quod enim est necessarium non  esse, non est necessarium esse.  Causa autem huius est, cur non sequitur necessarium cae-  teris similiter: quoniam contrarie, impossibile esse, ne-  cessario redditur idem valens. Nam quod impossibile  esse, necesse hoc non quidem esse, sed potius non  esse: quod vero impossibile non esse, hoc necessarium  esse. Quare si illa similiter sequuntur possibile, et, non  possibile: haec ex opposito: quoniam non significant  idem necessarium et impossibile; sed (ut dictum est)  conversim.  Aut certe impossibile est sic poni necessarii contradictiones.  Nam quod necessarium est esse, possibile est esse: nam  si non, negatio consequetur: necesse est enim aut affir-  mare, aut negare. Quare si non possibile est esse, im-  possibile est esse. Igitur impossibile est esse quod ne-  cesse est esse: quod est inconveniens. At vero illam  quae est, possibile esse, non impossibile esse, sequitur:  hanc vero, ea quae est, non necessarium est esse; quare  contingit quod necessarium esse, non necessarium esse:  quod est inconveniens.  At  vero  neque necessarium esse, sequitur eam quae est,  possibile esse, neque ea quae est, necessarium non esse.  Illi enim utraque contingit accidere: harum autem utra-  libet vera fuerit, non erunt illa vera: simul enim possi-  bile esse, et, non esse. Si vero necesse esse, vel non esse,  CAP. XIII,  εἶναι, οὐκ ἔσται δυνατὸν ἄμφω. Λείπεται τοίνυν τὸ  οὐχ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι ἀκολουθεῖν τῷ δυνατὸν εἶναι.  Τοῦτο γὰρ ἀχηθὲς xxl xxcvd τοῦ ἀναγκαῖον εἶναι. Καὶ  qde αὕτη γίνεται ἀντίφασις τῇ ἑπομένῃ τῷ οὐ δυ-  νατὸν εἰναι" ἐχείνῳ vp ἀχολουθεῖ τὸ ἀδύνατον εἶνα!:  xal ἀναγκαῖον μὴ εἶναι, οὐ ἡ ἀπόφασις τὸ οὐχ ἀναγ-  καῖον μὴ εἶναι.  ᾿Ακολουθοῦσί τε ἄρα xal αὐται αἱ ἀντιφάσεις χατὰ τὸν  εἰρημένον τρόπον, καὶ οὐδὲν ἀδύνατον συμβαίνει τι-  θεμένων οὕτως.  I.  y ERN  S  (Q9  ;  Jo lium, hic determinare intendit de consequen-  D^ tradit veritatem; secundo, movet quandam  dubitationem circa determinata; ibi: Dubita-  *  *  *  Lect. seq.  Num. 5.  dun  bit autem * etc. Circa primum duo facit: primo, ponit conse-  quentias earum secundum opinionem aliorum; secundo,  examinando et corrigendo dictam opinionem, determinat  veritatem ; ibi: Ergo impossibile * etc.  2. Quoad primum considerandum est quod cum quili-  Lect. praeced. bet modus faciat duas affirmationes, ut dictum fuit *, et  un  '  *Lect. xi.  *  Ed.  c  τος quabus-affirmationibus opponantur duae negationes, ut  etiam dictum fuit in Primo * ; secundum quemlibet modum  fient quatuor enunciationes, duae scilicet affirmativae et  duae negativae. Cum autem modi sint quatuor, effcien-  tur sexdecim modales: quaternarius enim in seipsum du-  ctus sexdecim constituit. Et quoniam apud omnes, quae-  libet cuiusque modi, undecumque incipias, habet unam  tantum cuiusque modi se consequentem, ideo ad assi-  gnandas consequentias modalium, singulas ex singulis  modis accipere oportet et ad consequentiae ordinem in-  ter se adunare.  3. Et hoc modo fecerunt antiqui, de quibus inquit  Aristoteles: Consequentiae vero. fiunt secundum infrascriptum  ordinem, antiquis ita. ponentibus. Formaverunt enim qua-  omittit  se.  Averroes.  tuor ordines modalium , in quorum quolibet omnes quae  se * consequuntur collocaverunt. - Ut autem confusio vi-  tetur, vocetur, cum Averroe, de caetero, in quolibet modo,  affirmativa de De et modo, affirmativa simplex ; afhr-  mativa autem  de  modo et negativa de dicto, affirmativa  declinata; negativa vero de modo et non dicto, negativa  simplex; negativa autem de utroque, megativa d:clinata:  ita quod modi affirmationem vel negationem simplicitas,  dicti vero declinatio denominet. - Dixerunt ergo antiqui  quod affirmationem simplicem de possibili, scilicet, possi-  bile est esse, sequitur affirmativa simplex de contingenti,  Scilicet, contingens est esse (contingens enim convertitur  cum possibili); et negativa simplex de impossibili, scilicet,  non  impossibile esse; et similiter negativa simplex de  necessario, scilicet, non necesse est esse. Et hic est pri-  mus ordo modalium consequentium se. - In secundo au-  3 QE ecaftema- feih dixerunt quod affirmativas * declinatas de possibili  et contingenti, scilicet, possibile non esse, et, contingens  non esse, sequuntur negativae declinatae de necessario  et impossibili, scilicet, non necessarium non esse, et, non  impossibile non esse.- In tertio vero ordine dixerunt  quod negativas simplices de possibili et contingenti, scili-  cet, non possibile esse, non contingens esse, sequuntur  afBrmativa declinata de necessario, scilicet, necesse non  esse, et affirmativa simplex de impossibili, scilicet, im-  possibile esse. - In quarto demum ordine dixerunt quod  negativas declinatas de possibili et contingenti, scilicet,  non possibile non esse, et, non contingens non esse, se-  quuntur affirmativa simplex de necessario, scilicet, necesse  esse, et affirmativa declinata de impossibili, scilicet, im-  possibile est non esse.  4. Consideretur autem ex subscriptione appositae figu-  rae, quemadmodum dicimus, ut clarius elucescat depictum.  LECT. X  111  non erit possibile utrunque. Relinquitur ergo non neces-  sarium non esse, sequi eam quae est, possibile est esse.  Haec enim vera est, et de necesse esse. Haec enim fit con-  tradictio eius, quae sequitur illam quae est, non pos-  sibile esse: illam enim sequitur ea quae est, impossibile  esse,  cesse  et,  necesse non esse, cuius negatio est, non ne-  non esse.  Sequuntur igitur et hae contradictiones secundum prae-  dictum modum: et nihil impossibile contingit sic po-  sitis.  CONSEQUENTIAE ENUNCIATIONUM MODALIUM SECUNDUM  QUATUOR ORDINES AB ANTIQUIS POSITAE ET ORDINATAE  :.  Primus Ordo  Possibile est esse  Contingens est esse  Non impossibile est esse  Non necessarium est esse  Tertius Ordo  Non possibile est esse  Non contingens est esse  Impossibile est esse  Necessarium est non esse  Secundus Ordo  Possibile est non esse  Contingzens est non esse  Non impossibile est non esse  Non necessarium est non esse  Quartus Ordo  Non possibile est non esse  Non contingens est non esse  Impossibile est non esse  Necesse est esse  5. Deinde cum dicit: Ergo impossibile et non impossibile etc.,  examinando dictam op'nionem, determinat veritatem. Et  circa hoc duo facit: quia primo examinat consequentias  earum de impossibili; secundo, illarum de necessario; ibi:  Necessarium. autem * etc. Unde ex praemissa op' nione con-  cludens et approbans, dicit: Ergo ista, scilicet, impossibile,  et, non impossibile, sequuntur illas, scilicet, contingens et  possibile, non contingens, et, non possibile, sequuntur, in-  quam, coniradictoriz, idest ita ut contradictoriae de im-  possibili contradictorias de possibili et contingenti conse-  quantur, sed comversim, idest, sed non ita quod affirmatio  affirmationem et negatio negationem sequatur, sed con-  versim, scilicet, quod affirmationem negatio et negationem  affirmatio. Et explanans hoc ait: lllud enim quod est possi-  bile esse , idest affirmationem possibilis negatio sequitur  impossibilis, idest, non impossibile esse; negationem vero  possibilis affirmatio sequitur impossibilis. Illud enim quod  est, non possibile esse, sequitur ista, impossibile est esse ;  haec autem, scilicet, impossibile esse, affirmatio est; illa  vero, scilicet, non possibile esse, negatio est; hic s'qui-  dem modus negatur; ibi, non. Bene igitur dixerunt an-  tiqui in quolibet ordine quoad consequentias illarum de  impossibili, quia, ut in suprascripta figura apparet, semper  ex  affirmatione possibilis negationem impossibilis, et ex  negatione possibilis affirmationem impossibilis inferunt.  .6. Deinde cum dicit: Necessarium autem. etc., intendit  examinando determinare consequentias de necessario. Et  circa hoc duo facit: primo examinat dicta antiquorum ;  secundo, determinat veritatem intentam; ibi: 4t vero neque  necessarium * etc. Circa primum quatuor facit. Primo, de-  clarat quid bene et quid male dictum sit ab antiquis in hac  re. - Ubi attendendum est quod cum quatuor sint enuncia-  tiones de necessario, ut dictum est, differentes inter se  sécundum quantitatem et qualitatem, adeo ut unam in-  tegrent figuram oppositionis iuxta morem illarum de in-  e$$£; duae earum sunt contrariae inter se, duae autem  illis contrariis contradictoriae, ut patet in hac figura.  Necesse  esse  Non necesse  non esse  Necesse  Contrariae  e  2  $3,  €  S  S  [2  «9  o  x  o  *o  "v.  Subcontrariae  non esse  e  e  δ  Non  fiecesse esse  *  *  Num. seq.  Num. 1.  112  PERI HERMENEIAS LIB. Il  Quia ergo antiqui universales contrarias bene intu-  lerunt ex aliis, contradictorias autem earum, scilicet par-  ticulares, male intulerunt; ideo dicit quod considerandum  restat de his, quae sunt de necessario, qualiter se habeant  in consequendo illas de possibili et non possibili. Mani-  festum est autem ex dicendis quod non eodem modo istae  de necessario illas de possibili consequuntur, quo easdem  sequuntur illae de impossibili. Nam omnes enunciationes  de impossibili recte illatae sunt ab antiquis. Enunciationes  autem de necessario non omnes recte inferuntur: sed duae  earum, quae sunt contrariae, scilicet, necessé est esse, et,  necesse est nom esse, sequuntur, idest recta consequentia  *  Cf. supra, n. 4.  Boethius.  Averroes.  deducuntur ab antiquis, in tertio scilicet et quarto ordine *;  reliquae autem duae de necessario, scilicet, non necesse  non esse, et, non necesse esse, quae sunt contradictoriae  supradictis, sunt extra consequentias illarum, in secundo  scilicet et primo ordine. Unde antiqui in tertio et quarto  ordine omnia recte fecerunt; in primo autem et in se-  cundo peccaverunt, non quoad omnia, sed quoad enun-  ciationes de necessario tantum.  7. Secundo cum dicit: Non enim est negatio eius etc.,  respondet cuidam tacitae obiectioni, qua defendi posset  consequentia enunciationis de necessario in primo ordine  ab antiquis. facta. Est autem obiectio tacita talis. Non  possibile esse, et, necesse non esse, convertibiliter se  sequuntur in tertio ordine iam approbato; ergo, possibile  esse, et, non necesse esse, invicem se sequi debent in pri-  mo ordine. Tenet consequentia: quia duorum convertibi-  liter se sequentium contradictoria mutuo se sequuntur; sed  illae duae tertii ordinis convertibiliter se sequuntur, et  istae duae primi ordinis sunt earum contradictoriae; ergo  istae primi ordinis, scilicet, possibile esse, et, non necesse  esse, mutuo se sequuntur. - Huic, inquam, obiectioni re-  spondet Aristoteles hic interimendo minorem quoad hoc  quod assumit, quod scilicet necessaria primi ordinis et  necessaria tertii ordinis sunt contradictoriae. Unde dicit:  Non enim est negatio eius quod est, necesse mon esse (quae  erat  esse,  in  tertio  ordine), illa quae dicit, mom mecesse est  quae sita erat in primo ordine. Et causam subdit,  quia contingit utrasque simul esse veras in eodem; quod  contradictoriis repugnat. Illud enim idem, quod est neces-  sarium non esse, non est necessarium esse. Necessarium  siquidem est hominem non esse lignum et non necessa-  rium est hominem esse lignum. Adverte quod, ut infra  patebit, istae duae de necessario, quas posuerunt antiqui.  in primo et tertio ordine, sunt subalternae (et ideo sunt  simul verae), et deberent esse contradictoriae; et ideo  erraverunt antiqui.  8. Boethius autem et Averroes non reprehensive le-  gunt tam hanc, quam praecedentem textus particulam,  sed narrative utranque simul iungentes. Narrare enim  aiunt Aristotelem qualitatem suprascriptae figurae quoad  consequentiam illarum de necessario, postquam narravit  quo modo se habuerint illae de impossibili, et dicere  quod secundum praescriptam figuram non eodem modo  sequuntur illas de possibili illae de necessario, quo se-  quuntur illae de impossibili. Nam contradictorias de pos-  sibili contradictoriae de impossibili sequuntur, licet con-  versim; contradictoriae autem de necessario non dicuntur  sequi illas contradictorias de possibili, sed potius eas  sequi dicuntur contrariae de necessario: non inter se  contrariae, sed hoc modo, quod affirmationem possibilis  negatio de necessario sequi dicitur, negationem vero pos-  sibilis non affirmatio de necessario sequi ponitur, quae sit  contradictoria illi negativae quae ponebatur sequi ad pos-  sibilem, sed talis affirmationis de necessario contrario. -  Et quod hoc ita fiat in illa figura ut dicimus, patet ex  primo et tertio ordine, quorum capita sunt negatio et affir-  matio possibilis, et extrema sunt, non necesse esse, et,  necesse non esse. Hae siquidem non sunt contradicto-  riae.  Non enim est negatio eius, quae est, necesse non  esse, non necesse esse (quoniam contingit eas simul ve-  rificari de eodem), sed illa scilicet, necesse non esse, est  contraria contradictoriae huius, scilicet, non necesse esse,  quae est, necesse est esse.  Sed quia sequenti litterae magis consona est introdu-  ctio nostra, quae etiam Alberto consentit, et extorte vi-  detur ab aliis exponi ly contrariae, ideo prima, iudicio  meo, acceptanda est expositio et ad antiquorum repre-  hensionem referendus est textus.  9. Tertio cum dicit: Causa autem cur etc., manifestat  id quod praemiserat, scilicet, quod non simili modo ad  illas de possibili sequuntur illae de impossibili et illae  de necessario. Antiquorum enim hoc peccatum fuit tam  in  primo quam in secundo ordine, et quod simili modo  intulerunt illas de impossibili et necessario. In primo si-  quidem ordine, sicut posuerunt negativam simplicem de  impossibili, ita posuerunt negativam simplicem de neces-  sario, et similiter in secundo ordine utranque negativam  declinatam * locaverunt. Hoc ergo quare peccatum sit,  et  causa autem quare necessarium som sequitur possibile,  similiter,  idest, eodem modo cum caeteris, scilicet, de im-  possibili, est, quoniam impossibile redditur idem valens ne-  cessario, idest, aequivalet necessario, comtrarie, idest, con-  trario modo sumptum, et non eodem modo. Nam si, hoc  esse  est  impossibile, non inferemus, ergo hoc esse est  necesse, sed, hoc non esse est necesse. Quia ergo im-  possibile et necesse mutuo se sequuntur, quando dicta eo-  rum contrario modo sumuntur, et non quando dicta eo-  rum simili modo sumuntur, sequitur quod non eodem  modo ad possibile se habeant impossibile et necessarium,  sed contrario modo. Nam ad id possibile quod sequitur  dictum affirmatum de impossibili, sequitur dictum nega-  tum de necessario; et e contrario. Quare autem hoc ac-  cidit infra dicetur. Erraverunt igitur antiqui quod similes  enunciationes de impossibili et necessario in primo et in  secundo ordine locaverunt.  ro.  Hinc apparet quod supra posita nostra expositio  conformior est Aristoteli. Cum enim hunc textum indu-  xerit ad manifestandum illa verba: Manifestum. est autem.  quoniam non eodem modo, etc., eo accipiendo sunt sensu  illa verba, quo hic per causam manifestantur. Liquet au-  tem quod hic redditur causa dissimilitudinis verae inter  necessarias et impossibiles in consequendo possibiles, et  non dissimilitudinis falso opinatae ab antiquis: quoniam  ex  vera  causa  nonnisi verum concluditur. Ergo repre-  hendendo antiquos, veram dissimilitudinem inter necessa-  rias, et impossibiles in consequendo possibiles, quam non  servaverunt illi, proposuisse tunc intelligendum est, et  nunc  eam manifestasse. Quod autem dissimilitudo illa,  quam antiqui posuerunt inter necessarias et impossibiles,  sit falso posita, ex infra dicendis patebit. Ostendetur enim  quod contradictorias de possibili contradictoriae de neces-  sario sequuntur conversim; et quod in hoc non differunt  ab his quae sunt de impossibili, sed differunt in hoc quod  modo diximus, quod possibilium et impossibilium se con-  sequentium dictum est similiter, possibilium autem et ne-  cessariorum, se invicem consequentium dictum est con-  trarium, ut infra clara luce videbitur.  11. Quarto cum dicit: Aut certe impossibile est etc., mani-  festat aliud quod proposuerat, scilicet, quod contradicto-  riae de necessario male situatae sint secundum conse-  quentiam ab antiquis, qui contradictiones necessarii ita  ordinaverunt. In primo ordine posuerunt contradictoriam  negationem, necesse esse, idest, non necesse esse; et in se-  cundo contradictoriam negationem, necesse non esse, idest,  Albertus.  *  Ν  Cf. supra, n..3.  CAP. XIII,  non  necesse  non  esse.  Et probat hunc consequentiae  modum esse malum in primo ordine. Cognita enim ma-  litia primi, facile est secundi ordinis agnoscere defectum.  Probat autem hoc tali ratione ducente ad impossibile. Ad  necessarium esse sequitur possibile esse: aliter sequere-  tur non possibile esse, quod manifeste implicat; ad pos-  sibile esse sequitur non impossibile esse, ut patet; ad non  impossibile esse, secundum antiquos, sequitur in primo  ordine non necessarium esse; ergo de primo ad ultimum,  ad necessarium esse sequitur non necessarium esse: quod  est  inconveniens, quia est manifesta implicatio contradi-  ctionis. Relinquitur ergo quod male dictum sit, quod non  necessarium esse consequatur in primo ordine. Ait ergo  et  certe  impossibile est poni sic secundum consequen-  tiam, ut antiqui posuerunt, necessarii contradictiones, id-  est illas duas enunciationes de necessario, quae sunt ne-  gationes contradictoriae aliarum duarum de necessario.  Nam ad id quod est, necessarium esse, sequitur, possibile  est esse: nam si non, idest quoniam si hanc negaveris  consequentiam, negatio possibilis sequitur illam, scilicet,  necesse esse. Necesse est enim de necessario aut dicere,  idest affirmare possibile, aut negare possibile: de quo-  libet enim est affirmatio vel negatio vera. Quare si dicas  quod, ad necesse esse, non sequitur, possibile esse, sed, non  possibile est esse; cum haec aequivaleat illi quae dicit, im-  possibile est esse, relinquitur quod ad, necesse esse, sequi-  tur, impossibile esse, et idem erit, necesse esse et impos-  sibile esse: quod est inconveniens. Bona ergo erat prima  illatio, scilicet, necesse est esse, ergo possibile est esse.  Tunc ultra. Illud quod est, possibile esse, sequitur, non  impossibile esse, ut patet in primo ordine. Ad hoc vero,  scilicet, non impossibile esse, secundum antiquos eodem  primo ordine, sequitur, non necesse est esse (quare con-  tingit de primo ad ultimum); ad id quod est, necessarium  esse, sequitur, non necessarium esse: quod est inconve-  niens, immo impossibile.  12. Dubitatur hic: quia in I Priorum dicitur quod ad  possibile sequitur non necessarium, hic autem dicitur  oppositum. Ad hoc est dicendum quod possibile sumi-  tur dupliciter. Uno modo in communi, et sic est quod-  dam superius ad necessarium et contingens ad utrun-  que, sicut animal ad hominem et bovem; et sic ad pos-  sibile non sequitur non necessarium, sicut ad animal non  sequitur non homo. Alio modo sumitur possibile pro  una parte possibilis in communi, idest pro possibili seu  contingenti, scilicet ad utrunque, scilicet quod potest esse  et  non esse; et sic ad possibile sequitur non necessarium.  Quod enim potest esse et non esse, non necessarium est  esse, et similiter non necessarium est non esse. Loqui-  mur ergo hic de possibili in communi, ibi vero in speciali.  13. Deinde cum dicit: 4f vero neque necessarium etc.,  determinat veritatem intentam. Et circa hoc tria facit: pri-  mo, determinat quae enunciatio de necessario sequatur ad  possibile; secundo, ordinat consequentias omnium moda-  lium; ibi: Sequuntur enim etc. Quoad primum, sicut duabus  viis reprehendit antiquos, ita ex illis duobus motivis in-  tentum probat. Et intendit quod, ad possibile esse, sequitur,  non necesse non esse. - Primum motivum est per locum  a divisione. Ad, possibile esse, non sequitur (ut probatum  est), non necesse esse, at vero neque, necesse esse, neque,  necesse non esse. Reliquum est ergo ut sequatur ad eam,  non necesse non esse: non enim dantur plures enuncia-  tiones de necessario. Huius communis divisionis primo  proponit reliqua duo membra excludenda, dicens: At vero  neque necessarium. esse, neque necessarium. nom esse, sequitur  ad, possibile non esse ; secundo probat hoc sic. Nullum for-  male consequens minuit suum antecedens: tunc enim op-  positum consequentis staret cum antecedente; sed utrun-  Opp. D. Tnuowar T. I.  LECT. X  113  que horum, scilicet, necesse esse, et, necesse non esse, mi-  nuit possibile esse; ergo, etc. Unde, tacita maiore, ponit  minoris probationem dicens: Illi enim, scilicet, possibile  esse, utraque, scilicet,esse et non esse, contingit accidere;  horum autem, scilicet, necesse esse et necesse non esse,  utrumlibet verum fuerit, non erunt illa duo, scilicet, esse  et  non esse, vera simul in potentia. Et primum horum  explanans ait: cum dico, possibile esse, simul est possibile  esse et non esse. Quoad secundum vero subdit. Si vero  dicas, necesse esse vel necesse non esse, non remanet  utrunque, scilicet, esse et non esse, possibile: si enim ne-  cesse est esse, possibilitas ad non esse excluditur; et si  necesse  est  non  esse,  possibilitas ad esse removetur.  Utrunque ergo istorum minuit illud antecedens, possibile  esse, quoniam ad esse et non esse se extendit, etc. Tertio  subdit conclusionem: relinquitur ergo quod, non neces-  sarium non esse, comes est ei quae dicit, possibile esse;  et  consequenter haec ponenda erit in primo ordine.  14. Occurrit in hac parte dubium circa hoc quod dicit  quod, ad possibile non sequitur necessarium, cum superius  dixerit quod ad ipsum non sequitur non necessarium. Cum  enim necessarium et non necessarium sint contradictoria  opposita, et de quolibet sit affirmatio vel negatio vera, non  videtur posse evadi quin ad possibile sequatur necessarium,  vel, non necessarium. Et cum non sequatur necessarium,  sequetur non necessarium, ut dicebant antiqui. - Augetur et  dubitatio ex eo quod Aristoteles nunc  * usus est tali ar-  gumentationis modo, volens probare quod ad necessarium  sequatur possibile. Dixit enim: Nam si non negatio possibilis  consequatur. Necesse est enim aut dicere aut negare.  15. Pro solutione huius, oportet reminisci habitudi-  nis quae est inter possibile et necessarium, quod scilicet  possibile est superius ad necessarium, et attendere quod  superius potestate continet suum inferius et eius opposi-  tum, ita quod neutrum eorum actualiter sibi vindicat, sed  utrunque potest sibi contingere; sicut animali potest ac-  cidere homo et non homo: et consequenter inspicere de-  bes quod, eadem est proportio superioris ad. habendum  affirmationem et negationem unius inferioris, quae est ali-  cuius subiecti ad affirmativam et negativam futuri contin-  gentis. Utrobique enim neutrum habetur, et salvatur po-  tentia ad utrumlibet. Unde, sicut in futuris contingentibus  nec affirmatio nec fiegatio est determinate vera, sed sub  disiunctione altera est necessario vera, ut in fine Primi *  conclusum est; ita nec affirmatio nec negatio inferioris  sequitur determinate affirmationem vel negationem supe-  rioris, sed sub disiunctione altera sequitur necessario.  Unde non valet, est animal, ergo est homo, neque, ergo  non est homo, sed, ergo est homo vel non est homo. -  Quia ergo possibile superius est ad necessarium , ideo  optime determinavit Aristoteles neutram contradictionis  partem de necessario determinate sequi ad possibile. Non  tamen dixit quod sub disiunctione neutra sequatur; hoc  enim est contra illud primum principium: de quolibet est  affirmatio vera vel falsa.  Ad id autem quod additur, ex eadem trahitur radice  responsio. Quia enim necessarium inferius est ad possibile,  et  inferius non in potentia sed in actu includit suum  superius, necesse est ad inferius determinate sequi suum  superius: aliter determinate sequetur eius contradicto-  rium. Unde per dissimilem habitudinem, quae est inter  necessarium et possibile et non possibile, ex una parte,  et  inter possibile et necessarium et non necessarium, ex  altera parte, ibi optimus fuit processus ad alteram contra-  dictionis partem determinate, et hic optimus ad neutram  determinate.  16. Oritur quoque alia dubitatiuncula. Videtur enim  quod Aristoteles difformiter accipiat ly possibile in prae-  py) *  "ES ἃ:  nunc.  *  Lect. xin.  nunc  114  PERI HERMENEIAS LIB. II  cedenti textu et in isto. Ibi enim accipit ipsum in com-  muni, ut sequitur ad necessarium; hic videtur accipere  ipsum specialiter pro possibili ad utrumlibet, quia dicit  quod possibile est simul potens esse et non esse.  Et ad hoc dicendum est quod uniformiter usus est  possibili. Nec eius verba obstant: quoniam et de possibili  in communi verum est dicere quod potest sibi utrun-  que accidere, scilicet, esse et non esse: tum quia quid-  quid verificatur de suo inferiori, verificatur etiam de suo  superiori, licet non eodem modo; tum quia possibile in  communi neutram contradictionis partem sibi determinat,  et consequenter utranque sibi advenire compatitur, licet  non asserat potentiam ad utranque partem, quemadmo-  dum possibile ad utrunque.  17. Secundum motivum ad idem, correspondens tacitae  obiectioni antiquorum quam supra exclusit, addit cum sub-  dit: Hoc enim verum est etc. Ubi notandum quod Aristoteles  sub illa maiore adducta pro antiquis (scilicet, convertibi-  liter se consequentium contradictoria se mutuo conse-  quuntur), subsumit minorem: sed horum convertibiliter se  sequentium in tertio ordine (scilicet, non possibile esse et  necesse non esse), contradictoria sunt, possibile esse et non  necesse non esse (quoniam modi negatione eis opponun-  quuntur, scilicet, possibile esse, et, non necesse non esse, .  tamquam contradictoria duorum se mutuo consequentium.  18. Deinde cum dicit: Sequuntur enim. etc., ordinat  omnes  consequentias modalium secundum opinionem  propriam; et ait quod, hae contradictiones, scilicet, de ne-  cessario, sequuntur illas de possibili, secundum modum  praedictum et approbatum illarum de impossibili. Sicut  enim contradictorias de possibili contradictoriae de impos-  sibili sequuntur, licet conversim; ita contradictorias de pos-  sibili contradictoriae de necessario sequuntur conversim:  licet in hoc, ut dictum est, dissimilitudo sit quod, con-  tradictoriarum de possibili et impossibili similiter est di-  ctum, contradictoriarum autem de possibili et necessario  contrarium est dictum, ut in sequenti videtur figura:  CONSEQUENTIAE ENUNCIATIONUM MODALIUM SECUNDUM  QUATUOR ORDINES AB ARISTOTELE POSITAE ET ORDINATAE.  Primus Ordo  Possibile est esse  Contingens est esse  Non impossibile est esse  Non necesse est non esse  .  Secundus Ordo  Possibile est non esse  Contingens est non esse  Non impossibile est non esse.  Non necesse est esse  tur); ergo istae duae (scilicet, possibile esse et non necesse  non esse) se consequuntur et in primo locandae sunt or-  dine. Unde motivum tangens ait: Hoc enim, quod dictum  est, verum est, idest verum esse ostenditur, et de necesse non  esse, idest, et ex illius, scilicet, non necesse non esse, oppo-  sita, quae est, necesse non esse. Vel, boc enim, scilicet, non  necesse non esse, verum est, scilicet, contradictorium illius  de necesse non esse. Et minorem subdens ait: Haec enim,  scilicet, non necesse non esse, fit contradictio eius, quae  convertibiliter sequitur, non possibile esse. Et explanans  hoc in terminis subdit. Illud enim, non possibile esse,  quod est caput tertii ordinis, sequitur hoc de impossibili,  scilicet, impossibile esse, et haec de necessario, scilicet, ne-  cesse non esse, cuius negatio seu contradictoria est, non  necesse non esse. Et quia, caeteris paribus, modus negatur,  et illa, possibile esse, est (subauditur) contradictoria illius,  scilicet, non possibile; igitur ista duo mutuo se conse-  Tertius Ordo  Non possibile est esse  Non contingens est esse  Impossibile est esse  Necesse est non esse  Quartus Ordo  Non possibile est non esse  Non contingens est non esse  Impossibile est non esse  Necesse est esse  Ubi vides quod nulla est inter Aristotelem et anti-  quos differentia, nisi in duobus primis ordinibus quoad  illas  de  necessario.  Praepostero namque situ usi sunt  antiqui, eam de necessario, quae locanda erat in primo  ordine, in secundo ponentes, et eam quae in secundo po-  nenda erat, in primo locantes. Et aspice quoque quod  convertibiliter se consequentium semper contradictoria se  consequi ordinavit. Singulis enim tertii ordinis singulae  primi ordinis contradictoriae sunt; et similiter singulae  quarti ordinis singulis, quae in secundo sunt, contradi-  ctoriae sunt. Quod antiqui non observarunt.  CAP. XIII, LECT. XI  LECTIO UNDECIMA  (Canp. CarerANr lect. 1x)  AN AD ILLUD QUOD EST, NECESSARIUM ESSE, SEQUATUR ID QUOD EST, POSSIBILE ESSE?  ᾽Απορήσειε δ᾽ ἄν τις εἰ τῷ ἀναγκαῖον εἶναι τὸ δυνατὸν  εἶναι  ἕπεται.  Εἴ τε γὰρ μὴ ἕπεται, ἡ ἀντίφχοσις  ἀχολουθήσει, τὸ μὴ δυνατὸν εἶναι" καὶ εἴ τις ταύτην  μὴ φήσειεν εἶναι ἀντίφασιν, ἀνάγκη λέγειν τὸ δυνα-  τὸν μὴ εἶναι: ἅπερ ἄμφω ψευδῇ κατὰ τοῦ ἀναγκαῖον  115 -  * Dubitabit autem aliquis, si ad illud quod est, necessarium  esse, illud quod est, possibile esse, sequatur. Nam si  εἶναι.  ᾿Αλλὰ μὴν πάλιν τὸ αὐτὸ εἶναι δοχεῖ δυνατὸν τέμνεσθαι  καὶ μὴ τέμνεσθαι, καὶ εἶναι καὶ μιὴ εἶναι, ὥστε ἔσται  τὸ ἀναγκαῖον εἶναι ἐνδεχόμενον po εἶναι: τοῦτο δὲ  ψεῦδος.  3  ἢ  ε  Φανερὸν δὴ ὅτι οὐ πᾶν τὸ δυνατὸν ἢ εἶναι ἢ βαδίζειν  xxi τὰ ἀντικείμενα δύναται, ἀλλ᾽ ἔστιν ἐφ᾽ ὧν οὐκ  ος͵ ἀληθές" πρῶτον μὲν ἐπὶ τῶν μὴ κατα λόγον δυνατῶν,  οἷον τὸ πῦρ θερμαντικὸν καὶ ἔχει δύναμιν ἄλογον.  Αἱ μὲν οὖν μετὰ λόγου δυνάμεις αἱ αὐταὶ πλειόνων  καὶ τῶν ἐναντίων, αἱ δ᾽ ἄλογοι οὐ πᾶσαι, ἀλλ᾿ ὥσπερ  εἴρηται, τὸ πῦρ οὐ δυνατὸν θερμαίνειν καὶ μή, οὐδ᾽  ὅσα ἄλλα ἐνεργεῖ ἀεί. "ἔνια μέντοι δύναται xal τῶν  χατὰ τὰς ἀλόγους δυνάμεις ἅμα τὰ ἀντιχείμενα δέ-  ἕξασται. ᾿λλλὰ τοῦτο μὲν τούτου χάριν εἴρηται, ὅτι  οὐ πᾶσα δύναμις τῶν ἀντικειμένων, οὐδ᾽ ὅσαι λέ-  γονται χατὸὰ τὸ αὐτὸ εἴδος.  mew  [TAS  TA  necesse. Et duo facit: quia primo dubitatio-  nem absolvit; secundo, ex determinata quaestione alium or-  *  *  Wr  ed  Ὁ TE  ϑ,  να  MPPT  T  Lect. seq.  Num. 5.  dinem earumdem consequentiarum modalibus statuit ; ibi:  Et est fortasse * etc. Circa primum duo facit: primo, movet  quaestionem; secundo, determinat eam; ibi: Manifestum  est * etc. Movet ergo quaestionem: primo dicens: Dubitabit  autem. aliquis si ad id quod est. necesse esse sequatur. possibile  &5$£; et secundo, arguit ad partem affirmativam subdens:  Nam si non sequatur, contradictoria eius. sequetur, scilicet  non possibile esse, ut supra deductum est: quia de quolibet  est  affirmatio vel negatio vera. Et si quis dicat hanc, sci-  licet, non possibile esse, non esse contradictoriam illius,  scilicet, possibile esse, et propterea subterfugiendum velit  argumentum, et dicere quod neutra harum sequitur ad  necesse esse; talis licet falsum dicat, tamen concedatur  sibi, quoniam necesse erit ipsum dicere illius contradi-  ctoriam fore, possibile non esse. Oportet namque aut  non possibile esse aut possibile non esse, esse contradi-  ctoriam, possibile esse; et tunc in eumdem redibit errorem,  quoniam utraeque, scilicet, non possibile esse et possibile  non esse, falsae sunt de eo quod est, necesse esse. Et  consequenter ad ipsum neutra sequi potest. Nulla enim  enunciatio sequitur ad ilam, cuius veritatem destruit.  Relinquitur ergo quod, ad necesse esse sequitur possibile  esse. .  2.  Tertio, arguit ad partem negativam cum subdit: 4  vero rursus etc., et intendit talem rationem. Si ad necesse  esse  sequitur possibile esse, cum ad possibile sequatur  possibile non esse (per conversionem in oppositam qua-  "litatem, ut dicitur in I Priorum, quia idem est possibile  esse  et  non 6556), sequetur de primo ad ultimum quod  necesse esse est possibile non esse: quod est falsum ma-  nifeste.  Unde oppositionis hypothesim subdit: 44: vero  non sequatur, contradictio sequetur, quae est, non pos-  sibile esse: et si quis hanc non dicat esse contradictio-  nem, necesse est dicere, possibile non esse: quae utrae-  que falsae sunt de necesse esse.  At vero rursus idem videtur esse possibile aliquid incidi  et non incidi, et esse et non esse: quare erit necesse  esse, contingens non esse. Hoc autem falsum est.  Manifestum est autem quod non omne possibile, vel esse,  vel ambulare, etiam opposita potest; sed est in qu:bus  non sit verum. Primum quidem in his quae non secun-  dum rationem possunt; ut ignis calefactibilis est, et ha-  bet vim irrationalem. Quae igitur secundum rationem  potestates  sunt,  eaedem plurium etiam contrariorum  sunt. Irrationales vero non omnes: sed (quemadmodum  dictum est) ignem non esse possibile calefacere et non;  neque quaecunque alia semper agunt. Alia vero possunt,  et  secundum irrationales potestates simul opposita su-  scipere. Sed hoc huius gratia: dictum est, quoniam non  omnis potestas oppositorum susceptiva est, neque quae-  cunque secundum eamdem speciem dicuntur.  rursus videtur idem possibile esse et non esse, ut domus, et  possibile incidi et. non. incidi, ut vestis. Quare de primo  ad ultimum necesse esse, erit contingens non esse. Hoc  autem est falsum. Ergo hypothesis illa, scilicet, quod pos-  sibile sequatur ad necesse, est falsa.  3. Deinde cum dicit: Manifestum. est. autem. etc., re-  spondet dubitationi. Et primo, declarat veritatem simpli-  citer; secundo, applicat ad. propositum; ibi: Hoc igitur  possibile*  etc. Proponit ergo primo ipsam veritatem decla-  randam, dicens: Manifestum est autem, ex dicendis, quod non  omne possibile esse vel ambulare, idest operari: idest, non  omne possibile secundum actum primum vel secundum  ad opposita valet, idest ad opposita viam habet, sed est  invenire aliqua possibilia, in quibus non sit verum di-  cere  quod possunt in opposita. Deinde, quia possibile  a  potentia nascitur, manifestat qualiter se habeat potentia  ipsa ad opposita: ex hoc enim clarum erit quomodo pos-  sibile se liabeat ad opposita. Et circa hoc duo facit: primo  manifestat hoc in potentiis eiusdem rationis; secundo,  in his quae aequivoce dicuntur potentiae; ibi: Quasdam  vero potentiae * etc. Circa primum tria facit: quia primo  manifestat qualiter potentia irrationalis se habeat ad op-  posita; et ait quod potentia irrationalis non potest in  opposita.  4. Ubi notandum est quod, sicut dicitur IX Metapbys.,  potentia activa, cum nihil aliud sit quam principium quo  in aliud agimus, dividitur in potentiam rationalem et ir-  rationalem. Potentia rationalis est, quae cum ratione et  electione operatur; sicut ars medicinae, qua medicus co-  gnoscens quid sanando expediat infirmo, et volens applicat  remedia. Potentia autem irrationalis vocatur illa, quae non  ex ratione et libertate operatur, sed ex naturali sua dispo-  sitione; sicut calor ignis potentia irrationalis est, quia  calefacit, non ut cognoscit et vult, sed ut natura sua  exigit. Assignatur autem ibidem duplex differentia pro-  posito deserviens inter istas potentias.- Prima est quod  activa potentia irrationalis non potest duo opposita, sed  *  *  *  Seq. c. xut.  Lect. seq.  Lect. seq.  RN"  116  est  PERI HERMENEIAS LIB. II  determinata ad unum oppositorum, sive sumatur op-  positum contradictorie sive contrarie. Verbi gratia: calor  non potest calefacere et non calefacere, quae sunt con-  tradictorie opposita, reque potest calefacere et frigefacere,  quae sunt contraria, sed ad calefactionem determinatus  est.  Et hoc intellige per se, quia per accidens calor fri-  gefacere potest, vel resolvendo materiam caloris, humidum  scilicet, vel per antiperistasin contrarii. Et similiter potest  non calefacere per accidens, scilicet si calefactibile deest.  Potentia autem rationalis potest in opposita et contra-  dictorie  et  contrarie.  Arte  siquidem medicinae potest  medicus adhibere remedia et non adhibere, quae sunt  contradictoria; et adhibere remedia sana et nociva, quae  sunt  contraria. - Secunda differentia est quod potentia  activa irrationalis, praesente passo, necessario operatur,  deductis impedimentis: calor enim calefactibile sibi prae-  sens calefacit necessario, si nihil impediat; potentia autem  rationalis, passo praesente, non necessario operatur: prae-:  sente  siquidem. infirmo, non cogitur medicus remedia  adhibere.  É  5. Dimittantur autem metaphysico harum differen-  tiarum rationes et ad textum redeamus. Ubi narrans quo-  modo se habeat potentia irrationalis ad oppositum, ait:  Et primum quidem, scilicet, non est verum dicere quod  sit potentia ad opposita in his quae. possunt non secundum  rationem , idest, in his quorum posse est per potentias  irrationales; ut ignis calefactivus est, idest, potens calefacere,  et babet vim, idest, potentiam istam irrationalem. Ignis si-  quidem non potest frigefacere; neque in eius potestate  est calefacere et non calefacere. Quod autem dixit primum  ordinem, nota, ad secundum genus possibilis infra dicen-  dum, in quo etiam non invenitur potentia ad opposita.  6. Secundo, manifestat quomodo potentia rationalis  se habeat ad opposita, intendens quod potentia rationalis  potest in opposita. Unde subdit: Ergo potestates secundum  rationem, idest rationales, ipsae eaedem sunt contrariorum,  a  non solum duorum, sed etiam plurimorum, ut arte medi-  cinae medicus plurima iuga contrariorum adhibere potest,  et  multarum operationum contradictionibus abstinere  potest. Praeposuit autem ly ergo, ut hoc consequi ex dictis  insinuaret: cum enim oppositorum oppositae sint proprie-  tates, et potentia irrationalis ex eo quod irrationalis ad  opposita non se extendat; oportet potentiam rationalem  ad opposita viam habere, eo quod rationalis sit.  7. Tertio, explanat id quod dixit de potentiis irra-  tionalibus, propter causam infra assignandam ab ipso; et  intendit quod illud quod dixit de potentia irrationali ,  scilicet quod non potest in opposita, non est verum uni-  versaliter, sed particulariter. - Ubi nota quod potentia  irrationalis dividitur in potentiam activam, quae est prin-  cipium faciendi, et potentiam passivam, quae est princi-  pium patiendi: verbi gratia, potentia ad calorem dividitur  in posse calefacere, et in posse calefieri. In potentiis acti-  vis irrationalibus verum est quod non possunt in opposita,  .ut declaratum est; in potentiis autem passivis non est  verum. Illud enim quod potest calefieri, potest etiam fri-  gefieri, quia eadem est materia, seu potentia passiva con-  trariorum , ut dicitur in II De caelo et mundo, et potest  non calefieri, quia idem est subiectum privationis et for-  mae, ut dicitur in I Physic. Et propter hoc ergo expla-  nando, ait: Irralionales vero potentiae mom omnes a posse  in opposita excludi intelligendae sunt, sed illae quae sunt  quemadmodum potentia ignis calefactiva (ignem enim  non posse non calefacere manifestum est), et universali-  ter, quaecunque alia sunt talis potentiae, quod semper  agunt, idest quod quantum est ex se non possunt non  agere, sed ad semper agendum ex sua forma necessi-  tantur. Huiusmodi autem sunt, ut declaravimus, omnes  potentiae activae irrationales. Alia vero sunt talis con-  ditionis  quod  etiam  secundum irrationales potentias ,  scilicet passivas, simul possunt in quaedam opposita, ut  aer  potest calefieri et frigefieri.  Quod vero ait, simul, cadit supra ly possunt, et non  supra ly opposita; et est sensus, quod simul aliquid habet  potentiam passivam ad utrunque oppositorum, et non  quod habeat potentiam passivam ad utrunque opposito-  rum simul habendum. Opposita namque impossibile est  haberi simul. Unde et dici solet et bene, quod in huius-  modi est simultas potentiae, non potentia simultatis. Irra-  tionalis igitur potentia non secundum totum suum ambi-  tum a posse in opposita excluditur, sed secundum partem  eius, secundum potentias scilicet activas.  8. Quia autem videbatur superflue addidisse differen-  tias inter activas et passivas irrationales, quia sat erat pro-  posito ostendisse quod non omnis potentia oppositorum  est; ideo subdit quod hoc idcirco dictum est, ut notum  fiat quoniam nedum non omnis potestas oppositorum est,  loquendo de potentia communissime, sed neque quaecun-  que potentiae dicuntur secundum eamdem speciem ad  opposita possunt. Potentiae siquidem irrationales omnes  sub una specie irrationalis potentiae concluduntur, et ta-  men non omnes in opposita possunt, sed passive tantum.  Non supervacanea ergo fuit differentia inter passivas et  activas irrationales, sed necessaria ad declarandum quod  non omnes potentiae eiusdem speciei possunt in opposita.  Potest etly boc demonstrare utranque differentiam, scilicet,  inter rationales et irrationales,et inter irrationales activas et.  passivas inter se; et tunc est sensus, quod hoc ideo fecimus,  ut ostenderemus quod non omnis potestas, quae scilicet  secundum eamdem rationem potentiae physicae dicitur,  quia scilicet potest in aliquid ut rationalis et irrationalis,  neque etiam omnis potestas, quae sub eadem specie con-  tinetur, ut irrationalis activa et passiva sub specie irra-  tionalis, ad opposita potest.  CAP. XIII, LECT. XII  LECTIO DUODECIMA  (Canp. CargrANI lect. x)  DECLARATIS POTENTIIS QUAE AEQUIVOCAE DICUNTUR, SUMITUR RATIO ZMPOSSIBILIS  AD DETERMINANDUM QUODNAM EX POSSIBILIBUS AD NECESSARIUM SEQUATUR  '  *  ,  ΄  ΄  Ν  b  Ἔνιαι δὲ δυνάμεις ὁμώνυμοί εἰσι. Τὸ γὰρ δυνατὸν οὐχ  ἁπλῶς λέγεται, ἀλλὰ τὸ μὲν ὅτι ἀληθὲς ὡς ἐνεργείᾳ  *  117  ,  Quaedam vero potestates aequivocae sunt. Possibile enim * Sea. c. xu. :  non  L4  ὄν,  1  olov  ^  à  *  L]  δυνατὸν  e  f.  δίζε  e  (Q  δίζε  ^  ὶ e  NI  ῥαδίζειν ὅτι βαδίζει, καὶ ὅλως δυ-  ,  "^  ,  νατὸν εἶναι ὅτι ἤδη ἔστι xav ἐνέργειαν ὃ λέγεται  E  ^  εἰ  ,  i  εἶναι δυνατόν, τὸ δὲ ὅτι ἐνεργήσειεν ἄν, οἷον δυνα-  [i  *  τὸν εἶναι βαδίζειν ὅτι βαδίσειεν ἄν.  Καὶ αὕτη μὲν ἐπὶ τοῖς κινητοῖς ἐστὶ μόνοις ἡ δύναμις,  ἐκείνη δὲ καὶ ἐπὶ τοῖς ἀχινήτοις, Γλμφω δὲ ἀληθὲς  εἰπεῖν τὸ μὴ ἀδύνατον εἶναι βαδίζειν ἢ εἶναι, xai  τὸ βαδίζον ἤδη καὶ ἐνεργοῦν καὶ τὸ βαδιστιχόν.  Τὸ μὲν οὖν οὕτω  δυνατὸν οὐχ ἀληθὲς χατο τοῦ ἀναγ-  χαίου ἁπλῶς εἰπεῖν, θάτερον δὲ ἀληθές. “Ὥστε ἐπεὶ  7 τῷ ἐν μέρει τὸ καγόλου ἕπεται, τῷ ἐξ ἀνάγχης ὄντι  ἕπεται τὸ δύνασθαι εἶναι, οὐ μέντοι πᾶν.  Καὶ ἔστι δὴ ἀρχὴ ἴσως τὸ ἀναγκαῖον καὶ μὴ ἀνάγκαϊον  πάντων ἢ εἶναι ἢ μιὴ εἶναι, καὶ τἄλλα ὡς τούτοις  ἀχολουθοῦντα ἐπισκοπεῖν δεῖ.  Φανερὸν δὴ ix τῶν εἰρημένων. ὅτι τὸ ἐξ ἀνάγκης ὃν  χατ᾽  ἐνέργειάν ἐδτιν, ὥστε εἰ πρότερα τὰ ἀίδια, καὶ  ἡ ἐνέργεια δυνάμεως προτέρα.  οὐσίαι, τὰ  Καὶ τὰ μὲν ἄνευ δυνάμεως ἐνέργειαί εἰσιν, olov αἱ πρῶ-  ται  δὲ μετὰ δυνάμεως, ἃ τῇ μὲν φύσει  πρότερα, τῷ δὲ χρόνῳ ὕστερα, vd δὲ οὐδέποτε ἐνέρ-  γειαί εἰσιν, ἀλλὰ δυνάμεις μόνον.  3  ntendit declarare quomodo illae quae aequi-  UP vocae dicuntur potentiae, se habeant ad oppo-  E. sita. Et circa hoc duo facit: primo, declarat  £j)  *  Num. 3.  naturam talis potentiae; secundo, ponit diffe-  rentiam et convenientiam inter ipsas et supra-  dictas, ibi: Et baec quidem* etc. Ad evidentiam primi adver-  tendum est quod V et TX Metapbys., Aristoteles dividit po-  tentiam in potentias, quae eadem ratione potentiae dicuntur,  et in potentias, quae non ea ratione qua praedictae poten-  tiae nomen habent, sed alia. Et has appellat aequivoce  potentias. Sub primo membro comprehenduntur omnes  potentiae activae, et passivae, et rationales, et irrationales.  Quaecunque enim posse dicuntur per potentiam activam  vel passivam quam habeant, eadem ratione potentiae sunt,  quia scilicet est in eis vis principiata alicuius activae vel  passivae. Sub secundo autem membro comprehenduntur  potentiae mathematicales et logicales. Mathematica po-  tentia est, qua lineam posse dicimus in quadratum, et eo  quod in semetipsam ducta quadratum constituit. Logica  potentia est, qua duo termini coniungi absque contradi-  ctione in enunciatione possunt. Sub logica quoque po-  tentia continetur quae ea ratione potentia dicitur, quia est.  Hae vero merito aequivoce a primis potentiae dicuntur,  eo quod istae nullam virtutem activam vel passivam prae-  dicant; et quod possibile istis modis dicitur, non ea ratione  possibile appellatur quia aliquis habeat virtutem ad hoc  agendum vel patiendum, sicut in primis. Unde cum po-  tentiae habentes se ad opposita sint activae vel passivae,  istae quae aequivocae potestates dicuntur ad opposita non  se  habent. De his ergo loquens ait: Quaedam vero pote-  states aequivocae sunt, et ideo ad opposita non se habent.  2. Deinde declarans qualis sit ista potestas aequivoce  dicta, subdit divisionem usitatam possibilis per quam hoc  simpliciter dicitur: sed hoc quidem, quoniam ve-  rum est, quod in actu est; ut possibile ambulare, quo-  niam ambulat iam, et omnino possibile esse, quoniam  iam est in actu, quod dicitur esse possibile: illud vero,  quoniam actu esse posset; ut possibile ambulare, quo-  niam ambulabit.  in  Et haec quidem in mobilibus solis est potestas, illa vero  et  immobilibus. Utrunque vero verum est dicere,  non impossibile esse ambulare vel esse, et quod iam  ambulat et agit, et ambulativum.  Hoc igitur possibile non est verum de necessario dicere  simpliciter, alterum autem verum est. Quare quoniam  partem universale sequitur, illud quod ex necessitate  est,  consequitur posse esse, sed non omne.  Et est fortasse quidem principium, quod necessarium est,  et  quod non necessarium est, omnium vel esse, vel non  esse:  et  oportet.  alia, veluti horum consequentia, considerare  Manifestum est autem ex his quae dicta sunt, quod id  quod ex necessitate est, secundum actum est: quare si  priora sunt sempiterna, et quae actu sunt potestate  priora sunt.  ^  Et haec quidem sine potestate actus sunt, ut primae sub-  stantiae: alia vero cum potestate, quae natura quidem  priora sunt, tempore vero posteriora. Alia vero num-  quam actus sunt, sed potestates tantum.  scitur, dicens: possibile enim non uno modo dicitur, sed  duobus. Et uno quidem modo dicitur possibile eo quod  verum est ut in actu, idest ut actualiter est; ut, possibile  est ambulare, quando ambulat iam: et omnino, idest uni-  versaliter possibile est esse, quoniam est actu iam quod  possibile dicitur. Secundo modo autem possibile dicitur  aliquid non ea ratione quia est actualiter, sed quia forsitan  aget, idest quia potest agere; ut possibile est ambulare,  quoniam ambulabit. Ubi advertendum est quod ex divi-  sione bimembri possibilis divisionem supra positam po-  tentiae declaravit a posteriori. Possibile enim a potentia  dicitur: sub primo siquidem membro possibilis innuit po-  tentias aequivoce; sub secundo autem potentias univoce,  activas  scilicet et passivas. Intendebat ergo quod quia  possibile dupliciter dicitur, quod etiam potestas duplex  est. Declaravit autem potestates aequivocas ex uno earum  membro tantum, scilicet ex his quae dicuntur possibilia  quia sunt, quia hoc sat erat suo proposito.  3. Deinde cum dicit: Et baec quidem etc., assignat diffe-  rentiam inter utranque potentiam, et ait quod potentia  haec ultimo dicta physica, est in solis illis rebus, quae  sunt  mobiles ; illa autem est et in rebus mobilibus et  immobilibus. Possibile siquidem a potentia dictum eo  quod possit agere, non tamen agit, inveniri non potest  absque mutabilitate eius, quod sic posse dicitur. Si enim  nunc potest agere et non agit,si agere debet, oportet quod  mutetur de otio ad operationem. Id autem quod possi-  bile dicitur eo quod est, nullam mutabilitatem exigit in  eo  quod sic possibile dicitur. Esse namque in actu, quod  talem possibilitatem fundat, invenitur et in rebus neces-  sariis, et in immutabilibus, et in rebus mobilibus. Possi-  bile ergo hoc, quod logicum vocatur, communius est illo  quod physicum appellari solet.  '  118  4. Deinde subdit convenientiam inter utrunque possi-  bile, dicens quod in utrisque potestatibus et possibilibus  verum est non impossibile esse, scilicet, ipsum ambulare,  quod iam actu ambulat seu agit, et quod iam ambulabile  est; idest, in hoc conveniunt quod, sive dicatur possibile  ex  PERI HERMENEIAS LIB. II  CONSEQUENTIAE ENUNCIATIONUM MODALIUM  SECUNDUM QUATUOR ORDINES ALIO CONVENIENTI SITU  AB ARISTOTELE POSITAE ET ORDINATAE:  Primus Ordo  eo  *  Cf. lect. praec.  n. 5.  quod actu est, sive ex eo quod potest esse, de  utroque verificatur non impossibile; et consequenter ne-  cessario verificatur possibile, quoniam ad non impossibile  sequitur possibile. Hoc est secundum genus possibilis, re-  spectu cuius Aristoteles supra dixit: Et primum quidem * etc.,  in quo non invenitur via ad utrunque oppositorum, hoc,  inquam, est possibile quod iam actu est. Quod enim tali  ratione possibile dicitur, iam determinatum est ex eo  quod actu esse suppositum est. Non ergo possibile omne  ad utrunque possibile est, sive loquamur de possibili phy-  sice, sive logice.  5. Deinde cum dicit : Sic igitur possibile etc., applicat de-  terminatam veritatem ad propositum. Et primo, conclu-  dendo ex dictis, declarat habitudinem utriusque possibilis  ad necessarium, dicens quod hoc ergo possibile, scilicet  physicum quod est in solis mobilibus, non est verum dicere  Necesse est esse  Non possibile est non esse  Non contingens est non esse  Impossibile est non esse  Tertius Ordo  Non. necesse est esse  Possibile est non esse  Contingens est non esse  Non impossibile est non esse  Secundus Ordo  Necesse est non esse  Non possibile est esse  Non contingens est esse  Impossibile est esse  Quartus Ordo  Non necesse est non esse  Possibile est esse  Contingens est esse  Non impossibile est esse  Vides autem hic nihil immutatum, nisi quod neces-  sariae quae ultimum locum tenebant, primum sortitae  sunt. Quod vero dixit fortasse, non dubitantis, sed absque  determinata ratione rem proponentis est.  et  praedicare de necessario simpliciter: quia quod sim-  pliciter necessarium est, non potest aliter esse. Possibile  autem physicum potest sic et aliter esse, ut dictum est.  Addit autem ly simpliciter, quoniam necessarium est mul-  tiplex. Quoddam enim est ad bene esse, quoddam ex  suppositione: de quibus non est nostrum tractare, sed  solummodo id insinuare. Quod ut praeservaret se ab illis  modis necessarii qui non perfecte et omnino habent ne-  cessarii rationem , apposuit ly simpliciter. De tali enim  necessario possibile physicum non verificatur. Alterum  autem possibile logicum, quod in rebus immobilibus inve-  nitur, verum est de illo enunciare, quoniam nihil neces-  *  c  *  Lect. praeced.  a  Cf. lect. praec.  n. I.  *  Num. seq.  sitatis adimit. Et per hoc solvitur ratio inducta * ad par-  tem negativam quaestionis. Peccabat siquidem in hoc, -quod ex necessario inferebat possibile ad utrunque quod  convertitur in oppositam qualitatem.  6. Deinde respondet quaestioni formaliter intendens  quod affirmativa pars * quaestionis tenenda sit, quod sci-  licet ad necessarium sequitur possibile; et assignat cau-  sam.  Quia ad partem subiectivam sequitur constructive  suum totum universale; sed necessarium est pars subie-  ctiva possibilis: quia possibile dividitur in logicum et  physicum, et sub logico comprehenditur necessarium ;  ergo ad necessarium sequitur possibile. Unde dicit: Quare,  quoniam partem, scilicet subiectivam, suum totum univer-  sale sequitur, illud quod ex necessitate est, idest necessa-  rium, tamquam partem subiectivam, consequitur posse  esse, idest possibile, tamquam totum universale. Sed mon  omnino, idest sed non ita quod omnis species possibilis  sequatur; sicut ad hominem sequitur animal, sed non  omnino, idest non secundum omnes suas partes subiecti-  vas sequitur ad hominem: non enim valet: est homo, ergo  est animal irrationale. Et per hoc confirmata ratione ad-  ducta ad partem affirmativam, expressius solvit rationem  adductam ad partem negativam, quae peccabat secundum  fallaciam consequentis, inferens ex necessario possibile,  descendendo ad unam possibilis speciem, ut de se patet.  7. Deinde cum dicit: Et est fortasse quidem etc., ordinat  easdem modalium consequentias alio situ, praeponendo  necessarium omnibus aliis modis. Et circa hoc duo facit:  primo, proponit quod intendit; secundo, assignat causam  dicti ordinis; ibi: Manifestum est autem* etc. Dicit ergo: Et  est fortasse principium omnium enunciationum modalium vel esse  vel non esse, idest, affirmativarum vel negativarum, necessa-  rium et non necessarium. Et oportet considerare alia, sci-  licet, possibile contingere et impossibile esse, sicut borum,  scilicet, necessarii et non necessarii, consequentia, hoc modo:  8. Deinde cum dicit: Manifestum est autem. etc., in-  tendit assignare causam dicti ordinis. Et primo, assignat  causam, quare praeposuerit necessarium possibili tali ra-  tione. Sempiternum est prius temporali; sed necessarium  dicit sempiternitatem (quia dicit esse in actu, excludendo  omnem mutabilitatem, et consequenter temporalitatem ,  quae sine motu non est imaginabilis), possibile autem  dicit temporalitatem (quia non excludit quin possit esse  et  non esse); ergo necesse merito prius ponitur quam  possibile. Unde dicit, proponendo minorem: Manifestum  est autem ex bis quae dicta sunt etc., tractando de necessario:  quoniam id quod ex necessitate est, secundum actum est  totaliter, scilicet quia omnem excludit mutabilitatem et  potentiam ad oppositum: si enim mutari posset in oppo-  situm aliquo modo, iam non esset necessarium. - Deinde  subdit maiorem per modum antecedentis conditionalis :  Quare si priora sunt sempiterna temporalibus etc. - Ultimo  ponit conclusionem: et quae actu sunt omnino, scilicet  necessaria, priora sunt potestate, idest possibilibus, quae  omnino actu esse non ponunt, licet compatiantur.  9. Deinde cum dicit: Et bae quidem etc., assignat cau-  sam totius ordinis a se inter modales statuti, tali ratione.  Universi triplex est gradus. Quaedam sunt actu sine pote-  illae  state, idest sine admixta potentia, ut primae substantiae, -  non  quas in praesenti diximus primas, eo quod  principaliter et maxime substent, sed illae quae sunt pri-  mae, quia omnium rerum sunt causae, Intelligentiae sci-  licet. - Alia sunt actu cum possibilitate, ut omnia mobi-  lia, quae secundum id quod habent de actu sunt priora  natura seipsis secundum id quod habent de potentia, li-  cet e contra sit, aspiciendo ordinem temporis. Sunt enim  secundum id quod habent de potentia priora tempore  seipsis secundum id quod habent de actu. Verbi gratia,  Socrates prius secundum tempus poterat esse philoso-  phus, deinde fuit actualiter philosophus. Potentia ergo  praecedit actum secundum ordinem temporis in Socrate,  ordine autem naturae, perfectionis et dignitatis e con-  verso  contingit. Prior enim secundum dignitatem, idest  dignior et perfectior habebatur Socrates cum philosophus  actualiter erat, quam cum philosophus esse poterat. Prae-  posterus est igitur ordo potentiae et actus in unomet,  utroque ordine, scilicet, naturae et temporis attento, - Alia  vero nunquam sunt actu sed potestate tantum, ut motus,  tempus, infinita divisio magnitudinis, et infinita augmenta-  tio numeri. Haec enim, ut IX Metapbys. dicitur, nunquam  exeunt in actum, quoniam eorum rationi repugnat. Nun-  quam enim aliquid horum ita est quin aliquid eius ex-  pectetur, et consequenter nunquam esse potest nisi in po-  tentia. Sed de his alio tractandum est loco.  9. Nunc haec ideo dicta sint ut, inspecto ordine uni-  versi, appareat quod illum imitati sumus in nostro ordi-  CAP. XIII, LECT. XII  ne.  Posuimus siquidem primo necessarium, quod sonat  actu esse sine potestate seu mutabilitate, imitando primum  gradum universi. - Locavimus secundo loco possibile et  contingens, quorum utrunque sonat actum cum possibi-  litate, et sic servatur conformitas ad secundum gradum  universi. - Praeposuimus autem possibile et non contin-  gens, quia possibile respicit actum , contingens autem  secundum vim nominis respicit defectum causae, qui ad  potentiam pertinet: defectus enim potentiam sequitur; et  ex hoc conforme est secundae parti universi, in qua actus  est prior potentia secundum naturam, licet non secundum  tempus.- Ultimum autem locum impossibili reservavimus,  eo  quod sonat nunquam fore, sicut et ultima universi  pars dicta est illa, quae nunquam actu est. Pulcherrimus  igitur ordo statutus est, quando divinus est observatus.  IO. Quia autem suppositae modalium consequentiae  nil aliud sunt quam aequipollentiae earum, quae ob va-  rium negationis situm, qualitatem, vel quantitatem, vel  utranque mutantis, fiunt; ideo ad completam notitiam  consequentium se modalium, de earum qualitate et quan-  titate pauca admodum necessaria dicenda sunt. Quoniam  igitur natura totius ex partium naturis consurgit, scien-  dum est quod subiectum enunciationis modalis et dicit  esse vel non esse, et est dictum unicum, et continet in  se subiectum dicti; praedicatum autem modalis enuncia-  tionis, modus scilicet, et totale praedicatum est ( quia  explicite vel implicite verbum continet, quod est semper  nota eorum quae de altero praedicantur: propter quod  Aristoteles dixit quod modus est ipsa appositio), et conti-  net in se vim distributivam secundum partes temporis.  Necessarium enim et impossibile distribuunt in omne tem-  pus vel simpliciter vel tale; possibile autem et contingens  pro aliquo tempore in communi.  11. Nascitur autem ex his quinque conditionibus du-  plex in qualibet modali qualitas, et triplex quantitas. - Ex  eo  enim quod tam subiectum quam praedicatum moda-  lis verbum in se habet, duplex qualitas fit, quarum altera  vocatur qualitas dicti, altera qualitas modi. Unde et supra  dictum est* aliquam esse: affirmativam de modo et non  de dicto, et e converso. - Ex eo vero quod subiectum  modalis continet in se subiectum dicti, una quantitas  consurgit, quae vocatur quantitas subiecti dicti: et haec  distinguitur in universalem, particularem et singularem,  Sicut et quàántitas illarum de inesse. Possumus enim di-  cere, Socratem, quemdam hominem, vel omnem ho-  minem, vel nullum hominem, possibile est currere. -  Ex eo autem quod subiectum unius modalis dictum unum  *  Ed. c: scilicet  omne dictum cu-   tusque  E  isttus  modalis  re  ,  est  universa-  lis, scilicet di-  ctum .  est, consurgit alia quantitas, vocata quantitas dicti; et  haec unica est singularitas: secundum * omne enim di-  ctum cuiusque modalis singulare est istius universalis,  scilicet  dictum. Quod ex eo liquet quod cum dicimus,  hominem esse album est possibile, exponitur sic, hoc  dictum, hominem esse album, est possibile. Hoc dictum  autem singulare est, sicut et, hic homo. Propterea et dici-  tur quod omnis modalis est singularis quoad dictum, licet  quoad subiectum dicti sit universalis vel particularis. - Ex  eo autem quod praedicatum modalis, modus scilicet, vim  distributivam habet, alia quantitas consurgit vocata quan-  titas modi seu modalis; et haec distinguitur in universa-  lem et particularem.  12. Ubi diligenter: duo attendenda sunt. Primum est  quod hoc est singulare in modalibus, quod praedicatum  simpliciter quantificat propositionem modalem, sicut et  simpliciter qualificat. Sicut enim illa est simpliciter affir-  mativa, in qua modus affirmatur, et illa negativa, in qua  modus negatur; ita illa est simpliciter universalis cuius  modus est universalis, et illa particularis cuius modus est  particularis. Et hoc quia modalis modi naturam sequitur.  119  Secundum attendendum (quod est causa istius primi )  est, quod praedicatum modalis, scilicet modus, non habet  solam habitudinem praedicati respectu sui subiecti, sci-  licet esse et non esse, sed habitudinem syncategorema-  tis distributivi, sed non secundum quantitatem partium  subiectivarum ipsius subiecti, sed secundum quantitatem  partium temporis eiusdem. Et merito. Sicut enim quia  subiecti enunciationis de inesse propria quantitas est pe-  nes  divisionem vel indivisionem ipsius subiecti (quia  est nomen quod significat per modum substantiae, cuius  quantitas est per divisionem continui: ideo signum quan-  tificans in illis distribuit secundum partes subiectivas), ita  quia subiecti enunciationis modalis propria quantitas est  tempus (quia est verbum quod significat per modum  motus, cuius propria quantitas est tempus), ideo modus  quantificans distribuit ipsum suum subiectum, scilicet, esse  vel non esse, secundum partes temporis. Unde subtiliter  inspicienti apparebit quod quantitas ista modalis proprii  subiecti modalis enunciationis quantitas est, scilicet, ipsius  esse vel non esse. Ita quod illa modalis est simpliciter  universalis, cuius proprium subiectum distribuitur pro  omni tempore: vel simpliciter, ut, hominem esse animal  est necessarium vel impossibile; vel accepto, ut, hominem  currere hodie, vel, dum currit, est necessarium vel im-  possibile. Illa vero est particularis, in qua non pro omni,  sed aliquo tempore distributio fit in communi tantum;  ut, hominem esse animal, est possibile vel contingens. Est  ergo et ista modalis quantitas subiecti sui passio (sicut  et universaliter quantitas se tenet ex parte materiae), sed de-  rivatur a modo, non in quantum praedicatum est (quod, ut  sic, tenetur formaliter), sed in quantum syncategorematis  officio fungitur, quod habet ex eo quod proprie modus est.  13. Sunt igitur modalium (de propria earum quan-  titate loquendo) aliae universales affirmativae, ut illae de  necessario, quia distribuunt ad semper esse; aliae univer-  sales negativae, ut illae de impossibili, quia distribuunt ad  nunquam esse; aliae particulares affirmativae, ut illae de  possibili et contingenti, quia distribuunt utrunque ad  aliquando esse; aliae particulares negativae, ut illae de  non necesse et non impossibili, quia distribuunt ad ali-  quando non esse:sicut in illis de inesse, omnis, nullus,  quidam, non omnis, non nullus, similem faciunt diversi-  tatem. Et quia, ut dictum est, haec quantitas modalium  est  inquantum modales sunt, et de his, inquantum  huiusmodi, praesens tractatus fit ab Aristotele; idcirco  aequipollentiae, seu consequentiae earum, ordinatae sunt  negationis vario situ, quemadmodum aequipollentiae il-  larum de inesse: ut scilicet, negatio praeposita modo faciat  aequipollere suae contradictoriae; negatio autem modo  postposita, posita autem dicti verbo, suae aequipollere  contrariae facit; praeposita vero et postposita suae subal-  ternae, ut videre potes in consequentiarum figura ultimo  ab Aristotele formata. In qua, tali praeformata oppositio-  num figura, clare videbis omnes se mutuo consequentes,  secundum alteram trium regularum aequipollere, et con-  sequenter, totum primum ordinem secundo contrarium,  tertio contradictorium, quarto vero subalternum.  Necesse  esse  o  qd  Ε  S  s  E  ὦ  ri  Possibile  esse  Impossibile -  e  Contrariae -  eo  E  δα  ES  x  ο -  x9  9  ?  .  [d  x  Se,  ἢ  ᾿ς 6  Subcontrariae -  esse  uU  g&  z  E  $  B  E  Contingens  non essc  vtt  120  PERI HERMENEIAS LIB. II  LECTIO DECIMATERTIA  (Cann. CargTANI lect. xi)  CONTRARIETAS IN ANIMI OPINIONIBUS CONSTITUITUR EX ALIQUA  VERI FALSIQUE OPPOSITIONE.  Πότερον δὲ ἐναντία ἐστὶν ἡ κατάφασις τῇ ἀποφάσει ἢ  ἡ κατάφασις τῇ χαταφάσει, καὶ ὁ λόγος τῷ λόγῳ;  ὁ λέγων ὅτι πᾶς ἄνθρωπος δίκαιος τῷ οὐδεὶς ἄνθρω-  πος δίκαιος ἢ τὸ πᾶς ἄνθρωπος δίκαιος τῷ πᾶς ἄν-  θρωπος ἄδικος, οἷον ἔστι Καλλίας δίκαιος, οὐχ ἔστι  Καλλίας δίκαιος, Καλλίας ἄδιχός ἐστι" ποτέρα δὴ  Εἰ  ἐναντία τούτων ;  γὰρ τὰ μὲν ἐν τῇ φωνῇ ἀχολουθεῖ τοῖς ἐν τῇ δια-  νοίᾳ, ἐκεῖ δὲ ἐναντία δόξα ἡ τοῦ ἐναντίου, οἷον ὅτι  πᾶς ἄνθρωπος δίκαιος τῇ πᾶς ἄνθρωπος ἄδικος, καὶ  ἐπὶ  τῶν  ἐν τῇ φωνῇ καταφάσεων ἀνάγχη ὁμοίως  ἔχειν. Εἰ δὲ ped ἐχεῖ ἡ τοῦ ἐναντίου δόξα ἐναντία  ἐστίν, οὐδὲ ἡ κατάφασις τῇ καταφάσει ἔσται ἐναν-  vla, ἀλλ᾽ ἡ εἰρημένη ἀπόφασις. Ὥστε σχεπτέον ποία  δόξα ἀληθὴς ψευδεῖ δόξη ἐναντία. πότερον ἡ τῆς  ἀποφάσεος ἢ ἡ τὸ ἐναντίον εἶναι δοξάζουσα. Λέγω  δὲ ὧδε. Ἔστι τις δόξα ἀληθὴς τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγα-  θόν, ἄλλη δὲ ὅτι οὐκ ἀγαθὸν ψευδής, ἑτέρα δὲ ὅτι  χακόν. Ποτέρα δὴ τούτων ἐναντία τῇ ἀληθεῖ; xal  εἰ ἔστι μία, x40 ' ὁποτέραν ἡ ἐναντία:  μὲν δὴ τούτῳ οἴεσθαι τὰς ἐναντίας δόξας ὡρίσθαι,  τῷ τῶν ἐναντίων εἶναι, ψεῦδος" τοῦ γὰρ ἀγαθοῦ ὅτι  ἀγαθὸν καὶ τοῦ καχοῦ ὅτι κακὸν ἡ αὐτὴ ἴσως καὶ  ἀληθὴς ἔσται εἴτε πλείους εἴτε μία ἐστίν. ᾿Εναντία  δὲ ταῦτα. ÀAXA' οὐ τῷ ἐναντίων εἶναι ἐναντία, ἀλλὰ  μᾶλλον τῷ ἐναντίως.  Εἰ δὴ ἔστι μὲν τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι ἐστὶν ἀγαθὸν δόξα, ἄλλη  δ᾽ ὅτι οὐχ ἀγαθόν, ἔστι δὲ ἄλλο τι ὃ οὐχ ὑπάρχει  οὐδ᾽ οἷόντε ὑπάρξαι, τῶν μὲν δὴ ἄλλων οὐδεμίαν  θετέον, οὔτε ὅσαι ὑπάρχειν τὸ μιὴ ὑπάρχον δοξαάζου-  σιν,  οὔθ᾽  ὅσαι μὴ ὑπάρχειν τὸ ὑπάρχον (ἄπειροι γὰρ  ἀμφότεραι, καὶ ὅσαι ὑπάρχειν δοξάζουσι τὸ μὴ ὑπάρ-  yov, καὶ ὅσαι μὴ ὑπάρχειν τὸ ὑπάρχον);  SEN  ene ostquam determinatum est de enunciatione se-  (Q5) (oy cundum quod diversificatur tam ex additione  facta ad terminos, quam ad compositionem  S. Thomas.  *  *  *  Num. 5.  Num. 8.  Lect. seq.  J7  eius, hic secundum divisionem a s. Thoma in  principio huius Secundi factam, intendit Ari-  stoteles tractare quandam quaestionem circa oppositiones  enunciationum provenientes ex eo quod additur aliquid sim-  plici enunciationi. Et circa hoc quatuor facit: primo, movet  quaestionem; secundo, declarat quod haec quaestio depen-  det ab una alia quaestione praetractanda; ibi: Nam si ea, quae  sunt in voce * etc.; tertio, determinat illam aliam quaestio-  nem; ibi: Nam arbitrari * etc.; quarto, redit ad responden-  dum quaestioni primo motae; ibi: Quare si in opinione* etc.  Quaestio quam movere intendit est: utrum affirmati-  vae  enunciationi contraria sit negatio eiusdem praedi-  cati, an affirmatio de praedicato contrario seu privativo?  Unde dicit: Utrum contraria est affirmatio. negationi. con-  tradictoriae, scilicet, et universaliter oratio affirmativa ora-  tioni negativae; ut, affirmativa oratio quae dicit, omnis  bomo est iustus, illi contraria sit orationi negativae, nullus  bomo est iustus, aut illi, omnis bomo est iniustus, quae  est affirmativa de praedicato privativo? Et similiter ista  affirmatio, Callias est iustus, est ne contraria illi contradi-  ctoriae negationi, Callias non est iustus, aut illi, Callias est  iniustus, quae est affirmativa de praedicato privativo?  *  Utrum autem contraria est affirmatio negationi, aut af-  firmatio affirmationi et oratio orationi, quae dicit, quod  omnis homo iustus est, ei quae est, nullus homo iustus  est; aut, omnis homo iustus est, ei quae est, omnis  homo iniustus est; ut, Callias iustus est, Callias iustus  non  est, Callias iniustus est; utra harum contraria est?  Nam s. a, quae suntin voce, sequuntur ea, quae sunt in  intellectu, illic autem contraria est opinio contrarii ,  ut  quod, omnis homo iustus est, ei quae est, omnis  homo iniustus est, et etiam in his, quae,sunt in voce,  affirmationibus, necesse est similiter se se habere. Quod  si neque illic contrarii opinatio contraria est, nec affir-  matio affirmationi contraria erit; sed ea quae dicta est  negatio. Quare  considerandum est quae opinio vera  opinioni falsae contraria est, utrum negationis, an ea,  quae contrarium esse opinatur. Dico autem hoc modo.  Est quaedam opinatio vera boni, quod bonum est ;: alia  vero, quod non bonum, est falsa; alia vero, quod ma-  lum: utra harum contraria verae? et si est una, secun-  dum quamnam contraria est?  Nam arbitrari contrarias opiniones definiri, eo quod con-  trariorum sunt, falsum est: boni enim, quod bonum est,  et mali, quod malum est, eadem fortasse opinio est et  vera, sive plures,sive una sit. Sunt autem ista contra-  ria. Sed non eo quod contrariorum sint contraria :sunt  sed magis eo quod contrarie.  Si ergo est boni quidem, quod est bonum, opinio, alia au-  tem quod non est bonum: est vero aliquid aliud quod  non est, neque potest esse: aliarum quidem nulia po-  nenda est, neque quaecunque esse, quod non est, opi-  nantur, neque quaecunque non esse quod est (infinitae  enim utraeque sunt, et quae esse opinantur quod non -  est, et quae non esse quod est).  2. Ad evidentiam tituli huius quaestionis, quia hacte-  nus indiscusse ab aliis est relictus, considerare oportet  quod cum in enunciatione sint duo, scilicet ipsa enunciatio  seu significatio et modus enunciandi seu significandi, du-  plex inter enunciationes fieri potest oppositio, una ratione  ipsius enunciationis, altera ratione modi enunciandi. Si  modos enunciandi attendimus, duas species oppositionis  in latitudine enunciationum inveniemus, contrarietatem  scilicet et contradictionem. Divisae enim superius sunt  enunciationes oppositae in contrarias et contradictorias.  Contradictio inter enunciationes ratione modi enunciandi  est quando idem praedicatur de eodem subiecto contradi-  ctorio modo enunciandi; ut sicut unum contradictorium  nil ponit, sed alterum tantum destruit, ita una enunciatio  nil asserit, sed id tantum quod altera enunciabat destruit.  Huiusmodi autem sunt omnes quae contradictoriae vo-  cantur, scilicet, omnis bomo est iustus, non omnis bomo est  iustus, Socrates est iustus, Socrates nom est iustus, ut de se  patet. Et ex hoc provenit quod non possunt simul verae  aut falsae esse, sicut nec duo contradictoria. Contrarietas  vero inter enunciationes ratione modi enunciandi est quan-  do idem praedicatur de eodem subiecto contrario modo  enunciandi; ut sicut unum contrariorum ponit materiam  sibi et reliquo communem in extrema distantia sub illo  |  genere, ut patet de albo et nigro, ita una enunciatio ponit  *  Y  Cap. xiv.  CAP. XIV,  subiectum commune sibi et suae oppositae in extrema  distantia sub illo praedicato. Huiusmodi quoque sunt  omnes illae quae contrariae in figura appellantur, scili-  cet, omnis bomo est iustus, omnis bomo non. est iustus. Hae  enim faciunt subiectum, scilicet hominem, maxime distare  sub iustitia, dum illa enunciat iustitiam inesse homini,  non quocunque modo, sed universaliter; ista autem enun-  ciat iustitiam abesse homini, non qualitercunque, sed uni-  versaliter. Maior enim distantia esse non potest quam ea,  quae est inter totam universitatem habere aliquid et nul-  lum de universitate habere illud. Et ex hoc provenit quod  non possunt esse simul verae, sicut nec contraria pos-  sunt eidem simul inesse; et quod possunt esse simul  falsae, sicut et contraria simul non inesse eidem possunt.  *  Ed. c: posita  sunt.  Si vero ipsam enunciationem sive eius significationem  attendamus secundum unam tantum oppositionis speciem,  in tota latitudine enunciationum reperiemus contrarieta-  tem, scilicet secundum veritatem et falsitatem: quia dua-  rum enunciationum significationes entia positiva * sunt,  ac  per hoc neque contradictorie neque privative opponi  possunt, quia utriusque oppositionis alterum extremum  est formaliter non ens. Et cum nec relative opponantur,  ut clarum est, restat ut nonnisi contrarie opponi possunt.  3. Consistit autem ista contrarietas in hoc quod dua-  rum enunciationum altera alteram non compatitur vel in  veritate vel in falsitate, praesuppositis semper conditio-  nibus contrariorum, scilicet quod fiant circa idem et in  eodem tempore. Patere quoque potest talem oppositio-  nem esse contrarietatem ex natura conceptionum animae  componentis et dividentis, quarum singulae sunt enuncia-  tiones. Conceptiones siquidem animae adaequatae nullo  alio modo opponuntur conceptionibus inadaequatis nisi  contrarie, et ipsae conceptiones inadaequatae, si se mutuo  expellunt, contrariae quoque dicuntur. Unde verum et  falsum, contrarie opponi probatur a s. Thoma in I parte,  qu. xvii *. Sicut ergo hic, ita et in enunciationibus ipsae  significationes adaequatae contrarie opponuntur inaede-  quatis, idest verae falsis; et ipsae inadaequatae, idest fal-  sae, contrarie quoque opponuntur inter se, si contingat  quod se non compatiantur, salvis semper contrariorum  conditionibus. Est igitur in enunciationibus duplex con-  trarietas, una ratione modi, altera ratione significationis,  et unica contradictio, scilicet ratione modi. Et, ut con-  fusio vitetur, prima contrarietas vocetur contrarietas mo-  dalis, secunda contrarietas formalis. Contradictio autem  non ad confusionis vitationem quia unica est, sed ad pro-  prietatis expressionem contradictio modalis vocari potest.  Invenitur autem contrarietas formalis enunciationum inter  omnes contradictorias, quia contradictoriarum altera al-  teram semper excludit; et inter omnes contrarias moda-  liter quoad veritatem, quia non possunt esse simul verae,  licet non inveniatur inter omnes quoad falsitatem, quia  possunt esse simul falsae.  4. Quia igitur Aristoteles in hac quaestione loquitur  de contrafietate enunciationum quae se extendit ad con-  trarias modaliter, et contradictorias, ut patet in principio  et in fine quaestionis (in principio quidem, quia proponit  utrasque contradictorias dicens: Affirmatio negationi etc.;  et contrarias modaliter dicens: Ef oratio orationi etc., unde  et exempla utrarunque statim subdit, ut patet in littera.  In fine vero, quia ibi expresse quam conclusit esse con-  trariam affirmativae universali verae dividit, in contrariam  modaliter universalem negativam, scilicet, et contradicto-  riam: quae divisio falsitate non careret, nisi conclusisset  contrariam formaliter, ut de se patet), quia, inquam, sic  accipit contrarietatem, ideo de contrarietate formali enun-  ciationum quaestio intelligenda est. Et est quaestio valde  subtilis, necessaria et adhuc nullo modo superius tacta.  Opp. D. Tuowaz T. I.  LECT. XIII  121  Est igitur titulus. quaestionis; utrum affirmativae ve-  rae  contraria formaliter sit negativa falsa eiusdem prae-  dicati, aut affirmativa falsa de praedicato privativo, vel  contrario? Et sic patet quis sit sensus tituli, et quare non  movet quaestionem de quacunque alia oppositione enun-  ciationum (quia scilicet nulla alia in eis formaliter inve-  nitur), et quod accipit contrarietatem proprie et strictis-  sime, licet talis contrarietas inveniatur inter contradicto-  rias modaliter et contrarias modaliter.  Ὁ  Dictum vero fuit a s. Thoma * provenire hanc dubi-  tationem ex eo quod additur aliquid simplici enunciationi,  quia si tantum simplices, idest, de secundo adiacente  enunciationes attendantur, non habet haec quaestio radi-  cem. Quia autem simplici enunciationi, idest subiecto et  verbo substantivo, additur aliquid, scilicet práedicatum,  nascitur dubitatio circa oppositionem, an illud additum'  in contrariis debeat esse illudmet praedicatum, negatione  apposita verbo, an debeat esse praedicatum contrarium  seu  privativum, absque negatione praeposita verbo.  5. Deinde cum dicit: Nam siea etc., declarat unde  sumenda sit decisio huius quaestionis. Et duo facit: quia  primo declarat quod haec quaestio dependet ex una alia  quaestione, ex illa scilicet: utrum opinio, idest conceptio  animae, in secunda operatione intellectus, vera, contraria  sit opinioni falsae negativae eiusdem praedicati, an falsae  afürmativae contrarii sive privativi. Et assignat causam,  quare illa quaestio dependet ex ista, quia scilicet enun-  ciationes vocales sequuntur mentales, ut effectus adae-  quati causas proprias, et ut significata signa * adaequata,  et consequenter similis est in hoc utraque natura. Unde  inchoans ab hac causa ait: Nam si ea quae sunt in voce  sequuntur ed, quae sunt in anima, ut dictum est in prin-  cipio I libri, et illic, idest in anima, opinio contrarii  praedicati circa idem subiectum est contraria illi alteri,  quae affirmat reliquum contrarium de eodem (cuiusmodi  sunt istae mentales enunciationes, omnis bomo est iustus ,  omnis bomo est iniustus); si ita inquam est, etiam et in his  affrmationibus quae sunt in voce, idest vocaliter sum-  ptis, necesse est similiter se habere, ut scilicet sint con-  trariae duae affirmativae de eodem subiecto et praedicatis  contrariis. Quod si neque illic, idest in anima, opinatio  contrarii praedicati, contrarietatem inter mentales enun-  ciationes constituit, nec affirmatio vocalis affirmationi vo-  cali contraria erit de contrario praedicato, sed magis affir-  mationi contraria erit negatio eiusdem praedicati.  6. Dependet ergo mota quaestio ex ista alia sicut effe-  ctus ex causa. Propterea et concludendo addit secundum,  quod scilicet de hac quaestione prius tractandum est, ut  ex  causa cognita effectus innotescat dicens: Quare conside-  randum est, opinio vera cui opinioni falsae contraria est: utrum  negationi falsae am certe ei affirmationi falsae, quae contra-  rium esse opinatur. Et ut exemplariter proponatur, dico  hoc modo: Sunt tres opiniones de bono, puta vita: quae-  dam enim est ipsius boni opinio vera, quoniam bonum  est, puta, quod vita sit bona; alia vero falsa negativa,  scilicet, quoniam bonum non est, puta, quod vita non sit  bona; alia item falsa affirmativa contrarii, scilicet, quoniam  malum est, puta, quod vita sit mala. Quaeritur ergo quae  harum falsarum contraria est verae?  7. Quod autem subdidit: Et si est una, secundum quam  contraria est, tripliciter legi potest. Primo, dubitative, ut  Sit pars quaestionis; et tunc est sensus: quaeritur quae  harum falsarum contraria est verae: et simul quaeritur,  si est tantum una harum falsarum secundum quam fiat  contraria ipsi verae: quia cum unum uni sit contrarium,  ut  dicitur in X Metaphysicae, quaerendo quae harum sit  contraria, quaeremus etiam an una earum sit contraria. -  Alio modo, potest legi adversative, ut sit sensus: quae-  16 *  *  Supra lect. 1,  n. I.  *  Ed. c: singula.  122  PERI HERMENEIAS LIB. II  ritur quae harum sit contraria; quamquam sciamus quod  non utraque sed una earum est secundum quam fit con-  trarietas. - Tertio modo, potest legi dividendo hanc par-  ticulam, Et si est una, ab illa sequenti, secundum quam  contraria est; et tunc prima pars expressive, secunda vero  Boethius.  dubitative legitur; et est sensus: quaeritur quae harum  falsarum contraria est verae, non solum si istae duae  falsae inter se differunt in consequendo, sed etiam si  utraque est una, idest alteri indivisibiliter unita, quaeritur  secundum quam fit contrarietas. Et hoc modo exponit  Boethius, dicens quod Aristoteles apposuit haec verba  propter contraria immediata, in quibus non differt con-  trarium a privativo. Inter contraria enim mediata et im-  mediata haec est differentia, quod immediatis a prwativo  contrarium non infertur. Non enim valet, corpus colorabile  est non album, ergo est nigrum: potest enim esse rubrum.  In immediatis autem valet; verbi gratia: amimal est mon  sanum, ergo infirmum ; numerus est non par, ergo impar.  Voluit ergo Aristoteles exprimere quod nunc, cum quae-  rimus quae harum falsarum, scilicet negativae et affirma-  tivae contrarii, sit contraria affirmativae verae, quaerimus  universaliter sive illae duae falsae indivisibiliter se sequan-  tur, sive non.  8. Deinde cum dicit: Nam arbitrari, prosequitur hanc  secundam quaestionem. Et circa hoc quatuor facit. Primo,  declarat quod contrarietas opinionum non attenditur penes  contrarietatem materiae, circa quam versantur, sed potius  penes oppositionem veri vel falsi; secundo, declarat quod  non penes quaecunque opposita secundum veritatem et  falsitatem est contrarietas opinionum; ibi: Si ergo boni etc.;  tertio, determinat quod contrarietas opinionum attenditur  penes per se primo opposita secundum veritatem et fal-  sitatem tribus rationibus; ibi: Sed im quibus primo falla-  cia etc.; quarto, declarat hanc determinationem inveniri  in omnibus veram; ibi: Manifestum. est igitur etc.  Dicit ergo proponens intentam conclusionem, quod  falsum est arbitrari opiniones definiri seu determinari de-  bere contrarias ex eo quod contrariorum obiectorum sunt.  Et adducit ad hoc duplicem tationem. Prima est: opi-  niones contrariae non sunt eadem opinio; sed contrario-  rum eadem est fortasse opinio; ergo opiniones non sunt  contrariae ex hoc quod contrariorum sunt. - Secunda est:  opiniones contrariae non sunt simul verae; sed opiniones  contrariorum, sive plures, sive una, sunt simul verae  quandoque; ergo opiniones non sunt contrariae ex hoc  quod contrariorum sunt.- Harum rationum, suppositis  maioribus, ponit utriusque minoris declarationem simul,  dicens: Boni enim, quoniam bonum est, et mali, quoniam  malum est, eadem forlasse opinio est, quoad primam. Et  subdit esse vera, sive plures sive una sit, quoad secun-  dam.  Utitur autem dubitativo adverbio et disiunctione,  quia non est determinandi locus an contrariorum eadem  sit opinio, et quia aliquo modo est eadem et aliquo modo  non. Si enim loquamur de habituali opinione, sic eadem  est; Si autem de actuali, sic non eadem est. Alia siqui-  dem mentalis compositio actualiter fit, concipiendo bo-  num esse bonum, et alia concipiendo malum esse malum,  licet eodem habitu utrunque cognoscamus, illud per se  primo, et hoc secundario, ut dicitur IX Metaphysicae. -  Deinde subdit quod ista quae ad declarationem mino-  rum sumpta sunt, scilicet bonum et malum, contraria  sunt  ac  etiam  contrarietate sumpta stricte in moralibus,  per hoc congrua usi sumus declaratione. Ultimo in-  ducit conclusionem. Sed non in eo quod contrariorum  opiniones sunt, contrariae sunt, sed magis in eo quod  contrariae, idest, sed potius censendae sunt opiniones  contrariae ex eo quod contrarie adverbialiter, scilicet con-  trario modo, idest vere et false enunciant. Et sic patet  primum.  9. Si ergo boni etc. Quia dixerat quod contrarietas opi-  nionum accipitur secundum oppositionem veritatis et fal-  sitatis earum, declarat modo quod non quaecunque se-  cundum veritatem et falsitatem oppositae opiniones sunt  contrariae, tali ratione. De bono, puta, de iustitia, quatuor  possunt opiniones haberi, scilicet quod iustitia est bona,  et quod non est bona, et quod est fugibilis, et quod est  non appetibilis. Quarum prima est vera, reliquae sunt  falsae. Inter quas haec est diversitas quod, prima negat  idem praedicatum quod vera affirmabat ; [secunda affirmat  aliquid aliud quod bono non inest; tertia negat id quod  bono inest, non tamen illud quod vera affirmabat. Tunc  sic.  Si omnes opiniones secundum veritatem et falsita-  tem sunt contrariae, tunc uni, scilicet verae opinioni non  solum multa sunt contraria, sed etiam infinita: quod est  impossibile, quia unum uni est contrarium. Tenet con-  sequentia, quia possunt infinitae imaginari opiniones fal-  sae  de una re, similes ultimis falsis opinionibus adductis,  affirmantes, scilicet ea quae non insunt illi, et negantes  ea  quae illi quocunque modo coniuncta sunt: utraque  namque indeterminata esse et absque numero constat.  Possumus* enim opinari quod iustitia est quantitas, quod  est relatio, quod est hoc et illud; et similiter opinari quod  iustitia non sit qualitas, non sit appetibilis, non sit ha-  bitus.  Unde ex supradictis in propositione quaestionis,  inferens pluralitatem falsarum contra unam veram, ait:  Si ergo est opinatio vera boni, puta iustitiae, quoniam est  bonum; et si est etiam falsa opinatio negans idem, scili-  cet, quoniam mon est quid bonum; est vero et tertia opi-  natio falsa quoque, affirmans aliquid aliud inesse illi, quod  non inest nec inesse potest, puta, quod iustitia sit fugi-  bilis, quod sit illicita; et hinc intelligitur quarta falsa  quoque, quae scilicet negat aliquid aliud ab eo quod vera  opinio affirmat inesse iustitiae, quod tamen inest, ut puta  quod non sit qualitas, quod non sit virtus; si ita inquam  est, nulla aliarum falsarum ponenda est contraria opinioni  verae. Et exponens quid demonstret per ly aliarum, sub-  dit: Neque quaecumque opinio opinatur esse quod mom est,  ut tertii ordinis opiniones faciunt: meque quaecumque opi-  Et  nio opinatur non. esse quod est, ut quarti ordinis opiniones  significant.  causam subdit: Infimitae enim utraeque  sunt, el quae esse opinantur quod mom est, el quae mon esse  quod est, ut supra declaratum fuit. Non ergo quaecun-  que opiniones oppositae secundum veritatem et falsita-  tem contrariae sunt. Et sic patet secundum.  d. c et 1557:  po  ssum  CAP. XIV, LECT. XIV  LECTIO DECIMAQUARTA  (Cann. CarkrANI lect. xi1)  ILLA VERI FALSIQUE OPPOSITIO, QUAE OPINIONUM CONTRARIETATEM CONSTITUIT,  EST OPPOSITIO SECUNDUM AFFIRMATIONEM ET NEGATIONEM EIUSDEM DE EODEM.  ἀλλ᾽ ἐν ὅσαις ἐστὶν ἡ ἀπάτη. Αὐται δέ εἰσιν ἐξ ὧν αἱ -  αἱ  t  ,  γενέσεις" ἐκ τῶν ἀντικειμένων δὲ αἱ γενέσεις, ὥστε  χαὶ  ,  ^  ,  *  E  ἀπάται.  Ei οὖν τὸ ἀγαθὸν xal ἀγαθὸν xal οὐ χαχόν ἐστι; xad  τὸ μὲν καθ᾽ ἑαυτό, τὸ δὲ χατὰ συμβεβηκός (συμβέ-  βηκε γὰρ αὐτῷ οὐ καχῷ εἶναι), μᾶλλον δὲ ἑκάστου  ,  *  123  Sed in quibuscunque fallacia est. Hae autem sunt ex his * Seq.c.xiv.  ex quibus sunt generationes: ex oppositis vero genera-  tiones sunt: quare etiam fallacia.  Si ergo quod bonum est, et bonum, et non malum est;  et  ἀληθὴς ἡ καθ᾽ ἑαυτό, καὶ ψευδής, εἴπερ καὶ ἀληθής.  Ἡ μὲν οὖν ὅτι οὐχ ἀγαθὸν τὸ ἀγαθὸν τοῦ καθ᾽ ἑαυτὸ  ὑπάρχοντος, ψευδής, ἡ δὲ τοῦ ὅτι χακὸν τοῦ κατὰ  συμβεβηκός. “Ὥστε μᾶλλον ἂν εἴη ψευδής τοῦ ἀγαθοῦ  ἡ τῆς ἀποφάσεως, ἢ ἡ τοῦ ἐναντίου δόξα. Διέψευ-  σται δὲ μάλιστα περὶ ἕκαστον ὁ τὴν ἐναντίαν ἔχων.  δόξαν: τὰ γὰρ ἐναντία τῶν πλεῖστον διαφερόντων  περὶ τὸ αὐτό. Εἰ οὖν ἐναντία μὲν τούτων ἡ ἑτέρα;  ἐναντιωτέρα δὲ ἡ τῆς ἀποφάσεως, δῆλον ὅτι αὑτὴ  ἂν εἴη ἐναντία. Ἢ δὲ τοῦ ὅτι κακὸν τὸ ἀγαθὸν συμ.-  πεπλεγμένη ἐστί: xol γὰρ ὅτι οὐχ ἀγαθὸν ἀνάγχη  ἴσως ὑπολαμβάνειν τὸν αὐτόν.  hoc quidem secundum se, illud vero secundum ac-  cidens (accidit enim ei non malum esse); magis autem  in unoquoque vera est, quae secundum se est etiam fal-  sa,  est  falsa  siquidem et vera. Ergo ea quae est, quoniam non  bonum quod bonum est, eius, quae secundum se  est;  eius,  quae  illa  vero  quae  est,  quoniam malum est,  est secundum accidens. Quare magis erit  falsa de bono ea, quae est negationis opinio, quam  ea, quae est contrarii. Falsus autem est maxime circa  singula, qui habet contrariam opinionem: contraria enim  sunt eorum, quae plurimum circa idem differunt. Si  igitur harum contraria est altera, magis vero negatio-  nis  est  contraria; manifestum est quoniam haec erit  contraria. Illa vero quae est, quoniam malum est, quod  bonum est, implicita est. Etenim quoniam non bonum  Ἔτι δέ, εἰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως δεῖ ἔχειν, καὶ  ταύτῃ ἂν δόξειε καλῶς concava ἢ γὰρ πανταχοῦ  τὸ τῆς ἀποφάσεως ἢ οὐδαμοῦ. Ὅσοις δὲ μή ἐστιν  ἐναντία, περὶ τούτων ἔστι μὲν ψευδὴς ἡ τῇ ἀληθεῖ  ἀντικειμένη, οἷον ὁ τὸν ἄνθρωπον οὐχ ἄνθρωπον οἰό-  μενος ον  Ei  οὖν  ἄλλαι αἱ τῆς ἀποφάσεως.  αὗται ἐναντίαι. xal αἱ  :  Ἔτι ὁμοίως ἔχει ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγαθὸν καὶ ἡ τοῦ  ^  ,  μὴ ἀγαθοῦ ὅτι οὐχ ἀγαθόν, xad πρὸς ταύταις ἡ τοῦ  ἀγαθοῦ ὅτι οὐκ ἀγαθόν, καὶ ἡ τοῦ μὴ ἀγαθοῦ ὅτι  ἀγαθόν. Τῇ οὖν τοῦ μηὴ ἀγαθοῦ ὅτι οὐχ ἁ αθὸν  ἀληθεῖ οὔσῃ δόξῃ τίς ἂν εἴη ἡ ἐναντία ; οὐ γὰρ δ᾽ὴ ἡ  λέγουσα ὅτι Xa dv ἅμα γὰρ ἄν ποτε εἴη ἀληθής,  s? hail δὲ ἀληθὴς ἀληθεῖ ἐναντία. Ἔστι γάρ τι  μὴ ἀγαθὸν χακόν, ὥστε ἐνδέχεται ἅμα ἀληθεῖς εἶναι.  Οὐδ᾽ αὖ ἡ ὅτι οὐ κακόν: ἀληθὴς γὰρ καὶ αὕτη" ἅμα  γὰρ καὶ ταῦτα ἂν εἴη. Λείπεται οὖν τῇ τοῦ μὴ  ἀγαθοῦ ὅτι οὐχ ἀγαθὸν ἐναντία ἡ τοῦ μὴ ἀγαθοῦ  ὅτι ἀγαθόν" ψευδὴς γὰρ αὕτη. Ὥστε χαὶ ἡ τοῦ ἀγα-  θοῦ ὅτι οὐκ ἀγαθὸν τῇ τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγαθόν.  V  Φανερὸν δὲ ὅτι οὐδὲν διοίσει οὐδ᾽ ἂν καθόλου τιθῶμεν  τὴν κατάφασιν: ἡ γὰρ καθόλου ἀπόφασις ἐναντία  ἔσται, οἷον τῇ δόξῃ τῇ Sobakoóon, ὅτι πᾶν ὃ ἂν dj  ἀγαθὸν ἀγαθόν ἐστιν, ἡ ὅτι οὐδὲν τῶν ἀγαθῶν ἀγα-  0óv: Ἢ γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι ἁ αθόν, εἰ χαθόλου τὸ  ἀγαθόν, ἡ αὐτή ἐστι τῇ ὅτι ὃ ἂν ἡ ἀγαθὸν δοξαζούσῃ  ὅτι ἀγαθόν" τοῦτο δὲ οὐδὲν διαφέρει τοῦ ὅτι πᾶν ὃ  ἂν fj ἀγαθὸν ἀγαθόν ἐστι. 'Ομοίως $: xal ἐπὶ τοῦ μὴ  ἀγαθοῦ.  “Ὥστε εἴπερ ἐπὶ δόξης οὕτως ἔχει; εἰσὶ δὲ αἱ ἐν τῇ φωνῇ  καταφάσεις καὶ ἀποφάσεις σύμβολα τῶν ἐν τῇ ψυχῇ,  δῇλον ὅτι χαὶ καταφάσει ἐναντία μὲν ἀπόφασις ἡ  περὶ τοῦ αὐτοῦ χαθόλου, οἷον, τῇ ὅτι πᾶν ἀγαθὸν  ἀγαθόν, ἢ ὅτι πᾶς ἄνθρωπος ἀγαθός, ἡ ὅτι οὐθὲν  ἢ οὐδείς, ἀντιφατικῶς $n ἢ οὐ πᾶν ἢ οὐ πᾶς.  est, necesse est forte idem ipsum opinari.  Amplius si etiam in aliis similiter oportet se habere, et  hoc modo videbitur bene esse dictum. Aut enim ubique  ea, quae est contradictionis, aut nusquam. Quibus vero  non est contrarium , de his quidem est falsa ea, quae  est verae opposita; ut qui hominem non putat esse ho-  minem, falsus est. Si ergo hae contrariae sunt, etiam aliae  quae sunt contradictiones.  Amplius similiter se habet opinio boni, quoniam bonum  est, et non boni, quoniam non bonum est. Et praeter  has boni, quoniam non bonum est, et non boni quo-  niam bonum est. Illi ergo quae est, non boni quoniam  non bonum est; verae opinationi quaenam est contra-  ria? non enim ea, quae dicit quoniam malum est: si-  mul enim aliquando verae erunt. Nunquam autem vera  verae  est  contraria: est enim quidquam non bonum  malum. Quare contingit simul esse veras. At vero nec  illa, quae est, quod non malum: vera enim et, haec: si-  mul enim et haec erunt. Relinquitur ergo, ei, quae est  non-bonum, quoniam non bonum est, contraria ea,  quae est, non boni, quoniam bonum est. Falsa enim  haec. Quare et ea, quae est boni, quoniam non bonum  est, ei, quae est boni, quoniam est bonum.  Manifestum est autem quoniam nihil interest nec si uni-  versaliter ponamus affirmationem. Universalis enim ne-  gatio contraria erit; ut opinioni, quae opinatur, quo-  niam omne .quod est bonum, bonum est, ea quae est,  quoniam nihil horum quae bona sunt, bonum est. Nam  ea  quae est boni quoniam bonum est, si universaliter  sit bonum, eadem est ei quae opinatur, quod quidquid  bonum est, quoniam bonum est. Hoc autem nihil dif-  fert ab eo quod est, quod omne quod est bonum, bo-  num est. Similiter autem et in non bono.  Quare si in opinione sic se habet; sunt autem hae quae  sunt in voce affirmationes et negationes notae eorum  quae sunt in anima; manifestum est quoniam affirma-  tioni contraria quidem negatio est, quae de eodem uni-  versaliter; ut ei, quae est, quoniam omne bonum bo-  num est, vel quoniam omnis homo bonus, ea quae est,  quoniam nullum vel nullus: contradictorie autem quae  est, quod non omne aut non omnis.  124  PERI HERMENEIAS LIB. II  Φανερὸν δὲ ὅτι καὶ ἀληθῇ ἀληθεῖ οὐχ ἐνδέχεται ἐναν-  τίαν εἶναι οὔτε δόξαν οὔτε ἀπόφασιν. ᾿Εναντίαι μὲν  γὰρ αἱ περὶ τὰ ἀντικειμενα περὶ ταῦτα δὲ ἐνδέχεται  τὸν  ἀληθεύειν  αὐτόν:  x s οὐχ ἐνδέχεται τὰ  ἐναντία ὑπαάρχειντῷ αὐτῷ.  uia subtili indagatione ostendit quod nec ma-  teriae contrarietas, nec veri falsique qualis-  τῷ  hcunque oppositio contrarietatem opinionum  ZA constituit, sed quod aliqua veri falsique oppo-  77  sitio id facit, ideo nunc determinare intendit  qualis sit illa veri falsique oppositio, quae opinionum con-  trarietatem constituit. Ex hoc enim directe quaestioni sa-  tisfit. Et intendit quod sola oppositio opinionum secundum  affirmationem et negationem eiusdem de eodem etc. con-  stituit contrarietatem earum. Unde intendit probare istam  conclusionem per quam ad quaesitum respondet: Opi-  niones oppositae secundum affirmationem et negationem  eiusdem de eodem sunt contrariae; et consequenter illae,  quae sunt oppositae secundum aflirmationem contrario-  rum praedicatorum de eodem, non sunt contrariae, quia  Manifestum est autem, quoniam et veram verae non con-  tingit esse contrariam, nec opinionem nec contradictio-  nem. Contrariae enim, quae circa opposita sunt; circa  eadem autem contingit verum dicere eumdem; simul  autem non contingit eidem inesse contraria.  et  illi inter quos est primo fallacia, quia utrobique ter-  mini sunt affirmatio et negatio.  ἡ  4. Deinde cum dicit: Si ergo quod bonum est etc., in-  tendit probare maiorem principalis rationis. Et quia iam  declaravit quod ea, in quibus primo est fallacia, sunt  affirmatio et negatio, ideo utitur, loco maioris probandae,  scilicet,  opiniones in quibus primo est fallacia, sunt  contrariae, sua conclusione, scilicet, opiniones. opposi-  tae  secundum affirmationem et negationem eiusdem sunt  contrariae.  Aequivalere enim iam declaratum est. Fecit  autem hoc consuetae brevitati studens, quoniam sic pro-  cedendo, et probat maiorem, et respondet directe quae-  stioni, et applicat ad propositum simul. Probat ergo loco  maioris conclusionem principaliter intentam quaestionis,  hanc, scilicet: Opiniones oppositae secundum affirma-  sic affirmativa vera haberet duas contrarias, quod est  impossibile. Unum enim uni est contrarium.  2.  Probat autem istam conclusionem tribus rationi-  bus. -Prima est: opiniones in quibus primo est fallacia  sunt contrariae; opiniones oppositae secundum affirmatio-  nem et negationem eiusdem de eodem sunt in quibus  primo est fallacia; ergo opiniones oppositae secundum  affirmationem et negationem eiusdem de eodem sunt con-  trariae. - Sensus maioris est: opiniones quae primo ordine  naturae sunt termini fallaciae, idest deceptionis seu erro-  ris, sunt contrariae: sunt enim, cum quis fallitur seu errat,  duo termini, scilicet a quo declinat, et ad quem labitur. -  Huius rationis in littera primo ponitur maior, cum dici-  tur: Sed in. quibus primo fallacia est ; adversative enim con-  tinuans sermonem supra dictis, insinuavit non tot enume-  ratas opiniones esse contrarias, sed eas in quibus primo  fallacia  est  modo exposito. Deinde subdit probationem  minoris talem: eadem proportionaliter sunt, ex quibus  sunt generationes et ex quibus sunt fallaciae; sed genera-  tiones sunt ex oppositis secundum affirmationem et nega-  tionem; ergo et fallaciae sunt ex oppositis secundum affir-  mationem et negationem. Quod erat assumptum in mi-  nore. Unde ponens maiorem huius prosyllogismi, ait: Haec  autem , scilicet fallacia, est ex bis, scilicet terminis, propor-  tionaliter tamen, ex quibus sunt et generationes. Et subsumit  minorem: Ex oppositis vero, scilicet secundum affirmatio-  nem et negationem, et generationes fiunt. Et demum con-  cludit: Quare etiam fallacia, scilicet, est ex oppositis secun-  dum affirmationem et negationem eiusdem de eodem.  3. Ad evidentiam huius probationis scito quod idem  faciunt in processu intellectus cognitio et fallacia seu  error, quod in processu naturae generatio et corruptio.  Sicut namque perfectiones naturales generationibus acqui-  runtur, corruptionibus desinunt; ita cognitione perfectio-  nes intellectuales acquiruntur, erroribus autem seu dece-  ptionibus amittuntur. Et ideo, sicut tam generatio quam  corruptio est inter affirmationem et negationem, ut pro-  prios terminos, ut dicitur V Pbysic.; ita tam cogno-  scere  aliquid, quam falli circa illud, est inter affirma-  tionem et negationem, ut proprios terminos: ita quod  id ad quod primo attingit cognoscens aliquid in secunda  operatione intellectus est veritatis affirmatio, et quod per  se  primo abiicitur est illius negatio. Et similiter quod  per se primo perdit qui fallitur est veritatis affirmatio, et  quod primo incurrit est veritatis negatio. Recte ergo dixit  quod iidem sunt termini inter quos primo est generatio,  tionem  et  negationem eiusdem sunt contrariae; et non  illae, quae sunt oppositae secundum contrariorum affr-  mationem de eodem. Et intendit talem rationem. Opi-  nio vera et eius magis falsa sunt contrariae opiniones;  'oppositae secundum affirmationem et negationem sunt  vera  et  eius  magis falsa; ergo opiniones oppositae se-  cundum affirmationem et negationem sunt contrariae.  Maior probatur ex eo quod, quae plurimum distant circa  idem sunt contraria; vera autem et eius magis falsa  plurimum distant circa idem, ut patet. Minor vero proba-  turex eo quod opposita secundum negationem eiusdem  de  eodem est per se falsa respectu suae affirmationis  verae. Opinio autem per se falsa magis falsa est qua-  cunque alia. Unumquodque enim quod est per se tale,  magis tale est quolibet quod est per aliud tale.  5. Unde ad suprapositas opiniones in propositione  quaestionis rediens, ut ex illis exemplariter clarius inten-  tum ostendat, a probatione minoris inchoat tali modo.  Sint quatuor opiniones, duae veraé, scilicet, bonum est  bonum, bonum non est malum, et duae falsae, scilicet,  bonum non est bonum, et, bonum est malum. Clarum est  autem quod prima vera est ratione sui, secunda autem est  vera secundum accidens, idest, ratione alterius, quia sci-  licet non esse malum est coniunctum ipsi bono: ideo enim  ista est vera, bonum non est malum, quia bonum est  bonum, et non e contra; ergo prima quae est secundum  se  vera, ést magis vera quam sécunda: quia in uno-  quoque genere quae secundum se est vera est magis  vera.  sunt,  Illae  autem duae falsae eodem modo censendae  quod scilicet magis falsa est, quae secundum se  est falsa. Unde quia prima earum, scilicet, bonum non est  bonum, quae est negativa, est per se et non ratione al-  terius falsa, relata ad illam affirmativam, bonum est bo-  num; et secunda, scilicet, bonum est malum, quae est  affirmativa contrarii, ad eamdem relata est falsa per acci-  dens, idest ratione alterius (ista enim, scilicet, bonum  est malum, non immediate falsificatur ab illa vera, scilicet  bonum est bonum, sed mediante illa alia falsa, scilicet,  bonum non est bonum); idcirco magis falsa respectu affir-  mationis verae est negatio eiusdem quam affirmatio con-  trarii. Quod erat assumptum in minore.  6. Unde rediens ad supra positas (ut dictum est) opi-  niones, infert primas duas veras opiniones dicens: Si ergo  quod bonum. est et bonum est et. mon. est malum; et hoc qui-  dem, scilicet quod dicit prima opinio, est verum secun-  dum se, idest ratione sui; illud vero, scilicet quod dicit  CAP. XIV,  ecunda opinio, est verum secundum accidens, quia acci:  it, idest, coniunctum est ei, scilicet bono, malum non  esse. In unoquoque autem ordine magis vera est illa quae  secundum se est vera. Etiam igitur falsa magis est quae  secundum se falsa est: siquidem et vera huius est natu-  rae, ut declaratum est, quod scilicet magis vera est, quae  secundum se est vera. Ergo illarum duarum opinionum  falsarum in quaestione propositarum, scilicet, bonum non  est bonum, et, bonum est malum, ea quae est dicens,  quoniam non est bonum quod bonum est, idest negativa,  scilicet, bonum non est bonum, est consistens falsa se-  cundum se, idest, ratione sui continet in seipsa falsitatem;  illa vero reliqua falsa opinio, quae est dicens, quoniam  malum est, idest, affirmativa contraria, scilicet, bonum  est malum, eius, quae est, idest, illius affirmationis di-  jd.  * Ed.  e et  CTS  "ENT  S. Thomas.  TRENT  ἀπ᾿  557  1557:  j  centis, bonum est bonum, secundum accidens , idest, ra-  tione alterius falsa est.  Deinde subdit ipsam minorem: Quare erit magis falsa  de bono, opinio negationis, quam contrarii. Deinde ponit ma-  iorem dicens quod, semper magis falsus circa singula est ille  qui babet contrariam opinionem, ac si dixisset, verae opinioni  magis falsa-est contraria. Quod assumptum erat in maiore.  Et eius probationem subdit, quia contrarium est de num?ro  eorum. quae. circa idem. plurimum differunt. Nihil enim plus  differt a vera opinione quam magis falsa circa illam *.  7. Ultimo directe applicat ad quaestionem dicens:  Quod si (pro, quia) barum falsarum, scilicet, negationi  eiusdem et affirmationis contrarii, altera est contraria ve-  rae affirmationi, opinio vero contradictionis, idest, nega-  tionis eiuslem de eodem, magis est contraria secundum  falsitatem, idest, magis est falsa, manifestum est quoniam  haec, scilicet opinio falsa negationis, erit contraria affir-  mationi verae, et e contra. Illa vero opinio quae est di-  cens, quoniam malum est quod bonum est, idest, affir-  matio contrarii, non contraria sed implicita est, idest, sed  implicans in se verae contrariam, scilicet, bonum non est  bonum. Etenim necesse est ipsum opinantem affirmatio-  nem contrarii opinari, quoniam idem de quo affirmat  contrarium non est bonum. Oportet siquidem si quis  opinatur quod vita est mala, quod opinetur quod vita  non sit bona. Hoc enim necessario sequitur ad illud, et  non e converso; et ideo affirmatio contrarii implicita di-  citur. Negatio autem eiusdem de eodem implicita non  est.- Et sic finitur prima ratio.  .  8. Notandum est hic primo quod ista regula generalis  tradita hic ab Aristotele de contrarietate opinionum, quod  Scilicet contrariae opiniones sunt quae opponuntur se-  cundum affirmationem et negationem eiusdem de eodem,  et in se et in assumptis ad eius probationem proposi-  tionibus scrupulosa est. Unde multa hic insurgunt dubia.-  Primum est quia cum oppositio secundum affirmationem  et negationem non constituat contrarietatem sed contra-  dictionem apud omnes philosophos, quomodo Aristoteles  opiniones oppositas secundum affirmationem et negatio-  nem ex hoc contrarias ponat. Augetur et dubitatio quia  dixit quod ea in quibus primo est fallacia sunt contraria,  et  tamen subdit quod sunt oppositae sicut termini gene-  rationis, quos constat contradictorie opponi. Nec dubita-  tione caret quomodo sit verum id quod supra diximus  ex  intentione s. Thomae, quod nullae duae opiniones  opponantur contradictorie; cum hic expresse dicitur ali-  quas opponi secundum affirmatiónem et negationem.  Dubium secundo insurgit circa id quod assumpsit,  quod contraria cuiusque verae est per se falsa. Hoc enim  non videtur verum. Nam contraria istius verae, Socrates est  albus, est ista, Socrates non. est albus, secundum   deter-  minata; et tamen non est per se falsa. Sicut namque sua  opposita affirmatio est per accidens vera, ita ista est  LECT. XIV  125  per accidens falsa. Accidit enim isti enunciationi falsi-  tas.  Potest enim mutari in veram, quia est in materia  contingenti.  Dubium est tertio circa id quod dixit: Magis vero con-  tradictionis est contraria. Ex hoc enim videtur velle quod  utraque, scilicet, opinio negationis et contrarii, sit con-  traria verae affirmationi; et consequenter vel uni duo po-  nit  contraria, vel non loquitur de contrarietate proprie  sumpta: cuius oppositum supra ostendimus.  9. Ad evidentiam omnium, quae primo loco adducun-  tur, sciendum quod opiniones seu conceptiones intelle-  ctuales, in secunda operatione de quibus loquimur, pos-  sunt tripliciter accipi: uno modo, secundum id quod sunt  absolute; alio modo, secundum ea quae repraesentant  absolute; tertio, secundum ea quae repraesentant, ut sunt  in ipsis opinionibus. Primo membro omisso, quia non  est  praesentis speculationis, scito quod si accipiantur se-  cundo modo secundum repraesentata, sic invenitur inter  eas et contradictionis, et privationis, et contrarietatis op-  positio. Ista siquidem mentalis enunciatio, Socrates est  videns, secundum id quod repraesentat opponitur illi, So-  crates non est videns, contradictorie; privative autem illi,  Socrales est caecus; contrarie autem illi, Socrates est luscus ;  si accipiantur secundum repraesentata. Ut enim dicitur  ἴῃ  Postpraedicamentis , non solum caecitas est privatio  visus, sed etiam caecum esse est privatio huius quod est  esse videntem, et sic de aliis. - Si vero accipiantur opi-  niones tertio modo, scilicet, prout repraesentata per eas  sunt in ipsis, sic nulla oppositio inter eas invenitur nisi  contrarietas: quoniam sive opposita contradictorie sive  privative sive contrarie repraesententur, ut sunt in opi-  nionibus, illius tantum oppositionis capaces sunt, quae  inter duo entia realia inveniri potest. Opiniones namque  realia entia sunt. Regulare enim est quod quidquid con-  venit alicui secundum esse quod habet in alio, secundum  modum et naturam illius in quo est sibi convenit, et non  secundum quod exigeret natura propria.Inter entia autem  realia contrarietas sola formaliter reperitur. Taceo nunc de  oppositione relativa. Opiniones ergo hoc modo sumptae,  si oppositae sunt, contrarietatem sapiunt, sed non omnes  proprie contrariae sunt, sed illae quae plurimum differunt  circa idem veritate et falsitate. Has autem probavit Ari-  stoteles esse opiniones affirmationis et negationis eiusdem  de eodem. Istae igitur verae contrariae sunt. Reliquae vero  per reductionem ad has contrariae dicuntur.  IO. Ex his patet quid ad obiecta dicendum sit. Fate-  mur enim quod affirmatio et negatio in seipsis contradi-  ctionem constituunt; in opinionibus vero existentes con-  trarietatem inter illas causant propter extremam distan-  tiam, quam ponunt inter entia realia, opinionem scilicet  veram et opinionem falsam circa idem. Stantque ista duo  simul quod ea, in quibus primo est fallacia, sint opposita  ut  termini generationis, et tamen sint contraria utendo  supradicta distinctione: sunt enim opposita contradictorie  ut termini generationis secundum repraesentata ; sunt au-  tem contraria, secundum quod habent in seipsis illa con-  tradictoria.  Unde plurimum differunt. - Liquet quoque  ex hoc quod nulla est dissentio inter dicta Aristotelis et  s. Thomae, quia opiniones aliquas opponi secundum affir-  mationem et negationem verum esse confitemur, si ad  repraesentata nos convertimus, ut hic dicitur.  1I.  Tu autem qui perspicacioris ac provectioris in-  genii es compos, hinc habeto quod inter ipsas opiniones  oppositas quidam tantum motus est, eo quod de affr-  mato in affirmatum mutatio fit: inter ipsas vero secundum  repraesentata, similitudo quaedam generationis et corru-  ptionis invenitur, dum inter affirmationem et negationem  mutatio clauditur. Unde et fallacia sive error quandoque  S. Thomas.  RI ERIS  126  et motus et mutationis rationem habet diversa respiciendo,  quando scilicet ex vera in per se falsam, vel e converso,  PERI HERMENEIAS LIB. II  Secundum autem dictum simpliciter verum est, quoniam  quis mutat opinionem ; quandoque autem solam muta-  tionem imitatur, quando scilicet absque praeopinata ve-  ritate ipsam falsam offendit quis opinionem; quandoque  vero motus undique rationem possidet, quando scilicet ex  vera affirmatione in falsam circa idem contrarii affirmatio-  nem transit. Quia tamen prima ut quis fallatur radix est  oppositio affirmationis et negationis, merito ea in quibus  primo est fallacia, sicut generationis terminos opponi dixit.  12. Ad dubium secundo loco adductum dico quod  peccatur ibi secundum aequivocationem illius termini per  se falsa, seu per se vera. Opinio enim et similiter enuncia-  tio potest dici dupliciter per se vera seu falsa. Uno modo,  in seipsa, sicut sunt omnes verae secundum illos modos  perseitatis qui enumerantur I Posteriorum , et similiter  falsae secundum illosmet modos, ut, bomo non est animal.  Et hoc modo non accipitur in hac regula de contrarie-  tate  opinionum et enunciationum opinio per se vera aut  falsa, ut efficaciter obiectio adducta concludit. Si enim ad  contrarietatem opinionum hoc exigeretur non possent esse  opiniones contrariae in materia contingenti: quod est  falsissimum. Alio modo potest dici opinio sive enunciatio  per se vera aut falsa respectu suae oppositae. Per se vera  quidem respectu suae falsae, et per se falsa respectu suae  verae. Et tunc nihil aliud est dicere, est per se vera respe-  ctu illius, nisi quod ratione sui et non alterius verificatur  ex falsitate illius. Et similiter cum dicitur, est per se falsa  respectu illius, intenditur quod ratione sui et non alterius  falsificatur  ex  illius  veritate. Verbi gratia; istius verae,  Socrates currit, non est per se falsa, Socrates sedet, quia  falsitas eius non immediate sequitur ex illa, sed mediante  ista  alia falsa, Socrates non currit, quae est per se illius  falsa, quia ratione sui et non per aliquod medium ex illius  veritate falsificatur, ut patet. Et similiter istius falsae, So-  crates est. quadrupes, non est per se vera ista, Socrates  est  bipes, quia non per seipsam veritas istius illam fal-  sificat, sed mediante ista, Socrales mon est quadrupes,  quae est per se vera respectu illius: propter seipsam enim  falsitate istius verificatur, ut de se patet. Et hoc secundo  modo utimur istis terminis tradentes regulam de con-  trarietate opinionum et enunciationum. Invenitur siqui-  dem sic universaliter vera in omni materia regula dicens  quod, vera et eius per se falsa, et falsa et eius per se vera,  sunt contrariae. Unde patet responsio ad obiectionem,  quia procedit accipiendo ly per se vera, et per se falsa  primo modo.  13. Ad ultimum dubium dicitur quod, quia inter opi-  niones ad se invicem pertinentes nulla alia est oppositio  nisi contrarietas, coactus fuit Aristoteles (volens termi-  nis specialibus uti) dicere quod una est magis contraria  quam altera, insinuans quidem quod utraque contrarie-  tatis.  oppositionem habet respectu illius verae. Deter-  minat tamen immediate quod tantum una earum, scili-  cet negationis opinio, contraria est affirmationi verae. Sub-  dit enim: Manifestum est quoniam. baec contraria erit. Duo  ergo dixit, et quod utraque, tam scilicet negatio eiusdem  quam affirmatio contrarii, contrariatur affirmationi verae,  et quod una tantum earum, negatio scilicet, est contraria.  Et utrunque est verum. Illud quidem, quia, ut dictum  est, ambae contrarietates oppositione contra affirmatio-  nem moliuntur; sed difformiter, quia opinio negationis  primo et per se contrariatur, affirmationis vero contrarii  opinio secundario et per accidens, idest per aliud, ra-  tione scilicet negativae opinionis, ut declaratum est: sicut  etiam in naturalibus albo contrariantur et nigrum et ru-  brum, sed illud primo, hoc reductive, ut reducitur sci-  licet ad nigrum illud inducendo, ut dicitur V Pbysicor.  simpliciter contraria non sunt nisi extrema unius latitu-  dinis, quae maxime distant; extrema autem unius distan-  tiae non sunt nisi duo. Et ideo cum inter pertinentes ad se  invicem opiniones unum extremum teneat affirmatio vera,  reliquum uni tantum falsae dandum est, illi scilicet quae  maxime a vera distat. Hanc autem negativam opinionem  esse probatum est. Haec igitur una tantum contraria est  illi, simpliciter loquendo. Caeterae enim oppositae ratione  istius contrariantur, ut de mediis dictum est. Non ergo  uni plura contraria posuit, nec de contrarietate large lo-  quutus est, ut obiiciendo dicebatur.  14. Deinde cum dicit: Amplius si etiam etc., probat idem,  scilicet quod affirmationi contraria est negatio eiusdem,  et  non affirmatio contrarii secunda ratione, dicens: Si in  aliis materiis oportet opiniones se habere similiter, idest,  eodem modo, ita quod contrariae in aliis materiis sunt  affirmatio et negatio eiusdem; et hoc, scilicet quod dixi-  mus de boni et mali opinionibus, videtur esse bene dictum,  quod scilicet contraria affirmationi boni non est affir-  matio mali, sed negatio boni. Et probat hanc consequen-  tiam subdens: Aut enim ubique, idest, in omni materia,  ea  quae est contradictionis altera pars censenda est con-  traria suae affirmationi, aut nusquam, idest, aut in nulla  materia. Si enim est una ars generalis accipiendi contra-  riam opinionem, oportet quod ubique et in omni materia  uno et eodem modo accipiatur contraria opinio. Et con-  sequenter, si in aliqua materia negatio eiusdem de eo-  dem affirmationi est contraria, in omni materia negatio  eiusdem de eodem contraria erit affirmationi. Deinde in-  tendens concludere a positione antecedentis, affirmat an-  tecedens ex sua causa, dicens quod illae materiae quibus  non  inest  contrarium, ut substantia et quantitas, qui-  bus, ut in Praedicamentis dicitur, nihil est contrarium. De  his quidem est pér se falsa ea, quae est opinioni verae  opposita contradictorie, ut qui putat hominem, puta So-  cratem non esse hominem, per se falsus est respectu pu-  tantis, Socratem esse hominem. Deinde affirmando ipsum  antecedens formaliter, directe concludit intentum a posi-  tione antecedentis ad positionem consequentis dicens: Si  ergo bae, scilicet, affirmatio et negatio in materia carente  contrario, sunt contrariae, et omnes aliae contradictiones  contrariae censendae sunt.  15. Deinde cum dicit: Amplius similiter etc., probat idem  tertia ratione, quae talis est: Sic se habent istae duae opi-  niones de bono, scilicet, bonum est bonum, et, bonum non  est bonum, sicut se habent istae duae de non bono, sci-  licet, non bonum non est bonum, et, non bonum est bo-  num. Utrobique enim salvatur oppositio contradictionis.  Et primae utriusque combinationis sunt verae, secundae  autem falsae. Unde proponens hanc maiorem quoad pri-  mas veras utriusque combinationis ait: Similiter se babet  opinio boni, quoniam bonum est, et non boni quoniam mon  est bonum. Et subdit quoad secundas utriusque falsas: Et  super bas opinio bomi quoniam mon est bonum, et. non boni  quoniam .est bonum. Haec est maior. Sed illi verae opi-  nioni de non bono,scilicet, non bonum non est bonum,  contraria non est, non bonum est malum, nec bonum  non est malum, quae sunt de praedicato contrario, sed  illa, non bonum est bonum, quae est eius contradictoria ;  ergo et illi verae opinioni de bono, scilicet, bonum est  bonum, contraria erit sua contradictoria, scilicet, bonum  non est bonum, et non affirmatio contrarii, scilicet, bo-  num est malum. Unde subdit minorem supradictam di-  cens: Illi ergo verae opinioni non boni, quae est dicens quo-  niam scilicet non bonum non est bonum, quae est. contraria.  Non enim est sibi contraria ea opinio, quae dicit affirma-  tivae praedicatum contrarium, scilicet, quod non bonum  CAP. XIV, LECT. XIV  est malum: quia istae duae aliquando erunt simul verae.  Nunquam autem vera opinio verae contraria est. Quod  autem istae duae aliquando simul sint verae, patet ex  hoc quod quoddam non bonum malum est: iniustitia  enim quoddam non bonum est, et malum. Quare con-  tingeret contrarias esse simul veras: quod est impossi-  bile. At vero nec supradictae verae opinioni contraria est  illa opinio, quae est dicens praedicatum contrarium ne-  gativae, scilicet, non bonum non est malum, eadem ra-  tione, quia simul et hae erunt verae. Chimaera enim est  quoddam non bonum, de qua verum est simul dicere  quod non est bona, et quod non est mala. Relinquitur  ergo tertia pars minoris quod ei opinioni verae quae,  est dicens quoniam non bonum non est bonum, contra-  ria est ea opinio. non boni, quae est dicens quod est  bonum, quae est contradictoria ilius. Deinde subdit  127  mativae quae est, omne bonum est bonum, vel, omnis  homo est bonus, contraria est universalis negativa, ea  scilicet, nullum bonum est bonum, vel, nullus homo est  bonus: singula singulis referendo. Contradictoria autem  negatio, contraria illi universali affirmationi est, aut, non  omnis homo est bonus, aut, non omne bonum est bonum,  singulis singula similiter referendo. - Et sic posuit utrun-  que divisionis membrum, et declaravit.  18. Sed est hic dubitatio non dissimulanda. Si enim  affirmationi universali contraria est duplex negatio, uni-  versalis scilicet et contradictoria, vel uni duo sunt con-  traria,  vel  contrarietate large utitur Aristoteles: cuius  oppositum supra declaravimus. -- Augetur et dubitatio:  quia in praecedenti textu dixit Aristoteles quod, nihil  interest si universalem negationem faciamus ita contra-  riam universali affBrmationi, sicut singularem singulari.  conclusionem intentam: Quare et ei opinioni boni, quae  dicit bonum est bonum, contraria est ea boni opinio,  quae dicit quod bonum non est bonum, idest, sua con-  tradictoria. Contradictiones ergo contrariae in omni ma-  teria censendae sunt.  16. Deinde cum dicit: Manifestum est igitur etc., decla-  rat determinatam veritatem extendi ad cuiusque quanti-  tatis opiniones. Et quia de indefinitis, et particularibus, et  singularibus iam dictum est, eo quod idem evidenter  apparet de eis in hac re iudicium (indefinitae enim et  particulares nisi pro eisdem supponant sicut singulares,  per modum affirmationis et negationis non opponuntur,  quia simul verae sunt); ideo ad eas, quae universalis  quantitatis sunt se transfert, dicens, manifestum esse quod  nihil interest quoad propositam quaestionem, si univer-  saliter ponamus affirmationes. Huic enim, scilicet, univer-  sali affirmationi, contraria est universalis negatio, et non  universalis affirmatio de contrario; ut opinioni quae opi-  natur, quoniam omne bonum est bonum, contraria est,  nihil horum, quae bona sunt, idest, nullum bonum est  bonum. Et declarat hoc ex quid nominis universalis affir-  mativae, dicens: Nam eius quae est boni, quoniam bonum  est, si universaliter sit bonum : idest, istius opinionis univer-  salis, omne bonum est bonum, eadem est, idest, aequiva-  lens, illa quae opinatur, quidquid est bonum est bonum;  et consequenter sua negatio contraria est illa quam dixi,  nihil horum quae bona sunt bonum est, idest, nullum bo-  num est bonum. Similiter autem se habet in non bono:  quia affirmationi universali de non bono reddenda est  negatio universalis eiusdem, sicut de bono dictum est.  17. Deinde cum dicit: Quare si in opinione sic se ba-  /-* Cf. lect. prae-  ced. n. 1, 5 seqq.  *  *  Num. 2r.  Cf. lect. prae-  ced. n. 5, seqq.  aee  Ὑ  I  eu  ER  CP  πο  INCUBE  FRE  bet etc. , revertitur ad respondendum quaestioni primo  motae *, terminata iam secunda, ex qua illa dependet. Et  circa hoc duo facit: quia primo respondet quaestioni; se-  cundo, declarat quoddam dictum in praecedenti solu-  tione; ibi: Manifestum est autem quoniam * etc. Circa pri-  mum duo facit. Primo, directe respondet quaestioni, di-  cens:  Quare si in opinione sic se' babet contrarietas, ut  dictum est; et affirmationes et negationes quae sunt in  voce, notae sunt eorum, idest, affirmationum et negatio-  num quae sunt in anima; manifestum. est. quoniam. affir-  mationi, idest, enunciationi affirmativae, contraria erit  negatio circa idem , idest, enunciatio negativa eiusdem de  eodem, et non enunciatio affirmativa contrarii. Et sic patet  responsio ad primam quaestionem, qua quaerebatur, an  enunciationi affirmativae contraria sit sua negativa, an  affirmativa contraria ἢ. Responsum est enim quod nega-  tiva est contraria.  Secundo, dividit negationem contrariam affirmationi,  idest, negationem universalem et contradictoriam, dicens:  Universalis, scilicet, negatio, affirmationi contraria est etc.  Ut exemplariter dicatur, ei enunciationi universali affir-  Et ita declinari non potest quin affirmationi universali  duae sint negationes contrariae, eo modo quo hic loqui-  tur  de contrarietate Aristoteles.  I9. Ad huius evidentiam notandum est quod, aliud est  loqui de contrarietate quae est inter negationem alicuius  universalis affirmativae in ordine ad affirmationem contrarii  de eodem, et aliud est loqui de illamet universali nega-  tiva in ordine ad negationem eiusdem affrmativae con-  tradictoriam.  Verbi gratia: sint quatuor enunciationes,  quarum nunc meminimus, scilicet, universalis affirmativa,  contradictoria, universalis negativa, et universalis affir-  matio contrarii, sic dispositae in eadem linea recta: Omnis  bomo est iustus, non omnis bomo est iustus, omnis bomo non  est iustus, omnis bomo est iniustus: et intuere quod licet  primae omnes reliquae aliquo modo contrarientur, magna  tamen  differentia  est  inter primae et cuiusque earum  contrarietatem. Ultima enim, scilicet affirmatio contrarii,  primae contrariatur ratione universalis negationis, quae  ante ipsam sita est: quia non per se sed ratione illius  falsa est, ut probavit Aristoteles, quia implicita est*. Tertia  autem, idest universalis negatio, non per se sed ratione  secundae, scilicet negationis contradictoriae, contrariatur  primae eadem ratione, quia, scilicet, non est per se falsa  illius affirmationis veritate, sed implicita: continet enim  negationem contradictoriam, scilicet, nom ommis bomo est  iustus, mediante qua falsificatur ab affirmationis veritate,  quia simpliciter et prior est falsitas negationis contradi-  ctoriae falsitate negationis universalis:  totum  namque  compositius et posterius est partibus. Est ergo inter has  tres falsas ordo, ita quod affirmationi verae contradictoria  negdtio simpliciter sola est contraria, quia est simpliciter  respectu illius per se falsa; affirmativa autem contrarii  est  per accidens contraria, quia est per accidens falsa;  universalis vero negatio, tamquam medium sapiens utri-  usque extremi naturam, relata ad contrarii affirmationem  est  per se contraria et per se falsa, relata autem ad ne-  gationem contradictoriam est per accidens falsa et con-  traria. Sicut rubrum ad nigrum est album, et ad album  est nigrum, ut dicitur in V Physicorum. Aliud igitur est  loqui de negatione universali in ordine ad affirmationem  contrarii, et aliud in ordine ad negationem contradicto-  riam.  Si  enim primo modo loquamur, sic negatio uni-  versalis per se contraria et per se falsa est; si autem  secundo modo, non est per se falsa, nec contraria affir-  mationi.  20.  Quia ergo agitur ab Aristotele nunc quaestio ,  inter affirmationem contrarii et negationem quae earum  contraria sit affirmationi verae, et non agitur quaestio  ipsarum negationum inter se, quae, scilicet, earum con-  traria sit illi afhrmationi, ut patet in toto processu quae-  stionis;  ideo  Aristoteles indistincte dixit quod utraque  negatio est contraria affirmationi verae, et non affirmatio  *  Cf.supra n. 4,  seqq.  E  128  contrarii. Intendens per hoc declarare diversitatem quae  PERI HERMENEIAS LIB. IIl, CAP. XIV, LECT. XIV:  21.  est  inter  affirmationem contrarii ét negationem in hoc  quod verae aífirmationi contrariantur, et non intendens  dicere quod utraque negatio est simpliciter contraria. Hoc  enim in dubitatione non est quaesitum, sed illud tan-  tum.- Et similiter dixit quod nihil interest si quis ponat  negationem universalem: nihil enim interest quoad hoc,  quod affirmatio contrarii ostendatur non contraria affir-  mationi verae, quod inquirimus. Plurimum autem inte-  resset, si negationes ipsas inter se discutere vellemus  quae earum esset affirmationi contraria.- Sic ergo patet  quod subtilissime Aristoteles locutus de vera contrarie-  tate enunciationum, unam uni contrariam posuit in omni  materia et quantitate, dum simpliciter contrarias con-  tradictiones asseruit.  Deinde cum dicit: Manifestum est autem etc., resu-  mit quoddam dictum ut probet illud, dicens: Manifestum  est autem. ex dicendis quod mom contingit veram. verae con-  trariam esse, nec in opinione mentali, mec in contradictione,  idest, vocali enunciatione. Et causam subdit: quia con-  traria sunt quae circa idem opposita sunt; et consequen-  ter  enunciationes et opiniones verae circa diversa con-  trariae esse non possunt. Circa idem autem contingit  simul omnes veras enunciationes et opiniones verificari,  sicut et significata vel repraesentata earum simul illi in-  sunt: aliter verae tunc non sunt. Et consequenter omnes  verae enunciationes et opiniones circa idem contrariae  non sunt, quia contraria non contingit eidem simul in-  esse.  Nullum ergo verum sive sit circa idem, sive sit  circa aliud, est alteri vero contrarium.  Et sic finitur expositio huius libri Perihermenias. Anno Nativitatis Dominicae 1496, in Festo Divi Thomae  Aquinatis. Cui sit honor et gloria, eo quod dederit opus a se inceptum, tanto tempore incompletum, perfici.