GRICE ED AQUINO

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice ed Aquino: la ragione conversazionale e l’implicatura conversazionale della teoria dell’intenzione – la scuola di Roccasecca – filosofia lazia -- filosofia italiana – Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, The Swimming-Pool Library (Roccasecca). Filosofo lazio. Filosofo italiano. Roccasecca, Frossinone, Lazio.Grice: “Srawson used to joke and call me St. Thomas, as I rushed to tutor on ‘De interpretatione’ ‘That’s precisely what Aquino did at Bologna! Can’t the tutee not interpret it by himself?!’” Tommaso d'Aquino (Roccasecca, 1225 – Abbazia di Fossanova, 7 marzo 1274) è stato un religioso, teologo, filosofo e accademico italiano. Frate domenicano esponente della Scolastica, era definito Doctor Angelicus dai suoi contemporanei. È venerato come santo dalla Chiesa cattolica che dal 1567 lo considera anche dottore della Chiesa.  Tommaso rappresenta uno dei principali pilastri teologici e filosofici della Chiesa cattolica: egli è anche il punto di raccordo fra la cristianità e la filosofia classica, che ha i suoi fondamenti e mæstri in Socrate, Platone e Aristotele, e poi passati attrav erso il periodo ellenistico, specialmente in autori come Plotino. Fu allievo di sant'Alberto Magno, che lo difese quando i compagni lo chiamavano "il bue muto" dicendo: «Ah! Voi lo chiamate il bue muto! Io vi dico, quando questo bue muggirà, i suoi muggiti si udranno da un'estremità all'altra della terra!». San Tommaso d'Aquino San Tommaso d'Aquino e gli angeliSan Tommaso sorretto dagli angeli, del Guercino   Sacerdote e Dottore della Chiesa Venerato daChiesa cattolica e Chiesa anglicana Canonizzazione18 luglio 1323 da Papa Giovanni XXII Santuario principaleChiesa dei Giacobini Tolosa Ricorrenza28 gennaio; 7 marzo (forma straordinaria) AttributiAbito domenicano, libro, penna e calamaio, modellino di chiesa, sole raggiato sul petto, colomba. Patrono diTeologi, accademici, librai, scolari, studenti, fabbricanti di matite; regione Campania; comune di Aquino, Grottaminarda, Monte San Giovanni Campano e Priverno; diocesi di Sora-Cassino-Aquino-Pontecorvo; Belcastro; Falerna; San Mango d'Aquino. San Tommaso in una vetrata della Cattedrale di Saint-Rombouts, Mechelen (Belgio). Tommaso dei conti d'A. Nasce nella contea d’A., territorio dell'odierna Roccasecca, nel Regno di Sicilia (Sgarbossa). Secondo altre tesi, A. È nato a Belcastro; a sostegno di esse si segnalano quelle di fra' Giovanni Fiore da Cropani, storico calabrese, che lo scriveva nella sua opera Della Calabria illustrata, di Barrio nella sua opera De antiquitate et situ Calabriæ e di padre Marafioti, teologo dell'ordine dei Minori Osservanti, nella sua opera Croniche ed antichità di Calabria.  Il castello paterno di Roccasecca rimane comunque ancora oggi il luogo più accreditato della sua nascita, da Landolfo d'A. e da Donna Teodora Galluccio, nobildonna teanese appartenente al ramo Rossi della famiglia napoletana dei Caracciolo. La sua data di nascita non è certa, ma è calcolata in maniera approssimativa a partire da quella della sua morte. Gui, ad esempio, afferma che A. è morto quando aveva compiuto i suoi quarantanove anni e iniziato il suo cinquantesimo anno. Oppure, in un testo un po' anteriore, Tolomeo da Lucca fa eco ad un'incertezza. Egli è morto all'età di 50 anni, ma alcuni dicono 48. Tuttavia, oggi, sembra che ci sia accordo nel fissare la sua data di nascita tra il 1224 e il 1226.  Da Montecassino a Napoli Secondo le usanze del tempo A., essendo il figlio più piccolo, è destinato alla vita ecclesiastica e proprio per questo a soli cinque anni è inviato dal padre come oblato nella vicina Abbazia di Montecassino, di cui è abate Landolfo Sinibaldo, figlio di Rinaldo d'A., per ricevere l'educazione religiosa e succedere a Sinibaldo in qualità di abate. In ossequio alla regola benedettina, Landolfo versa un'oblazione di venti once d'oro al monastero cassinese perchè accettasero il figlio di una nobile famiglia e in tenera età. In quegli anni l'abbazia si trova in un periodo di decadenza e costituiva una preda contesa dal Papa e dall'imperatore. Ma il trattato di San Germano, concluso tra il Papa Gregorio IX e l'imperatore Federico II, inaugura un periodo di relativa pace ed è proprio allora che si può collocare l'ingresso d’A. nel monastero. In quel luogo A. ricevette i primi rudimenti delle lettere ed è iniziato alla vita religiosa benedettina.  Ma la calma di cui gode il monastero è nuovamente turbata e Landolfo, consigliato dal nuovo abate, Stefano di Corbario, volle mettere al riparo il figlio dai disordini e invia A. a Napoli, perché puo seguire degli studi più approfonditi. Così A. s’iscrive al nuovo Studium generale, l'Università degli studi fondata da Federico II per formare la classe dirigente del suo Impero. Èproprio a Napoli, dove è stato fondato un convento, che A. conosce i Domenicani, ordine in cui entra a far parte e in cui fa la sua vestizione.  Ma l'ingresso d’A. presso i Frati predicatori compromettedefinitivamente i piani dei suoi genitori riguardo al suo futuro incarico di abate di Montecassino. Così la madre invia un corriere ai suoi figli, che in quel periodo sta guerreggiando nella regione di Acquapendente, perché intercettassero il loro fratello e glielo conducessero. Essi, accompagnati da un piccolo drappello, catturano facilmente il religioso, lo fanno salire su di un cavallo e lo conduceno al Castello di Monte San Giovanni Campano, un castello di famiglia ove è tenuto prigioniero. Qui tutta la famiglia tenta di far cambiare idea ad A., ma inutilmente. Tuttavia bisogna precisare che egli non è né maltrattato né rinchiuso in qualche prigione. Si tratta piuttosto di un soggiorno obbligato, in cui A. puo entrare e uscire a piacimento e anche ricevere visite. Ma prendendo atto che A. è ben saldo nella sua risoluzione, la sua famiglia lo restituì al convento di Napoli. Ciò avvenne in occasione del Concilio di Lione, allorché Innocenzo IV ufficializzò la deposizione dell'imperatore Federico II di Svevia. Gli studi a Parigi e a Colonia Beato Angelico: San Tommaso d'Aquino  Dipinto del Velazquez. I Domenicani di Napoli ritennero che non è sicuro trattenere presso di loro il novizio e lo inviano a Roma dove si trova il mæstro dell'Ordine, Giovanni Teutonico, il quale sta per partire alla volta di Parigi, dove si sarebbe celebrato il Capitolo generale. Egli accolse A. inviandolo prima a Parigi e poi a Colonia, dove c'è un fiorente Studium generale sotto la direzione di fra Alberto (il futuro sant'Alberto Magno), mæstro in teologia, il quale è ritenuto sapiente in tutti i campi del sapere.  Al seguito di Giovanni Teutonico, si sarebbe dunque messo in viaggio per Parigi e vi avrebbe trascorso corsi scolastici. Qui potrebbe aver studiato le arti, sia IN FACOLTÀ che in convento. Partì per Colonia con fra' Alberto, presso il quale continua il suo studio e il suo lavoro di assistente. Il soggiorno di A. a Colonia, al contrario di quello a Parigi, non è mai stato messo in dubbio, poiché è ben testimoniato dalle fonti. Il capitolo generale dei Domenicani riunito a Parigi decide la creazione di uno studium generale a Colonia, città nella quale esiste già un convento domenicano fondato da fra' Enrico, compagno di Giordano di Sassonia.  L'incarico di insegnare venne affidato a fra Alberto, la cui reputazione in quel periodo è già notevole. Questo soggiorno a Colonia costituì una tappa decisiva nella vita d’A. A. puo assimilare profondamente la filosofia d’Alberto. Un esempio di questa influenza lo troviamo nell'opera nota con il nome di Tabula libri Ethicorum, la quale si presenta come un lessico le cui definizioni sono molto spesso delle citazioni quasi letterali d’Alberto.  Il primo periodo di insegnamento a Parigi. Chiesa dei domenicani di Friesach: San Tommaso e papa Urbano V e il dogma della transustanziazione Quando il Mæstro Generale dei Domenicani domanda ad Alberto di indicargli un filosofo che puo essere nominato baccelliere per insegnare a Parigi, Alberto gli propone A. che stima sufficientemente preparato in scientia et vita. Sembra che Giovanni Teutonico abbia esitato per via della giovane età del prescelto, 27 anni, perché secondo gli statuti dell'Università egli avrebbe dovuto averne 29 per poter assumere canonicamente quest'impegno. È grazie alla mediazione del cardinale Ugo di Saint-Cher che la richiesta di Alberto fu esaudita ed A. riceve quindi l'ordine di recarsi subito a Parigi e di prepararsi a insegnare. Egli inizia il suo insegnamento come BACCELLIERE, sotto la responsabilità del mæstro Brunet de Bergerac che occupa il posto lasciato vacante a causa della partenza di Alberto.  A Parigi A. trova un clima intellettuale meno tranquillo di quello di Colonia. Ancora è vietato commentare Aristotele. Ma, durante la prima parte del soggiorno d’A., la FACOLTÀ DELL’ARTI avrebbe finalmente ottenuto il permesso di insegnare pubblicamente tutti i libri del grande filosofo greco. Fu nuovamente in Italia, impegnato nell'insegnamento e negli scritti teologici: fu prima assegnato a Orvieto, come lettore, vale a dire responsabile per la formazione continua della comunità. Qui ebbe il tempo per completare la stesura della Summa contra Gentiles e della Expositio super Iob ad litteram. Inoltre qui Tommaso, che non conosceva direttamente il greco in maniera sufficiente a leggere i testi di Aristotele in originale, si poté avvalere dell'opera di traduzione di un confratello, Guglielmo di Moerbeke, eccellente grecista. Guglielmo rifece o rivide le traduzioni delle opere di Aristotele e pure dei principali commentatori greci (Temistio, Ammonio, Proclo). Alcune fonti riportano addirittura che Guglielmo avrebbe tradotto Aristotele dietro richiesta (ad istantiam) di A. stesso. Il contributo di Guglielmo, anche lui in Italia come Tommaso dopo il 1260, fornì a Tommaso un prezioso apporto che gli permise di redigere le prime parti dei Commenti alle opere di Aristotele, spesso validi ancora oggi per la comprensione e discussione del testo aristotelico. Soggiornò a Roma come mæstro reggente. Nel febbraio 1265 il neoeletto papa Clemente IV lo convocò a Roma come teologo pontificio. Nello stesso anno gli fu ordinato dal Capitolo domenicano di Agnani di insegnare allo studium conventuale del convento romano della Basilica di Santa Sabina, fondato alcuni anni prima. Lo studium di Santa Sabina diviene un esperimento per i domenicani, il primo studium provinciale dell'Ordine, una scuola intermedia tra lo studium conventuale e lo studium generale. Prima di allora la Provincia romana non offriva una formazione specializzata di alcun tipo, solo semplici scuole conventuali, con i loro corsi di base di teologia per i frati residenti. Il nuovo studium provinciale di Santa Sabina divenne la scuola più avanzata per la provincia. Durante il suo soggiorno romano, Tommaso cominciò a scrivere la Summa Theologiæ e compilò numerosi altri scritti su varie questioni economiche, canoniche e morali. Durante questo periodo, ebbe l'opportunità di lavorare con la corte papale (che non era residente a Roma). Nel secondo periodo di insegnamento a Parigi, la sua occupazione principale fu l'insegnamento della Sacra Pagina e proprio a questo periodo risalgono alcune delle sue opere più celebri, come i commenti alla Scrittura e le Questioni Disputate. Anche se i commenti al Nuovo Testamento restano il cuore della sua attività, egli si segnala anche per la varietà della sua produzione, come ad esempio la scrittura di diversi brevi scritti (come ad esempio il De Mixtione elementorum, il De motu cordis, il De operationibus occultis naturæ...) e per la partecipazione alle problematiche del suo tempo: che si tratti di secolari o dell'averroismo vediamo A. impegnato su tutti i fronti.  A questa multiforme attività bisogna aggiungere un ultimo tratto: Tommaso è anche il commentatore di Aristotele. Tra queste opere ricordiamo: l' Expositio libri Peri ermenias, l' Expositio libri Posteriorum, la Sententia libri Ethicorum, la Tabula libri Ethicorum, il Commento alla Fisica e alla Metafisica. Vi sono poi anche delle opere incompiute, come la Sententia libri Politicorum, il De Cælo et Mundo, il De Generatione et corruptione, il Super Meteora.  Gli ultimi anni e la morte  Ritratto di Tommaso ad opera di Fra Bartolomeo Fu quindi richiamato in Italia a Firenze per il Capitolo generale dell'Ordine dei Domenicani[8], secondo dopo quello del 1251. Lascia definitivamente Parigi e poco dopo la Pentecoste di quello stesso anno il capitolo della provincia domenicana di Roma gli affidò il compito di organizzare uno Studium generale di teologia, lasciandolo libero di scegliere il luogo, le persone e il numero degli studenti. Ma la scelta di Napoli era già stata designata da un precedente capitolo provinciale ed è anche verosimile che Carlo I d'Angiò abbia fatto pressione perché venisse scelta la sua capitale come sede e che a capo di questo nuovo centro di teologia venisse insediato un mæstro di fama. Tommaso D'Aquino abitò per oltre un anno San Domenico Maggiore nell'ultimo periodo della sua vita, lasciandovi scritti e reliquie[10]. Gli fu offerto l'arcivescovado di Napoli, che non volle mai accettare, continuando a vivere in povertà, dedito allo studio e alla preghiera. Durante gli ultimi anni del periodo napoletano, continuò a procurarsi testi filosofici che leggeva e commentava con cura, disputandone i contenuti con i suoi confratelli e studenti. Si dedicò anche alle opere scientifiche di Aristotele relative ai fenomeni atmosferici e ai terremoti, cercando di procurarsi testi sulla costruzione degli acquedotti e la possibilità di applicazione della geometria alle costruzioni, commentando le traduzioni di testi greci e arabi in latino.  La famiglia D'aquino era in rapporti con Federico II di Svevia che aveva istituzionalizzato la Scuola Medica Salernitana, primo centro di fruizione culturale degli scritti medici e filosofici di Avicenna e Averroè, noti al Dottore Angelico. Stabilendosi presso la sorella Teodora al Castello dei Sanseverino, tenne una serie di lezioni straordinarie nella celebre Scuola Medica che aveva sollecitato l'onore ed il decoro della parola dell'Aquinate[8]. A memoria del suo soggiorno, nella Chiesa di San Domenico si conservano la reliquia del suo braccio e le spoglie delle sorelle. Partecipò al capitolo della sua provincia a Roma in qualità di definitore. Ma alcune settimane più tardi, mentre celebrava la Messa nella cappella di San Nicola, A. ebbe una sorprendente visione tanto che dopo la messa non scrisse, non dettò più nulla e anzi si sbarazzò persino degli strumenti per scrivere. A Reginaldo da Piperno, che non comprendeva ciò che accadeva, Tommaso rispose dicendo: «Non posso più. Tutto ciò che ho scritto mi sembra paglia in confronto con quanto ho visto».  «San Bonaventura, entrato nello studio di A. mentre scriveva, vide la colomba dello Spirito accanto al suo volto. Ultimato il trattato sull'Eucaristia, lo depose sull'altare davanti al crocifisso per ricevere dal Signore un segno. Subito fu sollevato da terra e udì le parole: Bene scripsisti, Thoma, de me quam ergo mercedem accipies? E rispose Non aliam nisi te, Domine. Anche Paolo fu rapito al terzo cielo, e poi Antonio e tutta una serie di santi fino a Caterina; il volo, il levarsi in aria indica la vicinanza con il cielo e con Dio, con archetipo nelle figure di Enoch e Elia.»  (Il piccolo A. e l'"appetito" per i libri in L'Osservatore Romano, 28 gennaio 2010. Tommaso e il socius si misero in viaggio per partecipare al Concilio che Gregorio X aveva convocato per il 1º maggio 1274 a Lione. Dopo qualche giorno di viaggio arrivarono al castello di Mænza, dove abitava sua nipote Francesca. È qui che si ammalò e perse del tutto l'appetito. Dopo qualche giorno, sentendosi un po' meglio, tentò di riprendere il cammino verso Roma, ma dovette fermarsi all'abbazia di Fossanova per riprendere le forze. A. rimane a Fossanova per qualche tempo e tra il 4 e il 5 marzo, dopo essersi confessato da Reginaldo, ricevette l'eucaristia e pronuncia, com'era consuetudine, la professione di fede eucaristica. Il giorno successivo ricevette l'unzione dei malati, rispondendo alle preghiere del rito. Morì di lì a tre giorni, mercoledì 7 marzo 1274, alle prime ore del mattino dopo aver ricevuto l'Eucaristia. Le spoglie di Tommaso d'Aquino sono conservate nella chiesa domenicana detta Les Jacobins a Tolosa. La reliquia della mano destra, invece, si trova a Salerno, nella chiesa di San Domenico; il suo cranio si trova invece nella concattedrale di Priverno, mentre la costola del cuore nella Basilica concattedrale di Aquino.  Il pensiero di Tommaso  San Tommaso d'Aquino, ritratto di Carlo Crivelli Per Tommaso l'anima è creata "a immagine e somiglianza di Dio" (come dice la Genesi), unica, immateriale (priva di volume, peso ed estensione), forma del corpo e non localizzata in un punto particolare di esso, trascendente come Dio e come lui in una dimensione al di fuori dello spazio e del tempo in cui sono il corpo e gli altri enti. L'anima è tota in toto corpore, contenuta interamente in ogni parte del corpo, e in questo senso legata ad esso indissolubilmente: si veda, sul tema, la questione 76 della Prima Parte della Summa theologiæ, questione dedicata appunto al rapporto tra anima e corpo. Secondo Tommaso:  «Ciò che si accetta per fede sulla base della rivelazione divina non può essere contrario alla conoscenza naturale... Dio non può indurre nell'uomo un'opinione o una fede contro la conoscenza naturale... tutti gli argomenti contro la fede non procedono rettamente dai primi principii per sé noti.»  (Tommaso d'Aquino, Summa contra Gentiles, I, 7.) Nella filosofia tomista Dio è descritto con le seguenti proprietà:[senza fonte]  massimo grado possibile di ogni qualità (che è, è stata o possa essere fra gli enti), fra queste: sommo amore e sommo bene immutabile, semplice e indivisibile: è da sempre e per sempre uguale a sé stesso, a lui nulla manca e in lui nulla cambia. eterno: non nasce e non muore, vive da sempre e per sempre infinito in atto (non infinito potenziale): non ha limite-confine di tempo o di spazio onnisciente unico: nessuno, nemmeno Dio può creare un altro Dio onnipotente: ma non può perpetrare il male e non può creare un altro Dio per sé: non riceve la vita o altre proprietà da alcuno, poteva esistere senza gli enti da lui creati, che perciò non nascono come parte di lui e non sono Dio. trascendente: Dio non è un ente qualunque tra gli altri enti, la differenza tra Dio e gli altri enti è una differenza quantitativa, vale a dire stesse qualità ma in un minore grado di completezza e perfezione. Gli enti creati, fra cui gli angeli e l'uomo, in infiniti gradi a lui somigliano, sono come Dio, ma non sono Dio: non hanno una parte fisica dell'essere per essenza, poiché l'essere è semplice, senza parti e indivisibile. Questo essere (inteso da S.Tommaso come "Ipsum esse subsistens") ha molte proprietà in comune con l'essere della filosofia greca, così come lo definì Parmenide: uno e unico, semplice e indivisibile, infinito ed eterno, onnisciente. La differenza sostanziale però consiste nel fatto che crea gli enti, è più grande della somma di essi, e può esistere senza. Anche nell'ultima forma del pensiero greco, quello di Plotino, troviamo che l'emanazione dall'essere agli enti è un fatto eterno, ma anche necessario e reversibile, non una libera scelta dell'assoluto, che avrebbe potuto non manifestarsi. Il concetto di creazione ("produzione dal nulla") è peraltro estraneo alla filosofia greca ed è proprio del pensiero giudaico-cristiano.  Se la trascendenza nega il panteismo, la personalità di Dio nega a sua volta il deismo (che sarà proprio degli Illuministi): trascendenza ed essere per sé non significano lontananza inarrivabile. Gli uomini non nascono, ma hanno la possibilità di diventare parte integrante di Dio e, già in questa esistenza terrena, di identificare la propria vita con la vita del creatore.  In modo identico, si può dire che l'essere per san Tommaso non è solo l'essere comune o la piattaforma di tutto ciò che esiste, ma è l’esse ut actus inteso come atto puro che perfeziona ogni altra perfezione (essenza, sostanza, forma). Dio è atto puro, puro da ogni potenza, limite e imperfezione. Quando l'essere è mischiato o ricevuto in una potenza, allora è atto misto ed è ente finito. A. fonda la sua concezione metafisica sul concetto di Analogia, rielaborando in maniera molto originale il pensiero aristotelico.  Le cinque vie per dimostrare l'esistenza di Dio A. distinse tre forme di conoscenza umana in relazione all'ente e al suo Creatore: an sit ("se sia"), quomodo sit ("in che modo sia"), quid sit ("che cosa sia"). La conoscenza umana di Dio è possibile soltanto in merito alla Sua esistenza e ad un quomodo sit negativo, nel quale la mente umana procede ad analizzare il creato sensibile, e, per analogia e differenza, identifica tutte le qualità dell'ente che non possono essere proprie di Dio Creatore, pur essendone l'opera. Tale percorso fu chiamato via negationis (o anche ' via remotionis) ordinata al fine di descrivere il quomodo non sit("in che modo non sia") di Dio. Esso è effetto della grazia divina ed è possibile soltanto perché il Creatore decide liberamente di rivelarSi all'uomo, conducendolo per mano da una serie di negazioni delle qualità dell'ente colte con i cinque sensi fino a pervenire ad un'affermazione intelligibile e positiva di Lui.  L'autore delle Cinque Vie, infine, escluse che la dimostrazione razionale dell'esistenza e unicità di Dio potesse rivelare all'uomo anche la Sua vera essenza, quel qui sit che rimane un mistero accessibile soltanto alla virtù ed è ritenuto un limite esterno per il dominio possibile della ragione. La conoscenza teologica può essere soltanto indiretta, relativa agli effetti della causa prima e del fine ultimo sulla Sua creazione. Molti pensatori cristiani hanno elaborato diversi percorsi razionali per cercare di dimostrare l'esistenza di Dio: mentre Anselmo d'Aosta, sulla scia neoplatonica di Agostino d'Ippona procedeva sia a simultaneo, cioè dal concetto stesso di Dio, da lui ritenuto id quo maius cogitari nequit (nel Proslogion, cap.2.3), sia a posteriori (nel Monologion) per dimostrare l'esistenza di Dio, l'unico modo per arrivarci, secondo Tommaso, consiste nel procedere a posteriori: partendo cioè dagli effetti, dall'esperienza sensibile, che è la prima a cadere sotto i nostri sensi, per dedurne razionalmente la sua Causa prima. Si tratta di quella che chiama demonstratio quia, cioè, appunto dagli effetti, il cui risultato è ammettere necessariamente che esista il punto d'arrivo della dimostrazione, anche se non è pienamente intelligibile, come in questo caso, ed in altri, il perché (demonstratio quid, es. i sillogismi: le premesse esprimono proprietà che sono cause della conclusione: «Ogni uomo è mortale; ogni ateniese è uomo; ogni ateniese è mortale": essere uomo e mortale è necessaria causa della mortalità di ogni ateniese)»  Sulla base di questo sfondo di pensiero Tommaso espone le sue prove dell'esistenza di Dio, Tutte e cinque, con alcune variazioni, seguono questa struttura. Constatazione di un fatto in rerum natura, nell'esperienza sensibile ordinaria (movimento inteso come trasformazione; causalità efficiente subordinata; inizio e fine dell'esistenza degli esseri generabili e corruttibili, perciò materiali, contingenti nel suo vocabolario, che quindi possono essere e non essere; gradualità degli esseri nelle perfezioni trascendentali, come bontà, verità, nobiltà ed essere stesso; finalità nei processi degli esseri non intelligenti);  2) analisi metafisica di quel dato iniziale esperenziale alla luce del principio metafisico di causalità, enunciato in varie formulazioni ("Tutto ciò che si muove è mosso da un altro"; "È impossibile che una cosa sia causa efficiente di sé stessa"; "Ora, è impossibile che tutte di tal natura siano state sempre, perché ciò che può non essere un tempo non esisteva"; "Ma il grado maggiore o minore si attribuiscono alle diverse cose secondo che si accostano di più o di meno a qualcosa di sommo o di assoluto"; "Ora, ciò che è privo di intelligenza non tende al fine se non perché è diretto da un essere conoscitivo e intelligente");  3) impossibilità di un regressus in infinitum inteso in senso metafisico, non quantitativo, perché ciò renderebbe inintelligibile, inspiegabile pienamente il dato di fatto di partenza esistente ("Ora, non si può in tal modo procedere all'infinito, perché altrimenti non vi sarebbe un primo motore, e di conseguenza nessun altro motore..."; "Ma procedere all'infinito nelle cause efficienti equivale ad eliminare la prima causa efficiente; e così non avremmo neppure l'effetto ultimo, né le cause intermedie..."; "Dunque non tutti gli esseri sono contingenti, ma bisogna che nella realtà ci sia qualcosa di necessario. Ora, tutto ciò che è necessario, o ha la causa della sua necessità in un altro essere oppure no. D'altra parte [in questo genere di esseri] non si può procedere all'infinito..."; questo passaggio manca, per la sua evidenza agli occhi dell'Aquinate manca nella quarta via e nella quinta via, si passa direttamente alla conclusione;  4) conclusione deduttiva strettamente razionale (senza nessuna cogenza di fede) che identifica il 'conosciuto' sotto quel determinato aspetto con quello "che tutti chiamano Dio", o espressioni simili ("Dunque è necessario arrivare ad un primo motore che non sia mosso da altri; e tutti riconoscono che esso è Dio"; "Dunque bisogna ammettere una prima causa efficiente, che tutti chiamano Dio"; "Dunque bisogna concludere all'esistenza di un essere che sia di per sé necessario e non tragga da altri la propria necessità, ma sia causa di necessità agli altri. E questo tutti dicono Dio"; "Ora ciò che è massimo in un dato genere è causa di tutti gli appartenenti a quel genere, come il fuoco, caldo al massimo, è causa di ogni calore, come dice lo stesso Aristotele. Dunque vi è qualcosa che per tutti gli enti è causa dell'essere, della bontà e di qualsiasi perfezione. E questo chiamiamo Dio"; "Vi è dunque un qualche essere intelligente, dal quale tutte le cose naturali sono ordinate ad un fine: e quest'essere chiamiamo Dio".  I cinque percorsi indicati da A. sono: Ex motu et mutatione rerum (tutto ciò che si muove esige un movente primo perché, come insegna Aristotele nella Metafisica: "Non si può andare all'infinito nella ricerca di un primo motore"); Ex ordine causarum efficientium (cioè "dalla causa efficiente", intesa in senso subordinato, non in senso coordinato nel tempo. Tommaso non è, per sola ragione, in grado di escludere la durata indefinita nel tempo di un mondo creato da Dio, la cosiddetta creatio ab æterno: ogni essere finito, partecipato, dipende nell'essere da un altro detto causa; necessità di una causa prima incausata); Ex rerum contingentia (cioè "dalla contingenza". Nella terminologia di A. la generabilità e corruttibilità sono prese come segno evidente della possibilità di essere e non essere legata alla materialità, sinonimo, nel suo vocabolario di "contingenza", ben diverso dall'uso più comune, legato ad una terminologia avicenniana, dove "contingente" è qualsiasi realtà che non sia Dio. Tommaso, in questa argomentazione della Summa Theologiæ distingue attentamente il necessario dipendente da altro (anima umana e angeli) e necessario assoluto (Dio). L'esistenza di esseri generabili e corruttibili è in sé insufficiente metafisicamente, rimanda ad esseri necessari, dapprima dipendenti da altro, quindi ad un essere assolutamente necessario); Ex variis gradibus perfectionis (le cose hanno diversi gradi di perfezioni, intese in senso trascendentale, come verità, bontà, nobiltà ed essere, sebbene sia usato un 'banale' esempio fisico legato al fuoco e al calore; ma solo un grado massimo di perfezione rende possibile, in quanto causa, i gradi intermedi); Ex rerum gubernatione (cioè "dal governo delle cose": le azioni di realtà non intelligenti nell'universo sono ordinate secondo uno scopo, quindi, non essendo in loro quest'intelligenza, ci deve essere un'intelligenza ultima che le ordina così). Kant, pur ammettendo l'esistenza di Dio come postulato della ragion pratica, ritiene che l'esistenza di Dio sia indimostrabile da un punto di vista teoretico-speculativo: nella Dialettica trascendentale della Critica della ragion pura, Kant ha contestato tali dimostrazioni, pur non prendendo in realtà in considerazione direttamente le cinque "vie" di San Tommaso, ma le prove dell'esistenza di Dio nella filosofia leibniziano-wollfiana. La critica kantiana si rivolge infatti alla: 1) prova ontologica; 2) prova cosmologica e 3) prova fisico-teologica. Se per quanto riguarda almeno nelle conclusioni sia S.Tommaso, sia Kant sono concordi nel rifiutare la prova ontologica, per quanto riguarda la prova cosmologica e quella fisico- teologica, Kant critica queste due prove (a cui si possono ridurre le cinque "vie tomistiche), in quanto sarebbero legate ad un'estensione indebita dell'uso della ragione (nel suo uso teoretico-speculativo), i cui concetti razionali, cioè le idee, sono vuote. Solo l'intuizione empirica infatti potrebbe ovviare a ciò: per questo motivo l'idea di Dio è assolutamente non verificabile tramite la ragione, superando i limiti dell'esperienza possibile. Processo conoscitivo. Tommaso, affermava che la conoscenza dell'essere umano, in quanto dotato di un corpo creato da Dio, muove sempre dall'universo immanente, sensibile e corporeo nella direzione dell'universo trascendente, intellegibile (invisibile) e incorporeo. In tale aspetto, si differenziò da sant'Agostino, che pensava che questa avvenisse tramite l'illuminazione divina.  Agostino sostenne che la sorgente del sapere e dell'essere è la stessa, Dio Creatore dell'universo, e che quindi i due piani dell'essere e del sapere non possono cadere in contraddizione l'uno con l'altro. Senza negare Agostino, A. aggiunse che il corpo umano deve poter essere capace di conoscere il creato mediante la sua mente e i suoi sensi, poiché l'uomo non soltanto è una creatura di Dio, ma più di ogni altro vivente è l'unico creato a immagine e somiglianza della mente e del Suo corpo umano-divino di Dio Padre e di Gesù, Suo Figlio. A. aggiunse che i due piani dell'essere e del sapere sono tra loro comunicanti: infatti, le Cinque Vie dimostrarono che dall'essere della natura corporea è possibile giungere a conoscere e dimostrare la possibilità, la realtà e la necessità dell'esistenza e dell'unicità di Dio.  Prima ancora di questo, mediante ogni conoscenza (anche scientifica) del creato, Tommaso riuscì a raggiungere il dono e il raro privilegio della visione del Corpo del Cristo risorto e del dialogo personale con Lui, il giorno della ricorrenza di San Nicola, poco tempo prima di completare la Summa theologica e di morire. Ciò non significa che A. disconoscesse il pensiero di sant'Agostino, che è invece citato a più riprese nella Summa Theologica', e che fu dichiarato Dottore della Chiesa, dopo la morte dell'Aquinate.  La conoscenza degli universali però appartiene solo alle intelligenze angeliche; noi, invece, conosciamo gli universali post-rem, ossia li ricaviamo dalla realtà sensibile. Soltanto Dio conosce ante rem.  La conoscenza è, quindi, un processo di adeguamento dell'anima o dell'intelletto e della cosa, secondo una formula che dà ragione del sofisticato aristotelismo di Tommaso. Veritas: Adæquatio intellectus ad rem. Adæquatio rei ad intellectum. Adæquatio intellectus et rei.» «Verità: Adeguamento dell'intelletto alla cosa. Adeguamento della cosa all'intelletto. Adeguamento dell'intelletto e della cosa.»  (A.) A. spiega che l'uomo può stabilire a partire dalla ragione il rapporto creaturale di dipendenza dell'universo da Dio ovvero la creatio ex nihilo intesa come totale dipendenza dell'essere creato, anche quello sostanziale, dall'Essere divino. Ciò che la sola ragione non può stabilire è se il mondo è eterno o se è stato creato nel tempo ovvero se ha un cominciamento. La verità della seconda alternativa (la creazione con un inizio temporale) può essere conosciuta, secondo Tommaso, solamente per fede a partire dalla rivelazione divina. Dio, creando l'uomo, fornisce l'esistenza all'uomo secondo una dinamica simile a quella di atto e potenza, e lo rende quindi ente reale, fornito di esistenza (che è propriamente definita da Tommaso actus essendi oltre che di essenza. Soltanto in Dio, atto puro, essenza ed esistenza coincidono. Il rapporto tra Dio (necessario) e la creatura (contingente) è analogico in un solo senso: le creature sono simili a Dio. Il rapporto è di somiglianza non univoca né equivoca. Secondo Tommaso tutti gli enti sono buoni, poiché somigliano a Dio: "bonum" è uno dei tre trascendenti (o trascendentali), ovvero di caratteri applicabili a ogni ente e perciò trascendenti le categorie di Aristotele. Gli altri due sono "unum" e "verum".  Nelle opere di Tommaso l'universo (o cosmo) ha una struttura rigorosamente gerarchica[senza fonte]: posto al vertice da Dio che viene posto come al di là della fisicità, governa da solo il mondo al di sopra di tutte le cose e gli enti; al di sotto di Dio troviamo gli angeli (forme pure e immateriali), ai quali Tommaso attribuisce la definizione di intelligenze motrici dei cieli anch'esse ordinate gerarchicamente tra di loro; poi un gradino più in basso troviamo l'uomo, posto al confine tra il mondo delle sostanze spirituali e il regno della corporeità, in ogni uomo infatti si ha l'unione del corpo (elemento materiale) con l'anima intellettiva (ovvero la forma, che secondo Tommaso costituisce l'ultimo grado delle intelligenze angeliche): l'uomo è l'unico ente che fa parte sia del mondo fisico, sia del mondo spirituale. Tommaso crede che la conoscenza umana cominci con i sensi: l'uomo, non avendo il grado di intelligenza degli angeli, non è in grado di apprendere direttamente gli intelligibili, ma può apprendere solamente attribuendo alle cose una forma e quindi solamente grazie all'esperienza sensibile.  Un'altra facoltà necessaria che caratterizza l'uomo è la sua tendenza a realizzare pienamente la propria natura ovvero compiere ciò per cui è stato creato[senza fonte]. Ciascun uomo infatti corrisponde all'idea divina su cui è modellato, di cui l'uomo è consapevole e razionale, conscio delle proprie finalità, alle quali si dirige volontariamente avvalendosi dell'uso dell'intelletto: l'uomo prende le proprie decisioni sulla base di un ragionamento pratico, attraverso il quale tra due beni sceglie sempre quello più consono al raggiungimento del suo fine. Nel fare ciò segue la Legge naturale, che è scritta nel cuore dell'uomo. La legge naturale, che è un riflesso della Legge eterna, deve essere il fondamento della Legge positiva, cioè l'insieme delle norme che gli uomini stabiliscono storicamente in un dato tempo ed in un dato luogo.  Al di sotto dell'uomo troviamo le piante e le varie molteplicità degli elementi.  Concezione della donna  Sacra conversazione di Monticelli (Ghirlandaio) Tommaso riprende e cita, nella prima parte della Summa theologiæ, alle questioni 92 e 99, l'affermazione di Aristotele (De generatione et corruptione 2,3) per cui la donna sarebbe un uomo mancato (mas occasionatus). L'aquinate afferma che "rispetto alla natura particolare la femmina è un essere difettoso e manchevole.  «Infatti la virtù attiva racchiusa nel seme del maschio tende a produrre un essere perfetto simile a sé, di sesso maschile, e il fatto che ne derivi una femmina può dipendere dalla debolezza della virtù attiva, o da un'indisposizione della materia, o da una trasmutazione causata dal di fuori, per esempio dai venti australi, che sono umidi, come dice il filosofo.»  Ma aggiunge: «Rispetto invece alla natura nella sua universalità, la femmina non è un essere mancato, ma è espressamente voluto in ordine alla generazione. Ora, l'ordinamento della natura nella sua universalità dipende da Dio, il quale è l'autore universale della natura. Quindi, nel creare la natura, egli produsse non solo il maschio, ma anche la femmina 2. Ci sono due specie di sudditanza. La prima, servile, è quella per cui chi è a capo si serve dei sottoposti per il proprio interesse: e tale dipendenza sopravvenne dopo il peccato. Ma vi è una seconda sudditanza, economica o politica, in forza della quale chi è a capo si serve dei sottoposti per il loro interesse e per il loro bene. E tale sudditanza ci sarebbe stata anche prima del peccato, poiché senza il governo dei più saggi sarebbe mancato il bene dell'ordine nella società umana. E in questa sudditanza la donna è naturalmente soggetta all'uomo: poiché l'uomo ha per natura un più vigoroso discernimento razionale.»  (Somma teologica) «la diversità dei sessi rientra nella perfezione della natura umana»  (Somma teologica) Importanza ed eredità Magnifying glass icon mgx2.svgTomismo.  Tommaso disputa con Averroè  Trionfo di san Tommaso, di Lippo Memmi  Trionfo di san Tommaso, di Benozzo Gozzoli San Tommaso fu uno dei pensatori più eminenti della filosofia Scolastica, che verso la metà del XIII secolo aveva raggiunto il suo apice. Egli indirizzò diversi aspetti della filosofia del tempo: la questione del rapporto tra fede e ragione, le tesi sull'anima (in contrapposizione ad Averroè), le questioni sull'autorità della religione e della teologia, che subordina ogni campo della conoscenza.  Tali punti fermi del suo pensiero furono difesi da diversi suoi seguaci successivi, tra i quali Reginaldo da Piperno, Tolomeo da Lucca, Giovanni di Napoli, il domenicano francese Giovanni Capreolus e Antonino di Firenze. Infine però, con la lenta dissoluzione della Scolastica, si ebbe parallelamente anche la dissoluzione del Tomismo, col conseguente prevalere di un indirizzo di pensiero nominalista nel successivo sviluppo della filosofia, e una progressiva sfiducia nelle possibilità metafisiche della ragione, che indurrà Lutero a giudicare quest'ultima «cieca, sorda, stolta, empia e sacrilega». Oggigiorno il pensiero di A. trova ampio consenso anche in ambienti non cattolici (studiosi protestanti statunitensi, ad esempio) e perfino non cristiani, grazie al suo metodo di lavoro, fortemente razionale e aperto a fonti e contributi di ogni genere: la sua indagine intellettuale procede dalla Bibbia agli autori pagani, dagli ebrei ai musulmani, senza alcun pregiudizio, ma tenendo sempre il suo centro nella Rivelazione cristiana, alla quale ogni cultura, dottrina o autore antico faceva capo. Il suo operato culmina nella Summa Theologiæ (cioè "Il complesso di teologia"), in cui tratta in maniera sistematica il rapporto fede-ragione e altre grandi questioni teologiche.  Agostino vedeva il rapporto fede-ragione come un circolo ermeneutico (dal greco ermeneuo, cioè "interpreto") in cui credo ut intelligam et intelligo ut credam (ossia "credo per comprendere e comprendo per credere"). Tommaso porta la fede su un piano superiore alla ragione, affermando che dove la ragione e la filosofia non possono proseguire inizia il campo della fede e il lavoro della teologia.[senza fonte] Dunque, fede e ragione sono certamente in circolo ermeneutico e crescono insieme sia in filosofia che in teologia. Mentre però la filosofia parte da dati dell'esperienza sensibile o razionale, la teologia inizia il circolo con i dati della fede, su cui ragiona per credere con maggiore consapevolezza ai misteri rivelati. La ragione, ammettendo di non poterli dimostrare, riconosce che essi, pur essendo al di sopra di sé, non sono mai assurdi o contro la ragione stessa: fede e ragione, sono entrambe dono di Dio e non possono contraddirsi. Questa posizione esalta ovviamente la ricerca umana: ogni verità che io posso scoprire non minaccerà mai la Rivelazione anzi, rafforzerà la mia conoscenza complessiva dell'opera di Dio e della Parola di Cristo. Si vede qui un esempio tipico della fiducia che nel Medioevo si riponeva nella ragione umana. Nel XIV secolo queste certezze andranno in crisi, coinvolgendo l'intero impianto culturale del periodo precedente.  La teologia, in ambito puramente speculativo, rispetto alla tradizione classica, era considerata una forma inferiore di sapere, poiché usava in prestito gli strumenti della filosofia, ma Tommaso fa notare, citando Aristotele, che anche la filosofia non può dimostrare tutto, perché sarebbe un processo all'infinito. Egli distingue due tipi di scienze: quelle che esaminano i propri principi e quelle che ricevono i principi da altre scienze. L'ideale, per uno spirito concreto come Tommaso, sarebbe superare la fede e raggiungere la conoscenza ma, sui misteri fondamentali della Rivelazione, questo non è possibile nella vita terrena del corpo. Avverrà nella vita eterna dello spirito.  La filosofia è dunque ancilla theologiæ e regina scientiarum, prima fra i saperi delle scienze. Il primato del sapere teologico non è nel metodo, ma nei contenuti divini che affronta, per i quali è sacrificabile anche la necessità filosofica.  Il punto di discrimine fra filosofia e teologia è la dimostrazione dell'esistenza di Dio; dei due misteri fondamentali della Fede (Trinitario e Cristologico), la ragione può dimostrare solamente il primo, l'esistenza di Dio, mentre non può dimostrare che questo Dio è necessariamente Trinitario. Ciò non è un paradosso razionale, perché da una premessa falsa non possono che derivare nel sillogismo conseguenze false, è più semplicemente qualcosa che la ragione non può spiegare: un Dio Uno e Trino. Il maggior servizio che la ragione può fare alla fede è che non è possibile nemmeno dimostrare il contrario, che Dio non è Trinitario, che la negazione non dimostrabile della Trinità a sua volta porta conseguenze paradossali e contraddittorie, laddove invece la Sua affermazione per fede è feconda di verità e conseguenze non contraddittorie. La ragione non può entrare nella parte storica dei misteri religiosi, può mostrare solo prove storiche che tal "profeta" è esistito, ma non che era Dio, e il senso della Sua missione, che è appunto un dato, un fatto a cui si può credere o meno.  Il primato della teologia verrà fortemente discusso nei secoli successivi, ma sarà anche lo studio praticato da tutti i filosofi cristiani nel Medioevo e oltre, tant'è che Pascal fece la sua famosa "scommessa" ancora nel XVII secolo. La teologia era questione sentita dal popolo nelle sacre rappresentazioni, era il mondo dei medioevali e degli zelanti studenti che attraversavano a piedi le paludi di Francia per ascoltare le lectiones dell'Aquinate nella prestigiosa Università della Sorbonne di Parigi, incontrandosi da tutta Europa.  Gli storici della filosofia richiamano l'attenzione anche sulla prevalenza dell'intelletto rispetto ad una prevalenza della volontà nella vita intellettuale/spirituale dell'uomo. La prima è seguita da San Tommaso e dalla sua scuola, mentre l'altra è propria di San Bonaventura e della scuola francescana. Per Tommaso il fine supremo è "vedere Dio", mentre per Bonaventura fine ultimo dell'uomo è "amare Dio". Quindi per Tommaso la categoria più alta è "il vero", mentre per Bonaventura è "il bene". Per ambedue però, "il vero" è anche "il bene", e "il bene" è anche "il vero".  Il pensiero di Tommaso ebbe influenza anche su autori non cristiani, a cominciare dal famoso pensatore ebreo Hillel da Verona.  A partire dal secondo Novecento poi il suo pensiero viene ripreso nel dibattito etico da autori cattolici e non, quali Anscombe, MacIntyre, Foot e Maritain.  Culto Fu canonizzato da Giovanni XXII. La sua memoria viene celebrata dalla Chiesa cattolica; la stessa, nella Forma straordinaria, lo ricorda il 7 marzo. La Chiesa luterana lo ricorda.  San Tommaso d'A, è patrono dei teologi, degli accademici, dei librai e degli studenti. È patrono della città e della diocesi privernate e della Città e della diocesi aquinate.  Pio V lo dichiarò dottore della Chiesa con la bolla Mirabilis Deus. Nel centenario della canonizzazione, Pio XI gli dedica l'enciclica Studiorum Ducem.  L'enciclica Æterni Patris di Leone XIII ricorda A. come il più illustre esponente della scolastica. Gli statuti dei Benedettini, degli Carmelitani, degl’agostiniani, della Compagnia di Gesù dispongono l'obbligatorietà dello studio e della messa in pratica delle dottrine di Tommaso, del quale l'enciclica afferma:  «Per la verità, sopra tutti i Dottori Scolastici, emerge come duce e mæstro San Tommaso d’Aquino, il quale, come avverte il cardinale Gætano, “perché tenne in somma venerazione gli antichi sacri dottori, per questo ebbe in sorte, in certo qual modo, l’intelligenza di tutti”. Le loro dottrine, come membra dello stesso corpo sparse qua e là, raccolse Tommaso e ne compose un tutto; le dispose con ordine meraviglioso, e le accrebbe con grandi aggiunte, così da meritare di essere stimato singolare presidio ed onore della Chiesa Cattolica. Clemente VI, Nicolò V, Benedetto XIII ed altri attestano che tutta la Chiesa viene illustrata dalle sue meravigliose dottrine; San Pio V poi confessa che mercé la stessa dottrina le eresie, vinte e confuse, si disperdono come nebbia, e che tutto il mondo si salva ogni giorno per merito suo dalla peste degli errori. Altri, con Clemente XII, affermano che dagli scritti di lui sono pervenuti a tutta la Chiesa copiosissimi beni, e che a lui è dovuto quello stesso onore che si rende ai sommi Dottori della Chiesa Gregorio, Ambrogio, Agostino e Girolamo. Altri, infine, non dubitarono di proporlo alle Accademie e ai grandi Licei quale esempio e mæstro da seguire a piè sicuro. A conferma di questo Ci sembrano degnissime di essere ricordate le seguenti parole del Beato Urbano V all’Accademia di Tolosa: “Vogliamo, e in forza delle presenti vi imponiamo, che seguiate la dottrina del Beato Tommaso come veridica e cattolica, e che vi studiate con tutte le forze di ampliarla”. Successivamente innocenzo XII, nella Università di Lovanio, e Benedetto XIV, nel Collegio Dionisiano presso Granata, rinnovarono l’esempio di Urbano.»  (Enciclica Æterni Patris) Opere di A. Sintesi teologiche Scriptum super libros Sententiarum Summa contra Gentiles Summa Theologiæ  Questioni disputate Quæstiones disputatæ de Veritate Quæstiones disputatæ De potentia Quæstio disputata De anima Quæstio disputata De spiritualibus creaturis Quæstiones disputatæ De malo Quæstiones disputatæ De uirtutibus Quæstio disputata De unione uerbi incarnati Quæstiones de Quodlibet I-XII  Commenti biblici Expositio super Isaiam ad litteram Super Ieremiam et Threnos Principium “Rigans montes de superioribus” et “Hic est liber mandatorum Dei” Expositio super Iob ad litteram Glossa continua super Evangelia (Catena Aurea) Lectura super Mattheum Lectura super Ioannem Expositio et Lectura super Epistolas Pauli Apostoli Postilla super Psalmos  Commenti ad Aristotele Sententia Libri De anima Sententia Libri De sensu et sensato Sententia super Physicam Sententia super Meteora Expositio Libri Peryermenias Expositio Libri Posteriorum Sententia Libri Ethicorum Tabula Libri Ethicorum Sententia Libri Politicorum Sententia super Metaphysicam Sententia super Librum De cælo et mundo Sententia super Libros De generatione et corruptione  Super libros de generatione et corruptione Altri commenti Super Boetium De Trinitate Expositio Libri Boetii De ebdomadibus Super Librum Dionysii De divinis nomibus Super Librum De Causis  Scritti polemici Contra impugnantes Dei cultum et religionem De perfectione spiritualis vitæ Contra doctrinam retrahentium a religione De unitate intellectus contra Avveroistas De æternitate mundi  Trattati De ente et essentia De principiis naturæ Compendium theologiæ seu brevis compilatio theologiæ ad fratrem Raynaldum De regno ad regem Cypri De substantiis separatis  Lettere e pareri De emptione et venditione ad tempus Contra errores Græcorum De rationibus fidei ad Cantorem Antiochenum Expositio super primam et secundam Decretalem ad Archidiaconum Tudertinum De articulis fidei et ecclesiæ sacramentis ad archiepiscopum Panormitanum Responsio ad magistrum Ioannem de Vercellis de 108 articulis De forma absolutionis De secreto Liber De sortibus ad dominum Iacobum de Tonengo Responsiones ad lectorem Venetum de 30 et 36 articulis Responsio ad magistrum Ioannem de Vercellis de 43 articulis Responsio ad lectorem Bisuntinum de 6 articulis Epistola ad ducissam Brabantiæ De mixtione elementorum ad magistrum Philippum de Castro Cæli De motu cordis ad magistrum Philippum de Castro Cæli De operationibus occultis naturæ ad quendam militem ultramontanum De iudiciis astrorum Epistola ad Bernardum abbatem casinensem  Opere liturgiche, prediche, preghiere Officium de festo Corporis Christi ad mandatum Urbani Papæ Inno Adoro te devote Collationes in decem precepta Collationes in orationem dominicam in Symbolum Apostolorum in salutationem angelicam. Traduzioni italiane Lo specchio dell'anima, La sentenza di Tommaso d'Aquino sul "De anima" di Aristotele, Traduzione e testo latino a fronte, Ed. San Paolo, Milano. (È tradotto anche il testo dell'Aristotele latino). Catena aurea, Glossa continua super Evangelia vol. 1, Matteo, Bologna, Matteo, Bologna, Marco, Bologna  Commento ai Libri di Boezio, Super Boetium De Trinitate, Expositio Libri Boetii De Ebdomadibus, Bologna, Commento ai Nomi Divini di Dionigi, Super Librum Dionysii de Divinis Nominibus vol. 1, Bologna (comprende anche De ente et essentia), Bologna, 2004 Commento al Corpus Paulinum, Expositio et lectura super Epistolas Pauli Apostoli vol. 1, Romani, Bologna, 1 Corinzi, Bologna, 2 Corinzi, Galati, Bologna, Efesini, Filippesi, Colossesi, Bologna, Tessalonicesi, Timoteo, Tito, Filemone, Bologna, Ebrei, Bologna, Commento al Libro di Giobbe, Bologna, Commento all'Etica Nicomachea di Aristotele, Sententia Libri Ethicorum, in 2 volumi, Bologna, 1998 Commento alla Fisica di Aristotele, Sententia super Physicorum vol. 1, Bologna, Bologna, Bologna, Commento alla Metafisica di Aristotele, Sententia super Metaphysicorum vol. 1, Bologna, Bologna, Bologna, Commento alla Politica di Aristotele, Sententia Libri Politicorum, Bologna, Commento alle Sentenze di Pietro Lombardo, Scriptum super Libros Sententiarum, Bologna, Ed. ESD, Compendio di teologia, Compendium theologiæ, Bologna, I Sermoni e le due Lezioni inaugurali, Bologna, La conoscenza sensibile, Commenti ai libri di Aristotele: Il senso e il sensibile; La memoria e la reminiscenza, Bologna, La perfezione cristiana nella vita consacrata, Bologna, De venerabili sacramentu altaris, Bologna, La Somma contro i Gentili, Summa contra Gentiles vol. 1, (traduzione Tito Centi), Bologna (traduzione Tito Centi), Bologna, (traduzione Tito Centi), Bologna, 2001 La Somma Teologica, Summa Theologiæ, in 35 volumi La Somma Teologica, Summa Theologiæ, in 6 volumi, Bologna, Ed. ESD Le Questioni Disputate, Quæstiones Disputatæ, La Verità, Bologna, La Verità, Bologna, La Verità, Bologna, 1993 vol. 4, L'anima umana, Bologna, Le virtù, Bologna, 2002 vol. 6, Il male, Bologna, Il male, Bologna,  La potenza divina, Bologna, La potenza divina, Bologna, Questioni su argomenti vari, Bologna, Questioni su argomenti vari, Bologna, Logica dell'enunciazione, Commento al libro di Aristotele Peri Hermeneias, Expositio Libri Peryermenias, Bologna, Opuscoli politici: Il governo dei principi, Lettera alla duchessa del Brabante, La dilazione nella compravendita, Bologna, Opuscoli spirituali: Commenti al Credo, Padre Nostro, Ave Maria, Dieci Comandamenti, Ufficio e Messa per la Festa del Corpus Domini, Le preghiere di san Tommaso, Lettera a uno studente, Bologna, Pagine di Filosofia: I principi della natura, De principiis naturæ ad fratrem Silvestrum, sola trad. it., e antologia ragionata e commentata di altri brani filosofici di antropologia, gnoseologia, teologia naturale, etica, politica e pedagogia. Inni eucaristici A Tommaso d'Aquino sono classicamente attribuiti gli inni eucaristici per la solennità del Corpus Domini, usati per secoli in occasione dell'adorazione eucaristica. Gli inni sono stati confermati nella liturgia solenne dal Concilio Vaticano II:  Adoro te devote Pange lingua, che contiene al termine il Tantum ergo sacramentum Sacris sollemniis Verbum supernum prodiens Note  Napoli A.N. Rossi, Delle dissertazioni di Alessio Niccolo Rossi intorno ad alcune materie alla citta di Napoli appartenenti, Pasquale Cayro, Storia sacra e profana d'Aquino e sua diocesi del signor D. Pasquale Cayro, patrizio anagnino, Orsino, Marra, Discorsi delle famiglie estinte, forastiere o non comprese ne' seggi di Napoli imparentate colla casa della Marra. Composti dal signor Ferrante della Marra duca della Guardia, dati in luce da Tutini, Beltrano, Torrell, O. P., Amico della verità: vita e opere di Tommaso d'Aquino, Edizioni Studio Domenicano, Fino a pochi anni fa gli storici avevano dei dubbi sulla veridicità del soggiorno di Tommaso a Parigi nel periodo immediatamente successivo a quello in cui la sua famiglia lo restituì all'Ordine. Dallo studio delle fonti, Walz-Novarina concludono che il viaggio di Tommaso in compagnia di Giovanni Teutonico «... senza essere certo, può considerarsi probabile... », ma erano più riservati circa la questione degli studi a Parigi. Grandi eruditi come Denifle e De Groot si associano a questa opinione, ma altri come Mandonnet, Chenu e Glorieux, osservano che il viaggio a Parigi non avrebbe avuto alcun senso se Tommaso non avesse dovuto svolgervi i suoi studi, questo perché lo studium generale di Colonia non era funzionante prima del 1248, data della sua apertura dovuta a fra Alberto al momento del suo ritorno in questa città.  Sofia Vanni Rovighi, Introduzione a Tommaso d'Aquino, Roma-Bari, Laterza, Aristotele, Etica Nicomachea, a cura di Marcello Zanatta, traduzione di Marcello Zanatta, vol. 1, 8. ed, Milano, Rizzoli, Filangieri, La vita e le Opere di San Tommaso d'Aquino. Storia dell'Ordine Domenicano a Firenze, su fiorentininelmondo.La cella di San Tommaso a San Domenico Maggiore (Napoli). G. Bosco, Storia ecclesiastica ad uso della gioventù utile ad ogni grado di persone, Torino, Libreria Salesiana Editore, con l'approvazione del card. Lorenzo Gastaldi, arcivescovo di Torino  Filmato audio Luca Bianchi, Onorato Grassi e Costantino Esposito, Tommaso e la sua eredità - il pensiero che nasce dall'esperienza, Centro Culturale di Milano,   «Non è vero che alcuni traduttori lavorassero al suo servizio, come Guglielmo di Moerbeke». (v. 1h 14').  Premio letterario internazionale San Tommaso d’Aquino, sabato 4 a Mercato San Severino., su gazzettadisalerno, Mercato San Severino (SA), Convento di San Domenico a Salerno, oggi caserma, su salernodavedere. Sandra Isetta, Il piccolo Tommaso e l'"appetito" per i libri, in L'Osservatore Romano. Jean-Pierre Torrell, Amico della verità,392  Quæstio 76 della Parte I della Summa Theologiæ di A.. A cura di Landi  Massimo Adinolfi, Francesco Paolo Adorno, Francesco Berto, Massimo Cacciari, Piero Coda, Carmela Covino, Adriano Fabris, Franco Ferrari, Ernesto Forcellino, Carlo Sini, Luigi Vero Tarca, Vincenzo Vitiello, La conoscenza di Dio tra remotio e revelatio nella "Summa theologiæ" di San Tommaso D'Aquino, in Il Pensiero. Rivista di filosifia, Inschibboleth Edizioni,  S. Th. I, q.2, a.2, c. e luoghi paralleli nei commenti aristotelici  Cf. Summa Theologiæ, Iª q. 2 a. 3  Cf. Summa Theologiæ, pars I, quæstio 2 articolo 3. Kant, Critica della ragion pura, Laterza, Leo Elders, The Philosophical Theology of St. Thomas A., E.J. Brill, When St. Thomas A. had a foretaste of heaven on St. Nicholas’ feast day, su lifesitenews.com, Cf. Quæstio disputata de anima, a. 3 ad 1; Summa Theologiæ, Iª q. 16 aa. 1-2.  Sofia Vanni Rovighi, Introduzione ad A., Roma-Bari, Laterza,  Summa contra gentiles, e Summa theologiæ, pars I quæstio 46  La Somma Teologica. Sola trad. italiana: Volume 1 - Prima Parte, Edizioni Studio Domenicano, «Né prima né dopo, si è pensato con tanta precisione, con tanta intima sicurezza logica, quanto nell'epoca dell'alta Scolastica. L'essenziale è che allora il puro pensiero si svolgeva con matematica sicurezza di idea in idea, di giudizio in giudizio, di conclusione in conclusione» (Rudolf Steiner, La filosofia di Tommaso d'Aquino, II, Opera Omnia, 74). Steiner aggiungeva che «il nominalismo è il padre di tutto lo scetticismo moderno, cit. in Posizione dell'antroposofia nei confronti della filosofia, O.O.).  Martin Lutero, Servo arbitrio, WA 51, 126.  Encilica Æterni Patris, su vatican.va. (o la traduzione similare qui riportata.  Heinrich Fries, Georg Kretschmar (a cura di), I classici della teologia, Jaca Book, 2005,978-88-16-30402-4. Annotazioni  Nella Sala del Tesoro di San Domenico Maggiore è conservato un arazzo raffigurante il Carro del Sole, parte delle Storie ed alle Virtù di san Tommaso d’Aquino, donato ai domenicani da Vincenza Maria d’Aquino Pico Bibliografia Tommaso d'Aquino, Super libros de generatione et corruptione, Jacques Myt, Jacques Giunta. Thomas Aquinas; Richard J. Regan, Compendium of theology Oxford University Press. Aimé Forest, Saint Thomas d'Aquin,Mellottée, Le Ragioni del Tomismo dopo il centenario dell'enciclica "Æterni Patris", Ares, Milano, Maria Cristina Bartolomei, Tomismo e Principio di non contraddizione, Milani, Padova, 1973 Giuseppe Barzaghi, La Somma Teologica di San Tommaso d'A., in Compendio. Edizioni Studio Domenicano, Bologna, Biffi, La teologia e un teologo. San Tommaso d'A., Edizioni Piemme, Casale Monferrato (AL), [Charamsa, Dispensa introduttiva “Trinità di San A.”, Pontificio Ateneo Regina Apostolorum - Facoltà di Teologia, Marie-Dominique Chenu, Introduzione allo studio di S. Tommaso d'Aquino, Libreria Editrice Fiorentina, Firenze, Chesterton, Tommaso d'A., Guida Editori, Napoli, Piero Coda, Contemplare e condividere la luce di Dio: la missione della Teo-logia in Tommaso d'Aquino, Città Nuova, Roma, 2014 Marco D'Avenia, La Conoscenza per Connaturalità, Edizioni Studio Domenicano, Bologna, 1992 Cornelio Fabro, Introduzione a San Tommaso. La metafisica tomista e il pensiero moderno, Ares, Milano, Cornelio Fabro, La nozione metafisica di partecipazione secondo S. Tommaso d'Aquino, S.E.I., Torino, Umberto Galeazzi, L'etica Filosofica in Tommaso D'Aquino: Dalla Summa Theologiæ Alla Contra Gentiles per Una Riscoperta Dei Fondamenti Della Morale Città Nuova, Roma, Lagrange, La Sintesi Tomistica, Queriniana, Brescia, Alessandro Ghisalberti, Tommaso d'Aquino, in Enciclopedia Filosofica (diretta da Melchiorre),  Bompiani, Milano,  Étienne Gilson, Saint Thomas Moraliste, J. Vrin, Parigi, Gilson, Realisme Thomiste et Critique de la Connaissance, J. Vrin, Parigi, Gilson, Il tomismo: introduzione alla filosofia di San Tommaso d'A., Milano, Jaca Book 2011 Marcello Landi, Un contributo allo studio della scienza nel Medio Evo. Il trattato Il cielo e il mondo di Giovanni Buridano e un confronto con alcune posizioni di Tommaso d'Aquino, in Divus Thomas Lorenz, I Fondamenti dell'Ontologia Tomista, Edizioni Studio Domenicano, Bologna, Masnovo, San Agostino e S. Tomaso, Vita e Pensiero, Milano, Mcinerny, L'analogia in Tommaso d'A., Armando, Roma, Mondin, Dizionario enciclopedico del pensiero di San Tommaso d'A., Edizioni Studio Domenicano, Bologna, Battista Mondin, Il Sistema Filosofico di Tommaso d'A., Massimo, Milano, Possenti, Filosofia e rivelazione, Città Nuova Editrice, Roma, Pereira, La filosofia nel Medioevo, Carocci, Roma, Pili, Il tædium tra relazione e non-senso. Cristo crocifisso in Tommaso d'Aquino, Città Nuova, Roma, 2014 Pasquale Porro, Tommaso D'A.. Un profilo storico-filosofico, Carocci Roma, Samek Lodovici, La felicità del bene. Una rilettura di Tommaso d'Aquino, Vita e pensiero, Milano, 2002 Giacomo Samek Lodovici, L'esistenza di Dio, Quaderni del Timone, Hurtado, Intelecto-razón en Tomás de Aquino. Aproximación noética a la metafísica, EDUSC, Roma, 2005 Juan José Sanguineti, La Filosofia del Cosmo in Tommaso d'A., Ares, Milano, Sbaffoni, San Tommaso d'Aquino e l'Influsso degli Angeli, Edizioni Studio Domenicano, Bologna, Schimdt, The Domain of Logic According to Saint Thomas Aquinas, Martinus Nijhoff, L'Aia (Pæsi Bassi), Schönberger, Tommaso d'Aquino, Il Mulino, Bologna, Sgarbossa, I Santi e i Beati della Chiesa d'Occidente e d'Oriente, II edizione, Edizioni Paoline, Milano, Spiazzi, O.P. San Tommaso d'Aquino: biografia documentata, Edizioni Studio Domenicano, Bologna, Tisi, A. e Salerno, Grafica Jannone-Salerno, Salerno, Torrell, Tommaso d'A.. L'uomo e il teologo, Casale Monferrato, Piemme, Torrell, Tommaso d'A.. Mæstro spirituale, Città Nuova, Roma, Torrell, Amico della verità. Vita e opere di Tommaso d'Aquino, Edizioni Studio Domenicano, Bologna, Sofia Vanni Rovighi, Introduzione a Tommaso d'A., Laterza, Bari, Angelus Walz, Paul Novarina, Saint Thomas d'A., Parigi, Béatrice-Nauwelærts, Weisheipl, Tommaso d'A. Vita, pensiero, opere, Jaca Book, Milano, Wohl, La Liberazione del Gigante, Milano: BUR Rizzoli. Voci correlate Corpus Domini Dio, essere e ragione in Tommaso d'A. Ebraismo e Cristianità Opere Adoro Te Devote Quæstio disputata de malo Summa Theologiæ Personalità Al-Ghazali Domingo Báñez Hillel ben Samuel da Verona San Bernardo di Chiaravalle San Bonaventura da Bagnoregio Teologia e filosofia Comunione dei santi Tomismo Filosofia medioevale Analogia entis Trascendenza Nunc stans Essenza Timeo hominem unius libri; Tommaso d'A., su Treccani – Enciclopedie on line, Istituto dell'Enciclopedia Italiana.Tommaso d'Aquino, in Enciclopedia Italiana, Istituto dell'Enciclopedia Italiana.Tommaso d'A., in Dizionario di storia, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, Tommaso d'A., su Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc.Tommaso d'A., su BeWeb, Conferenza Episcopale Italiana.Tommaso d'A. / Tommaso d'A. (altra versione), su Find a Grave.Opere di Tommaso d'Aquino / Tommaso d'A. (altra versione) / A. (altra versione) / Tommaso d'A. (altra versione), su openMLOL, Horizons Unlimited srl.Opere di Tommaso d'A. / Tommaso d'A. (altra versione) / Tommaso d'Aquino (altra versione), su Open Library, Internet Archive.Opere di Tommaso d'Aquino, su Progetto Gutenberg.Audiolibri di Tommaso d'Aquino, su LibriVox.Bibliografia di Tommaso d'A., su Internet Speculative Fiction Database, Al von Ruff.Thomas A., su Goodreads. Bibliografia su Tommaso d'A., su Les Archives de littérature du Moyen Âge.Tommaso d'A., in Catholic Encyclopedia, Robert Appleton Company.Tommaso d'A., su Santi, beati e testimoni, santiebeati.Spartiti o libretti di Tommaso d'Aquino, su International Music Score Library Project, Project Petrucci LLC.BiografiaTommaso d'A. dall'Internet Encyclopedia of Philosophy, su iep.utm.edu. Naddeo, Pasquale, Modernità, attualità, italianità di S. Tommaso D'A., Salerno: Stab. Tip. F.lli Di Giacomo di Giov., La figura di Tommaso I conte di Acerra, braccio destro di Federico II, su web.archive.org. Opere Opera omnia di A., su corpus thomisticum.). A. in Inglese, su dhspriory.org. Opera omnia di san Tommaso d'Aquino, su documentacatholicaomnia.eu. Opere di Tommaso d'A., su intratext.com. testo con concordanze e lista di frequenza Traduzione italiana del trattato De Ente et Essentia, su ariannascuola.eu. Traduzione italiana del De Ente et essentia in formato epub, su ledizioni. Traduzione parziale della Lettera alla Duchessa di Brabante, sui rapporti con gli Ebrei su digilander.libero. Fusaro, Il pensiero e le opere d’A. in breve, su filosofico.net. Il catechismo di san Tommaso d'Aquino, su lettereadioealluomo.com  (summa di 5 opere, con l'imprimatur di Mons. Giovanni Canestri)The Catechetical Instructions of Saint Thomas Aquinas (PDF), su documenta catholica omnia.eu. Summa Theologiæ Testo integrale della Somma Teologica. La Somma Teologica (ZIP), su digilander.libero. La Summa theologiæ d’A., su newadvent.org. TomismoSaint Thomas A., su Stanford Encyclopedia of Philosophy. (PT) Instituto Teológico São Tomás de Aquino - Brasile, su ittanoticias.arautos.org. Presentazione globale del pensiero filosofico di Tommaso, su mondodomani.org. Scheda su san Tommaso a cura di Marcello Landi, su lgxserver.uniba Le cinque vie di Tommaso, su ariannascuola.eu. V · D · M Padri e dottori della Chiesa cattolica V · D · M Famiglia domenicana. ·Biografie Biografie Cattolicesimo Portale Cattolicesimo Filosofia Portale Filosofia Medioevo Portale Medioevo Categorie: Religiosi italiani Teologi italiani Filosofi italiani Nati a RoccaseccaTommaso d'Aquino Accademici italiani Professori dell'Università di Parigi Dottori della Chiesa cattolica Filosofi cattolici Filosofi della politica Domenicani italiani ScolasticiSanti italiani del XIII secoloSanti canonizzati da Giovanni XXII Santi domenicani Santi per nome Personaggi citati nella Divina Commedia (Paradiso) Studenti dell'Università degli Studi di Napoli Federico II Scrittori medievali in lingua latina  Tomismo Santi incorrotti [altre] “Perhaps the Italian most studied at Oxford!” Grice. A. and intentionality Clark Armini -- aquinokeyword: “medieval pragmatics”! -- thomism, the theology and philosophy of Thomas Aquinas. The term is applied broadly to various thinkers from different periods who were heavily influenced by Aquinas’s thought in their own philosophizing and theologizing. Here three different eras and three different groups of thinkers will be distinguished: those who supported Aquinas’s thought in the fifty years or so following his death; certain highly skilled interpreters and commentators who flourished during the period of “Second Thomism” sixteenthseventeenth centuries; and various late nineteenth- and twentieth-century thinkers who have been deeply influenced in their own work by Aquinas. Thirteenth- and fourteenth-century Thomism. Although Aquinas’s genius was recognized by many during his own lifetime, a number of his views were immediately contested by other Scholastic thinkers. Controversies ranged, e.g., over his defense of only one substantial form in human beings; his claim that prime matter is purely potential and cannot, therefore, be kept in existence without some substantial form, even by divine power; his emphasis on the role of the human intellect in the act of choice; his espousal of a real distinction betweeen the soul and its powers; and his defense of some kind of objective or “real” rather than a merely mind-dependent composition of essence and act of existing esse in creatures. Some of Aquinas’s positions were included directly or indirectly in the 219 propositions condemned by Bishop Stephen Tempier of Paris, and his defense of one single substantial form in man was condemned by Archbishop Robert Kilwardby at Oxford in 1277, with renewed prohibitions by his successor as archbishop of Canterbury, John Peckham, in 1284 and 1286. Only after A.’s canonization are the Paris prohibitions revoked insofar as they touched on his teaching . Even within his own Dominican order, disagreement about some of his views developed within the first decades after his death, notwithstanding the order’s highly sympathetic espousal of his cause. Early English Dominican defenders of his general views included Hothum, Knapwell, Orford, Sutton, and Macclesfield, Dominican Thomists included Bernard of Trilia d.1292, Giles of Lessines in present-day Belgium, Quidort of Paris d. 1306, Bernard of Auvergne d. after 1307, Hervé Nédélec d.1323, Armand of Bellevue fl. 131634, and William Peter Godin d.1336. The secular master at Paris, Peter of Auvergne, while remaining very independent in his own views, knew Aquinas’s thought well and completed some of his commentaries on Aristotle. Sixteenth- and seventeenth-century Thomism. Sometimes known as the period of Second Thomism, this revival gained impetus from the early fifteenth-century writer John Capreolus in his Defenses of A.’s Theology Defensiones theologiæ Divi Thomæ, a commentary on the Sentences. A number of fifteenth-century Dominican and secular teachers in G. universities also contributed: Kaspar Grunwald Freiburg; Cornelius Sneek and John Stoppe in Rostock; Leonard of Brixental Vienna; Gerard of Heerenberg, Lambert of Heerenberg, and John Versor all at Cologne; Gerhard of Elten; and in Belgium Denis the Carthusian. Outstanding among various sixteenth-century commentators on Thomas were Tommaso de Vio Cardinal Cajetan, Francis Sylvester of Ferrara, Francisco de Vitoria Salamanca, and Francisco’s disciples Domingo de Soto and Melchior Cano. Most important among early seventeenth-century Thomists was John of St. Thomas, who lectured at Piacenza, Madrid, and Alcalá, and is best known for his Cursus philosophicus and his Cursus theologicus. Theravada Buddhism Thomism The nineteenth- and twentieth-century revival. By the early to mid-nineteenth century the study of A. had been largely abandoned outside Dominican circles, and in most Roman Catholic s and seminaries a kind of Cartesian and Suarezian Scholasticism was taught. Long before he became Pope Leo XIII, Joachim Pecci and his brother Joseph had taken steps to introduce the teaching of Thomistic philosophy at the diocesan seminary at Perugia. Earlier efforts in this direction had been made by Vincenzo Buzzetti, by Buzzetti’s students Serafino and Domenico Sordi, and by Taparelli d’Aglezio, who became director of the Collegio Romano Gregorian. Leo’s encyclical Æterni Patris1879 marked an official effort on the part of the Roman Catholic church to foster the study of the philosophy and theology of Thomas Aquinas. The intent was to draw upon Aquinas’s original writings in order to prepare students of philosophy and theology to deal with problems raised by contemporary thought. The Leonine Commission was established to publish a critical edition of all of Aquinas’s writings; this effort continues today. Important centers of Thomistic studies developed, such as the Higher Institute of Philosophy at Louvain founded by Cardinal Mercier, the Dominican School of Saulchoir in France, and the Pontifical Institute of Mediæval Studies in Toronto. Different groups of Roman, Belgian, and  Jesuits acknowledged a deep indebtedness to A. for their personal philosophical reflections. There was also a concentration of effort in the United States at universities such as The Catholic  of America, St. Louis, Notre Dame, Fordham, Marquette, and Boston, to mention but a few, and by the Dominicans at River Forest. A great weakness of many of the nineteenthand twentieth-century Latin manuals produced during this effort was a lack of historical sensitivity and expertise, which resulted in an unreal and highly abstract presentation of an “Aristotelian-Thomistic” philosophy. This weakness was largely offset by the development of solid historical research both in the thought of Aquinas and in medieval philosophy and theology in general, championed by scholars such as H. Denifle, M. De Wulf, M. GrabmannMandonnet, F. Van Steenberghen, E. Gilson and many of his students at Toronto, and by a host of more recent and contemporary scholars. Much of this historical work continues today both within and without Catholic scholarly circles. At the same time, remarkable diversity in interpreting Aquinas’s thought has emerged on the part of many twentieth-century scholars. Witness, e.g., the heavy influence of Cajetan and John of St. Thomas on the Thomism of Maritain; the much more historically grounded approaches developed in quite different ways by Gilson and F. Van Steenberghen; the emphasis on the metaphysics of participation in Aquinas in the very different presentations by L. Geiger and C. Fabro; the emphasis on existence esse promoted by Gilson and many others but resisted by still other interpreters; the movement known as Transcendental Thomism, originally inspired byRousselot and by J. Marechal in dialogue with Kant; and the long controversy about the appropriateness of describing Thomas’s philosophy and that of other medievals as a Christian philosophy. An increasing number of non-Catholic thinkers are currently directing considerable attention to A., and the varying backgrounds they bring to his texts will undoubtedly result in still other interesting interpretations and applications of his thought to contemporary concerns.  : --a strange genitive for “Aquino,” the little village where the saint was born. while Grice, being C. of E., would avoid Aquinas like the rats, he was aware of Aquinas’s clever ‘intention-based semantics’ in his commentary of Aristotle’s De Interpretatione.  Thomas, philosopher-theologian, the most influential thinker of the medieval period. He produced a powerful philosophical synthesis that combined Aristotelian and Neoplatonic elements within a Christian context in an original and ingenious way. Life and works. A. was born at A. castle in Roccasecca, Italy, and took early schooling at the Benedictine Abbey of Monte Cassino. He then studies liberal arts and philosophy at Naples  and joins the Dominican order. While going to Paris for further studies as a Dominican, he is detained by his family. Upon being released, he studies with the Dominicans at Paris, until when he journeyed to [a priori argument A., Saint A>] Cologne to work under Albertus Magnus. A.’s own report reportatio of Albertus’s lectures on the Divine Names of Dionysius and his notes on Albertus’s lectures on Aristotle’s Ethics date from this period. A. returns to Paris to lecture there as a BACHELOR in theology. His resulting commentary on the Sentences of LOMBARDO (si veda) dates from this period, as do two philosophical treatises, On Being and Essence De ente et essentia and On the Principles of Nature De principiis naturæ. He beguins lecturing as MASTER of theology at Paris. From this period date a series of scriptural commentaries, the disputations On Truth De veritate, Quodlibetal Questions VIIXI, and earlier parts of the Summa against the Gentiles Summa contra gentiles; hereafter SCG. At different locations in Italy, A. continues to write prodigiously, including, among other works, the completion of the SCG; a commentary on the Divine Names; disputations On the Power of God De potentia Dei and On Evil De malo; and Summa of Theology Summa theologiæ; hereafter ST, Part I. He resumes teaching in Paris as REGENT MASTER and writes extensively until returning to Italy. From this second Parisian regency date the disputations On the Soul De anima and On Virtues De virtutibus; continuation of ST; Quodlibets IVI and XII; On the Unity of the Intellect against the Averroists De unitate intellectus contra Averroistas. Most if not all of his commentaries on Aristotle; a commentary on the Book of Causes Liber de causis; and On the Eternity of the World De æternitate mundi. A. returns to Italy where he lectures on theology at Naples and continues to write. He died en route to the Second Council of Lyons. Doctrine. A. was both a philosopher and a theologian. The greater part of his writings are theological, but there are many strictly philosophical works within his corpus, such as On Being and Essence, On the Principles of Nature, On the Eternity of the World, and the commentaries on Aristotle and on the Book of Causes. Also important are large sections of strictly philosophical writing incorporated into theological works such as the SCG, ST, and various disputations. Aquinas clearly distinguishes between strictly philosophical investigation and theological investigation. If philosophy is based on the light of natural reason, theology sacra doctrina presupposes faith in divine revelation. While the natural light of reason is insufficient to discover things that can be made known to human beings only through revelation, e.g., belief in the Trinity, Thomas holds that it is impossible for those things revealed to us by God through faith to be opposed to those we can discover by using human reason. For then one or the other would have to be false; and since both come to us from God, God himself would be the author of falsity, something Thomas rejects as abhorrent. Hence it is appropriate for the theologian to use philosophical reasoning in theologizing. Aquinas also distinguishes between the orders to be followed by the theologian and by the philosopher. In theology one reasons from belief in God and his revelation to the implications of this for created reality. In philosophy one begins with an investigation of created reality insofar as this can be understood by human reason and then seeks to arrive at some knowledge of divine reality viewed as the cause of created reality and the end or goal of one’s philosophical inquiry SCG II, c. 4. This means that the order A. follows in his theological Summæ SCG and ST is not the same as that which he prescribes for the philosopher cf. Prooemium to Commentary on the Metaphysics. Also underlying much of Aquinas’s thought is his acceptance of the difference between theoretical or speculative philosophy including natural philosophy, mathematics, and metaphysics and practical philosophy. Being and analogy. For A. the highest part of philosophy is metaphysics, the science of being as being. The subject of this science is not God, but being, viewed without restriction to any given kind of being, or simply as being Prooemium to Commentary on Metaphysics; In de trinitate, qu. 5, a. 4. The metaphysician does not enjoy a direct vision of God in this life, but can reason to knowledge of him by moving from created effects to awareness of him as their uncreated cause. God is therefore not the subject of metaphysics, nor is he included in its subject. God can be studied by the metaphysician only indirectly, as the cause of the finite beings that fall under being as being, the subject of the science. In order to account for the human intellect’s discovery of being as being, in contrast with being as mobile studied by natural philosophy or being as quantified studied by mathematics, Thomas appeals to a special kind of intellectual operation, a negative judgment, technically named by him “separation.” Through this operation one discovers that being, in order to be realized as such, need not be material and chang Aquinas, Saint Thomas A., Saint Thomas 37   37 ing. Only as a result of this judgment is one justified in studying being as being. Following Aristotle and Averroes, Thomas is convinced that the term ‘being’ is used in various ways and with different meanings. Yet these different usages are not unrelated and do enjoy an underlying unity sufficient for being as being to be the subject of a single science. On the level of finite being Thomas adopts and adapts Aristotle’s theory of unity by reference to a first order of being. For Thomas as for Aristotle this unity is guaranteed by the primary referent in our predication of being  substance. Other things are named being only because they are in some way ordered to and dependent on substance, the primary instance of being. Hence being is analogous. Since Thomas’s application of analogy to the divine names presupposes the existence of God, we shall first examine his discussion of that issue. The existence of God and the “five ways.” Thomas holds that unaided human reason, i.e., philosophical reason, can demonstrate that God exists, that he is one, etc., by reasoning from effect to cause De trinitate, qu. 2, a. 3; SCG I, c. 4. Best-known among his many presentations of argumentation for God’s existence are the “five ways.” Perhaps even more interesting for today’s student of his metaphysics is a brief argument developed in one of his first writings, On Being and Essence c.4. There he wishes to determine how essence is realized in what he terms “separate substances,” i.e., the soul, intelligences angels of the Christian tradition, and the first cause God. After criticizing the view that created separate substances are composed of matter and form, Aquinas counters that they are not entirely free from composition. They are composed of a form or essence and an act of existing esse. He immediately develops a complex argument: 1 We can think of an essence or quiddity without knowing whether or not it actually exists. Therefore in such entities essence and act of existing differ unless 2 there is a thing whose quiddity and act of existing are identical. At best there can be only one such being, he continues, by eliminating multiplication of such an entity either through the addition of some difference or through the reception of its form in different instances of matter. Hence, any such being can only be separate and unreceived esse, whereas esse in all else is received in something else, i.e., essence. 3 Since esse in all other entities is therefore distinct from essence or quiddity, existence is communicated to such beings by something else, i.e., they are caused. Since that which exists through something else must be traced back to that which exists of itself, there must be some thing that causes the existence of everything else and that is identical with its act of existing. Otherwise one would regress to infinity in caused causes of existence, which Thomas here dismisses as unacceptable. In qu. 2, a. 1 of ST I Thomas rejects the claim that God’s existence is self-evident to us in this life, and in a. 2 maintains that God’s existence can be demonstrated by reasoning from knowledge of an existing effect to knowledge of God as the cause required for that effect to exist. The first way or argument art. 3 rests upon the fact that various things in our world of sense experience are moved. But whatever is moved is moved by something else. To justify this, Thomas reasons that to be moved is to be reduced from potentiality to actuality, and that nothing can reduce itself from potency to act; for it would then have to be in potency if it is to be moved and in act at the same time and in the same respect. This does not mean that a mover must formally possess the act it is to communicate to something else if it is to move the latter; it must at least possess it virtually, i.e., have the power to communicate it. Whatever is moved, therefore, must be moved by something else. One cannot regress to infinity with moved movers, for then there would be no first mover and, consequently, no other mover; for second movers do not move unless they are moved by a first mover. One must, therefore, conclude to the existence of a first mover which is moved by nothing else, and this “everyone understands to be God.” The second way takes as its point of departure an ordering of efficient causes as indicated to us by our investigation of sensible things. By this Thomas means that we perceive in the world of sensible things that certain efficient causes cannot exercise their causal activity unless they are also caused by something else. But nothing can be the efficient cause of itself, since it would then have to be prior to itself. One cannot regress to infinity in ordered efficient causes. In ordered efficient causes, the first is the cause of the intermediary, and the intermediary is the cause of the last whether the intermediary is one or many. Hence if there were no first efficient cause, there would be no intermediary and no last cause. Thomas concludes from this that one must acknowledge the existence of a first efficient cause, “which everyone names God.” The third way consists of two major parts. Some Aquinas, Saint Thomas Aquinas, Saint Thomas 38   38 textual variants have complicated the proper interpretation of the first part. In brief, Aquinas appeals to the fact that certain things are subject to generation and corruption to show that they are “possible,” i.e., capable of existing and not existing. Not all things can be of this kind revised text, for that which has the possibility of not existing at some time does not exist. If, therefore, all things are capable of not existing, at some time there was nothing whatsoever. If that were so, even now there would be nothing, since what does not exist can only begin to exist through something else that exists. Therefore not all beings are capable of existing and not existing. There must be some necessary being. Since such a necessary, i.e., incorruptible, being might still be caused by something else, Thomas adds a second part to the argument. Every necessary being either depends on something else for its necessity or it does not. One cannot regress to infinity in necessary beings that depend on something else for their necessity. Therefore there must be some being that is necessary of itself and that does not depend on another cause for its necessity, i.e., God. The statement in the first part to the effect that what has the possibility of not existing at some point does not exist has been subject to considerable dispute among commentators. Moreover, even if one grants this and supposes that every individual being is a “possible” and therefore has not existed at some point in the past, it does not easily follow from this that the totality of existing things will also have been nonexistent at some point in the past. Given this, some interpreters prefer to substitute for the third way the more satisfactory versions found in SCG I ch. 15 and SCG II ch. 15. Thomas’s fourth way is based on the varying degrees of perfection we discover among the beings we experience. Some are more or less good, more or less true, more or less noble, etc., than others. But the more and less are said of different things insofar as they approach in varying degrees something that is such to a maximum degree. Therefore there is something that is truest and best and noblest and hence that is also being to the maximum degree. To support this Thomas comments that those things that are true to the maximum degree also enjoy being to the maximum degree; in other words he appeals to the convertibility between being and truth of being. In the second part of this argument Thomas argues that what is supremely such in a given genus is the cause of all other things in that genus. Therefore there is something that is the cause of being, goodness, etc., for all other beings, and this we call God. Much discussion has centered on Thomas’s claim that the more and less are said of different things insofar as they approach something that is such to the maximum degree. Some find this insufficient to justify the conclusion that a maximum must exist, and would here insert an appeal to efficient causality and his theory of participation. If certan entities share or participate in such a perfection only to a limited degree, they must receive that perfection from something else. While more satisfactory from a philosophical perspective, such an insertion seems to change the argument of the fourth way significantly. The fifth way is based on the way things in the universe are governed. Thomas observes that certain things that lack the ability to know, i.e., natural bodies, act for an end. This follows from the fact that they always or at least usually act in the same way to attain that which is best. For Thomas this indicates that they reach their ends by “intention” and not merely from chance. And this in turn implies that they are directed to their ends by some knowing and intelligent being. Hence some intelligent being exists that orders natural things to their ends. This argument rests on final causality and should not be confused with any based on order and design. Aquinas’s frequently repeated denial that in this life we can know what God is should here be recalled. If we can know that God exists and what he is not, we cannot know what he is see, e.g., SCG I, c. 30. Even when we apply the names of pure perfections to God, we first discover such perfections in limited fashion in creatures. What the names of such perfections are intended to signify may indeed be free from all imperfection, but every such name carries with it some deficiency in the way in which it signifies. When a name such as ‘goodness’, for instance, is signified abstractly e.g., ‘God is goodness’, this abstract way of signifying suggests that goodness does not subsist in itself. When such a name is signified concretely e.g., ‘God is good’, this concrete way of signifying implies some kind of composition between God and his goodness. Hence while such names are to be affirmed of God as regards that which they signify, the way in which they signify is to be denied of him. This final point sets the stage for Thomas to apply his theory of analogy to the divine names. Names of pure perfections such as ‘good’, ‘true’, ‘being’, etc., cannot be applied to God with Aquinas, Saint Thomas Aquinas, Saint Thomas 39   39 exactly the same meaning they have when affirmed of creatures univocally, nor with entirely different meanings equivocally. Hence they are affirmed of God and of creatures by an analogy based on the relationship that obtains between a creature viewed as an effect and God its uncaused cause. Because some minimum degree of similarity must obtain between any effect and its cause, Thomas is convinced that in some way a caused perfection imitates and participates in God, its uncaused and unparticipated source. Because no caused effect can ever be equal to its uncreated cause, every perfection that we affirm of God is realized in him in a way different from the way we discover it in creatures. This dissimilarity is so great that we can never have quidditative knowledge of God in this life know what God is. But the similarity is sufficient for us to conclude that what we understand by a perfection such as goodness in creatures is present in God in unrestricted fashion. Even though Thomas’s identification of the kind of analogy to be used in predicating divine names underwent some development, in mature works such as On the Power of God qu. 7, a. 7, SCG I c.34, and ST I qu. 13, a. 5, he identifies this as the analogy of “one to another,” rather than as the analogy of “many to one.” In none of these works does he propose using the analogy of “proportionality” that he had previously defended in On Truth qu. 2, a. 11. Theological virtues. While Aquinas is convinced that human reason can arrive at knowledge that God exists and at meaningful predication of the divine names, he does not think the majority of human beings will actually succeed in such an effort SCG I, c. 4; ST IIIIæ, qu. 2, a. 4. Hence he concludes that it was fitting for God to reveal such truths to mankind along with others that purely philosophical inquiry could never discover even in principle. Acceptance of the truth of divine revelation presupposes the gift of the theological virtue of faith in the believer. Faith is an infused virtue by reason of which we accept on God’s authority what he has revealed to us. To believe is an act of the intellect that assents to divine truth as a result of a command on the part of the human will, a will that itself is moved by God through grace ST II IIæ, qu. 2, a. 9. For Thomas the theological virtues, having God the ultimate end as their object, are prior to all other virtues whether natural or infused. Because the ultimate end must be present in the intellect before it is present to the will, and because the ultimate end is present in the will by reason of hope and charity the other two theological virtues, in this respect faith is prior to hope and charity. Hope is the theological virtue through which we trust that with divine assistance we will attain the infinite good  eternal enjoyment of God ST IIIIæ, qu. 17, aa. 12. In the order of generation, hope is prior to charity; but in the order of perfection charity is prior both to hope and faith. While neither faith nor hope will remain in those who reach the eternal vision of God in the life to come, charity will endure in the blessed. It is a virtue or habitual form that is infused into the soul by God and that inclines us to love him for his own sake. If charity is more excellent than faith or hope ST II IIæ, qu. 23, a. 6, through charity the acts of all other virtues are ordered to God, their ultimate end qu. 23, a. 8.  Aquino -- Aquinismo“If followers of William are called Occamists, followers of a Saint should surely call themselves “Aquinistæ”! -- neo-Thomismas opposed to palæo-Thomism --, a philosophical-theological movement in the nineteenth and twentieth centuries manifesting a revival of interest in Aquinas. It was stimulated by Pope Leo XIII’s encyclical Æterni Patris 1879 calling for a renewed emphasis on the teaching of Thomistic principles to meet the intellectual and social challenges of modernity. The movement reached its peak in the 0s, though its influence continues to be seen in organizations such as the  Catholic Philosophical Association. Among its major figures are Joseph Kleutgen, Désiré Mercier, Joseph Maréchal, Pierre Rousselot, Réginald Garrigou-LaGrange, Martin Grabmann, M.-D. Chenu, Maritain, Gilson, Yves R. Simon, Josef Pieper, Rahner, Fabro, Coreth, Lonergan, and Clarke. Few, if any, of these figures have described themselves as NeoThomists; some explicitly rejected the designation. Neo-Thomists have little in common except their commitment to Aquinas and his relevance to the contemporary world. Their interest produced a more historically accurate understanding of Aquinas and his contribution to medieval thought Grabmann, Gilson, Chenu, including a previously ignored use of the Platonic metaphysics of participation Fabro. This richer understanding of Aquinas, as forging a creative synthesis in the midst of competing traditions, has made arguing for his relevance easier. Those Neo-Thomists who were suspicious of modernity produced fresh readings of Aquinas’s texts applied to contemporary problems Pieper, Gilson. Their influence can be seen in the revival of virtue theory and the work of Alasdair MacIntyre. Others sought to develop Aquinas’s thought with the aid of later Thomists Maritain, Simon and incorporated the interpretations of Counter-Reformation Thomists, such as Cajetan and Jean Poinsot, to produce more sophisticated, and controversial, accounts of the intelligence, intentionality, semiotics, and practical knowledge. Those Neo-Thomists willing to engage modern thought on its own terms interpreted modern philosophy sympathetically using the principles of Aquinas Maréchal, Lonergan, Clarke, seeking dialogue rather than confrontation. However, some readings of Aquinas are so thoroughly integrated into modern philosophy that they can seem assimilated Rahner, Coreth; their highly individualized metaphysics inspired as much by other philosophical influences, especially Heidegger, as Aquinas. Some of the labels currently used among Neo-Thomists suggest a division in the movement over critical, postKantian methodology. ‘Existential Thomism’ is used for those who emphasize both the real distinction between essence and existence and the role of the sensible in the mind’s first grasp of being. ‘Transcendental Thomism’ applies to figures like Maréchal, Rousselot, Rahner, and Coreth who rely upon the inherent dynamism of the mind toward the real, rooted in Aquinas’s theory of the active intellect, from which to deduce their metaphysics of being.  Dedicatio. Dilecto sibi præposito Lovaniensi frater Thomas de Aquino salutem et veræ sapientiæ incrementa. Diligentiæ tuæ, qua in iuvenili ætate non vanitati sed sapientiæ intendis, studio provocatus, et desiderio satisfacere cupiens, libro Aristotelis, qui peri hermeneias dicitur, multis obscuritatibus involuto, inter multiplices occupationum mearum sollicitudines, expositionem adhibere curavi, hoc gerens in animo sic altiora pro posse perfectioribus exhibere, ut tamen iunioribus proficiendi auxilia tradere non recusem. Suscipiat ergo studiositas tua præsentis expositionis munus exiguum, ex quo si profeceris, provocare me poteris ad maiora. 1 Sicut dicit philosophus in III de anima, duplex est operatio intellectus: una quidem, quæ dicitur indivisibilium intelligentia, per quam scilicet intellectus apprehendit essentiam uniuscuiusque rei in seipsa; alia est operatio intellectus scilicet componentis et dividentis. Additur autem et tertia operatio, scilicet ratiocinandi, secundum quod ratio procedit a notis ad inquisitionem ignotorum. Harum autem operationum prima ordinatur ad secundam: quia non potest esse compositio et divisio, nisi simplicium apprehensorum. Secunda vero ordinatur ad tertiam: quia videlicet oportet quod ex aliquo vero cognito, cui intellectus assentiat, procedatur ad certitudinem accipiendam de aliquibus ignotis. There is a twofold operation of the intellect, as the Philosopher says in III De anima [6: 430a 26]. One is the understanding of simple objects, that is, the operation by which the intellect apprebends just the essence of a thing alone; the other is the operation of composing and dividing. There is also a third operation, that of reasoning, by which reason proceeds from what is known to the investigation of things that are unknown. The first of these operations is ordered to the second, for there cannot be composition and division unless things have already been apprehended simply. The second, in turn, is ordered to the third, for clearly we must proceed from some known truth to which the intellect assents in order to have certitude about something not yet known. Aquinas pr. 2 Cum autem logica dicatur rationalis scientia, necesse est quod eius consideratio versetur circa ea quæ pertinent ad tres prædictas operationes rationis. De his igitur quæ pertinent ad primam operationem intellectus, idest de his quæ simplici intellectu concipiuntur, determinat Aristoteles in libro prædicamentorum. De his vero, quæ pertinent ad secundam operationem, scilicet de enunciatione affirmativa et negativa, determinat philosophus in libro perihermeneias. De his vero quæ pertinent ad tertiam operationem determinat in libro priorum et in consequentibus, in quibus agitur de syllogismo simpliciter et de diversis syllogismorum et argumentationum speciebus, quibus ratio de uno procedit ad aliud. Et ideo secundum prædictum ordinem trium operationum, liber prædicamentorum ordinatur ad librum perihermeneias, qui ordinatur ad librum priorum et sequentes. Since logic is called rational science it must direct its consideration to the things that belong to the three operations of reason we have mentioned. Accordingly, Aristotle treats those belonging to the first operation of the intellect, i.e., those conceived by simple understanding, in the book Prædicamentorum; those belonging to the second operation, i.e., affirmative and negative enunciation, in the book Perihermeneias; those belonging to the third operation in the book Priorum and the books following it in which he treats the syllogism absolutely, the different kinds of syllogism, and the species of argumentation by which reason proceeds from one thing to another. And since the three operations of reason are ordered to each other so are the books: the Prædicamenta to the Perihermeneias and the Perihermeneias to the Priora and the books following it. Aquinas pr. 3. Dicitur ergo liber iste, qui præ manibus habetur, perihermeneias, quasi de interpretatione. Dicitur autem interpretatio, secundum Boethium, vox significativa, quæ per se aliquid significat, sive sit complexa sive incomplexa. Unde coniunctiones et præpositiones et alia huiusmodi non dicuntur interpretationes, quia non per se aliquid significant. Similiter etiam voces signi-ficantes naturaliter, non ex proposito aut cum imaginatione aliquid significandi, sicut sunt voces brutorum animalium, interpretationes dici non possunt. Qui enim interpretatur aliquid exponere intendit. Et ideo sola nomina et verba et orationes dicuntur interpretationes, de quibus in hoc libro determinatur. Sed tamen nomen et verbum magis interpretationis principia esse videntur, quam interpretationes. Ille enim interpretari videtur, qui exponit aliquid esse verum vel falsum. Et ideo sola oratio enunciativa, in qua verum vel falsum invenitur, interpretatio vocatur. Cæteræ vero orationes, ut optativa et imperativa, magis ordinantur ad exprimendum affectum, quam ad interpretandum id quod in intellectu habetur. Intitulatur ergo liber iste de interpretatione, ac si dicetur de enunciativa oratione: in qua verum vel falsum invenitur. Non autem hic agitur de nomine et verbo, nisi in quantum sunt partes enunciationis. Est enim proprium uniuscuiusque scientiæ partes subiecti tradere, sicut et passiones. Patet igitur ad quam partem philosophiæ pertineat liber iste, et quæ sit necessitas istius, et quem ordinem teneat inter logicæ libros.3. The one we are now examining is named Perihermeneias, that is, On Interpretation. Interpretation, according to Boethius, is "significant vocal sound —whether complex or incomplex — which signifies something by itself.” Conjunctions, then, and prepositions and other words of this kind are not called interpretations since they do not signify anything by themselves. Nor can sounds signifying naturally but not from purpose or in connection with a mental image of signifying something—such as the sounds of brute animals—be called interpretations, for one who in terprets intends to explain something. Therefore only names and verbs and speech are called interpretations and these Aristotle treats in this book. The name and verb, however, seem to be principles of interpretation rather than interpretations, for one who interprets seems to explain something as either true or false. Therefore, only enunciative speech in which truth or falsity is found is called interpretation. Other kinds of speech, such as optatives and imperatives, are ordered rather to expressing volition than to interpreting what is in the intellect. This book, then, is entitled On Interpretation, that is to say, On Enunciative Speech in which truth or falsity is found. The name and verb are treated only insofar as they are parts of the enunciation; for it is proper to a science to treat the parts of its subject as well as its properties. It is clear, then, to which part of philosophy this book belongs, what its necessity is, and what its place is among the books on logic. I. 1. Præmittit autem huic operi philosophus prooemium, in quo sigillatim exponit ea, quæ in hoc libro sunt tractanda. Et quia omnis scientia præmittit ea, quæ de principiis sunt; partes autem compositorum sunt eorum principia; ideo oportet intendenti tractare de enunciatione præmittere de partibus eius. Unde dicit: primum oportet constituere, idest definire quid sit nomen et quid sit verbum. In Græco habetur, primum oportet poni et idem significat. Quia enim demonstrationes definitiones præsupponunt, ex quibus concludunt, merito dicuntur positiones. Et ideo præmittuntur hic solæ definitiones eorum, de quibus agendum est: quia ex definitionibus alia cognoscuntur. The Philosopher begins this work with an introduction in which he points out one by one the things that are to be treated. For, since every science begins with a treatment of the principles, and the principles of composite things are their parts, one who intends to treat enunciation must begin with its parts, Therefore Aristotle begins by saying: First we must determine, i.e., define, what a name is and what a verb is. In the Greek text it is First we must posit, which signifies the same thing, for demonstrations presuppose definitions, from which they conclude, and hence definitions are rightly called "positions.” This is the reason he only points out here the definitions of the things to be treated; for from definitions other things are known. 2. Si quis autem quærat, cum in libro prædicamentorum de simplicibus dictum sit, quæ fuit necessitas ut hic rursum de nomine et verbo determinaretur. Ad hoc dicendum quod simplicium dictionum triplex potest esse consideratio. Una quidem, secundum quod absolute significant simplices intellectus, et sic earum consideratio pertinet ad librum prædicamentorum. Alio modo, secundum rationem, prout sunt partes enunciationis. Et sic determinatur de eis in hoc libro; et ideo traduntur sub ratione nominis et verbi: de quorum ratione est quod significent aliquid cum tempore vel sine tempore, et alia huiusmodi, quæ pertinent ad rationem dictionum, secundum quod constituunt enunciationem. Tertio modo, considerantur secundum quod ex eis constituitur ordo syllogisticus, et sic determinatur de eis sub ratione terminorum in libro priorum. It might be asked why it is necessary to treat simple things again, i.e., the name and the verb, for they were treated in the book Prædicamentorum. In answer to this we should say that simple words can be considered in three ways: first, as they signify simple intellection absolutely, which is the consideration proper to the book Prædicamentorum; secondly, according to their function as parts of the enunciation, which is the way they are considered in this book. Hence, they are treated here under the formality of the name and the verb, and under this formality they signify something with time or without time and other things of the kind that belong to the formality of words as they are components of an enunciation. Finally, simple words may be considered as they are components of a syllogistic ordering. They are treated then under the formality of terms and this Aristotle does in the book Priorum. 3 Potest iterum dubitari quare, prætermissis aliis orationis partibus, de solo nomine et verbo determinet. Ad quod dicendum est quod, quia de simplici enunciatione determinare intendit, sufficit ut solas illas partes enunciationis pertractet, ex quibus ex necessitate simplex oratio constat. Potest autem ex solo nomine et verbo simplex enunciatio fieri, non autem ex aliis orationis partibus sine his; et ideo sufficiens ei fuit de his duabus determinare. Vel potest dici quod sola nomina et verba sunt principales orationis partes. Sub nominibus enim comprehenduntur pronomina, quæ, etsi non nominant naturam, personam tamen determinant, et ideo loco nominum ponuntur: sub verbo vero participium, quod consignificat tempus: quamvis et cum nomine convenientiam habeat. Alia vero sunt magis colligationes partium orationis, significantes habitudinem unius ad aliam, quam orationis partes; sicut clavi et alia huiusmodi non sunt partes navis, sed partium navis coniunctiones. It might be asked why he treats only the name and verb and omits the other parts of speech. The reason could be that Aristotle intends to establish rules about the simple enunciation and for this it is sufficient to consider only the parts of the enunciation that are necessary for simple speech. A simple enunciation can be formed from just a name and a verb, but it cannot be formed from other parts of speech without these. Therefore, it is sufficient to treat these two.On the other hand, the reason could be that names and verbs are the principal parts of speech. Pronouns, which do not name a nature but determine a person-and therefore are put in place of names-are comprehended under names. The participle-althougb it has similarities with the name-signifies with time and is therefore comprehended under the verb. The others are things that unite the parts of speech. They signify relations of one part to another rather than as parts of speech; as nails and other parts of this kind are not parts of a ship, but connect the parts of a ship. 4 His igitur præmissis quasi principiis, subiungit de his, quæ pertinent ad principalem intentionem, dicens: postea quid negatio et quid affirmatio, quæ sunt enunciationis partes: non quidem integrales, sicut nomen et verbum (alioquin oporteret omnem enunciationem ex affirmatione et negatione compositam esse), sed partes subiectivæ, idest species. Quod quidem nunc supponatur, posterius autem manifestabitur. After he has proposed these parts [the name and the verb] as principles, Aristotle states what he principally intends to establish:... then what negation is and affirmation. These, too, are parts of the enunciation, not integral parts however, as are the name and the verb—otherwise every enunciation would have to be formed from an affirmation and negation—but subjective parts, i.e., species. This is supposed here but will be proved later. 5 Sed potest dubitari: cum enunciatio dividatur in categoricam et hypotheticam, quare de his non facit mentionem, sicut de affirmatione et negatione. Et potest dici quod hypothetica enunciatio ex pluribus categoricis componitur. Unde non differunt nisi secundum differentiam unius et multi. Vel potest dici, et melius, quod hypothetica enunciatio non continet absolutam veritatem, cuius cognitio requiritur in demonstratione, ad quam liber iste principaliter ordinatur; sed significat aliquid verum esse ex suppositione: quod non sufficit in scientiis demonstrativis, nisi confirmetur per absolutam veritatem simplicis enunciationis. Et ideo Aristoteles prætermisit tractatum de hypotheticis enunciationibus et syllogismis. Subdit autem, et enunciatio, quæ est genus negationis et affirmationis; et oratio, quæ est genus enunciationis. Since enunciation is divided into categorical and hypothetical, it might be asked why he does not list these as well as affirmation and negation. In reply to this we could say that Aristotle has not added these because the hypothetical enunciation is composed of many categorical propositions and hence categorical and hypothetical only differ according to the difference of one and many.Or we could say—and this would be a better reason—that the hypothetical enunciation does not contain absolute truth, the knowledge of which is required in demonstration, to which this book is principally ordered; rather, it signifies something as true by supposition, which does not suffice for demonstrative sciences unless it is confirmed by the absolute truth of the simple enunciation. This is the reason Aristotle does not treat either hypothetical enunciations or syllogisms. He adds, and the enunciation, which is the genus of negation and affirmation; and speech, which is the genus of enunciation.  6 Si quis ulterius quærat, quare non facit ulterius mentionem de voce, dicendum est quod vox est quoddam naturale; unde pertinet ad considerationem naturalis philosophiæ, ut patet in secundo de anima, et in ultimo de generatione animalium. Unde etiam non est proprie orationis genus, sed assumitur ad constitutionem orationis, sicut res naturales ad constitutionem artificialium. If it should be asked why, besides these, he does not mention vocal sound, it is because vocal sound is something natural and therefore belongs to the consideration of natural philosophy, as is evident in II De Anima and at the end of De generatione animalium [ch. 8]. Also, since it is something natural, vocal sound is not properly the genus of speech but is presupposed for the forming of speech, as natural things are presupposed for the formation of artificial things. 7 Videtur autem ordo enunciationis esse præposterus. Nam affirmatio naturaliter est prior negatione, et iis prior est enunciatio, sicut genus. Et per consequens oratio enunciatione. Sed dicendum quod, quia a partibus inceperat enumerare, procedit a partibus ad totum. Negationem autem, quæ divisionem continet, eadem ratione præponit affirmationi, quæ consistit in compositione: quia divisio magis accedit ad partes, compositio vero magis accedit ad totum. Vel potest dici, secundum quosdam, quod præmittitur negatio, quia in iis quæ possunt esse et non esse, prius est non esse, quod significat negatio, quam esse, quod significat affirmatio. Sed tamen, quia sunt species ex æquo dividentes genus, sunt simul natura; unde non refert quod eorum præponatur. In this introduction, however, Aristotle seems to have inverted the order of the enunciation, for affirmation is naturally prior to negation and enunciation prior to these as a genus; and consequently, speech to enunciation. We could say in reply to this that he began to enumerate from the parts and consequently he proceeds from the parts to the whole. He puts negation, which contains division, before affirmation, which consists of composition, for the same reason: division is closer to the parts, composition closer to the whole. Or we could say, as some do, that he puts negation first because in those things that can be and not be, non-being, which negation signifies, is prior to being, which affirmation signifies. Aristotle, however, does not refer to the fact that one of them is placed before the other, for they are species equally dividing a genus and are therefore simultaneous according to nature. Præmisso prooemio, philosophus accedit ad propositum exequendum. Et quia ea, de quibus promiserat se dicturum, sunt voces signi-ficativæ complexæ vel incomplexæ, ideo præmittit tractatum de sign-ificatione vocum. Et deinde de vocibus signi-ficativis determinat de quibus in prooemio se dicturum promiserat. Et hoc ibi:. Nomen ergo est vox significativa et cetera. Circa primum duo facit. Pprimo, determinat qualis sit sign-ificatio vocum. Scundo, ostendit differentiam significationum vocum complexarum et incomplexarum. Ibi: est autem quemadmodum et cetera. Circa primum duo facit. Primo quidem, præmittit ordinem signi-ficationis vocum. Secundo, ostendit qualis sit vocum signi-ficatio, utrum sit ex natura vel *ex impositione* [ex positione, ex arte non ex natura – signo ex natura – signo ex arte, segno da natura, segno d’arte --. Ibi: et quemadmodum nec litteræ et cetera. After his introduction the Philosopher begins to investigate the things he has proposed. Since the things he promised to speak of are either complex or incomplex significant vocal sounds, he prefaces this with a treatment of the signification of vocal sounds; then he takes up the significant vocal sounds he proposed in the introduction where he says, A name, then, is a vocal sound significant by convention, without time, etc. In regard to the signification of vocal sounds he first determines what kind of signification vocal sound has and then shows the difference between the signification of complex and incomplex vocal sounds where he says, As sometimes there is thought in the soul, etc. With respect to the first point, he presents the order of the signification of vocal sounds and then shows what kind of signification vocal sound has, i.e., whether it is from nature or by imposition. This he does where he says, And just as letters are not the same for all men, etc. Est ergo considerandum quod circa primum tria proponit, ex quorum uno intelligitur quartum. Aristoteles proponit enim scripturam, voces et animæ passiones, ex quibus intelliguntur res. Nam passio est ex im-pressione alicuius agentis. Et sic passiones animæ originem habent ab ipsis rebus [teoria causale della percezione]. Et si quidem homo esset naturaliter animal solitarium, sufficerent sibi animæ passiones, quibus ipsis rebus conformaretur, ut earum *notitiam* [nota, notitia – notizia – notatura --]  in se haberet. Sed quia homo est animal naturaliter politicum et sociale [chi ama la comunicazione!], necesse fuit quod conceptiones unius hominis *innotescerent* [co-gnoscere] [informare, notificare, essibire, per influire] aliis, quod fit per vocem. Et ideo necesse fuit esse voces signi-ficativas, ad hoc quod homines ad invicem conviverent. Unde illi, qui sunt diversarum linguarum, non possunt bene convivere ad invicem. Rursum si homo uteretur sola cognitione sensitiva, quæ respicit solum ad hic et nunc, sufficeret sibi ad convivendum aliis vox signi-ficativa, sicut et cæteris animalibus, quæ per quasdam voces, suas conceptiones invicem sibi manifestant. Sed quia homo utitur etiam intellectuali cognitione, quæ abstrahit ab hic et nunc. Consequitur ipsum sollicitudo non solum de præsentibus secundum locum et tempus, sed etiam de his quæ distant loco et futura sunt tempore. Unde ut homo conceptiones suas etiam his qui distant secundum locum et his qui venturi sunt in futuro tempore manifestet, necessarius fuit usus scripturæ. Apropos of the order of signification of vocal sounds he proposes three things, from one of which a fourth is understood. He proposes writing, vocal sounds, and passions of the soul; things is understood from the latter, for passion is from the impression of something acting, and hence passions of the soul have their origin from things. Now if man were by nature a solitary animal the passions of the soul by which he was conformed to things so as to have knowledge of them would be sufficient for him; but since he is by nature a political and social animal it was necessary that his conceptions be made known to others. This he does through vocal sound. Therefore there had to be significant vocal sounds in order that men might live together. Whence those who speak different languages find it difficult to live together in social unity. Again, if man had only sensitive cognition, which is of the here and now, such significant vocal sounds as the other animals use to manifest their conceptions to each other would be sufficient for him to live with others. But man also has the advantage of intellectual cognition, which abstracts from the here and now, and as a consequence, is concerned with things distant in place and future in time as well as things present according to time and place. Hence the use of writing was necessary so that he might manifest his conceptions to those who are distant according to place and to those who will come in future time. 3. Sed quia logica ordinatur ad cognitionem de rebus sumendam, signi-ficatio vocum, quæ est *immediate* [senza medio, non-mediata] ipsis conceptionibus intellectus, pertinet ad principalem considerationem ipsius. Signi-ficatio autem litterarum, tanquam magis remota [mediate], non pertinet ad eius considerationem, sed magis ad considerationem grammatici e non filosofi. Et ideo exponens ordinem signi-ficationum non incipit a litteris, sed a vocibus. Quarum primo signi-ficationem exponens, dicit: sunt ergo ea, quæ sunt in voce, notæ, idest, signa earum passionum quæ sunt in anima. Dicit autem ergo, quasi ex præmissis concludens. Qquia supra dixerat determinandum esse de nomine et verbo et aliis prædictis. Hæc autem sunt voces signi-ficativæ. Ergo oportet vocum significationem exponere. However, since logic is ordered to obtaining knowledge about things, the signification of vocal sounds, which is immediate to the conceptions of the intellect, is its principal consideration. The signification of written signs, being more remote, belongs to the consideration of the grammarian rather than the logician. Aristotle therefore begins his explanation of the order of signification from vocal sounds, not written signs. First he explains the signification of vocal sounds: Therefore those that are in vocal sound are signs of passions in the soul. He says "therefore” as if concluding from premises, because he has already said that we must establish what a name is, and a verb and the other things he mentioned; but these are significant vocal sounds; therefore, signification of vocal sounds must be explained. 4. Utitur autem hoc modo loquendi, ut dicat, ea quæ sunt in voce, et non, voces, ut quasi continuatim loquatur cum prædictis. Dixerat enim dicendum esse de nomine et verbo et aliis huiusmodi. Hæc autem tripliciter habent esse. Uno quidem modo, in conceptione intellectus. Alio modo, in prolatione vocis. Tertio modo, in conscriptione litterarum. Dicit ergo, ea quæ sunt in voce etc. Ac si dicat, nomina et verba et alia consequentia, quæ tantum sunt in voce, sunt notæ. Vel, quia non omnes voces sunt signi-ficativæ, et earum quædam sunt signi-ficativæ *naturaliter*, quæ longe sunt a ratione nominis et verbi et aliorum consequentium. Ut appropriet suum dictum ad ea de quibus intendit, ideo dicit, ea quæ sunt in voce, idest quæ continentur sub voce, sicut partes sub toto. Vel, quia vox est quoddam naturale, nomen autem et verbum signi-ficant *ex institutione humana*, quæ advenit rei naturali sicut materiæ, ut forma lecti ligno. Ideo ad *de-signandum* [DE-SIGNARE, desegno] nomina et verba et alia consequentia dicit, ea quæ sunt in voce, ac si de lecto diceretur, ea quæ sunt in ligno. When he says "Those that are in vocal sound,” and not "vocal sounds,” his mode of speaking implies a continuity with what he has just been saying, namely, we must define the name and the verb, etc. Now these have being in three ways: in the conception of the intellect, in the utterance of the voice, and in the writing of letters. He could therefore mean when he says "Those that are in vocal sound,” etc., names and verbs and the other things we are going to define, insofar as they are in vocal sound, are signs. On the other hand, he may be speaking in this way because not all vocal sounds are significant, and of those that are, some are significant naturally and hence are different in nature from the name and the verb and the other things to be defined. Therefore, to adapt what he has said to the things of which he intends to speak he says, "Those that are in vocal sound,” i.e., that are contained under vocal sound as parts under a whole. There could be still another reason for his mode of speaking. Vocal sound is something natural. The name and verb, on the other hand, signify by human institution, that is, the signification is added to the natural thing as a form to matter, as the form of a bed is added to wood. Therefore, to designate names and verbs and the other things he is going to define he says, "Those that are in vocal sound,” in the same way he would say of a bed, "that which is in wood.” 5. Circa id autem quod dicit, earum quæ sunt in anima passionum, considerandum est quod passiones animæ communiter dici solent appetitus *sensibilis* affectiones, sicut ira, gaudium et alia huiusmodi, ut dicitur in II Ethicorum. Et verum est quod huiusmodi passiones significant naturaliter quædam voces hominum, ut gemitus infirmorum [infirmi], et aliorum animalium, ut dicitur in I politicæ. Sed nunc sermo est de vocibus significativis *ex institutione* humana. Et ideo oportet passiones animæ hic intelligere intellectus conceptiones, quas nomina et verba et orationes significant immediate, secundum sententiam Aristotelis. Non enim potest esse quod significent immediate ipsas res, ut ex ipso modo significandi apparet. Significat enim hoc nomen ‘homo’ naturam humanam [homo] in abstractione a singularibus. Unde non potest esse quod significet immediate hominem singularem. Unde Platonici posuerunt quod significaret ipsam *ideam* [hominis] separatam. Sed quia hoc secundum suam abstractionem non subsistit realiter secundum sententiam Aristotelis, sed est in solo intellectu. Ideo necesse fuit Aristoteli dicere quod voces significant intellectus conceptiones immediate [IN-MEDIATA, NON-MEDIATA – senza medio] et eis mediantibus [MEDIATA -- medio] res. U segna [mediatamente] che piove non che CREDE che piove.  When he speaks of passions in the soul we are apt to think of the affections of the sensitive appetite, such as anger, joy, and the other passions that are customarily and commonly called passions of the soul, as is the case in II Ethicorum. It is true that some of the vocal sounds man makes signify passions of this kind naturally, such as the groans of the sick and the sounds of other animals, as is said in I Politicæ. But here Aristotle is speaking of vocal sounds that are significant by human institution. Therefore "passions in the soul” must be understood here as conceptions of the intellect, and names, verbs, and speech, signify these conceptions of the intellect immediately according to the teaching of Aristotle. They cannot immediately signify things, as is clear from the mode of signifying, for the name "man” signifies human nature in abstraction from singulars; hence it is impossible that it immediately signify a singular man. The Platonists for this reason held that it signified the separated idea of man. But because in Aristotle’s teaching man in the abstract does not really subsist, but is only in the mind, it was necessary for Aristotle to say that vocal sounds signify the conceptions of the intellect immediately and things by means of them. 6. Sed quia non est consuetum quod conceptiones intellectus Aristoteles nominet passiones. Ideo Andronicus posuit hunc librum non esse Aristotelis. Sed manifeste invenitur in 1 de anima quod passiones animæ vocat omnes animæ *operations* [judicate/volere – accetare]. Unde et ipsa conceptio intellectus passio dici potest. Vel quia intelligere nostrum non est sine “phantasmate” [sing. fantasma – etym. – fendere, offendere, manifestare, diafano]. Quod non est sine corporali [del corpo] passione. Unde et *imaginativam* philosophus in III de anima vocat passivum [non activum] intellectum. Vel quia extenso nomine passionis ad omnem receptionem, etiam ipsum intelligere intellectus possibilis [passibilis] quoddam *pati* est, ut dicitur in III de anima. Utitur autem potius nomine passionum, quam intellectuum: tum quia ex aliqua animæ passione provenit, puta *ex amore* vel odio, ut homo interiorem conceptum per vocem alteri significare velit. Tum etiam quia significatio vocum refertur ad conceptionem intellectus, secundum quod oritur a rebus per modum cuiusdam *impressionis* [im-primere – ex-primere] vel passionis. Since Aristotle did not customarily speak of conceptions of the intellect as passions, Andronicus took the position that this book was not Aristotle’s. In I De anima, however, it is obvious that he calls all of the operations of the soul "passions” of the soul. Whence even the conception of the intellect can be called a passion and this either because we do not understand without a phantasm, which requires corporeal passion (for which reason the Philosopher calls the imaginative power the passive intellect) [De Anima]; or because by extending the name "passion” to every reception, the understanding of the possible intellect is also a kind of undergoing, as is said in III De anima. Aristotle uses the name "passion,” rather than "understanding,” however, for two reasons: first, because man wills to signify an interior conception to another through vocal sound as a result of some passion of the soul, such as love or hate; secondly, because the signification of vocal sound is referred to the conception of the intellect inasmuch as the conception arises from things by way of a kind of impression or passion. 7. Secundo, cum dicit: et ea quæ scribuntur etc., agit de signi-ficatione Scripturæ: et secundum Alexandrum hoc inducit ad manifestandum præcedentem sententiam per modum similitudinis, ut sit sensus. Ita ea quæ sunt in voce sunt signa passionum animæ, sicut et litteræ sunt signa vocum. Quod etiam manifestat per sequentia, cum dicit: et quemadmodum nec litteræ etc.; inducens hoc quasi signum præcedentis. Quod enim litteræ significent voces, significatur per hoc, quod, sicut sunt diversæ voces apud diversos, ita et diversæ litteræ. Et secundum hanc expositionem, ideo non dixit, et litteræ eorum quæ sunt in voce, sed ea quæ scribuntur. Quia dicuntur litteræ etiam in prolatione et Scriptura, quamvis magis proprie, secundum quod sunt in Scriptura, dicantur litteræ; secundum autem quod sunt in prolatione, dicantur elementa vocis. Sed quia Aristoteles non dicit, sicut et ea quæ scribuntur, sed continuam narrationem facit, melius est ut dicatur, sicut Porphyrius exposuit, quod Aristoteles procedit ulterius ad complendum ordinem significationis. Postquam enim dixerat quod *nomina* [Fido -- denotatum] et verba [-- is shaggy -- attributum], quæ sunt in voce, sunt *signa* eorum quæ sunt *in* *anima*, continuatim subdit quod nomina et verba quæ scribuntur, signa sunt eorum nominum et verborum quæ sunt in voce. When he says, and those that are written are signs of those in vocal sound, he treats of the signification of writing. According to Alexander he introduces this to make the preceding clause evident by means of a similitude; and the meaning is: those that are in vocal sound are signs of the passions of the soul in the way in which letters are of vocal sound; then he goes On to manifest this point where he says, And just as letters are not the same for all men so neither are vocal sounds the same—by introducing this as a sign of the preceding. For when he says in effect, just as there are diverse vocal sounds among diverse peoples so there are diverse letters, he is signifying that letters signify vocal. sounds. And according to this exposition Aristotle said those that are written are signs... and not, letters are signs of those that are in vocal sound, because they are called letters in both speech and writing, alt bough they are more properly called letters in writing; in speech they are called elements of vocal sound. Aristotle, however, does not say, just as those that are written, but continues with his account. Therefore it is better to say as Porphyry does, that Aristotle adds this to complete the order of signification. For after he says that names and verbs in vocal sound are signs of those [names and verbs – ‘Fido is shaggy’ denotative – attributive – the S is P -- in the soul, he adds—in continuity with this—that names and verbs that are written are signs of the names and verbs that are in vocal sound. 8. Deinde cum dicit: et quemadmodum nec litteræ etc., ostendit differentiam præmissorum signi-ficantium et signi-ficatorum, quantum ad hoc, quod est esse secundum naturam, vel non esse. Et circa hoc tria facit. Primo enim, ponit quoddam signum, quo manifestatur quod nec voces nec litteræ naturaliter significant. Ea enim, quæ naturaliter significant sunt eadem apud omnes. Significatio autem litterarum et vocum, de quibus nunc agimus, non est eadem apud omnes. Sed hoc quidem apud nullos unquam dubitatum fuit quantum ad litteras. Quarum non solum *ratio significandi est ex impositione* [positione], sed etiam ipsarum formatio fit *per artem* [per arte ma non ‘artificiale’ – signo di natura, signo di arte, signum naturæ, signum artis, signum naturalis – signum artis – segno artato -- --. [non per naturam]. Voces autem naturaliter formantur; unde et apud quosdam dubitatum fuit, utrum naturaliter significent. Sed Aristoteles hic determinat ex similitudine litterarum, quæ sicut non sunt eædem apud omnes, ita nec voces. Unde manifeste relinquitur quod sicut nec litteræ, ita nec voces naturaliter significant, sed *ex institutione* humana. Voces autem illæ, quæ naturaliter signi-FICANT, sicut gemitus infirmorum [infirmi] et alia huiusmodi, sunt *eadem* apud omnes. Then where he says, And just as letters are not the same for all men so neither are vocal sounds the same, he shows that the foresaid things differ as signified and signifying inasmuch as they are either according to nature or not. He makes three points here. He first posits a sign to show that neither vocal sounds nor letters signify naturally; things that signify naturally are the same among all men; but the signification of letters and vocal sounds, which is the point at issue here, is not the same among all men. There has never been any question about this in regard to letters, for their character of signifying is from imposition and their very formation is through art. Vocal sounds, however, are formed naturally and hence there is a question as to whether they signify naturally. Aristotle determines this by comparison with letters: these are not the same among all men, and so neither are vocal sounds the same. Consequently, like letters, vocal sounds do not signify naturally but by human institution. The vocal sounds that do signify naturally, such as groans of the sick and others of this kind, are the same among all men.  9. Secundo, ibi. Quorum autem etc., ostendit passiones animæ naturaliter esse, sicut et res, per hoc quod eædem sunt apud omnes. Unde dicit. Quorum autem. Idest sicut passiones animæ sunt eædem omnibus (quorum primorum, idest quarum passionum primarum, hæ, scilicet voces, sunt *notæ*, idest *signa*; comparantur enim passiones animæ ad voces, sicut primum ad secundum. Voces enim non proferuntur, nisi ad ex-primendum [exprimere] in-teriores [interior/exterior] animæ passiones), et res etiam eædem, scilicet sunt apud omnes, quorum, idest quarum rerum, hæ, scilicet passiones animæ sunt similitudines. Ubi attendendum est quod litteras dixit esse notas, idest signa vocum, et voces passionum animæ similiter. Passiones autem animæ dicit esse similitudines rerum. Et hoc ideo, quia res non cognoscitur ab anima nisi per aliquam sui similitudinem existentem vel in sensu vel in intellectu. Litteræ autem ita sunt signa vocum, et voces passionum, quod non attenditur ibi aliqua ratio similitudinis, sed sola ratio *institutionis*, sicut et in multis aliis signis. Ut *tuba* est signum [sola ratio institutionis] belli [notifica la partenza dalla battaglia]. In passionibus autem animæ oportet attendi rationem similitudinis ad exprimendas res, quia naturaliter eas designant, non ex institutione. Secondly, when he says, but the passions of the soul, of which vocal sounds are the first signs, are the same for all, he shows that passions of the soul exist naturally, just as things exist naturally, for they are the same among all men. For, he says, but the passions of the soul, i.e., just as the passions of the soul are the same for all men; of which first, i.e., of which passions, being first, these, namely, vocal sounds, are tokens [cf. teach] --,” i.e., signs” (for passions of the soul are compared to vocal sounds as first to second since vocal sounds are produced *only* to express interior passions of the soul), so also the things... are the same, i.e., are the same among all, of which, i.e., of which things, passions of the soul are likenesses. Notice he says here that letters are signs, i.e., signs of vocal sounds, and similarly vocal sounds are signs of passions of the soul, but that passions of the soul are likenesses of things. This is because a thing is not known by the soul unless there is some likeness of the thing existing either in the sense or in the intellect. Now letters are signs of vocal sounds and vocal sounds of passions in such a way that we do not attend to any idea of likeness in regard to them but *only one [idea] of institution, as is the case in regard to many other signs, for example, the trumpet as a sign of war. But in the passions of the soul we have to take into account the idea of a likeness to the things represented, since passions of the soul designate things naturally, not by institution. 10 Obiiciunt autem quidam, ostendere volentes contra hoc quod dicit passiones animæ, quas significant voces, esse omnibus easdem. Primo quidem, quia diversi diversas sententias habent de rebus, et ita non videntur esse eædem apud omnes animæ passiones. Ad quod respondet Boethius quod Aristoteles hic nominat passiones animæ conceptiones intellectus, qui numquam decipitur; et ita oportet eius conceptiones esse apud omnes easdem. Quia, si quis a vero discordat, hic non intelligit. Sed quia etiam in intellectu potest esse falsum, secundum quod componit et dividit, non autem secundum quod cognoscit quod quid est, idest essentiam rei, ut dicitur in III de anima; referendum est hoc ad simplices intellectus conceptiones (quas significant voces incomplexæ), quæ sunt eædem apud omnes: quia, si quis vere intelligit quid est [homo] [viz. animale razionale], quodcunque aliud aliquid, quam [hominem] apprehendat, non intelligit hominem. Huiusmodi autem simplices conceptiones intellectus sunt, quas primo voces significant. Unde dicitur in IV metaphysicæ quod ratio, quam significat nomen, est definitio. Et ideo *signanter* dicit. Quorum primorum hæ *notæ* sunt, ut scilicet referatur ad primas conceptiones a vocibus primo signi-ficatas. There are some who object to Aristotle’s position that passions of the soul, which vocal sounds signify, are the same for all men. Their argument against it is as follows. Different men have different opinions about things. Therefore, passions of the soul do not seem to be the same among all men. Boethius in reply to this objection says that here Aristotle is using ‘passions of the soul’ to denote conceptions of the intellect, and since the intellect is never deceived, conceptions of the intellect must be the same among all men. For if someone is at variance with what is true, in this instance he does not understand. However, since what is false can also be in the intellect, not as it *knows* what a thing is, i.e., the essence of a thing, but as it composes and divides, as is said in III De anima [6: 430a 26]. Aristotle’s statement should be referred to the simple conceptions of the intellect — that are signified by the incomplex vocal sounds — which are the same among all men. For if someone truly understands what man [homo[ is [viz. animale razionale], whatever else than man he apprehends he does not understand *as* man. Simple conceptions of the intellect, which vocal sounds first signify, are of this kind. This is why Aristotle says in IV Metaphysicæ [IV, 4: 1006b 4] that the notion which the name signifies is the definition.” And this is the reason Aristotle expressly says, ‘of which first [passions] these are signs [notæ]’, I.e., so that this will be referred to the first conceptions [conceptiones] first signified by vocal sounds. 11. Sed adhuc obiiciunt aliqui de nominibus æqui-vocis, in quibus eiusdem vocis non est eadem passio, quæ significatur apud omnes. Et respondet ad hoc Porphyrius quod unus homo, qui vocem profert, ad unam intellectus conceptionem signi-ficandam eam refert. Et si aliquis alius, cui loquitur, aliquid aliud intelligat, ille qui loquitur, se exponendo, faciet quod referet intellectum ad idem. Sed melius dicendum est quod intentio Aristotelis non est asserere *identitatem* conceptionis animæ per comparationem ad vocem, ut scilicet unius vocis una sit conception. Quia voces sunt diversæ apud diversos. Sed intendit asserere identitatem conceptionum animæ per comparationem ad res, quas similiter dicit esse easdem. The equivocal name is given as another objection to this position, for in the case of an equivocal name the same vocal sound does *not* signify the same passion among all men. Porphyry answers this by pointing out that a man who utters a vocal sound *intends* it to signify one conception of the intellect. If the person to whom he is speaking understands something else by it, the one who is speaking, by explaining himself, will make the one to whom he is speaking refer his understanding to the same thing. However it is better to say that it is not Aristotle’s intention to maintain an identity of the conception of the soul in relation to a vocal sound such that there is one conception in relation to one vocal sound, for vocal sounds are different among different peoples. Rather, he intends to maintain an identity of the conceptions of the soul in relation to things, which things he also says are the same. 12 Tertio, ibi: de his itaque etc., excusat se a diligentiori harum consideratione: quia quales sint *animæ passiones*, et quomodo sint rerum similitudines, dictum est in libro de anima. Non enim hoc pertinet ad logicum negocium, sed ad naturale. Thirdly when he says, This has been discussed, however, in our study of the soul, etc., he excuses himself from a further consideration of these things, for the nature of the passions of the soul and the way in which they are likenesses of things does not pertain to logic but to philosophy of nature and has already been treated in the book De anima  III. Postquam philosophus tradidit ordinem signi-ficationis vocum, hic agit de diversa vocum signi-ficatione. Quarum quædam significant verum vel falsum, quædam non. Et circa hoc duo facit: primo, præmittit differentiam. Secundo, manifestat eam; ibi: circa compositionem enim et cetera. Quia vero conceptiones intellectus præ-ambulæ sunt ordine naturæ vocibus, quæ *ad eas exprimendas* [exprimere] proferuntur [pro-ferere], ideo ex similitudine differentiæ, quæ est circa intellectum, assignat differentiam, quæ est circa signi-ficationes vocum. Ut scilicet hæc manifestatio non solum sit ex simili, sed etiam ex causa quam imitantur effectus. After the Philosopher has treated the order of the signification of vocal sounds, he goes on to discuss a diversity in the signification of vocal sounds, i.e., some of them signify the true or the false, others do not. He first states the difference and then manifests it where he says, for in composition and division there is truth and falsity. Now because in the order of nature conceptions of the intellect precede vocal sounds, which are uttered to express them, he assigns the difference in respect to the significations of vocal sounds from a likeness to the difference in intellection. Thus the manifestation is from a likeness and at the same time from the cause which the effects imitate. 2. Est ergo considerandum quod, sicut in principio dictum est, duplex est operatio intellectus, ut traditur in III de anima. In quarum una non invenitur verum et falsum, in altera autem invenitur. Et hoc est quod dicit quod in anima aliquoties est intellectus sine vero et falso, aliquoties autem ex necessitate habet alterum horum. Et quia voces significativæ [notæ, signa, vestigial] formantur ad exprimendas – exprimere -- conceptiones – conceptus -- intellectus, ideo ad hoc quod *signum* [signans – segno -- segnante] conformetur [conformatur] signato [segnato], necesse est quod etiam vocum significativarum similiter quædam significent sine vero et falso, quædam autem cum vero et falso. The operation of the intellect is twofold, as was said in the beginning, and as is explained in III De anima. Now truth and falsity is found in one of these operations but not in the other. This is what Aristotle says at the beginning of this portion of the text, i.e., that in the soul sometimes there is thought without truth and falsity, but sometimes of necessity it has one or the other of these. And since significant vocal sounds are formed to express these conceptions of the intellect, it is necessary that some significant vocal sounds signify without truth and falsity, others with truth and falsity—in order that the sign be conformed to what is signified. 3 Deinde cum dicit: circa compositionem etc., manifestat quod dixerat. Et primo, quantum ad id quod dixerat de intellectu; secundo, quantum ad id quod dixerat de assimilatione vocum ad intellectum; ibi: nomina igitur ipsa et verba et cetera. Ad ostendendum igitur quod intellectus quandoque est sine vero et falso, quandoque autem cum altero horum, dicit primo quod veritas et falsitas est circa compositionem et divisionem. Ubi oportet intelligere quod una duarum operationum intellectus est indivisibilium intelligentia: in quantum scilicet intellectus intelligit absolute cuiusque rei quidditatem sive essentiam per seipsam, puta quid est homo vel quid album vel quid aliud huiusmodi. Alia vero operatio intellectus est, secundum quod huiusmodi simplicia concepta simul componit et dividit. Dicit ergo quod in hac secunda operatione intellectus, idest componentis et dividentis, invenitur veritas et falsitas: relinquens quod in prima operatione non invenitur, ut etiam traditur in III de anima. Then when he says, for in composition and division there is truth and falsity, he manifests what he has just said: first with respect to what he has said about thought; secondly, with respect to what he has said about the likeness of vocal sounds to thought, where he says Names and verbs, then are like understanding without composition or division, etc. To show that sometimes there is thought without truth or falsity and sometimes it is accompanied by one of these, he says first that truth and falsity concern composition and division. To understand this we must note again that one of the two operations of the intellect is the understanding of what is indivisible. This the intellect does when it understands the quiddity or essence of a thing absolutely, for instance, what man is or what white is or what something else of this kind is. The other operation is the one in which it composes and divides simple concepts of this kind. He says that in this second operation of the intellect, i.e., composing and dividing, truth and falsity is found; the conclusion being that it is not found in the first, as he also says in III De anima. Sed circa hoc primo videtur esse dubium: quia cum divisio fiat per resolutionem ad indivisibilia sive simplicia, videtur quod sicut in simplicibus non est veritas vel falsitas, ita nec in divisione. Sed dicendum est quod cum conceptiones intellectus sint similitudines rerum, ea quæ circa intellectum sunt dupliciter considerari et nominari possunt. Uno modo, secundum se: alio modo, secundum rationes rerum quarum sunt similitudines. Sicut imago Herculis secundum se quidem dicitur et est cuprum; in quantum autem est similitudo Herculis nominatur homo. Sic etiam, si consideremus ea quæ sunt circa intellectum secundum se, semper est compositio, ubi est veritas et falsitas; quæ nunquam invenitur in intellectu, nisi per hoc quod intellectus comparat unum simplicem conceptum alteri. Sed si referatur ad rem, quandoque dicitur compositio, quandoque dicitur divisio. Compositio quidem, quando intellectus comparat unum conceptum alteri, quasi apprehendens coniunctionem aut identitatem rerum, quarum sunt conceptiones; divisio autem, quando sic comparat unum conceptum alteri, ut apprehendat res esse diversas. Et per hunc etiam modum in vocibus affirmatio dicitur compositio, in quantum coniunctionem ex parte rei significat; negatio vero dicitur divisio, in quantum significat rerum separationem. There seems to be a difficulty about this point, for division is made by resolution to what is indivisible, or simple, and therefore it seems that just as truth and falsity is not in simple things, so neither is it in division. To answer this it should be pointed out that the conceptions of the intellect are likenesses of things and therefore the things that are in the intellect can be considered and named in two ways: according to themselves, and according to the nature of the things of which they are the likenesses. For just as a statue—say of Hercules—in itself is called and is bronze but as it is a likeness of Hercules is named man, so if we consider the things that are in the intellect in themselves, there is always composition where there is truth and falsity, for they are never found in the intellect except as it compares one simple concept with another. But if the composition is referred to reality, it is sometimes called composition, sometimes division: composition when the intellect compares one concept to another as though apprehending a conjunction or identity of the things of which they are conceptions; division, when it so compares one concept with another that it apprehends the things to be diverse. In vocal sound, therefore, affirmation is called composition inasmuch as it signifies a conjunction on the part of the thing and negation is called division inasmuch as it signifies the separation of things. 5 Ulterius autem videtur quod non solum in compositione et divisione veritas consistat. Primo quidem, quia etiam res dicitur vera vel falsa, sicut dicitur aurum verum vel falsum. Dicitur etiam quod ens et verum convertuntur. Unde videtur quod etiam simplex conceptio intellectus, quæ est similitudo rei, non careat veritate et falsitate. Præterea, philosophus dicit in Lib. de anima quod sensus propriorum sensibilium semper est verus; sensus autem non componit vel dividit; non ergo in sola compositione vel divisione est veritas. Item, in intellectu divino nulla est compositio, ut probatur in XII metaphysicæ; et tamen ibi est prima et summa veritas; non ergo veritas est solum circa compositionem et divisionem. There is still another objection in relation to this point. It seems that truth is not in composition and division alone, for a thing is also said to be true or false. For instance, gold is said to be true gold or false gold. Furthermore, being and true are said to be convertible. It seems, therefore, that the simple conception of the intellect, which is a likeness of the thing, also has truth and falsity. Again, the Philosopher says in his book De anima, that the sensation of proper sensibles is always true. But the sense does not compose or divide. Therefore, truth is not in composition and division exclusively. Moreover, in the divine intellect there is no composition, as is proved in XII Metaphysicæ.  But the first and highest truth is in the divine intellect. Therefore, truth is not in composition and division exclusively. 6 Ad huiusmodi igitur evidentiam considerandum est quod veritas in aliquo invenitur dupliciter: uno modo, sicut in eo quod est verum: alio modo, sicut in dicente vel cognoscente verum. Invenitur autem veritas sicut in eo quod est verum tam in simplicibus, quam in compositis; sed sicut in dicente vel cognoscente verum, non invenitur nisi secundum compositionem et divisionem. Quod quidem sic patet. To answer these difficulties the following considerations are necessary. Truth is found in something in two ways: as it is in that which is true, and as it is in the one speaking or knowing truth. Truth as it is in that which is true is found in both simple things and composite things, but truth in the one speaking or knowing truth is found only according to composition and division. This will become clear in what follows. 7 Verum enim, ut philosophus dicit in VI Ethicorum, est bonum intellectus. Unde de quocumque dicatur verum, oportet quod hoc sit per respectum ad intellectum. Comparantur autem ad intellectum voces quidem sicut signa, res autem sicut ea quorum intellectus sunt similitudines. Considerandum autem quod aliqua res comparatur ad intellectum dupliciter. Uno quidem modo, sicut mensura ad mensuratum, et sic comparantur res naturales ad intellectum speculativum humanum. Et ideo intellectus dicitur verus secundum quod conformatur rei, falsus autem secundum quod discordat a re. Res autem naturalis non dicitur esse vera per comparationem ad intellectum nostrum, sicut posuerunt quidam antiqui naturales, existimantes rerum veritatem esse solum in hoc, quod est videri: secundum hoc enim sequeretur quod contradictoria essent simul vera, quia contradictoria cadunt sub diversorum opinionibus. Dicuntur tamen res aliquæ veræ vel falsæ per comparationem ad intellectum nostrum, non essentialiter vel formaliter, sed effective, in quantum scilicet natæ sunt facere de se veram vel falsam existimationem; et secundum hoc dicitur aurum verum vel falsum. Alio autem modo, res comparantur ad intellectum, sicut mensuratum ad mensuram, ut patet in intellectu practico, qui est causa rerum. Unde opus artificis dicitur esse verum, in quantum attingit ad rationem artis; falsum vero, in quantum deficit a ratione artis. Truth, as the Philosopher says in VI Ethicorum, is the good of the intellect. Hence, anything that is said to be true is such by reference to intellect. Now vocal sounds are related to thought as signs, but things are related to thought as that of which thoughts are likenesses. It must be noted, however, that a thing is related to thought in two ways: in one way as the measure to the measured, and this is the way natural things are related to the human speculative intellect. Whence thought is said to be true insofar as it is conformed to the thing, but false insofar as it is not in conformity with the thing. However, a natural thing is not said to be true in relation to our thought in the way it was taught by certain ancient natural philosophers who supposed the truth of things to be only in what they seemed to be. According to this view it would follow that contradictories could be at once true, since the opinions of different men can be contradictory. Nevertheless, some things are said to be true or false in relation to our thought—not essentially or formally, but effectively—insofar as they are so constituted naturally as to cause a true or false estimation of themselves. It is in this way that gold is said to be true or false. In another way, things are compared to thought as measured to the measure, as is evident in the practical intellect, which is a cause of things. In this way, the work of an artisan is said to be true insofar as it achieves the conception in the mind of the artist, and false insofar as it falls short of that conception. 8 Et quia omnia etiam naturalia comparantur ad intellectum divinum, sicut artificiata ad artem, consequens est ut quælibet res dicatur esse vera secundum quod habet propriam formam, secundum quam imitatur artem divinam. Nam falsum aurum est verum aurichalcum. Et hoc modo ens et verum convertuntur, quia quælibet res naturalis per suam formam arti divinæ conformatur. Unde philosophus in I physicæ, formam nominat quoddam divinum. Now all natural things are related to the divine intellect as artifacts to art and therefore a thing is said to be true insofar as it has its own form, according to which it represents divine art; false gold, for example, is true copper. It is in terms of this that being and true are converted, since any natural thing is conformed to divine art through its form. For this reason the Philosopher in I Physicæ says that form is something divine. 9. Et sicut res dicitur vera per comparationem ad suam mensuram, ita etiam et sensus vel intellectus, cuius mensura est res extra animam. Unde sensus dicitur verus, quando per formam suam conformatur rei extra animam existenti. Et sic intelligitur quod sensus proprii sensibilis sit verus. Et hoc etiam modo intellectus apprehendens quod quid est absque compositione et divisione, semper est verus, ut dicitur in III de anima. Est autem considerandum quod quamvis sensus proprii obiecti sit verus, non tamen cognoscit hoc esse verum. Non enim potest cognoscere habitudinem conformitatis suæ ad rem, sed solam rem apprehendit; intellectus autem potest huiusmodi habitudinem conformitatis cognoscere; et ideo solus intellectus potest cognoscere veritatem. Unde et philosophus dicit in VI metaphysicæ quod veritas est solum in mente, sicut scilicet in cognoscente veritatem. Cognoscere autem prædictam conformitatis habitudinem nihil est aliud quam iudicare ita esse in re vel non esse: quod est componere et dividere; et ideo intellectus non cognoscit veritatem, nisi componendo vel dividendo per suum iudicium. Quod quidem iudicium, si consonet rebus, erit verum, puta cum intellectus iudicat rem esse quod est, vel non esse quod non est. Falsum autem quando dissonat a re, puta cum iudicat non esse quod est, vel esse quod non est. Unde patet quod veritas et falsitas sicut in cognoscente et dicente non est nisi circa compositionem et divisionem. Et hoc modo philosophus loquitur hic. Et quia voces sunt signa intellectuum, erit vox vera quæ significat verum intellectum, falsa autem quæ significat falsum intellectum: quamvis vox, in quantum est res quædam, dicatur vera sicut et aliæ res. Unde hæc vox, homo est asinus, est vere vox et vere signum; sed quia est signum falsi, ideo dicitur falsa. And just as a thing is said to be true by comparison to its measure, so also is sensation or thought, whose measure is the thing outside of the soul. Accordingly, sensation is said to be true when the sense through its form is in conformity with the thing existing outside of the a soul. It is in this way that the sensation of proper sensibles is true, and the intellect apprehending what a thing is apart from composition and division is always true, as is said in III De anima. It should be noted, however, that although the sensation of the proper object is true the sense does not perceive the sensation to be true, for it cannot know its relationship of conformity with the thing but only apprehends the thing. The intellect, on the other hand, can know its relationship of conformity and therefore only the intellect can know truth. This is the reason the Philosopher says in VI Metaphysicæ that truth is only in the mind, that is to say, in one knowing truth. To know this relationship of conformity is to judge that a thing is such or is not, which is to compose and divide; therefore, the intellect does not know truth except by composing and dividing through its judgment. If the judgment is in accordance with things it will be true, i.e., when the intellect judges a thing to be what it is or not to be what it is not. The judgment will be false when it is not in accordance with the thing, i.e., when it judges that what is, is not, or that what is not, is. It is evident from this that truth and falsity as it is in the one knowing and speaking is had only in composition and division. This is what the Philosopher is speaking of here. And since vocal sounds are signs of thought, that vocal sound will be true which signifies true thought, false which signifies false thought, although vocal sound insofar as it is a real thing is said to be true in the same way other things are. Thus the vocal sound "Man is an ass” is truly vocal sound and truly a sign, but because it is a sign of something false it is said to be false. 10 Sciendum est autem quod philosophus de veritate hic loquitur secundum quod pertinet ad intellectum humanum, qui iudicat de conformitate rerum et intellectus componendo et dividendo. Sed iudicium intellectus divini de hoc est absque compositione et divisione: quia sicut etiam intellectus noster intelligit materialia immaterialiter, ita etiam intellectus divinus cognoscit compositionem et divisionem simpliciter. It should be noted that the Philosopher is speaking of truth here as it relates to the human intellect, which judges of the conformity of things and thought by composing and dividing. However, the judgment of the divine intellect concerning this is without composition and division, for just as our intellect understands material things immaterially, so the divine intellect knows composition and division simply.” Deinde cum dicit: nomina igitur ipsa et verba etc., manifestat quod dixerat de similitudine vocum ad intellectum. Et primo, manifestat propositum. Secundo, probat per signum. Ibi: huius autem signum et cetera. Concludit ergo ex præmissis quod, cum solum circa compositionem et divisionem sit veritas et falsitas in intellectu, consequens est quod ipsa nomina et verba, divisim accepta, assimilentur intellectui qui est sine compositione et divisione; sicut cum homo vel album dicitur, si nihil aliud addatur: non enim verum adhuc vel falsum est; sed postea quando additur esse vel non esse, fit verum vel falsum. When he says, Names and verbs, then, are like thought without composition or division, he manifests what he has said about the likeness of vocal sounds to thought. Next he proves it by a sign when he says, A sign of this is that "goatstag” signifies something but is neither true nor false, etc. Here he concludes from what has been said that since there is truth and falsity in the intellect only when there is composition or division, it follows that names and verbs, taken separately, are like thought which is without composition and division; as when we say "man” or "white,” and nothing else is added. For these are neither true nor false at this point, but when "to be” or "not to be” is added they be come true or false. Nec est instantia de eo, qui per unicum nomen veram responsionem dat ad interrogationem factam; ut cum quærenti: quid natat in mari? Aliquis respondet, piscis. Nam intelligitur verbum quod fuit in interrogatione positum. Et sicut nomen per se positum non significat verum vel falsum, ita nec verbum per se dictum. Nec est instantia de verbo primæ et secundæ personæ, et de verbo exceptæ actionis: quia in his intelligitur certus et determinatus nominativus. Unde est *implicita* -- im-plicata – implicatura – implicitura -- compositio, licet non explicita – ex-plicata – explicatura – explicitura --.  Although one might think so, the case of someone giving a,, single name as a true response to a question is not an instance that can be raised against this position; for example, suppose someone asks, "What swims in the sea?” and the answer is "Fish”; this is not opposed to the position Aristotle is taking here, for the verb that was posited in the question is understood. And just as the name said by itself does not signify truth or falsity, so neither does the verb said by itself. The verbs of the first and second person and the intransitive verb” are not instances opposed to this position either, for in these a particular and determined nominative is understood. Consequently there is implicit composition, though not explicit.  13. Deinde cum dicit: signum autem etc., inducit signum ex nomine composito, scilicet “hirco-cervus”, quod componitur ex “hirco” et “cervus” et quod in græco dicitur “tragelaphos” -- nam “tragos” est ‘hircus’, et “elaphos” ‘cervus’. [Benedetto Croce – Calogero – antifascism – liberaldemocrazia – Berlusconi – ‘che diavolo e un icocerco? Una chimera, ma anche un obggetivo possibile”] Huiusmodi enim nomina significant aliquid, scilicet quosdam conceptus simplices, licet rerum compositarum; et ideo non est verum vel falsum, nisi quando additur esse vel non esse, per quæ exprimitur iudicium intellectus. Potest autem addi esse vel non esse, vel secundum præsens tempus, quod est esse vel non esse in actu, et ideo hoc dicitur esse simpliciter; vel secundum tempus præteritum, aut futurum, quod non est esse simpliciter, sed secundum quid; ut cum dicitur aliquid fuisse vel futurum esse. Signanter autem utitur exemplo ex nomine significante quod non est in rerum natura, in quo statim falsitas apparet, et quod sine compositione et divisione non possit verum vel falsum esse.  Then he says, A sign of this is that "goatstag” signifies something but is neither true nor false unless "to be or "not to be” is added either absolutely or according to time. Here he introduces as a sign the composite name "goatstag,” from "goat” and "stag.” In Greek the word is "tragelaphos,” from "tragos” meaning goat and "elaphos” meaning stag. Now names of this kind signify something, namely, certain simple concepts (although the things they signify are composite), and therefore are not true or false unless "to be” or "not to be” is added, by which a judgment of the intellect is expressed. The "to be” or "not to be” can be added either according to present time, which is to be or not to be in act and for this reason is to be simply; or according to past or future time, which is to be relatively, not simply; as when we say that something has been or will be. Notice that Aristotle expressly uses as an example here a name signifying something that does not exist in reality, in which fictiveness is immediately evident, and which cannot be true or false without composition and division.  Postquam [Aristoteles] philosophus determinavit de ordine significationis vocum, hic accedit ad determinandum de ipsis vocibus signi-ficativis. Et quia principaliter intendit de enunciatione, quæ est subiectum huius libri. In qualibet autem scientia oportet prænoscere principia subiecti. Ideo primo, determinat de principiis enunciationis; secundo, de ipsa enunciatione. Ibi: enunciativa vero non omnis et cetera. Circa primum duo facit: primo enim, determinat principia quasi materialia enunciationis, scilicet partes integrales ipsius. Secundo, determinat principium formale, scilicet orationem, quæ est enunciationis genus. Ibi: oratio autem est vox signi-ficativa et cetera. Circa primum duo facit. Primo, determinat de nomine, quod signi-ficat rei substantiam. Secundo, determinat de verbo, quod significat actionem vel passionem procedentem a re. Ibi: verbum autem est quod con-significat tempus et cetera. Circa primum tria facit. Primo, definit nomen; secundo, definitionem exponit. Ibi: in nomine enim quod est equiferus etc. Tertio, excludit quædam, quæ perfecte rationem nominis non habent, ibi: non homo vero non est nomen. [“Having determined the order of the signification of vocal sounds, the Philosopher begins here to establish the definitions of the significant vocal sounds. His principal intention is to establish what an enunciation is—which is the subject of this book—but since in any science the principles of the subject must be known first, he begins with the principles of the enunciation and then establishes what an enunciation is where he says, All speech is not enunciative, etc.” With respect to the principles of the enunciation he first determines the nature of the quasi material principles, i.e., its integral parts, and secondly the formal principle, i.e., speech, which is the genus of the enunciation, where he says, Speech is significant vocal sound, etc.” Apropos of the quasi material principles of the enunciation he first establishes that a name signifies the substance of a thing and then that the verb signifies action or passion proceeding from a thing, where he says The verb is that which signifies with time, etc.” In relation to this first point, he first defines the name, and then explains the definition where he says, for in the name "Campbell” the part "bell,” as such, signifies nothing, etc., and finally excludes certain things—those that do not have the definition of the name perfectly—where he says, "Non-man,” however, is not a name, etc.”] 2. Circa primum considerandum est quod definitio ideo dicitur terminus, quia includit totaliter rem. Ita scilicet, quod nihil rei est extra definitionem, cui scilicet definitio non conveniat. Nec aliquid aliud est infra definitionem, cui scilicet definitio conveniat. [“It should be noted in relation to defining the name, that a definition is said to be a limit because it includes a thing totally, i.e., such that nothing of the thing is outside of the definition, that is, there is nothing of the thing to which the definition does not belong; nor is any other thing under the definition, that is, the definition belongs to no other thing.”] 3 Et ideo quinque ponit in definitione nominis. Primo, ponitur vox per modum generis, per quod distinguitur nomen ab omnibus sonis, qui non sunt voces. Nam vox est sonus ab ore animalis prolatus, cum imaginatione quadam, ut dicitur in II de anima. Additur autem prima differentia, scilicet *signi-ficativa*, ad differentiam quarumcumque vocum non significantium, sive sit vox litterata et articulata, sicut “biltris”, sive non litterata et non articulata, sicut sibilus pro nihilo factus. Et quia de signi-ficatione vocum in superioribus actum est, ideo ex præmissis concludit quod nomen est vox signi-ficativa. Aristotle posits five parts in the definition of the name. Vocal sound is given first, as the genus. This distinguishes the name from all sounds that are not vocal; for vocal sound is sound produced from the mouth of an animal and involves a certain kind of mental image, as is said in II De anima. The second part is the first difference, i.e., significant, which differentiates the name from any non-significant vocal sound, whether lettered and articulated, such as "biltris,” or non-lettered and non-articulated, as a hissing for no reason. Now since he has already determined the signification of vocal sounds, he concludes from what has been established that a name is a significant vocal sound.  4 Sed cum vox sit quædam res *naturalis*, nomen autem non est aliquid naturale sed ab hominibus institutum, videtur quod non debuit genus nominis ponere vocem, quæ est *ex natura*, sed magis *signum*, quod est *ex institutione*. Ut diceretur: nomen est *signum* vocale. Sicut etiam convenientius definiretur scutella, si quis diceret quod est vas ligneum, quam si quis diceret quod est lignum formatum in vas.  But vocal sound is a natural thing, whereas a name is not natural but instituted by men; it seems, therefore, that Aristotle should have taken sign, which is from institution, as the genus of the name, rather than vocal sound, which is from nature. Then the definition would be: a name is a vocal sign, etc., just as a salver would be more suitably defined as a wooden dish than as wood formed into a dish. 5. Sed dicendum quod *arti-ficialia* sunt quidem in genere substantiæ ex parte materiæ, in genere autem accidentium ex parte formæ. Nam formæ *arti-ficialium* accidentia sunt. Nomen ergo signi-ficat formam accidentalem ut concretam subiecto. Cum autem in definitione omnium accidentium oporteat poni subiectum, necesse est quod, si qua nomina accidens in abstracto signi-ficant quod in eorum definitione ponatur accidens in recto, quasi genus, subiectum autem in obliquo, quasi differentia; ut cum dicitur, simitas est curvitas nasi. Si qua vero nomina accidens significant in concreto, in eorum definitione ponitur materia, vel subiectum, quasi genus, et accidens, quasi differentia; ut cum dicitur, simum est nasus curvus. Si igitur nomina rerum *arti-ficialium* significant formas accidentales, ut concretas subiectis *naturalibus*, convenientius est, ut in eorum definitione ponatur res *naturalis* quasi genus, ut dicamus quod scutella est lignum figuratum, et similiter quod nomen est vox signi-ficativa. Secus autem esset, si nomina *arti-ficialium* acciperentur, quasi signi-ficantia ipsas formas arti-ficiales in abstracto. [5. “It should be noted, however, that while it is true that artificial things are in the genus of substance on the part of matter, they are in the genus of accident on the part of form, since the forms of artificial things are accidents. A name, therefore, signifies an accidental form made concrete in a subject. Now the subject must be posited in the definition of every accident; hence, when names signify an accident in the abstract the accident has to be posited directly (i.e., in the nominative case) as a quasi-genus in their definition and the subject posited obliquely (i.e., in an oblique case such as the genitive, dative, or accusative) as a quasi-difference; as for example, when we define snubness as curvedness of the nose. But when names signify an accident ill the concrete, the matter or subject has to be posited in their definition as a quasi-genus and the accident as a quasi-difference, as when we say that a snub nose is a curved nose. Accordingly, if the names of artificial things signify accidental forms as made concrete in *natural* subjects, then it is more appropriate to posit the natural thing in their definition as a quasi-genus. We would say, therefore, that a salver is shaped wood, and likewise, that a name is a significant vocal sound. It would be another matter if names of *artificial* things were taken as signifying artificial forms in the abstract”]. Aristotele ponit secundam differentiam cum dicit: ‘secundum placitum’, idest *secundum institutionem humanam a beneplacito hominis procedentem*. Et per hoc differt nomen a vocibus signi-FICANTIBUS *naturaliter*, sicut sunt *gemitus infirmorum* [gemitus infirmi] et voces brutorum animalium. Ponit tertiam differentiam, scilicet sine tempore, per quod differt nomen a verbo. Sed videtur hoc esse falsum: quia hoc nomen dies vel annus significat tempus. Sed dicendum quod circa tempus tria possunt considerari. Primo quidem, ipsum tempus, secundum quod est res quædam, et sic potest significari a nomine, sicut quælibet alia res. Alio modo, potest considerari id, quod tempore mensuratur, in quantum huiusmodi: et quia id quod primo et principaliter tempore mensuratur est motus, in quo consistit actio et passio, ideo verbum quod significat actionem vel passionem, significat cum tempore. Substantia autem secundum se considerata, prout significatur per nomen et pronomen, non habet in quantum huiusmodi ut tempore mensuretur, sed solum secundum quod subiicitur motui, prout per participium significatur. Et ideo verbum et participium significant cum tempore, non autem nomen et pronomen. Tertio modo, potest considerari ipsa habitudo temporis mensurantis; quod significatur per adverbia temporis, ut cras, heri et huiusmodi. The fourth part is the third difference, i.e., without time, which differentiates the name from the verb. This, however, seems to be false, for the name "day” or "year” signifies time. But there are three things that can be considered with respect to time; first, time itself, as it is a certain kind of thing or reality, and then it can be signified by a name just like any other thing; secondly, that which is measured by time, insofar as it is measured by time. Motion, which consists of action and passion, is what is measured first and principally by time, and therefore the verb, which signifies action and passion, signifies with time. Substance considered in itself, which a name or a pronoun signify, is not as such measured by time, but only insofar as it is subjected to motion, and this the participle signifies. The verb and the participle, therefore, signify with time, but not the name and pronoun. The third thing that can be considered is the very relationship of time as it measures. This is signified by adverbs of time such as "tomorrow,” "yesterday,” and others of this kind. 8 Quinto, ponit quartam differentiam cum subdit: cuius nulla pars est significativa separata, scilicet a toto nomine; comparatur tamen ad significationem nominis secundum quod est in toto. Quod ideo est, quia significatio est quasi forma nominis; nulla autem pars separata habet formam totius, sicut manus separata ab homine non habet formam humanam. Et per hoc distinguitur nomen ab oratione, cuius pars significat separata; ut cum dicitur, homo iustus. The fifth part is the fourth difference, no part of which is significant separately, that is, separated from the whole name; but it is related to the signification of the name according as it is in the whole. The reason for this is that signification is a quasi-form of the name. But no separated part has the form of the whole; just as the hand separated from the man does not have the human form. This difference distinguishes the name from speech, some parts of which signify separately, as for example in "just man.” 9 Deinde cum dicit: in nomine enim quod est etc., manifestat præmissam definitionem. Et primo, quantum ad ultimam particulam; secundo, quantum ad tertiam; ibi: secundum vero placitum et cetera. Nam primæ duæ particulæ manifestæ sunt ex præmissis; tertia autem particula, scilicet sine tempore, manifestabitur in sequentibus in tractatu de verbo. Circa primum duo facit: primo, manifestat propositum per nomina composita; secundo, ostendit circa hoc differentiam inter nomina simplicia et composita; ibi: at vero nonquemadmodum et cetera. Manifestat ergo primo quod pars nominis separata nihil significat, per nomina composita, in quibus hoc magis videtur. In hoc enim nomine quod est equiferus, hæc pars ferus, per se nihil significat sicut significat in hac oratione, quæ est equus ferus. Cuius ratio est quod unum nomen imponitur ad significandum unum simplicem intellectum; aliud autem est id a quo imponitur nomen ad significandum, ab eo quod nomen significat; sicut hoc nomen lapis imponitur a læsione pedis, quam non significat: quod tamen imponitur ad significandum conceptum cuiusdam rei. Et inde est quod pars nominis compositi, quod imponitur ad significandum conceptum simplicem, non significat partem conceptionis compositæ, a qua imponitur nomen ad significandum. Sed oratio significat ipsam conceptionem compositam: unde pars orationis significat partem conceptionis compositæ. When he says, for in the name "Campbell” the part "bell” as such signifies nothing, etc., he explains the definition. First he explains the last part of the definition; secondly, the third part, by convention. The first two parts were explained in what preceded, and the fourth part, without time, will be explained later in the section on the verb. And first he explains the last part by means of a composite name; then he shows what the difference is between simple and composite names where he says, However the case is not exactly the same in simple names and composite names, etc. First, then, he shows that a part separated from a name signifies nothing. To do this he uses a composite name because the point is more striking there. For in the name "Campbell” the part "bell” per se signifies nothing, although it does signify something in the phrase "camp bell.” The reason for this is that one name is imposed to signify one simple conception; but that from which a name is imposed to signify is different from that which a name signifies. For example, the name "pedigree”, The Latin here is lapis, from læsione pedis. To bring out the point St. Thomas is making herean equivalent English word of Latin derivation, i.e., "pedigree,” has been used. Close is imposed from pedis and grus [crane’s foot] which it does not signify, to signify the concept of a certain thing. Hence, a part of the composite name—which composite name is imposed to signify a simple concept—does not signify a part of the composite conception from which the name is imposed to signify. Speech, on the other hand, does signify a composite conception. Hence, a part of speech signifies a part of the composite conception. 10. Deinde cum dicit: at vero non etc., ostendit quantum ad hoc differentiam inter nomina simplicia et composita, et dicit quod non ita se habet in nominibus simplicibus, sicut et in compositis: quia in simplicibus pars nullo modo est significativa, neque secundum veritatem, neque secundum apparentiam; sed in compositis vult quidem, idest apparentiam habet significandi; nihil tamen pars eius significat, ut dictum est de nomine equiferus. Hæc autem ratio differentiæ est, quia nomen simplex sicut imponitur ad significandum conceptum simplicem, ita etiam imponitur ad significandum ab aliquo simplici conceptu; nomen vero compositum imponitur a composita conceptione, ex qua habet apparentiam quod pars eius significet. When he says, However, the case is not exactly the same in simple names and composite names, etc., he shows that there is a difference between simple and composite names in regard to their parts not signifying separately. Simple names are not the same as composite names in this respect because in simple names a part is in no way significant, either according to truth or according to appearance, but in composite names the part has meaning, i.e., has the appearance of signifying; yet a part of it signifies nothing, as is said of the name "breakfast.” The reason for this difference is that the simple name is imposed to signify a simple concept and is also imposed from a simple concept; but the composite name is imposed from a composite conception, and hence has the appearance that a part of it signifies. 11. Deinde cum dicit: “secundum placitum”, etc., manifestat tertiam partem prædictæ definitionis; et dicit quod ideo dictum est quod nomen “significat secundum placitum”, quia nullum nomen est “naturaliter”. Ex hoc enim est nomen, quod significat: non autem significat *naturaliter*, sed *ex institutione*. Et hoc est quod subdit: sed quando fit nota, idest quando imponitur ad significandum. Id enim quod naturaliter significat *non fit* [cfr. signi-FICARE], sed naturaliter est signum. Et hoc *signi-ficat* cum dicit. Illitterati enim soni, ut ferarum, quia scilicet litteris *signi-FICARI* non possunt. Et dicit potius sonos quam voces, quia quædam animalia non habent vocem, eo quod carent pulmone, sed tantum quibusdam sonis proprias *passiones* *naturaliter* *signi-FICANT*. Nihil autem horum sonorum est nomen. Ex quo manifeste datur intelligi quod nomen non significat naturaliter. -Sciendum tamen est quod circa hoc fuit diversa quorumdam opinio. Quidam enim dixerunt quod nomina nullo modo naturaliter significant: nec differt quæ res quo nomine significentur. Alii vero dixerunt quod nomina omnino naturaliter significant, quasi nomina sint naturales similitudines rerum. Quidam vero dixerunt quod nomina non naturaliter significant quantum ad hoc, quod eorum significatio non est a natura, ut Aristoteles hic intendit; quantum vero ad hoc naturaliter significant quod eorum significatio congruit naturis rerum, ut Plato dixit. Nec obstat quod una res multis nominibus significatur: quia unius rei possunt esse multæ similitudines; et similiter ex diversis proprietatibus possunt uni rei multa diversa nomina imponi. Non est autem intelligendum quod dicit: quorum nihil est nomen, quasi soni animalium non habeant nomina: nominantur enim quibusdam nominibus, sicut dicitur rugitus leonis et mugitus bovis; sed quia nullus talis sonus est nomen, ut dictum est. However, there were diverse opinions about this. Some men said that names in no way signify naturally and that it makes no difference which things are signified by which names. Others said that names signify naturally in every way, as if names were natural likenesses of things. Still others said names do not signify naturally, i.e., insofar as their signification is not from nature, as Aristotle maintains here, but that names do signify naturally in the sense that their signification corresponds to the natures of things, as Plato held. The fact that one thing is signified by many names is not in opposition to Aristotle’s position here, for there can be many likenesses of one thing; and similarly, from diverse properties many diverse names can be imposed on one thing. When Aristotle says, but none of them is a name, he does not mean that the sounds of animals are not named, for we do have names for them; "roaring,” for example, is said of the sound made by a lion, and "lowing” of that of a cow. What he means is that no such sound is a name. 13 Deinde cum dicit: non homo vero etc., excludit quædam a nominis ratione. Et primo, nomen infinitum; secundo, casus nominum; ibi: Catonis autem vel Catoni et cetera. Dicit ergo primo quod non homo non est nomen. Omne enim nomen significat aliquam naturam determinatam, ut homo; aut personam determinatam, ut pronomen; aut utrumque determinatum, ut Socrates. Sed hoc quod dico non homo, neque determinatam naturam neque determinatam personam significat. Imponitur enim a negatione hominis, quæ æqualiter dicitur de ente, et non ente. Unde non homo potest dici indifferenter, et de eo quod non est in rerum natura; ut si dicamus, Chimæra est non homo, et de eo quod est in rerum natura; sicut cum dicitur, equus est non homo. Si autem imponeretur a privatione, requireret subiectum ad minus existens: sed quia imponitur a negatione, potest dici de ente et de non ente, ut Boethius et Ammonius dicunt. Quia tamen significat per modum nominis, quod potest subiici et prædicari, requiritur ad minus suppositum in apprehensione. Non autem erat nomen positum tempore Aristotelis sub quo huiusmodi dictiones concluderentur. Non enim est oratio, quia pars eius non significat aliquid separata, sicut nec in nominibus compositis; similiter autem non est negatio, id est oratio negativa, quia huiusmodi oratio superaddit negationem affirmationi, quod non contingit hic. Et ideo novum nomen imponit huiusmodi dictioni, vocans eam nomen infinitum propter indeterminationem significationis, ut dictum est. When he says, "Non-man,” however, is not a name, etc., he points out that certain things do not have the nature of a name. First he excludes the infinite name; then the cases of the name where he says, "Of Philo” and "to Philo,” etc. He says that "non-man” is not a name because every name signifies some determinate nature, for example, "man,” or a determinate person in the case of the pronoun, or both determinately, as in "Socrates.” But when we say "non-man” it signifies neither a determinate nature nor a determinate person, because it is imposed from the negation of man, which negation is predicated equally of being and non-being. Consequently, "non-man” can be said indifferently both of that which does not exist in reality, as in "A chimera is non-man,” and of that which does exist in reality, as in "A horse is non-man.” Now if the infinite name were imposed from a privation it would require at least an existing subject, but since it is imposed from a negation, it can be predicated of being and nonbeing, as Boethius and Ammonius say. However, since it signifies in the mode of a name, and can therefore be subjected and predicated, a suppositum is required at least in apprehension. In the time of Aristotle there was no name for words of this kind. They are not speech since a part of such a word does not signify something separately, just as a part of a composite name does not signify separately; and they are not negations, i.e., negative speech, for speech of this kind adds negation to affirmation, which is not the case here. Therefore he imposes a new name for words of this kind, the "infinite name,” because of the indetermination of signification, as has been said. 14 Deinde cum dicit: Catonis autem vel Catoni etc., excludit casus nominis; et dicit quod Catonis vel Catoni et alia huiusmodi non sunt nomina, sed solus nominativus dicitur principaliter nomen, per quem facta est impositio nominis ad aliquid significandum. Huiusmodi autem obliqui vocantur casus nominis: quia quasi cadunt per quamdam declinationis originem a nominativo, qui dicitur rectus eo quod non cadit. Stoici autem dixerunt etiam nominativos dici casus: quos grammatici sequuntur, eo quod cadunt, idest procedunt ab interiori conceptione mentis. Et dicitur rectus, eo quod nihil prohibet aliquid cadens sic cadere, ut rectum stet, sicut stilus qui cadens ligno infigitur. When he says, "Of Philo” and "to Philo” and all such expressions are not names but modes of names, he excludes the cases of names from the nature of the name. The nominative is the one that is said to be a name principally, for the imposition of the name to signify something was made through it. Oblique expressions of the kind cited are called cases of the name because they fall away from the nominative as a kind of source of their declension. On the other hand, the nominative, because it does not fall away, is said to be erect. The Stoics held that even the nominatives were cases (with which the grammarians agree), because they fall, i.e., proceed from the interior conception of the mind; and they said they were also called erect because nothing prevents a thing from falling in such a way that it stands erect, as when a pen falls and is fixed in wood. Aquinas lib. 1 l. 4 n. 15Deinde cum dicit: ratio autem eius etc., ostendit consequenter quomodo se habeant obliqui casus ad nomen; et dicit quod ratio, quam significat nomen, est eadem et in aliis, scilicet casibus nominis; sed in hoc est differentia quod nomen adiunctum cum hoc verbo est vel erit vel fuit semper significat verum vel falsum: quod non contingit in obliquis. Signanter autem inducit exemplum de verbo substantivo: quia sunt quædam alia verba, scilicet impersonalia, quæ cum obliquis significant verum vel falsum; ut cum dicitur, poenitet Socratem, quia actus verbi intelligitur ferri super obliquum; ac si diceretur, poenitentia habet Socratem. Then he says, The definition of these is the same in all other respects as that of the name itself, etc. Here Aristotle shows how oblique cases are related to the name. The definition, as it signifies the name, is the same in the others, namely, in the cases of the name. But they differ in this respect: the name joined to the verb "is” or "will be” or "has been” always signifies the true or false; in oblique cases this is not so. It is significant that the substantive verb is the one he uses as an example, for there are other verbs, i.e., impersonal verbs, that do signify the true or false when joined with a name in an oblique case, as in "It grieves Socrates,” because the act of the verb is understood to be carried over to the oblique cases, as though what were said were, "Grief possesses Socrates.” Aquinas lib. 1 l. 4 n. 16Sed contra: si nomen infinitum et casus non sunt nomina, inconvenienter data est præmissa nominis definitio, quæ istis convenit. Sed dicendum, secundum Ammonium, quod supra communius definit nomen, postmodum vero significationem nominis arctat subtrahendo hæc a nomine. Vel dicendum quod præmissa definitio non simpliciter convenit his: nomen enim infinitum nihil determinatum significat, neque casus nominis significat secundum primum placitum instituentis, ut dictum est. However, an objection could be made against Aristotle’s position in this portion of his text. If the infinite name and the cases of the name are not names, then the definition of the name (which belongs to these) is not consistently presented. There are two ways of answering this objection. We could say, as Ammonius does, that Aristotle defines the name broadly, and afterward limits the signification of the name by subtracting these from it. Or, we could say that the definition Aristotle has given does not belong to these absolutely, since the infinite name signifies nothing determinate, and the cases of the name do not signify according to the first intent of the one instituting the name, as has been said. V. 1. Postquam philosophus determinavit de nomine: hic determinat de verbo. Et circa hoc tria facit: primo, definit verbum; secundo, excludit quædam a ratione verbi; ibi: non currit autem, et non laborat etc.; tertio, ostendit convenientiam verbi ad nomen; ibi: ipsa quidem secundum se dicta verba, et cetera. Circa primum duo facit: primo, ponit definitionem verbi; secundo exponit eam; ibi: dico autem quoniam consignificat et cetera. After determining the nature of the name the Philosopher now determines the nature of the verb. First he defines the verb; secondly, he excludes certain forms of verbs from the definition, where he says, "Non-matures” and "non-declines” I do not call verbs, etc.; finally, he shows in what the verb and name agree where he says, Verbs in themselves, said alone, are names, etc. First, then, he defines the verb and immediately begins to explain the definition where he says, I mean by "signifies with time,” etc. 2 Est autem considerandum quod Aristoteles, brevitati studens, non ponit in definitione verbi ea quæ sunt nomini et verbo communia, relinquens ea intellectui legentis ex his quæ dixerat in definitione nominis. Ponit autem tres particulas in definitione verbi: quarum prima distinguit verbum a nomine, in hoc scilicet quod dicit quod consignificat tempus. Dictum est enim in definitione nominis quod nomen significat sine tempore. Secunda vero particula est, per quam distinguitur verbum ab oratione, scilicet cum dicitur: cuius pars nihil extra significat. In order to be brief, Aristotle does not give what is common to the name and the verb in the definition of the verb, but leaves this for the reader to understand from the definition of the name. He posits three elements in the definition of the verb. The first of these distinguishes the verb from the name, for the verb signifies with time, the name without time, as was stated in its definition. The second element, no part of which signifies separately, distinguishes the verb from speech. 3 Sed cum hoc etiam positum sit in definitione nominis, videtur hoc debuisse prætermitti, sicut et quod dictum est, vox significativa ad placitum. Ad quod respondet Ammonius quod in definitione nominis hoc positum est, ut distinguatur nomen ab orationibus, quæ componuntur ex nominibus; ut cum dicitur, homo est animal. Quia vero sunt etiam quædam orationes quæ componuntur ex verbis; ut cum dicitur, ambulare est moveri, ut ab his distinguatur verbum, oportuit hoc etiam in definitione verbi iterari. Potest etiam aliter dici quod quia verbum importat compositionem, in qua perficitur oratio verum vel falsum significans, maiorem convenientiam videbatur verbum habere cum oratione, quasi quædam pars formalis ipsius, quam nomen, quod est quædam pars materialis et subiectiva orationis; et ideo oportuit iterari. This second element was also given in the definition of the name and therefore it seems that this second element along with vocal sound significant by convention, should have been omitted. Ammonius says in reply to this that Aristotle posited this in the definition of the name to distinguish it from speech which is composed of names, as in "Man is an animal”; but speech may also be composed of verbs, as in "To walk is to move”; therefore, this also bad to be repeated in the definition of the verb to distinguish it from speech. We might also say that since the verb introduces the composition which brings about speech signifying truth or falsity, the verb seems to be more like speech (being a certain formal part of it) than the name which is a material and subjective part of it; therefore this had to be repeated. 4 Tertia vero particula est, per quam distinguitur verbum non solum a nomine, sed etiam a participio quod significat cum tempore; unde dicit: et est semper eorum, quæ de altero prædicantur nota, idest signum: quia scilicet nomina et participia possunt poni ex parte subiecti et prædicati, sed verbum semper est ex parte prædicati. The third element distinguishes the verb not only from the name, but also from the participle, which also signifies with time. He makes this distinction when he says, and it is a sign of something said of something else, i.e., names and participles can be posited on the part of the subject and the predicate, but the verb is always posited on the part of the predicate. 5 Sed hoc videtur habere instantiam in verbis infinitivi modi, quæ interdum ponuntur ex parte subiecti; ut cum dicitur, ambulare est moveri. Sed dicendum est quod verba infinitivi modi, quando in subiecto ponuntur, habent vim nominis: unde et in Græco et in vulgari Latina locutione suscipiunt additionem articulorum sicut et nomina. Cuius ratio est quia proprium nominis est, ut significet rem aliquam quasi per se existentem; proprium autem verbi est, ut significet actionem vel passionem. Potest autem actio significari tripliciter: uno modo, per se in abstracto, velut quædam res, et sic significatur per nomen; ut cum dicitur actio, passio, ambulatio, cursus et similia; alio modo, per modum actionis, ut scilicet est egrediens a substantia et inhærens ei ut subiecto, et sic significatur per verba aliorum modorum, quæ attribuuntur prædicatis. Sed quia etiam ipse processus vel inhærentia actionis potest apprehendi ab intellectu et significari ut res quædam, inde est quod ipsa verba infinitivi modi, quæ significant ipsam inhærentiam actionis ad subiectum, possunt accipi ut verba, ratione concretionis, et ut nomina prout significant quasi res quasdam. But it seems that verbs are used as subjects. The verb in the infinitive mode is an instance of this, as in the example, "To walk is to be moving.” Verbs of the infinitive mode, however, have the force of names when they are used as subjects. (Hence in both Greek and ordinary Latin usage articles are added to them as in the case of names.) The reason for this is that it is proper to the name to signify something as existing per se, but proper to the verb to signify action or passion. Now there are three ways of signifying action or passion. It can be signified per se, as a certain thing in the abstract and is thus signified by a name such as "action,” "passion,” "walking,” "running,” and so on. It can also be signified in the mode of an action, i.e., as proceeding from a substance and inhering in it as in a subject; in this way action or passion is signified by the verbs of the different modes attributed to predicates. Finally—and this is the third way in which action or passion can be signified—the very process or inherence of action can be apprehended by the intellect and signified as a thing. Verbs of the infinitive mode signify such inherence of action in a subject and hence can be taken as verbs by reason of concretion, and as names inasmuch as they signify as things. 6 Potest etiam obiici de hoc quod etiam verba aliorum modorum videntur aliquando in subiecto poni; ut cum dicitur, curro est verbum. Sed dicendum est quod in tali locutione, hoc verbum curro, non sumitur formaliter, secundum quod eius significatio refertur ad rem, sed secundum quod materialiter significat ipsam vocem, quæ accipitur ut res quædam. Et ideo tam verba, quam omnes orationis partes, quando ponuntur materialiter, sumuntur in vi nominum. On this point the objection may also be raised that verbs of other modes sometimes seem to be posited as subjects; for example when we say, "‘Matures’is a verb.” In such a statement, however, the verb "matures” is not taken formally according as its signification is referred to a thing, but as it signifies the vocal sound itself materially, which vocal sound is taken as a thing. When posited in this way, i.e., materially, verbs and all parts of speech are taken with the force of names.  7 Deinde cum dicit: dico vero quoniam consignificat etc., exponit definitionem positam. Et primo, quantum ad hoc quod dixerat quod consignificat tempus; secundo, quantum ad hoc quod dixerat quod est nota eorum quæ de altero prædicantur, cum dicit: et semper est et cetera. Secundam autem particulam, scilicet: cuius nulla pars extra significat, non exponit, quia supra exposita est in tractatu nominis. Exponit ergo primum quod verbum consignificat tempus, per exemplum; quia videlicet cursus, quia significat actionem non per modum actionis, sed per modum rei per se existentis, non consignificat tempus, eo quod est nomen. Curro vero cum sit verbum significans actionem, consignificat tempus, quia proprium est motus tempore mensurari; actiones autem nobis notæ sunt in tempore. Dictum est autem supra quod consignificare tempus est significare aliquid in tempore mensuratum. Unde aliud est significare tempus principaliter, ut rem quamdam, quod potest nomini convenire, aliud autem est significare cum tempore, quod non convenit nomini, sed verbo. Then he says, I mean by "signifies with time” that "maturity,” for example, is a name, but "matures” is a verb, etc.”’ With this he begins to explain the definition of the verb: first in regard to signifies with time; secondly, in regard to the verb being a sign of something said of something else. He does not explain the second part, no part of which signifies separately, because an explanation of it has already been made in connection with the name. First, he shows by an example that the verb signifies with time. "Maturity,” for example, because it signifies action, not in the mode of action but. in the mode of a thing existing per se, does not signify with time, for it is a name. But "matures,” since it is a verb signifying action, signifies with time, because to be measured by time is proper to motion; moreover, actions are known by us in time. We have already mentioned that to signify with time is to signify something measured in time. Hence it is one thing to signify time principally, as a thing, which is appropriate to the name; however, it is another thing to signify with time, which is not proper to the name but to the verb. 8 Deinde cum dicit: et est semper etc., exponit aliam particulam. Ubi notandum est quod quia subiectum enunciationis significatur ut cui inhæret aliquid, cum verbum significet actionem per modum actionis, de cuius ratione est ut inhæreat, semper ponitur ex parte prædicati, nunquam autem ex parte subiecti, nisi sumatur in vi nominis, ut dictum est. Dicitur ergo verbum semper esse nota eorum quæ dicuntur de altero: tum quia verbum semper significat id, quod prædicatur; tum quia in omni prædicatione oportet esse verbum, eo quod verbum importat compositionem, qua prædicatum componitur subiecto. Then he says, Moreover, a verb is always a sign of something that belongs to something, i.e., of something present in a subject. Here he explains the last part of the definition of the verb. It should be noted first that the subject of an enunciation signifies as that in which something inheres. Hence, when the verb signifies action through the mode of action (the nature of which is to inhere) it is always posited on the part of the predicate and never on the part of the subject—unless it is taken with the force of a name, as was said. The verb, therefore, is always said to be a sign of something said of another, and this not only because the verb always signifies that which is predicated but also because there must be a verb in every predication, for the verb introduces the composition by which the predicate is united with the subject. Aquinas lib. 1 l. 5 n. 9Sed dubium videtur quod subditur: ut eorum quæ de subiecto vel in subiecto sunt. Videtur enim aliquid dici ut de subiecto, quod essentialiter prædicatur; ut, homo est animal; in subiecto autem, sicut accidens de subiecto prædicatur; ut, homo est albus. Si ergo verba significant actionem vel passionem, quæ sunt accidentia, consequens est ut semper significent ea, quæ dicuntur ut in subiecto. Frustra igitur dicitur in subiecto vel de subiecto. Et ad hoc dicit Boethius quod utrumque ad idem pertinet. Accidens enim et de subiecto prædicatur, et in subiecto est. Sed quia Aristoteles disiunctione utitur, videtur aliud per utrumque significare. Et ideo potest dici quod cum Aristoteles dicit quod, verbum semper est nota eorum, quæ de altero prædicantur, non est sic intelligendum, quasi significata verborum sint quæ prædicantur, quia cum prædicatio videatur magis proprie ad compositionem pertinere, ipsa verba sunt quæ prædicantur, magis quam significent prædicata. Est ergo intelligendum quod verbum semper est signum quod aliqua prædicentur, quia omnis prædicatio fit per verbum ratione compositionis importatæ, sive prædicetur aliquid essentialiter sive accidentaliter. The last phrase of this portion of the text presents a difficulty, namely, "of something belonging to [i.e., of] a subject or in a subject.” For it seems that something is said of a subject when it is predicated essentially, as in "Man is an animal”; but in a subject, when it is an accident that is predicated of a subject, as in "Man is white.” But if verbs signify action or passion (which are accidents), it follows that they always signify what is in a subject. It is useless, therefore, to say "belonging to [i.e., of] a subject or in a subject.” In answer to this Boethius says that both pertain to the same thing, for an accident is predicated of a subject and is also in a subject. Aristotle, however, uses a disjunction, which seems to indicate that he means something different by each. Therefore it could be said in reply to this that when Aristotle says the verb is always a sign of those things that are predicated of another” it is not to be understood as though the things signified by verbs are predicated. For predication seems to pertain more properly to composition; therefore, the verbs themselves are what are predicated, rather than signify predicates.” The verb, then, is always a sign that something is being predicated because all predication is made through the verb by reason of the composition introduced, whether what is being predicated is predicated essentially or accidentally. Aquinas lib. 1 l. 5 n. 10Deinde cum dicit: non currit vero et non laborat etc., excludit quædam a ratione verbi. Et primo, verbum infinitum; secundo, verba præteriti temporis vel futuri; ibi: similiter autem curret vel currebat. Dicit ergo primo quod non currit, et non laborat, non proprie dicitur verbum. Est enim proprium verbi significare aliquid per modum actionis vel passionis; quod prædictæ dictiones non faciunt: removent enim actionem vel passionem, potius quam aliquam determinatam actionem vel passionem significent. Sed quamvis non proprie possint dici verbum, tamen conveniunt sibi ea quæ supra posita sunt in definitione verbi. Quorum primum est quod significat tempus, quia significat agere et pati, quæ sicut sunt in tempore, ita privatio eorum; unde et quies tempore mensuratur, ut habetur in VI physicorum. Secundum est quod semper ponitur ex parte prædicati, sicut et verbum: et hoc ideo, quia negatio reducitur ad genus affirmationis. Unde sicut verbum quod significat actionem vel passionem, significat aliquid ut in altero existens, ita prædictæ dictiones significant remotionem actionis vel passionis. When he says, "Non-matures” and "non-declines” I do not call verbs, etc., he excludes certain forms of verbs from the definition of the verb. And first he excludes the infinite verb, then the verbs of past and future time. "Non-matures” and "non-declines” cannot strictly speaking be called verbs for it is proper to the verb to signify something in the mode of action or passion. But these words remove action or passion rather than signify a determinate action or passion. Now while they cannot properly be called verbs, all the parts of the definition of the verb apply to them. First of all the verb signifies time, because it signifies to act or to be acted upon; and since these are in time so are their privations; whence rest, too, is measured by time, as is said in VI Physicorum. Again, the infinite verb is always posited on the part of the predicate just as the verb is; the reason is that negation is reduced to the genus of affirmation. Hence, just as the verb, which signifies action or passion, signifies something as existing in another, so the foresaid words signify the remotion of action or passion. 11 Si quis autem obiiciat: si prædictis dictionibus convenit definitio verbi; ergo sunt verba; dicendum est quod definitio verbi supra posita datur de verbo communiter sumpto. Huiusmodi autem dictiones negantur esse verba, quia deficiunt a perfecta ratione verbi. Nec ante Aristotelem erat nomen positum huic generi dictionum a verbis differentium; sed quia huiusmodi dictiones in aliquo cum verbis conveniunt, deficiunt tamen a determinata ratione verbi, ideo vocat ea verba infinita. Et rationem nominis assignat, quia unumquodque eorum indifferenter potest dici de eo quod est, vel de eo quod non est. Sumitur enim negatio apposita non in vi privationis, sed in vi simplicis negationis. Privatio enim supponit determinatum subiectum. Differunt tamen huiusmodi verba a verbis negativis, quia verba infinita sumuntur in vi unius dictionis, verba vero negativa in vi duarum dictionum. Now someone might object that if the definition of the verb applies to the above words, then they are verbs. In answer to this it should be pointed out that the definition which has been given of the verb is the definition of it taken commonly. Insofar as these words fall short of the perfect notion of the verb, they are not called verbs. Before Aristotle’s time a name bad not been imposed for a word that differs from verbs as these do. He calls them infinite verbs because such words agree in some things with verbs and yet fall short of the determinate notion of the verb. The reason for the name, he says, is that an infinite verb can be said indifferently of what is or what is not; for the adjoined negation is taken, not with the force of privation, but with the force of simple negation since privation supposes a determinate subject. Infinite verbs do differ from negative verbs, however, for infinite verbs are taken with the force of one word, negative verbs with the force of two. 12 Deinde cum dicit: similiter autem curret etc., excludit a verbo verba præteriti et futuri temporis; et dicit quod sicut verba infinita non sunt simpliciter verba, ita etiam curret, quod est futuri temporis, vel currebat, quod est præteriti temporis, non sunt verba, sed sunt casus verbi. Et differunt in hoc a verbo, quia verbum consignificat præsens tempus, illa vero significant tempus hinc et inde circumstans. Dicit autem signanter præsens tempus, et non simpliciter præsens, ne intelligatur præsens indivisibile, quod est instans: quia in instanti non est motus, nec actio aut passio; sed oportet accipere præsens tempus quod mensurat actionem, quæ incepit, et nondum est determinata per actum. Recte autem ea quæ consignificant tempus præteritum vel futurum, non sunt verba proprie dicta: cum enim verbum proprie sit quod significat agere vel pati, hoc est proprie verbum quod significat agere vel pati in actu, quod est agere vel pati simpliciter: sed agere vel pati in præterito vel futuro est secundum quid. When he says, Likewise, "has matured” and "will mature” are not verbs, but modes of verbs, etc., he excludes verbs of past and future time from the definition. For just as infinite verbs are not verbs absolutely, so "will mature,” which is of future time, and "has matured,” of past time, are not verbs. They are cases of the verb and differ from the verb—which signifies with present time—by signifying time before and after the present. Aristotle expressly says "present time” and not just "present” because he does not mean here the indivisible present which is the instant; for in the instant there is neither movement, nor action, nor passion. Present time is to be taken as the time that measures action which has begun and has not yet been terminated in act. Accordingly, verbs that signify with past or future time are not verbs in the proper sense of the term, for the verb is that which signifies to act or to be acted upon and therefore strictly speaking signifies to act or to be acted upon in act, which is to act or to be acted upon simply, whereas to act or to be acted upon in past or future time is relative. 13 Dicuntur etiam verba præteriti vel futuri temporis rationabiliter casus verbi, quod consignificat præsens tempus; quia præteritum vel futurum dicitur per respectum ad præsens. Est enim præteritum quod fuit præsens, futurum autem quod erit præsens. It is with reason that verbs of past or future time are called cases of the verb signifying with present time, for past or future are said with respect to the present, the past being that which was present, the future, that which will be present. Aquinas lib. 1 l. 5 n. 14Cum autem declinatio verbi varietur per modos, tempora, numeros et personas, variatio quæ fit per numerum et personam non constituit casus verbi: quia talis variatio non est ex parte actionis, sed ex parte subiecti; sed variatio quæ est per modos et tempora respicit ipsam actionem, et ideo utraque constituit casus verbi. Nam verba imperativi vel optativi modi casus dicuntur, sicut et verba præteriti vel futuri temporis. Sed verba indicativi modi præsentis temporis non dicuntur casus, cuiuscumque sint personæ vel numeri. Although the inflection of the verb is varied by mode, time, number, and person, the variations that are made in number and person do not constitute cases of the verb, the reason being that such variation is on the part of the subject, not on the part of the action. But variation in mode and time refers to the action itself and hence both of these constitute cases of the verb. For verbs of the imperative or optative modes are called cases as well as verbs of past or future time. Verbs of the indicative mode in present time, however, are not called cases, whatever their person and number. 15 Deinde cum dicit: ipsa itaque etc., ostendit convenientiam verborum ad nomina. Et circa hoc duo facit: primo, proponit quod intendit; secundo, manifestat propositum; ibi: et significant aliquid et cetera. Dicit ergo primo, quod ipsa verba secundum se dicta sunt nomina: quod a quibusdam exponitur de verbis quæ sumuntur in vi nominis, ut dictum est, sive sint infinitivi modi; ut cum dico, currere est moveri, sive sint alterius modi; ut cum dico, curro est verbum. Sed hæc non videtur esse intentio Aristotelis, quia ad hanc intentionem non respondent sequentia. Et ideo aliter dicendum est quod nomen hic sumitur, prout communiter significat quamlibet dictionem impositam ad significandum aliquam rem. Et quia etiam ipsum agere vel pati est quædam res, inde est quod et ipsa verba in quantum nominant, idest significant agere vel pati, sub nominibus comprehenduntur communiter acceptis. Nomen autem, prout a verbo distinguitur, significat rem sub determinato modo, prout scilicet potest intelligi ut per se existens. Unde nomina possunt subiici et prædicari. He points out the conformity between verbs and names where he says, Verbs in themselves, said alone, are names. He proposes this first and then manifests it. He says then, first, that verbs said by themselves are names. Some have taken this to mean the verbs that are taken with the force of names, either verbs of the infinitive mode, as in "To run is to be moving,” or verbs of another mode, as in "‘Matures’ is a verb.” But this does not seem to be what Aristotle means, for it does not correspond to what he says next. Therefore "name” must be taken in another way here, i.e., as it commonly signifies any word whatever that is imposed to signify a thing. Now, since to act or to be acted upon is also a certain thing, verbs themselves as they name, i.e., as they signify to act or to be acted upon, are comprehended under names taken commonly. The name as distinguished from the verb signifies the thing under a determinate mode, i.e., according as the thing can be understood as existing per se. This is the reason names can be subjected and predicated. 6 Deinde cum dicit: et significant aliquid etc., probat propositum. Et primo, per hoc quod verba significant aliquid, sicut et nomina; secundo, per hoc quod non significant verum vel falsum, sicut nec nomina; ibi: sed si est, aut non est et cetera. Dicit ergo primo quod in tantum dictum est quod verba sunt nomina, in quantum significant aliquid. Et hoc probat, quia supra dictum est quod voces significativæ significant intellectus. Unde proprium vocis significativæ est quod generet aliquem intellectum in animo audientis. Et ideo ad ostendendum quod verbum sit vox significativa, assumit quod ille, qui dicit verbum, constituit intellectum in animo audientis. Et ad hoc manifestandum inducit quod ille, qui audit, quiescit. He proves the point he has just made when he says, and signify something, etc., first by showing that verbs, like names, signify something; then by showing that, like names, they do not signify truth or falsity when he says, for the verb is not a sign of the being or nonbeing of a thing. He says first that verbs have been said to be names only insofar as they signify a thing. Then he proves this: it has already been said that significant vocal sound signifies thought; hence it is proper to significant vocal sound to produce something understood in the mind of the one who hears it. To show, then, that a verb is significant vocal sound he assumes that the one who utters a verb brings about understanding in the mind of the one who bears it. The evidence he introduces for this is that the mind of the one who bears it is set at rest. 17 Sed hoc videtur esse falsum: quia sola oratio perfecta facit quiescere intellectum, non autem nomen, neque verbum si per se dicatur. Si enim dicam, homo, suspensus est animus audientis, quid de eo dicere velim; si autem dico, currit, suspensus est eius animus de quo dicam. Sed dicendum est quod cum duplex sit intellectus operatio, ut supra habitum est, ille qui dicit nomen vel verbum secundum se, constituit intellectum quantum ad primam operationem, quæ est simplex conceptio alicuius, et secundum hoc, quiescit audiens, qui in suspenso erat antequam nomen vel verbum proferretur et eius prolatio terminaretur; non autem constituit intellectum quantum ad secundam operationem, quæ est intellectus componentis et dividentis, ipsum verbum vel nomen per se dictum: nec quantum ad hoc facit quiescere audientem. But what Aristotle says here seems to be false, for it is only perfect speech that makes the intellect rest. The name or the verb, if said by themselves, do not do this. For example, if I say "man,” the mind of the hearer is left in suspense as to what I wish to say about mail; and if I say "runs,” the bearer’s mind is left in suspense as to whom I am speaking of. It should be said in answer to this objection that the operation of the intellect is twofold, as was said above, and therefore the one who utters a name or a verb by itself, determines the intellect with respect to the first operation, which is the simple conception of something. It is in relation to this that the one hearing, whose mind was undetermined before the name or the verb was being uttered and its utterance terminated, is set at rest. Neither the name nor the verb said by itself, however, determines the intellect in respect to the second operation, which is the operation of the intellect composing and dividing; nor do the verb or the name said alone set the hearer’s mind at rest in respect to this operation. 18 Et ideo statim subdit: sed si est, aut non est, nondum significat, idest nondum significat aliquid per modum compositionis et divisionis, aut veri vel falsi. Et hoc est secundum, quod probare intendit. Probat autem consequenter per illa verba, quæ maxime videntur significare veritatem vel falsitatem, scilicet ipsum verbum quod est esse, et verbum infinitum quod est non esse; quorum neutrum per se dictum est significativum veritatis vel falsitatis in re; unde multo minus alia. Vel potest intelligi hoc generaliter dici de omnibus verbis. Quia enim dixerat quod verbum non significat si est res vel non est, hoc consequenter manifestat, quia nullum verbum est significativum esse rei vel non esse, idest quod res sit vel non sit. Quamvis enim omne verbum finitum implicet esse, quia currere est currentem esse, et omne verbum infinitum implicet non esse, quia non currere est non currentem esse; tamen nullum verbum significat hoc totum, scilicet rem esse vel non esse. Aristotle therefore immediately adds, but they do not yet signify whether a thing is or is not, i.e., they do not yet signify something by way of composition and division, or by way of truth or falsity. This is the second thing he intends to prove, and he proves it by the verbs that especially seem to signify truth or falsity, namely the verb to be and the infinite verb to non-be, neither of which, said by itself, signifies real truth or falsity; much less so any other verbs. This could also be understood in a more general way, i.e., that here he is speaking of all verbs; for he says that the verb does not signify whether a thing is or is not; he manifests this further, therefore, by saying that no verb is significative of a thing’s being or non-being, i.e., that a thing is or is not. For although every finite verb implies being, for "to run” is "to be running,” and every infinite verb implies nonbeing, for "to non-run” is "to be non-running,” nevertheless no verb signifies the whole, i.e., a thing is or a thing is not. 19 Et hoc consequenter probat per id, de quo magis videtur cum subdit: nec si hoc ipsum est purum dixeris, ipsum quidem nihil est. Ubi notandum est quod in Græco habetur: neque si ens ipsum nudum dixeris, ipsum quidem nihil est. Ad probandum enim quod verba non significant rem esse vel non esse, assumpsit id quod est fons et origo ipsius esse, scilicet ipsum ens, de quo dicit quod nihil est (ut Alexander exponit), quia ens æquivoce dicitur de decem prædicamentis; omne autem æquivocum EQUIVOCO GRICE per se positum nihil significat, nisi aliquid addatur quod determinet eius significationem; unde nec ipsum est per se dictum significat quod est vel non est. Sed hæc expositio non videtur conveniens, tum quia ens non dicitur proprie æquivoce, sed secundum prius et posterius; unde simpliciter dictum intelligitur de eo, quod per prius dicitur: tum etiam, quia dictio æquivoca non nihil significat, sed multa significat; et quandoque hoc, quandoque illud per ipsam accipitur: tum etiam, quia talis expositio non multum facit ad intentionem præsentem. Unde Porphyrius aliter exposuit quod hoc ipsum ens non significat naturam alicuius rei, sicut hoc nomen homo vel sapiens, sed solum designat quamdam coniunctionem; unde subdit quod consignificat quamdam compositionem, quam sine compositis non est intelligere. Sed neque hoc convenienter videtur dici: quia si non significaret aliquam rem, sed solum coniunctionem, non esset neque nomen, neque verbum, sicut nec præpositiones aut coniunctiones. Et ideo aliter exponendum est, sicut Ammonius exponit, quod ipsum ens nihil est, idest non significat verum vel falsum. Et rationem huius assignat, cum subdit: consignificat autem quamdam compositionem. Nec accipitur hic, ut ipse dicit, consignificat, sicut cum dicebatur quod verbum consignificat tempus, sed consignificat, idest cum alio significat, scilicet alii adiunctum compositionem significat, quæ non potest intelligi sine extremis compositionis. Sed quia hoc commune est omnibus nominibus et verbis, non videtur hæc expositio esse secundum intentionem Aristotelis, qui assumpsit ipsum ens quasi quoddam speciale. He proves this point from something in which it will be clearer when he adds, Nor would it be a sign of the being or nonbeing of a thing if you were to say "is” alone, for it is nothing. It should be noted that the Greek text has the word "being” in place of "is” here. In order to prove that verbs do not signify that a thing is or is not, he takes the source and origin of to be [esse], i.e., being [ens] itself, of which he says, it is nothing. Alexander explains this passage in the following way: Aristotle says being itself is nothing because "being” [ens] is said equivocally of the ten predicaments; now an equivocal name used by itself signifies nothing unless something is added to determine its signification; hence, "is” [est] said by itself does not signify what is or is not. But this explanation is not appropriate for this text. In the first place "being” is not, strictly speaking, said equivocally but according to the prior and posterior. Consequently, said absolutely, it is understood of that of which it is said primarily. Secondly, an equivocal word does not signify nothing, but many things, sometimes being taken for one, sometimes for another. Thirdly, such an explanation does not have much application here. Porphyry explains this passage in another way. He says that "being” [ens] itself does not signify the nature of a thing as the name "man” or "wise” do, but only designates a certain conjunction and this is why Aristotle adds, it signifies with a composition, which cannot be conceived apart from the things composing it. This explanation does not seem to be consistent with the text either, for if "being” itself does not signify a thing, but only a conjunction, it, like prepositions and conjunctions, is neither a name nor a verb. Therefore Ammonius thought this should be explained in another way. He says "being itself is nothing” means that it does not signify truth or falsity. And the reason for this is given when Aristotle says, it signifies with a composition. The "signifies with,” according to Ammonius, does not mean what it does when it is said that the verb signifies with time; "signifies with,” means here signifies with something, i.e., joined to another it signifies composition, which cannot be understood without the extremes of the composition. But this explanation does not seem to be in accordance with the intention of Aristotle, for it is common to all names and verbs not to signify truth or falsity, whereas Aristotle takes "being” here as though it were something special. Aquinas lib. 1 l. 5 n. 20 Et ideo ut magis sequamur verba Aristotelis considerandum est quod ipse dixerat quod verbum non significat rem esse vel non esse, sed nec ipsum ens significat rem esse vel non esse. Et hoc est quod dicit, nihil est, idest non significat aliquid esse. Etenim hoc maxime videbatur de hoc quod dico ens: quia ens nihil est aliud quam quod est. Et sic videtur et rem significare, per hoc quod dico quod et esse, per hoc quod dico est. Et si quidem hæc dictio ens significaret esse principaliter, sicut significat rem quæ habet esse, procul dubio significaret aliquid esse. Sed ipsam compositionem, quæ importatur in hoc quod dico est, non principaliter significat, sed consignificat eam in quantum significat rem habentem esse. Unde talis consignificatio compositionis non sufficit ad veritatem vel falsitatem: quia compositio, in qua consistit veritas et falsitas, non potest intelligi, nisi secundum quod innectit extrema compositionis. Therefore in order to understand what Aristotle is saying we should note that he has just said that the verb does not signify that a thing exists or does not exist [rem esse vel non esse]; nor does "being” [ens] signify that a thing exists or does not exist. This is what he means when he says, it is nothing, i.e., it does not signify that a thing exists. This is indeed most clearly seen in saying "being” [ens], because being is nothing other than that which is. And thus we see that it signifies both a thing, when I say "that which,” and existence [esse] when I say "is” [est]. If the word "being” [ens] as signifying a thing having existence were to signify existence [esse] principally, without a doubt it would signify that a thing exists. But the word "being” [ens] does not principally signify the composition that is implied in saying "is” [est]; rather, it signifies with composition inasmuch as it signifies the thing having existence. Such signifying with composition is not sufficient for truth or falsity; for the composition in which truth and falsity consists cannot be understood unless it connects the extremes of a composition. 21 Si vero dicatur, nec ipsum esse, ut libri nostri habent, planior est sensus. Quod enim nullum verbum significat rem esse vel non esse, probat per hoc verbum est, quod secundum se dictum, non significat aliquid esse, licet significet esse. Et quia hoc ipsum esse videtur compositio quædam, et ita hoc verbum est, quod significat esse, potest videri significare compositionem, in qua sit verum vel falsum; ad hoc excludendum subdit quod illa compositio, quam significat hoc verbum est, non potest intelligi sine componentibus: quia dependet eius intellectus ab extremis, quæ si non apponantur, non est perfectus intellectus compositionis, ut possit in ea esse verum, vel falsum. If in place of what Aristotle says we say nor would "to be” itself [nec ipsum esse], as it is in our texts, the meaning is clearer. For Aristotle proves through the verb "is” [est] that no verb signifies that a thing exists or does not exist, since "is” said by itself does not signify that a thing exists, although it signifies existence. And because to be itself seems to be a kind of composition, so also the verb "is” [est], which signifies to be, can seem to signify the composition in which there is truth or falsity. To exclude this Aristotle adds that the composition which the verb "is” signifies cannot be understood without the composing things. The reason for this is that an understanding of the composition which "is” signifies depends on the extremes, and unless they are added, understanding of the composition is not complete and hence cannot be true or false. 22 Ideo autem dicit quod hoc verbum est consignificat compositionem, quia non eam principaliter significat, sed ex consequenti; significat enim primo illud quod cadit in intellectu per modum actualitatis absolute: nam est, simpliciter dictum, significat in actu esse; et ideo significat per modum verbi. Quia vero actualitas, quam principaliter significat hoc verbum est, est communiter actualitas omnis formæ, vel actus substantialis vel accidentalis, inde est quod cum volumus significare quamcumque formam vel actum actualiter inesse alicui subiecto, significamus illud per hoc verbum est, vel simpliciter vel secundum quid: simpliciter quidem secundum præsens tempus; secundum quid autem secundum alia tempora. Et ideo ex consequenti hoc verbum est significat compositionem. Therefore he says that the verb "is” signifies with composition; for it does not signify composition principally but consequently. it primarily signifies that which is perceived in the mode of actuality absolutely; for "is” said simply, signifies to be in act, and therefore signifies in the mode of a verb. However, the actuality which the verb "is” principally signifies is the actuality of every form commonly, whether substantial or accidental. Hence, when we wish to signify that any form or act is actually in some subject we signify it through the verb "is,” either absolutely or relatively; absolutely, according to present time, relatively, according to other times; and for this reason the verb "is” signifies composition, not principally, but consequently. VI. 1. Postquam philosophus determinavit de nomine et de verbo, quæ sunt principia materialia enunciationis, utpote partes eius existentes; nunc determinat de oratione, quæ est principium formale enunciationis, utpote genus eius existens. Et circa hoc tria facit: primo enim, proponit definitionem orationis; secundo, exponit eam; ibi: dico autem ut homo etc.; tertio, excludit errorem; ibi: est autem oratio omnis et cetera. Having established and explained the definition of the name and the verb, which are the material principles of the enunciation inasmuch as they are its parts, the Philosopher now determines and explains what speech is, which is the formal principle of the enunciation inasmuch as it is its genus. First he proposes the definition of speech; then he explains it where he says, Let me explain. The word "animal” signifies something, etc.; finally, he excludes an error where he says, But all speech is significant—not just as an instrument, however, etc.  2 Circa primum considerandum est quod philosophus in definitione orationis primo ponit illud in quo oratio convenit cum nomine et verbo, cum dicit: oratio est vox significativa, quod etiam posuit in definitione nominis, et probavit de verbo quod aliquid significet. Non autem posuit in eius definitione, quia supponebat ex eo quod positum erat in definitione nominis, studens brevitati, ne idem frequenter iteraret. Iterat tamen hoc in definitione orationis, quia significatio orationis differt a significatione nominis et verbi, quia nomen vel verbum significat simplicem intellectum, oratio vero significat intellectum compositum. In defining speech the Philosopher first states what it has in common with the name and verb where he says, Speech is significant vocal sound. This was posited in the definition of the name but not repeated in the case of the verb, because it was supposed from the definition of the name. This was done for the sake of brevity and to avoid repetition; but subsequently he did prove that the verb signifies something. He repeats this, however, in the definition of speech because the signification of speech differs from that of the name and the verb; for the name and the verb signify simple thought, whereas speech signifies composite thought. 3 Secundo autem ponit id, in quo oratio differt a nomine et verbo, cum dicit: cuius partium aliquid significativum est separatim. Supra enim dictum est quod pars nominis non significat aliquid per se separatum, sed solum quod est coniunctum ex duabus partibus. Signanter autem non dicit: cuius pars est significativa aliquid separata, sed cuius aliquid partium est significativum, propter negationes et alia syncategoremata, quæ secundum se non significant aliquid absolutum, sed solum habitudinem unius ad alterum. Sed quia duplex est significatio vocis, una quæ refertur ad intellectum compositum, alia quæ refertur ad intellectum simplicem; prima significatio competit orationi, secunda non competit orationi, sed parti orationis. Unde subdit: ut dictio, non ut affirmatio. Quasi dicat: pars orationis est significativa, sicut dictio significat, puta ut nomen et verbum, non sicut affirmatio, quæ componitur ex nomine et verbo. Facit autem mentionem solum de affirmatione et non de negatione, quia negatio secundum vocem superaddit affirmationi; unde si pars orationis propter sui simplicitatem non significat aliquid, ut affirmatio, multo minus ut negatio. Secondly, he posits what differentiates speech from the name and verb when he says, of which some of the parts are significant separately; for a part of a name taken separately does not signify anything per se, except in the case of a name composed of two parts, as he said above. Note that he says, of which some of the parts are significant, and not, a part of which is significant separately; this is to exclude negations and the other words used to unite categorical words, which do not in themselves signify something absolutely, but only the relationship of one thing to another. Then because the signification of vocal sound is twofold, one being referred to composite thought, the other to simple thought (the first belonging to speech, the second, not to speech but to a part of speech), he adds, as words but not as an affirmation. What he means is that a part of speech signifies in the way a word signifies, a name or a verb, for instance; it does not signify in the way an affirmation signifies, which is composed of a name and a verb. He only mentions affirmation because negation adds something to affirmation as far as vocal sound is concerned for if a part of speech, since it is simple, does not signify as an affirmation, it will not signify as a negation. 4 Sed contra hanc definitionem Aspasius obiicit quod videtur non omnibus partibus orationis convenire. Sunt enim quædam orationes, quarum partes significant aliquid ut affirmatio; ut puta, si sol lucet super terram, dies est; et sic de multis. Et ad hoc respondet Porphyrius quod in quocumque genere invenitur prius et posterius, debet definiri id quod prius est. Sicut cum datur definitio alicuius speciei, puta hominis, intelligitur definitio de eo quod est in actu, non de eo quod est in potentia; et ideo quia in genere orationis prius est oratio simplex, inde est quod Aristoteles prius definivit orationem simplicem. Vel potest dici, secundum Alexandrum et Ammonium, quod hic definitur oratio in communi. Unde debet poni in hac definitione id quod est commune orationi simplici et compositæ. Habere autem partes significantes aliquid ut affirmatio, competit soli orationi, compositæ; sed habere partes significantes aliquid per modum dictionis, et non per modum affirmationis, est commune orationi simplici et compositæ. Et ideo hoc debuit poni in definitione orationis. Et secundum hoc non debet intelligi esse de ratione orationis quod pars eius non sit affirmatio: sed quia de ratione orationis est quod pars eius sit aliquid quod significat per modum dictionis, et non per modum affirmationis. Et in idem redit solutio Porphyrii quantum ad sensum, licet quantum ad verba parumper differat. Quia enim Aristoteles frequenter ponit dicere pro affirmare, ne dictio pro affirmatione sumatur, subdit quod pars orationis significat ut dictio, et addit non ut affirmatio: quasi diceret, secundum sensum Porphyrii, non accipiatur nunc dictio secundum quod idem est quod affirmatio. Philosophus autem, qui dicitur Ioannes grammaticus, voluit quod hæc definitio orationis daretur solum de oratione perfecta, eo quod partes non videntur esse nisi alicuius perfecti, sicut omnes partes domus referuntur ad domum: et ideo secundum ipsum sola oratio perfecta habet partes significativas. Sed tamen hic decipiebatur, quia quamvis omnes partes referantur principaliter ad totum perfectum, quædam tamen partes referuntur ad ipsum immediate, sicut paries et tectum ad domum, et membra organica ad animal: quædam vero mediantibus partibus principalibus quarum sunt partes; sicut lapides referuntur ad domum mediante pariete; nervi autem et ossa ad animal mediantibus membris organicis, scilicet manu et pede et huiusmodi. Sic ergo omnes partes orationis principaliter referuntur ad orationem perfectam, cuius pars est oratio imperfecta, quæ etiam ipsa habet partes significantes. Unde ista definitio convenit tam orationi perfectæ, quam imperfectæ. Aspasius objects to this definition because it does not seem to belong to all parts of speech. There is a kind of speech he says, in which some of the parts signify as an affirmation; for instance, "If the sun shines over the earth, it is day,” and so in many other examples. Porphyry says in reply to this objection that in whatever genus there is something prior and posterior, it is the prior thing that has to be defined. For example, when we give the definition of a species—say, of man—the definition is understood of that which is in act, not of that which is in potency. Since, then, in the genus of speech, simple speech is prior, Aristotle defines it first. Or, we can answer the objection in the way Alexander and Ammonious do. They say that speech is defined here commonly. Hence what is common to simple and composite speech ought to be stated in the definition. Now to have parts signifying something as an affirmation belongs only to composite speech, but to have parts signifying something in the mode of a word and not in the mode of an affirmation is common to simple and composite speech. Therefore this had to be posited in the definition of speech. We should not conclude, however, that it is of the nature of speech that its part not be an affirmation, but rather that it is of the nature of speech that its parts be something that signify in the manner of words and not in the manner of an affirmation. Porphyry’s solution reduces to the same thing as far as meaning is concerned, although it is a little different verbally. Aristotle frequently uses "to say” for "to affirm,” and hence to prevent "word” from being taken as "affirmation” when he says that a part of speech signifies as a word, he immediately adds, not as an affirmation, meaning—according to Porphyry’s view—"word” is not taken here in the sense in which it is the same as "affirmation.” A philosopher called John the Grammarian thought that this definition could only apply to perfect speech because there only seem to be parts in the case of something perfect, or complete; for example, a house to which all of the parts are referred. Therefore only perfect speech has significant parts. He was in error on this point, however, for while it is true that all the parts are referred principally to the perfect, or complete whole, some parts are referred to it immediately, for example, the walls and roof to a house and organic members to an animal; others, however, are referred to it through the principal parts of which they are parts; stones, for example, to the house by the mediate wall, and nerves and bones to the animal by the mediate organic members like the hand and the foot, etc. In the case of speech, therefore, all of the parts are principally referred to perfect speech, a part of which is imperfect speech, which also has significant parts. Hence this definition belongs both to perfect and to imperfect speech. Aquinas lib. 1 l. 6 n. 5Deinde cum dicit: dico autem ut homo etc., exponit propositam definitionem. Et primo, manifestat verum esse quod dicitur; secundo, excludit falsum intellectum; ibi: sed non una hominis syllaba et cetera. Exponit ergo quod dixerat aliquid partium orationis esse significativum, sicut hoc nomen homo, quod est pars orationis, significat aliquid, sed non significat ut affirmatio aut negatio, quia non significat esse vel non esse. Et hoc dico non in actu, sed solum in potentia. Potest enim aliquid addi, per cuius additionem fit affirmatio vel negatio, scilicet si addatur ei verbum. When he says, Let me explain. The word "animal” signifies something, etc., he elucidates the definition. First he shows that what he says is true; secondly, he excludes a false understanding of it where he says, But one syllable of "animal” does not signify anything, etc. He explains that when he says some parts of speech are significant, he means that some of the parts signify something in the way the name "animal,” which is a part of speech, signifies something and yet does not signify as an affirmation or negation, because it does not signify to be or not to be. By this I mean it does not signify affirmation or negation in act, but only in potency; for it is possible to add something that will make it an affirmation or negation, i.e., a verb. 6 Deinde cum dicit: sed non una hominis etc., excludit falsum intellectum. Et posset hoc referri ad immediate dictum, ut sit sensus quod nomen erit affirmatio vel negatio, si quid ei addatur, sed non si addatur ei una nominis syllaba. Sed quia huic sensui non conveniunt verba sequentia, oportet quod referatur ad id, quod supra dictum est in definitione orationis, scilicet quod aliquid partium eius sit significativum separatim. Sed quia pars alicuius totius dicitur proprie illud, quod immediate venit ad constitutionem totius, non autem pars partis; ideo hoc intelligendum est de partibus ex quibus immediate constituitur oratio, scilicet de nomine et verbo, non autem de partibus nominis vel verbi, quæ sunt syllabæ vel litteræ. Et ideo dicitur quod pars orationis est significativa separata, non tamen talis pars, quæ est una nominis syllaba. Et hoc manifestat in syllabis, quæ quandoque possunt esse dictiones per se significantes: sicut hoc quod dico rex, quandoque est una dictio per se significans; in quantum vero accipitur ut una quædam syllaba huius nominis sorex, soricis, non significat aliquid per se, sed est vox sola. Dictio enim quædam est composita ex pluribus vocibus, tamen in significando habet simplicitatem, in quantum scilicet significat simplicem intellectum. Et ideo in quantum est vox composita, potest habere partem quæ sit vox, inquantum autem est simplex in significando, non potest habere partem significantem. Unde syllabæ quidem sunt voces, sed non sunt voces per se significantes. Sciendum tamen quod in nominibus compositis, quæ imponuntur ad significandum rem simplicem ex aliquo intellectu composito, partes secundum apparentiam aliquid significant, licet non secundum veritatem. Et ideo subdit quod in duplicibus, idest in nominibus compositis, syllabæ quæ possunt esse dictiones, in compositione nominis venientes, significant aliquid, scilicet in ipso composito et secundum quod sunt dictiones; non autem significant aliquid secundum se, prout sunt huiusmodi nominis partes, sed eo modo, sicut supra dictum est. He excludes a false understanding of what has been said by his next statement. But one syllable of "animal” does not signify anything. This could be referred to what has just been said and the meaning would be that the name will be an affirmation or negation if something is added to it, but not if what is added is one syllable of a name. However, what he says next is not compatible with this meaning and therefore these words should be referred to what was stated earlier in defining speech, namely, to some parts of which are significant separately. Now, since what is properly called a part of a whole is that which contributes immediately to the formation of the whole, and not that which is a part of a part, "some parts” should be understood as the parts from which speech is immediately formed, i.e., the name and verb, and not as parts of the name or verb, which are syllables or letters. Hence, what is being said here is that a part of speech is significant separately but not such a part as the syllable of a name. He manifests this by means of syllables that sometimes can be words signifying per se. "Owl,” for example, is sometimes one word signifying per se. When taken as a syllable of the name "fowl,” however, it does not signify something per se but is only a vocal sound. For a word is composed of many vocal sounds, but it has simplicity in signifying insofar as it signifies simple thought. Hence, a word inasmuch as it is a composite vocal sound can have a part which is a vocal sound, but inasmuch as it is simple in signifying it cannot have a signifying part. Whence syllables are indeed vocal sounds, but they are not vocal sounds signifying per se. In contrast to this it should be noted that in composite names, which are imposed to signify a simple thing from some composite understanding, the parts appear to signify something, although according to truth they do not. For this reason he adds that in compound words, i.e., composite names, the syllables may be words contributing to the composition of a name, and therefore signify something, namely, in the composite, and according as they are words; but as parts of this kind of name they do not signify something per se, but in the way that has already been explained. 7 Deinde cum dicit: est autem oratio etc., excludit quemdam errorem. Fuerunt enim aliqui dicentes quod oratio et eius partes significant naturaliter, non ad placitum. Ad probandum autem hoc utebantur tali ratione. Virtutis naturalis oportet esse naturalia instrumenta: quia natura non deficit in necessariis; potentia autem interpretativa est naturalis homini; ergo instrumenta eius sunt naturalia. Instrumentum autem eius est oratio, quia per orationem virtus interpretativa interpretatur mentis conceptum: hoc enim dicimus instrumentum, quo agens operatur. Ergo oratio est aliquid naturale, non ex institutione humana significans, sed naturaliter. Then he says, But all speech is significant—not just as an instrument, however, etc. Here he excludes the error of those who said that speech and its parts signify naturally rather than by convention. To prove their point they used the following argument. The instruments of a natural power must themselves be natural, for nature does not fail in regard to what is necessary; but the interpretive power is natural to man; therefore, its instruments are natural. Now the instrument of the interpretive power is speech since it is through speech that expression is given to the conception of the mind; for we mean by an instrument that by which an agent operates. Therefore, speech is something natural, signifying, not from human institution, but naturally. Aquinas lib. 1 l. 6 n. 8Huic autem rationi, quæ dicitur esse Platonis in Lib. qui intitulatur Cratylus, Aristoteles obviando dicit quod omnis oratio est significativa, non sicut instrumentum virtutis, scilicet naturalis: quia instrumenta naturalia virtutis interpretativæ sunt guttur et pulmo, quibus formatur vox, et lingua et dentes et labia, quibus litterati ac articulati soni distinguuntur; oratio autem et partes eius sunt sicut effectus virtutis interpretativæ per instrumenta prædicta. Sicut enim virtus motiva utitur naturalibus instrumentis, sicut brachiis et manibus ad faciendum opera artificialia, ita virtus interpretativa utitur gutture et aliis instrumentis naturalibus ad faciendum orationem. Unde oratio et partes eius non sunt res naturales, sed quidam artificiales effectus. Et ideo subdit quod oratio significat ad placitum, idest secundum institutionem humanæ rationis et voluntatis, ut supra dictum est, sicut et omnia artificialia causantur ex humana voluntate et ratione. Sciendum tamen quod, si virtutem interpretativam non attribuamus virtuti motivæ, sed rationi; sic non est virtus naturalis, sed supra omnem naturam corpoream: quia intellectus non est actus alicuius corporis, sicut probatur in III de anima. Ipsa autem ratio est, quæ movet virtutem corporalem motivam ad opera artificialia, quibus etiam ut instrumentis utitur ratio: non sunt autem instrumenta alicuius virtutis corporalis. Et hoc modo ratio potest etiam uti oratione et eius partibus, quasi instrumentis: quamvis non naturaliter significent. Aristotle refutes this argument, which is said to be that of Plato in the Cratylus, when he says that all speech is significant, but not as an instrument of a power, that is, of a natural power; for the natural instruments of the interpretive power are the throat and lungs, by which vocal sound is formed, and the tongue, teeth and lips by which letters and articulate sounds are formulated. Rather, speech and its parts are effects of the interpretative power through the aforesaid instruments. For just as the motive power uses natural instruments such as arms and hands to make an artificial work, so the interpretative power uses the throat and other natural instruments to make speech. Hence, speech and its parts are not natural things, but certain artificial effects. This is the reason Aristotle adds here that speech signifies by convention, i.e., according to the ordinance of human will and reason. It should be noted, however, that if we do not attribute the interpretative power to a motive power, but to reason, then it is not a natural power but is beyond every corporeal nature, since thought is not an act of the body, as is proved in III De anima [4: 429a 10]. Moreover, it is reason itself that moves the corporeal motive power to make artificial works, which reason then uses as instruments; and thus artificial works are not instruments of a corporeal power. Reason can also use speech and its parts in this way, i.e., as instruments, although they do not signify naturally. Postquam philosophus determinavit de principiis enunciationis, hic incipit determinare de ipsa enunciatione. Et dividitur pars hæc in duas: in prima, determinat de enunciatione absolute; in secunda, de diversitate enunciationum, quæ provenit secundum ea quæ simplici enunciationi adduntur; et hoc in secundo libro; ibi: quoniam autem est de aliquo affirmatio et cetera. Prima autem pars dividitur in partes tres. In prima, definit enunciationem; in secunda, dividit eam; ibi: est autem una prima oratio etc., in tertia, agit de oppositione partium eius ad invicem; ibi: quoniam autem est enunciare et cetera. Circa primum tria facit: primo, ponit definitionem enunciationis; secundo, ostendit quod per hanc definitionem differt enunciatio ab aliis speciebus orationis; ibi: non autem in omnibus etc.; tertio, ostendit quod de sola enunciatione est tractandum, ibi: et cæteræ quidemrelinquantur. Having defined the principles of the enunciation, the Philosopher now begins to treat the enunciation itself. This is divided into two parts. In the first he examines the enunciation absolutely; in the second the diversity of enunciations resulting from an addition to the simple enunciation. The latter is treated in the second book, where he says, Since an affirmation signifies something about a subject, etc.”’ The first part, on the enunciation absolutely, is divided into three parts. In the first he defines enunciation; in the second he divides it where he says, First affirmation, then negation, is enunciative speech that is one, etc.;” in the third he treats of the opposition of its parts to each other, where he says, Since it is possible to enunciate that what belongs to a subject does not belong to it, etc. In the portion of the text treated in this lesson, which is concerned with the definition of enunciation, he first states the definition, then shows that this definition differentiates the enunciation from other species of speech, where he says, Truth and falsity is not present in all speech however, etc., and finally indicates that only the enunciation is to be treated in this book where he says, Let us therefore consider enunciative speech, etc. 2 Circa primum considerandum est quod oratio, quamvis non sit instrumentum alicuius virtutis naturaliter operantis, est tamen instrumentum rationis, ut supra dictum est. Omne autem instrumentum oportet definiri ex suo fine, qui est usus instrumenti: usus autem orationis, sicut et omnis vocis significativæ est significare conceptionem intellectus, ut supra dictum est: duæ autem sunt operationes intellectus, in quarum una non invenitur veritas et falsitas, in alia autem invenitur verum vel falsum. Et ideo orationem enunciativam definit ex significatione veri et falsi, dicens quod non omnis oratio est enunciativa, sed in qua verum vel falsum est. Ubi considerandum est quod Aristoteles mirabili brevitate usus, et divisionem orationis innuit in hoc quod dicit: non omnis oratio est enunciativa, et definitionem enunciationis in hoc quod dicit: sed in qua verum vel falsum est: ut intelligatur quod hæc sit definitio enunciationis, enunciatio est oratio, in qua verum vel falsum est. The point has just been made that speech, although it is not an instrument of a power operating naturally, is nevertheless an instrument of reason. Now every instrument is defined by its end, which is the use of the instrument. The use of speech, as of every significant vocal sound, is to signify a conception of the intellect. But there are two operations of the intellect. In one truth and falsity is found, in the other not. Aristotle therefore defines enunciative speech by the signification of the true and false: Yet not all speech is enunciative; but only speech in which there is truth or falsity. Note with what remarkable brevity he signifies the division of speech by Yet not all speech is enunciative, and the definition by, but only speech in which there is truth or falsity. This, then, is to be understood as the definition of the enunciation: speech in which there is truth and falsity. 3 Dicitur autem in enunciatione esse verum vel falsum, sicut in signo intellectus veri vel falsi: sed sicut in subiecto est verum vel falsum in mente, ut dicitur in VI metaphysicæ, in re autem sicut in causa: quia ut dicitur in libro prædicamentorum, ab eo quod res est vel non est, oratio vera vel falsa est. True or false is said to be in the enunciation as in a sign of true or false thought; but true or false is in the mind as in a subject (as is said in VI Metaphysicæ), and in the thing as in a cause (as is said in the book Predicamentorum [5: 4a 35–4b 9])—for it is from the facts of the case, i.e., from a thing’s being so or not being so, that speech is true or false. 4 Deinde cum dicit: non autem in omnibus etc., ostendit quod per hanc definitionem enunciatio differt ab aliis orationibus. Et quidem de orationibus imperfectis manifestum est quod non significant verum vel falsum, quia cum non faciant perfectum sensum in animo audientis, manifestum est quod perfecte non exprimunt iudicium rationis, in quo consistit verum vel falsum. His igitur prætermissis, sciendum est quod perfectæ orationis, quæ complet sententiam, quinque sunt species, videlicet enunciativa, deprecativa, imperativa, interrogativa et vocativa. (Non tamen intelligendum est quod solum nomen vocativi casus sit vocativa oratio: quia oportet aliquid partium orationis significare aliquid separatim, sicut supra dictum est; sed per vocativum provocatur, sive excitatur animus audientis ad attendendum; non autem est vocativa oratio nisi plura coniungantur; ut cum dico, o bone Petre). Harum autem orationum sola enunciativa est, in qua invenitur verum vel falsum, quia ipsa sola absolute significat conceptum intellectus, in quo est verum vel falsum. Next he shows that this definition differentiates the enunciation from other speech, when he says, Truth or falsity is not present in all speech however, etc. In the case of imperfect or incomplete speech it is clear that it does not signify the true or false, since it does not make complete sense to the mind of the hearer and therefore does not completely express a judgment of reason in which the true or false consists. Having made this point, however, it must be noted that there are five species of perfect speech that are complete in meaning: enunciative, deprecative, imperative, interrogative, and vocative. (Apropos of the latter it should be noted that a name alone in the vocative case is not vocative speech, for some of the parts must signify something separately, as was said above. So, although the mind of the hearer is provoked or aroused to attention by a name in the vocative case, there is not vocative speech, unless many words are joined together, as in "O good Peter!”) Of these species of speech the enunciative is the only one in which there is truth or falsity, for it alone signifies the conception of the intellect absolutely and it is in this that there is truth or falsity. 5 Sed quia intellectus vel ratio, non solum concipit in seipso veritatem rei tantum, sed etiam ad eius officium pertinet secundum suum conceptum alia dirigere et ordinare; ideo necesse fuit quod sicut per enunciativam orationem significatur ipse mentis conceptus, ita etiam essent aliquæ aliæ orationes significantes ordinem rationis, secundum quam alia diriguntur. Dirigitur autem ex ratione unius hominis alius homo ad tria: primo quidem, ad attendendum mente; et ad hoc pertinet vocativa oratio: secundo, ad respondendum voce; et ad hoc pertinet oratio interrogativa: tertio, ad exequendum in opere; et ad hoc pertinet quantum ad inferiores oratio imperativa; quantum autem ad superiores oratio deprecativa, ad quam reducitur oratio optativa: quia respectu superioris, homo non habet vim motivam, nisi per expressionem sui desiderii. Quia igitur istæ quatuor orationis species non significant ipsum conceptum intellectus, in quo est verum vel falsum, sed quemdam ordinem ad hoc consequentem; inde est quod in nulla earum invenitur verum vel falsum, sed solum in enunciativa, quæ significat id quod mens de rebus concipit. Et inde est quod omnes modi orationum, in quibus invenitur verum vel falsum, sub enunciatione continentur: quam quidam dicunt indicativam vel suppositivam. Dubitativa autem ad interrogativam reducitur, sicut et optativa ad deprecativam. But the intellect, or reason, does not just conceive the truth of a thing. It also belongs to its office to direct and order others in accordance with what it conceives. Therefore, besides enunciative speech, which signifies the concept of the mind, there had to be other kinds of speech to signify the order of reason by which others are directed. Now, one man is directed by the reason of another in regard to three things: first, to attend with his mind, and vocative speech relates to this; second, to respond with his voice, and interrogative speech relates to this; third, to execute a work, and in relation to this, imperative speech is used with regard to inferiors, deprecative with regard to superiors. Optative speech is reduced to the latter, for a man does not have the power to move a superior except by the expression of his desire. These four species of speech do not signify the conception of the intellect in which there is truth or falsity, but a certain order following upon this. Consequently truth or falsity is not found in any of them, but only in enunciative speech, which signifies what the mind conceives from things. It follows that all the modes of speech in which the true or false is found are contained under the enunciation, which some call indicative or suppositive. The dubitative, it should be noted, is reduced to the interrogative, as the optative is to the deprecative. 6 Deinde cum dicit: cæteræ igitur relinquantur etc., ostendit quod de sola enunciativa est agendum; et dicit quod aliæ quatuor orationis species sunt relinquendæ, quantum pertinet ad præsentem intentionem: quia earum consideratio convenientior est rhetoricæ vel poeticæ scientiæ. Sed enunciativa oratio præsentis considerationis est. Cuius ratio est, quia consideratio huius libri directe ordinatur ad scientiam demonstrativam, in qua animus hominis per rationem inducitur ad consentiendum vero ex his quæ sunt propria rei; et ideo demonstrator non utitur ad suum finem nisi enunciativis orationibus, significantibus res secundum quod earum veritas est in anima. Sed rhetor et poeta inducunt ad assentiendum ei quod intendunt, non solum per ea quæ sunt propria rei, sed etiam per dispositiones audientis. Unde rhetores et poetæ plerumque movere auditores nituntur provocando eos ad aliquas passiones, ut philosophus dicit in sua rhetorica. Et ideo consideratio dictarum specierum orationis, quæ pertinet ad ordinationem audientis in aliquid, cadit proprie sub consideratione rhetoricæ vel poeticæ, ratione sui significati; ad considerationem autem grammatici, prout consideratur in eis congrua vocum constructio. Then Aristotle says, Let us therefore consider enunciative speech, etc. Here he points out that only enunciative speech is to be treated; the other four species must be omitted as far as the present intention is concerned, because their investigation belongs rather to the sciences of rhetoric or poetics. Enunciative speech belongs to the present consideration and for the following reason: this book is ordered directly to demonstrative science, in which the mind of man is led by an act of reasoning to assent to truth from those things that are proper to the thing; to this end the demonstrator uses only enunciative speech, which signifies things according as truth about them is in the mind. The rhetorician and the poet, on the other hand, induce assent to what they intend not only through what is proper to the thing but also through the dispositions of the hearer. Hence, rhetoricians and poets for the most part strive to move their auditors by arousing certain passions in them, as the Philosopher says in his Rhetorica. This kind of speech, therefore, which is concerned with the ordination of the hearer toward something, belongs to the consideration of rhetoric or poetics by reason of its intent, but to the consideration of the grammarian as regards a suitable construction of the vocal sounds. VIII. 1. Postquam philosophus definivit enunciationem, hic dividit eam. Et dividitur in duas partes: in prima, ponit divisionem enunciationis; in secunda, manifestat eam; ibi: necesse est autem et cetera. Having defined the enunciation the Philosopher now divides it. First he gives the division, and then manifests it where he says, Every enunciative speech however, must contain a verb, etc. 2 Circa primum considerandum est quod Aristoteles sub breviloquio duas divisiones enunciationis ponit. Quarum una est quod enunciationum quædam est una simplex, quædam est coniunctione una. Sicut etiam in rebus, quæ sunt extra animam, aliquid est unum simplex sicut indivisibile vel continuum, aliquid est unum colligatione aut compositione aut ordine. Quia enim ens et unum convertuntur, necesse est sicut omnem rem, ita et omnem enunciationem aliqualiter esse unam. It should be noted that Aristotle in his concise way gives two divisions of the enunciation. The first is the division into one simply and one by conjunction. This parallels things outside of the soul where there is also something one simply, for instance the indivisible or the continuum, and something one either by aggregation or composition or order. In fact, since being and one are convertible, every enunciation must in some way be one, just as every thing is. 3 Alia vero subdivisio enunciationis est quod si enunciatio sit una, aut est affirmativa aut negativa. Enunciatio autem affirmativa prior est negativa, triplici ratione, secundum tria quæ supra posita sunt: ubi dictum est quod vox est signum intellectus, et intellectus est signum rei. Ex parte igitur vocis, affirmativa enunciatio est prior negativa, quia est simplicior: negativa enim enunciatio addit supra affirmativam particulam negativam. Ex parte etiam intellectus affirmativa enunciatio, quæ significat compositionem intellectus, est prior negativa, quæ significat divisionem eiusdem: divisio enim naturaliter posterior est compositione, nam non est divisio nisi compositorum, sicut non est corruptio nisi generatorum. Ex parte etiam rei, affirmativa enunciatio, quæ significat esse, prior est negativa, quæ significat non esse: sicut habitus naturaliter prior est privatione. The other is a subdivision of the enunciation: the division of it as it is one into affirmative and negative. The affirmative enunciation is prior to the negative for three reasons, which are related to three things already stated. It was said that vocal sound is a sign of thought and thought a sign of the thing. Accordingly, with respect to vocal sound, affirmative enunciation is prior to negative because it is simpler, for the negative enunciation adds a negative particle to the affirmative. With respect to thought, the affirmative enunciation, which signifies composition by the intellect, is prior to the negative, which signifies division, for division is posterior by nature to composition since division is only of composite things—just as corruption is only of generated things. With respect to the thing, the affirmative enunciation, which signifies to be is prior to the negative, which signifies not to be, as the having of something is naturally prior to the privation of it. 4 Dicit ergo quod oratio enunciativa una et prima est affirmatio, idest affirmativa enunciatio. Et contra hoc quod dixerat prima, subdit: deinde negatio, idest negativa oratio, quia est posterior affirmativa, ut dictum est. Contra id autem quod dixerat una, scilicet simpliciter, subdit quod quædam aliæ sunt unæ, non simpliciter, sed coniunctione unæ. What he says, then, is this: Affirmation, i.e., affirmative enunciation, is one and the first enunciative speech. And in opposition to first he adds, then negation, i.e., negative speech, for it is posterior to affirmative, as we have said. In Opposition to one, i.e., one simply, he adds, certain others are one, not simply, but one by conjunction. 5 Ex hoc autem quod hic dicitur argumentatur Alexander quod divisio enunciationis in affirmationem et negationem non est divisio generis in species, sed divisio nominis multiplicis in sua significata. Genus enim univoce prædicatur de suis speciebus, non secundum prius et posterius: unde Aristoteles noluit quod ens esset genus commune omnium, quia per prius prædicatur de substantia, quam de novem generibus accidentium. From what Aristotle says here Alexander argues that the division of enunciation into affirmation and negation is Dot a division of a genus into species, but a division of a multiple name into its meanings; for a genus is not predicated according to the prior and posterior, but is predicated univocally of its species; this is the reason Aristotle would not grant that being is a common genus of all things, for it is predicated first of substance, and then of the nine genera of accidents. 6 Sed dicendum quod unum dividentium aliquod commune potest esse prius altero dupliciter: uno modo, secundum proprias rationes, aut naturas dividentium; alio modo, secundum participationem rationis illius communis quod in ea dividitur. Primum autem non tollit univocationem generis, ut manifestum est in numeris, in quibus binarius secundum propriam rationem naturaliter est prior ternario; sed tamen æqualiter participant rationem generis sui, scilicet numeri: ita enim est ternarius multitudo mensurata per unum, sicut et binarius. Sed secundum impedit univocationem generis. Et propter hoc ens non potest esse genus substantiæ et accidentis: quia in ipsa ratione entis, substantia, quæ est ens per se, prioritatem habet respectu accidentis, quod est ens per aliud et in alio. Sic ergo affirmatio secundum propriam rationem prior est negatione; tamen æqualiter participant rationem enunciationis, quam supra posuit, videlicet quod enunciatio est oratio in qua verum vel falsum est. However, in the division of that which is common, one of the dividing members can be prior to another in two ways: according to the proper notions” or natures of the dividing members, or according to the participation of that common notion that is divided in them. The first of these does not destroy the univocity of a genus, as is evident in numbers. Twoness, according to its proper notion, is naturally prior to threeness, yet they equally participate in the notion of their genus, i.e., number; for both a multitude consisting of three and a multitude consisting of two is measured by one. The second, however, does impede the univocity of a genus. This is why being cannot be the genus of substance and accident, for in the very notion of being, substance, which is being per se, has priority in respect to accident, which is being through another and in another. Applying this distinction to the matter at hand, we see that affirmation is prior to negation in the first way, i.e., according to its notion, yet they equally participate in the definition Aristotle has given of the enunciation, i.e., speech in which there is truth or falsity. 7 Deinde cum dicit: necesse est autem etc., manifestat propositas divisiones. Et primo, manifestat primam, scilicet quod enunciatio vel est una simpliciter vel coniunctione una; secundo, manifestat secundam, scilicet quod enunciatio simpliciter una vel est affirmativa vel negativa; ibi: est autem simplex enunciatio et cetera. Circa primum duo facit: primo, præmittit quædam, quæ sunt necessaria ad propositum manifestandum; secundo, manifestat propositum; ibi: est autem una oratio et cetera. Where he says, Every enunciative speech, however, must contain a verb or a mode of the verb, etc., he explains the divisions. He gives two explanations, one of the division of enunciation into one simply and one by conjunction, the second of the division of the enunciation which is one simply into affirmative or negative. The latter explanation begins where he says, A simple enunciation is vocal sound signifying that something belongs or does not belong to a subject, etc. Before he explains the first division, i.e., into one simply and one by conjunction, he states certain things that are necessary for the evidence of the explanation, and then explains the division where he says, Enunciative speech is one when it signifies one thing, etc. 8 Circa primum duo facit: primo, dicit quod omnem orationem enunciativam oportet constare ex verbo quod est præsentis temporis, vel ex casu verbi quod est præteriti vel futuri. Tacet autem de verbo infinito, quia eumdem usum habet in enunciatione sicut et verbum negativum. Manifestat autem quod dixerat per hoc, quod non solum nomen unum sine verbo non facit orationem perfectam enunciativam, sed nec etiam oratio imperfecta. Definitio enim oratio quædam est, et tamen si ad rationem hominis, idest definitionem non addatur aut est, quod est verbum, aut erat, aut fuit, quæ sunt casus verbi, aut aliquid huiusmodi, idest aliquod aliud verbum seu casus verbi, nondum est oratio enunciativa. He states the first thing that is necessary for his explanation when he says that every enunciative speech must contain a verb in present time, or a case of the verb, i.e., in past or future time. (The infinite verb is not mentioned because it has the same function in the enunciation as the negative verb.) To manifest this he shows that one name, without a verb, does not even constitute imperfect enunciative speech, let alone perfect speech. Definition, he points out, is a certain kind of speech, and yet if the verb "is” or modes of the verb such as "was” or "has been” or something of the kind, is not added to the notion of man, i.e., to the definition, it is not enunciative speech. 9 Potest autem esse dubitatio: cum enunciatio constet ex nomine et verbo, quare non facit mentionem de nomine, sicut de verbo? Ad quod tripliciter responderi potest. Primo quidem, quia nulla oratio enunciativa invenitur sine verbo vel casu verbi; invenitur autem aliqua enunciatio sine nomine, puta cum nos utimur infinitivis verborum loco nominum; ut cum dicitur, currere est moveri. Secundo et melius, quia, sicut supra dictum est, verbum est nota eorum quæ de altero prædicantur. Prædicatum autem est principalior pars enunciationis, eo quod est pars formalis et completiva ipsius. Unde vocatur apud Græcos propositio categorica, idest prædicativa. Denominatio autem fit a forma, quæ dat speciem rei. Et ideo potius fecit mentionem de verbo tanquam de parte principaliori et formaliori. Cuius signum est, quia enunciatio categorica dicitur affirmativa vel negativa solum ratione verbi, quod affirmatur vel negatur; sicut etiam conditionalis dicitur affirmativa vel negativa, eo quod affirmatur vel negatur coniunctio a qua denominatur. Tertio, potest dici, et adhuc melius, quod non erat intentio Aristotelis ostendere quod nomen vel verbum non sufficiant ad enunciationem complendam: hoc enim supra manifestavit tam de nomine quam de verbo. Sed quia dixerat quod quædam enunciatio est una simpliciter, quædam autem coniunctione una; posset aliquis intelligere quod illa quæ est una simpliciter careret omni compositione: sed ipse hoc excludit per hoc quod in omni enunciatione oportet esse verbum, quod importat compositionem, quam non est intelligere sine compositis, sicut supra dictum est. Nomen autem non importat compositionem, et ideo non exigit præsens intentio ut de nomine faceret mentionem, sed solum de verbo. But, one might ask, why mention the verb and not the name, for the enunciation consists of a name and a verb? This can be answered in three ways. First of all because enunciative speech is not attained without a verb or a mode of the verb, but it is without a name, for instance, when infinitive forms of the verb are used in place of names, as in "To run is to be moving.” A second and better reason for speaking only of the verb is that the verb is a sign of what is predicated of another. Now the predicate is the principal part of the enunciation because it is the formal part and completes it. This is the reason the Greeks called the enunciation a categorical, i.e., predicative, proposition. It should also be noted that denomination is made from the form which gives species to the thing. He speaks of the verb, then, but not the name, because it is the more principal and formal part of the enunciation. A sign of this is that the categorical enunciation is said to be affirmative or negative solely by reason of the verb being affirmed or denied, and the conditional enunciation is said to be affirmative or negative by reason of the conjunction by which it is denominated being affirmed or denied. A third and even better reason is that Aristotle did not intend to show that the name or verb is not sufficient for a complete enunciation, for he explained this earlier. Rather, he is excluding a misunderstanding that might arise from his saying that one kind of enunciation is one simply and another kind is one by conjunction. Some might think this means that the kind that is one simply, lacks all composition. But he excludes this by saying that there must be a verb in every enunciation; for the verb implies composition and composition cannot be understood apart from the things composed, as he said earlier.” The name, on the other hand, does not imply composition and therefore did not have to be mentioned. 10 Secundo; ibi: quare autem etc., ostendit aliud quod est necessarium ad manifestationem propositi, scilicet quod hoc quod dico, animal gressibile bipes, quæ est definitio hominis, est unum et non multa. Et eadem ratio est de omnibus aliis definitionibus. Sed huiusmodi rationem assignare dicit esse alterius negocii. Pertinet enim ad metaphysicum; unde in VII et in VIII metaphysicæ ratio huius assignatur: quia scilicet differentia advenit generi non per accidens sed per se, tanquam determinativa ipsius, per modum quo materia determinatur per formam. Nam a materia sumitur genus, a forma autem differentia. Unde sicut ex forma et materia fit vere unum et non multa, ita ex genere et differentia. The other, point necessary for the evidence of the first division is made where he says, but then the question arises as to why the definition "terrestrial biped animal” is something one, etc. He indicates by this that "terrestrial biped animal,” which is a definition of man, is one and not many. The reason it is one is the same as in the case of all definitions but, he says, to assign the reason belongs to another subject of inquiry. It belongs, in fact, to metaphysics and he assigns the reason in VII and VIII Metaphysicæ which is this: the difference does not accrue to the genus accidentally but per se and is determinative of it in the way in which form determines matter; for the genus is taken from matter, the difference from form. Whence, just as one thing—not many—comes to be from form and matter, so one thing comes to be from the genus and difference. 11 Excludit autem quamdam rationem huius unitatis, quam quis posset suspicari, ut scilicet propter hoc definitio dicatur unum, quia partes eius sunt propinquæ, idest sine aliqua interpositione coniunctionis vel moræ. Et quidem non interruptio locutionis necessaria est ad unitatem definitionis, quia si interponeretur coniunctio partibus definitionis, iam secunda non determinaret primam, sed significarentur ut actu multæ in locutione: et idem operatur interpositio moræ, qua utuntur rhetores loco coniunctionis. Unde ad unitatem definitionis requiritur quod partes eius proferantur sine coniunctione et interpolatione: quia etiam in re naturali, cuius est definitio, nihil cadit medium inter materiam et formam: sed prædicta non interruptio non sufficit ad unitatem definitionis, quia contingit etiam hanc continuitatem prolationis servari in his, quæ non sunt simpliciter unum, sed per accidens; ut si dicam, homo albus musicus. Sic igitur Aristoteles valde subtiliter manifestavit quod absoluta unitas enunciationis non impeditur, neque per compositionem quam importat verbum, neque per multitudinem nominum ex quibus constat definitio. Et est eadem ratio utrobique, nam prædicatum comparatur ad subiectum ut forma ad materiam, et similiter differentia ad genus: ex forma autem et materia fit unum simpliciter. The reason for the unity of this definition might be supposed by some to be only that of juxtaposition of the parts, i.e., that "terrestrial biped animal” is said to be one only because the parts are side by side without conjunction or pause. But he excludes such a notion of its unity. Now it is true that non-interruption of locution is necessary for the unity of a definition, for if a conjunction were put between the parts the second part would not determine the first immediately and the many in locution would consequently signify many in act. The pause used by rhetoricians in place of a conjunction would do the same thing. Whence it is a requirement for the unity of a definition that its parts be uttered without conjunction and interpolation, the reason being that in the natural thing, whose definition it is, nothing mediates between matter and form. However, non-interruption of locution is not the only thing that is needed for unity of the definition, for there can be continuity of utterance in regard to things that are not one simply, but are accidentally, as in white musical man.” Aristotle has therefore manifested very subtly that absolute unity of the enunciation is not impeded either by the composition which the verb implies or by the multitude of names from which a definition is established. And the reason is the same in both cases, i.e., the predicate is related to the subject as form to matter, as is the difference to a genus; but from form and matter a thing that is one simply comes into existence. 12 Deinde cum dicit: est autem una oratio etc., accedit ad manifestandam prædictam divisionem. Et primo, manifestat ipsum commune quod dividitur, quod est enunciatio una; secundo, manifestat partes divisionis secundum proprias rationes; ibi: harum autem hæc simplex et cetera. Circa primum duo facit: primo, manifestat ipsam divisionem; secundo, concludit quod ab utroque membro divisionis nomen et verbum excluduntur; ibi: nomen ergo et verbum et cetera. Opponitur autem unitati pluralitas; et ideo enunciationis unitatem manifestat per modos pluralitatis. He begins to explain the division when he says, Enunciative speech is one when it signifies one thing, etc. First he makes the common thing that is divided evident, i.e., the enunciation as it is one; secondly, he makes the parts of the division evident according to their own proper notions, where he says, Of enunciations that are one, simple enunciation is one kind, etc. After he has made the division of the common thing evident, i.e., enunciation, he then concludes that the name and the verb are excluded from each member of the division where he says, Let us call the name or the verb a word only, etc. Now plurality is opposed to unity. Therefore he is going to manifest the unity of the enunciation through the modes of plurality. 13 Dicit ergo primo quod enunciatio dicitur vel una absolute, scilicet quæ unum de uno significat, vel una secundum quid, scilicet quæ est coniunctione una. Per oppositum autem est intelligendum quod enunciationes plures sunt, vel ex eo quod plura significant et non unum: quod opponitur primo modo unitatis; vel ex eo quod absque coniunctione proferuntur: et tales opponuntur secundo modo unitatis. He begins his explanation by saying that enunciation is either one absolutely, i.e., it signifies one thing said of one thing, or one relatively, i.e., it is one by conjunction. In opposition to these are the enunciations that are many, either because they signify not one but many things, which is opposed to the first mode of unity or because they are uttered without a connecting particle, which is opposed to the second mode of unity. 14 Circa quod considerandum est, secundum Boethium, quod unitas et pluralitas orationis refertur ad significatum; simplex autem et compositum attenditur secundum ipsas voces. Et ideo enunciatio quandoque est una et simplex puta cum solum ex nomine et verbo componitur in unum significatum; ut cum dico, homo est albus. Est etiam quandoque una oratio, sed composita, quæ quidem unam rem significat, sed tamen composita est vel ex pluribus terminis; sicut si dicam, animal rationale mortale currit, vel ex pluribus enunciationibus, sicut in conditionalibus, quæ quidem unum significant et non multa. Similiter autem quandoque in enunciatione est pluralitas cum simplicitate, puta cum in oratione ponitur aliquod nomen multa significans; ut si dicam, canis latrat, hæc oratio plures est, quia plura significat, et tamen simplex est. Quandoque vero in enunciatione est pluralitas et compositio, puta cum ponuntur plura in subiecto vel in prædicato, ex quibus non fit unum, sive interveniat coniunctio sive non; puta si dicam, homo albus musicus disputat: et similiter est si coniungantur plures enunciationes, sive cum coniunctione sive sine coniunctione; ut si dicam, Socrates currit, Plato disputat. Et secundum hoc sensus litteræ est quod enunciatio una est illa, quæ unum de uno significat, non solum si sit simplex, sed etiam si sit coniunctione una. Et similiter enunciationes plures dicuntur quæ plura et non unum significant: non solum quando interponitur aliqua coniunctio, vel inter nomina vel verba, vel etiam inter ipsas enunciationes; sed etiam si vel inconiunctione, idest absque aliqua interposita coniunctione plura significat, vel quia est unum nomen æquivocum EQUIVOCO GRICE, multa significans, vel quia ponuntur plura nomina absque coniunctione, ex quorum significatis non fit unum; ut si dicam, homo albus grammaticus logicus currit. Boethius interprets this passage in the following way. "Unity” and "plurality” of speech refers to what is signified, whereas "simple” and "composite” is related to the vocal sounds. Accordingly, an enunciation is sometimes one and simple, namely, when one thing is signified by the composition of name and verb, as in "Man is white.” Sometimes it is one and composite. In this case it signifies one thing, but is composed either from many terms, as in "A mortal rational animal is running,” or from many enunciations, as in conditionals that signify one thing and not many. On the other hand, sometimes there is plurality along with simplicity, namely, when a name signifying many things is used, as in "The dog barks,” in which case the enunciation is many because it signifies many things [i.e., it signifies equivocally], but it is simple as far as vocal sound is concerned. But sometimes there is plurality and composition, namely, when many things are posited on the part of the subject or predicate from which one thing does not result, whether a conjunction intervenes or not, as in "The musical white man is arguing.” This is also the case if there are many enunciations joined together, with or without connecting particles as in "Socrates runs, Plato discusses. According to this exposition the meaning of the passage in question is this: an enunciation is one when it signifies one thing said of one thing, and this is the case whether the enunciation is one simply or is one by conjunction; an enunciation is many when it signifies not one but many things, and this not only when a conjunction is inserted between either the names or verbs or between the enunciations themselves, but even if there are many things that are not conjoined. In the latter case they signify many things either because an equivocal name is used or because many names signifying many things from which one thing does not result are used without conjunctions, as in "The white grammatical logical man is running.” Sed hæc expositio non videtur esse secundum intentionem Aristotelis. Primo quidem, quia per disiunctionem, quam interponit, videtur distinguere inter orationem unum significantem, et orationem quæ est coniunctione una. Secundo, quia supra dixerat quod est unum quoddam et non multa, animal gressibile bipes. Quod autem est coniunctione unum, non est unum et non multa, sed est unum ex multis. Et ideo melius videtur dicendum quod Aristoteles, quia supra dixerat aliquam enunciationem esse unam et aliquam coniunctione unam, vult hic manifestare quæ sit una. Et quia supra dixerat quod multa nomina simul coniuncta sunt unum, sicut animal gressibile bipes, dicit consequenter quod enunciatio est iudicanda una non ex unitate nominis, sed ex unitate significati, etiam si sint plura nomina quæ unum significent. Vel si sit aliqua enunciatio una quæ multa significet, non erit una simpliciter, sed coniunctione una. Et secundum hoc, hæc enunciatio, animal gressibile bipes est risibile, non est una quasi coniunctione una, sicut in prima expositione dicebatur, sed quia unum significat. However, this exposition does not seem to be what Aristotle had in mind. First of all the disjunction he inserts seems to indicate that he is distinguishing between speech signifying one thing and speech which is one by conjunction. In the second place, he has just said that terrestrial biped animal is something one and not many. Moreover, what is one by conjunction is not one, and not many, but one from many. Hence it seems better to say that since he has already said that one kind of enunciation is one simply and another kind is one by conjunction be is showing here what one enunciation is. Having said, then, that many names joined together are something one as in the example "terrestrial biped animal,” he goes on to say that an enunciation is to be judged as one, not from the unity of the name but from the unity of what is signified, even if there are many names signifying the one thing; and if an enunciation which signifies many things is one, it will not be one simply, but one by conjunction. Hence, the enunciation "A terrestrial biped animal is risible,” is not one in the sense of one by conjunction as the first exposition would have it, but because it signifies one thing. 16 Et quia oppositum per oppositum manifestatur, consequenter ostendit quæ sunt plures enunciationes, et ponit duos modos pluralitatis. Primus est, quod plures dicuntur enunciationes quæ plura significant. Contingit autem aliqua plura significari in aliquo uno communi; sicut cum dico, animal est sensibile, sub hoc uno communi, quod est animal, multa continentur, et tamen hæc enunciatio est una et non plures. Et ideo addit et non unum. Sed melius est ut dicatur hoc esse additum propter definitionem, quæ multa significat quæ sunt unum: et hic modus pluralitatis opponitur primo modo unitatis. Secundus modus pluralitatis est, quando non solum enunciationes plura significant, sed etiam illa plura nullatenus coniunguntur, et hic modus pluralitatis opponitur secundo modo unitatis. Et secundum hoc patet quod secundus modus unitatis non opponitur primo modo pluralitatis. Ea autem quæ non sunt opposita, possunt simul esse. Unde manifestum est, enunciationem quæ est una coniunctione, esse etiam plures: plures in quantum significat plura et non unum. Secundum hoc ergo possumus accipere tres modos enunciationis. Nam quædam est simpliciter una, in quantum unum significat; quædam est simpliciter plures, in quantum plura significat, sed est una secundum quid, in quantum est coniunctione una; quædam sunt simpliciter plures, quæ neque significant unum, neque coniunctione aliqua uniuntur. Ideo autem Aristoteles quatuor ponit et non solum tria, quia quandoque est enunciatio plures, quia plura significat, non tamen est coniunctione una, puta si ponatur ibi nomen multa significans. Then — because an opposite is manifested through an opposite — he goes on to show which enunciations are many, and he posits two modes of plurality. Enunciations are said to be many which signify many things. Many things may be signified in some one common thing however; when I say, for example, "An animal is a sentient being,” many things are contained under the one common thing, animal, but such an enunciation is still one, not many. Therefore Aristotle adds, and not one. It would be better to say, however, that the and not one is added because of definition, which signifies many things that are one. The mode of plurality he has spoken of thus far is opposed to the first mode of unity. The second mode of plurality covers enunciations that not only signify many things but many that are in no way joined together. This mode is opposed to the second mode of unity. Thus it is evident that the second mode of unity is not opposed to the first mode of plurality. Now those things that are not opposed can be together. Therefore, the enunciation that is one by conjunction is also many many insofar as it signifies many and not one. According to this understanding of the text there are three modes of the enunciation: the enunciation that is one simply inasmuch as it signifies one thing; the enunciation that is many simply inasmuch as it signifies many things, but is one relatively inasmuch as it is one by conjunction; finally, the enunciations that are many simply—those that do not signify one thing and are not united by any conjunction. Aristotle posits four kinds of enunciation rather than three, for an enunciation is sometimes many because it signifies many things, and yet is not one by conjunction; a case in point would be an enunciation in which a name signifying many things is used. 17 Deinde cum dicit: nomen ergo et verbum etc., excludit ab unitate orationis nomen et verbum. Dixerat enim quod enunciatio una est, quæ unum significat: posset autem aliquis intelligere, quod sic unum significaret sicut nomen et verbum unum significant. Et ideo ad hoc excludendum subdit: nomen ergo, et verbum dictio sit sola, idest ita sit dictio, quod non enunciatio. Et videtur, ex modo loquendi, quod ipse imposuerit hoc nomen ad significandum partes enunciationis. Quod autem nomen et verbum dictio sit sola manifestat per hoc, quod non potest dici quod ille enunciet, qui sic aliquid significat voce, sicut nomen, vel verbum significat. Et ad hoc manifestandum innuit duos modos utendi enunciatione. Quandoque enim utimur ipsa quasi ad interrogata respondentes; puta si quæratur, quis sit in scholis? Respondemus, magister. Quandoque autem utimur ea propria sponte, nullo interrogante; sicut cum dicimus, Petrus currit. Dicit ergo, quod ille qui significat aliquid unum nomine vel verbo, non enunciat vel sicut ille qui respondet aliquo interrogante, vel sicut ille qui profert enunciationem non aliquo interrogante, sed ipso proferente sponte. Introduxit autem hoc, quia simplex nomen vel verbum, quando respondetur ad interrogationem, videtur verum vel falsum significare: quod est proprium enunciationis. Sed hoc non competit nomini vel verbo, nisi secundum quod intelligitur coniunctum cum alia parte proposita in interrogatione. Ut si quærenti, quis legit in scholis? Respondeatur, magister, subintelligitur, ibi legit. Si ergo ille qui enunciat aliquid nomine vel verbo non enunciat, manifestum est quod enunciatio non sic unum significat, sicut nomen vel verbum. Hoc autem inducit sicut conclusionem eius quod supra præmisit: necesse est omnem orationem enunciativam ex verbo esse vel ex casu verbi. Where he says, Let us call the name or the verb a word only, etc., he excludes the name and the verb from the unity of speech. His reason for making this point is that his statement, "an enunciation is one inasmuch as it signifies one thing,” might be taken to mean that an enunciation signifies one thing in the same way the name or verb signify one thing. To prevent such a misunderstanding he says, Let us call the name or the verb a word only, i.e., a locution which is not an enunciation. From his mode of speaking it would seem that Aristotle himself imposed the name "phasis” [word] to signify such parts of the enunciation. Then he shows that a name or verb is only a word by pointing out that we do not say that a person is enunciating when be signifies something in vocal sound in the way in which a name or verb signifies. To manifest this he suggests two ways of using the enunciation. Sometimes we use it to reply to questions; for example if someone asks "Who is it who discusses,” we answer "The teacher.” At other times we use the enunciation, not in reply to a question, but of our own accord, as when we say "Peter is running.” What Aristotle is saying, then, is that the person who signifies something one by a name or a verb is not enunciating in the way in which either the person who replies to a question or who utters an enunciation of his own accord is enunciating. He introduces this point because the simple name or verb, when used in reply to a question seems to signify truth or falsity and truth or falsity is what is proper to the enunciation. Truth and falsity is not proper, however, to the name or verb unless it is understood as joined to another part proposed in a question; if someone should ask, for example, "Who reads in the schools,” we would answer, "The teacher,” understanding also, "reads there.” If, then, something expressed by a name or verb is not an enunciation, it is evident that the enunciation does not signify one thing in the same way as the name or verb signify one thing. Aristotle draws this by way of a conclusion from, Every enunciative speech must contain a verb or a mode of the verb, which was stated earlier. 18 Deinde cum dicit: harum autem hæc simplex etc., manifestat præmissam divisionem secundum rationes partium. Dixerat enim quod una enunciatio est quæ unum de uno significat, et alia est quæ est coniunctione una. Ratio autem huius divisionis est ex eo quod unum natum est dividi per simplex et compositum. Et ideo dicit: harum autem, scilicet enunciationum, in quibus dividitur unum, hæc dicitur una, vel quia significat unum simpliciter, vel quia una est coniunctione. Hæc quidem simplex enunciatio est, quæ scilicet unum significat. Sed ne intelligatur quod sic significet unum, sicut nomen vel verbum, ad excludendum hoc subdit: ut aliquid de aliquo, idest per modum compositionis, vel aliquid ab aliquo, idest per modum divisionis. Hæc autem ex his coniuncta, quæ scilicet dicitur coniunctione una, est velut oratio iam composita: quasi dicat hoc modo, enunciationis unitas dividitur in duo præmissa, sicut aliquod unum dividitur in simplex et compositum. Then when he says, Of enunciations that are one, simple enunciation is one kind, etc., he manifests the division of enunciation by the natures of the parts. He has said that the enunciation is one when it signifies one thing or is one by conjunction. The basis of this division is the nature of one, which is such that it can be divided into simple and composite. Hence, Aristotle says, Of these, i.e., enunciations into which one is divided, which are said to be one either because the enunciation signifies one thing simply or because it is one by conjunction, simple enunciation is one kind, i.e., the enunciation that signifies one thing. And to exclude the understanding of this as signifying one thing in the same way as the name or the verb signifies one thing he adds, something affirmed of something, i.e., by way of composition, or something denied of something, i.e., by way of division. The other kind—the enunciation that is said to be one by conjunction—is composite, i.e., speech composed of these simple enunciations. In other words, he is saying that the unity of the enunciation is divided into simple and composite, just as one is divided into simple and composite. 19 Deinde cum dicit: est autem simplex etc., manifestat secundam divisionem enunciationis, secundum videlicet quod enunciatio dividitur in affirmationem et negationem. Hæc autem divisio primo quidem convenit enunciationi simplici; ex consequenti autem convenit compositæ enunciationi; et ideo ad insinuandum rationem prædictæ divisionis dicit quod simplex enunciatio est vox significativa de eo quod est aliquid: quod pertinet ad affirmationem; vel non est aliquid: quod pertinet ad negationem. Et ne hoc intelligatur solum secundum præsens tempus, subdit: quemadmodum tempora sunt divisa, idest similiter hoc habet locum in aliis temporibus sicut et in præsenti. He manifests the second division of the enunciation where he says, A simple enunciation is vocal sound signifying that something belongs or does not belong to a subject, i.e., the division of enunciation into affirmation and negation. This is a division that belongs primarily to the simple enunciation and consequently to the composite enunciation; therefore, in order to suggest the basis of the division he says that a simple enunciation is vocal sound signifying that something belongs to a subject, which pertains to affirmation, or does not belong to a subject, which pertains to negation. And to make it clear that this is not to be understood only of present time he adds, according to the divisions of time, i.e., this holds for other times as well as the present. Alexander autem existimavit quod Aristoteles hic definiret enunciationem; et quia in definitione enunciationis videtur ponere affirmationem et negationem, volebat hic accipere quod enunciatio non esset genus affirmationis et negationis, quia species nunquam ponitur in definitione generis. Id autem quod non univoce prædicatur de multis (quia scilicet non significat aliquid unum, quod sit unum commune multis), non potest notificari nisi per illa multa quæ significantur. Et inde est quod quia unum non dicitur æquivoce de simplici et composito, sed per prius et posterius, Aristoteles in præcedentibus semper ad notificandum unitatem enunciationis usus est utroque. Quia ergo videtur uti affirmatione et negatione ad notificandum enunciationem, volebat Alexander accipere quod enunciatio non dicitur de affirmatione et negatione univoce sicut genus de suis speciebus. Alexander thought that Aristotle was defining the enunciation here and because he seems to put affirmation and negation in the "definition” he took this to mean that enunciation is not the genus of affirmation and negation, for the species is never posited in the definition of the genus. Now what is not predicated univocally of many (namely, because it does not signify something one that is common to many) cannot be made known except through the many that are signified. "One” is not said equivocally of the simple and composite, but primarily and consequently, and hence Aristotle always used both "simple” and "composite” in the preceding reasoning to make the unity of the enunciation known. Now, here he seems to use affirmation and negation to make the enunciation known; therefore, Alexander took this to mean that enunciation is not said of affirmation and negation univocally as a genus of its species. 21 Sed contrarium apparet ex hoc, quod philosophus consequenter utitur nomine enunciationis ut genere, cum in definitione affirmationis et negationis subdit quod, affirmatio est enunciatio alicuius de aliquo, scilicet per modum compositionis, negatio vero est enunciatio alicuius ab aliquo, scilicet per modum divisionis. Nomine autem æquivoco non consuevimus uti ad notificandum significata eius. Et ideo Boethius dicit quod Aristoteles suo modo breviloquio utens, simul usus est et definitione et divisione eius: ita ut quod dicit de eo quod est aliquid vel non est, non referatur ad definitionem enunciationis, sed ad eius divisionem. Sed quia differentiæ divisivæ generis non cadunt in eius definitione, nec hoc solum quod dicitur vox significativa, sufficiens est definitio enunciationis; melius dici potest secundum Porphyrium, quod hoc totum quod dicitur vox significativa de eo quod est, vel de eo quod non est, est definitio enunciationis. Nec tamen ponitur affirmatio et negatio in definitione enunciationis sed virtus affirmationis et negationis, scilicet significatum eius, quod est esse vel non esse, quod est naturaliter prius enunciatione. Affirmationem autem et negationem postea definivit per terminos utriusque cum dixit: affirmationem esse enunciationem alicuius de aliquo, et negationem enunciationem alicuius ab aliquo. Sed sicut in definitione generis non debent poni species, ita nec ea quæ sunt propria specierum. Cum igitur significare esse sit proprium affirmationis, et significare non esse sit proprium negationis, melius videtur dicendum, secundum Ammonium, quod hic non definitur enunciatio, sed solum dividitur. Supra enim posita est definitio, cum dictum est quod enunciatio est oratio in qua est verum vel falsum. In qua quidem definitione nulla mentio facta est nec de affirmatione, nec de negatione. Est autem considerandum quod artificiosissime procedit: dividit enim genus non in species, sed in differentias specificas. Non enim dicit quod enunciatio est affirmatio vel negatio, sed vox significativa de eo quod est, quæ est differentia specifica affirmationis, vel de eo quod non est, in quo tangitur differentia specifica negationis. Et ideo ex differentiis adiunctis generi constituit definitionem speciei, cum subdit: quod affirmatio est enunciatio alicuius de aliquo, per quod significatur esse; et negatio est enunciatio alicuius ab aliquo quod significat non esse. But the contrary appears to be the case, for the Philosopher subsequently uses the name "enunciation” as a genus when in defining affirmation and negation he says, Affirmation is the enunciation of something about something, i.e., by way of composition; negation is the enunciation of something separated from something, i.e., by way of division. Moreover, it is not customary to use an equivocal name to make known the things it signifies. Boethius for this reason says that Aristotle with his customary brevity is using both the definition and its division at once. Therefore when he says that something belongs or does not belong to a subject he is not referring to the definition of enunciation but to its division. However, since the differences dividing a genus do not fall in its definition and since vocal sound signifying is not a sufficient definition of the enunciation, Porphyry thought it would be better to say that the whole expression, vocal sound signifying that something belongs or does not belong to a subject, is the definition of the enunciation. According to his exposition this is not affirmation and negation that is posited in the definition, but capacity for affirmation and negation, i.e., what the enunciation is a sign of, which is to be or not to be, which is prior in nature to the enunciation. Then immediately following this he defines affirmation and negation in terms of themselves when he says, Affirmation is the enunciation of something about something; negation the enunciation of something separated from something. But just as the species should not be stated in the definition of the genus, so neither should the properties of the species. Now to signify to be is the property of the affirmation, and to signify not to be the property of the negation. Therefore Ammonius thought it would be better to say that the enunciation was not defined here, but only divided. For the definition was posited above when it was said that the enunciation is speech in which there is truth or falsity—in which definition no mention is made of either affirmation or negation. It should be noticed, however, that Aristotle proceeds very skillfully here, for he divides the genus, not into species, but into specific differences. He does not say that the enunciation is an affirmation or negation, but vocal sound signifying that something belongs to a subject, which is the specific difference of affirmation, or does not belong to a subject, which is the specific difference of negation. Then when he adds, Affirmation is the enunciation of something about something which signifies to be, and negation is the enunciation of something separated from something, which signifies not to be, he establishes the definition of the species by joining the differences to the genus. IX. 1. Posita divisione enunciationis, hic agit de oppositione partium enunciationis, scilicet affirmationis et negationis. Et quia enunciationem esse dixerat orationem, in qua est verum vel falsum, primo, ostendit qualiter enunciationes ad invicem opponantur; secundo, movet quamdam dubitationem circa prædeterminata et solvit; ibi: in his ergo quæ sunt et quæ facta sunt et cetera. Circa primum duo facit: primo, ostendit qualiter una enunciatio opponatur alteri; secundo, ostendit quod tantum una opponitur uni; ibi: manifestum est et cetera. Prima autem pars dividitur in duas partes: in prima, determinat de oppositione affirmationis et negationis absolute; in secunda, ostendit quomodo huiusmodi oppositio diversificatur ex parte subiecti; ibi: quoniam autem sunt et cetera. Circa primum duo facit: primo, ostendit quod omni affirmationi est negatio opposita et e converso; secundo, manifestat oppositionem affirmationis et negationis absolute; ibi: et sit hoccontradictio et cetera.Having mad e the division of the enunciation, Aristotle now deals with the opposition of the parts of the enunciation, i.e., the opposition of affirmation and negation. He has already said that the enunciation is speech in which there is truth or falsity; therefore, he first shows how enunciations are opposed to each other; secondly, he raises a doubt about some things previously determined and then resolves it where he says, In enunciations about that which is or has taken place, etc. He not only shows how one enunciation is opposed to another, but that only one is opposed to one, where he says, It is evident also that there is one negation of one affirmation. In showing how one enunciation is opposed to another, he first treats of the opposition of affirmation and negation absolutely, and then shows in what way opposition of this kind is diversified on the part of the subject where he says, Since some of the things we are concerned with are universal and others singular, etc. With respect to the opposition of affirmation and negation absolutely, he first shows that there is a negation opposed to every affirmation and vice versa, and then where he says, We will call this opposed affirmation and negation "contradiction,” he explains the opposition of affirmation and negation absolutely. 2 Circa primum considerandum est quod ad ostendendum suum propositum philosophus assumit duplicem diversitatem enunciationis: quarum prima est ex ipsa forma vel modo enunciandi, secundum quod dictum est quod enunciatio vel est affirmativa, per quam scilicet enunciatur aliquid esse, vel est negativa per quam significatur aliquid non esse; secunda diversitas est per comparationem ad rem, ex qua dependet veritas et falsitas intellectus et enunciationis. Cum enim enunciatur aliquid esse vel non esse secundum congruentiam rei, est oratio vera; alioquin est oratio falsa. In relation to the first point, that there is a negation opposed to every affirmation and vice versa, the Philosopher assumes a twofold diversity of enunciation. The first arises from the very form or mode of enunciating. According to this diversity, enunciation is either affirmative—in which it is enunciated that something is — or negative — in which it is signified that something is not. The second is the diversity that arises by comparison to reality. Truth and falsity of thought and of the enunciation depend upon this comparison, for when it is enunciated that something is or is not, if there is agreement with reality, there is true speech; otherwise there is false speech. 3 Sic igitur quatuor modis potest variari enunciatio, secundum permixtionem harum duarum divisionum. Uno modo, quia id quod est in re enunciatur ita esse sicut in re est: quod pertinet ad affirmationem veram; puta cum Socrates currit, dicimus Socratem currere. Alio modo, cum enunciatur aliquid non esse quod in re non est: quod pertinet ad negationem veram; ut cum dicitur, Æthiops albus non est. Tertio modo, cum enunciatur aliquid esse quod in re non est: quod pertinet ad affirmationem falsam; ut cum dicitur, corvus est albus. Quarto modo, cum enunciatur aliquid non esse quod in re est: quod pertinet ad negationem falsam; ut cum dicitur, nix non est alba. Philosophus autem, ut a minoribus ad potiora procedat, falsas veris præponit: inter quas negativam præmittit affirmativæ, cum dicit quod contingit enunciare quod est, scilicet in rerum natura, non esse. Secundo autem, ponit affirmativam falsam cum dicit: et quod non est, scilicet in rerum natura, esse. Tertio autem, ponit affirmativam veram, quæ opponitur negativæ falsæ, quam primo posuit, cum dicit: et quod est, scilicet in rerum natura, esse. Quarto autem, ponit negativam veram, quæ opponitur affirmationi falsæ, cum dicit: et quod non est, scilicet in rerum natura, non esse. The enunciation can therefore be varied in four ways according to a combination of these two divisions: in the first way, what is in reality is enunciated to be as it is in reality. This is characteristic of true affirmation. For example, when Socrates runs, we say, "Socrates is running.” In the second way, it is enunciated that something is not what in reality it is not. This is characteristic of true negation, as when we say, "An Ethiopian is not white.” In the third way, it is enunciated that something is what in reality it is not. This is characteristic of a false affirmation, as in "The raven is white.” In the fourth way, it is enunciated that something is not what it is in reality. This is characteristic of a false negation, as in "Snow is not white.” In order to proceed from the weaker to the stronger the Philosopher puts the false before the true, and among these he states the negative before the affirmative. He begins, then, with the false negative; it is possible to enunciate, that what is, namely, in reality, is not. Secondly, he posits the false affirmative, and that what is not, namely, in reality, is. Thirdly, he posits the true affirmative—which is opposed to the false negative he gave first—and that what is, namely, in reality, is. Fourthly, he posits the true negative—which is opposed to the false affirmative—and that what is not, namely, in reality, is not. Aquinas lib. 1 l. 9 n. 4Non est autem intelligendum quod hoc quod dixit: quod est et quod non est, sit referendum ad solam existentiam vel non existentiam subiecti, sed ad hoc quod res significata per prædicatum insit vel non insit rei significatæ per subiectum. Nam cum dicitur, corvus est albus, significatur quod non est, esse, quamvis ipse corvus sit res existens. In saying what is and what is not, Aristotle is not referring only to the existence or nonexistence of a subject. What he is saying is that the reality signified by the predicate is in or is not in the reality signified by the subject. For what is signified in saying, "The raven is white,” is that what is not, is, although the raven itself is an existing thing. 5 Et sicut istæ quatuor differentiæ enunciationum inveniuntur in propositionibus, in quibus ponitur verbum præsentis temporis, ita etiam inveniuntur in enunciationibus in quibus ponuntur verba præteriti vel futuri temporis. Supra enim dixit quod necesse est enunciationem constare ex verbo vel ex casu verbi. Et hoc est quod subdit: quod similiter contingit, scilicet variari diversimode enunciationem circa ea, quæ sunt extra præsens tempus, idest circa præterita vel futura, quæ sunt quodammodo extrinseca respectu præsentis, quia præsens est medium præteriti et futuri. These four differences of enunciations are found in propositions in which there is a verb of present time and also in enunciations in which there are verbs of past or future time. He said earlier that every enunciative speech must contain a verb or a mode of the verb. Here he makes this point in relation to the four differences of enunciations: similarly it is possible to enunciate these, i.e., that the enunciation be varied in diverse ways in regard to those times outside of the present, i.e., with respect to the past or future, which are in a certain way extrinsic in respect to the present, since the present is between the past and the future. 6 Et quia ita est, contingit omne quod quis affirmaverit negare, et omne quod quis negaverit affirmare: quod quidem manifestum est ex præmissis. Non enim potest affirmari nisi vel quod est in rerum natura secundum aliquod trium temporum, vel quod non est; et hoc totum contingit negare. Unde manifestum est quod omne quod affirmatur potest negari, et e converso. Et quia affirmatio et negatio opposita sunt secundum se, utpote ex opposito contradictoriæ, consequens est quod quælibet affirmatio habeat negationem sibi oppositam et e converso. Cuius contrarium illo solo modo posset contingere, si aliqua affirmatio affirmaret aliquid, quod negatio negare non posset. Since there are these four differences of enunciation in past and future time as well as in present time, it is possible to deny everything that is affirmed and to affirm everything that is denied. This is evident from the premises, for it is only possible to affirm either that which is in reality according to past, present, or future time, or that which is not; and it is possible to deny all of this. It is clear, then, that everything that is affirmed can be denied or vice versa. Now, since affirmation and negation are per se opposed, i.e., in an opposition of contradiction, it follows that any affirmation would have a negation opposed to it, and conversely. The contrary of this could happen only if an affirmation could affirm something that the negation could not deny. 7 Deinde cum dicit: et sit hoc contradictio etc., manifestat quæ sit absoluta oppositio affirmationis et negationis. Et primo, manifestat eam per nomen; secundo, per definitionem; ibi: dico autem et cetera. Dicit ergo primo quod cum cuilibet affirmationi opponatur negatio, et e converso, oppositioni huiusmodi imponatur nomen hoc, quod dicatur contradictio. Per hoc enim quod dicitur, et sit hoc contradictio, datur intelligi quod ipsum nomen contradictionis ipse imposuerit oppositioni affirmationis et negationis, ut Ammonius dicit. When he says, We will call this opposed affirmation and negation "contradiction,” he explains what absolute opposition of affirmation and negation is. He does this first through the name; secondly, through the definition where he says, I mean by "opposed” the enunciation of the same thing of the same subject, etc. "Contradiction,” he says, is the name imposed for the kind of opposition in which a negation is opposed to an affirmation and conversely. By saying We will call this "contradiction,” we are given to understand—as Ammonius points out—that he has himself imposed the name "contradiction” for the opposition of affirmation and negation. 8 Deinde cum dicit: dico autem opponi etc., definit contradictionem. Quia vero, ut dictum est, contradictio est oppositio affirmationis et negationis, illa requiruntur ad contradictionem, quæ requiruntur ad oppositionem affirmationis et negationis. Oportet autem opposita esse circa idem. Et quia enunciatio constituitur ex subiecto et prædicato, requiritur ad contradictionem primo quidem quod affirmatio et negatio sint eiusdem prædicati: si enim dicatur, Plato currit, Plato non disputat, non est contradictio; secundo, requiritur quod sint de eodem subiecto: si enim dicatur, Socrates currit, Plato non currit, non est contradictio. Tertio, requiritur quod identitas subiecti et prædicati non solum sit secundum nomen, sed sit simul secundum rem et nomen. Nam si non sit idem nomen, manifestum est quod non sit una et eadem enunciatio. Similiter autem ad hoc quod sit enunciatio una, requiritur identitas rei: dictum est enim supra quod enunciatio una est, quæ unum de uno significat; et ideo subdit: non autem æquivoce, idest non sufficit identitas nominis cum diversitate rei, quæ facit æquivocationem. Then he defines contradiction when he says, I mean by "opposed” the enunciation of the same thing of the same subject, etc. Since contradiction is the opposition of affirmation and negation, as he has said, whatever is required for the opposition of affirmation and negation is required for contradiction. Now, opposites must be about the same thing and since the enunciation is made up of a subject and predicate the first requirement for contradiction is affirmation and negation of the same predicate, for if we say "Plato runs” and "Plato does not discuss,” there is no contradiction. The second is that the affirmation and negation be of the same subject, for if we say "Socrates runs” and "Plato does not run,” there is no contradiction. The third requirement is identity of subject and predicate not only according to name but according to the thing and the name at once; for clearly, if the same name is not used there is not one and the same enunciation; similarly there must be identity of the thing, for as was said above, the enunciation is one when it signifies one thing said of one thing.”’ This is why he adds, not equivocally however, for identity of name with diversity of the thing—which is equivocation—is not sufficient for contradiction. Aquinas lib. 1 l. 9 n. 9Sunt autem et quædam alia in contradictione observanda ad hoc quod tollatur omnis diversitas, præter eam quæ est affirmationis et negationis: non enim esset oppositio si non omnino idem negaret negatio quod affirmavit affirmatio. Hæc autem diversitas potest secundum quatuor considerari. Uno quidem modo, secundum diversas partes subiecti: non enim est contradictio si dicatur, Æthiops est albus dente et non est albus pede. Secundo, si sit diversus modus ex parte prædicati: non enim est contradictio si dicatur, Socrates currit tarde et non movetur velociter; vel si dicatur, ovum est animal in potentia et non est animal in actu. Tertio, si sit diversitas ex parte mensuræ, puta loci vel temporis; non enim est contradictio si dicatur, pluit in Gallia et non pluit in Italia; aut, pluit heri, hodie non pluit. Quarto, si sit diversitas ex habitudine ad aliquid extrinsecum; puta si dicatur, decem homines esse plures quoad domum, non autem quoad forum. Et hæc omnia designat cum subdit: et quæcumque cætera talium determinavimus, idest determinare consuevimus in disputationibus contra sophisticas importunitates, idest contra importunas et litigiosas oppositiones sophistarum, de quibus plenius facit mentionem in I elenchorum. There are also certain other things that must be observed with respect to contradiction in order that all diversity be destroyed except the diversity of affirmation and negation, for if the negation does not deny in every way the same thing that the affirmation affirms there will not be opposition. Inquiry can be made about this diversity in respect to four things: first, are there diverse parts of the subject, for if we say "An Ethiopian is white as to teeth” and "An Ethiopian is not white as to foot,” there is no contradiction; secondly, is there a diverse mode on the part of the predicate, for there is no contradiction if we say "Socrates runs slowly” and "Socrates is not moving swiftly,” or "An egg is an animal in potency” and "An egg is not an animal in act”; thirdly, is there diversity on the part of measure, for instance, of place or time, for there is no contradiction if we say "It is raining in Gaul” and "It is not raining in Italy,” or "It rained yesterday” and "It did not rain today”; fourthly, is there diversity from a relationship to something extrinsic, as when we say "Ten men are many in respect to a house, but not in respect to a court house.” Aristotle designates all of these when he adds, nor in any of the other ways that we have distinguished, i.e., that it is usual to determine in disputations against the specious difficulties of the sophists, i.e., against the fallacious and quarrelsome objections of the sophists, which he mentions more fully in I Elenchorum [5: 166b 28–167a 36]. X. 1 Quia philosophus dixerat oppositionem affirmationis et negationis esse contradictionem, quæ est eiusdem de eodem, consequenter intendit distinguere diversas oppositiones affirmationis et negationis, ut cognoscatur quæ sit vera contradictio. Et circa hoc duo facit: primo, præmittit quamdam divisionem enunciationum necessariam ad prædictam differentiam oppositionum assignandam; secundo, manifestat propositum; ibi: si ergo universaliter et cetera. Præmittit autem divisionem enunciationum quæ sumitur secundum differentiam subiecti. Unde circa primum duo facit: primo, dividit subiectum enunciationum; secundo, concludit divisionem enunciationum, ibi: necesse est enunciare et cetera. The Philosopher has just said that contradiction is the opposition of the affirmation and negation of the same thing of the same subject. Following upon this he distinguishes the diverse oppositions of affirmation and negation, the purpose being to know what true contradiction is. He first states a division of enunciation which is necessary in order to assign the difference of these oppositions; then he begins to manifest the different oppositions where he says, If, then, it is universally enunciated of a universal that something belongs or does not belong to it, etc. The division he gives is taken from the difference of the subject and therefore he divides the subject of enunciations first; then he concludes with the division of enunciation, where he says, we have to enunciate either of a universal or of a singular, etc. 2 Subiectum autem enunciationis est nomen vel aliquid loco nominis sumptum. Nomen autem est vox significativa ad placitum simplicis intellectus, quod est similitudo rei; et ideo subiectum enunciationis distinguit per divisionem rerum, et dicit quod rerum quædam sunt universalia, quædam sunt singularia. Manifestat autem membra divisionis dupliciter: primo quidem per definitionem, quia universale est quod est aptum natum de pluribus prædicari, singulare vero quod non est aptum natum prædicari de pluribus, sed de uno solo; secundo, manifestat per exemplum cum subdit quod homo est universale, Plato autem singulare. Now the subject of an enunciation is a name or something taken in place of a name. A name is a vocal sound significant by convention of simple thought, which, in turn, is a likeness of the thing. Hence, Aristotle distinguishes the subject of enunciation by a division of things; and he says that of things, some are universals, others singulars. He then explains the members of this division in two ways. First he defines them. Then he manifests them by example when he says, "man” is universal, "Plato” singular. 3 Accidit autem dubitatio circa hanc divisionem, quia, sicut probat philosophus in VII metaphysicæ, universale non est aliquid extra res existens. Item, in prædicamentis dicitur quod secundæ substantiæ non sunt nisi in primis, quæ sunt singulares. Non ergo videtur esse conveniens divisio rerum per universalia et singularia: quia nullæ res videntur esse universales, sed omnes sunt singulares. There is a difficulty about this division, for the Philosopher proves in VII Metaphysicæ [14: 1039a 23] that the universal is not something existing outside of the thing; and in the Predicamenta [5: 2a 11] he says that second substances are only in first substances, i.e., singulars. Therefore, the division of things into universals and singulars does not seem to be consistent, since according to him there are no things that are universal; on the contrary, all things are singular. 4 Dicendum est autem quod hic dividuntur res secundum quod significantur per nomina, quæ subiiciuntur in enunciationibus: dictum est autem supra quod nomina non significant res nisi mediante intellectu; et ideo oportet quod divisio ista rerum accipiatur secundum quod res cadunt in intellectu. Ea vero quæ sunt coniuncta in rebus intellectus potest distinguere, quando unum eorum non cadit in ratione alterius. In qualibet autem re singulari est considerare aliquid quod est proprium illi rei, in quantum est hæc res, sicut Socrati vel Platoni in quantum est hic homo; et aliquid est considerare in ea, in quo convenit cum aliis quibusdam rebus, sicut quod Socrates est animal, aut homo, aut rationalis, aut risibilis, aut albus. Quando igitur res denominatur ab eo quod convenit illi soli rei in quantum est hæc res, huiusmodi nomen dicitur significare aliquid singulare; quando autem denominatur res ab eo quod est commune sibi et multis aliis, nomen huiusmodi dicitur significare universale, quia scilicet nomen significat naturam sive dispositionem aliquam, quæ est communis multis. Quia igitur hanc divisionem dedit de rebus non absolute secundum quod sunt extra animam, sed secundum quod referuntur ad intellectum, non definivit universale et singulare secundum aliquid quod pertinet ad rem, puta si diceret quod universale extra animam, quod pertinet ad opinionem Platonis, sed per actum animæ intellectivæ, quod est prædicari de multis vel de uno solo. The things divided here, however, are things as signified by names—which names are subjects of enunciations. Now, Aristotle has already said that names signify things only through the mediation of the intellect; therefore, this division must be taken as a division of things as apprehended by the intellect. Now in fact, whatever is joined together in things can be distinguished by the intellect when one of them does not belong to the notion of the other. In any singular thing, we can consider what is proper to the thing insofar as it is this thing, for instance, what is proper to Socrates or to Plato insofar as he is this man. We can also consider that in which it agrees with certain other things, as, that Socrates is an animal, or man, or rational, or risible, or white. Accordingly, when a thing is denominated from what belongs only to this thing insofar as it is this thing, the name is said to signify a singular. When a thing is denominated from what is common to it and to many others, the name is said to signify a universal since it signifies a nature or some disposition which is common to many. Immediately after giving this division of things, then—not of things absolutely as they are outside of the soul, but as they are referred to the intellect—Aristotle defines the universal and the singular through the act of the intellective soul, as that which is such as to be predicated of many or of only one, and not according to anything that pertains to the thing, that is, as if he were affirming such a universal outside of the soul, an opinion relating to Plato’s teaching. 5 Est autem considerandum quod intellectus apprehendit rem intellectam secundum propriam essentiam, seu definitionem: unde et in III de anima dicitur quod obiectum proprium intellectus est quod quid est. Contingit autem quandoque quod propria ratio alicuius formæ intellectæ non repugnat ei quod est esse in pluribus, sed hoc impeditur ab aliquo alio, sive sit aliquid accidentaliter adveniens, puta si omnibus hominibus morientibus unus solus remaneret, sive sit propter conditionem materiæ, sicut est unus tantum sol, non quod repugnet rationi solari esse in pluribus secundum conditionem formæ ipsius, sed quia non est alia materia susceptiva talis formæ; et ideo non dixit quod universale est quod prædicatur de pluribus, sed quod aptum natum est prædicari de pluribus. There is a further point we should consider in relation to this portion of the text. The intellect apprehends the thing—understood according to the thing’s essence or definition. This is the reason Aristotle says in III De anima [4:429b 10] that the proper object of the intellect is what the thing essentially is. Now, sometimes the proper nature of some understood form is not repugnant to being in many but is impeded by something else, either by something occurring accidentally (for instance if all men but one were to die) or because of the condition of matter; the sun, for instance, is only one, not because it is repugnant to the notion of the sun to be in many according to the condition of its form, but because there is no other matter capable of receiving such a form. This is the reason Aristotle did not say that the universal is that which is predicated of many, but that which is of such a nature as to be predicated of many. Aquinas lib. 1 l. 10 n. 6Cum autem omnis forma, quæ nata est recipi in materia quantum est de se, communicabilis sit multis materiis; dupliciter potest contingere quod id quod significatur per nomen, non sit aptum natum prædicari de pluribus. Uno modo, quia nomen significat formam secundum quod terminata est ad hanc materiam, sicut hoc nomen Socrates vel Plato, quod significat naturam humanam prout est in hac materia. Alio modo, secundum quod nomen significat formam, quæ non est nata in materia recipi, unde oportet quod per se remaneat una et singularis; sicut albedo, si esset forma non existens in materia, esset una sola, unde esset singularis: et propter hoc philosophus dicit in VII Metaphys. quod si essent species rerum separatæ, sicut posuit Plato, essent individua. Now, since every form which is so constituted as to be received in matter is communicable to many matters, there are two ways in which what is signified by a name may not be of such a nature as to be predicated of many: in one way, because a name signifies a form as terminated in this matter, as in the case of the name "Socrates” or "Plato,” which signifies human nature as it is in this matter; in another way, because a name signifies a form which is not constituted to be received in matter and consequently must remain per se one and singular. Whiteness, for example, would be only one if it were a form not a existing in matter, and consequently singular. This is the reason the Philosopher says in VII Metaphysicæ [6: 1045a 36–1045b 7] that if there were separated species of things, as Plato held, they would be individuals. 7 Potest autem obiici quod hoc nomen Socrates vel Plato est natum de pluribus prædicari, quia nihil prohibet multos esse, qui vocentur hoc nomine. Sed ad hoc patet responsio, si attendantur verba Aristotelis. Ipse enim non divisit nomina in universale et particulare, sed res. Et ideo intelligendum est quod universale dicitur quando, non solum nomen potest de pluribus prædicari, sed id, quod significatur per nomen, est natum in pluribus inveniri; hoc autem non contingit in prædictis nominibus: nam hoc nomen Socrates vel Plato significat naturam humanam secundum quod est in hac materia. Si vero hoc nomen imponatur alteri homini significabit naturam humanam in alia materia; et sic eius erit alia significatio; unde non erit universale, sed æquivocum EQUIVOCO GRICE. It could be objected that the name "Socrates” or "Plato” is of such a kind as to be predicated of many, since there is nothing to prevent their being applied to many. The response to this objection is evident if we consider Aristotle’s words. Notice that he divides things into universal and particular, not names. It should be understood from this that what is said to be universal not only has a name that can be predicated of many but what is signified by the name is of such a nature as to be found in many. Now this is not the case in the above-mentioned names, for the name "Socrates” or "Plato” signifies human nature as it is in this matter. If one of these names is imposed on another man it will signify human nature in other matter and thus another signification of it. Consequently, it will be equivocal, not universal. 8 Deinde cum dicit: necesse est autem enunciare etc., concludit divisionem enunciationis. Quia enim semper enunciatur aliquid de aliqua re; rerum autem quædam sunt universalia, quædam singularia; necesse est quod quandoque enuncietur aliquid inesse vel non inesse alicui universalium, quandoque vero alicui singularium. Et est suspensiva constructio usque huc, et est sensus: quoniam autem sunt hæc quidem rerum etc., necesse est enunciare et cetera. When he says, we have to enunciate either of a universal or of a singular that something belongs or does not belong to it, he infers the division of the enunciation. Since something is always enunciated of some thing, and of things some are universals and some singulars, it follows that sometimes it will be enunciated that something belongs or does not belong to something universal, sometimes to something singular. The construction of the sentence was interrupted by the explanation of universal and singular but now we can see the meaning: Since some of the things we are concerned with are universal and others singular... we have to enunciate either of a universal or of a singular that something belongs or does not belong to it. 9 Est autem considerandum quod de universali aliquid enunciatur quatuor modis. Nam universale potest uno modo considerari quasi separatum a singularibus, sive per se subsistens, ut Plato posuit, sive, secundum sententiam Aristotelis, secundum esse quod habet in intellectu. Et sic potest ei aliquid attribui dupliciter. Quandoque enim attribuitur ei sic considerato aliquid, quod pertinet ad solam operationem intellectus, ut si dicatur quod homo est prædicabile de multis, sive universale, sive species. Huiusmodi enim intentiones format intellectus attribuens eas naturæ intellectæ, secundum quod comparat ipsam ad res, quæ sunt extra animam. Quandoque vero attribuitur aliquid universali sic considerato, quod scilicet apprehenditur ab intellectu ut unum, tamen id quod attribuitur ei non pertinet ad actum intellectus, sed ad esse, quod habet natura apprehensa in rebus, quæ sunt extra animam, puta si dicatur quod homo est dignissima creaturarum. Hoc enim convenit naturæ humanæ etiam secundum quod est in singularibus. Nam quilibet homo singularis dignior est omnibus creaturis irrationalibus; sed tamen omnes homines singulares non sunt unus homo extra animam, sed solum in acceptione intellectus; et per hunc modum attribuitur ei prædicatum, scilicet ut uni rei. Alio autem modo attribuitur universali, prout est in singularibus, et hoc dupliciter. Quandoque quidem ratione ipsius naturæ universalis, puta cum attribuitur ei aliquid quod ad essentiam eius pertinet, vel quod consequitur principia essentialia; ut cum dicitur, homo est animal, vel homo est risibilis. Quandoque autem attribuitur ei aliquid ratione singularis in quo invenitur, puta cum attribuitur ei aliquid quod pertinet ad actionem individui; ut cum dicitur, homo ambulat. Singulari autem attribuitur aliquid tripliciter: uno modo, secundum quod cadit in apprehensione; ut cum dicitur, Socrates est singulare, vel prædicabile de uno solo. Quandoque autem, ratione naturæ communis; ut cum dicitur, Socrates est animal. Quandoque autem, ratione sui ipsius; ut cum dicitur, Socrates ambulat. Et totidem etiam modis negationes variantur: quia omne quod contingit affirmare, contingit negare, ut supra dictum est. In relation to the point being made here we have to consider the four ways in which something is enunciated of the universal. On the one band, the universal can be considered as though separated from singulars, whether subsisting per se as Plato held or according to the being it has in the intellect as Aristotle held; considered thus, something can be attributed to it in two ways. Sometimes we attribute something to it which pertains only to the operation of the intellect; for example when we say, "Man,” whether the universal or the species, "is predicable” of many. For the intellect forms intentions of this kind, attributing them to the nature understood according as it compares the nature to the things outside of the mind. But sometimes we attribute something to the universal thus considered (i.e., as it is apprehended by the intellect as one) which does not belong to the act of the intellect but to the being that the nature apprehended has in things outside of the soul; for example, when we say "Man is the noblest of creatures.” For this truly belongs to human nature as it is in singulars, since any single man is more noble than all irrational creatures; yet all singular men are not one man outside of the mind, but only in the apprehension of the intellect; and the predicate is attributed to it in this way, i.e., as to one thing. On the other hand, we attribute something to the universal as in singulars in another way, and this is twofold: sometimes it is in view of the universal nature itself; for instance, when we attribute something to it that belongs to its essence, or follows upon the essential principles, as in "Man is an animal,” or "Man is risible.” Sometimes it is in view of the singular in which the universal is found; for instance, when we attribute something to the universal that pertains to the action of the individual, as in "Man walks. Moreover, something is attributed to the singular in three ways: in one way, as it is subject to the intellect, as when we say "Socrates is a singular,” or "predicable of only one”; in another way, by reason of the common nature, as when we say "Socrates is an animal”; in the third way, by reason of itself, as when we say "Socrates is walking.” The negations are varied in the same number of ways, since everything that can be affirmed can also be denied, as was said above. 10 Est autem hæc tertia divisio enunciationis quam ponit philosophus. Prima namque fuit quod enunciationum quædam est una simpliciter, quædam vero coniunctione una. Quæ quidem est divisio analogi in ea de quibus prædicatur secundum prius et posterius: sic enim unum dividitur secundum prius in simplex et per posterius in compositum. Alia vero fuit divisio enunciationis in affirmationem et negationem. Quæ quidem est divisio generis in species, quia sumitur secundum differentiam prædicati ad quod fertur negatio; prædicatum autem est pars formalis enunciationis; et ideo huiusmodi divisio dicitur pertinere ad qualitatem enunciationis, qualitatem, inquam, essentialem, secundum quod differentia significat quale quid. Tertia autem est huiusmodi divisio, quæ sumitur secundum differentiam subiecti, quod prædicatur de pluribus vel de uno solo, et ideo dicitur pertinere ad quantitatem enunciationis, nam et quantitas consequitur materiam. This is the third division the Philosopher has given of the enunciation. The first was the division of the enunciation into one simply and one by conjunction. This is an analogous division into those things of which one is predicated primarily and consequently, for one is divided according to the prior and posterior into simple and composite. The second was the division of enunciation into affirmation and negation. This is a division of genus into species, for it is taken from the difference of the predicate to which a negation is added. The predicate is the formal part of the enunciation and hence such a division is said to pertain to the quality of the enunciation. By "quality” I mean essential quality, for in this case the difference signifies the quality of the essence. The third division is based upon the difference of the subject as predicated of many or of only one, and is therefore a division that pertains to the quantity of the enunciation, for quantity follows upon matter. 11 Deinde cum dicit: si ergo universaliter etc., ostendit quomodo enunciationes diversimode opponantur secundum diversitatem subiecti. Et circa hoc duo facit: primo, distinguit diversos modos oppositionum in ipsis enunciationibus; secundo, ostendit quomodo diversæ oppositiones diversimode se habent ad verum et falsum; ibi: quocirca hasquidem impossibile est et cetera.Aristotle shows next how enunciations are opposed in diverse ways according to the diversity of the subject when he says, If, then, it is universally enunciated of a universal that something belongs or does not belong to it, etc. He first distinguishes the diverse modes of opposition in enunciations; secondly, he shows how these diverse oppositions are related in different ways to truth and falsity where he says, Hence in the case of the latter it is impossible that both be at once true, etc. Aquinas lib. Circa primum considerandum est quod cum universale possit considerari in abstractione a singularibus vel secundum quod est in ipsis singularibus, secundum hoc diversimode aliquid ei attribuitur, ut supra dictum est. Ad designandum autem diversos modos attributionis inventæ sunt quædam dictiones, quæ possunt dici determinationes vel signa, quibus designatur quod aliquid de universali, hoc aut illo modo prædicetur. Sed quia non est ab omnibus communiter apprehensum quod universalia extra singularia subsistant, ideo communis usus loquendi non habet aliquam dictionem ad designandum illum modum prædicandi, prout aliquid dicitur in abstractione a singularibus. Sed Plato, qui posuit universalia extra singularia subsistere, adinvenit aliquas determinationes, quibus designaretur quomodo aliquid attribuitur universali, prout est extra singularia, et vocabat universale separatum subsistens extra singularia quantum ad speciem hominis, per se hominem vel ipsum hominem et similiter in aliis universalibus. Sed universale secundum quod est in singularibus cadit in communi apprehensione hominum; et ideo adinventæ sunt quædam dictiones ad significandum modum attribuendi aliquid universali sic accepto. First, then, he distinguishes the diverse modes of opposition and since these depend upon a diversity in the subject we must first consider the latter diversity. Now the universal can be considered either in abstraction from singulars or as it is in singulars, and by reason of this something is attributed in diverse modes to the universal, as we have already said. To designate diverse modes of attribution certain words have been conceived which may be called determinations or signs and which designate that something is predicated in this or that mode. But first we should note that since it is not commonly apprehended by all men that universals subsist outside of singulars there is no word in common speech to designate the mode of predicating in which something is said of a universal thus in abstraction from singulars. Plato, who held that universals subsist outside of singulars, did, however, invent certain determinations to designate the way in which something is attributed to the universal as it is outside of singulars. With respect to the species man he called the separated universal subsisting outside of singulars "man per se”’or "man itself,” and he designated other such universals in like manner. The universal as it is in singulars, however, does fall within the common apprehension of men and accordingly certain words have been conceived to signify the mode of attributing something to the universal taken in this way. 13 Sicut autem supra dictum est, quandoque aliquid attribuitur universali ratione ipsius naturæ universalis; et ideo hoc dicitur prædicari de eo universaliter, quia scilicet ei convenit secundum totam multitudinem in qua invenitur; et ad hoc designandum in affirmativis prædicationibus adinventa est hæc dictio, omnis, quæ designat quod prædicatum attribuitur subiecto universali quantum ad totum id quod sub subiecto continetur. In negativis autem prædicationibus adinventa est hæc dictio, nullus, per quam significatur quod prædicatum removetur a subiecto universali secundum totum id quod continetur sub eo. Unde nullus dicitur quasi non ullus, et in Græco dicitur, udis quasi nec unus, quia nec unum solum est accipere sub subiecto universali a quo prædicatum non removeatur. Quandoque autem attribuitur universali aliquid vel removetur ab eo ratione particularis; et ad hoc designandum, in affirmativis quidem adinventa est hæc dictio, aliquis vel quidam, per quam designatur quod prædicatum attribuitur subiecto universali ratione ipsius particularis; sed quia non determinate significat formam alicuius singularis, sub quadam indeterminatione singulare designat; unde et dicitur individuum vagum. In negativis autem non est aliqua dictio posita, sed possumus accipere, non omnis; ut sicut, nullus, universaliter removet, eo quod significat quasi diceretur, non ullus, idest, non aliquis, ita etiam, non omnis, particulariter removeat, in quantum excludit universalem affirmationem. As was said above, sometimes something is attributed to the universal in view of the universal nature itself; for this reason it is said to be predicated of the universal universally, i.e., that it belongs to the universal according to the whole multitude in which it is found. The word "every” has been devised to designate this in affirmative predications. It designates that the predicate is attributed to the universal subject with respect to the whole of what is contained under the subject. In negative predications the word "no” has been devised to signify that the predicate is removed from the universal subject according to the whole of what is contained under it. Hence, saying nullus in Latin is like saying non ullus [not any] and in Greek??de?? [none] is like??de e?? [not one], for not a single one is understood under the universal subject from which the predicate is not removed. Sometimes something is either attributed to or removed from the universal in view of the particular. To designate this in affirmative enunciations, the word "some,” or "a certain one,” has been devised. We designate by this that the predicate is attributed to the universal subject by reason of the particular. "Some,” or "a certain one,” however, does not signify the form of any singular determinately, rather, it designates the singular under a certain indetermination. The singular so designated is therefore called the vague individual. In negative enunciations there is no designated word, but "not all” can be used. just as "no,” then, removes universally, for it signifies the same thing as if we were to say "not any,” (i.e., "not some”) so also "not all” removes particularly inasmuch as it excludes universal affirmation. Aquinas lib. 1 l. 10 n. 14Sic igitur tria sunt genera affirmationum in quibus aliquid de universali prædicatur. Una quidem est, in qua de universali prædicatur aliquid universaliter; ut cum dicitur, omnis homo est animal. Alia, in qua aliquid prædicatur de universali particulariter; ut cum dicitur, quidam homo est albus. Tertia vero est, in qua aliquid de universali prædicatur absque determinatione universalitatis vel particularitatis; unde huiusmodi enunciatio solet vocari indefinita. Totidem autem sunt negationes oppositæ. There are, therefore, three kinds of affirmations in which something is predicated of a universal: in one, something is predicated of the universal universally, as in "Every man is an animal”; in another, something is predicated of the universal particularly, as in "Some man is white.” The third is the affirmation in which something is predicated of the universal without a determination of universality or particularity. Enunciations of this kind are customarily called indefinite. There are the same number of opposed negations. De singulari autem quamvis aliquid diversa ratione prædicetur, ut supra dictum est, tamen totum refertur ad singularitatem ipsius, quia etiam natura universalis in ipso singulari individuatur; et ideo nihil refert quantum ad naturam singularitatis, utrum aliquid prædicetur de eo ratione universalis naturæ; ut cum dicitur, Socrates est homo, vel conveniat ei ratione singularitatis. In the case of the singular, although something is predicated of it in a different respect, as was said above, nevertheless the whole is referred to its singularity because the universal nature is individuated in the singular; therefore it makes no difference as far as the nature of singularity is concerned whether something is predicated of the singular by reason of the universal nature, as in "Socrates is a man,” or belongs to it by reason of its singularity. Aquinas lib. 1 l. 10 n. 16Si igitur tribus prædictis enunciationibus addatur singularis, erunt quatuor modi enunciationis ad quantitatem ipsius pertinentes, scilicet universalis, singularis, indefinitus et particularis. If we add the singular to the three already mentioned there will be four modes of enunciation pertaining to quantity: universal singular, indefinite, and particular. 17 Sic igitur secundum has differentias Aristoteles assignat diversas oppositiones enunciationum adinvicem. Et primo, secundum differentiam universalium ad indefinitas; secundo, secundum differentiam universalium ad particulares; ibi: opponi autem affirmationem et cetera. Circa primum tria facit: primo, agit de oppositione propositionum universalium adinvicem; secundo, de oppositione indefinitarum; ibi: quando autem in universalibus etc.; tertio, excludit dubitationem; ibi: in eo vero quod et cetera. Aristotle assigns the diverse oppositions of enunciations according to these differences. The first opposition is based on the difference of universals and indefinites; the second bn the difference of universals and particulars, the latter being treated where he says, Affirmation is opposed to negation in the way I call contradictory, etc. With respect to the first opposition, the one between universals and indefinites, the opposition of universal propositions to each other is treated first, and then the opposition of indefinite enunciations where he says, On the other hand, when the enunciations are of a universal but not universally enunciated, etc. Finally he precludes a possible question where he says, In the predicate, however, the universal universally predicated is not true, etc. Aquinas lib. 1 l. 10 n. 18Dicit ergo primo quod si aliquis enunciet de subiecto universali universaliter, idest secundum continentiam suæ universalitatis, quoniam est, idest affirmative, aut non est, idest negative, erunt contrariæ enunciationes; ut si dicatur, omnis homo est albus, nullus homo est albus. Huius autem ratio est, quia contraria dicuntur quæ maxime a se distant: non enim dicitur aliquid nigrum ex hoc solum quod non est album, sed super hoc quod est non esse album, quod significat communiter remotionem albi, addit nigrum extremam distantiam ab albo. Sic igitur id quod affirmatur per hanc enunciationem, omnis homo est albus, removetur per hanc negationem, non omnis homo est albus. Oportet ergo quod negatio removeat modum quo prædicatum dicitur de subiecto, quem designat hæc dictio, omnis. Sed super hanc remotionem addit hæc enunciatio, nullus homo est albus, totalem remotionem, quæ est extrema distantia a primo; quod pertinet ad rationem contrarietatis. Et ideo convenienter hanc oppositionem dicit contrarietatem. He says first, then, that if someone enunciates universally of a universal subject, i.e., according to the content of its universality, that it is, i.e., affirmatively, or is not, i.e., negatively, these enunciations will be contrary; as when we say, "Every man is white,” "No man is white.” And the reason is that the things that are most distant from each other are said to be contraries. For a thing is not said to be black only because it is not white but because over and beyond not being white—which signifies the remotion of white commonly—it is, in addition, black, the extreme in distance from white. What is affirmed by the enunciation "Every man is white” then, is removed by the negation "Not every man is white”; the negation, therefore, removes the mode in which the predicate is said of the subject which the word "every” designates. But over and beyond this remotion, the enunciation "No man is white” which is most distant from "Every man is white,” adds total remotion, and this belongs to the notion of contrariety. He therefore appropriately calls this opposition contrariety. Aquinas lib. 1 l. 10 n. 19Deinde cum dicit: quando autem etc., ostendit qualis sit oppositio affirmationis et negationis in indefinitis. Et primo, proponit quod intendit; secundo, manifestat propositum per exempla; ibi: dico autem non universaliter etc.; tertio, assignat rationem manifestationis; ibi: cum enim universale sit homo et cetera. Dicit ergo primo quod quando de universalibus subiectis affirmatur aliquid vel negatur non tamen universaliter, non sunt contrariæ enunciationes, sed illa quæ significantur contingit esse contraria. Deinde cum dicit: dico autem non universaliter etc., manifestat per exempla. Ubi considerandum est quod non dixerat quando in universalibus particulariter, sed non universaliter. Non enim intendit de particularibus enunciationibus, sed de solis indefinitis. Et hoc manifestat per exempla quæ ponit, dicens fieri in universalibus subiectis non universalem enunciationem; cum dicitur, est albus homo, non est albus homo. Et rationem huius expositionis ostendit, quia homo, qui subiicitur, est universale, sed tamen prædicatum non universaliter de eo prædicatur, quia non apponitur hæc dictio, omnis: quæ non significat ipsum universale, sed modum universalitatis, prout scilicet prædicatum dicitur universaliter de subiecto; et ideo addita subiecto universali, semper significat quod aliquid de eo dicatur universaliter. Tota autem hæc expositio refertur ad hoc quod dixerat: quando in universalibus non universaliter enunciatur, non sunt contrariæ. When he says, On the other hand, when the enunciations are of a universal but not universally enunciated, etc., he shows what kind of opposition there is between affirmation and negation in indefinite enunciations. First he states the point; he then manifests it by an example when he says, I mean by "enunciated of a universal but not universally,” etc. Finally he gives the reason for this when he says, For while "man” is a universal, it is not used as universal, etc. He says first, then, that when something is affirmed or denied of a universal subject, but not universally, the enunciations are not contrary but the things that are signified may be contraries. He clarifies this with examples where he says, I mean by "enunciated of a universal but not universally,” etc. Note in relation to this that what he said just before this was "when... of universals but not universally enunciated” and not, "when... of universals particularly,” the reason being that he only intends to speak of indefinite enunciations, not of particulars. This he manifests by the examples he gives. When we say "Man is white” and "Man is not white,” the universal subjects do not make them universal enunciations. He gives as the reason for this, that although man, which stands as the subject, is universal, the predicate is not predicated of it universally because the word "every” is not added, which does not itself signify the universal, but the mode of universality, i.e., that the predicate is said universally of the subject. Therefore when "every” is added to the universal subject it always signifies that something is said of it universally. This whole exposition relates to his saying, On the other hand, when the enunciations are of a universal but not universally enunciated, they are not contraries. Aquinas lib. 1 l. 10 n. 20Sed hoc quod additur: quæ autem significantur contingit esse contraria, non est expositum, quamvis obscuritatem contineat; et ideo a diversis diversimode exponitur. Quidam enim hoc referre voluerunt ad contrarietatem veritatis et falsitatis, quæ competit huiusmodi enunciationibus. Contingit enim quandoque has simul esse veras, homo est albus, homo non est albus; et sic non sunt contrariæ, quia contraria mutuo se tollunt. Contingit tamen quandoque unam earum esse veram et alteram esse falsam; ut cum dicitur, homo est animal, homo non est animal; et sic ratione significati videntur habere quamdam contrarietatem. Sed hoc non videtur ad propositum pertinere, tum quia philosophus nondum hic loquitur de veritate et falsitate enunciationum; tum etiam quia hoc ipsum posset de particularibus enunciationibus dici. Immediately after this he adds, although it is possible for the things signified to be contraries, and in spite of the fact that this is obscure he does not explain it. It has therefore been interpreted in different ways. Some related it to the contrariety of truth and falsity proper to enunciations of this kind, For such enunciations may be simultaneously true, as in "Man is white” and "Man is not white,” and thus not be contraries, for contraries mutually destroy each other. On the other hand, one may be true and the other false, as in "Man is an animal” and "Man is not an animal,” and thus by reason of what is signified seem to have a certain kind of contrariety. But this does not seem to be related to what Aristotle has said: first, because the Philosopher has not yet taken up the point of truth and falsity of enunciations; secondly, because this very thing can also be said of particular enunciations. Alii vero, sequentes Porphyrium, referunt hoc ad contrarietatem prædicati. Contingit enim quandoque quod prædicatum negatur de subiecto propter hoc quod inest ei contrarium; sicut si dicatur, homo non est albus, quia est niger; et sic id quod significatur per hoc quod dicitur, non est albus, potest esse contrarium. Non tamen semper: removetur enim aliquid a subiecto, etiam si contrarium non insit, sed aliquid medium inter contraria; ut cum dicitur, aliquis non est albus, quia est pallidus; vel quia inest ei privatio actus vel habitus seu potentiæ; ut cum dicitur, aliquis non est videns, quia est carens potentia visiva, aut habet impedimentum ne videat, vel etiam quia non est aptus natus videre; puta si dicatur, lapis non videt. Sic igitur illa, quæ significantur contingit esse contraria, sed ipsæ enunciationes non sunt contrariæ, quia ut in fine huius libri dicetur, non sunt contrariæ opiniones quæ sunt de contrariis, sicut opinio quod aliquid sit bonum, et illa quæ est, quod aliquid non est bonum. Others, following Porphyry, relate this to the contrariety of the predicate. For sometimes the predicate may be denied of the subject because of the presence of the contrary in it, as when we say, "Man is not white” because he is black; thus it could be the contrary that is signified by "is not white.” This is not always the case, however, for we remove something from a subject even when it is not a contrary that is present in it but some mean between contraries, as in saying, "So-and-so is not white” because he is pale; or when there is a privation of act or habit or potency, as in saying, "So-and-so is non-seeing” because he lacks the power of sight or has an impediment so that he cannot see, or even because something is not of such a nature as to see, as in saying, "A stone does not see.” It is therefore possible for the things signified to be contraries, but the enunciations themselves not to be; for as is said near the end of this book, opinions that are about contraries are not contrary,”’ for example, an opinion that something is good and an opinion that something is evil. Aquinas lib. 1 l. 10 n. 22Sed nec hoc videtur ad propositum Aristotelis pertinere, quia non agit hic de contrarietate rerum vel opinionum, sed de contrarietate enunciationum: et ideo magis videtur hic sequenda expositio Alexandri. Secundum quam dicendum est quod in indefinitis enunciationibus non determinatur utrum prædicatum attribuatur subiecto universaliter (quod faceret contrarietatem enunciationum), aut particulariter (quod non faceret contrarietatem enunciationum); et ideo huiusmodi enunciationes indefinitæ non sunt contrariæ secundum modum quo proferuntur. Contingit tamen quandoque ratione significati eas habere contrarietatem, puta, cum attribuitur aliquid universali ratione naturæ universalis, quamvis non apponatur signum universale; ut cum dicitur, homo est animal, homo non est animal: quia hæ enunciationes eamdem habent vim ratione significati; ac si diceretur, omnis homo est animal, nullus homo est animal. This does not seem to relate to what Aristotle has proposed either, for he is not treating here of contrariety of things or opinions, but of contrariety of enunciations. For this reason it seems better here to follow the exposition of Alexander. According to his exposition, in indefinite enunciations it is not determined whether the predicate is attributed to the subject universally (which would constitute contrariety of enunciations), or particularly (which would not constitute contrariety of enunciations). Accordingly, enunciations of this kind are not contrary in mode of expression. However, sometimes they have contrariety by reason of what is signified, i.e., when something is attributed to a universal in virtue of the universal nature although the universal sign is not added, as in "Man is an animal” and "Man is not an animal,” for in virtue of what is signified these enunciations have the same force as "Every man is an animal” and "No man is an animal.” Aquinas lib. 1 l. 10 n. 23Deinde cum dicit: in eo vero quod etc., removet quoddam quod posset esse dubium. Quia enim posuerat quamdam diversitatem in oppositione enunciationum ex hoc quod universale sumitur a parte subiecti universaliter vel non universaliter, posset aliquis credere quod similis diversitas nasceretur ex parte prædicati, ex hoc scilicet quod universale prædicari posset et universaliter et non universaliter; et ideo ad hoc excludendum dicit quod in eo quod prædicatur aliquod universale, non est verum quod prædicetur universale universaliter. Cuius quidem duplex esse potest ratio. Una quidem, quia talis modus prædicandi videtur repugnare prædicato secundum propriam rationem quam habet in enunciatione. Dictum est enim supra quod prædicatum est quasi pars formalis enunciationis, subiectum autem est pars materialis ipsius: cum autem aliquod universale profertur universaliter, ipsum universale sumitur secundum habitudinem quam habet ad singularia, quæ sub se continet; sicut et quando universale profertur particulariter, sumitur secundum habitudinem quam habet ad aliquod contentorum sub se; et sic utrumque pertinet ad materialem determinationem universalis: et ideo neque signum universale neque particulare convenienter additur prædicato, sed magis subiecto: convenientius enim dicitur, nullus homo est asinus, quam, omnis homo est nullus asinus; et similiter convenientius dicitur, aliquis homo est albus, quam, homo est aliquid album. Invenitur autem quandoque a philosophis signum particulare appositum prædicato, ad insinuandum quod prædicatum est in plus quam subiectum, et hoc præcipue cum, habito genere, investigant differentias completivas speciei, sicut in II de anima dicitur quod anima est actus quidam. Alia vero ratio potest accipi ex parte veritatis enunciationis; et ista specialiter habet locum in affirmationibus quæ falsæ essent si prædicatum universaliter prædicaretur. Et ideo manifestans id quod posuerat, subiungit quod nulla affirmatio est in qua, scilicet vere, de universali prædicato universaliter prædicetur, idest in qua universali prædicato utitur ad universaliter prædicandum; ut si diceretur, omnis homo est omne animal. Oportet enim, secundum prædicta, quod hoc prædicatum animal, secundum singula quæ sub ipso continentur, prædicaretur de singulis quæ continentur sub homine; et hoc non potest esse verum, neque si prædicatum sit in plus quam subiectum, neque si prædicatum sit convertibile cum eo. Oporteret enim quod quilibet unus homo esset animalia omnia, aut omnia risibilia: quæ repugnant rationi singularis, quod accipitur sub universali. When he says, But as regards the predicate the universal universally predicated is not true, etc., he precludes a certain difficulty. He has already stated that there is a diversity in the opposition of enunciations because of the universal being taken either universally or not universally on the part of the subject. Someone might think, as a consequence, that a similar diversity would arise on the part of the predicate, i.e., that the universal could be predicated both universally and not universally. To exclude this he says that in the case in which a universal is predicated it is not true that the universal is predicated universally. There are two reasons for this. The first is that such a mode of predicating seems to be repugnant to the predicate in relation to its status in the enunciation; for, as has been said, the predicate is a quasi-formal part of the enunciation, while the subject is a material part of it. Now when a universal is asserted universally the universal itself is taken according to the relationship it has to the singulars contained under it, and when it is asserted particularly the universal is taken according to the relationship it has to some one of what is contained under it. Thus both pertain to the material determination of the universal. This is why it is not appropriate to add either the universal or particular sign to the predicate, but rather to the subject; for it is more appropriate to say, "No man is an ass” than "Every man is no ass”; andlikewise, to say, "Some man is white” than, "Man is some white.” However, sometimes philosophers put the particular sign next to the predicate to indicate that the predicate is in more than the subject, and this especially when they have a genus in mind and are investigating the differences which complete the species. There is an instance of this in II De anima where Aristotle says that the soul is a certain act.”’ The other reason is related to the truth of enunciations. This has a special place in affirmations, which would be false if the predicate were predicated universally. Hence to manifest what he has stated, he adds, for there is no affirmation in which, i.e., truly, a universal predicate will be predicated universally, i.e., in which a universal predicate is used to predicate universally, for example, "Every man is every animal.” If this could be done, the predicate "animal” according to the singulars contained under it would have to be predicated of the singulars contained under "man”; but such predication could not be true, whether the predicate is in more than the subject or is convertible with the subject; for then any one man would have to be all animals or all risible beings, which is repugnant to the notion of the singular, which is taken tinder the universal. Aquinas lib. 1 l. 10 n. 24Nec est instantia si dicatur quod hæc est vera, omnis homo est omnis disciplinæ susceptivus: disciplina enim non prædicatur de homine, sed susceptivum disciplinæ; repugnaret autem veritati si diceretur, omnis homo est omne susceptivum disciplinæ. The truth of the enunciation "Every man is susceptible of every discipline” is not an instance that can be used as an objection to this position, for it is not "discipline” that is predicated of man but "susceptible of discipline.” It would be repugnant to truth if it were said that "Every man is everything susceptible of discipline.” 25 Signum autem universale negativum, vel particulare affirmativum, etsi convenientius ponantur ex parte subiecti, non tamen repugnat veritati etiam si ponantur ex parte prædicati. Contingit enim huiusmodi enunciationes in aliqua materia esse veras: hæc enim est vera, omnis homo nullus lapis est; et similiter hæc est vera, omnis homo aliquod animal est. Sed hæc, omnis homo omne animal est, in quacumque materia proferatur, falsa est. Sunt autem quædam aliæ tales enunciationes semper falsæ; sicut ista, aliquis homo omne animal est (quæ habet eamdem causam falsitatis cum hac, omnis homo omne animal est); et si quæ aliæ similes, sunt semper falsæ: in omnibus enim eadem ratio est. Et ideo per hoc quod philosophus reprobavit istam, omnis homo omne animal est, dedit intelligere omnes consimiles esse improbandas. On the other hand, although the negative universal sign or the particular affirmative sign are more appropriately posited on the part of the subject, it is not repugnant to truth if they are posited on the part of the predicate, for such enunciations may be true in some matter. The enunciation "Every man is no stone,” for example, is true, and so is "Every man is some animal.” But the enunciation "Every man is every animal,” in whatever matter it occurs, is false. There are other enunciations of this kind that are always false, such as, "Some man is every animal” (which is false for the same reason as "Every man is every animal” is false). And if there are any others like these, they are always false; and the reason is the same in every case. And, therefore, in rejecting the enunciation "Every man is every animal,” the Philosopher meant it to be understood that all similar enunciations are to be rejected. XI. 1. Postquam philosophus determinavit de oppositione enunciationum, comparando universales enunciationes ad indefinitas, hic determinat de oppositione enunciationum comparando universales ad particulares. Circa quod considerandum est quod potest duplex oppositio in his notari: una quidem universalis ad particularem, et hanc primo tangit; alia vero universalis ad universalem, et hanc tangit secundo; ibi: contrariæ vero et cetera. Now that he has determined the opposition of enunciations by comparing universal enunciations with indefinite enunciations, Aristotle determines the opposition of enunciations by comparing universals to particulars. It should be noted that there is a twofold opposition in these enunciations, one of universal to particular, and he touches upon this first; the other is the opposition of universal to universal, and this he takes up next, where he says, They are opposed contrarily when the universal affirmation is opposed to the universal negation, etc. 2 Particularis vero affirmativa et particularis negativa, non habent proprie loquendo oppositionem, quia oppositio attenditur circa idem subiectum; subiectum autem particularis enunciationis est universale particulariter sumptum, non pro aliquo determinato singulari, sed indeterminate pro quocumque; et ideo, cum de universali particulariter sumpto aliquid affirmatur vel negatur, ipse modus enunciandi non habet quod affirmatio et negatio sint de eodem: quod requiritur ad oppositionem affirmationis et negationis, secundum præmissa. The particular affirmative and particular negative do not have opposition properly speaking, because opposition is concerned with the same subject. But the subject of a particular enunciation is the universal taken particularly, not for a determinate singular but indeterminately for any singular. For this reason, when something is affirmed or denied of the universal particularly taken, the mode of enunciating is not such that the affirmation and negation are of the same thing; hence what is required for the opposition of affirmation and negation is lacking. 3 Dicit ergo primo quod enunciatio, quæ universale significat, scilicet universaliter, opponitur contradictorie ei, quæ non significat universaliter sed particulariter, si una earum sit affirmativa, altera vero sit negativa (sive universalis sit affirmativa et particularis negativa, sive e converso); ut cum dicitur, omnis homo est albus, non omnis homo est albus: hoc enim quod dico, non omnis, ponitur loco signi particularis negativi; unde æquipollet ei quæ est, quidam homo non est albus; sicut et nullus, quod idem significat ac si diceretur, non ullus vel non quidam, est signum universale negativum. Unde hæ duæ, quidam homo est albus (quæ est particularis affirmativa), nullus homo est albus (quæ est universalis negativa), sunt contradictoriæ. First he says that the enunciation that signifies the universal, i.e., universally, is opposed contradictorily to the one that does not signify universally but particularly, if one of them is affirmative and the other negative (whether the universal is affirmative and the particular negative or conversely), as in "Every man is white,” "Not every man is white.” For, the "not every” is used in place of the particular negative sign; consequently, "Not every man is white” is equivalent to "Some man is not white.” In a parallel way "no,” which signifies the same thing as "not any” or "not some,” is the universal negative sign; consequently, the two enunciations, "Some man is white,” which is the particular affirmative, and "No man is white,” which is the universal negative, are contradictories. 4 Cuius ratio est quia contradictio consistit in sola remotione affirmationis per negationem; universalis autem affirmativa removetur per solam negationem particularis, nec aliquid aliud ex necessitate ad hoc exigitur; particularis autem affirmativa removeri non potest nisi per universalem negativam, quia iam dictum est quod particularis affirmativa non proprie opponitur particulari negativæ. Unde relinquitur quod universali affirmativæ contradictorie opponitur particularis negativa, et particulari affirmativæ universalis negativa. The reason for this is that contradiction consists in the mere removal of the affirmation by a negation. Now the universal affirmative is removed by merely the negation of the particular and nothing else is required of necessity; but the particular affirmative can only be removed by the universal negative because, as has already been said, the particular negative is not properly opposed to the particular affirmative. Consequently, the particular negative is opposed contradictorily to the universal affirmative and the universal negative to the particular affirmative. 5 Deinde cum dicit: contrariæ vero etc., tangit oppositionem universalium enunciationum; et dicit quod universalis affirmativa et universalis negativa sunt contrariæ; sicut, omnis homo est iustus, nullus homo est iustus, quia scilicet universalis negativa non solum removet universalem affirmativam, sed etiam designat extremam distantiam, in quantum negat totum quod affirmatio ponit; et hoc pertinet ad rationem contrarietatis; et ideo particularis affirmativa et negativa se habent sicut medium inter contraria. When he says, They are opposed contrarily when the universal affirmation is opposed to the universal negation, etc., he touches on the opposition of universal enunciations. The universal affirmative and universal negative, he says, are contraries, as in "Every man is just... No man is just”; for the universal negative not only removes the universal affirmative but also designates an extreme of distance between them inasmuch as it denies the whole that the affirmation posits; and this belongs to the notion of contrariety. The particular affirmative and particular negative, for this reason, are related as a mean between contraries. 6 Deinde cum dicit: quocirca has quidem etc., ostendit quomodo se habeant affirmatio et negatio oppositæ ad verum et falsum. Et primo, quantum ad contrarias; secundo, quantum ad contradictorias; ibi: quæcumque igiturcontradictiones etc.; tertio, quantum ad ea quæ videntur contradictoria, et non sunt; ibi: quæcumque autem in universalibus et cetera. Dicit ergo primo quod quia universalis affirmativa et universalis negativa sunt contrariæ, impossibile est quod sint simul veræ. Contraria enim mutuo se expellunt. Sed particulares, quæ contradictorie opponuntur universalibus contrariis, possunt simul verificari in eodem; sicut, non omnis homo est albus, quæ contradictorie opponitur huic, omnis homo est albus, et, quidam homo est albus, quæ contradictorie opponitur huic, nullus homo est albus. Et huiusmodi etiam simile invenitur in contrarietate rerum: nam album et nigrum numquam simul esse possunt in eodem, sed remotiones albi et nigri simul possunt esse: potest enim aliquid esse neque album neque nigrum, sicut patet in eo quod est pallidum. Et similiter contrariæ enunciationes non possunt simul esse veræ, sed earum contradictoriæ, a quibus removentur, simul possunt esse veræ. He shows how the opposed affirmation and negation are related to truth and falsity when he says, Hence in the case of the latter it is impossible that both be at once true, etc. He shows this first in regard to contraries; secondly, in regard to contradictories, where he says, Whenever there are contradictions with respect to universal signifying universally, etc.; thirdly, in regard to those that seem contradictory but are not, where he says, But when the contradictions are of universals not signifying universally, etc. First, he says that because the universal affirmative and universal negative are contraries, it is impossible for them to be simultaneously true, for contraries mutually remove each other. However, the particular enunciations that are contradictorily opposed to the universal contraries, can be verified at the same time in the same thing, for example, "Not every man is white” (which is opposed contradictorily to "Every man is white”) and "Some man is white” (which is opposed contradictorily to "No man is white”). A parallel to this is found in the contrariety of things, for white and black can never be in the same thing at the same time; but the remotion of white and black can be in the same thing at the same time, for a thing may be neither white nor black, as is evident in something yellow. In a similar way, contrary enunciations cannot be at once true, but their contradictories, by which they are removed, can be true simultaneously. 7 Deinde cum dicit: quæcumque igitur contradictiones etc., ostendit qualiter veritas et falsitas se habeant in contradictoriis. Circa quod considerandum est quod, sicut dictum est supra, in contradictoriis negatio non plus facit, nisi quod removet affirmationem. Quod contingit dupliciter. Uno modo, quando est altera earum universalis, altera particularis, ut supra dictum est. Alio modo, quando utraque est singularis: quia tunc negatio ex necessitate refertur ad idem (quod non contingit in particularibus et indefinitis), nec potest se in plus extendere nisi ut removeat affirmationem. Et ideo singularis affirmativa semper contradicit singulari negativæ, supposita identitate prædicati et subiecti. Et ideo dicit quod, sive accipiamus contradictionem universalium universaliter, scilicet quantum ad unam earum, sive singularium enunciationum, semper necesse est quod una sit vera et altera falsa. Neque enim contingit esse simul veras aut simul falsas, quia verum nihil aliud est, nisi quando dicitur esse quod est, aut non esse quod non est; falsum autem, quando dicitur esse quod non est, aut non esse quod est, ut patet ex IV metaphysicorum. Then he says, Whenever there are contradictions with respect to universals signifying universally, one must be true and the other false, etc. Here he shows how truth and falsity are related in contradictories. As was said above, in contradictories the negation does no more than remove the affirmation, and this in two ways: in one way when one of them is universal, the other particular; in another way when each is singular. In the case of the singular, the negation is necessarily referred to the same thing—which is not the case in particulars and indefinites—and cannot extend to more than removing the affirmation. Accordingly, the singular affirmative is always contradictory to the singular negative, the identity of subject and predicate being supposed. Aristotle says, therefore, that whether we take the contradiction of universals universally (i.e., one of the universals being taken universally) or the contradiction of singular enunciations, one of them must always be true and the other false. It is not possible for them to be at once true or at once false because to be true is nothing other than to say of what is, that it is, or of what is not that it is not; to be false, to say of what is not, that it is, or of what is, that it is not, as is evident in IV Metaphysicorum [7: 1011b 25]. 8 Deinde cum dicit: quæcumque autem universalium etc., ostendit qualiter se habeant veritas et falsitas in his, quæ videntur esse contradictoria, sed non sunt. Et circa hoc tria facit: primo proponit quod intendit; secundo, probat propositum; ibi: si enim turpis non probus etc.; tertio, excludit id quod facere posset dubitationem; ibi: videbitur autem subito inconveniens et cetera. Circa primum considerandum est quod affirmatio et negatio in indefinitis propositionibus videntur contradictorie opponi propter hoc, quod est unum subiectum non determinatum per signum particulare, et ideo videtur affirmatio et negatio esse de eodem. Sed ad hoc removendum philosophus dicit quod quæcumque affirmative et negative dicuntur de universalibus non universaliter sumptis, non semper oportet quod unum sit verum, et aliud sit falsum, sed possunt simul esse vera. Simul enim est verum dicere quod homo est albus, et, homo non est albus, et quod homo est probus, et, homo non est probus. When he says, But when the contradictions are of universals not signifying universally, etc., he shows how truth and falsity are related to enunciations that seem to be contradictory, but are not. First he proposes how they are related; then he proves it where he says, For if he is ugly, he is not beautiful, etc.; finally, he excludes a possible difficulty where he says, At first sight this might seem paradoxical, etc. With respect to the first point we should note that affirmation and negation in indefinite propositions seem to be opposed contradictorily because there is one subject in both of them and it is not determined by a particular sign. Hence, the affirmation and negation seem to be about the same thing. To exclude this, the Philosopher says that in the case of affirmative and negative enunciations of universals not taken universally, one need not always be true and the other false, but they can be at once true. For it is true to say both that "Man is white” and that "Man is not white,” and that "Man is honorable” and "Man is not honorable. 9 In quo quidem, ut Ammonius refert, aliqui Aristoteli contradixerunt ponentes quod indefinita negativa semper sit accipienda pro universali negativa. Et hoc astruebant primo quidem tali ratione: quia indefinita, cum sit indeterminata, se habet in ratione materiæ; materia autem secundum se considerata, magis trahitur ad id quod indignius est; dignior autem est universalis affirmativa, quam particularis affirmativa; et ideo indefinitam affirmativam dicunt esse sumendam pro particulari affirmativa: sed negativam universalem, quæ totum destruit, dicunt esse indigniorem particulari negativa, quæ destruit partem, sicut universalis corruptio peior est quam particularis; et ideo dicunt quod indefinita negativa sumenda est pro universali negativa. Ad quod etiam inducunt quod philosophi, et etiam ipse Aristoteles utitur indefinitis negativis pro universalibus; sicut dicitur in libro Physic. quod non est motus præter res; et in libro de anima, quod non est sensus præter quinque. Sed istæ rationes non concludunt. Quod enim primo dicitur quod materia secundum se sumpta sumitur pro peiori, verum est secundum sententiam Platonis, qui non distinguebat privationem a materia, non autem est verum secundum Aristotelem, qui dicit in Lib. I Physic. quod malum et turpe et alia huiusmodi ad defectum pertinentia non dicuntur de materia nisi per accidens. Et ideo non oportet quod indefinita semper stet pro peiori. Dato etiam quod indefinita necesse sit sumi pro peiori, non oportet quod sumatur pro universali negativa; quia sicut in genere affirmationis, universalis affirmativa est potior particulari, utpote particularem affirmativam continens; ita etiam in genere negationum universalis negativa potior est. Oportet autem in unoquoque genere considerare id quod est potius in genere illo, non autem id quod est potius simpliciter. Ulterius etiam, dato quod particularis negativa esset potior omnibus modis, non tamen adhuc ratio sequeretur: non enim ideo indefinita affirmativa sumitur pro particulari affirmativa, quia sit indignior, sed quia de universali potest aliquid affirmari ratione suiipsius, vel ratione partis contentæ sub eo; unde sufficit ad veritatem eius quod prædicatum uni parti conveniat (quod designatur per signum particulare); et ideo veritas particularis affirmativæ sufficit ad veritatem indefinitæ affirmativæ. Et simili ratione veritas particularis negativæ sufficit ad veritatem indefinitæ negativæ, quia similiter potest aliquid negari de universali vel ratione suiipsius, vel ratione suæ partis. Utuntur autem quandoque philosophi indefinitis negativis pro universalibus in his, quæ per se removentur ab universalibus; sicut et utuntur indefinitis affirmativis pro universalibus in his, quæ per se de universalibus prædicantur. On this point, as Ammonius reports, some men, maintaining that the indefinite negative is always to be taken for the universal negative, have taken a position contradictory to Aristotle’s. They argued their position in the following way. The indefinite, since it is indeterminate, partakes of the nature of matter; but matter considered in itself is regarded as what is less worthy. Now the universal affirmative is more worthy than the particular affirmative and therefore they said that the indefinite affirmative was to be taken for the particular affirmative. But, they said, the universal negative, which destroys the whole, is less worthy than the particular negative, which destroys the part (just as universal corruption is worse than particular corruption); therefore, they said that the indefinite negative was to be taken for the universal negative. They went on to say in support of their position that philosophers, and even Aristotle himself, used indefinite negatives as universals. Thus, in the book Physicorum [III, 1: 200b 32] Aristotle says that there is not movement apart from the thing; and in the book De anima [III, 1: 424b 20], that there are not more than five senses. However, these reasons are not cogent. What they say about matter—that considered in itself it is taken for what is less worthy—is true according to the opinion of Plato, who did not distinguish privation from matter; however, it is not true according to Aristotle, who says in I Physicæ [9: 192a 3 et 192a 22], that the evil and ugly and other things of this kind pertaining to defect, are said of matter only accidentally. Therefore the indefinite need not stand always for the more ignoble. Even supposing it is necessary that the indefinite be taken for the less worthy, it ought not to be taken for the universal negative; for just as the universal affirmative is more powerful than the particular in the genus of affirmation, as containing the particular affirmative, so also the universal negative is more powerful in the genus of negations. Now in each genus one must consider what is more powerful in that genus, not what is more powerful simply. Further, if we took the position that the particular negative is more powerful than all other modes, the reasoning still would not follow, for the indefinite affirmative is not taken for the particular affirmative because it is less worthy, but because something can be affirmed of the universal by reason of itself, or by reason of the part contained under it; whence it suffices for the truth of the particular affirmative that the predicate belongs to one part (which is designated by the particular sign); for this reason the truth of the particular affirmative suffices for the truth of the indefinite affirmative. For a similar reason the truth of the particular negative suffices for the truth of the indefinite negative, because in like manner, something can be denied of a universal either by reason of itself, or by reason of its part. Apropos of the examples cited for their argument, it should be noted that philosophers sometimes use indefinite negatives for universals in the case of things that are per se removed from universals; and they use indefinite affirmatives for universals in the case of things that are per se predicated of universals. 10 Deinde cum dicit: si enim turpis est etc., probat propositum per id, quod est ab omnibus concessum. Omnes enim concedunt quod indefinita affirmativa verificatur, si particularis affirmativa sit vera. Contingit autem accipi duas affirmativas indefinitas, quarum una includit negationem alterius, puta cum sunt opposita prædicata: quæ quidem oppositio potest contingere dupliciter. Uno modo, secundum perfectam contrarietatem, sicut turpis, idest inhonestus, opponitur probo, idest honesto, et foedus, idest deformis secundum corpus, opponitur pulchro. Sed per quam rationem ista affirmativa est vera, homo est probus, quodam homine existente probo, per eamdem rationem ista est vera, homo est turpis, quodam homine existente turpi. Sunt ergo istæ duæ veræ simul, homo est probus, homo est turpis; sed ad hanc, homo est turpis, sequitur ista, homo non est probus; ergo istæ duæ sunt simul veræ, homo est probus, homo non est probus: et eadem ratione istæ duæ, homo est pulcher, homo non est pulcher. Alia autem oppositio attenditur secundum perfectum et imperfectum, sicut moveri opponitur ad motum esse, et fieri ad factum esse: unde ad fieri sequitur non esse eius quod fit in permanentibus, quorum esse est perfectum; secus autem est in successivis, quorum esse est imperfectum. Sic ergo hæc est vera, homo est albus, quodam homine existente albo; et pari ratione, quia quidam homo fit albus, hæc est vera, homo fit albus; ad quam sequitur, homo non est albus. Ergo istæ duæ sunt simul veræ, homo est albus, homo non est albus. When he says, For if he is ugly, he is not beautiful, etc., he proves what he has proposed by something conceded by everyone, namely, that the indefinite affirmative is verified if the particular affirmative is true. We may take two indefinite affirmatives, one of which includes the negation of the other, as for example when they have opposed predicates. Now this opposition can happen in two ways. It can be according to perfect contrariety, as shameful (i.e., dishonorable) is opposed to worthy (i.e., honorable) and ugly (i.e., deformed in body) is opposed to beautiful. But the reasoning by which the affirmative enunciation, "Man is worthy,” is true, i.e., by some worthy man existing, is the same as the reasoning by which "Man is shameful” is true, i.e., by a shameful man existing. Therefore these two enunciations are at once true, "Man is worthy” and "Man is shameful.” But the enunciation, "Man is not worthy,” follows upon "Man is shameful.” Therefore the two enunciations, " Man is worthy,” and "Man is not worthy,” are at once true; and by the same reasoning these two, "Man is beautiful” and "Man is not beautiful.” The other opposition is according to the complete and incomplete, as to be in movement is opposed to to have been moved, and becoming to to have become. Whence the non-being of that which is coming to be in permanent things, whose being is complete, follows upon the becoming but this is not so in successive things, whose being is incomplete. Thus, "Man is white” is true by the fact that a white man exists; by the same reasoning, because a man is becoming white, the enunciation "Man is becoming white” is true, upon which follows, "Man is not white.” Therefore, the two enunciations, "Man is white” and "Man is not white” are at once true. 11 Deinde cum dicit: videbitur autem etc., excludit id quod faceret dubitationem circa prædicta; et dicit quod subito, id est primo aspectu videtur hoc esse inconveniens, quod dictum est; quia hoc quod dico, homo non est albus, videtur idem significare cum hoc quod est, nullus homo est albus. Sed ipse hoc removet dicens quod neque idem significant neque ex necessitate sunt simul vera, sicut ex prædictis manifestum est. Then when he says, At first sight this might seem paradoxical, etc., he excludes what might present a difficulty in relation to what has been said. At first sight, he says, what has been stated seems to be inconsistent; for "Man is not white” seems to signify the same thing as "No man is white.” But he rejects this when he says that they neither signify the same thing, nor are they at once true necessarily, as is evident from what has been said. XII. 1. Postquam philosophus distinxit diversos modos oppositionum in enunciationibus, nunc intendit ostendere quod uni affirmationi una negatio opponitur, et circa hoc duo facit: primo, ostendit quod uni affirmationi una negatio opponitur; secundo, ostendit quæ sit una affirmatio vel negatio, ibi: una autem affirmatio et cetera. Circa primum tria facit: primo, proponit quod intendit; secundo, manifestat propositum; ibi: hoc enim idem etc.; tertio, epilogat quæ dicta sunt; ibi: manifestum est ergo et cetera. Having distinguished the diverse modes of opposition in enunciations, the Philosopher now proposes to show that there is one negation opposed to one affirmation. First he shows that there is one negation opposed to one affirmation; then he manifests what one affirmation and negation are, where he says, Affirmation or negation is one when one thing is signified of one thing, etc. With respect to what he intends to do he first proposes the point; then he manifests it where he says, for the negation must deny the same thing that the affirmation affirms, etc. Finally, he gives a summary of what has been said, where he says, We have said that there is one negation opposed contradictorily to one affirmation, etc.  2 Dicit ergo primo, manifestum esse quod unius affirmationis est una negatio sola. Et hoc quidem fuit necessarium hic dicere: quia cum posuerit plura oppositionum genera, videbatur quod uni affirmationi duæ negationes opponerentur; sicut huic affirmativæ, omnis homo est albus, videtur, secundum prædicta, hæc negativa opponi, nullus homo est albus, et hæc, quidam homo non est albus. Sed si quis recte consideret huius affirmativæ, omnis homo est albus, negativa est sola ista, quidam homo non est albus, quæ solummodo removet ipsam, ut patet ex sua æquipollenti, quæ est, non omnis homo est albus. Universalis vero negativa includit quidem in suo intellectu negationem universalis affirmativæ, in quantum includit particularem negativam, sed supra hoc aliquid addit, in quantum scilicet importat non solum remotionem universalitatis, sed removet quamlibet partem eius. Et sic patet quod sola una est negatio universalis affirmationis: et idem apparet in aliis. He says, then, that it is evident that there is only one negation of one affirmation. It is necessary to make this point here because he has posited many kinds of opposition and it might appear that two negations are opposed to one affirmation. Thus it might seem that the negative enunciations, "No man is white” and "Some man is not white” are both opposed to the affirmative enunciation, "Every man is white.” But if one carefully examines what has been said it will be evident that the only negative opposed to "Every man is white” is "Some man is not white,” which merely removes it, as is clear from its equivalent, "Not every man is white.” It is true that the negation of the universal affirmative is included in the understanding of the universal negative inasmuch as the universal negative includes the particular negative, but the universal negative adds something over and beyond this inasmuch as it not only brings about the removal of universality but removes every part of it. Thus it is evident that there is only one negation of a universal affirmation, and the same thing is evident in the others. 3 Deinde cum dicit: hoc enim etc., manifestat propositum: et primo, per rationem; secundo, per exempla; ibi: dico autem, ut est Socrates albus. Ratio autem sumitur ex hoc, quod supra dictum est quod negatio opponitur affirmationi, quæ est eiusdem de eodem: ex quo hic accipitur quod oportet negationem negare illud idem prædicatum, quod affirmatio affirmavit et de eodem subiecto, sive illud subiectum sit aliquid singulare, sive aliquid universale, vel universaliter, vel non universaliter sumptum; sed hoc non contingit fieri nisi uno modo, ita scilicet ut negatio neget id quod affirmatio posuit, et nihil aliud; ergo uni affirmationi opponitur una sola negatio. When he says, for the negation must deny the same thing that the affirmation affirms, etc., he manifests what he has said: first, from reason; secondly, by example. The reasoning is taken from what has already been said, namely, that negation is opposed to affirmation when the enunciations are of the same thing of the same subject. Here he says that the negation must deny the same predicate the affirmation affirms, and of the same subject, whether that subject he something singular or something universal, either taken universally or not taken universally. But this can only be done in one way, i.e., when the negation denies what the affirmation posits, and nothing else. Therefore there is only one negation opposed to one affirmation. 4 Deinde cum dicit: dico autem, ut est etc., manifestat propositum per exempla. Et primo, in singularibus: huic enim affirmationi, Socrates est albus, hæc sola opponitur, Socrates non est albus, tanquam eius propria negatio. Si vero esset aliud prædicatum vel aliud subiectum, non esset negatio opposita, sed omnino diversa; sicut ista, Socrates non est musicus, non opponitur ei quæ est, Socrates est albus; neque etiam illa quæ est, Plato est albus, huic quæ est, Socrates non est albus. Secundo, manifestat idem quando subiectum affirmationis est universale universaliter sumptum; sicut huic affirmationi, omnis homo est albus, opponitur sicut propria eius negatio, non omnis homo est albus, quæ æquipollet particulari negativæ. Tertio, ponit exemplum quando affirmationis subiectum est universale particulariter sumptum: et dicit quod huic affirmationi, aliquis homo est albus, opponitur tanquam eius propria negatio, nullus homo est albus. Nam nullus dicitur, quasi non ullus, idest, non aliquis. Quarto, ponit exemplum quando affirmationis subiectum est universale indefinite sumptum et dicit quod isti affirmationi, homo est albus, opponitur tanquam propria eius negatio illa quæ est, non est homo albus. In manifesting this by example, where he says, For example, the negation of "Socrates is white,” etc., he first takes examples of singulars. Thus, "Socrates is not white” is the proper negation opposed to "Socrates is white.” If there were another predicate or another subject, it would not be the opposed negation, but wholly different. For example, "Socrates is not musical” is not opposed to "Socrates is white,” nor is "Plato is white” opposed to "Socrates is not white.” Then he manifests the same thing in an affirmation with a universal universally taken as the subject. Thus, "Not every man is white,” which is equivalent to the particular negative, is the proper negation opposed to the affirmation, "Every man is white.” Thirdly, he gives an example in which the subject of the affirmation is a universal taken particularly. The proper negation opposed to the affirmation "Some man is white” is "No man is white,” for to say "no” is to say "not any,” i.e., "not some.” Finally, he gives as an example enunciations in which the subject of the affirmation is the universal taken indefinitely; "Man is not white” is the proper negation opposed to the affirmation "Man is white.” 5 Sed videtur hoc esse contra id, quod supra dictum est quod negativa indefinita verificatur simul cum indefinita affirmativa; negatio autem non potest verificari simul cum sua opposita affirmatione, quia non contingit de eodem affirmare et negare. Sed ad hoc dicendum quod oportet quod hic dicitur intelligi quando negatio ad idem refertur quod affirmatio continebat; et hoc potest esse dupliciter: uno modo, quando affirmatur aliquid inesse homini ratione sui ipsius (quod est per se de eodem prædicari), et hoc ipsum negatio negat; alio modo, quando aliquid affirmatur de universali ratione sui singularis, et pro eodem de eo negatur. The last example used to manifest his point seems to be contrary to what he has already said, namely, that the indefinite negative and the indefinite affirmative can be simultaneously verified; but a negation and its opposite affirmation cannot be simultaneously verified, since it is not possible to affirm and deny of the same subject. But what Aristotle is saying here must be understood of the negation when it is referred to the same thing the affirmation contained, and this is possible in two ways: in one way, when something is affirmed to belong to man by reason of what he is (which is per se to be predicated of the same thing), and this very thing the negation denies; secondly, when something is affirmed of the universal by reason of its singular, and the same thing is denied of it. 6 Deinde cum dicit: quod igitur una affirmatio etc., epilogat quæ dicta sunt, et concludit manifestum esse ex prædictis quod uni affirmationi opponitur una negatio; et quod oppositarum affirmationum et negationum aliæ sunt contrariæ, aliæ contradictoriæ; et dictum est quæ sint utræque. Tacet autem de subcontrariis, quia non sunt recte oppositæ, ut supra dictum est. Dictum est etiam quod non omnis contradictio est vera vel falsa; et sumitur hic large contradictio pro qualicumque oppositione affirmationis et negationis: nam in his quæ sunt vere contradictoriæ semper una est vera, et altera falsa. Quare autem in quibusdam oppositis hoc non verificetur, dictum est supra; quia scilicet quædam non sunt contradictoriæ, sed contrariæ, quæ possunt simul esse falsæ. Contingit etiam affirmationem et negationem non proprie opponi; et ideo contingit eas esse veras simul. Dictum est autem quando altera semper est vera, altera autem falsa, quia scilicet in his quæ vere sunt contradictoria. He concludes by summarizing what has been said: We have said that there is one negation opposed contradictorily to one affirmation, etc. He considers it evident from what has been said that one negation is opposed to one affirmation; and that of opposite affirmations and negations, one kind are contraries, the other contradictories; and that what each kind is has been stated. He does not speak of subcontraries because it is not accurate to say that they are opposites, as was said above. He also says here that it has been shown that not every contradiction is true or false, "contradiction” being taken here broadly for any kind of opposition of affirmation and negation; for in enunciations that are truly contradictory one is always true and the other false. The reason why this may not be verified in some kinds of opposites has already been stated, namely, because some are not contradictories but contraries, and these can be false at the same time. It is also possible for affirmation and negation not to be properly opposed and consequently to be true at the same time. It has been stated, however, when one is always true and the other false, namely, in those that are truly contradictories. 7 Deinde cum dicit: una autem affirmatio etc., ostendit quæ sit affirmatio vel negatio una. Quod quidem iam supra dixerat, ubi habitum est quod una est enunciatio, quæ unum significat; sed quia enunciatio, in qua aliquid prædicatur de aliquo universali universaliter vel non universaliter, multa sub se continet, intendit ostendere quod per hoc non impeditur unitas enunciationis. Et circa hoc duo facit: primo, ostendit quod unitas enunciationis non impeditur per multitudinem, quæ continetur sub universali, cuius ratio una est; secundo, ostendit quod impeditur unitas enunciationis per multitudinem, quæ continetur sub sola nominis unitate; ibi: si vero duobus et cetera. Dicit ergo primo quod una est affirmatio vel negatio cum unum significatur de uno, sive illud unum quod subiicitur sit universale universaliter sumptum sive non sit aliquid tale, sed sit universale particulariter sumptum vel indefinite, aut etiam si subiectum sit singulare. Et exemplificat de diversis sicut universalis ista affirmativa est una, omnis homo est albus; et similiter particularis negativa quæ est eius negatio, scilicet non est omnis homo albus. Et subdit alia exempla, quæ sunt manifesta. In fine autem apponit quamdam conditionem, quæ requiritur ad hoc quod quælibet harum sit una, si scilicet album, quod est prædicatum, significat unum: nam sola multitudo prædicati impediret unitatem enunciationis. Ideo autem universalis propositio una est, quamvis sub se multitudinem singularium comprehendat, quia prædicatum non attribuitur multis singularibus, secundum quod sunt in se divisa, sed secundum quod uniuntur in uno communi. The Philosopher explains what one affirmation or negation is where he says, Affirmation or negation is one when one thing is signified of one thing, etc. He did in fact state this earlier when he said that an enunciation is one when it signifies one thing, but because the enunciation in which something is predicated of a universal, either universally or not universally, contains under it many things, he is going to show here that unity of enunciation is not impeded by this. First he shows that unity of enunciation is not impeded by the multitude contained under the universal, whose notion is one. Then he shows that unity of enunciation is impeded by the multitude contained under the unity of a name only, where he says, But if one name is imposed for two things, etc. He says, then, that an affirmation or negation is one when one thing is signified of one thing, whether the one thing that is subjected be a universal taken universally, or not, i.e., it may be a universal taken particularly or indefinitely, or even a singular. He gives examples of the differ6nt kinds: such as, the universal affirmative "Every man is white” and the particular negative, which is its negation, "Not every man is white,” each of which is one. There are other examples which are evident. At the end he states a condition that is required for any of them to be one, i.e., provided the "white,” which is the predicate, signifies one thing; for a multiple predicate with a subject signifying one thing would also impede the unity of an enunciation. The universal proposition is therefore one, even though it comprehends a multitude of singulars under it, for the predicate is not attributed to many singulars according as each is divided from the other, but according as they are united in one common thing. 8 Deinde cum dicit: si vero duobus etc., ostendit quod sola unitas nominis non sufficit ad unitatem enunciationis. Et circa hoc quatuor facit: primo, proponit quod intendit; secundo, exemplificat; ibi: ut si quis ponat etc.; tertio, probat; ibi: nihil enim differt etc.; quarto, infert corollarium ex dictis; ibi: quare nec in his et cetera. Dicit ergo primo quod si unum nomen imponatur duabus rebus, ex quibus non fit unum, non est affirmatio una. Quod autem dicit, ex quibus non fit unum, potest intelligi dupliciter. Uno modo, ad excludendum hoc quod multa continentur sub uno universali, sicut homo et equus sub animali: hoc enim nomen animal significat utrumque, non secundum quod sunt multa et differentia ad invicem, sed secundum quod uniuntur in natura generis. Alio modo, et melius, ad excludendum hoc quod ex multis partibus fit unum, sive sint partes rationis, sicut sunt genus et differentia, quæ sunt partes definitionis: sive sint partes integrales alicuius compositi, sicut ex lapidibus et lignis fit domus. Si ergo sit tale prædicatum quod attribuatur rei, requiritur ad unitatem enunciationis quod illa multa quæ significantur, concurrant in unum secundum aliquem dictorum modorum; unde non sufficeret sola unitas vocis. Si vero sit tale prædicatum quod referatur ad vocem, sufficiet unitas vocis; ut si dicam, canis est nomen. When he says, But if one name is imposed for two things, he shows that unity of name alone does not suffice for unity of an enunciation. He first makes the point; secondly, he gives an example, where he says, if someone were to impose the name "cloak” on horse and man, etc.; thirdly, he proves it where he says, For this is no different from saying "Horse and man is white,” etc.; finally, he infers a corollary from what has been said, where he says, Consequently, in such enunciations, it is not necessary, etc. If one name is imposed for two things, he says, from which one thing is not formed, there is not one affirmation. The from which one thing is not formed can be understood in two ways. It can be understood as excluding the many that are contained under one universal, as man and horse under animal, for the name "animal” signifies both,.not as they are many and different from each other but as they are united in the nature of the genus. It can also be understood—and this would be more accurate—as excluding the many parts from which something one is formed, whether the parts of the notion as known, as the genus and the difference, which are parts of the definition, or the integral parts of some composite, as the stones and wood from which a house is made. If, then, there is such a predicate which is attributed to a thing, the many that are signified must concur in one thing according to some of the modes mentioned in order that there be one enunciation; unity of vocal sound alone would not suffice. However, if there is such a predicate which is referred to vocal sound, unity of vocal sound would suffice, as in "‘Dog’is a name.” 9 Deinde cum dicit: ut si quis etc., exemplificat quod dictum est, ut si aliquis hoc nomen tunica imponat ad significandum hominem et equum: et sic, si dicam, tunica est alba, non est affirmatio una, neque negatio una. Deinde cum dicit: nihil enim differt etc., probat quod dixerat tali ratione. Si tunica significat hominem et equum, nihil differt si dicatur, tunica est alba, aut si dicatur, homo est albus, et, equus est albus; sed istæ, homo est albus, et equus est albus, significant multa et sunt plures enunciationes; ergo etiam ista, tunica est alba, multa significat. Et hoc si significet hominem et equum ut res diversas: si vero significet hominem et equum ut componentia unam rem, nihil significat, quia non est aliqua res quæ componatur ex homine et equo. Quod autem dicit quod non differt dicere, tunica est alba, et, homo est albus, et, equus est albus, non est intelligendum quantum ad veritatem et falsitatem. Nam hæc copulativa, homo est albus et equus est albus, non potest esse vera nisi utraque pars sit vera: sed hæc, tunica est alba, prædicta positione facta, potest esse vera etiam altera existente falsa; alioquin non oporteret distinguere multiplices propositiones ad solvendum rationes sophisticas. Sed hoc est intelligendum quantum ad unitatem et multiplicitatem. Nam sicut cum dicitur, homo est albus et equus est albus, non invenitur aliqua una res cui attribuatur prædicatum; ita etiam nec cum dicitur, tunica est alba. He gives an example of what he means where he says, For example, if someone were to impose the name "cloak,” etc. That is, if someone were to impose the name "cloak” to signify man and horse and then said, "Cloak is white,” there would not be one affirmation, nor would there be one negation. He proves this where he says, For this is no different from saying, etc. His argument is as follows. If "cloak” signifies man and horse there is no difference between saying "Cloak is white” and saying, "Man is white, and, Horse is white.” But "Man is white, and, horse is white” signify many and are many enunciations. Therefore, the enunciation, "Cloak is white,” signifies many things. This is the case if "cloak” signifies man and horse as diverse things; but if it signifies man and horse as one thing, it signifies nothing, for there is not any thing composed of man and horse. When Aristotle says that there is no difference between saying "Cloak is white” and, "Man is white, and, horse is white,” it is not to be understood with respect to truth and falsity. For the copulative enunciation "Man is white and horse is white” cannot be true unless each part is true; but the enunciation "Cloak is white,” under the condition given, can be true even when one is false; otherwise it would not be necessary to distinguish multiple propositions to solve sophistic arguments. Rather, it is to be understood with respect to unity and multiplicity, for just as in "Man is white and horse is white” there is not some one thing to which the predicate is attributed, so also in "Cloak is white.” 10 Deinde cum dicit: quare nec in his etc., concludit ex præmissis quod nec in his affirmationibus et negationibus, quæ utuntur subiecto æquivoco, semper oportet unam esse veram et aliam falsam, quia scilicet negatio potest aliud negare quam affirmatio affirmet. When he says, Consequently, it is not necessary in such enunciations, etc., he concludes from what has been said that in affirmations and negations that use an equivocal subject, one need not always be true and the other false since the negation may deny something other than the affirmation affirms. XIII. 1. Postquam philosophus determinavit de oppositione enunciationum et ostendit quomodo dividunt verum et falsum oppositæ enunciationes; hic inquirit de quodam quod poterat esse dubium, utrum scilicet id quod dictum est similiter inveniatur in omnibus enunciationibus vel non. Et circa hoc duo facit: primo, proponit dissimilitudinem; secundo, probat eam; ibi: nam si omnis affirmatio et cetera. Now that he, has treated opposition of enunciations and has shown the way in which opposed enunciations divide truth and falsity, the Philosopher inquires about a question that might arise, namely, whether what has been said is found to be so in all enunciations or not. And first he proposes a dissimilarity in enunciations with regard to dividing truth and falsity, then proves it where he says, For if every affirmation or negation is true or false, etc. Circa primum considerandum est quod philosophus in præmissis triplicem divisionem enunciationum assignavit, quarum prima fuit secundum unitatem enunciationis, prout scilicet enunciatio est una simpliciter vel coniunctione una; secunda fuit secundum qualitatem, prout scilicet enunciatio est affirmativa vel negativa; tertia fuit secundum quantitatem, utpote quod enunciatio quædam est universalis, quædam particularis, quædam indefinita et quædam singularis. In relation to the dissimilarity which he intends to prove we should recall that the Philosopher has given three divisions of the enunciation. The first was in relation to the unity of enunciation, and according to this it is divided into one simply and one by conjunction; the second was in relation to quality, and according to this it is divided into affirmative and negative; the third was in relation to quantity, and according to this it is either universal, particular, indefinite, or singular. 3 Tangitur autem hic quarta divisio enunciationum secundum tempus. Nam quædam est de præsenti, quædam de præterito, quædam de futuro; et hæc etiam divisio potest accipi ex his quæ supra dicta sunt: dictum est enim supra quod necesse est omnem enunciationem esse ex verbo vel ex casu verbi; verbum autem est quod consignificat præsens tempus; casus autem verbi sunt, qui consignificant tempus præteritum vel futurum. Potest autem accipi quinta divisio enunciationum secundum materiam, quæ quidem divisio attenditur secundum habitudinem prædicati ad subiectum: nam si prædicatum per se insit subiecto, dicetur esse enunciatio in materia necessaria vel naturali; ut cum dicitur, homo est animal, vel, homo est risibile. Si vero prædicatum per se repugnet subiecto quasi excludens rationem ipsius, dicetur enunciatio esse in materia impossibili sive remota; ut cum dicitur, homo est asinus. Si vero medio modo se habeat prædicatum ad subiectum, ut scilicet nec per se repugnet subiecto, nec per se insit, dicetur enunciatio esse in materia possibili sive contingenti. Here he treats of a fourth division of enunciation, a division according to time. Some enunciations are about the present, some about the past, some about the future. This division could be seen in what Aristotle has already said, namely, that every enunciation must have a verb or a mode of a verb, the verb being that which signifies the present time, the modes with past or future time. In addition, a fifth division of the enunciation can be made, a division in regard to matter. It is taken from the relationship of the predicate to the subject. If the predicate is per se in the subject, it will be said to be an enunciation in necessary or natural matter. Examples of this are "Man is an animal” and "Man is risible.” If the predicate is per se repugnant to the subject, as excluding the notion of it, it is said to be an enunciation in impossible or remote matter; for example, the enunciation "Man is an ass.” If the predicate is related to the subject in a way midway between these two, being neither per se repugnant to the subject nor per se in it, the enunciation is said to be in possible or contingent matter. 4 His igitur enunciationum differentiis consideratis, non similiter se habet iudicium de veritate et falsitate in omnibus. Unde philosophus dicit, ex præmissis concludens, quod in his quæ sunt, idest in propositionibus de præsenti, et in his quæ facta sunt, idest in enunciationibus de præterito, necesse est quod affirmatio vel negatio determinate sit vera vel falsa. Diversificatur tamen hoc, secundum diversam quantitatem enunciationis; nam in enunciationibus, in quibus de universalibus subiectis aliquid universaliter prædicatur, necesse est quod semper una sit vera, scilicet affirmativa vel negativa, et altera falsa, quæ scilicet ei opponitur. Dictum est enim supra quod negatio enunciationis universalis in qua aliquid universaliter prædicatur, est negativa non universalis, sed particularis, et e converso universalis negativa non est directe negatio universalis affirmativæ, sed particularis; et sic oportet, secundum prædicta, quod semper una earum sit vera et altera falsa in quacumque materia. Et eadem ratio est in enunciationibus singularibus, quæ etiam contradictorie opponuntur, ut supra habitum est. Sed in enunciationibus, in quibus aliquid prædicatur de universali non universaliter, non est necesse quod semper una sit vera et altera sit falsa, qui possunt ambæ esse simul veræ, ut supra ostensum est. Given these differences of enunciations, the judgment of truth and falsity is not alike in all. Accordingly, the Philosopher says, as a conclusion from what has been established: In enunciations about that which is, i.e., in propositions about the present, or has taken place, i.e., in enunciations about the past, the affirmation or the negation must be determinately true or false. However, this differs according to the different quantity of the enunciations. In enunciations in which something is universally predicated of universal subjects, one must always be true, either the affirmative or negative, and the other false, i.e., the one opposed to it. For as was said above, the negation of a universal enunciation in which something is predicated universally, is not the universal negative, but the particular negative, and conversely, the universal negative is not directly the negation of the universal affirmative, but the particular negative. According to the foregoing, then, one of these must always be true and the other false in any matter whatever. And the same is the case in singular enunciations, which are also opposed contradictorily. However, in enunciations in which something is predicated of a universal but not universally, it is not necessary that one always be true and the other false, for both could be at once true. 5 Et hoc quidem ita se habet quantum ad propositiones, quæ sunt de præterito vel de præsenti: sed si accipiamus enunciationes, quæ sunt de futuro, etiam similiter se habent quantum ad oppositiones, quæ sunt de universalibus vel universaliter vel non universaliter sumptis. Nam in materia necessaria omnes affirmativæ determinate sunt veræ, ita in futuris sicut in præteritis et præsentibus; negativæ vero falsæ. In materia autem impossibili, e contrario. In contingenti vero universales sunt falsæ et particulares sunt veræ, ita in futuris sicut in præteritis et præsentibus. In indefinitis autem, utraque simul est vera in futuris sicut in præsentibus vel præteritis. The case as it was just stated has to do with propositions about the past or the present. Enunciations about the future that are of universals taken either universally or not universally are also related in the same way in regard to oppositions. In necessary matter all affirmative enunciations are determinately true; this holds for enunciations in future time as well as in past and present time; and negative enunciations are determinately false. In impossible matter the contrary is the case. In contingent matter, however, universal enunciations are false and particular enunciations true. This is the case in enunciations about the future as well as those of the past and present. In indefinite enunciations, both are at once true in future enunciations as well as in those of the present or the past. 6 Sed in singularibus et futuris est quædam dissimilitudo. Nam in præteritis et præsentibus necesse est quod altera oppositarum determinate sit vera et altera falsa in quacumque materia; sed in singularibus quæ sunt de futuro hoc non est necesse, quod una determinate sit vera et altera falsa. Et hoc quidem dicitur quantum ad materiam contingentem: nam quantum ad materiam necessariam et impossibilem similis ratio est in futuris singularibus, sicut in præsentibus et præteritis. Nec tamen Aristoteles mentionem fecit de materia contingenti, quia illa proprie ad singularia pertinent quæ contingenter eveniunt, quæ autem per se insunt vel repugnant, attribuuntur singularibus secundum universalium rationes. Circa hoc igitur versatur tota præsens intentio: utrum in enunciationibus singularibus de futuro in materia contingenti necesse sit quod determinate una oppositarum sit vera et altera falsa. In singular future enunciations, however, there is a difference. In past and present singular enunciations, one of the opposites must be determinately true and the other false in any matter whatsoever, but in singulars that are about the future, it is not necessary that one be determinately true and the other false. This holds with respect to contingent matter; with respect to necessary and impossible matter the rule is the same as in enunciations about the present and the past. Aristotle has not mentioned contingent matter until now because those things that take place contingently pertain exclusively to singulars, whereas those that per se belong or are repugnant are attributed to singulars according to the notions of their universals. Aristotle is therefore wholly concerned here with this question: whether in singular enunciations about the future in contingent matter it is necessary that one of the opposites be determinately true and the other determinately false. 7 Deinde cum dicit: nam si omnis affirmatio etc., probat præmissam differentiam. Et circa hoc duo facit: primo, probat propositum ducendo ad inconveniens; secundo, ostendit illa esse impossibilia quæ sequuntur; ibi: quare ergo contingunt inconvenientia et cetera. Circa primum duo facit: primo, ostendit quod in singularibus et futuris non semper potest determinate attribui veritas alteri oppositorum; secundo, ostendit quod non potest esse quod utraque veritate careat; ibi: at vero nequequoniam et cetera. Circa primum ponit duas rationes, in quarum prima ponit quamdam consequentiam, scilicet quod si omnis affirmatio vel negatio determinate est vera vel falsa ita in singularibus et futuris sicut in aliis, consequens est quod omnia necesse sit vel determinate esse vel non esse. Deinde cum dicit: quare si hic quidem etc. vel, si itaque hic quidem, ut habetur in Græco, probat consequentiam prædictam. Ponamus enim quod sint duo homines, quorum unus dicat aliquid esse futurum, puta quod Socrates curret, alius vero dicat hoc idem ipsum non esse futurum; supposita præmissa positione, scilicet quod in singularibus et futuris contingit alteram esse veram, scilicet vel affirmativam vel negativam, sequetur quod necesse sit quod alter eorum verum dicat, non autem uterque: quia non potest esse quod in singularibus propositionibus futuris utraque sit simul vera, scilicet affirmativa et negativa: sed hoc habet locum solum in indefinitis. Ex hoc autem quod necesse est alterum eorum verum dicere, sequitur quod necesse sit determinate vel esse vel non esse. Et hoc probat consequenter: quia ista duo se convertibiliter consequuntur, scilicet quod verum sit id quod dicitur, et quod ita sit in re. Et hoc est quod manifestat consequenter dicens quod si verum est dicere quod album sit, de necessitate sequitur quod ita sit in re; et si verum est negare, ex necessitate sequitur quod ita non sit. Et e converso: quia si ita est in re vel non est, ex necessitate sequitur quod sit verum affirmare vel negare. Et eadem etiam convertibilitas apparet in falso: quia, si aliquis mentitur falsum dicens, ex necessitate sequitur quod non ita sit in re, sicut ipse affirmat vel negat; et e converso, si non est ita in re sicut ipse affirmat vel negat, sequitur quod affirmans vel negans mentiatur. He proves that there is a difference between these opposites and the others where he says, For if every affirmation or negation is true or false, etc. First he proves it by showing that the opposite position leads to what is unlikely; secondly, he shows that what follows from this position is impossible, where he says, These absurd consequences and others like them, etc. In his proof he first shows that in enunciations about future singulars, truth cannot always be determinately attributed to one of the opposites, and then he shows that both cannot lack truth, where he says, But still it is not possible to say that neither is true, etc. He gives two arguments with respect to the first point. In the first of these he states a certain consequence, namely, that if every affirmation or negation is determinately true or false, in future singulars as in the others, it follows that all things must determinately be or not be. He proves this consequence where he says, wherefore, if one person says, etc.,or as it is in the Greek, for if one person says something will be, etc.”’ Let us suppose, he argues, that there are two men, one of whom says something will take place in the future, for instance, that Socrates will run, and the other says this same thing will not take place. If the foregoing position is supposed—that in singular future enunciations one of them will be true, either the affirmative or the negative it would follow that only one of them is saying what is true, because in singular future propositions both cannot be at once true, that is, both the affirmative and the negative. This occurs only in indefinite propositions. Moreover, from the fact that one of them must be speaking the truth, it follows that it must determinately be or not be. Then he proves this from the fact that these two follow upon each other convertibly, namely, truth is that which is said and which is so in reality. And this is what he manifests when he says that, if it is true to say that a thing is white, it necessarily follows that it is so in reality; and if it is true to deny it, it necessarily follows that it is not so. And conversely, for if it is so in reality, or is not, it necessarily follows that it is true to affirm or deny it. The same convertibility is also evident in what is false, for if someone lies, saying what is false, it necessarily follows that in reality it is not as he affirms or denies it to be; and conversely, if it is not in reality as he affirms or denies it to be, it follows that in affirming or denying it he lies. 8. Est ergo processus huius rationis talis. Si necesse est quod omnis affirmatio vel negatio in singularibus et futuris sit vera vel falsa, necesse est quod omnis affirmans vel negans determinate dicat verum vel falsum. Ex hoc autem sequitur quod omne necesse sit esse vel non esse. Ergo, si omnis affirmatio vel negatio determinate sit vera, necesse est omnia determinate esse vel non esse. Ex hoc concludit ulterius quod omnia sint ex necessitate. Per quod triplex genus contingentium excluditur. The process of Aristotle’s reasoning is as follows. If it is necessary that every affirmation or negation about future singulars is true or false, it is necessary that everyone who affirms or denies, determinately says what is true or false. From this it follows that it is necessary that everything be or not be. Therefore, if every affirmation or negation is determinately true, it is necessary that everything determinately be or not be. From this he concludes further that all things are of necessity. This would exclude the three kinds of contingent things. 9 Quædam enim contingunt ut in paucioribus, quæ accidunt a casu vel fortuna. Quædam vero se habent ad utrumlibet, quia scilicet non magis se habent ad unam partem, quam ad aliam, et ista procedunt ex electione. Quædam vero eveniunt ut in pluribus; sicut hominem canescere in senectute, quod causatur ex natura. Si autem omnia ex necessitate evenirent, nihil horum contingentium esset. Et ideo dicit nihil est quantum ad ipsam permanentiam eorum quæ permanent contingenter; neque fit quantum ad productionem eorum quæ contingenter causantur; nec casu quantum ad ea quæ sunt in minori parte, sive in paucioribus; nec utrumlibet quantum ad ea quæ se habent æqualiter ad utrumque, scilicet esse vel non esse, et ad neutrum horum sunt determinata: quod significat cum subdit, nec erit, nec non erit. De eo enim quod est magis determinatum ad unam partem possumus determinate verum dicere quod hoc erit vel non erit, sicut medicus de convalescente vere dicit, iste sanabitur, licet forte ex aliquo accidente eius sanitas impediatur. Unde et philosophus dicit in II de generatione quod futurus quis incedere, non incedet. De eo enim qui habet propositum determinatum ad incedendum, vere potest dici quod ipse incedet, licet per aliquod accidens impediatur eius incessus. Sed eius quod est ad utrumlibet proprium est quod, quia non determinatur magis ad unum quam ad alterum, non possit de eo determinate dici, neque quod erit, neque quod non erit. Quomodo autem sequatur quod nihil sit ad utrumlibet ex præmissa hypothesi, manifestat subdens quod, si omnis affirmatio vel negatio determinate sit vera, oportet quod vel ille qui affirmat vel ille qui negat dicat verum; et sic tollitur id quod est ad utrumlibet: quia, si esse aliquid ad utrumlibet, similiter se haberet ad hoc quod fieret vel non fieret, et non magis ad unum quam ad alterum. Est autem considerandum quod philosophus non excludit hic expresse contingens quod est ut in pluribus, duplici ratione. Primo quidem, quia tale contingens non excludit quin altera oppositarum enunciationum determinate sit vera et altera falsa, ut dictum est. Secundo, quia remoto contingenti quod est in paucioribus, quod a casu accidit, removetur per consequens contingens quod est ut in pluribus: nihil enim differt id quod est in pluribus ab eo quod est in paucioribus, nisi quod deficit in minori parte. The three kinds of contingent things are these: some, the ones that happen by chance or fortune, happen infrequently; others are in determinate to either of two alternatives because they are not inclined more to one part than to another, and these proceed from choice; still others occur for the most part, for example, men becoming gray in old age, which is caused by nature. If, however, everything took place of necessity, there would be none of these kinds of contingent things. Therefore, Aristotle says, nothing is with respect to the very permanence of those things that are contingently permanent; or takes place with respect to those that are caused contingently; by chance with respect to those that take place for the least part, or infrequently; or is indeterminate to either of two alternatives with respect to those that are related equally to either of two, i.e., to being or to nonbeing, and are determined to neither of these, which he signifies when he adds, or will be, or will not be. For of that which is more determined to one part we can truly and determinately say that it will be or will not be, as for example, the physician truly says of the convalescent, "He will be restored to health,” although perchance by some accident his cure may be impeded. The Philosopher makes this same point when he says in II De generatione, "A man about to walk might not walk.” For it can be truly said of someone who has the determined intention to walk that he will walk, although by some accident his walking might be impeded. But in the case of that which is indeterminate to either of two, it cannot determinately be said of it either that it will be or that it will not be, for it is proper to it not to be determined more to one than to another. Then he manifests how it follows from the foregoing hypothesis that nothing is indeterminate to either of two when he adds that if every affirmation or negation is determinately true, then either the one who affirms or the one who denies must be speaking the truth. That which is indeterminate to either of two is therefore destroyed, for if there is something indeterminate to either of two, it would be related alike to taking place or not taking place, and no more to one than to the other. It should be, noted that the Philosopher is not expressly excluding the contingent that is for the most part. There are two reasons for this. In the first place, this kind of contingency still excludes the determinate truth of one of the opposite enunciations and the falsity of the other, as has been said. Secondly, when the contingent that is infrequent, i.e., that which takes place by chance, is removed, the contingent that is for the most part is removed as a consequence, for there is no difference between that which is for the most part and that which is infrequent except that the former fails for the least part. 10 Deinde cum dicit: amplius si est album etc., ponit secundam rationem ad ostendendum prædictam dissimilitudinem, ducendo ad impossibile. Si enim similiter se habet veritas et falsitas in præsentibus et futuris, sequitur ut quidquid verum est de præsenti, etiam fuerit verum de futuro, eo modo quo est verum de præsenti. Sed determinate nunc est verum dicere de aliquo singulari quod est album; ergo primo, idest antequam illud fieret album, erat verum dicere quoniam hoc erit album. Sed eadem ratio videtur esse in propinquo et in remoto; ergo si ante unum diem verum fuit dicere quod hoc erit album, sequitur quod semper fuit verum dicere de quolibet eorum, quæ facta sunt, quod erit. Si autem semper est verum dicere de præsenti quoniam est, vel de futuro quoniam erit, non potest hoc non esse vel non futurum esse. Cuius consequentiæ ratio patet, quia ista duo sunt incompossibilia, quod aliquid vere dicatur esse, et quod non sit. Nam hoc includitur in significatione veri, ut sit id quod dicitur. Si ergo ponitur verum esse id quod dicitur de præsenti vel de futuro, non potest esse quin illud sit præsens vel futurum. Sed quod non potest non fieri idem significat cum eo quod est impossibile non fieri. Et quod impossibile est non fieri idem significat cum eo quod est necesse fieri, ut in secundo plenius dicetur. Sequitur ergo ex præmissis quod omnia, quæ futura sunt, necesse est fieri. Ex quo sequitur ulterius, quod nihil sit neque ad utrumlibet neque a casu, quia illud quod accidit a casu non est ex necessitate, sed ut in paucioribus; hoc autem relinquit pro inconvenienti; ergo et primum est falsum, scilicet quod omne quod est verum esse, verum fuerit determinate dicere esse futurum. When he says, Furthermore, on such a supposition, if something is now white, it was true to say formerly that it will be white, etc., he gives a second argument to show the dissimilarity of enunciations about future singulars. This argument is by reduction to the impossible. If truth and falsity. are related in like manner in present and in future enunciations, it follows that whatever is true of the present was also true of the future, in the way in which it is true of the present. But it is now determinately true to say of some singular that it is white; therefore formerly, i.e., before it became white, it was true to say that this will be white. Now the same reasoning seems to hold for the proximate and the remote. Therefore, if yesterday it was true to say that this will be white, it follows that it was always true to say of anything that has taken place that it will be. And if it is always true to say of the present that it is, or of the future that it will be, it is not possible that this not be, or, that it will not be. The reason for this consequence is evident, for these two cannot stand together, that something truly be said to be, and that it not be; for this is included in the signification of the true, that that which is said, is. If therefore that which is said concerning the present or the future is posited to be true, it is not possible that this not be in the present or future. But that which cannot not take place signifies the same thing as that which is impossible not to take place. And that which is impossible not to take place signifies the same thing as that which necessarily takes place, as will be explained more fully in the second book. It follows, therefore, that all things that are future must necessarily take place. From this it follows further, that there is nothing that is indeterminate to either of two or that takes place by chance, for what happens by chance does not take place of necessity but happens infrequently. But this is unlikely. Therefore the first proposition is false, i.e., that of everything of which it is true that it is, it was determinately true to say that it would be. 11 Ad cuius evidentiam considerandum est quod cum verum hoc significet ut dicatur aliquid esse quod est, hoc modo est aliquid verum, quo habet esse. Cum autem aliquid est in præsenti habet esse in seipso, et ideo vere potest dici de eo quod est: sed quamdiu aliquid est futurum, nondum est in seipso, est tamen aliqualiter in sua causa: quod quidem contingit tripliciter. Uno modo, ut sic sit in sua causa ut ex necessitate ex ea proveniat; et tunc determinate habet esse in sua causa; unde determinate potest dici de eo quod erit. Alio modo, aliquid est in sua causa, ut quæ habet inclinationem ad suum effectum, quæ tamen impediri potest; unde et hoc determinatum est in sua causa, sed mutabiliter; et sic de hoc vere dici potest, hoc erit, sed non per omnimodam certitudinem. Tertio, aliquid est in sua causa pure in potentia, quæ etiam non magis est determinata ad unum quam ad aliud; unde relinquitur quod nullo modo potest de aliquo eorum determinate dici quod sit futurum, sed quod sit vel non sit. For clarification of this point, we must consider the following. Since "true” signifies that something is said to be what it is, something is true in the manner in which it has being. Now, when something is in the present it exists in itself, and hence it can be truly said of it that it is. But as long as something is future, it does not yet exist in itself, but it is in a certain way in its cause, and this in a threefold way. It may be in its cause in such a way that it comes from it necessarily. In this case it has being determinately in its cause, and therefore it can be determinately said of it that it will be. In another way, something is in its cause as it has an inclination to its effect but can be impeded. This, then, is determined in its cause, but changeably, and hence it can be truly a said of it that it will be but not with complete certainty. Thirdly, something is in its cause purely in potency. This is the case in which the cause is as yet not determined more to one thing than to another, and consequently it cannot in any way be said determinately of these that it is going to be, but that it is or is not going to be. 12 Deinde cum dicit: at vero neque quoniam etc., ostendit quod veritas non omnino deest in singularibus futuris utrique oppositorum; et primo, proponit quod intendit dicens quod sicut non est verum dicere quod in talibus alterum oppositorum sit verum determinate, sic non est verum dicere quod non utrumque sit verum; ut si quod dicamus, neque erit, neque non erit. Secundo, ibi: primum enim cum sit etc., probat propositum duabus rationibus. Quarum prima talis est: affirmatio et negatio dividunt verum et falsum, quod patet ex definitione veri et falsi: nam nihil aliud est verum quam esse quod est, vel non esse quod non est; et nihil aliud est falsum quam esse quod non est, vel non esse quod est; et sic oportet quod si affirmatio sit falsa, quod negatio sit vera; et e converso. Sed secundum prædictam positionem affirmatio est falsa, qua dicitur, hoc erit; nec tamen negatio est vera: et similiter negatio erit falsa, affirmatione non existente vera; ergo prædicta positio est impossibilis, scilicet quod veritas desit utrique oppositorum. Secundam rationem ponit; ibi: ad hæc si verum est et cetera. Quæ talis est: si verum est dicere aliquid, sequitur quod illud sit; puta si verum est dicere quod aliquid sit magnum et album, sequitur utraque esse. Et ita de futuro sicut de præsenti: sequitur enim esse cras, si verum est dicere quod erit cras. Si ergo vera est prædicta positio dicens quod neque cras erit, neque non erit, oportebit neque fieri, neque non fieri: quod est contra rationem eius quod est ad utrumlibet, quia quod est ad utrumlibet se habet ad alterutrum; ut navale bellum cras erit, vel non erit. Et ita ex hoc sequitur idem inconveniens quod in præmissis. Then Aristotle says, But still it is not possible to say that neither is true, etc. Here he shows that truth is not altogether lacking to both of the opposites in singular future enunciations. First he says that just as it is not true to say that in such enunciations one of the opposites is determinately true, so it is not true to say that neither is true; as if we could say that a thing neither will take place nor will not take place. Then when he says, In the first place, though the affirmation be false, etc., he gives two arguments to prove his point. The first is as follows. Affirmation and negation divide the true and the false. This is evident from the definition of true and false, for to be true is to be what in fact is, or not to be what in fact is not; and to be false is to be what in fact is not, or not to be what in fact is. Consequently, if the affirmation is false, the negation must be true, and conversely. But if the position is taken that neither is true, the affirmation, "This will be” is false, yet the negation is not true; likewise the negation will be false and the affirmation not be true. Therefore, the aforesaid position is impossible, i.e., that truth is lacking to both of the opposites. The second argument begins where he says, Secondly, if it is true to say that a thing is white and large, etc. The argument is as follows. If it is true to say something, it follows that it is. For example, if it is true to say that something is large and white, it follows that it is both. And this is so of the future as of the present, for if it is true to say that it will be tomorrow, it follows that it will be tomorrow. Therefore, if the position that it neither will be or not be tomorrow is true, it will be necessary that it neither happen nor not happen, which is contrary to the nature of that which is indeterminate to either of two, for that which is indeterminate to either of two is related to either; for example, a naval battle will take place tomorrow, or will not. The same unlikely things follow, then, from this as from the first argument. XIV. 1. Ostenderat superius philosophus ducendo ad inconveniens quod non est similiter verum vel falsum determinate in altero oppositorum in singularibus et futuris, sicut supra de aliis enunciationibus dixerat; nunc autem ostendit inconvenientia ad quæ adduxerat esse impossibilia. Et circa hoc duo facit: primo, ostendit impossibilia ea quæ sequebantur; secundo, concludit quomodo circa hæc se veritas habeat; ibi: igitur esse quod est et cetera. The Philosopher has shown—by leading the opposite position to what is unlikely—that in singular future enunciations truth or falsity is not determinately in one of the opposites, as it is in other enunciations. Now he is going to show that the unlikely things to which it has led are impossibilities. First he shows that the things that followed are impossibilities; then he concludes what the truth is, where he says, Now that which is, when it is, necessarily is, etc. 2 Circa primum tria facit: primo, ponit inconvenientia quæ sequuntur; secundo, ostendit hæc inconvenientia ex prædicta positione sequi; ibi: nihil enim prohibet etc.; tertio, ostendit esse impossibilia inconvenientia memorata; ibi: quod si hæcpossibilia non sunt et cetera. Dicit ergo primo, ex prædictis rationibus concludens, quod hæc inconvenientia sequuntur, si ponatur quod necesse sit oppositarum enunciationum alteram determinate esse veram et alteram esse falsam similiter in singularibus sicut in universalibus, quod scilicet nihil in his quæ fiunt sit ad utrumlibet, sed omnia sint et fiant ex necessitate. Et ex hoc ulterius inducit alia duo inconvenientia. Quorum primum est quod non oportebit de aliquo consiliari: probatum est enim in III Ethicorum quod consilium non est de his, quæ sunt ex necessitate, sed solum de contingentibus, quæ possunt esse et non esse. Secundum inconveniens est quod omnes actiones humanæ, quæ sunt propter aliquem finem (puta negotiatio, quæ est propter divitias acquirendas), erunt superfluæ: quia si omnia ex necessitate eveniunt, sive operemur sive non operemur erit quod intendimus. Sed hoc est contra intentionem hominum, quia ea intentione videntur consiliari et negotiari ut, si hæc faciant, erit talis finis, si autem faciunt aliquid aliud, erit alius finis. With respect to the impossibilities that follow he first states the unlikely things that follow from the opposite position, then shows that these follow from the aforesaid position, where he says, For nothing prevents one person from saying that this will be so in ten thousand years, etc. Finally he shows that these are impossibilities where he says, But these things appear to be impossible, etc. He says, then, concluding from the preceding reasoning, that these unlikely things follow—if the position is taken that of opposed enunciations one of the two must be determinately true and the other false in the same way in singular as in universal enunciations—namely, that in things that come about nothing is indeterminate to either of two, but all things are and take place of necessity. From this he infers two other unlikely things that follow. First, it will not be necessary to deliberate about anything; whereas he proved in III Ethicorum that counsel is not concerned with things that take place necessarily but only with contingent things, i.e., things which can be or not be. Secondly, all human actions that are for the sake of some end (for example, a business transaction to acquire riches) will be superfluous, because what we intend will take place whether we take pains to bring it about or not—if all things come about of necessity. This, however, is in opposition to the intention of men, for they seem to deliberate and to transact business with the intention that if they do this there will be such a result, but if they do something else, there will be another result. 3 Deinde cum dicit: nihil enim prohibet etc., probat quod dicta inconvenientia consequantur ex dicta positione. Et circa hoc duo facit: primo, ostendit prædicta inconvenientia sequi, quodam possibili posito; secundo, ostendit quod eadem inconvenientia sequantur etiam si illud non ponatur; ibi: at nec hoc differt et cetera. Dicit ergo primo, non esse impossibile quod ante mille annos, quando nihil apud homines erat præcogitatum, vel præordinatum de his quæ nunc aguntur, unus dixerit quod hoc erit, puta quod civitas talis subverteretur, alius autem dixerit quod hoc non erit. Sed si omnis affirmatio vel negatio determinate est vera, necesse est quod alter eorum determinate verum dixerit; ergo necesse fuit alterum eorum ex necessitate evenire; et eadem ratio est in omnibus aliis; ergo omnia ex necessitate eveniunt. Where he says, For nothing prevents one person from saying that this will be so in ten thousand years, etc., he proves that the said unlikely things follow from the said position. First he shows that the unlikely things follow from the positing of a certain possibility; then he shows that the same unlikely things follow even if that possibility is not posited, where he says, Moreover, it makes no difference whether people have actually made the contradictory statements or not, etc. He says, then, that it is not impossible that a thousand years before, when men neither knew nor ordained any of the things that are taking place now, a man said, "This will be,” for example, that such a state would be overthrown, and another man said, "This will not be.” But if every affirmation or negation is determinately true, one of them must have spoken the truth. Therefore one of them had to take place of necessity; and this same reasoning holds for all other things. Therefore everything takes place of necessity. Deinde cum dicit: at vero neque hoc differt etc., ostendit quod idem sequitur si illud possibile non ponatur. Nihil enim differt, quantum ad rerum existentiam vel eventum, si uno affirmante hoc esse futurum, alius negaverit vel non negaverit; ita enim se habebit res si hoc factum fuerit, sicut si hoc non factum fuerit. Non enim propter nostrum affirmare vel negare mutatur cursus rerum, ut sit aliquid vel non sit: quia veritas nostræ enunciationis non est causa existentiæ rerum, sed potius e converso. Similiter etiam non differt quantum ad eventum eius quod nunc agitur, utrum fuerit affirmatum vel negatum ante millesimum annum vel ante quodcumque tempus. Sic ergo, si in quocumque tempore præterito, ita se habebat veritas enunciationum, ut necesse esset quod alterum oppositorum vere diceretur; et ad hoc quod necesse est aliquid vere dici sequitur quod necesse sit illud esse vel fieri; consequens est quod unumquodque eorum quæ fiunt, sic se habeat ut ex necessitate fiat. Et huiusmodi consequentiæ rationem assignat per hoc, quod si ponatur aliquem vere dicere quod hoc erit, non potest non futurum esse. Sicut supposito quod sit homo, non potest non esse animal rationale mortale. Hoc enim significatur, cum dicitur aliquid vere dici, scilicet quod ita sit ut dicitur. Eadem autem habitudo est eorum, quæ nunc dicuntur, ad ea quæ futura sunt, quæ erat eorum, quæ prius dicebantur, ad ea quæ sunt præsentia vel præterita; et ita omnia ex necessitate acciderunt, et accidunt, et accident, quia quod nunc factum est, utpote in præsenti vel in præterito existens, semper verum erat dicere, quoniam erit futurum.Then he shows that the same thing follows if this possibility is not posited where he says, Moreover, it makes no difference whether people have actually made the contradictory statements or not, etc. It makes no difference in relation to the existence or outcome of things whether a person denies that this is going to take place when it is affirmed, or not; for as was previously said, the event will either take place or not whether the affirmation and denial have been made or not. That something is or is not does not result from a change in the course of things to correspond to our affirmation or denial, for the truth of our enunciation is not the cause of the existence of things, but rather the converse. Nor does it make any difference to the outcome of what is now being done whether it was affirmed or denied a thousand years before, or at any other time before. Therefore, if in all past time, the truth of enunciations was such that one of the opposites had to have been truly said and if upon the necessity of something being truly said it follows that this must be or take place, it will follow that everything that takes place is such that it takes place of necessity. The reason he assigns for this consequence is the following. If it is posited that someone truly says this will be, it is not possible that it will not be, just as having supposed that man is, he cannot not be a rational mortal animal. For to be truly said means that it is such as is said. Moreover, the relationship of what is said. now to what will be is the same as the relationship of what was said previously to what is in the present or the past. Therefore, all things have necessarily happened, and they are necessarily happening, and they will necessarily happen, for of what is accomplished now, as existing in the present or in the past, it was always true to say that it would be. 5 Deinde cum dicit: quod si hæc possibilia non sunt etc., ostendit prædicta esse impossibilia: et primo, per rationem; secundo, per exempla sensibilia; ibi: et multa nobis manifesta et cetera. Circa primum duo facit: primo, ostendit propositum in rebus humanis; secundo, etiam in aliis rebus; ibi: et quoniam est omnino et cetera. Quantum autem ad res humanas ostendit esse impossibilia quæ dicta sunt, per hoc quod homo manifeste videtur esse principium eorum futurorum, quæ agit quasi dominus existens suorum actuum, et in sua potestate habens agere vel non agere; quod quidem principium si removeatur, tollitur totus ordo conversationis humanæ, et omnia principia philosophiæ moralis. Hoc enim sublato non erit aliqua utilitas persuasionis, nec comminationis, nec punitionis aut remunerationis, quibus homines alliciuntur ad bona et retrahuntur a malis, et sic evacuatur tota civilis scientia. Hoc ergo philosophus accipit pro principio manifesto quod homo sit principium futurorum; non est autem futurorum principium nisi per hoc quod consiliatur et facit aliquid: ea enim quæ agunt absque consilio non habent dominium sui actus, quasi libere iudicantes de his quæ sunt agenda, sed quodam naturali instinctu moventur ad agendum, ut patet in animalibus brutis. Unde impossibile est quod supra conclusum est quod non oporteat nos negotiari vel consiliari. Et sic etiam impossibile est illud ex quo sequebatur, scilicet quod omnia ex necessitate eveniant. When he says, But these things appear to be impossible, etc., he shows that what has been said is impossible. He shows this first by reason, secondly by sensible examples, where he says, We can point to many clear instances of this, etc. First he argues that the position taken is impossible in relation to human affairs, for clearly man seems to be the principle of the future things that he does insofar as he is the master of his own actions and has the power to act or not to act. Indeed, to reject this principle would be to do away with the whole order of human association and all the principles of moral philosophy. For men are attracted to good and withdrawn from evil by persuasion and threat, and by punishment and reward; but rejection of this principle would make these useless and thus nullify the whole of civil science. Here the Philosopher accepts it as an evident principle that man is the principle of future things. However, he is not the principle of future things unless he deliberates about a thing and then does it. In those things that men do without deliberation they do not have dominion over their acts, i.e., they do not judge freely about things to be done, but are moved to act by a kind of natural instinct such as is evident in the case of brute animals. Hence, the conclusion that it is not necessary for us to take pains about something or to deliberate is impossible; likewise what it followed from is impossible, i.e., that all things take place of necessity. Aquinas lib. 1 l. 14 n. 6Deinde cum dicit: et quoniam est omnino etc., ostendit idem etiam in aliis rebus. Manifestum est enim etiam in rebus naturalibus esse quædam, quæ non semper actu sunt; ergo in eis contingit esse et non esse: alioquin vel semper essent, vel semper non essent. Id autem quod non est, incipit esse aliquid per hoc quod fit illud; sicut id quod non est album, incipit esse album per hoc quod fit album. Si autem non fiat album permanet non ens album. Ergo in quibus contingit esse et non esse, contingit etiam fieri et non fieri. Non ergo talia ex necessitate sunt vel fiunt, sed est in eis natura possibilitatis, per quam se habent ad fieri et non fieri, esse et non esse. Then he shows that this is also the case in other things where he says, and that universally in the things not always in act, there is a potentiality to be and not to be, etc. In natural things, too, it is evident that there are some things not always in act; it is therefore possible for them to be or not be, otherwise they would either always be or always not be. Now that which is not begins to be something by becoming it; as for example, that which is not white begins to be white by becoming white. But if it does not become white it continues not to be white. Therefore, in things that have the possibility of being and not being, there is also the possibility of becoming and not becoming. Such things neither are nor come to be of necessity but there is in them the kind of possibility which disposes them to becoming and not becoming, to being and not being. 7 Deinde cum dicit: ac multa nobis manifesta etc., ostendit propositum per sensibilia exempla. Sit enim, puta, vestis nova; manifestum est quod eam possibile est incidi, quia nihil obviat incisioni, nec ex parte agentis nec ex parte patientis. Probat autem quod simul cum hoc quod possibile est eam incidi, possibile est etiam eam non incidi, eodem modo quo supra probavit duas indefinitas oppositas esse simul veras, scilicet per assumptionem contrarii. Sicut enim possibile est istam vestem incidi, ita possibile est eam exteri, idest vetustate corrumpi; sed si exteritur non inciditur; ergo utrumque possibile est, scilicet eam incidi et non incidi. Et ex hoc universaliter concludit quod in aliis futuris, quæ non sunt in actu semper, sed sunt in potentia, hoc manifestum est quod non omnia ex necessitate sunt vel fiunt, sed eorum quædam sunt ad utrumlibet, quæ non se habent magis ad affirmationem quam ad negationem; alia vero sunt in quibus alterum eorum contingit ut in pluribus, sed tamen contingit etiam ut in paucioribus quod altera pars sit vera, et non alia, quæ scilicet contingit ut in pluribus. Next he shows the impossibility of what was said by examples perceptible to the senses, where he says, We can point to many clear instances of this, etc. Take a new garment for example. It is evident that it is possible to cut it, for nothing stands in the way of cutting it either on the part of the agent or the patient. He proves it is at once possible that it be cut and that it not be cut in the same way he has already proved that two opposed indefinite enunciations are at once true, i.e., by the assumption of contraries. just as it is possible that the garment be cut, so it is possible that it wear out, i.e., be corrupted in the course of time. But if it wears out it is not cut. Therefore both are possible, i.e., that it be cut and that it not be cut. From this he concludes universally in regard to other future things which are not always in act, but are in potency, that not all are or take place of necessity; some are indeterminate to either of two, and therefore are not related any more to affirmation than to negation; there are others in which one possibility happens for the most part, although it is possible, but for the least part, that the other part be true, and not the part which happens for the most part. 8 Est autem considerandum quod, sicut Boethius dicit hic in commento, circa possibile et necessarium diversimode aliqui sunt opinati. Quidam enim distinxerunt ea secundum eventum, sicut Diodorus, qui dixit illud esse impossibile quod nunquam erit; necessarium vero quod semper erit; possibile vero quod quandoque erit, quandoque non erit. Stoici vero distinxerunt hæc secundum exteriora prohibentia. Dixerunt enim necessarium esse illud quod non potest prohiberi quin sit verum; impossibile vero quod semper prohibetur a veritate; possibile vero quod potest prohiberi vel non prohiberi. Utraque autem distinctio videtur esse incompetens. Nam prima distinctio est a posteriori: non enim ideo aliquid est necessarium, quia semper erit; sed potius ideo semper erit, quia est necessarium: et idem patet in aliis. Secunda autem assignatio est ab exteriori et quasi per accidens: non enim ideo aliquid est necessarium, quia non habet impedimentum, sed quia est necessarium, ideo impedimentum habere non potest. Et ideo alii melius ista distinxerunt secundum naturam rerum, ut scilicet dicatur illud necessarium, quod in sua natura determinatum est solum ad esse; impossibile autem quod est determinatum solum ad non esse; possibile autem quod ad neutrum est omnino determinatum, sive se habeat magis ad unum quam ad alterum, sive se habeat æqualiter ad utrumque, quod dicitur contingens ad utrumlibet. Et hoc est quod Boethius attribuit Philoni. Sed manifeste hæc est sententia Aristotelis in hoc loco. Assignat enim rationem possibilitatis et contingentiæ, in his quidem quæ sunt a nobis ex eo quod sumus consiliativi, in aliis autem ex eo quod materia est in potentia ad utrumque oppositorum. With regard to this question about the possible and the necessary, there have been different opinions, as Boethius says in his Commentary, and these will have to be considered. Some who distinguished them according to result—for example, Diodorus—said that the impossible is that which never will be, the necessary, that which always will be, and the possible, that which sometimes will be, sometimes not. The Stoics distinguished them according to exterior restraints. They said the necessary was that which could not be prevented from being true, the impossible, that which is always prevented from being true, and the possible, that which can be prevented or not be prevented. However, the distinctions in both of those cases seem to be inadequate. The first distinctions are a posteriori, for something is not necessary because it always will be, but rather, it always will be because it is necessary; this holds for the possible as well as the impossible. The second designation is taken from what is external and accidental, for something is not necessary because it does not have an impediment, but it does not have an impediment because it is necessary. Others distinguished these better by basing their distinction on the nature of things. They said that the necessary is that which in its nature is determined only to being, the impossible, that which is determined only to nonbeing, and the possible, that which is not altogether determined to either, whether related more to one than to another or related equally to both. The latter is known as that which is indeterminate to either of two. Boethius attributes these distinctions to Philo. However, this is clearly the opinion of Aristotle here, for he gives as the reason for the possibility and contingency in the things we do the fact that we deliberate, and in other things the fact that matter is in potency to either it of two opposites. 9 Sed videtur hæc ratio non esse sufficiens. Sicut enim in corporibus corruptibilibus materia invenitur in potentia se habens ad esse et non esse, ita etiam in corporibus cælestibus invenitur potentia ad diversa ubi, et tamen nihil in eis evenit contingenter, sed solum ex necessitate. Unde dicendum est quod possibilitas materiæ ad utrumque, si communiter loquamur, non est sufficiens ratio contingentiæ, nisi etiam addatur ex parte potentiæ activæ quod non sit omnino determinata ad unum; alioquin si ita sit determinata ad unum quod impediri non potest, consequens est quod ex necessitate reducat in actum potentiam passivam eodem modo. But this reasoning does not seem to be adequate either. While it is true that in corruptible bodies matter is in potency to being and nonbeing, and in celestial bodies there is potency to diverse location; nevertheless nothing happens contingently in celestial bodies, but only of necessity. Consequently, we have to say that the potentiality of matter to either of two, if we are speaking generally, does not suffice as a reason for contingency unless we add on the part of the active potency that it is not wholly determined to one; for if it is so determined to one that it cannot be impeded, it follows that it necessarily reduces into act the passive potency in the same mode. 10 Hoc igitur quidam attendentes posuerunt quod potentia, quæ est in ipsis rebus naturalibus, sortitur necessitatem ex aliqua causa determinata ad unum quam dixerunt fatum. Quorum Stoici posuerunt fatum in quadam serie, seu connexione causarum, supponentes quod omne quod in hoc mundo accidit habet causam; causa autem posita, necesse est effectum poni. Et si una causa per se non sufficit, multæ causæ ad hoc concurrentes accipiunt rationem unius causæ sufficientis; et ita concludebant quod omnia ex necessitate eveniunt. Considering this, some maintained that the very potency which is in natural things receives necessity from some cause determined to one. This cause they called fate. The Stoics, for example, held that fate was to be found in a series or interconnection of causes on the assumption that everything that happens has a cause; but when a cause has been posited the effect is posited of necessity, and if one per se cause does not suffice, many causes concurring for this take on the nature of one sufficient cause; so, they concluded, everything happens of necessity. Sed hanc rationem solvit Aristoteles in VI metaphysicæ interimens utramque propositionum assumptarum. Dicit enim quod non omne quod fit habet causam, sed solum illud quod est per se. Sed illud quod est per accidens non habet causam; quia proprie non est ens, sed magis ordinatur cum non ente, ut etiam Plato dixit. Unde esse musicum habet causam, et similiter esse album; sed hoc quod est, album esse musicum, non habet causam: et idem est in omnibus aliis huiusmodi. Similiter etiam hæc est falsa, quod posita causa etiam sufficienti, necesse est effectum poni: non enim omnis causa est talis (etiamsi sufficiens sit) quod eius effectus impediri non possit; sicut ignis est sufficiens causa combustionis lignorum, sed tamen per effusionem aquæ impeditur combustio. Aristotle refutes this reasoning in VI Metaphysicæ [2: 1026a 33] by destroying each of the assumed propositions. He says there that not everything that takes place has a cause, but only what is per se has a cause. What is accidental does not have a cause, for it is not properly being but is more like nonbeing, as Plato also held. Whence, to be musical has a cause and likewise to be white, but to be musical white does not have a cause; and the same is the case with all others of this kind. It is also false that when a cause has been posited—even a sufficient one—the effect must be posited, for not every cause (even if it is sufficient) is such that its effect cannot be impeded. For example, fire is a sufficient cause of the combustion of wood, but if water is poured on it the combustion is impeded. 12 Si autem utraque propositionum prædictarum esset vera, infallibiliter sequeretur omnia ex necessitate contingere. Quia si quilibet effectus habet causam, esset effectum (qui est futurus post quinque dies, aut post quantumcumque tempus) reducere in aliquam causam priorem: et sic quousque esset devenire ad causam, quæ nunc est in præsenti, vel iam fuit in præterito; si autem causa posita, necesse est effectum poni, per ordinem causarum deveniret necessitas usque ad ultimum effectum. Puta, si comedit salsa, sitiet: si sitiet, exibit domum ad bibendum: si exibit domum, occidetur a latronibus. Quia ergo iam comedit salsa, necesse est eum occidi. Et ideo Aristoteles ad hoc excludendum ostendit utramque prædictarum propositionum esse falsam, ut dictum est. However, if both of the aforesaid propositions were true, it would follow infallibly that everything happens necessarily. For if every effect has a cause, then it would be possible to reduce an effect (which is going to take place in five days or whatever time) to some prior cause, and so on until it reaches a cause which is now in the present or already has been in the past. Moreover, if when the cause is posited it is necessary that the effect be posited, the necessity would reach through an order of causes all the way to the ultimate effect. For instance, if someone eats salty food, he will be thirsty; if he is thirsty, he will go outside to drink; if he goes outside to drink, he will be killed by robbers. Therefore, once he has eaten salty food, it is necessary that he be killed. To exclude this position, Aristotle shows that both of these propositions are false. 13 Obiiciunt autem quidam contra hoc, dicentes quod omne per accidens reducitur ad aliquid per se, et ita oportet effectum qui est per accidens reduci in causam per se. Sed non attendunt quod id quod est per accidens reducitur ad per se, in quantum accidit ei quod est per se, sicut musicum accidit Socrati, et omne accidens alicui subiecto per se existenti. Et similiter omne quod in aliquo effectu est per accidens consideratur circa aliquem effectum per se: qui quantum ad id quod per se est habet causam per se, quantum autem ad id quod inest ei per accidens non habet causam per se, sed causam per accidens. Oportet enim effectum proportionaliter referre ad causam suam, ut in II physicorum et in V methaphysicæ dicitur. However, some persons object to this on the grounds that everything accidental is reduced to something per se and therefore an effect that is accidental must be reduced to a per se cause. Those who argue in this way fail to take into account that the accidental is reduced to the per se inasmuch as it is accidental to that which is per se; for example, musical is accidental to Socrates, and every accident to some subject existing per se. Similarly, everything accidental in some effect is considered in relation to some per se effect, which effect, in relation to that which is per se, has a per se cause, but in relation to what is in it accidentally does not have a per se cause but an accidental one. The reason for this is that the effect must be proportionately referred to its cause, as is said in II Physicorum [3: 195b 25-28] and in V Metaphysicæ [2: 1013b 28]. 14 Quidam vero non attendentes differentiam effectuum per accidens et per se, tentaverunt reducere omnes effectus hic inferius provenientes in aliquam causam per se, quam ponebant esse virtutem cælestium corporum in qua ponebant fatum, dicentes nihil aliud esse fatum quam vim positionis syderum. Sed ex hac causa non potest provenire necessitas in omnibus quæ hic aguntur. Multa enim hic fiunt ex intellectu et voluntate, quæ per se et directe non subduntur virtuti cælestium corporum: cum enim intellectus sive ratio et voluntas quæ est in ratione, non sint actus organi corporalis, ut probatur in libro de anima, impossibile est quod directe subdantur intellectus seu ratio et voluntas virtuti cælestium corporum: nulla enim vis corporalis potest agere per se, nisi in rem corpoream. Vires autem sensitivæ in quantum sunt actus organorum corporalium per accidens subduntur actioni cælestium corporum. Unde philosophus in libro de anima opinionem ponentium voluntatem hominis subiici motui cæli adscribit his, qui non ponebant intellectum differre a sensu. Indirecte tamen vis cælestium corporum redundat ad intellectum et voluntatem, in quantum scilicet intellectus et voluntas utuntur viribus sensitivis. Manifestum autem est quod passiones virium sensitivarum non inferunt necessitatem rationi et voluntati. Nam continens habet pravas concupiscentias, sed non deducitur, ut patet per philosophum in VII Ethicorum. Sic igitur ex virtute cælestium corporum non provenit necessitas in his quæ per rationem et voluntatem fiunt. Similiter nec in aliis corporalibus effectibus rerum corruptibilium, in quibus multa per accidens eveniunt. Id autem quod est per accidens non potest reduci ut in causam per se in aliquam virtutem naturalem, quia virtus naturæ se habet ad unum; quod autem est per accidens non est unum; unde et supra dictum est quod hæc enunciatio non est una, Socrates est albus musicus, quia non significat unum. Et ideo philosophus dicit in libro de somno et vigilia quod multa, quorum signa præexistunt in corporibus cælestibus, puta in imbribus et tempestatibus, non eveniunt, quia scilicet impediuntur per accidens. Et quamvis illud etiam impedimentum secundum se consideratum reducatur in aliquam causam cælestem; tamen concursus horum, cum sit per accidens, non potest reduci in aliquam causam naturaliter agentem. Some, however, not considering the difference between accidental and per se effects, tried to reduce all the effects that come about in this world to some per se cause. They posited as this cause the power of the heavenly bodies and assumed fate to be dependent on this power—fate being, according to them, nothing else but the power of the position of the constellations. But such a cause cannot bring about necessity in all the things accomplished in this world, since many things come about from intellect and will, which are not subject per se and directly to the power of the heavenly bodies. For the intellect, or reason, and the will which is in reason, are not acts of a corporeal organ (as is proved in the treatise De anima [III, 4: 429a 18]) and consequently cannot be directly subject to the power of the heavenly bodies, since a corporeal force, of itself, can only act on a corporeal thing. The sensitive powers, on the other hand, inasmuch as they are acts of corporeal organs, are accidentally subject to the action of the heavenly bodies. Hence, the Philosopher in his book De anima [III, 3: 427a 21] ascribes the opinion that the will of man is subject to the movement of the heavens to those who hold the position that the intellect does not differ from sense. The power of the heavenly bodies, however, does indirectly redound to the intellect and will inasmuch as the aq intellect and will use the sensitive powers. But clearly the passions of the sensitive powers do not induce necessity of reason and will, for the continent man has wrong desires but is not seduced by them, as is shown in VII Ethicorum. Therefore, we may conclude that the power of the heavenly bodies does not bring about necessity in the things done through reason and will. This is also the case in other corporeal effects of corruptible things, in which many things happen accidentally. What is accidental cannot be reduced to a per se cause in a natural power because the power of nature is directed to some one thing; but what is accidental is not one; whence it was said above that the enunciation "Socrates is a white musical being” is not one because it does not signify one thing. This is the reason the Philosopher says in the book De somno et vigilia [object] Close that many things of which the signs pre-exist in the heavenly bodies—for example in storm clouds and tempests—do not take place because they are accidentally impeded. And although this impediment considered as such is reduced to some celestial cause, the concurrence of these, since it is accidental, cannot be reduced to a cause acting naturally. 15 Sed considerandum est quod id quod est per accidens potest ab intellectu accipi ut unum, sicut album esse musicum, quod quamvis secundum se non sit unum, tamen intellectus ut unum accipit, in quantum scilicet componendo format enunciationem unam. Et secundum hoc contingit id, quod secundum se per accidens evenit et casualiter, reduci in aliquem intellectum præordinantem; sicut concursus duorum servorum ad certum locum est per accidens et casualis quantum ad eos, cum unus eorum ignoret de alio; potest tamen esse per se intentus a domino, qui utrumque mittit ad hoc quod in certo loco sibi occurrant. However, what is accidental can be taken as one by the intellect. For example, "the white is musical,” which as such is not one, the intellect takes as one, i.e., insofar as it forms one enunciation by composing. And in accordance with this it is possible to reduce what in itself happens accidentally and fortuitously to a preordaining intellect For example, the meeting of two servants at a certain place may be accidental and fortuitous with respect to them, since neither knew the other would be there, but be per se intended by their master who sent each of them to encounter the other in a certain place. 16 Et secundum hoc aliqui posuerunt omnia quæcumque in hoc mundo aguntur, etiam quæ videntur fortuita vel casualia, reduci in ordinem providentiæ divinæ, ex qua dicebant dependere fatum. Et hoc quidem aliqui stulti negaverunt, iudicantes de intellectu divino ad modum intellectus nostri, qui singularia non cognoscit. Hoc autem est falsum: nam intelligere divinum et velle eius est ipsum esse ipsius. Unde sicut esse eius sua virtute comprehendit omne illud quod quocumque modo est, in quantum scilicet est per participationem ipsius; ita etiam suum intelligere et suum intelligibile comprehendit omnem cognitionem et omne cognoscibile; et suum velle et suum volitum comprehendit omnem appetitum et omne appetibile quod est bonum; ut, scilicet ex hoc ipso quod aliquid est cognoscibile cadat sub eius cognitione, et ex hoc ipso quod est bonum cadat sub eius voluntate: sicut ex hoc ipso quod est ens, aliquid cadit sub eius virtute activa, quam ipse perfecte comprehendit, cum sit per intellectum agens. Accordingly, some have maintained that everything whatever that is effected in this world—even the things that seem fortuitous and casual—is reduced to the order of divine providence on which they said fate depends. Other foolish men have denied this, judging of the Divine Intellect in the mode of our intellect which does not know singulars. But the position of the latter is false, for His divine thinking and willing is His very being. Hence, just as His being by its power comprehends all that is in any way (i.e., inasmuch as it is through participation of Him) so also His thinking and what He thinks comprehend all knowing and everything knowable, and His willing and what He wills comprehend all desiring and every desirable good; in other words, whatever is knowable falls under His knowledge and whatever is good falls under His will, just as whatever is falls under His active power, which He comprehends perfectly, since He acts by His intellect. 17 Sed si providentia divina sit per se causa omnium quæ in hoc mundo accidunt, saltem bonorum, videtur quod omnia ex necessitate accidant. Primo quidem ex parte scientiæ eius: non enim potest eius scientia falli; et ita ea quæ ipse scit, videtur quod necesse sit evenire. Secundo ex parte voluntatis: voluntas enim Dei inefficax esse non potest; videtur ergo quod omnia quæ vult, ex necessitate eveniant. It may be objected, however, that if Divine Providence is the per se cause of everything that happens in this world, at least of good things, it would look as though everything takes place of necessity: first on the part of His knowledge, for His knowledge cannot be fallible, and so it would seem that what He knows happens necessarily; secondly, on the part of the will, for the will of God cannot be inefficacious; it would seem, therefore, that everything He wills happens of necessity. 18 Procedunt autem hæ obiectiones ex eo quod cognitio divini intellectus et operatio divinæ voluntatis pensantur ad modum eorum, quæ in nobis sunt, cum tamen multo dissimiliter se habeant. These objections arise from judging of the cognition of the divine intellect and the operation of the divine will in the way in which these are in us, when in fact they are very dissimilar. 19 Nam primo quidem ex parte cognitionis vel scientiæ considerandum est quod ad cognoscendum ea quæ secundum ordinem temporis eveniunt, aliter se habet vis cognoscitiva, quæ sub ordine temporis aliqualiter continetur, aliter illa quæ totaliter est extra ordinem temporis. Cuius exemplum conveniens accipi potest ex ordine loci: nam secundum philosophum in IV physicorum, secundum prius et posterius in magnitudine est prius et posterius in motu et per consequens in tempore. Si ergo sint multi homines per viam aliquam transeuntes, quilibet eorum qui sub ordine transeuntium continetur habet cognitionem de præcedentibus et subsequentibus, in quantum sunt præcedentes et subsequentes; quod pertinet ad ordinem loci. Et ideo quilibet eorum videt eos, qui iuxta se sunt et aliquos eorum qui eos præcedunt; eos autem qui post se sunt videre non potest. Si autem esset aliquis extra totum ordinem transeuntium, utpote in aliqua excelsa turri constitutus, unde posset totam viam videre, videret quidem simul omnes in via existentes, non sub ratione præcedentis et subsequentis (in comparatione scilicet ad eius intuitum), sed simul omnes videret, et quomodo unus eorum alium præcedit. Quia igitur cognitio nostra cadit sub ordine temporis, vel per se vel per accidens (unde et anima in componendo et dividendo necesse habet adiungere tempus, ut dicitur in III de anima), consequens est quod sub eius cognitione cadant res sub ratione præsentis, præteriti et futuri. Et ideo præsentia cognoscit tanquam actu existentia et sensu aliqualiter perceptibilia; præterita autem cognoscit ut memorata; futura autem non cognoscit in seipsis, quia nondum sunt, sed cognoscere ea potest in causis suis: per certitudinem quidem, si totaliter in causis suis sint determinata, ut ex quibus de necessitate evenient; per coniecturam autem, si non sint sic determinata quin impediri possint, sicut quæ sunt ut in pluribus; nullo autem modo, si in suis causis sunt omnino in potentia non magis determinata ad unum quam ad aliud, sicut quæ sunt ad utrumlibet. Non enim est aliquid cognoscibile secundum quod est in potentia, sed solum secundum quod est in actu, ut patet per philosophum in IX metaphysicæ. On the part of cognition or knowledge it should be noted that in knowing things that take place according to the order of time, the cognitive power that is contained in any way under the order of time is related to them in another way than the cognitive power that is totally outside of the order of time. The order of place provides a suitable example of this. According to the Philosopher in IV Physicorum [11:219a 14], before and after in movement, and consequently in time, corresponds to before and after in magnitude. Therefore, if there arc many men passing along some road, any one of those in the ranks has knowledge of those preceding and following as preceding and following, which pertains to the order of place. Hence any one of them sees those who are next to him and some of those who precede him; but he cannot see those who follow behind him. If, however, there were someone outside of the whole order of those passing along the road, for instance, stationed in some high tower where he could see the whole road, he would at once see all those who were on the road—not under the formality of preceding and subsequent (i.e., in relation to his view) but all at the same time and how one precedes another. Now, our cognition falls under the order of time, either per se or accidentally; whence the soul in composing and dividing necessarily includes time, as is said in III De anima [6: 430a 32]. Consequently, things are subject to our cognition under the aspect of present, past, and future. Hence the soul knows present things as existing in act and perceptible by sense in some way; past things it knows as remembered; future things are not known in themselves because they do not yet exist, but can be known in their causes—with certitude if they are totally determined in their causes so that they will take place of necessity; by conjecture if they are not so determined that they cannot be impeded, as in the case of those things that are for the most part; in no way if in their causes they are wholly in potency, i.e., not more determined to one than to another, as in the case of those that are indeterminate to either of two. The reason for this is that a thing is not knowable according as it is in potency, but only according as it is in act, as the Philosopher shows in IX Metaphysicæ [9: 1051a 22]. 20 Sed Deus est omnino extra ordinem temporis, quasi in arce æternitatis constitutus, quæ est tota simul, cui subiacet totus temporis decursus secundum unum et simplicem eius intuitum; et ideo uno intuitu videt omnia quæ aguntur secundum temporis decursum, et unumquodque secundum quod est in seipso existens, non quasi sibi futurum quantum ad eius intuitum prout est in solo ordine suarum causarum (quamvis et ipsum ordinem causarum videat), sed omnino æternaliter sic videt unumquodque eorum quæ sunt in quocumque tempore, sicut oculus humanus videt Socratem sedere in seipso, non in causa sua. God, however, is wholly outside the order of time, stationed as it were at the summit of eternity, which is wholly simultaneous, and to Him the whole course of time is subjected in one simple intuition. For this reason, He sees in one glance everything that is effected in the evolution of time, and each thing as it is in itself, and it is not future to Him in relation to His view as it is in the order of its causes alone (although He also sees the very order of the causes), but each of the things that are in whatever time is seen wholly eternally as the human eye sees Socrates sitting, not in its causes but in itself. 21 Ex hoc autem quod homo videt Socratem sedere, non tollitur eius contingentia quæ respicit ordinem causæ ad effectum; tamen certissime et infallibiliter videt oculus hominis Socratem sedere dum sedet, quia unumquodque prout est in seipso iam determinatum est. Sic igitur relinquitur, quod Deus certissime et infallibiliter cognoscat omnia quæ fiunt in tempore; et tamen ea quæ in tempore eveniunt non sunt vel fiunt ex necessitate, sed contingenter. Now from the fact that man sees Socrates sitting, the contingency of his sitting which concerns the order of cause to effect, is not destroyed; yet the eye of man most certainly and infallibly sees Socrates sitting while he is sitting, since each thing as it is in itself is already determined. Hence it follows that God knows all things that take place in time most certainly and infallibly, and yet the things that happen in time neither are nor take place of necessity, but contingently. 22 Similiter ex parte voluntatis divinæ differentia est attendenda. Nam voluntas divina est intelligenda ut extra ordinem entium existens, velut causa quædam profundens totum ens et omnes eius differentias. Sunt autem differentiæ entis possibile et necessarium; et ideo ex ipsa voluntate divina originantur necessitas et contingentia in rebus et distinctio utriusque secundum rationem proximarum causarum: ad effectus enim, quos voluit necessarios esse, disposuit causas necessarias; ad effectus autem, quos voluit esse contingentes, ordinavit causas contingenter agentes, idest potentes deficere. Et secundum harum conditionem causarum, effectus dicuntur vel necessarii vel contingentes, quamvis omnes dependeant a voluntate divina, sicut a prima causa, quæ transcendit ordinem necessitatis et contingentiæ. Hoc autem non potest dici de voluntate humana, nec de aliqua alia causa: quia omnis alia causa cadit iam sub ordine necessitatis vel contingentiæ; et ideo oportet quod vel ipsa causa possit deficere, vel effectus eius non sit contingens, sed necessarius. Voluntas autem divina indeficiens est; tamen non omnes effectus eius sunt necessarii, sed quidam contingentes. There is likewise a difference to be noted on the part of the divine Will, for the divine will must be understood as existing outside of the order of beings, as a cause producing the whole of being and all its differences. Now the possible and the necessary are differences of being, an(] therefore necessity and contingency in things and the distinction of each according to the nature of their proximate causes originate from the divine will itself, for He disposes necessary causes for the effects that He wills to be necessary, and He ordains causes acting contingently (i.e., able to fail) for the effects that He wills to be contingent. And according to the condition of these causes, effects are called either necessary or contingent, although all depend on the divine will as on a first cause, which transcends the order of necessity and contingency. This, however, cannot be said of the human will, nor of any other cause, for every other cause already falls under the order of necessity or contingency; hence, either the cause itself must be able to fail or, if not, its effect is not contingent, but necessary. The divine will, on the other hand, is unfailing; yet not all its effects are necessary, but some are contingent. 23 Similiter autem aliam radicem contingentiæ, quam hic philosophus ponit ex hoc quod sumus consiliativi, aliqui subvertere nituntur, volentes ostendere quod voluntas in eligendo ex necessitate movetur ab appetibili. Cum enim bonum sit obiectum voluntatis, non potest (ut videtur) ab hoc divertere quin appetat illud quod sibi videtur bonum; sicut nec ratio ab hoc potest divertere quin assentiat ei quod sibi videtur verum. Et ita videtur quod electio consilium consequens semper ex necessitate proveniat; et sic omnia, quorum nos principium sumus per consilium et electionem, ex necessitate provenient. Some men, in their desire to show that the will in choosing is necessarily moved by the desirable, argued in such a way as to destroy the other root of contingency the Philosopher posits here, based on our deliberation. Since the good is the object of the will, they argue, it cannot (as is evident) be diverted so as not to seek that which seems good to it; as also it is not possible to divert reason so that it does not assent to that which seems true to it. So it seems that choice, which follows upon deliberation, always takes place of necessity; thus all things of which we are the principle through deliberation and choice, will take place of necessity. 24 Sed dicendum est quod similis differentia attendenda est circa bonum, sicut circa verum. Est autem quoddam verum, quod est per se notum, sicut prima principia indemonstrabilia, quibus ex necessitate intellectus assentit; sunt autem quædam vera non per se nota, sed per alia. Horum autem duplex est conditio: quædam enim ex necessitate consequuntur ex principiis, ita scilicet quod non possunt esse falsa, principiis existentibus veris, sicut sunt omnes conclusiones demonstrationum. Et huiusmodi veris ex necessitate assentit intellectus, postquam perceperit ordinem eorum ad principia, non autem prius. Quædam autem sunt, quæ non ex necessitate consequuntur ex principiis, ita scilicet quod possent esse falsa principiis existentibus veris; sicut sunt opinabilia, quibus non ex necessitate assentit intellectus, quamvis ex aliquo motivo magis inclinetur in unam partem quam in aliam. Ita etiam est quoddam bonum quod est propter se appetibile, sicut felicitas, quæ habet rationem ultimi finis; et huiusmodi bono ex necessitate inhæret voluntas: naturali enim quadam necessitate omnes appetunt esse felices. Quædam vero sunt bona, quæ sunt appetibilia propter finem, quæ comparantur ad finem sicut conclusiones ad principium, ut patet per philosophum in II physicorum. Si igitur essent aliqua bona, quibus non existentibus, non posset aliquis esse felix, hæc etiam essent ex necessitate appetibilia et maxime apud eum, qui talem ordinem perciperet; et forte talia sunt esse, vivere et intelligere et si qua alia sunt similia. Sed particularia bona, in quibus humani actus consistunt, non sunt talia, nec sub ea ratione apprehenduntur ut sine quibus felicitas esse non possit, puta, comedere hunc cibum vel illum, aut abstinere ab eo: habent tamen in se unde moveant appetitum, secundum aliquod bonum consideratum in eis. Et ideo voluntas non ex necessitate inducitur ad hæc eligenda. Et propter hoc philosophus signanter radicem contingentiæ in his quæ fiunt a nobis assignavit ex parte consilii, quod est eorum quæ sunt ad finem et tamen non sunt determinata. In his enim in quibus media sunt determinata, non est opus consilio, ut dicitur in III Ethicorum. Et hæc quidem dicta sunt ad salvandum radices contingentiæ, quas hic Aristoteles ponit, quamvis videantur logici negotii modum excedere. In regard to this point there is a similar diversity with respect to the good and with respect to the true that must be noted. There are some truths that are known per se, such as the first indemonstrable principles; these the intellect assents to of necessity. There are others, however, which are not known per se, but through other truths. The condition of these is twofold. Some follow necessarily from the principles, i.e., so that they cannot be false when the principles are true. This is the case with all the conclusions of demonstrations, and the intellect assents necessarily to truths of this kind after it has perceived their order to the principles, but not before. There are others that do not follow necessarily from the principles, and these can be false even though the principles be true. This is the case with things about which there can be opinion. To these the intellect does not assent necessarily, although it may be inclined by some motive more to one side than another. Similarly, there is a good that is desirable for its own sake, such as happiness, which has the nature of an ultimate end. The will necessarily adheres to a good of this kind, for all men seek to be happy by a certain kind of natural necessity. There are other good things that are desirable for the sake of the end. These are related to the end as conclusions are to principles. The Philosopher makes this point clear in II Physicorum [7: 198a 35]. If, then, there were some good things without the existence of which one could not be happy, these would be desirable of necessity, and especially by the person who perceives such an order. Perhaps to be, to live, and to think, and other similar things, if there are any, are of this kind. However, particular good things with which human acts are concerned are not of this kind nor are they apprehended as bein,r such that without tbeni happiness is impossible, for instance, to eat this food or that, or abstain from it. Such things, nevertheless, do have in them that whereby they move the appetite according to some good considered in them. The will, therefore, is not induced to choose these of necessity. And on this account the Philosopher expressly designates the root of the contingency of things effected by us on the part of deliberation—which is concerned with those things that are for the end and yet are not determined. In those things in which the means are determined there is no need for deliberation, as is said in III Ethicorum [3: 1112a 30–1113a 14]. These things have been stated to save the roots of contingency that Aristotle posits here, although they may seem to exceed the mode of logical matter. XV. 1 Postquam philosophus ostendit esse impossibilia ea, quæ ex prædictis rationibus sequebantur; hic, remotis impossibilibus, concludit veritatem. Et circa hoc duo facit: quia enim argumentando ad impossibile, processerat ab enunciationibus ad res, et iam removerat inconvenientia quæ circa res sequebantur; nunc, ordine converso, primo ostendit qualiter se habeat veritas circa res; secundo, qualiter se habeat veritas circa enunciationes; ibi: quare quoniam orationes veræ sunt et cetera. Circa primum duo facit: primo, ostendit qualiter se habeant veritas et necessitas circa res absolute consideratas; secundo, qualiter se habeant circa eas per comparationem ad sua opposita; ibi: et in contradictione eadem ratio est et cetera. Now that the Philosopher has shown the impossibilities that follow from the foresaid arguments, he concludes what the truth is on this point. In arguing to the impossibility of the position, he proceeded from enunciations to things, and has already rejected the unlikely consequences in respect to things. Now, in the converse order, he first shows the way in which there is truth about things; secondly, the way in which there is truth in enunciations, where he says, And so, since speech is true as it corresponds to things, etc. With respect to truth about things be first shows the way in which there is truth and necessity about things absolutely considered; secondly, the way in which there is truth and necessity about things through a comparing of their opposites, where he says, And this is also the case with respect to contradiction, etc. 2 Dicit ergo primo, quasi ex præmissis concludens, quod si prædicta sunt inconvenientia, ut scilicet omnia ex necessitate eveniant, oportet dicere ita se habere circa res, scilicet quod omne quod est necesse est esse quando est, et omne quod non est necesse est non esse quando non est. Et hæc necessitas fundatur super hoc principium: impossibile est simul esse et non esse: si enim aliquid est, impossibile est illud simul non esse; ergo necesse est tunc illud esse. Nam impossibile non esse idem significat ei quod est necesse esse, ut in secundo dicetur. Et similiter, si aliquid non est, impossibile est illud simul esse; ergo necesse est non esse, quia etiam idem significant. Et ideo manifeste verum est quod omne quod est necesse est esse quando est; et omne quod non est necesse est non esse pro illo tempore quando non est: et hæc est necessitas non absoluta, sed ex suppositione. Unde non potest simpliciter et absolute dici quod omne quod est, necesse est esse, et omne quod non est, necesse est non esse: quia non idem significant quod omne ens, quando est, sit ex necessitate, et quod omne ens simpliciter sit ex necessitate; nam primum significat necessitatem ex suppositione, secundum autem necessitatem absolutam. Et quod dictum est de esse, intelligendum est similiter de non esse; quia aliud est simpliciter ex necessitate non esse et aliud est ex necessitate non esse quando non est. Et per hoc videtur Aristoteles excludere id quod supra dictum est, quod si in his, quæ sunt, alterum determinate est verum, quod etiam antequam fieret alterum determinate esset futurum. 2. He begins, then, as though concluding from premises: if the foresaid things are unlikely (namely, that all things take place of necessity), then the case with respect to things must be this: everything that is must be when it is, and everything that is not, necessarily not be when it is not. This necessity is founded on the principle that it is impossible at once to be and not be; for if something is, it is impossible that it at the same time not be; therefore it is necessary that it be at that time. For "impossible not to be” signifies the same thing as "necessary to be,” as Aristotle says in the second book. Similarly, if something is not, it is impossible that it at the same time be. Therefore it is necessary that it not be, for they also signify the same thing. Clearly it is true, then, that everything that is must be when it is, and everything that is not must not be when it is not. This is not absolute necessity, but necessity by supposition. Consequently, it cannot be said absolutely and simply that everything that is must be, and that everything that is not must not be. For "every being, when it is, necessarily is” does not signify the same thing as "every being necessarily is, simply. The first signifies necessity by supposition, the second, absolute necessity. What has been said about to be must be understood to apply also to not to be, for "necessarily not to be simply” and "necessarily not to be when it is not” are also different. By this Aristotle seems to exclude what was said above, namely, that if in those things that are, one of the two is determinately true, then even before it takes place one of the two would determinately be going to be. 3 Deinde cum dicit: et in contradictione etc., ostendit quomodo se habeant veritas et necessitas circa res per comparationem ad sua opposita: et dicit quod eadem ratio est in contradictione, quæ est in suppositione. Sicut enim illud quod non est absolute necessarium, fit necessarium ex suppositione eiusdem, quia necesse est esse quando est; ita etiam quod non est in se necessarium absolute fit necessarium per disiunctionem oppositi, quia necesse est de unoquoque quod sit vel non sit, et quod futurum sit aut non sit, et hoc sub disiunctione: et hæc necessitas fundatur super hoc principium quod, impossibile est contradictoria simul esse vera vel falsa. Unde impossibile est neque esse neque non esse; ergo necesse est vel esse vel non esse. Non tamen si divisim alterum accipiatur, necesse est illud esse absolute. Et hoc manifestat per exemplum: quia necessarium est navale bellum esse futurum cras vel non esse; sed non est necesse navale bellum futurum esse cras; similiter etiam non est necessarium non esse futurum, quia hoc pertinet ad necessitatem absolutam; sed necesse est quod vel sit futurum cras vel non sit futurum: hoc enim pertinet ad necessitatem quæ est sub disiunctione. 3. He shows how truth and necessity is had about things through the comparing of their opposites where he says, This is also the case with respect to contradiction, etc. The reasoning is the same, he says, in respect to contradiction and in respect to supposition. For just as that which is not absolutely necessary becomes necessary by supposition of the same (for it must be when it is), so also what in itself is not necessary absolutely, becomes necessary through the disjunction of the opposite, for of each thing it is necessary that it is or is not, and that it will or will not be in the future, and this under disjunction. This necessity is founded upon the principle that it is impossible for contradictories to be at once true and false. Accordingly, it is impossible that a thing neither be nor not be; therefore it is necessary that it either be or not be. However if one of these is taken separately [i.e., divisively], it is not necessary that that one be absolutely. This he manifests by example: it is necessary that there will be or will not be a naval battle tomorrow; but it is not necessary that a naval battle will take place tomorrow, nor is it necessary that it will not take place, for this pertains to absolute necessity. It is necessary, however, that it will take place or will not take place tomorrow. This pertains to the necessity which is under disjunction. 4 Deinde cum dicit: quare quoniam etc. ex eo quod se habet circa res, ostendit qualiter se habeat circa orationes. Et primo, ostendit quomodo uniformiter se habet in veritate orationum, sicut circa esse rerum et non esse; secundo, finaliter concludit veritatem totius dubitationis; ibi: quare manifestum et cetera. Dicit ergo primo quod, quia hoc modo se habent orationes enunciativæ ad veritatem sicut et res ad esse vel non esse (quia ex eo quod res est vel non est, oratio est vera vel falsa), consequens est quod in omnibus rebus quæ ita se habent ut sint ad utrumlibet, et quæcumque ita se habent quod contradictoria eorum qualitercumque contingere possunt, sive æqualiter sive alterum ut in pluribus, ex necessitate sequitur quod etiam similiter se habeat contradictio enunciationum. Et exponit consequenter quæ sint illæ res, quarum contradictoria contingere queant; et dicit huiusmodi esse quæ neque semper sunt, sicut necessaria, neque semper non sunt, sicut impossibilia, sed quandoque sunt et quandoque non sunt. Et ulterius manifestat quomodo similiter se habeat in contradictoriis enunciationibus; et dicit quod harum enunciationum, quæ sunt de contingentibus, necesse est quod sub disiunctione altera pars contradictionis sit vera vel falsa; non tamen hæc vel illa determinate, sed se habet ad utrumlibet. Et si contingat quod altera pars contradictionis magis sit vera, sicut accidit in contingentibus quæ sunt ut in pluribus, non tamen ex hoc necesse est quod ex necessitate altera earum determinate sit vera vel falsa. Then when he says, And so, since speech is true as it corresponds to things, etc., he shows how truth in speech corresponds to the way things are. First he shows in what way truth of speech conforms to the being and nonbeing of things; secondly, and finally, he arrives at the truth of the whole question, where he says, Therefore it is clear that it is not necessary that of every affirmation and negation of opposites, one is true and one false, etc. He says, then, that enunciative speech is related to truth in the way the thing is to being or nonbeing (for from the fact that a thing is or is not, speech is true or false). It follows, therefore, that when things are such as to be indeterminate to either of two, and when they are such that their contradictories could happen in whichever way, whether equally or one for the most part, the contradiction of enunciations must also be such. He explains next what the things are in which contradictories can happen. They are those that neither always are (i.e., the necessary), nor always are not (i.e., the impossible), but sometimes are and some times are not. He shows further how this is maintained in contradictory enunciations. In those enunciations that are about contingent things, one part of the contradiction must be true or false tinder disjunction; but it is related to either, not to this or that determinately. If it should turn out that one part of the contradiction is more true, as happens in contingents that are for the most part, it is nevertheless not necessary on this account that one of them is determinately true or false. 5 Deinde cum dicit: quare manifestum est etc., concludit principale intentum et dicit manifestum esse ex prædictis quod non est necesse in omni genere affirmationum et negationum oppositarum, alteram determinate esse veram et alteram esse falsam: quia non eodem modo se habet veritas et falsitas in his quæ sunt iam de præsenti et in his quæ non sunt, sed possunt esse vel non esse. Sed hoc modo se habet in utriusque, sicut dictum est, quia scilicet in his quæ sunt necesse est determinate alterum esse verum et alterum falsum: quod non contingit in futuris quæ possunt esse et non esse. Et sic terminatur primus liber. 5. Then he says, Therefore, it is clear that it is not necessary that of every affirmation and negation of opposites, one is true and one, false, etc. This is the conclusion he principally intended. It is evident from what has been said that it is not necessary in every genus of affirmation and negation of opposites that one is determinately true and the other false, for truth and falsity is not had in the same way in regard to things that are already in the present and those that are not but which could be or not be. The position in regard to each has been explained. In those that are, it is necessary that one of them be determinately true and the other false; in things that are future, which could be or not be, the case is not the same. The first book ends with this. lib. 2 l. 1 n. 1Postquam philosophus in primo libro determinavit de enunciatione simpliciter considerata; hic determinat de enunciatione, secundum quod diversificatur per aliquid sibi additum. Possunt autem tria in enunciatione considerari: primo, ipsæ dictiones, quæ prædicantur vel subiiciuntur in enunciatione, quas supra distinxit per nomina et verba; secundo, ipsa compositio, secundum quam est verum vel falsum in enunciatione affirmativa vel negativa; tertio, ipsa oppositio unius enunciationis ad aliam. Dividitur ergo hæc pars in tres partes: in prima, ostendit quid accidat enunciationi ex hoc quod aliquid additur ad dictiones in subiecto vel prædicato positas; secundo, quid accidat enunciationi ex hoc quod aliquid additur ad determinandum veritatem vel falsitatem compositionis; ibi: his vero determinatis etc.; tertio, solvit quamdam dubitationem circa oppositiones enunciationum provenientem ex eo, quod additur aliquid simplici enunciationi; ibi: utrum autem contraria est affirmatio et cetera. Est autem considerandum quod additio facta ad prædicatum vel subiectum quandoque tollit unitatem enunciationis, quandoque vero non tollit, sicut additio negationis infinitantis dictionem. Circa primum ergo duo facit: primo, ostendit quid accidat enunciationibus ex additione negationis infinitantis dictionem; secundo, ostendit quid accidat circa enunciationem ex additione tollente unitatem; ibi: at vero unum de pluribus et cetera. Circa primum duo facit: primo, determinat de enunciationibus simplicissimis, in quibus nomen finitum vel infinitum ponitur tantum ex parte subiecti; secundo, determinat de enunciationibus, in quibus nomen finitum vel infinitum ponitur non solum ex parte subiecti, sed etiam ex parte prædicati; ibi: quando autem est tertium adiacens et cetera. Circa primum duo facit: primo, proponit rationes quasdam distinguendi tales enunciationes; secundo, ponit earum distinctionem et ordinem; ibi: quare prima est affirmatio et cetera. Circa primum duo facit: primo, ponit rationes distinguendi enunciationes ex parte nominum; secundo, ostendit quod non potest esse eadem ratio distinguendi ex parte verborum; ibi: præter verbum autem et cetera. Circa primum tria facit: primo, proponit rationes distinguendi enunciationes; secundo, exponit quod dixerat; ibi: nomen autem dictum est etc.; tertio, concludit intentum; ibi: erit omnis affirmatio et cetera. 1. In the first book, the Philosopher has dealt with the enunciation considered simply. Now he is going to treat of the enunciation as it is diversified by the addition of something to it. There are three things that can be considered in the enunciation: first, the words that are predicated or subjected, which he has already distinguished into names and verbs; secondly, the composition, according to which there is truth or falsity in the affirmative or negative enunciation; finally, the opposition of one enunciation to another. This book is divided into three parts which are related to these three things in the enunciation. In the first, he shows what happens to the enunciation when something is added to the words posited as the subject or predicate; in the second, what happens when something is added to determine the truth or falsity of the composition. He begins this where he says, Having determined these things, we must consider in what way negations and affirmations of the possible and not possible, etc. In the third part he solves a question that arises about the oppositions of enunciations in which something is added to the simple enunciation. This he takes up where he says, There is a question as to whether the contrary of an affirmation is a negation, or whether the contrary of an affirmation is another affirmation, etc. With respect to additions made to the words used in the enunciation, it should be noted that an addition made to the predicate or the subject sometimes destroys the unity of the enunciation, and sometimes not, the latter being the case in which the addition is a negative making a word infinite. Consequently, he first shows what happens to the enunciation when the added negation makes a word infinite. Secondly, he shows what happens when an addition destroys the unity of the enunciation where he says, Neither the affirmation nor the negation which affirms or denies one predicate of many subjects or many predicates of one subject is one, unless something one is constituted from the many, etc. In relation to the first point he first investigates the simplest of enunciations, in which a finite or infinite name is posited only on the part of the subject. Then he considers the enunciation in which a finite or infinite name is posited not only on the part of the subject, but also on the part of the predicate, where he says, But when "is” is predicated as a third element in the enunciation, etc. Apropos of these simple enunciations, he proposes certain grounds for distinguishing such enunciations and then gives their distinction and order where he says, Therefore the primary affirmation and negation is "Man is,” "Man is not,” etc. And first he gives the grounds for distinguishing enunciations on the part of the name; secondly, he shows that there are not the same grounds for a distinction on the part of the verb, where he says, There can be no affirmation or negation without a verb, etc. First, then, he proposes the grounds for distinguishing these enunciations; secondly, he explains this where he says, we have already stated what a name is, etc.; finally, he arrives at the conclusion he intended where he says, every affirmation will be made up of a name and a verb, or an infinite name and a verb. 2 Resumit ergo illud, quod supra dictum est de definitione affirmationis, quod scilicet affirmatio est enunciatio significans aliquid de aliquo; et, quia verbum est proprie nota eorum quæ de altero prædicantur, consequens est ut illud, de quo aliquid dicitur, pertineat ad nomen; nomen autem est vel finitum vel infinitum; et ideo, quasi concludens subdit quod quia affirmatio significat aliquid de aliquo, consequens est ut hoc, de quo significatur, scilicet subiectum affirmationis, sit vel nomen, scilicet finitum (quod proprie dicitur nomen, ut in primo dictum est), vel innominatum, idest infinitum nomen: quod dicitur innominatum, quia ipsum non nominat aliquid cum aliqua forma determinata, sed solum removet determinationem formæ. Et ne aliquis diceret quod id quod in affirmatione subiicitur est simul nomen et innominatum, ad hoc excludendum subdit quod id quod est, scilicet prædicatum, in affirmatione, scilicet una, de qua nunc loquimur, oportet esse unum et de uno subiecto; et sic oportet quod subiectum talis affirmationis sit vel nomen, vel nomen infinitum. First of all, he goes back to what was said above in defining affirmation, namely, that affirmation is an enunciation signifying something about something; and, since it is peculiar to the verb to be a sign of what is predicated of another, it follows that that about which something is said pertains to the name; but the name is either finite or infinite; therefore, as if drawing a conclusion, he says that since affirmation signifies something about something it follows that that about which something is signified, i.e., the subject of an affirmation, is either a finite name (which is properly called a name), or unnamed, i.e., an infinite name. It is called "unnamed” because it does not name something with a determinate form but removes the determination of form. And lest anyone think that what is subjected in an affirmation is at once a name and unnamed, he adds, and one thing must be signified about one thing in an affirmation, i.e., in the enunciation, of which we are speaking now; and hence the subject of such an affirmation must be either the name or the infinite name. 3 Deinde cum dicit: nomen autem etc., exponit quod dixerat, et dicit quod supra dictum est quid sit nomen, et quid sit innominatum, idest infinitum nomen: quia, non homo, non est nomen, sed est infinitum nomen, sicut, non currit, non est verbum, sed infinitum verbum. Interponit autem quoddam, quod valet ad dubitationis remotionem, videlicet quod nomen infinitum quodam modo significat unum. Non enim significat simpliciter unum, sicut nomen finitum, quod significat unam formam generis vel speciei aut etiam individui, sed in quantum significat negationem formæ alicuius, in qua negatione multa conveniunt, sicut in quodam uno secundum rationem. Unum enim eodem modo dicitur aliquid, sicut et ens; unde sicut ipsum non ens dicitur ens, non quidem simpliciter, sed secundum quid, idest secundum rationem, ut patet in IV metaphysicæ, ita etiam negatio est unum secundum quid, scilicet secundum rationem. Introducit autem hoc, ne aliquis dicat quod affirmatio, in qua subiicitur nomen infinitum, non significet unum de uno, quasi nomen infinitum non significet unum. When he says, we have already stated what a name is, etc., he relates what he has previously said. We have already stated, he says, what a name is and what that which is unnamed is, i.e., the infinite name. "Non-man” is not a name but an infinite name, and "non-runs” is not a verb but an infinite verb. Then he interposes a point that is useful for the preclusion of a difficulty, i.e., that an infinite name in a certain way does signify one thing. It does not signify one thing simply as the finite name does, which signifies one form of a genus or species, or even of an individual; rather it signifies one thing insofar as it signifies the negation of a form, in which negation many things are united, as in something one according to reason. For something is said to be one in the same way it is said to be a being. Hence, just as nonbeing is said to be being, not simply, but according to something, i.e., according to reason, as is evident in IV Metaphysicæ, so also a negation is one according to something, i.e., according to reason. Aristotle introduces this point so that no one will say that an affirmation in which an infinite name is the subject does not signify one thing about one subject on the grounds that an infinite name does not signify something one. 4 Deinde cum dicit: erit omnis affirmatio etc., concludit propositum scilicet quod duplex est modus affirmationis. Quædam enim est affirmatio, quæ constat ex nomine et verbo; quædam autem est quæ constat ex infinito nomine et verbo. Et hoc sequitur ex hoc quod supra dictum est quod hoc, de quo affirmatio aliquid significat, vel est nomen vel innominatum. Et eadem differentia potest accipi ex parte negationis, quia de quocunque contingit affirmare, contingit et negare, ut in primo habitum est. When he says, every affirmation will be made up of a name and a verb or an infinite name and a verb, he concludes that the mode of affirmation is twofold. One consists of a name and a verb, the other of an infinite name and a verb. This follows from what has been said, namely, that that about which an affirmation signifies something is either a name or unnamed. The same difference can be taken on the part of negation, for of whatever something can be affirmed it can be denied, as was said in the first book. 5 Deinde cum dicit: præter verbum etc., ostendit quod differentia enunciationum non potest sumi ex parte verbi. Dictum est enim supra quod, præter verbum nulla est affirmatio vel negatio. Potest enim præter nomen esse aliqua affirmatio vel negatio, videlicet si ponatur loco nominis infinitum nomen: loco autem verbi in enunciatione non potest poni infinitum verbum, duplici ratione. Primo quidem, quia infinitum verbum constituitur per additionem infinitæ particulæ, quæ quidem addita verbo per se dicto, idest extra enunciationem posito, removet ipsum absolute, sicut addita nomini, removet formam nominis absolute: et ideo extra enunciationem potest accipi verbum infinitum per modum unius dictionis, sicut et nomen infinitum. Sed quando negatio additur verbo in enunciatione posito, negatio illa removet verbum ab aliquo, et sic facit enunciationem negativam: quod non accidit ex parte nominis. Non enim enunciatio efficitur negativa nisi per hoc quod negatur compositio, quæ importatur in verbo: et ideo verbum infinitum in enunciatione positum fit verbum negativum. Secundo, quia in nullo variatur veritas enunciationis, sive utamur negativa particula ut infinitante verbum vel ut faciente negativam enunciationem; et ideo accipitur semper in simpliciori intellectu, prout est magis in promptu. Et inde est quod non diversificavit affirmationem per hoc, quod sit ex verbo vel infinito verbo, sicut diversificavit per hoc, quod est ex nomine vel infinito nomine. Est autem considerandum quod in nominibus et in verbis præter differentiam finiti et infiniti est differentia recti et obliqui. Casus enim nominum, etiam verbo addito, non constituunt enunciationem significantem verum vel falsum, ut in primo habitum est: quia in obliquo nomine non concluditur ipse rectus, sed in casibus verbi includitur ipsum verbum præsentis temporis. Præteritum enim et futurum, quæ significant casus verbi, dicuntur per respectum ad præsens. Unde si dicatur, hoc erit, idem est ac si diceretur, hoc est futurum; hoc fuit, hoc est præteritum. Et propter hoc, ex casu verbi et nomine fit enunciatio. Et ideo subiungit quod sive dicatur est, sive erit, sive fuit, vel quæcumque alia huiusmodi verba, sunt de numero prædictorum verborum, sine quibus non potest fieri enunciatio: quia omnia consignificant tempus, et alia tempora dicuntur per respectum ad præsens. When he says, There can be no affirmation or negation without a verb, etc., he intends to show that enunciations cannot be differentiated on the part of the verb. He made the point earlier that there is no affirmation or negation without a verb. However there can be an affirmation or negation without a name, i.e., when an infinite name is posited in place of a name.” An infinite verb, on the other hand, cannot be posited in an enunciation in place of a verb, and this for two reasons. First of all, the infinite verb is constituted by the addition of an infinite particle which, when added to a verb said by itself (i.e., posited outside of the enunciation), removes it absolutely, just as it removes the form of the name absolutely when added to it. Therefore, outside of the enunciation, the infinite verb, as well as the infinite name, can be taken in the mode of one word. But when a negation is added to the verb in an enunciation it removes the verb from something and thus makes the enunciation negative, which is not the case with respect to the name. For an enunciation is made negative by denying the composition which the verb introduces; hence, an infinite verb posited in the enunciation becomes a negative verb. Secondly, whichever way we use the negative particle, whether as making the verb infinite or as making a negative enunciation, the truth of the enunciation is not changed. The negative particle, therefore, is always taken in the more absolute sense, as being clearer. This, then, is why Aristotle does not diversify the affirmation as made up of a verb or infinite verb, but as made up of a name or an infinite name. It should also be noted that besides the difference of finite and infinite there is the difference of nominative and oblique cases. The cases of names even with a verb added do not constitute an enunciation signifying truth or falsity, as was said in the first book, for the nominative is not included in an oblique name. The verb of present time, however, is included in the cases of the verb, for the past and future, which the cases of the verb signify, are said with respect to the present. Whence, ‘if we say, "This will be,” it is the same as if we were to say, "This is future”; and "This has been” the same as "This is past.” A name, then, and a case of the verb do constitute an enunciation. Therefore Aristotle adds that "is,” or "will be,” or "was,” or any other verb of this kind that we use are of the number of the foresaid verbs without which an enunciation cannot be made, since they all signify with time and past and future time are said with respect to the present. 6 Deinde cum dicit: quare prima erit affirmatio etc., concludit ex præmissis distinctionem enunciationum in quibus nomen finitum vel infinitum ponitur solum ex parte subiecti, in quibus triplex differentia intelligi potest: una quidem, secundum affirmationem et negationem; alia, secundum subiectum finitum et infinitum; tertia, secundum subiectum universaliter, vel non universaliter positum. Nomen autem finitum est ratione prius infinito sicut affirmatio prior est negatione; unde primam affirmationem ponit, homo est, et primam negationem, homo non est. Deinde ponit secundam affirmationem, non homo est, secundam autem negationem, non homo non est. Ulterius autem ponit illas enunciationes in quibus subiectum universaliter ponitur, quæ sunt quatuor, sicut et illæ in quibus est subiectum non universaliter positum. Prætermisit autem ponere exemplum de enunciationibus, in quibus subiicitur singulare, ut, Socrates est, Socrates non est, quia singularibus nominibus non additur aliquod signum. Unde in huiusmodi enunciationibus non potest omnis differentia inveniri. Similiter etiam prætermittit exemplificare de enunciationibus, quarum subiecta particulariter ponuntur, quia tale subiectum quodammodo eamdem vim habet cum subiecto universali, non universaliter sumpto. Non ponit autem aliquam differentiam ex parte verbi, quæ posset sumi secundum casus verbi, quia sicut ipse dicit, in extrinsecis temporibus, idest in præterito et in futuro, quæ circumstant præsens, est eadem ratio sicut et in præsenti, ut iam dictum est. When he says, Therefore the primary affirmation and negation is, etc., he infers from the premises the distinction of enunciations in which the finite and infinite name is posited only on the part of the subject. Among these there is a threefold difference to be noted: the first, according to affirmation and negation; the second, according to finite and infinite subject; the third, according as the subject is posited universally or not universally. Now the finite name is prior in notion to the infinite name just as affirmation is prior to negation. Accordingly, he posits "Man is” as the first affirmation and "Man is not” as the first negation. Then he posits the second affirmation, "Non-man is,” and the second negation, "Non-man is not.” Finally he posits the enunciations in which the subject is universally posited. These are four, as are those in which the subject is not universally posited. The reason he does not give examples of the enunciation with a singular subject, such as "Socrates is” and "Socrates is not,” is that no sign is added to singular names, and hence not every difference can be found in them. Nor does he give examples of the enunciation in which the subject is taken particularly, for such a subject in a certain way has the same force as a universal subject not universally taken. He does not posit any difference on the part of the verb according to its cases because, as he himself says, affirmations and negations in regard to extrinsic times, i.e., past and future time which surround the prcsent, are similar to these, as has already been said. II. 1 Postquam philosophus distinxit enunciationes, in quibus nomen finitum vel infinitum ponitur solum ex parte subiecti, hic accedit ad distinguendum illas enunciationes, in quibus nomen finitum vel infinitum ponitur ex parte subiecti et ex parte prædicati. Et circa hoc duo facit; primo, distinguit huiusmodi enunciationes; secundo, manifestat quædam quæ circa eas dubia esse possent; ibi: quoniam vero contrariæst et cetera. Circa primum duo facit: primo, agit de enunciationibus in quibus nomen prædicatur cum hoc verbo, est; secundo de enunciationibus in quibus alia verba ponuntur; ibi: in his vero in quibus et cetera. Distinguit autem huiusmodi enunciationes sicut et primas, secundum triplicem differentiam ex parte subiecti consideratam: primo namque, agit de enunciationibus in quibus subiicitur nomen finitum non universaliter sumptum; secundo de illis in quibus subiicitur nomen finitum universaliter sumptum; ibi: similiter autem se habent etc.; tertio, de illis in quibus subiicitur nomen infinitum; ibi: aliæ autem habent ad id quod est non homo et cetera. Circa primum tria facit: primo, proponit diversitatem oppositionis talium enunciationum; secundo, concludit earum numerum et ponit earum habitudinem; ibi: quare quatuor etc.; tertio, exemplificat; ibi: intelligimus vero et cetera. Circa primum duo facit: primo, proponit quod intendit; secundo, exponit quoddam quod dixerat; ibi: dico autem et cetera. After distinguishing enunciations in which either a finite or an infinite name is posited only on the part of the subject, the Philosopher begins here to distinguish enunciations in which either a finite or an infinite name is posited as the subject and as the predicate. First he distinguishes these enunciations, and then he manifests certain things that might be doubtful in relation to them where he says, Since the negation contrary to "Every animal is just,” is the one signifying "No animal is just,” etc. With respect to their distinction he first deals with enunciations in which the name is predicated with the verb "is”; secondly, with those in which other verbs are used, where he says, In enunciations in which "is” does not join the predicate to the subject, for example, when the verb "matures” or "walks” is used, etc.” He distinguishes these enunciations as he did the primary enunciations, according to a threefold difference on the part of the subject, first treating those in which the subject is a finite name not taken universally, secondly, those in which the subject is a finite name taken universally where he says, The same is the case when the affirmation is of a name taken universally, etc.” Thirdly, he treats those in which an infinite name is the subject, where he says, and there are two other pairs, if something is added to non-man” as a subject, etc. With respect to the first enunciations [in which the subject is a finite name not taken universally] he proposes a diversity of oppositions and then concludes as to their number and states their relationship, where he says, In this case, therefore, there will be four enunciations, etc. Finally, he exemplifies this with a table. Aquinas lib. 2 l. 2 n. 2Circa primum duo oportet intelligere: primo quidem, quid est hoc quod dicit, est tertium adiacens prædicatur. Ad cuius evidentiam considerandum est quod hoc verbum est quandoque in enunciatione prædicatur secundum se; ut cum dicitur, Socrates est: per quod nihil aliud intendimus significare, quam quod Socrates sit in rerum natura. Quandoque vero non prædicatur per se, quasi principale prædicatum, sed quasi coniunctum principali prædicato ad connectendum ipsum subiecto; sicut cum dicitur, Socrates est albus, non est intentio loquentis ut asserat Socratem esse in rerum natura, sed ut attribuat ei albedinem mediante hoc verbo, est; et ideo in talibus, est, prædicatur ut adiacens principali prædicato. Et dicitur esse tertium, non quia sit tertium prædicatum, sed quia est tertia dictio posita in enunciatione, quæ simul cum nomine prædicato facit unum prædicatum, ut sic enunciatio dividatur in duas partes et non in tres. In relation to the first point two things have to be understood. First, what is meant by "is” is predicated as a third element in the enunciation. To clarify this we must note that the verb "is” itself is sometimes predicated in an enunciation, as in "Socrates is.” By this we intend to signify that Socrates really is. Sometimes, however, "is” is not predicated as the principal predicate, but is joined to the principal predicate to connect it to the subject, as in "Socrates is white.” Here the intention is not to assert that Socrates really is, but to attribute whiteness to him by means of the verb "is.” Hence, in such enunciations "is” is predicated as added to the principal predicate. It is said to be third, not because it is a third predicate, but because it is a third word posited in the enunciation, which together with the name predicated makes one predicate. The enunciation is thus divided into two parts and not three. Considerandum est quid est hoc, quod dicit quod quando est, eo modo quo dictum est, tertium adiacens prædicatur, dupliciter dicuntur oppositiones. Circa quod considerandum est quod in præmissis enunciationibus, in quibus nomen ponebatur solum ex parte subiecti, secundum quodlibet subiectum erat una oppositio; puta si subiectum erat nomen finitum non universaliter sumptum, erat sola una oppositio, scilicet est homo, non est homo. Sed quando est tertium adiacens prædicatur, oportet esse duas oppositiones eodem subiecto existente secundum differentiam nominis prædicati, quod potest esse finitum vel infinitum; sicut hæc est una oppositio, homo est iustus, homo non est iustus: alia vero oppositio est, homo est non iustus, homo non est non iustus. Non enim negatio fit nisi per appositionem negativæ particulæ ad hoc verbum est, quod est nota prædicationis. Secondly, we must consider what he means by when "is” is predicated as a third element in the enunciation, in the mode in which we have explained, there are two oppositions. In the enunciations already treated, in which the name is posited only on the part of the subject, there was one opposition in relation to any subject. For example, if the subject was a finite name not taken universally there was only one opposition, "Man is,” "Man is not.” But when "is” is predicated in addition there are two oppositions with regard to the same subject corresponding to the difference of the predicate name, which can be finite or infinite. There is the opposition of "Man is just,” "Man is not just,” and the opposition, "Man is non-just,” "Man is not non-just.” For the negation is effected by applying the negative particle to the verb "is,” which is a sign of a predication. 4 Deinde cum dicit: dico autem, ut est iustus etc., exponit quod dixerat, est tertium adiacens, et dicit quod cum dicitur, homo est iustus, hoc verbum est, adiacet, scilicet prædicato, tamquam tertium nomen vel verbum in affirmatione. Potest enim ipsum est, dici nomen, prout quælibet dictio nomen dicitur, et sic est tertium nomen, idest tertia dictio. Sed quia secundum communem usum loquendi, dictio significans tempus magis dicitur verbum quam nomen, propter hoc addit, vel verbum, quasi dicat, ad hoc quod sit tertium, non refert utrum dicatur nomen vel verbum.When he says, I mean by this that in an enunciation such as"Man is just,” etc., he explains what he means by when "is” is predicated as a third element in the enunciation. When we say "Man is just,” the verb "is” is added to the predicate as a third name or verb in the affirmation. Now "is,” like any other word, may be called a name, and thus it is a third name, i.e., word. But because, according to common usage, a word signifying time is called a verb rather than a name Aristotle adds here, or verb, as if to say that with respect to the fact that it is a third thing, it does not matter whether it is called a name or a verb. 5 Deinde cum dicit: quare quatuor erunt etc., concludit numerum enunciationum. Et primo, ponit conclusionem numeri; secundo, ponit earum habitudinem; ibi: quarum duæ quidem etc.; tertio, rationem numeri explicat; ibi: dico autem quoniam est et cetera. Dicit ergo primo quod quia duæ sunt oppositiones, quando est tertium adiacens prædicatur, cum omnis oppositio sit inter duas enunciationes, consequens est quod sint quatuor enunciationes illæ in quibus est, tertium adiacens, prædicatur, subiecto finito non universaliter sumpto. Deinde cum dicit: quarum duæ quidem etc., ostendit habitudinem prædictarum enunciationum ad invicem; et dicit quod duæ dictarum enunciationum se habent ad affirmationem et negationem secundum consequentiam, sive secundum correlationem, aut analogiam, ut in Græco habetur, sicut privationes; aliæ vero duæ minime. Quod quia breviter et obscure dictum est, diversimode a diversis expositum est. He goes on to say, In this case, therefore, there will be four enunciations, etc. Here he concludes to the number of the enunciations, first giving the number, and then their relationship where he says, two of which will correspond in their sequence, in respect of affirmation and negation, with the privations but two will not. Finally, he explains the reason for the number where he says, I mean that the "is” will be added either to "just” or to "non-just,” etc. He says first, then, that since there are two oppositions when "is” is predicated as a third element in the enunciation, and since every opposition is between two enunciations, it follows that there are four enunciations in which "is” is predicated as a third element when the subject is finite and is not taken universally. When he says, two of which will correspond in their sequence, etc., he shows their relationship. Two of these enunciations are related to affirmation and negation according to consequence (or according to correlation or proportion, as it is in the Greek) like privations; the other two are not. Because this is said so briefly and obscurely, it has been explained in diverse ways. 6 Ad cuius evidentiam considerandum est quod tripliciter nomen potest prædicari in huiusmodi enunciationibus. Quandoque enim prædicatur nomen finitum, secundum quod assumuntur duæ enunciationes, una affirmativa et altera negativa, scilicet homo est iustus, et homo non est iustus; quæ dicuntur simplices. Quandoque vero prædicatur nomen infinitum, secundum quod etiam assumuntur duæ aliæ, scilicet homo est non iustus, homo non est non iustus; quæ dicuntur infinitæ. Quandoque vero prædicatur nomen privativum, secundum quod etiam sumuntur duæ aliæ, scilicet homo est iniustus, homo non est iniustus; quæ dicuntur privativæ. Before we take up the various explanations of this passage there is a general point in relation to it that needs to be clarified. In this kind of enunciation a name can be predicated in three ways. We can predicate a finite name and by this we obtain two enunciations, one affirmative and one negative, "Man is just” and "Man is not just.” These are called simple enunciations. Or, we can predicate an infinite name and by this we obtain two other enunciations, "Man is non-just” and "Man is not non-just,” These are called infinite enunciations. Finally, we can predicate a privative name and again we will have two, "Man is unjust” and "Man is not unjust.” These are called privative. 7 Quidam ergo sic exposuerunt, quod duæ enunciationes earum, quas præmiserat scilicet illæ, quæ sunt de infinito prædicato, se habent ad affirmationem et negationem, quæ sunt de prædicato finito secundum consequentiam vel analogiam, sicut privationes, idest sicut illæ, quæ sunt de prædicato privativo. Illæ enim duæ, quæ sunt de prædicato infinito, se habent secundum consequentiam ad illas, quæ sunt de finito prædicato secundum transpositionem quandam, scilicet affirmatio ad negationem et negatio ad affirmationem. Nam homo est non iustus, quæ est affirmatio de infinito prædicato, respondet secundum consequentiam negativæ de prædicato finito, huic scilicet homo non est iustus. Negativa vero de infinito prædicato, scilicet homo non est non iustus, affirmativæ de finito prædicato, huic scilicet homo est iustus. Propter quod Theophrastus vocabat eas, quæ sunt de infinito prædicato, transpositas. Et similiter etiam affirmativa de privativo prædicato respondet secundum consequentiam negativæ de finito prædicato, scilicet hæc, homo est iniustus, ei quæ est, homo non est iustus. Negativa vero affirmativæ, scilicet hæc, homo non est iniustus, ei quæ est, homo est iustus. Disponatur ergo in figura. Et in prima quidem linea ponantur illæ, quæ sunt de finito prædicato, scilicet homo est iustus, homo non est iustus. In secunda autem linea, negativa de infinito prædicato sub affirmativa de finito et affirmativa sub negativa. In tertia vero, negativa de privativo prædicato similiter sub affirmativa de finito et affirmativa sub negativa: ut patet in subscripta figura. (Figura). Sic ergo duæ, scilicet quæ sunt de infinito prædicato, se habent ad affirmationem et negationem de finito prædicato, sicut privationes, idest sicut illæ quæ sunt de privativo prædicato. Sed duæ aliæ quæ sunt de infinito subiecto, scilicet non homo est iustus, non homo non est iustus, manifestum est quod non habent similem consequentiam. Et hoc modo exposuit herminus hoc quod dicitur, duæ vero, minime, referens hoc ad illas quæ sunt de infinito subiecto. Sed hoc manifeste est contra litteram. Nam cum præmisisset quatuor enunciationes, duas scilicet de finito prædicato et duas de infinito, subiungit quasi illas subdividens, quarum duæ quidem et cetera. Duæ vero, minime; ubi datur intelligi quod utræque duæ intelligantur in præmissis. Illæ autem quæ sunt de infinito subiecto non includuntur in præmissis, sed de his postea dicetur. Unde manifestum est quod de eis nunc non loquitur. Now the passage in question has been explained by some in the following way. Two of the enunciations he has given, those with an infinite predicate, are related to the affirmation and negation of the finite predicate according to consequence or analogy, as are privations, i.e., as those with a privative predicate. For the two with an infinite predicate are related according to consequence to those with a finite predicate but in a transposed way, namely, affirmation to negation and negation to affirmation. That is, "Man is non-just,” the affirmation of the infinite predicate, corresponds according to consequence to the negative of the finite predicate, i.e., to "Man is not just”; the negative of the infinite predicate, "Man is not non-just,” corresponds to the affirmative of the finite predicate, i.e., to "Man is just.” Theophrastus for this reason called those with the infinite predicate, "transposed.” The affirmative with a privative predicate also corresponds according to consequence to the negative with a finite predicate, i.e., "Man is unjust” to "Man is not just”; and the negative of the privative predicate to the affirmative of the finite predicate, "Man is not unjust” to "Man is just.” These enunciations can therefore be placed in a table in the following way: Man is just Man is not non-just Man is not unjust Man is not just Man is non-just Man is unjust This makes it clear that two, those with the infinite predicate, are related to the affirmation and negation of the finite predicate in the way privations are, i.e., as those that have a privative predicate. It is also evident that there are two others that do not have a similar consequence, i.e., those with an infinite subject, "Non-man is just” and "Non-man is not just.” This is the way Herminus explained the words but two will not, i.e., by referring it to enunciations with an infinite subject. This, however, is clearly contrary to the words of Aristotle, for after giving the four enunciations, two with a finite predicate and two with an infinite predicate, he adds two of which... but two will not, as though he were subdividing them, which can only mean that both pairs are comprised in what he is saying. He does not include among these the ones with an infinite subject but will mention them later. It is clear, then, that he is not speaking of these here. 8 Et ideo, ut Ammonius dicit, alii aliter exposuerunt, dicentes quod prædictarum quatuor propositionum duæ, scilicet quæ sunt de infinito prædicato, sic se habent ad affirmationem et negationem, idest ad ipsam speciem affirmationis et negationis, ut privationes, idest ut privativæ affirmationes seu negationes. Hæc enim affirmatio, homo est non iustus, non est simpliciter affirmatio, sed secundum quid, quasi secundum privationem affirmatio; sicut homo mortuus non est homo simpliciter, sed secundum privationem; et idem dicendum est de negativa, quæ est de infinito prædicato. Duæ vero, quæ sunt de finito prædicato, non se habent ad speciem affirmationis et negationis secundum privationem, sed simpliciter. Hæc enim, homo est iustus, est simpliciter affirmativa, et hæc, homo non est iustus, est simpliciter negativa. Sed nec hic sensus convenit verbis Aristotelis. Dicit enim infra: hæc igitur quemadmodum in resolutoriis dictum est, sic sunt disposita; ubi nihil invenitur ad hunc sensum pertinens. Et ideo Ammonius ex his, quæ in fine I priorum dicuntur de propositionibus, quæ sunt de finito vel infinito vel privativo prædicato, alium sensum accipit. Since this exposition is not consonant with Aristotle’s words, others, Ammonius says, have explained this in another way. According to them, two of the four propositions, those of the infinite predicate, are related to affirmation and negation, i.e., to the species itself of affirmation and negation, as privations, that is, as privative affirmations and negations. For the affirmation, "Man is non-just,” is not an affirmation simply, but relatively, as though according to privation; as a dead man is not a man simply, but according to privation. The same thing applies to the negative enunciation with an infinite predicate. However, the two enunciations having finite predicates are not related to the species of affirmation and negation according to privation, but simply, for the enunciation "Man is just” is simply affirmative and "Man is not just” is simply negative. But this meaning does not correspond to the words of Aristotle either, for he says further on: This, then, is the way these are arranged, as we have said in the Analytics, but there is nothing in that text pertaining to this meaning. Ammonius, therefore, interprets this differently and in accordance with what is said at the end of I Priorum [46: 51b 5] about propositions having a finite or infinite or privative predicate. Aquinas lib. 2 l. 2 n. 9 Ad cuius evidentiam considerandum est quod, sicut ipse dicit, enunciatio aliqua virtute se habet ad illud, de quo totum id quod in enunciatione significatur vere prædicari potest: sicut hæc enunciatio, homo est iustus, se habet ad omnia illa, de quorum quolibet vere potest dici quod est homo iustus; et similiter hæc enunciatio, homo non est iustus, se habet ad omnia illa, de quorum quolibet vere dici potest quod non est homo iustus. Secundum ergo hunc modum loquendi, manifestum est quod simplex negativa in plus est quam affirmativa infinita, quæ ei correspondet. Nam, quod sit homo non iustus, vere potest dici de quolibet homine, qui non habet habitum iustitiæ; sed quod non sit homo iustus, potest dici non solum de homine non habente habitum iustitiæ, sed etiam de eo qui penitus non est homo: hæc enim est vera, lignum non est homo iustus; tamen hæc est falsa, lignum est homo non iustus. Et ita negativa simplex est in plus quam affirmativa infinita; sicut etiam animal est in plus quam homo, quia de pluribus verificatur. Simili etiam ratione, negativa simplex est in plus quam affirmativa privativa: quia de eo quod non est homo non potest dici quod sit homo iniustus. Sed affirmativa infinita est in plus quam affirmativa privativa: potest enim dici de puero et de quocumque homine nondum habente habitum virtutis aut vitii quod sit homo non iustus, non tamen de aliquo eorum vere dici potest quod sit homo iniustus. Affirmativa vero simplex in minus est quam negativa infinita: quia quod non sit homo non iustus potest dici non solum de homine iusto, sed etiam de eo quod penitus non est homo. Similiter etiam negativa privativa in plus est quam negativa infinita. Nam, quod non sit homo iniustus, potest dici non solum de homine habente habitum iustitiæ, sed de eo quod penitus non est homo, de quorum quolibet potest dici quod non sit homo non iustus: sed ulterius potest dici de omnibus hominibus, qui nec habent habitum iustitiæ neque habent habitum iniustitiæ. To make Ammonius’ explanation clear, it must be noted that, as Aristotle himself says, the enunciation, by some power, is related to that of which the whole of what is signified in the enunciation can be truly predicated. The enunciation, "Man is just,” for example, is related to all those of which in any way "is a just man” can be truly said. So, too, the enunciation "Man is not just” is related to all those of which in any way "is not a just man” can be truly said. According to this mode of speaking it is evident, then, that the simple negative is wider than the infinite affirmative which corresponds to it. Thus, "is a non-just man” can truly be said of any man who does not have the habit of justice; but "is not a just man” can be said not only of a man not having the habit of justice, but also of what is not a man at all. For example, it is true to say "Wood is not a just man,” but false to say, "Wood is a non-just man.” The simple negative, then, is wider than the infinite affirmative-just as animal is wider than man, since it is verified of more. For a similar reason the simple negative is wider than the privative affirmative, for "is an unjust man” cannot be said of what is not man. But the infinite affirmative is wider than the private affirmative, for "is a non-just man” can be truly said of a boy or of any man not yet having a habit of virtue or vice, but "is an unjust man” cannot. And the simple affirmative is narrower than the infinite negative, for "is not a non-just man” can be said not only of a just man, but also of what is not man at all. Similarly, the privative negative is wider than the infinite negative. For "is not an unjust man” can be said not only of a man having the habit of justice and of what is not man at all—of which "is not a non-just man” can be said—but over and beyond this can be said about all men who neither have the habit of justice nor the habit of injustice. 10 His igitur visis, facile est exponere præsentem litteram hoc modo. Quarum, scilicet quatuor enunciationum prædictarum, duæ quidem, scilicet infinitæ, se habebunt ad affirmationem et negationem, idest ad duas simplices, quarum una est affirmativa et altera negativa, secundum consequentiam, idest in modo consequendi ad eas, ut privationes, idest sicut duæ privativæ: quia scilicet, sicut ad simplicem affirmativam sequitur negativa infinita, et non convertitur (eo quod negativa infinita est in plus), ita etiam ad simplicem affirmativam sequitur negativa privativa, quæ est in plus, et non convertitur. Sed sicut simplex negativa sequitur ad infinitam affirmativam; quæ est in minus, et non convertitur; ita etiam negativa simplex sequitur ad privativam affirmativam, quæ est in minus, et non convertitur. Ex quo patet quod eadem est habitudo in consequendo infinitarum ad simplices quæ est etiam privativarum. With these points in mind it is easy to explain the present sentence in Aristotle. Two of which, i.e., the infinites, will be related to the simple affirmation and negation according to consequence, i.e., in their mode of following upon the two simple enunciations, the infinitives will be related as are privations, i.e., as the two privative enunciations. For just as the infinite negative follows upon the simple affirmative, and.is not convertible with it (because the infinite negative is wider), so also the privative negative which is wider follows upon the simple affirmative and is not convertible. But just as the simple negative follows upon the infinite affirmative, which is narrower and is not convertible with it, so also the simple negative follows upon the privative affirmative, which is narrower and is not convertible. From this it is clear that there is the same relationship, with respect to consequence, of infinites to simple enunciations as there is of privatives. 11 Sequitur, duæ autem, scilicet simplices, quæ relinquuntur, remotis duabus, scilicet infinitis, a quatuor præmissis, minime, idest non ita se habent ad infinitas in consequendo, sicut privativæ se habent ad eas; quia videlicet, ex una parte simplex affirmativa est in minus quam negativa infinita, sed negativa privativa est in plus quam negativa infinita: ex alia vero parte, negativa simplex est in plus quam affirmativa infinita, sed affirmativa privativa est in minus quam infinita affirmativa. Sic ergo patet quod simplices non ita se habent ad infinitas in consequendo, sicut privativæ se habent ad infinitas. He goes on to say, but two, i.e., the simple entinciations that are left after the two infinite enunciations have been taken care of, will not, i.e., are not related to infinites according to consequence as privatives are related to them, because, on the one hand, the simple affirmative is narrower than the infinite negative, and the privative negative wider than the infinite negative; and on the other hand, the simple negative is wider than the infinite affirmative, and the privative affirmative narrower than the infinite affirmative. Thus it is clear that simple entinciations are riot related to infinites in respect to consequence as privatives are related to infinites. 12 Quamvis autem secundum hoc littera philosophi subtiliter exponatur, tamen videtur esse aliquantulum expositio extorta. Nam littera philosophi videtur sonare diversas habitudines non esse attendendas respectu diversorum; sicut in prædicta expositione primo accipitur similitudo habitudinis ad simplices, et postea dissimilitudo habitudinis respectu infinitarum. Et ideo simplicior et magis conveniens litteræ Aristotelis est expositio Porphyrii quam Boethius ponit; secundum quam expositionem attenditur similitudo et dissimilitudo secundum consequentiam affirmativarum ad negativas. Unde dicit: quarum, scilicet quatuor præmissarum, duæ quidem, scilicet affirmativæ, quarum una est simplex et alia infinita, se habebunt secundum consequentiam ad affirmationem et negationem; ut scilicet ad unam affirmativam sequatur alterius negativa. Nam ad affirmativam simplicem sequitur negativa infinita; et ad affirmativam infinitam sequitur negativa simplex. Duæ vero, scilicet negativæ, minime, idest non ita se habent ad affirmativas, ut scilicet ex negativis sequantur affirmativæ, sicut ex affirmativis sequebantur negativæ. Et quantum ad utrumque similiter se habent privativæ sicut infinitæ. But although this explains the words of the Philosopher in a subtle manner the explanation appears a bit forced. For the words of the Philosopher seem to say that diverse relationships will not apply in respect to diverse things; however, in the exposition we have just seen, first there is an explanation of a similitude of relationship to simple enunciations and then an explanation of a dissimilitude of relationship in respect to infinites. The simpler exposition of this passage of Aristotle by Porphyry, which Boethius gives, is therefore more apposite. According to Porphyry’s explanation there is similitude and dissimilitude according to consequence of affirmatives and negatives. Thus Aristotle is saying: Of which, i.e., the four enunciations we are discussing, two, i.e., affirmatives, one simple and the other infinite, will be related according to consequence in regard to affirmation and negation, i.e., so that upon one affirmative follows the other negative, for the infinite negative follows upon the simple affirmative and the simple negative upon the infinite affirmative. But two, i.e., the negatives, will not, i.e., are not so related to affirmatives, i.e., so that affirmatives follow from negatives. And with respect to both, privatives are related in the same way as the infinites. Aquinas lib. 2 l. 2 n. 13Deinde cum dicit: dico autem quoniam etc., manifestat quoddam quod supra dixerat, scilicet quod sint quatuor prædictæ enunciationes: loquimur enim nunc de enunciationibus, in quibus hoc verbum est solum prædicatur secundum quod est adiacens alicui nomini finito vel infinito: puta secundum quod adiacet iusto; ut cum dicitur, homo est iustus, vel secundum quod adiacet non iusto; ut cum dicitur, homo est non iustus. Et quia in neutra harum negatio apponitur ad verbum, consequens est quod utraque sit affirmativa. Omni autem affirmationi opponitur negatio, ut supra in primo ostensum est. Relinquitur ergo quod prædictis duabus enunciationibus affirmativis respondet duæ aliæ negativæ. Et sic consequens est quod sint quatuor simplices enunciationes. Then Aristotle says, I mean that the "is” will be added either to "just” or to "non-just,” etc. Here he shows how, under these circumstances, we get four enunciations. We are speaking now of enunciations in which the verb "is” is predicated as added to some finite or infinite name, for instance as it adjoins "just” in "Man is just,” or "non-just” in "Man is non-just.” Now since the negation is not applied to the verb in either of these, each is affirmative. However, there is a negation opposed to every affirmation as was shown in the first book. Therefore, two negatives correspond to the two foresaid affirmative enunciations, making four simple enunciations. 14 Deinde cum dicit: intelligimus vero etc., manifestat quod supra dictum est per quandam figuralem descriptionem. Dicit enim quod id, quod in supradictis dictum est, intelligi potest ex sequenti subscriptione. Sit enim quædam quadrata figura, in cuius uno angulo describatur hæc enunciatio, homo est iustus, et ex opposito describatur eius negatio quæ est, homo non est iustus; sub quibus scribantur duæ aliæ infinitæ, scilicet homo est non iustus, homo non est non iustus. (Figura). In qua descriptione apparet quod hoc verbum est, affirmativum vel negativum, adiacet iusto et non iusto. Et secundum hoc diversificantur quatuor enunciationes. Then he says, The following diagram will make this clear. Here he manifests what he has said by a diagrammatic description; for, as he says, what has been stated can be understood from the following diagram. Take a four-sided figure and in one corner write the enunciation "Man is just.” Opposite it write its negation "Man is not just,” and under these the two infinite enunciations, "Man is non-just,” "Man is not non-just.” Man is just Man is not non-just Man is not just Man is non-just It is evident from this table that the verb "is” whether affirmative or negative is adjoined to "just” and "non-just.” It is according to this that the four enunciations are diversified. 15 Ultimo autem concludit quod prædictæ enunciationes disponuntur secundum ordinem consequentiæ, prout dictum est in resolutoriis, idest in I priorum. Alia littera habet: dico autem, quoniam est aut homini aut non homini adiacebit, et in figura, est, hoc loco homini et non homini adiacebit. Quod quidem non est intelligendum, ut homo, et non homo accipiatur ex parte subiecti, non enim nunc agitur de enunciationibus quæ sunt de infinito subiecto. Unde oportet quod homo et non homo accipiantur ex parte prædicati. Sed quia philosophus exemplificat de enunciationibus in quibus ex parte prædicati ponitur iustum et non iustum, visum est Alexandro, quod prædicta littera sit corrupta. Quibusdam aliis videtur quod possit sustineri et quod signanter Aristoteles nomina in exemplis variaverit, ut ostenderet quod non differt in quibuscunque nominibus ponantur exempla. Finally, he concludes that these enunciations are disposed aaccording to an order of consequence that he has stated in the Analytics, i.e., in I Priorum. There is a variant reading of a previous portion of this text, namely, I mean that "is” will be added either to "man” or to non-man,” and in the diagram "is” is added to "man” and "non-man. This cannot be understood to mean that "man” and "non-man” are taken on the part of the subject; for Aristotle is not treating here of enunciations with an infinite subject and hence "man” and "non-man” must be taken on the part of the predicate. This variant text seemed to Alexander to be corrupt, for the Philosopher has been explicating enunciations in which "just” and "non-just” are posited on the part of the predicate. Others think it can be sustained and that Aristotle has intentionally varied the names to show that it makes no difference what names are used in the examples. IN DE INTERPRETATIONE EXPOSITIO ET Ἶ ;:   s s ye xv pr Wu  T ἐπα νύν, es ocuscide ἄτα d ᾿ 5 t NÆ; vefiusi:  E ΥΩ D; i P ὃ qu τῷ My δὲ L  1 Ἂν,, οὐδὲ d Je ^ia 1  ῷ viel. δὲ : i m. 3 A E A La cem au  sese "o AMIUADA Gd (Ü 3 m US ΟΞ ΊΩΝ . ββῷ!ς  τ 5 Ses ΤΣ M E puo uw gr e qas vy T veu ΠΤ ΎΤΟ  j y 53. Ὁ: DIENEN E V Ax. APER ἀξ à ur Er. fossi Eos ;  gu e" ΨὉ 1 vcra QYrgeum om "m δ sabe iudi ia guis aM  E πὰς, τ E ᾽ν, Xa SERIES, ἘἩῊ ἢ 7 ἜΤΗ Ν uenis oat. Aquam eed,  S RT τ BUE. τῷ 5 Syd Η Ὥς AD. ΤᾺΝ EO ESI erdyel. nlbeen, Án j . NET AM nutem um ex κεῦ) SAneg as dise ed, fis: ᾿ jd misa apa. Scots catena wed cibo DM EET [  3. j 2 our Tyecséeb indt e nwe  F ἢ E eu zd Wen  r t A í Ἢ Lr ἔξω Tum nc  : ze "T ES n qua acénu da:  See ci d "AUEY dA (a ἔδυ not ^is egit Dri.  "ies K » ) ! ædis d: $5  5 qui ji νυ A MEER ἢ «uunc. di  4 2 ; í Í " " j " i [x] P M Sega: A a x 4  ΓΟ Ἢ M. rd gue zu v Rede Sade 4 "Uds icon ἢ. es dip :  RAS Miu JE ogEESL wet ἢ ἐλ παγδα pynuet Mene σχῇ ἢ. το σα ἐν:  Ξ à "I "TER E c IM IE she Ἶ ΠΟΎΣ ΤῊΝ ξαπτώγε., S  Ὁ" vk æe Δ εξ Pampina  ἿΣ ^ AM ^ dox jos:  ay  JU E γι Hide dta vos abii hn:  " ; b-X4 ET, Ρ 5| cm Toy € e gehst: ahead fS Lg m tme 2 PLygIsysy wil Ooymesdia. ἵ bu Byte doner iiri, ecd fudcMbs ὩΣ E. ncs Eurtsuii Ege 1 ds énmprimiokgoe oi UÉ CHINOS TV NET. æa να νῆζοιν 1 Pune; τ, oy BENT. Ü; Ν; ᾿ ! bcr Mee s iemtant. iita, ΓΝ: Hx " sse d We agis d Migiiengt Dying: Sagem ἐξ spe Fs 1 d  EIAFIACP|DBO uæ A fuerit A. occasio interpretandi hoc LIZIO opus de primis  A (Logicæ elementis declaratur in epistola nuncupatoria, quam commentario ( jpræmittimus. Hanc epistolam, quæ in nonnullis antiquioribus editionibus  ex legitur (ut in Veneta Peri hermeneias et Posteriorum analyficor., iussu  ac  impensis nobilis viri Lucæ Antonii Iunta florentini, et in altera etiam Venezia, apud Hieronymum Scotum), Echardus Scriptorum Ordinis Prædicafor., testatur in omnibus codd. mss. a se visis extare. Revera extat in codicibus PARIGI, Vatic., et Urbinate. Eam uti genuinam  habet laudatus Echardus: nec dissentit De Rubeis, Dissert. et nr, n.r  Hunc autem commentarium docti viri magno in pretio semper habuere non secus ac alios, quos in altioris philosophiæ LIZIO libros A. conscripsit. COLONNA (vedasi) romanus ex Ordine Erem. Augustini, in commentariis quos et  ipse scripsit in librum Pez? Ærmeneias, sæpe verba A.  recitans, ait: Dici Exfositor. Hinc Ludovicus de Valle -Oleti Ord. Prædic. in brevi historia, quam scripsit conventus PARIGI (eruit ex cod. ms. Victorino Martene vulgavitque ferum  scriptorum et. monumentorum), postquam catalogum ordinavit Opp. A., de Commentariis eiusdem in LIZIO libros hæc profert notatu dignissima: Sanctus Doctor scripsit multa de scientiis philosophicis et habemus videlicet, Super librum DE INTERPRETATIONE. Item, Super librum Posteriorum. Yn exponendo autem  litteraliter LIZIO non habuit æqualem. Unde a philosophis Zxfosz/or per excellentiam nominatur. Quod Valleoletani iudicium prolatum posteriores sapientes unanimiter confirmarunt. Scrutatur Angelicus  textum LIZIO, et in antecessum succincta ac perlucida analysi argumentum eiusque  partes principales ac subdivisiones ob oculos ponit. Deinde ad partes singillatim interpretandas procedit. Nec in cortice litteræ sistit, sed ad medullam penetrat. Ita ut miretur  lector tantas divitias in Philosopho esse, quæ prima fronte haud conspiciuntur. Verum non LIZIO mentem solum recitat Angelicus, sed de thesauro suo multa profert, Stagiritæ doctrinam mirifice amplificando, corrigendo ubi opus est, illustrando semper,  ita nempe ut expositor LIZIO sapientior videatur.  Opus istud DE INTERPRETATIONE, quod apud græcos unico libro continetur, in duos libros  a  quinque  latinis interpretibus divisum passim reperitur: quorum primus priora novem capita,  reliqua  alter  complectitur.  Hanc  divisionem  sequutus  A. integrum primum librum exposuit, sed in alterum nonnisi duas lectiones scripsit super primam partem capitis x. - Piani editores hanc in fine notam ponunt: Comentariorum α΄. A. , quæ ob eius mortem incompleta manserunt, finis. At  mortem non fuisse in causa cur opus non compleverit s. Doctor contendit Echardus, inquiens, vel quod nimiæ occupationes obstiterunt, vel potius iuvenis ille et sapiens præpositus forsàn præsens plura non postulavit, religionique habuit maioribus intentum in his  tyronum propriis diutius distinere. Addit De Rubeis quod opes incompletum mansit, nec ab alio subbletum: quæ ultima verba quo sensu dicantur a viro eruditissimo haud facile  Opp. D. Tnuowax Lp*  s.  intelligitur. Eum namque non latuit a VIO (vedasi) nostro fuisse suppletum, quod in Commentaris  A. desideratur: quod VIO (vedasi) supplementum pluries typis editum huic editioni adnectimus. Verum et longe ante VIO (vedasi) nonnulli incompletum Angelici opus supplere moliti sunt. In Veneta DE INTERPRETATIONE editione verso, legitur. Explicit sententia libri DE INTERPRETATIONE secundum sanctissimum doctorem A. Deinde: /7oc quod sequitur est secundum. expositionem Gratiadei de Esculo,  Ordinis Praedicatorum. Ef fer eum completur lectura haec: nam 5. A.non flus  fecit ioríe fraeventus. Incipit: Dezude cum. dicit: Similiter autem se habet, distinguit  enunciationes, quæ accipiunt bro subiecto nomen finitum universaliter sumptum etc. Denique: ZExfAceu supplementum in DE INTERPRETATIONE. secundum  Gratiadeum de Esculo Ordinis Praedicatorum. Floruit Gratiadeus, iuxta Leandrum Albertum, et eximius fuit, inquit Echard, et celebris sua ætate philosophus (Scerzptor. Ord. Praedic.). Supplementum Gratiadei extat etiam in alia Veneta editione, sed additur ex commentariis  eiusdem auctoris zz eosdem. libros LIZIO excerptum fuisse. Denique  in  tertia  editione pariter Veneta recto dicitur: Z"/wres eiusdem Ordinis (Prædic.) doctores clarissimi suppleverunt, quæ nempe deerant commentario A.  Revera in codice Urbinate post ultimam . lectionem, haec leguntur: ZZucusque scrifsit s. A. ordinis prædicatorum. Ea vero quae secuntur scribsit frater Robertus de l'ulgarbia ordinis eorumdem. Prædicatorum. Incipit:  Szmiliter autem se habet. In hac farte multiplicat oppositionem in universalibus etc. Desinit: //e/ de eodem in diversis tempore. Tum: Laus fibi Christe,  Explicit expositio secundi libri DE INTERPRETATIONE A. Sed finita fuit per  magistrum Robertum de l'ulgarbia Ordinis eorumdem Prædicatorum. Finis. Fragmentum huius supplementi, sed sine auctoris nomine, habetur etiam in cod. Vatic.; ex  quo eiusdem antiquitas constituitur: codex enim est labentis. Codex PARIGI habet et ipse fragmentum, sine nomine auctoris, alterius supplementi cuius  specimen exhibeo in fine commentarii A.  Tres supradictas Venetas editiones prae manibus habui in adornanda hac  Leonina editione. Prima, , zmensis Johannis de Colonia, scatet mendis;  altera  per Bonetum Bergomensem, expensis Octaviani Scoti, swma diligentia  castigata fer quemdam fratrem. eiusdem. Ordinis Prædicatorum v/æ regularis frofessorem, tertia denique  cum supplemento VIO (vedasi) per Otinum Papiensem, impensa. Alexandri Calcedonii, pisaurensis mercatoris. His adde duas alias editiones venetas, supra  etiam recensitas, quæ prælaudatum supplementum habent VIO (vedasi). Rari nunc sunt codices PezDE INTERPRETATIONE. Duo extant Lutetiæ Parisiorum, quos Romæ penes me habui. Codices sunt in bibliotheca Nationali signati  sub  cæ, Collectionis operum latinorum, sed erant olim bibliothe SORBONA, cuius sigillum impressum retinent. Primus membran., diligentiori  scriptura exaratus; alter vero, item membran., lectu minus facilis est. Hos codices olim in SORBONA. recensitos, se vidisse testatur Echardus  Op. et loc. cit. - Cod. in SORBONA continet Commentarium A. in DE INTERPRETATIONE; commentarium b. Alberti Magni 7ofecorum; commentarium eiusdem b. Alberti in librum ZeucAorum.:  in  eoque legitur. Iste liber est Scolarium ex legato magistri Henrici de Leiliis in  Brabantia,  canonici  Leodiensis, quondam socii de SORBONA. Cod. (in  SORBONA) habet Commentarios A. in libros yscorum LIZIO;  in I et II Posteriorum; in I, II et III lectiones De cælo e£ mundo, cum supplemento; agzsíri Petri de Zlvermia; in De amima; in DE INTERPRETATIONE. Continet præterea  commentar.  Ægidii Romani COLONNA (vedasi) De generatione, et eiusdem commentar.  (incomplet) super librum Z/ezcAorum ad Domin. Philippum Comit. Handrens.. Additur: Iste liber est pauperum magistrorum de SORBONA ex legato magistri  Iacobi de PADOVA, doctoris in artibus, socii huius domus de  SORBONA DI PARIGI. Tres insuper codices eiusdem operis exstant in bibliotheca vaticana. Primus est codex Vatic., membranac.: nonnulla  LIZIO  continet  opera,  inter  quæ librum eri DE INTERPRETATIONE. Huic immediate subnectitur A. Commentarius (complectens folia palimpsesta, in  quibus LIZIO erat liber primus 720f2corws), scriptus manu diversa, minuta scriptura et ferme sine ullo margine. Est codex cæteris, meo iudicio, præstantior. Quod  Fol.  si in ipso lacunas interdum ac sæpe sphalmata offendimus, talia tamen hæc sunt ut  seipsa prodant. Alter est Vaticanus, in fol magn. membranaceus, ineuntis.  legitur: Zuczfut sententia super libro DE INTERPRETATIONE secundum  fratrem A. ordinis fratrum prædicatorum: desinit expositio seu sezlentia.  Præcedunt duo alia opuscula, nempe Cow£ra impugnantes Dei cultum et religionem et expositio librorum. Dyonisii: sequuntur autem: Couíra pluralitatem formarum; Zvactatfus im quo principaliter beatitudo: consistat creata, in. intellectus vel voluntatis; Quæstio óreVe edifa a fratre A. Ordinis Prædicatorum de fide, sbe et caritate. Quæ opuscula utrum omnia A. sint nec ne adiudicanda,  suo loco dicemus. Codex est nitidis characteribus scriptus, sed ab amanuensi ignarotum philosophiæ [cf. D. S. M. W. / H. P. GRICE], tum linguæ latinæ [OXONIENSIS]: unde mirum non est si erroribus scateat. Tertius est  codex Urbinas membranaceus in fol. parvo. Quamvis nitida scriptura  exaratus, inscitiam oscitantiamque amanuensis passim prodit; et scriptus videtur non  ad studium, sed ad solum ornamentum bibliothecæ – THE SWIMMING-POOL LIBRARY – I wonder what books you keep there ! --. Complectitur folia, et præter  Commentarium in librum DE INTERPRETATIONE alia continet opuscula, quæ A. licet  tribuantur, non omnia tamen s. Doctoris sunt. Nullam adnotationem codices Vaticani  habent. Exinde colliget lector codices Vatic. et Parisiens. longe maiorem, præ aliis,  auctoritatem præseferre quoad librum DE INTERPRETATIONE.  Codd. et Edd. citat.  Cod. Vatic. ΡΒ  σα»,  V WV.V  Paris.  Paris.  Vatic. Urb.  Editio Piana  Editio Veneta DE INTERPRETATIONE  Ed. Ven. DE INTERPRETATIONE  Ed. Ven. DE INTERPRETATIONE  ἐμ eunübdoc .c2ouawd de Bgisdbengt-oorgalaosdit ut enótfseb ciegosil- sD widosbiy  τ  ΠΑ τυ πῆς  Προ δ τ} sé madeaw erede) apsbenis9 293405 3aquent esYE πὶ τσ δ ἐπο τΌῦ ΕΣ  ρασίνης  ἀερ  τ  ρα TERM, LO “ἄξει ε ὥραν es; smin T sende  “πο 4Ei-p& ciel vrbe &, o opum aou p T9dub duiaqo doni roo saidiolah. ni,  i  Lupe 2  V^  pinpeura B hp nietbuasigk ;ü02 ) Àgul'udgts  mmy  x  destavio  GUHBEE  oris eros s (æs  s ginor Cæ ES  AP:gabst  ie om ractq ejl ἀπ. gilssoderth. Aapdiup  σε  "uus:  deabus  Nen OR  seprotona Maboo del « ugiat: "ollas nie anasl de sfiiq  ΟΥΤΩΣ cain Lbs xAsic dia. $d5&a Ὁ: "tuabiestnris esauónlt οὐαίμδαιξ  ποία εὐθαδιρμε ἐπ Lit qi - οι ai (p 8v arcannmgyiu V codage E  να ον  ON, aw, ἃ Pe €  της -idieta (xS: Ait)39L- git msn  AU  ous Vw cummslogotoem -veoas A Tool  ues  οὗ, Woo C Maths. sS RD  MA VS pex) Aquæ psi aq" hi! τὰς ἐπὶ; πιι ϑϑ οΎ8 1" Let! ΧΕΙ  Aot Mies  τέ δ ioo t8. 01), Mute εν, vicio est cepi 20 (E 1: doll) yeso e ^scwu dits  Ke MS AX CAN ax æt v (pe Sees. .Loi)- swine NR HERAA, "Ac Or cM  αὐτὸ æd: sor s-Lb&. deb ssa δ: τῷ νυ όσα a o efe Sore:  dodiexoa Noctis cA,  ge  Ny νόον fs cæ V conor vocas D  cahæL. pete ih ύσας ὙΠ} d  sdnneodpbudas arp ouft Jede βαρ τ X ox actenttey suns εἰσοομαοιορμε) Aoanshroag : βϑὺξ να  MG  iudiritoteaito eibüie:den. x3) ses po  ἘΝ  ΠΥ deo dpon retintitit Poeti cca  Passo Ealué εὐ πα δος NA ligas ; /ecniip datus D:  TUE  æs " Πᾶν Ἀν’ ἄραι mieesq.à  ;  ^f  ροὰ itiast y  wiped ὑπ uh E x fici aWiispsiqmo . Aunedibildid: yos as iu uri we uni ri  jooh sedet E vs sonp welügoauqo Tscifnoo- sila. egistídeamori irs LH παρε! Born  iis ἀρ, «ooi boo cnængitetoabu: παρ οὐ. mua. siwfabKL £^ mstist Animo sinis Ai d  diu. Sap Lr πα adisizsf do € τῷ aita V- sodibpno voixsh fapiliod. abaíicia  T  irc  44557  outre  we  Wan  sed  xar  Me  im  κύων  OCA.  Fyucetuitew  ECC DRE  ἄρ  oM  ruf  "Y CES:  usan plan] ivo, isridit-bsovp.osmisiedobiq €  ease,  d  sr  eit STE  iM  Bswg deli  sap  à  oU ppl Auichegis, alteértas epa  (E oræ. V et,  pese emagibus: badsun nm.  dJebgueuty ade. MINI  Ty τον 3n: feat.  edesh. EJ æt (Pea edic uerum) υὐβοο σχῇ  EUN  (s  VEI:  05:  dam  de Jil sd Qmm Pagiet ΤΙ  QRBd His oír ugs  alias eiie coii ate Aupplerlenturta babes  IN cho pna. Dub xat lutetæ P  Pct abd avos Marce XHL x» bibliotheca: Dod: qb  3*6  dee  jx  md. LOI  æ. hana  n  in md  AT 253 y 73 ὅθ. tatnotaf.,.  $3 ds ΝΣ τ ΠΝ Æ n  6s  MEM  ρῶς  uL.  Ve  Ww.  "EPheie:  ab:  oETAm TUM e d pu ΩΝ "  "τ΄ τὸ,  μων 4} qe: ctetu  |  mans b Afbsetü Minis US  my:  d.  fibeten dodo hortatis Lol τὰ  PAM Jegato ipagtstit Hénrisà ide  B "M P  SOCH  de: Pear NN  T nt aote te Δ ΟΣ;  esee Foe de γάδτονεε, in tnm  res RA TTL "VePSo b uMtim,  et  ν pec I ics HOT 70 jc : tinm ad deno; Philtgpuin C "orit.  Fus M, gt SROIR: quee Sorbi:  zw  E 1  DIVI  A. DOCTORIS ANGELICI  IN DE INTERPRETATIONE  EXPOSITIO. EPISTOLA NUNCUPATORIA. DILECTO SIBI PRÆPOSITO  LOVANIENSI  FRATER A.  SALUTEM ET VERÆ SAPIENTIÆ INCREMENTA  nem adhibere curavi, hoc gerens in animo sic altiora pro posse perfectioribus exhibere, ut tamen iunioribus proficiendi auxilia tradere non  recusem. Suscipiat ergo studiositas tua præsentis expositionis munus exiguum, ex quo si profeceris, provocare me poteris ad maiora.  z) Dilecto sibi Præposito etc.  Cod. B: Dilecto sibi  dam Edit.: Quanquam, inquit, multa sint LIZIO,  Proposito (et ita A) Lovaniensi A. etc.  quæ subtilissima philosophiæ arte celata sunt; hic ta6) Multis obscuritatibus involuto. Consentiunt commenmen ante omnia liber nimis et acumine sententiarum  tatores in hac A. sententia quoad obscuritatem huius et verborum brevitate constrictus est. Eadem ferme  Tractatus LIZIO. Magna quidem, inquit BOEZIO in notaverat ante BOEZIO Ammonius in præfatione in exordio I Editionis in DE INTERPRETATIONE, libri huius hunc DE INTERPRETATIONE librum. Celebris, inquit, apud  apud peripateticam sectam probatur auctoritas. Hic nam- philosophos nec quaquam ignobilis LIZIO De interque LIZIO simplicium propositionum naturam dili- pretatione liber est, tum præceptorum quæ in eo tragenter examinat, sed eius series scrupulosa impeditur  duntur frequentia, tum dictionis difficultate: τῆς περὶ  semita, et sublimibus pressa sententiis, aditum intelli-  τὴν λέξιν δυσκολίας. (Venetiis, ed. græc. Aldi Pii Magentiæ facilem non relinquit. Et in prologo ad secunLo  πα]).  Ege   ΤΟΥΣ boa iin  ix i ES 58;  mou y d  rm - nsbe  cocco Runpet 8 einoili&oqx s.  ra P RIT : anoisim bs  A  Barn lal ati Mind  w;   uf tiute ndo» ena eos per a  αν  dee  shimgmp ὩΣ sagi. wit  Τῇ  motmedoo sms  pd ooh (e n Ten qma 4 EU  ἐς  E  Στ un. 3 E pn: actzdsbo s imaudib euiaa  1  sod  og ujeuenp α  vt  dnd  ARISTOTELIS DE INTERPRETATIONE  LECTIO PROOEMIUM  Πρῶτον δεῖ θέσθαι, τί ὄνομα καὶ τί ῥῆμα, ἔπειτα, τί  ἐστιν ἀπόφασις καὶ κατάφασις, καὶ ἀπόφανσις καὶ  λόγος.  ΘΥΝΟΡΒΙ5. Duplex est operatio ἱητο]θοῖαβ, simplex apprehensio et iudicium: quibus additur tertia, scilicet ratiocinium. Obiectum circa quod logica versatur; et libri LIZIO ad  Logicam spectantes. De titulo huius libri deque eius obiecto,  quod est oratio enuntiativa, in qua verum vel falsum invenitur. Prooemium libri. Quæstioni cuidam respondetur. In hoc  libro DE INTERPRETATIONE agitur de nomine et de verbo non quatenus absolute SIGNI-FICANT simplices intellectus, neque quatenus ex eis constituitur ordo syllogisticus, sed quatenus sunt partes enun  Primum oportet constituere quid sit nomen, et quid sit verbum. Postea quid negatio et affirmatio, et enunciatio et oratio. Verbo simplex oratio fieri potest. Et illa sunt principales ORATIONIS PARTES – Grice : « Fido is shaggy ». Sub quibus comprehenduntur pro-nomina (« He is shaggy ») et participial (“He is being shaggy”).  Alia sunt magis colligationes partium orationis. Negatio et affirmatio sunt partes subiectivæ seu species, non vero partes integrales enunciationis—« Although most grammarians take ‘not’ as an AD-VERB » -- Grice. . Dubitatio removetur. Hypothetica – suppositiva, conditionalis – CUM DICTVM -- ex pluribus categoricis componitur.  absolutam veritatem. Vox est quoddam NATURALE, et non est  proprie orationis genus. Dubii solutio:  ciationis. Alterum dubium removetur. Ex solo nomine et  icut  dicit Philosophus in III De  SS anima, duplex est operatio intellectus: una quidem, quæ dicitur  indivisibilium intelligentia, per  DI  quam scilicet intellectus apprehendit essentiam uniuscuiusque rei in seipsa. Alia  est operatio intellectus scilicet componentis et  eilice.  Lon est mm B omittit zres.  dividentis. Additur autem et tertia operatio, scilicet RATIOCINANDI – Grice : REASONING --, secundum quod ratio procedit a notis ad inquisitionem ignotorum – « But already NON-PATENTLY there » -- Grice. Harum autem operationum prima ordinatur ad secundam: quia  non potest esse compositio et divisio, nisi simplicium apprehensorum. Secunda vero ordinatur ad tertiam: quia videlicet oportet quod ex aliquo vero cognito, cui intellectus assentiat, procedatur ad certitudinem accipiendam de aliquibus ignotis. Cum autem logica dicatur RATIONALIS scientia, necesse est quod eius consideratio versetur circa ea quæ pertinent ad tres prædictas operationes rationis. De his igitur quæ pertinent ad  αὐ Dicitur indivisibilium intelligentia. Ita cum editione Piana legunt Venetæ editiones bc et codd. ABCE; editio autem Veneta a et  codex D habent: dicitur indivisibilium intellectiva. Utraque lectio bona  est, retinenda tamen ea, quam prætulerunt Romani editores. Sicut enim actio componens et dividens dicitur uno vocabulo iudicium, et operatio, qua proceditur a notis ad cognitionem ignotorum, dicitur RATIOCINIVM; ita operatio intellectiva indivisibilium dicitur intelligentia  (Cf. infra lect. zr,) vel etiam simpliciter intellectus, non prout vocabulum istud designat facultatem intelligendi, sed actum vel habitum eius, nempe intelligere [Grice on BETTI on leggere ed inte-leggere – TEORIA DELL’ERMENEUTICA] et intellectionem (Cf. lib. I Posterior.  analytic. lect.). Aliunde dubium omne pellitur ex libro IIT  De anima, quem citat A. Ibi enim cap. v1, LIZIO habet:  'H.... τῶν ἀδιαιρέτων νόησις, indivisibilium intelligentia; et A.  hunc locum exponens lect. xi dicit. Una operationum intellectus est, secundum quod intelligit indivisibilia. Et hæc intelligentia [Cf. H. L. A. Hart on H. P. Grice on Holloway, LANGUAGE AND INTELLIGENCE] etc.  Hæc notanda esse duxi, ut novitius ediscat penes A.  et alios  Scholasticos nomine intelligentiæ proprie non designari facultatem intellectivam, sed actionem eiusdem facultatis, hoc est, cognitionem (P. 1,  qu. Lxxix, artic. x). Divisio magis accedit ad partes; compositio ad totum. In iis, quæ possunt esse et non esse, prius est non esse, quam esse.  primam operationem intellectus, idest de his quæ simplici intellectu concipiuntur, determinat  LIZIO in libro Prædicamentorum. De his vero, quæ pertinent ad secundam operationem, scilicet de enuntiatione affirmativa et negativa, determinat Philosophus in DE INTERPRETATIONE. De  his vero quæ pertinent ad tertiam operationem determinat in libro Priorum et in consequentibus, in quibus agitur de syllogismo simpliciter et de diversis syllogismorum et argumentationum speciebus, quibus ratio de uno procedit ad aliud. Et ideo secundum prædictum ordinem trium operationum, liber Prædicamentorum ordinatur  ad librum DE INTERPRETATIONE, qui ordinatur ad librum Priorum et sequentes. Dicitur ergo liber iste, qui præ manibus habetur, DE INTERPRETATIONE, quasi De interpretatione. Dicitur autem interpretatio, secundum BOEZIO,  vox significativa, quæ per se aliquid significat,  sive sit complexa sive incomplexa. Unde coniunB) Per quam scilicet intellectus etc. In editione Piana deest vocabulum intellectus, quod, licet de facili subintelligatur, adiicimus tamen explicite ex codd.  y) Interpretatio, secundum BOEZIO etc. Hæc BOEZIO habet Prooemio Edit. prim. in De interpretatione (Opp.-Basileæ). Interpretatio (ἑρμηνεία) est vox significativa, per seipsam aliquid significans. Et quia non solum propositio, quæ est vox complexa, sed  etiam nomen et verbum, quæ sunt voces incomplexæ – Grice UTTERANCE PART --, aliquid per seipsa significant – GRICE: UTTERANCE PARTS CAN MEAN --, sequitur quod, iuxta sententiam BOEZIO, ab eodem expressam (ib.), nomen et verbum subiectum DE INTERPRETATIONE constituant  recte  non solum prout sunt partes enunciationis seu propositionis,  sed etiam secundum se sumpta. Sed BOEZIO haud consentit A.,  notando quod ille interpretatur, proprie loquendo [IN SENSU LATU – GRICE], qui  exponit  non  aliquid esse verum vel falsum. Ergo interpretatio proprie erit quælibet vox per se significans, sed quæ et per se significat et simul per se continet enuntiatque – [ACKRILL – WHO states? The utterer] -- verum vel falsum. Hoc autem  proprium est vocis complexæ seu orationis, imo solius orationis enuntiativæ, quatenus hæc distinguitur ab oratione optativa et imperativa [O DEPRECATIVA] et aliis, ut in hoc ipso numero optime dicit Angelicus. Unde Enuntiatio - Non continet    Codd. - p.: determinavit. Etita  infra.  A: fn quibus.  Codd.: consequentes. A:  liber Perihermeneias, idest De etc.  Y  8  cliones  A:  et cum. et  præpositiones et alia huiusmodi non dicuntur interpretationes, quia non per se aliquid  significant. Similiter etiam voces significantes NATVRALITER – e. g. Grice : OUCH ! --, non ex proposito [that UTTERER is in pain] aut cum imaginatione  Codd.- P. omittit sunt. ACDE: determinat; 9n: dicit.    AC  omitt. ad.  proprium uniuscuiusque scientiæ partes subiecti  tradere, sicut et passiones. Patet igitur ad quam  partem philosophiæ pertineat liber iste, et quæ  sit necessitas istius, et quem ordinem teneat  inter  Logicæ libros.  4.  aliquid significandi, sicut sunt voces brutorum  animalium, interpretationes dici non possunt. Qui  enim interpretatur aliquid exponere intendit. Et  ideo sola nomina et verba et orationes dicuntur  interpretationes, de quibus in hoc libro determinatur. - Sed tamen nomen et verbum magis interpretationis principia esse videntur, quam interpretationes. Ille enim interpretari videtur, qui  exponit aliquid esse verum vel falsum. Et ideo  sola oratio enunciativa, in qua verum vel falsum  invenitur, interpretatio vocatur. Cæteræ vero orationes, ut optativa et imperativa, magis ordinantur  ad exprimendum affectum, quam ad interpretandum id quod in intellectu habetur. Intitulatur ergo  liber  iste De interpretatione, ac si diceretur De  enunciativa oratione: in qua verum vel falsum invenitur. Non autem hic agitur de nomine et verbo,  nisi in quantum sunt partes enunciationis. Est enim  colligitur quod titulus περὶ ἑρμηνείας, qui de verbo ad verbum vertitur  De interpretatione, philosophice reddi iure merito potest, De enunciativa oratione. Hinc Ammonius in prologo sui Commentarii in librum  Peri hermeneias dicit: « De interpretatione librum inscripsit, perinde  quasi hoc modo, an De enunciativa inscribas oratione, nihil intersit:  ἐπέγραψε τὸ βιβλίον περὶ ἑρμηνείας, ὡς οὐδεν διαφέρον ἢ οὕτως ἐπιγράφειν,  ἢ περὶ τοῦ ἀποφαντιχοῦ λόγου » (Venetiis, 1546, interprete Bartholomæo Sylvanio, fol. r, col. 3. - ib. græc. ed. cit. Aldi Pii Manutii).  Attamen quamvis oratio enunciativa constituat subiectum huius tractatus, non de illa solummodo hic agitur, sed etiam de nomine et verbo,  alüsque ad ipsam enunciativam orationem pertinentibus. Ratio est quia  proprium scientiæ est cognitio sui subiecti ad quod tanquam ad suum  finem ordinatur. Non autem possibile est cognoscere naturam cuiusque  subiecti nisi cognoscantur partes ex quibus constituitur (sicut ad cognoscendam hominis naturam necesse est cognoscere eius partes, tum physicas, nempe animam et corpus organicum, tum metaphysicas, scilicet  animalitatem et rationalitatem) ; neque plene iterum cognoscitur ipsum  subiectum, cognita ipsius natura, nisi etiam cognoscantur eius proprietates, seu propriæ passiones, quæ naturam ipsam subiecti consequuntur (eo modo quo capacitas sciendi in-homine sequitur eius naturam rationalem). Atqui partes seu principia ex quibus constituitur  oratio  enunciativa sunt nomina et verba. Ergo et de istis et de proprietatibus enunciationis, prout ordinantur ad principale subiectum quod  est ipsa enunciativa oratio, determinat liber iste Peri hermeneias.  Quibus constitutis, non est difficilis solutio quæstionis, quæ quoad  titulum περὶ ἑρμηνείας, præfixum huic libro ab ipso Aristotele, uti videtur, penes veteres agitabatur, quamque iterum recentiores versant.  Aspasius enim et Alexander Aphrodisiensis, uti refert BOEZIO in Prologo secundæ Ed. Commentarior. in hunc librum, de oratione hic tractari ab Aristotele iuxta titulum affirmabant: nam si proferre  aliquid oratione, ut aiunt ipsi, interpretari est, De interpretatione liber  veluti de oratione perscriptus est. Unde Alexander imperfectum addebat  esse titulum præfixum ; quia cum ἑρμηνεία sonet orationem quamcumque,  nonnisi de oratione enunciativa, jj de oratione in qua continetur verum vel falsum in libro est sermo. « Sed, respondet Boethius, qui (Ale»  xander) semel solam orationem interpretationis nomine vocari recipit,  in intellectu quoque ipsius inscriptionis ( nempe περὶ ἑρμηνείας) erravit.  Cur enim putaret imperfectum esse titulum, quoniam nihil de qua  oratione disputaret adiecerit; ut si quis interrogans quid est homo,  alio respondente animal, culpet ac dicat imperfecte illum dixisse quid  sit, quoniam non sit omnes differentias persecutus?... Eodem quoque  modo et de oratione, si quis hoc concedat primum, nihil aliud interpretatione diti nisi orationem, cur qui de interpretatione inscripserit,  et  de qua interpretatione dicat non addiderit, culpetur? Satis est enim  eum libri titulum etiam de aliqua continenti communione fecisse, ut nos  eum et de nominibus et verbis et de orationibus, cum hæc omnia uno  interpretationis nomine continerentur, supra fecisse docuimus, cum hic  liber ab eo ( Aristotele) de interpretatione nominatus est » (Loc. supra  cit. ex II Edit.). Neque Alexandro neque Boethio subscribit s. Thomas:  titulus non est imperfectus, quia ἑρμηνεία non orationem quamcumque,  sed illam quæ continet verum vel falsum seu emunciativam proprie  significat; neque est titulus communis nomini, verbo et orationi, quia  ἑρμηνεία non est λέξις, nempe dictio vel oratio quæcumque per se significans, sed significans verum vel falsum, ut dictum est: proindeque  non  comprehendit nomina et verba præcise quia per se significant aliquid, sed quatenus sunt partes τῆς ἑρμηνείας, orationis videlicet interpretativæ seu enunciativæ, a qua, sicut a principaliori subiecto liber  Præmittit autem huic operi Philosophus  prooemium, in quo sigillatim exponit ea, quæ in  hoc libro sunt tractanda. Et quia omnis scientia  præmittit ea, quæ de principiis sunt; partes autem  compositorum sunt eorum principia; ideo oportet  intendenti tractare de enunciatione præmittere de partibus eius. Unde dicit: Primum oporlet  constituere,  nomen  et quid sit verbum. 1n græco habetur, Primum  oporlet poni et idem significat. Quia enim demonstrationes definitiones præsupponunt, ex quibus concludunt, merito dicuntur positiones?. Et ideo  præmittuntur hic solæ definitiones eorum, de  quibus agendum est: quia ex definitionibus alia  cognoscuntur.  5. Si quis autem quærat, cum in libro Prædicamentorum de simplicibus dictum sit, quæ fuitdenominatur (Cf. Albert. Magn. in lib. I Perihermeneias tract. I,.c. 1,  P. 237).  λον Waitz, Aristotelis Organon græce, p.l, pag. 323, Lipsiæ 1844,—recitat et approbat sententiam Aquinatis aientis, nomen et verrum magis interpretationis principia esse quam interpretationes; verum  loquens postea de Gumposch ait: « Titulum libri plane ineptum iudicat  (Gumposch) quem equidem ferri posse putaverim, quum ἑρμηνεία de  communicatione sermonis intelligitur, cuius principia in hoc libro trasatis  duntur. Adde quod hæc s. Thomæ explicatio videtur  haud  conformis ipsi Aristoteli. In libro enim 16 respiratione  cap. ΧΙ ait: « In quibusdam lingua et ad percipiendos sapores et ad for»  mandum sermonem, xai πρὸς τὴν ἑρμηνείαν, (matura) utitur. » Hoc  loco, sicut et II. De anima, cap. vi, n. 10, ἑρμηνείαν pro sermone  usurpat Aristoteles; et pro elocutione sumit in libro .De rhetorica ad  Alexandrum capp. xxur et xxiv, Quibus cohærenter s. Isidorus in libro II  Originum seu Etymologiarum, cap. xxv, De perihermeniis Aristotelis loquens, ait: « Omnis elocutio conceptæ rei interpres est; inde  »  »  Perihermeniam nominat (Aristoteles) quam interpretationem nos appellamus.  Hisce de causis nuperus auctor libri De logica Aristotelis  existimat titulum Peri hermeneias verius verti de sermone, non  quidem generice accepto, prouti nempe est signum quodlibet sensibile  manifestativum passionum animæ (ut sumitur loco citato ex libro De  respiratione), sed prouti strictiori sensu assumitur ad efformandas  diversas propositiones.  Quæ omnia, deducta ex ipso vocabulo περὶ ἑρμηνείας non infirmant,  meo iudicio, sententiam s. Thomæ. Etenim cum, philosophice loquendo,  verum sit nomen et verbum, ex quibus enunciatio componitur, esse  potius principia interpretationis quam interpretationes, sequitur quod  interpretatio, ἑρμηνεία, proprie orationem in genere et magis etiam proprie orationem enunciativam designet. - Præterea concedimus quod elocutio conceptæ rei interpres est; sed ea de qua in hoc tractatu agitur,  elocutio est non rhetorica sed philosophica vel dialectica  refert Boethius loc. do. quæ est idem ac enunciatio, qua mens conceptam rei veritatem aut falsitatem manifestat. Et ideo sermo manifestativus  conceptuum mentis suam perfectionem propriumque finem non attingit  nisi in enunciatione. Unde merito s. Thomas dicit ἑρμηνείαν hoc est interpretationem sumi ab Aristotele pro enunciatione in titulo huius libri,   Ægidius Columna, s. Thomæ discipulus doctissimus: « Hic, inquit,  intendit determinare de compositione simplicium quidditatum, scilicet  de enunciatione sive interpretatione. Et in hoc patet subiectum huius  libri scilicet interpretatio... Et, si obiiciatur: interpretatio est locus dialecticus; ergo non est subiectum in hoc libro; dicendum quod locus  dialecticus est prout unum nomen exponitur per alia nomina; ut philosophus per hoc quod est amator sapientiæ. Sed in hoc libro est  subiectum prout est idem quod enunciatio. Unde neque nomen per  se, neque verbum dicitur interpretatio, quæ sunt partes interpretationis; et interpretatio idem est quod enunciatio » (In lib. Periherm.  Exposit. in princ.  Venetiis per Simonem De Luere 1507 fol. 47, verso,  "col. 1). Nempe Ægidius vestigia premit Magistri, quem, ut in Præfatione diximus, sub nomine Expositoris frequentissime citat.  ὃ) Merito dicuntur positiones. De hac re copiose disserit s. Thomas  in 1 Posterior., lect. v, et in II, lect. vr.  Cod. B: et merito, sed  non bene. Corrector autem huius cod. ex proprio arbitrio ef mutat in  ideo.  £) Alia cognoscuntur. Codd. omnes.- P.: alia capimus consequenter,   A lectionem habet non admittendam: et ideo præmittuntur solæ definitiones, de quibus... alia cognoscuntur.  Proprium uniuscuiusque scientiæ.  Codd.-».: retineat.  Scientia præmittit ea quæ de  principiis sunt.  idest  definire  quid  sit  ὃ  Hicomittitur ab  A et B.    (ut ex Alexandro  Codd. - p.: sit.  Triplex simplicium  dictionum  consideratio.    Codd.- p.: intellectiones.  necessitas ut hic rursum de nomine et verbo determinaretur; ad hoc dicendum quod. simplicium  dictionum triplex potest esse consideratio. Una  quidem, secundum quod absolute significant simplices intellectus *, et sic earum | consideratio pertinet ad librum Prædicamentorum. Alio modo,  secundum rationem, prout sunt partes enunciationis; et sic determinatur de eis in hoc libro; et  ideo traduntur sub ratione nominis et verbi: de  quorum ratione est quod significent aliquid cum  tempore vel sine tempore, et alia huiusmodi,  quæ pertinent ad rationem dictionum, secundum  quod constituunt enunciationem. 'T'ertio modo, considerantur secundum quod ex eis constituitur ordo  syllogisticus, et sic determinatur de eis sub ratione terminorum in libro Priorum.  9  iungit de his, quæ pertinent ad principalem intentionem, dicens: Postea quid negatio et quid  affirmatio, quæ sunt enunciationis partes: non  quidem integrales, sicut nomen et verbum (alioquin oporteret omnem enunciationem ex affirmatione et negatione compositam esse '), sed partes  subiectivæ, idest species. Quod quidem nunc supponatur, posterius autem manifestabitur.  8. Sed potest dubitari: cum enunciatio dividatur in categoricam et hypotheticam, quare de  his non facit mentionem, sicut de affirmatione et  negatione. Et potest dici quod hypothetica enunciatio ex pluribus categoricis componitur. Unde  non differunt nisi secundum differentiam unius et  multi. - Vel potest dici, et melius, quod hypothetica enunciatio non continet absolutam veritatem,  ABC: Orationum.  καὶ  significan6. Potest iterum dubitari quare, prætermissis  aliis orationis partibus, de solo nomine et verbo  determinet. Ad quod dicendum est quod, quia de  simplici enunciatione 5 determinare intendit, sufficit  ut solas illas partes enunciationis pertractet, ex quibus ex necessitate simplex oratio constat. Potest  autem ex solo nomine et verbo simplex enunciatio fieri, non autem ex aliis orationis partibus sine  his; et ideo sufficiens ei fuit de his duabus determinare. Vel potest dici quod sola nomina et  verba sunt principales orationis partes. Sub nominibus enim comprehenduntur pronomina, quæ,  etsi non nominant naturam, personam tamen determinant ?, et ideo loco nominum ponuntur: sub  verbo vero participium, quod consignificat tempus?: quamvis et cum nomine convenientiam habeat. Alia vero sunt magis colligationes partium  orationis,  significantes habitudinem unius ad  aliam, quam orationis partes; sicut clavi et alia  huiusmodi non sunt partes navis, sed partium  navis coniunctiones.  7. His igitur præmissis quasi principiis, subt) Quia de simpli enunciatione..... solas illas partes etc. Veram hanc lectionem codd. ACDE sufficimus lectioni Pianæ, quæ cum  cod. B habet: quia de simplici oratione..... solas partes etc. Etenim  lect. vir enumerantur diversæ orationis species, et de sola oratione  enunciativa, utpote quæ directe ordinatur ad scientiam demonstrativam, dicitur esse præsens consideratio; sed aliæ orationis partes ad  alias artes pertinent, puta ad rhetoricam, poéticam etc. Qua de re  vide quæ hic supra num. 3 dicta sunt tum in textu tum in nota.Sed  præterea cod. A immediate prosequitur: solas illas partes orationis etc.  Quæ lectio mihi omnino placet, et certe dubio proposito magis respondet, quam enunciationis. Sed his positis, legendum mihi videtur  in fine, non oratio, sed enunciatio; nempe: quia de simplici enunciatione determinare intendit, sufficit ut solas illas partes orationis  pertractet, ex quibus ex necessitate simplex enunciatio constat.  Ἢ) Etsi non nominant naturam, personam tamen determinant.  Codd. DE habent: etsi non naturam, personam tamen determinant.  Editio vero a legit sicut Piana: etsi non nominant (naturam) personam tamen determinant. Sensus idem est, sed retinenda lectio Piana,  utpote quæ magis perspicua. Vult enim s. Thomas quod nomen significat naturam; et quod pronomen non determinatam significat naturam, sed personam determinatam, ut ipse explicite tradit lect. 1v,  num.  13.Cod. A: etsi unam personam tantum determinant, sub  verbo etc. Quæ lectio mutila est, et sensum nullum exhibet. Etiam codd.  BC turbatam omnino atque inintelligibilem produnt lectionem, omittendo cum A verba non nominant... et ideo loco nominum ponuntur.  In.  cod.  denique B abrasa est primitiva lectio, ita ut non sit  amplius legibilis, et verba naturam, personam, secunda manu scripta  sunt.  9) Quod consignificat tempus. lta legendum est cum editione Piana  et cod.  B; non  autem, quod significat tempus, ut habent codd. ACD.  Participium enim quia participat verbum, hac de ratione conmsignificat  actionem vel passionem verbi; et ideo etiam ex consequenti significat  tempus, nempe consignificat, ut s. Thomas lect. v dicit. Verbum autem  primo et per se: significat actionem vel passionem, quæ nobis notæ  sunt in tempore. Qua de causa et ipsum verbum primo et per se non  Opp. D. Tnuowax T. I.  cuius cognitio requiritur in demonstratione, ad  quam liber iste principaliter ordinatur; sed significat aliquid verum esse ex suppositione: quod  non  sufficit in scientiis demonstrativis, nisi confirmetur per absolutam veritatem simplicis enunciationis. Et ideo Aristoteles prætermisit tractatum de hypotheticis enunciationibus et syllogismis.  Subdit autem, ef enunciatio, quæ est genus negationis et affirmationis; ef oratio, quæ est genus  enunciationis.  9. Si quis ulterius quærat, quare non facit  ulterius mentionem de voce, dicendum est quod  vox est quoddam naturale; unde pertinet ad considerationem Naturalis philosophiæ, ut patet in  secundo De anima *, et in ultimo De generatione  animalium. Unde etiam ** non est proprie orationis genus, sed assumitur ad constitutionem orationis, sicut res naturales ad constitutionem artificialium.  10.  Videtur  autem  ordo  enunciationis  esse  præposterus *: nam affirmatio naturaliter est prior  negatione, et iis prior est enunciatio, sicut genus;  significat tempus, sed significat cum tempore, seu consignificat tempus.  Sed de his plura infra. Cod. E: quod signat tempus.  t) Compositam esse. Codd. omnes et tres editiones Venetæ sæculi XV,  nec non alia 1526 legunt compositam esse. In editione Parisiensi 1660  locus  iste, si a mendis typographicis expurgetur, convenit cum editionis Pianæ lectione, quæ est: compositam nomen esse vel verbum.  Sic etiam legitur in Veneta editione Perihermen. 1557 et Opp. s. Thomæ  1595; item in Antuerpiensi 1612. Cuius autem codicis auctoritate freti Piani editores (et cum his Mallet in ed. Paris. ac Morelles in  Antuerp.) posuerint compositam nomen esse vel verbum, non dicunt;  at procul dubio non sine codicibus optimæ notæ viri doctissimi moti  fuissent ad præfatam lectionem adhibendam, si eam adhibuissent: quod  ideo dico, quia mendum existimo irrepsisse ex typographorum oscitantia  in Ven. 1557, quam deinde sequutæ sunt posteriores editiones. Sed quidquid denique hac de re sit, lectio est reiicienda: nam sensus expressus  ἃ  s. Thoma est: sicut ex eo quod nomen et verbum sunt partes integrales, seu partes necessario requisitæ ad propositionem, omnis propositio est necessario composita ex nomine simul et verbo; ita necessario  componeretur ex affirmatione simul et negatione, si ipsæ non secus ac  nomen et verbum essent partes integrales propositionis. - Cod. B non  legit, alioquin oporteret, sicut revera legendum est cum aliis codd. et  edd., sed, a quo enim oportet. ldem cod. contra textum Aristotelis et  apertum commentarium s. Thomæ (Cf. infr. n. 10) legit paulo supra:  postea quid affirmatio et negatio.  :  x) Videtur autem ordo enunciationis esse præposterus. « Syrianus  vero, inquit Boethius, cui Philoxenus cognomen est, hoc loco quærit,  cur  proponens prius de negatione post de affirmatione pronunciaverit  (Aristoteles) dicens: Primum oportet constituere quid sit nomen et  quid verbum, postea quid negatio et affirmatio » (7n lib. De interpret.  Ed. II, De signis, pag. 295). Quod quidem dubium a se propositum  solvit ipse Syrianus duabus adductis rationibus, quas primo et secundo  loco  »  recitat  s.  Thomas: « qua in expositione, addit Boethius ib., ab  Alexandri quoque opinione non recedit. »Cod. C verba omnia transcripta in principio huius notæ omittit, ac incipit: tam affirmatio; sed  ilis omissis, cur cætera transcriberet imperitus amanuensis ignoravit.  2  Lect.viin., n.20  et seq.   A: requisita est.   tur a cod. 4.  Ulterius omittiCap. vii, n. 10  et seqq. - Comment. s. Thomæ  lect. xvi.   Cap.  *vir.  Codd.  tunt etiam.  omit10  et per consequens oratio enunciatione. - Sed dicendum quod, quia a partibus inceperat enumeταῦθ, procedit a partibus ad totum. Negationem  autem, quæ divisionem continet, eadem ratione  præponit affirmationi, quæ consistit in compositione: quia divisio magis accedit ad partes, compositio vero magis accedit ad totum. Vel potest  dici, secundum quosdam, quod præmittitur negatio, quia in iis quæ possunt esse et non esse,  prius est non esse, quod significat negatio, quam  esse, quod significat affirmatio. - Sed tamen *, quia  sunt species ex æquo dividentes genus, sunt simul natura; unde non refert quod eorum præX) Sed dicendum quod quia a partibus inceperat enumerare etc.  Ita edit. Piana. Codd. BC legunt: sed dicendum (C dicendum est) quod  quia a partibus inceperat enunciare; et in hac lectione consentiunt  codd. DE. Nolo contradicere auctoritati quatuor codd., præsertim Parisiensium; at enumerare edd. Pianæ et Ven. retineo, quia sensum perspicuum exhibet, cum enunciare nonnihil obscuri habeat. Posito tamen enumerare, dubium subit num forte in principio huius numeri  legendum sit ordo enumerationis, potius quam ordo enunciationis, uti  habent codd. et edd. omnes, Cod. autem A primam partem huius senACDE: S7 lame  sunt. - Β: sed tamen sunt,  ponatur.  tentiæ sed dicendum etc. omnino omittit; alteram vero partem corrumpit  legendo: ab enuntiatione procedit ad totum. Sed et corruptam etiam  lectionem habet in principio huius numeri; videntur autem affirmationes  esse posterius: nam affirmatio est prior etc. Infra etiam legit:  negationem etiam... eadem ratione postponitur (præponitur?)... quæ  ratio consistit... quam quod significat... si tamen sunt species ex quo  dividentes.— Haec noto in specimen corruptionis huius codicis, cuius  gemmae plurimo luto foedantur; ne a me postulet lector ut σφάλματα  omnia tum huius, tum aliorum, quibus utor, codd. recenseam.  DE VOCUM SIGNIFICATIONE  Ἔστι μὲν οὖν τὰ ἐν τῇ φωνῇ τῶν i» τῇ ψυχῇ παθημάτων σύμβολα, καὶ τὰ γραφόμενα τῶν ἐν τῇ φωνῇ.  11  Sunt ergo ea quae sunt in voce, earum quae sunt in anima  passionum notae: et ea quae scribuntur, eorum quae  sunt in voce.  Καὶ ὥσπερ οὐδὲ γράμματα πᾶσι τὰ αὐτά, οὐδὲ  αἱ  αὐταί:  φωναὶ  ὧν μέντοι ταῦτα σημεῖα πρώτως, vd αὐτὸ πᾶσι παθήματα τῆς ψυχῆς, xal ὧν ταῦτα ὁμοιώματα, πραάγματα ἤδη ταὐτά.  Περὶ μὲν οὖν τούτων εἴρηται ἐν τοῖς περὶ ψυχῆς" ἄλλης  γὰρ ταῦτα πραγματείας.  SvNoPsis. Ordo dicendorum.- 2. Homini, natura sua rationali et sociali, necessariae sunt voces et scriptura. 3. Vocum  significatio, utpote quae est immediata conceptionibus intellectus,  E ad principalem considerationem Logicae. - 4. Nomen et  erbum et alia huiusmodi tripliciter habent esse, in conceptione  intellectus, in prolatione vocis et in conscriptione litterarum. Nomina, verba et orationes significant immediate intellectus  Conceptiones, et eis mediantibus res.— 6. Conceptio intellectus  lato sensu potest dici passio:— vocesque dicuntur esse signa pasSionum animae, tum quia ex passione provenit ut homo interiorem conceptum per voces alteri significare velit; tum quia  conceptio intellectus, quam significant, a rebus quodammodo oritur per modum cuiusdam passionis sensus, à quo est phantasma,  raemisso prooemio, Philosophus accedit  ad. propositum exequendum. Et  quia ea, de quibus promiserat se dix2  LU  cturum, sunt voces significativae complexae vel incomplexae, ideo praemittit tractatum  de significatione vocum: et deinde de vocibus  significativis   NEP   BCE : praedixerat.   Y:  Lect. 1v.  *,  p omittit s/gnioe A     Lect. iti,  Infra n, 8.  Infra n. 5.  *g: ex.  ΨΥ,  ΟΠ  determinat de quibus in prooemio  se dicturum promiserat.* Et hoc ibi: Nomen ergo  est vox significativa etc. - Circa primum duo  facit: primo, determinat qualis sit significatio vocum; secundo, ostendit differentiam significationum vocum complexarum et incomplexarum; ibi:  Est. autem quemadmodum etc. - Circa. primum  duo facit: primo quidem, præmittit ordinem significationis vocum; secundo, ostendit qualis sit  vocum significatio, utrum sit ex natura vel ex  impositione; ibi: Et quemadmodum nec litteræ etc.  2.  Est ergo considerandum quod circa primum tria proponit, ex quorum uno intelligitur  quartum. Proponit enim scripturam, voces et animæ passiones *, ex quibus intelliguntur res. Nam  passio est ex impressione alicuius agentis; et sic  passiones animæ originem habent ab ipsis rebus.  Et si quidem homo esset naturaliter animal solitarium, sufficerent sibi animæ passiones, quibus  ipsis rebus conformaretur, ut earum notitiam in  se  »  »  »  »  »  »  »  haberet; sed quia homo est animal naturaliter  a) Non possunt bene convivere ad. invicem : « Linguarum diversitas,  inquit s. Augustinus, hominem alienat ab homine, Nam si duo sibimet  invicem fiant obviam, neque præterire, sed simul esse aliqua mnecessitate cogantur, quorum neuter norit linguam alterius; facilius sibi  animalia muta, etiam diversi generis, quam illi, cum sint homines  ambo, sociantur. Quando enim quæ sentiunt, inter se communicare  non possunt, propter solam linguæ diversitatem, nihil prodest ad consociandos homines tanta similitudo naturæ: ita ut libentius homo sit  Et quemadmodum nec litteræ eædem omnibus, sic nec  eædem voces:  quorum autem hæ primorum primo notæ sunt, eædem  omnibus passiones animæ sunt; et quorum hæ similitudines, res etiam eædem.  De his itaque dictum est in his, quæ dicta sunt de anima:  alterius est enim negocii.  sine quo in nobis non est intelligere.- 7. Nomina et verba scripta  immediate significant nomina et verba quæ sunt in voce.- 8. Quia  nec voces articulatæ, nec litteræ sunt eædem apud omnes, ideo  non naturaliter significant, sed ex institutione humana.- Attamen  sunt quædam voces quæ naturaliter significant, et quæ propterea  eædem sunt apud omnes.— 9. Passiones seu cognitiones naturaliter res designant, ex vi requisitæ similitudinis rei cognitæ  in cognoscente; et ideo eædem sunt apud omnes. - 10. Simplices  intellectus conceptiones, quibus essentia rei cognoscitur, semper  sunt veræ et eædem apud omnes et eas primo voces significant.  11. Identitas conceptionis adserta in omnibus non est per comparationem ad voces, sed per comparationem ad res. 12. Tractatus de cognitione non pertinet ad Logicam.  unius  politicum. et sociale, necesse fuit quod. conceptiones  hominis innotescerent alis, quod fit  per vocem; et ideo necesse fuit esse voces significativas, ad hoc quod homines ad invicem conviverent. Unde illi, qui sunt diversarum linguarum, non possunt bene convivere ad invicem.  Rursum si homo uteretur sola cognitione sensitiva, quæ respicit solum ad Ac et nunc P, sufficeret sibi ad convivendum aliis vox significativa,  Sicut et cæteris animalibus, quæ per quasdam  voces, suas conceptiones invicem sibi manifestant:  sed  quia homo utitur etiam intellectuali cognitione, quæ abstrahit ab Aic et nunc; consequitur  ipsum sollicitudo non solum de præsentibus secundum /ocum et tempus *, sed etiam de his quæ  distant loco et futura sunt tempore. Unde ut homo  conceptiones suas etiam his qui distant secundum  locum et his qui venturi sunt in futuro tempore  manifestet, necessarius fuit usus scripturæ ?.  3. Sed quia Logica ordinatur ad cognitionem  de rebus sumendam, significatio vocum, quæ est  immediata ipsis conceptionibus intellectus, pertinet ad principalem considerationem ipsius; significatio autem litterarum, tanquam magis remota, non pertinet ad eius considerationem, sed  magis ad considerationem grammatici. Et ideo  exponens ordinem significationum non incipit a  »  cum cane suo, quam cum homine alieno » (De civitate Dei, lib. XIX,  cap. vit, ed. Maur.). Cod. B: unde aliqui (in marg. add. qui) sunt diversarum.. ad invicem convivere.  8) Hic et nunc, idest loci et temporis determinatio (Cf. Posterior.  analytic. lib. I, lect. xri).  Y) Secundum locum, quod Scholastici etiam dicunt secundum hic;  sicut secundum tempus determinatum dicunt secundum nunc.  9) Scripturæ vel prout communiter hoc vocabulo intelligitur, vel   Seq. c. 1.    p  omittit ad invicem.   pc omittunt solum.   A  omitt. nagis.  12   AB.  Autem deest in  Circa id autem quod dicit, earum quæ sunt  in  anima passionum, considerandum est quod  passiones animæ communiter dici solent appetilitteris, sed a vocibus: quarum primo significationem exponens, dicit: Sunt ergo ea, quæ sunt in  voce, nolæ, idest, signa earum passionum. quæ  sunt in anima. Dicit autem ergo, quasi ex præε   Ut deest in A; et  B omittit quasz.   gc: descriptione.  missis concludens: quia supra dixerat determinandum esse de nomine et verbo et aliis prædictis; hæc autem sunt voces significativæ; ergo  oportet vocum significationem exponere. Utitur autem hoc modo loquendi, ut dicat,  t  ea quæ sunt in voce, et non, voces, ut quasi continuatim loquatur cum prædictis. Dixerat enim  dicendum esse de nomine et verbo et aliis huiusmodi.  Hæc autem tripliciter habent esse. Uno  quidem modo, in conceptione intellectus; alio  modo, in prolatione vocis; tertio modo, in conscriptione litterarum. Dicit ergo, ea quæ sunt in  voce  etc.; ac si dicat, nomina et verba et alia  consequentia, quæ tantum sunt in voce, sunt πὸtæ. - Vel, quia non omnes voces sunt significativæ, et earum quædam sunt significativæ naturaliter, quæ longe sunt a ratione nominis et verbi  et aliorum consequentium; ut appropriet suum dictum  ad  ea  de quibus intendit, ideo dicit, ea  quæ sunt in voce, idest quæ continentur sub voce,  Sicut partes sub toto. - Vel, quia vox est quoddam  naturale, nomen autem et verbum significant ex  institutione  humana, quæ advenit rei naturali  sicut materiæ, ut forma lecti ligno; ideo ad designandum nomina et verba et alia consequentia  dicit, ea quæ sunt in voce, ac si de lecto diceretur, ea quæ sunt in ligno.  prout etiam scriptura comprehendit signa quæcumque sensibilia, a vocibus diversa; cuiusmodi sunt signa ideographica. ὁ  c) Concludens: quia supra dixerat etc. Codd. BC: quasi ex. præmissis concludens, ut supra dixerat etc. Cod. A: quasi... ut etiam dixerat.— Retinenda Piana, ut ex contextu est manifestum.  Ὁ Acsi de lecto diceretur etc.   Cod. A: ac^si diceretur, ea quæ sunt  in lecto. Lectio obscura: vult enim exemplo inducto s. Thomas ostendere  quod significatio est in voce eo ferme modo, quo forma lecti est in ligno.  Quam comparationem subintellectam a cod. cit. Piana ed. aliique codd.  explicite ponunt, et melius, Cod. C habet dicerentur, et amanuensis oscitanter omittit nomina et verba et, alia consequentia.  Ὁ) Andronicus posuit hunc librum non esse Aristotelis. Andronici Rhodii (flor. sæcul. Ciceronis) temeritatem. merito notat s. Thomas; sed  placet etiam addere quæ habet b. Albertus Magnus in I Peri herm. tract. I,  cap.1in fine: « Quod de auctore quidam quærunt supervacuum est et  tus  alia  sensibilis affectiones, sicut ira, gaudium et  huiusmodi, ut dicitur in Il. Ethicorum. Et  verum est quod huiusmodi passiones significant  naturaliter quædam voces hominum, ut gemitus  infirmorum, et aliorum animalium *, ut dicitur in I  Politicæ. Sed nunc sermo est de vocibus significativis ex institutione humana; et ideo oportet  passiones animæ hic intelligere intellectus. conceptiones, quas nomina et verba et orationes significant immediate *, secundum sententiam Aristotelis. Non enim potest esse quod significent  immediate ipsas res, ut ex ipso modo significandi  apparet: significat enim hoc nomen homo naturam humanam in abstractione a singularibus.  Unde non potest esse quod significet immediate  hominem singularem; unde Platonici posuerunt  quod significaret ipsam ideam hominis separatam.  Sed quia hoc secundum suam abstractionem non  subsistit realiter secundum sententiam Aristotelis,  sed. est in solo intellectu; ideo necesse fuit Aristoteli  dicere  quod voces significant intellectus  conceptiones immediate et eis mediantibus res.  6. Sed quia non est consuetum quod. conceptiones intellectus Aristoteles nominet passiones;  ideo Andronicus posuit hunc librum non esse  Aristotelis ἢ, Sed manifeste invenitur in 1 De anima quod passiones animæ vocat omnes animæ operationes ^. Unde et ipsa conceptio intel»  »  »  »  inquit, aut legitime non esse Aristotelis suspicor, sed ab aliquo qui  eo fuerit posterior addita...; aut ab eo quidem fuisse conscripta, verum  ut qui lectorem modo exercere ad rationes eas diiudicandas quæ probabiliter quidem, .non tamen vere dicerentur, voluerit. » In hanc suspicionem descendit Ammonius quia existimabat «contraria sentire in libris  »  suis omnibus videri Philosophum iis quæ hoc loco disseruntur. » Additque hanc quoque, ut ipse opinatur, causam. fuisse Porphyrio « ut hu»  iusce theorematis expositionem recusarit » (Ib. fol. 38, recto, col. 1 et 2).  Quæ sint illa contraria ad quæ alludit Ammonius non dicit, et existimo  a    pomitt. autem.  Cap. v (al. 1v),  n.2. - Comment.  S. Th. lect. v.  *,  A: aliorum huiusmodi   similium.-BCE: aliorum  similium.   Cap. 1, n. 10. Comment. s.Th.  lect. t.   ABCE  omittunt  immediate ; sed  non bene.   c: abstractam a  singularibus.  nemine posse indicari, Andronicus nonnisi sæculis posterioribus, ..  nempe XVI et XVII quatuor alicuius nominis nactus est sectatores, ne  numquam ab aliquo philosopho quæsitum. est nisi in scholis Pythagoræ: quia in illis scholis nihil recipiebatur nisi quod fecit Pythagoras.  Ab aliis autem hoc quæsitum non est; a quocumque enim  dicta erant recipiebantur, dummodo probatæ veritatis haberent rationem, Causa enim efficiens extra rem est, et ab ea res non habet firmitatem vel infirmitatem, sed potius a ratione dictorum. Fuit autem  Aristoteles huius scientiæ primus auctor; et ideo non verum dicit  Andronicus hunc librum aliis attribuens » (Opp. tom. I, pag. 238, col. 2—  Lugduni 1651). Andronicum vere ac fortiter redarguit Alexander Aphrodisiensis (floruit sæculo II æræ Christ.), qui tanta apud vetéres polluit  auctoritate, ut per antonomasiam Commentator Aristotelis vocaretur, ὁ  ἐξηγητής. Alexandri argumenta postquam retulit Boethius, - concludit :  «  Quare non est audiendus Andronicus, qui propter passionum nomen  »  hunc librum ab Aristotelis operibus separat » (Prolog. in lib. De interpretatione, Edit. altera, pag. 292). Etiam Ammonius Hermea (flor.  sæc. V), discipulus Procli, contra Andronicum hæc urget: « An vero sit  ex  »  legitimum opus (Peri hermeneias) Philosophi, nemo in Aristotelis lectione versatus, si tum orationis probabilitatem,  severum  ac  familiare   artificiosumque et  Philosopho præceptorum genus quæ in eo  traduntur, tum cum aliis eius libris consensum respiciat, dubitandum  existimabit, præter Andronicum Rhodium. » Deinde argumento deducto  vocabulo passionis refutato, concludit: « Quapropter non iure Andronicus falso librum ferri acceptam Philosopho suspicatus est» o  præfat. ad lib. De interpretatione... latina oratione reddente Bartholomæo Sylvanio. Venetiis 1546, fol. 1, verso).  Verum, licet Ammonius Hermeneiam veluti genuinum Aristotelis  foetum cum sapientioribus criticis defendat, ultimam tamen partem huius  operis (cap. xiv) quæ est de vi oppositarum propositionum ( Utrum autem contraria etc.), non esse Aristotelis suspicatur: « Quæ sequuntur,  Ludovicum Vivés (4 1540), Petrum Ramum (1$ 1572), Franciscum  tricium. (f. 1597) et Petrum Gassendi (t: 1655). Quos tamen sicut et  Andronicum merito sapientes omnes non curarunt. Nostro. sæculo in  defensionem authentiæ Logicæ Aristotelis erudita opera prodierunt.  0) Passiones. animæ. vocat omnes animæ operationes. Quæ hic  8. Thomas notat de vocabulo passionis, prout eo Aristoteles utitur ad  designandum etiam quamcumque animæ operationem, recto sensu accipienda sunt. - Possumus ergo constituere omnes operationes animge vocari, generico. vocabulo et sensu latissimo, passiones vel affectiones animæ; at non viceversa passiones animæ proprie dictæ possunt significare  omnes animæ operationes, v. g. intelligere, velle etc. Ratio est, quia operationes animæ etsi omnes conveniant in genere operationis, ad invicem  tamen distinguuntur specie, neque debet una cum alia confundi, vel in  ipso vocabulo. Ceterum ad hæc plenius intelligenda, transcribere licet  quæ s. Thomas habet p. I, qu. rxxix, art. zr: « Pati, inquit, tripliciter  dicitur, Uno modo propriissime, scilicet quando aliquid removetur ab  eo, quod convenit sibi secundum naturam aut secundum propriam  inclinationem; sicut cum aqua frigiditatem amittit per calefactionem,  et cum homo ægrotat aut tristatur. - Secundo modo minus proprie  dicitur aliquis pati ex eo quod aliquid ab ipso abicitur, sive. sit ei  conveniens sive non conveniens. Et secundum hoc dicitur pati non  solum qui ægrotat, sed etiam qui sanatur; non solum qui tristatur  sed etiam qui lætatur; vel quocumque modo aliquis alteretur vel  moveatur,  Tertio dicitur aliquis pati communiter ex hoc solo, quod  id quod est in potentia ad aliquid, recipit illud ad quod erat in potentia, absque hoc quod aliquid abiiciatur. Secundum quem modum,  omne quod exit de potentia in actum potest dici pati, etiam. cum  perficitur. Et sic intelligere nostrum est pati. » Nota etiam pulcherrimas rationes cut Aristoteles, iuxta s. Thomæ interpretationem, utatur  hic potius nomine passionum quam intellectuum, nomine nempe generico potius quam specifico (Cf. lect. 11 cit. in marg., in I De anima).  Sed heic quoque novitios ducimus  præmonendos ut caveant a confusione in quam novimus homines  etiam  doctos nostri temporis inURN  IH RARI  Aomittit νοὶ.  *pcerronee omittunt nostrum.   Cap. v, n. 2. Comment. s. Th.  lect. x.  *Codd.: nominat.    Cap. 1v, n. 10 et  seq. - Comment.  5.  Th.  lect. ix.  t  Codd.-p.: szgnificari.  c   i*eWwein o:  Ane 5  Ji gue εἴνι   pc: vocum.  Porphyrius.  quen  vw  lectus passio dici potest. -- Vel quia intelligere nostrum non est sine phantasmate: quod non est  sine  corporali passione; unde et zmaginativam  Philosophus in ΠΠ De anima vocat ** passivum  intellectum. - Vel quia extenso nomine passionis  ad omnem receptionem, etiam ipsum zntelligere  intellectus possibilis quoddam pati est, ut dicitur in  HI De anima*. Utitur autem potius nomine passionum, quam Zntellectuum: tum quia ex aliqua  animæ passione provenit*, puta ex amore vel odio,  ut homo interiorem conceptum per vocem alteri  significare velit: tam etiam quia significatio vocum refertur ad conceptionem intellectus, secundum quod oritur a rebus per modum cuiusdam  impressionis vel passionis.  7. Secundo, cum dicit: Et ea quæ scribuntur etc., agit de significatione scripturæ: et secundum Alexandrum hoc inducit ad manifestandum  præcedentem sententiam per modum similitudinis,  ΠΕ sit sensus: Ita ea quæ sunt in voce sunt signa  passionum animæ, sicut et litteræ sunt signa vocum. Quod etiam manifestat per sequentia, cum  dicit: Et quemadmodum nec litteræ etc.; inducens  hoc quasi signum præcedentis. Quod enim litteræ  significent voces, significatur per hoc, quod, sicut  sunt diversæ voces apud diversos, ita et diversæ  litteræ. Et secundum hanc expositionem, ideo non  dixit, et Jifferæ eorum quæ sunt in voce, sed ea  quæ scribuntur: quia dicuntur litteræ etiam in  prolatione et scriptura, quamvis magis proprie,  secundum quod sunt in scriptura, dicantur litteræ; secundum autem quod sunt in prolatione, dicantur elementa vocis. *- Sed quia Aristoteles non  dicit, sicut et ea quæ scribuntur, sed continuam  narrationem facit, melius est ut dicatur, sicut PorCidere, et quæ una ex rationibus est cur in Aristotelis doctrinis antilogias inveniri nonnulli contendant. Loquor de intellectu passivo et de  intellectu possibili. Porro intellectus passivi nomine designatur ab Aristotele facultas sensitiva interna, quæ est vel imaginativa, sicut dicitur  in citato tertio libro De anima, vel æstimativa, quæ frequentius nomine  intellectus passivi designatur; et ideo est facultas organica, corruptoque  corpore organico perit. At contra intellectus possibilis est facultas propria animæ humanæ, sine corporis commixtione, ab anima inseparabilis,  et ideo inorganica, spiritualis et incorruptibilis sicut anima ipsa. De utroque intellectu passim occurrit sermo in Aristotele, quem Scholastici hac  in re sequuntur: sed de uno et de altero opposita affirmantur et affirmanda sunt. Quia tamen intelligere nostrum est quoddam pati, ut audivimus a s. Thoma, et ideo intellectus possibilis est passivus quodammodo; ex hoc sumpserunt nonnulli occasionem confundendi intellectum  possibilem cum intellectu passivo: qua admissa confusione, antilogiæ  revera existunt in Aristotelis doctrina de intellectu nostro; sed de huiusmodi antilogiis non quidem Philosophus culpandus est, sed illi qui confundunt quæ Stagirita accurate distinguit.  c  Ὁ) Ex aliqua animæ passione provenit etc. Hanc rationem.tangit Boethius contra Andronicum: « Aristoteles enim, inquit, idcirco passiones animæ intellectus vocavit, quod intellectus quos sermone dicere et oratione proferre consuevimus, ex aliqua causa atque utilitate profecti sunt.  Ut enim dispersi homines colligerentur, et legibus vellent esse subiecti,  civitatesque condere, utilitas quædam fuit et causa; quocirca quæ ex  aliqua utilitate eveniunt, ex passione quoque venire necesse est. Nam ut  divina sine ulla. sunt passione, ita nulla illis extrinsecus utilitas valet  adiungi. Quæ vero sunt passibilia, semper aliquam causam atque utilitatem quibus sustententur inveniunt. Quocirca huiusmodi intellectus  qui ad aiterum oratione proferendi sunt, quoniam ex aliqua causa  atque utilitate videntur esse collecti, recte passiones animi nominati  sunt » (Prol. in lib De interpretatione, Edit. secund. pag. 292, et seq.—  edit. cit.).  x) Esse secundum naturam hic sumitur prout significat esse a nafura ut a causa, non autem prout significat esse naturæ seu inclinationi naturæ conforme; et consequenter non esse secundum naturam  non sumitur in hac quæstione quasi esse contra naturam, sed solummodo nzon esse a natura ut a causa. Quæstio enim est, utrum voces  vel litteræ habeant significationem a natura impositam, vel ab hominum  institutione et arbitrio. Quod vero significare per voces mentis conceptus  13  phyrius exposuit, quod Aristoteles procedit ulterius ad complendum ordinem significationis. Postquam enim dixerat quod nomina et verba, quæ  sunt  in voce, sunt signa eorum quæ sunt in  anima, continuatim subdit quod nomina et verba  quæ scribuntur, signa sunt eorum nominum et  verborum quæ sunt in voce.  8. Deinde cum dicit: Et quemadmodum nec  litteræ etc., ostendit differentiam præmissorum  significantium et significatorum, quantum ad hoc,  quod est esse secundum naturam, vel non esse.  Et circa hoc tria facit. Primo enim, ponit quoddam signum, quo manifestatur quod nec voces  nec  litteræ naturaliter significant. Ea enim, quæ  naturaliter significant *, sunt eadem apud omnes.  Significatio autem litterarum et vocum, de quibus  nunc agimus, non est eadem apud omnes. Sed  hoc quidem apud nullos unquam dubitatum fuit  quantum ad litteras: quarum non solum ratio significandi est ex impositione, sed etiam ipsarum  formatio fit per artem. Voces autem naturaliter  !  formantur; unde et apud quosdam dubitatum fuit,  utrum naturaliter significent. Sed Aristoteles hic  determinat ex similitudine litterarum, quæ sicut  non  sunt eædem? apud omnes, ita nec voces.  Unde manifeste relinquitur quod sicut nec litteræ, ita nec voces naturaliter significant, sed ex  institutione humana. Voces autem illæ, quæ  naturaliter significant, sicut gemitus infirmorum et  alia huiusmodi, sunt eædem apud omnes.  9. Secundo, ibi: Quorum autem etc., ostendit  passiones animæ naturaliter esse, sicut et res *, per  hoc quod eædem sunt apud omnes. Unde dicit:  Quorum autem; idest sicut passiones animæ sunt  eædem omnibus (quorum primorum ^, idest quasit conforme naturæ, sine disputatione relinquitur, quia certum, et ex  dictis n. 2 manifestum.  X) Sicut non sunt eædem etc.— Cod. A: quia sicut litteræ non eædem  apud etc. Quæ lectio materialiter conformior est verbis Aristotelis,  ut  in textu videre est.  Cod. D hoc loco magnam habet lacunam. Post  enim verba superius recitata, ea enim quæ naturaliter significant sunt  eadem apud omnes, amanuensis ex recursu eiusdem verbi omæs distractus, immediate prosequitur: easdem: quia si quis a nota discordat ;  quæ sunt verba n. 10 circa medietatem. Error est autem nofa pro vero,  ut  lector per se intelligit.  Codex etiam B omittit verba: unde manifeste. relinquitur, quod sicut nec litteræ ita nec voces.  u) Quorum primorum etc. Verbum primorum, quod hic a s. Thoma  exponitur, non est in textu græco, ubi solummodo habetur: quorum  autem hæ primo notæ (seu signa) sunt; ὧν μέντοι ταῦτα σημέϊα πρώτως. Notat Theodorus Waitz (Aristotelis Organon græce, tom.I,  pag. 123 in notis.- Lipsiæ) in duobus codd. Laurentianis legi πρῶτον. Ex utraque lectione facilis digressio amanuensium ad πρωτῶν græce  et primorum latine. At si s. Thomas legit primorum, mentionem tamen  haud facit lectionis quæ exhibetur a Piana: primorum primo. Boethius  habet primo, sed non primorum; codex vero A habet primorum, sed  non primo. Optime tamen notat Angelicus quod passiones comparantur ad voces sicut primum ad secundum, quia cum voces non. proferantur nisi ad exprimendum interiores animæ passiones, prius sunt  animæ passiones et postea voces (Cf. lect. seq. n. 1). Sed et ulterius notat  quod voces ab Aristotele dicuntur notæ seu signa passionum ; passiones  vero non signa dicuntur rerum, sed similitudines naturales; proindeque  sunt eædem apud omnes, et non ex institutione. Quæ s. Thomæ interpretatio et intimius penetrat mentem Aristotelis, et una cum dictis num, 5  respondet interpretationi tum. Boethii tum Ammonii, qui non primorum  sed primo (πρώτως) legunt: « Quorum tamen, ait Ammonius, hæc SIGNA sunt primum, hæc, inquiens, quæ voce continentur, hoc est nomina  et verba. Quorum ergo hæc signa primum sunt, dicit autem conceptuum: nam res quoque ab his, non tamen proxime, sed interiacentibus  significantur conceptibus. At conceptus non aliis etiam sese  interserentibus, sed primum ac proxime connotantur. Itaque quorum  signa primum sunt ea quæ in voce consistunt, hoc est significativa,  ac  velut notæ, hi sunt conceptus: qui affectus animi sunt iidemque  1.   omnibus; atque ob id natura » (Op. sup. cit. sect. I, 8. τι, pag. 4,  col.  Cf. Boeth. Op. cit. ed. π, 8. De signis, pag. 302—3.) Igitur   Codd. - p. : earum, nempe passionum, quæ etc.    ABC : Sunt.  ABC: et  CE et  lius A:   λ  róbabiQc.  Cf. lect. iv, nn.  II,12.  Codd., excepto  D.- P.: Sicut res.  o9  14  rum passionum primarum, Ze, scilicet voces,  sunt nofæ, idest signa; comparantur enim passiones animæ ad voces, sicut primum ad secundum: voces enim non proferuntur, nisi ad exprimendum interiores animæ passiones), et res  quid est, idest essentiam rei, ut dicitur in III De  anima *; referendum est hoc ad simplices intellectus  conceptiones (quas significant voces incomplexæ), quæ sunt eædem apud omnes: quia,  si quis vere * intelligit quid est homo, quodcunque aliud aliquid, quam * hominem apprehendat,  non intelligit hominem. Huiusmodi autem simplices  ces  p: simpliciter.  y  conceptiones intellectus sunt, quas primo vosignificant. Unde dicitur in IV Metaphysicæ quod ratio, quam significat nomen, est definitio.  Et ideo signanter dicit: Quorum primorum hæ  A:  *pg:  non cognoscuntur.  per  dam.  quamCodd. - p. : in  omnibus.  Boethius  Cf. lect. seq.,  n. 3.  etiam eædem, scilicet sunt apud omnes, quorum,  idest quarum rerum, Aæ, scilicet passiones animæ  sunt similitudines. Ubi attendendum est quod litteras dixit esse notas, idest signa vocum, et voces  passionum animæ similiter *; passiones autem animæ dicit esse similitudines rerum *: et hoc ideo,  quia res non cognoscitur * ab anima nisi. per aliquam * sui similitudinem existentem vel in sensu  vel in intellectu.  Litteræ  autem ita sunt signa  vocum, et voces passionum, quod non attenditur  ibi aliqua ratio similitudinis, sed sola ratio institutionis, sicut et in multis aliis signis: ut tuba est  signum belli. In passionibus autem animæ oportet  attendi rationem similitudinis ad exprimendas res,  quia naturaliter eas designant, non ex institutione.  10. Obiiciunt autem quidam ^, ostendere volentes  contra  hoc quod dicit passiones animæ,  quas significant voces, esse omnibus * easdem.  Primo quidem, quia diversi diversas sententias  habent de rebus, et ita non videntur esse eædem  apud omnes animæ passiones. - Ad quod respondet  Boethius quod Aristoteles hic nominat passiones  animæ conceptiones intellectus, qui numquam decipitur; et ita oportet eius conceptionés esse apud  omnes easdem: quia, si quis a vero discordat, hic  non intelligit. - Sed quia etiam in intellectu potest  esse  falsum, secundum quod componit et dividit *, non autem secundum quod cognoscit quod  primo est germana lectio Aristotelis; sed philosophice loquendo etiam  primorum ab ipso Aristotele non recusaretur in sensu a s. Thoma explicato tum in hoc numero, tum in fine sequentis, ubi pulcherrime illud  primorum refert ad primas mentis conceptiones quas voces primo  significant, et in quibus veritas per se loquendo semper invenitur, ut  in sequenti nota o explicabitur.  v) Passiones autem animæ dicit esse similitudines rerum. Notat hic  Ægidius (fol. 47 verso, col. 2, ed. cit.) quod quatuor nomina quæ passim  recurrunt, scilicet passio, similitudo, intellectus, conceptus, idem penitus  significant; sed a diversis proprietatibus imponuntur. Nam similitudo rei  prout imprimitur per quamdam impressionem in anima, dicitur passio  (sumpto hoc vocabulo in sensu explicato a s. Thoma in nota 0); et similitudo  dicitur  per comparationem ad rem, cuius est similitudo; sed  prout est in intellectu dicitur intellectus; prout per eam ab intellectu res  apprehenditur, dicitur conceptus.  0) Obiiciunt autem quidam etc. Hos inter Boethius (Prol. in lib. De  interpretat. Ed. II, pag. 303) nominat Herminum, Alexandri Aphrodisiénsis magistrum, et Aspasium. Et huius est obiectio, quæ in hoc numero  versatur; quæ vero n. sequenti expenditur est obiectio Hermini. Responsionem autem Boethii (quæ ib.legitur) s. Thomas admittit, eam tamen  coarctando ad simplices animi conceptiones, in quibus per se loquendo  veritas semper invenitur, sicut hic probatur. Ait enim Boethius contra  Aspasium: Neque fieri potest, ut qui quod bonum est, malum esse arbitretur, similitudinem boni mente conceperit.— Quæ verba si intelligantur  de simplici boni apprehensione vera sunt: non enim fieri potest ut aliquis  percipiendo bonum, illud non percipiat; quod contingeret si pérceptioni  simplici inesset falsum. At si eadem verba intelligantur de iudicio, vera  esse nequeunt: quippe quod, consentiente Boethio, iudiciis nostris sicut  verum inest, ita quandoque subest falsum; et inde est quod homines  judicant quandoque malum bonum et bonum malum.  Dixi quod in simplici mentis apprehensione, qua cognoscitur quod  notæ sunt, ut scilicet referatur ad primas conceptiones a vocibus primo significatas.  11.  Sed adhuc obiiciunt aliqui de nominibus  æquivocis, in quibus eiusdem vocis non est eadem passio, quæ significatur apud omnes. Et respondet ad hoc Porphyrius quod unus homo,  qui vocem profert, ad unam intellectus conceptionem significandam eam refert; et si aliquis  alius?, cui loquitur, aliquid aliud intelligat, ille qui  loquitur, se exponendo, faciet quod referet intellectum ad idem ^. - Sed melius dicendum est quod  intentio Aristotelis non est asserere identitatem  conceptionis animæ per comparationem ad vocem,  ut  ces  scilicet unius vocis una sit conceptio: quia vosunt diversæ apud diversos ; sed intendit asserere identitatem conceptionum animæ per comparationem ad res, quas similiter dicit esse easdem.  12. Tertio, ibi: De his itaque etc., excusat  se a  diligentiori harum consideratione: quia quales sint  animæ passiones, et quomodo sint rerum similitudines, dictum est in libro De anima. Non enim  hoc pertinet ad logicum negocium, sed ad naturale.  quid est seu essentia rei non est per se loquendo falsitas, sed semper  per se veritas: nam per accidens contingit in simplici apprehensione esse  deceptionem seu falsitatem, non quidem ratione ipsius simplicis apprehensionis, sed ratione compositionis intervenientis, Et hoc ex duplici capite.  Vel quia definitio unius rei alteri tribuitur, sicut si essentia vel definitio  circuli attribueretur triangulo; vel quia partes definitionis non cohærent  sibi invicem, sicut si in definitione animalis poneretur insensibile,  dicendo quod, animal est vivens insensibile. Quæ definitio est falsa simpliciter non ratione apprehensionis, sed ratione compositionis. Quæ  compositio ideo accidit, quia in definito animali (et idem de similibus  dicatur) partes assignare licet seu metaphysicas seu physicas. Quocirca  in perceptione rerum quarum in definitione nulla est compositio, non potest  sub hoc respectu esse deceptio, sed aut vere intelliguntur aut nullo modo  (Cf. s. Th. præter loc. cit. in nota marg.,  p.I, qu. xvr, artic, 11; item  qu. xvir, artic. mr). In sequenti lectione s. Thomas declarat quomodo  veritas sit in prima mentis operatione. De quatuor vero modis quibus  aliquid dicitur pars videsis lib. V Metaphys. lect. xxt.  x) Et si aliquis alius etc.— Cod. D: sed si alius etc.— B: et si aliquis.   ACE: et si alius etc. Et hæc lectio magis placet.  e) Faciet quod referet intellectum ad idem. - Codd. AD: faciet  quod refertur ( &: refét) intellectum ad idem.  BCE: faciet quod refert (BC: referet?) intellectum ad idem. Adiicimus ergo ex omnibus  codd. vocabulum intellectum, quo lectio magis perspicua efficitur: dummodo per intellectum non potentia seü facultas intellectiva designetur,  sed res intellecta seu-mudus conceptus mentis, qui natura sua ordinem  dicit ad obiectum intellectum. Editio Veneta a habet eamdem lectionem,  nisi quod, ex errore procul dubio typothetarum, non intellectum sed  intelligit refert: quæ forte occasio fuit cur duæ aliæ Venetæ editiones  bc  (quas sequitur P.) imo et editiones etiam Venetæ 1526 et 1557  omiserint intellectum: verbum enim intelligit nullum sensum hoc loco  habet.   Cap. v1, n. 1 et  sede Comment.  s.  ΤῊ. lect. xr. Cf.p.I,qu..xxxv,  artic. vi.  "   A:  nunc.  p melius: quidquid aliud quam  etc.   Commen.s.Th.  lect.vii.-Ed. Did.  lib. III, cap.1iv,  n. 5 et seq.  Porphyrius i  e  *A : assignare:  et ita infra.   6.  Locis sup. cit.  n.  .  DE DIVERSA VOCUM SIGNIFICATIONE  Ἔστι δ᾽, ὥσπερ ἐν τῇ ψυχῇ ὁτὲ μ  ἀληθεύειν ἢ ψεύδεσθαι, ὁτὲ δὲ ἤδη ᾧ  ὑπάρχειν θάτερον, οὕτω xol ἐν τῇ  περὶ γὰρ σύνθεσιν καὶ διαίρεσίν ἐστι τὸ  ἀληθές.  φωνῇ"  ψεῦδος καὶ τὸ  Τὰ μὲν οὖν ὀνόματα αὐτὰ καὶ τὰ ῥήματα ἔοιχε τῷ ἄνευ  συνϑέσεως καὶ διαιρέσεως νοήματι, οἷον τὸ ἄνθρωπος,  ἢ τὸ λευχόν, ὅταν μιὴ προστεθῇ vv οὔτε γὰρ ψεῦδος  οὔτε ἀληθές πω.  Σημεῖον δ’ ἐστὶ τοῦδε" xal γὰρ ὁ τ ἀγέλαφος σημαίνει μέν τι; οὔπω. δὲ ἀληθὲς ἢ jedes. ἂν μὴ τὸ  εἶναι ἢ τὸ μιηὴ εἶναι προστεθῇ. ἢ ἁπλῶς 7 χκατὸ  χρόνον.  Est autem, quemadmodum in anima aliquoties quidem  intellectus sine vero vel falso, aliquoties autem cui iam  necesse est horum alterum inesse; sic etiam in voce:  circa compositionem enim et divisionem est veritas falsi15  tasque.  Nomina igitur ipsa et verba consimilia sunt sine compositione vel divisione intellectui; ut est, homo vel album,  quando non additur aliquid: neque enim adhuc verum  aut falsum est.  Si$num autem huius est, etenim hircocervus significat quidem aliquid, sed quod nondum verum vel falsum sit,  si non (τὸ) esse vel (τὸ) non esse addatur, vel simpliciter vel secundum tempus.  A: quædam au  tem non.   Cf. lect. præc.,  n. 9.  Lect. 1, n. t,  Cap. vr, n. 1. Comment. s. Th.  lect. xi.   EE  ABCE: Zslorum.   SxyNoPsis.— r.Quia voces ordinantur ad exprimendas præcedentes intellectus conceptiones, ex differentia quæ est circa conceptiones intellectus assignatur differentia quæ est circa significationes  vocum.- 2. Ergo sicut in conceptionibus intellectus, ita in vocibus  eas  significantibus aliquoties est veritas vel falsitas, aliquoties  non.—- 3. In sola secunda mentis operatione, quæ est iudicium,  invenitur veritas vel falsitas.- 4. Resolvitur primum dubium.  Ea  quæ sunt circa intellectum dupliciter considerari et nominari  possunt, secundum se et secundum rationes rerum, quarum sunt  ideales similitudines. In se considerata, comparantur inter se a  mente nostra, et semper quodammodo componuntur; in ordine  ad res aut componuntur iudicio affirmativo aut dividuntur iudicio negativo.- 5. Alterum dubium proponitur. Et primo arguitur  ex  veritate rei; secundo ex veritate sensus; tertio ex veritate Zntellectus divini.  Prænotamen primum. Veritas in aliquo invenitur dupliciter: uno modo sicut in eo quod est verum, seu sicut  in subiecto vero; alio modo sicut in dicente vel cognoscente verum. Hoc secundo sensu asseritur verum non habeti a cognoScente nisi per iudicium (Cf. lect. vri, 3). 7. Prænotamen alterum. Verum dicitur de re quacumque per respectum ad intellectum,  vel ut de mensura, vel ut de mensurato. Primo modo res naturaIr  ostquam Philosophus tradidit ordinem  (Q9 JO significationis vocum, hic agit de diA  SEX versa vocum significatione: quarum  quædam significant verum vel falCA  sum, quædam *non. Et circa hoc duo facit: primo,  præmittit differentiam ; secundo, manifestat eam;  ibi: Circa compositionem enim etc. Quia vero conceptiones intellectus præambulæ sunt ordine naturæ vocibus, quæ ad eas exprimendas proferuntur “, ideo ex similitudine differentiæ, quæ est circa  intellectum, assignat differentiam, quæ est circa  significationes vocum: ut*scilicet hæc manifestatio non solum sit ex simili, sed etiam ex causa  quam imitantur effectus.  2.  Est  ergo  considerandum quod, sicut in  principio dictum est *, duplex est operatio intellectus, ut traditur in III De anima*; in quarum  una non invenitur verum et falsum, in altera autem  invenitur. Et hoc est quod dicit quod in  anima aliquoties est intellectus sine vero et falso,  aliquoties autem ex necessitate habet alterum horum. Et quia voces significativæ formantur ad  «) Quæ ad eas exprimendas proferuntur.  A: cum ad eas exprimendas proferantur. — BCE: quia ad eas etc.- D: et ad eas etc.  — Retinemus lectionem Pianam.— B omittit proferuntur.  8) Veritas et falsitas est etc. Ita codd., et est lectio melior Piana:  veritas et falsitas consistit etc. At cod. D erronee habet: veritas et falsitas est contra.  les dicuntur veræ in ordine ad intellectum creatum, cuius veritas  dependet a veritate rei.— Altero modo in ordine ad intelléctum  divinum a quo dependet sicut a causa veritas rerum.- 8. Respondetur primæ obiectioni. Quælibet res vera est secundum quod  per propriam formam imitatur artem divini intellectus. Seu veritas  est in re sicut in subiecto vero (Cf. n. 6).—9. Solvitur altera obiectio. In sensu et in simplici mentis apprehensione est veritas, sicut  in eo quod est verum (ut in primo prænotamine), non autem sicut  in cognoscente veritatem, quod est cognoscere habitudinem conformitatis cognoscentis ad rem cognitam, seu dicere rem ita esse  in seipsa vel non esse; quod sine iudicio esse nequit, et sensui  atque simplici apprehensioni non convenit.— ro. Respondetur tertiæ obiectioni, concedendo quod in intellectu divino sit veritas  absque compositione vel divisione; sed hic est sermo de solo intellectu humano.- 11. Corollarium. Ergo nomina et verba divisim  accepta non significant veritatem aut falsitatem intellectus, quia  non exprimunt iudicium (Cf. lect. v, nn. 17-18).- 12. Excluditur  instantia de responsionibus ad interrogationes, deque verbo primæ et secundæ personæ, et exceptæ actionis. In his enim compositio est implicita.- 13. Corollarium confirmatur adducto exemplo de nominibus compositis, seorsum a verbo acceptis.  exprimendas conceptiones intellectus, ideo ad hoc  quod signum conformetur signato, necesse est  quod etiam vocum significativarum similiter quædam significent sine vero et falso, quædam autem cum vero et falso.  ^  3. Deinde cum dicit: Circa compositionem etc.,  manifestat quod dixerat. Et primo, quantum ad id  quod dixerat de intellectu; secundo, quantum ad  id  quod dixerat de assimilatione vocum ad intellectum; ibi: Nomina igitur ipsa et verba etc.  Ad ostendendum igitur quod intellectus quandoque est sine vero et falso, quandoque autem cum  altero horum, dicit primo quod veritas et falsitas est ^ circa compositionem et divisionem. Ubi  oportet intelligere quod una duarum operationum  intellectus est indivisibilium intelligentia: in quantum  scilicet intellectus intelligit absolute  cuiusque rei quidditatem sive essentiam per seipsam,  puta quid est homo vel quid album vel quid  aliud huiusmodi 7, Alia vero operatio intellectus  est, secundum quod huiusmodi simplicia concepta simul componit et dividit ?. Dicit ergo quod  p) Vel quid aliud huiusmodi. Optima est hæc Piana lectio, eamque ideo retinemus, Variant codices. ABC: vel aliquid aliud (aliud  omittitur ab A) huiusmodi; sed aliquid non satis indicat quidditatem,  de qua s. Thomas loquitur.—D: vel alia huiusmodi.—E: vel aliud huius.  9) Componit et dividit. Nomine compositionis in operationibus intellectualibus utitur Aristoteles ad designandum iudicium affirmativum ;    Seq. 6.1.  Autem ex codd.   Β: quod quid est  homo.   4  Y  omittit smplicia. K  ο  VM  16  in hac secunda operatione intellectus, idest componentis et dividentis, invenitur veritas et falsitas:  5. Ulterius autem videtur quod non solum  in compositione et divisione veritas consistat. Primo   Cap. v1, n.r. Comment. s. Th.    n.  cp: contra hoc.  Cf. lect. præc.,  9.  A: considerationem; alii codd. :  considerationes.  Sed  relinquens quod in prima operatione non  invenitur, ut etiam traditur in III De anima.  4.  circa hoc primo videtur esse dubium: quia cum divisio fiat per resolutionem ad  indivisibilia sive simplicia, videtur quod sicut in  simplicibus non est veritas vel falsitas, ita nec in  divisione. - Sed dicendum est quod cum conceptiones intellectus sint similitudines rerum *, ea  quæ circa intellectum sunt dupliciter considerari  et nominari possunt. Uno modo, secundum se: alio  modo, secundum rationes rerum quarum sunt  similitudines. Sicut imago Herculis secundum se  quidem dicitur et est cuprum; in quantum autem  est  similitudo  Herculis  nominatur  Sic  etiam, si consideremus ea quæ sunt circa intelle/07mo.  quidem, quia etiam res dicitur vera vel fal88, sicut dicitur aurum verum vel falsum. Dicitur etiam quod ens et verum convertuntur. Unde  videtur quod etiam simplex conceptio intellectus,  quæ est similitudo rei, non careat veritate et falsitate. -- Præterea, Philosophus dicit in lib. De anima quod sensus propriorum sensibilium semper  est  verus; sensus autem non componit  vel dividit; non ergo in sola compositione vel divisione  est veritas. - Item, in intellectu divino nulla est  compositio, ut probatur in XII Melaphysicæ; et  tamen ibi est prima et summa veritas; non ergo  veritas  sionem.  est 'solum circa compositionem et diviLib. II, c. vr,  n. 2. - Comment.  s. Th.lect.xur.- Et  lib. III, cap. ur,  n.12.Comment.  s.  Th. lect. 1v.  ε  6. Ad huiusmodi igitur evidentiam conside- sc omin. igictum secundum se, semper est compositio, ubi | randum est quod veritas in aliquo invenitur du- sequens es  est veritas et falsitas; quæ nunquam invenitur in  intellectu, nisi per hoc quod intellectus comparat unum simplicem conceptum alteri. Sed si repliciter: uno modo, sicut in eo quod est verum:  alio modo, sicut in dicente vel cognoscente verum. Invenitur autem veritas sicüt in eo quod  feratur ad rem, quandoque dicitur compositio,  quandoque dicitur divisio. Compositio quidem,  quando intellectus comparat unum conceptum alteri, quasi apprehendens coniunctionem aut identitatem rerum, quarum sunt conceptiones; divisio  autem, quando sic comparat unum conceptum  alteri,  A omittit e£ etut apprehendat res esse diversas. Et per  hunc etiam modum in vocibus affirmatio dicitur  compositio, in quantum coniunctionem ex parte  rei significat; negatio vero dicitur divisio, in quantum significat rerum separationem.  et nomine divisionis ad designandum iudicium negativum. Aristotelem  sequuti sunt Scholastici, et bene. Revera enim mens in iudiciis affirmativis dicit prædicatum inesse subiecto, et ideo quasi componit prædicatum cum subiecto in quadam ideali unitate; quam in iudiciis negativis quia negat, ideo in istis dividit prædicatum a subiecto.— Et hac  etiam de ratione prædicatum passim vocatur a Scholasticis passio (et  passio propria prædicatum exprimens aliquid proprium, idest a subiecto inseparabile): nam in iudiciis affirmativis subiectum concipitur ut  recipiens quodammodo prædicatum; et omnis receptio extensa significatione potest dici passio, ut lect. præced., n. 6 in nota 0 cum ipso  s. Thoma explicavimus.  At ex eo quod iudicium componit, non sequitur quod ipsum sit actus mentalis compositus. Plura præcedunt  quidem iudicium, quæ requirunt pluritatem actuum mentalium, sicut  sunt apprehensiones subiecti et prædicati, eorum ad invicem comparatio; at hæc sunt præsupposita iudicii, non iudicium ipsum, quod  totum  seu  perficitur  in  affirmanda (est) vel neganda (mom est) unitate  identitate prædicati et subiecti. Et illa sive affirmatio sive negatio  est actus simplex, sicut actus simplex est apprehensio. - Quæ omnia ut  paucis comprehendamus, dicimus quod iudicium est actus simplex ex  parte intellectus iudicantis, et compositus ex parte rerum iudicatarum.  Unde iudicium affirmativum ideo componit, quia affirmat coniunctionem  seu  identitatem rerum; et iudicium negativum ideo dividit quia negat  illam rerum identitatem seu coniunctionem, nempe affirmat earumdem  inter se divisionem (Cf. VI Metaphys. lect. 1v).  €) In XII Metaphysicæ. Ita. Piana. At codd. ABC: in XI MetaphySicorum, seu Métaphysicæ. In Commentariis s. Thomæ sententia ista  Aristotelis habetur XII Metaphys. lect. vr; at in ed. Didot est lib. XI,  cap. vr, n. 3.: Ἔστι δὲ τὸ fy καὶ τὸ ἁπλοῦν. Notandum est opus Metaphysicæ Aristotelis varie a variis fuisse in X, vel XI vel XII liet  bros, imo etiam in XIII, et XIV divisum. Quæ divisionum varietas  sicut  quæstiones de authentia quarumdam partium huius Operis  haud s. Thomam latuerunt, ut data occasione demonstrabimus. Interea  remittimus criticum lectorem ad lect. xr, lib. IIl De anima. Sed hæc innuisse sufficiat: hæc enim quæstio suum habet locum in Metaphysica  Aristotelis.  t) Est bonum intellectus. Unus codex E legit: est obiectum intellectus; cui lectioni consentire videtur C, sed corrigitur per bonum. Quæ  lectio  verum enunciat, eamque passim adoptat et explicat s. Thomas  dicendo: verum est obiectum intellectus. Etenim quia verum est obiectum  intellectus, et obiectum cuiusque facultatis est eius perfectio et  bonum; ideo dicitur quod verum sit bonum intellectus. Utraque ergo  lectio  vera est; at hoc loco retinenda est lectio Piana, quia s. Thomas  citat VI Ethicorum (cap. rt, n. 3), et ib. lect. n ipsemet habet: Verum abest  verum tam in simplicibus, quam in compositis; sed sicut in dicente vel cognoscente verum,  non invenitur nisi secundum compositionem et  divisionem. Quod quidem sic patet.  7.  Verum enim, ut Philosophus dicit in VI  Ethicorum, est bonum intellectus. Unde de quocumque dicatur verum, oportet quod hoc sit per  respectum ad intellectum. Comparantur autem ad  intellectum voces quidem sicut signa, res autem sicut ea quorum intellectus sunt similitudines. Considerandum autem quod aliqua res comparatur ad  solutum est bonum eius (intellectus), et falsum absolutum est malum  ipsius.  Attendat tamen novitius et, ex eo quod verum dicitur bonum. seu  obiectum intellectus, non inferat (sicut quidam erronee intulerunt) ens  haud intelligi a nobis posse nisi ratio veri intelligatur, eo modo quo  visus e. g. non videt sensibile nisi sub ratione colorati. Hæc enim illatio  est  contra veritatem et contra mentem s. Thomæ. Est contra veritatem: nam verum idem realiter est ac ens, eo nempe sensu quod verum est ipsum ens, addita relatione rationis, quæ relatio est ordo seu  respectus ad intellectum, sicut hic docet s. Thomas. Atqui absolutum  per se intelligitur sine sua relatione quæ ipsi a ratione superadditur,  imo præintelligitur suæ relationi. Ergo ens potest intelligi imo et intelligitur antequam intelligatur eius ratio veri, seu relatio ad intellectum.  Est contra mentem s. Thomæ: ipse enim p. 1, qu. xvi, artic. πὶ ad 3  docet:  »  «  Cum dicitur quod ens non potest apprehendi sine ratione  veri, hoc potest dupliciter intelligi. Uno modo, ita quod non apprehendatur ens, nisi ratio veri assequatur apprehensionem entis. Et sic  locutio habet veritatem ('et hoc sensu verum dicitur bonum intellectus ).  Alio modo, posset sic intelligi quod ens non posset apprehendi, nisi  apprehenderetur ratio veri. Et hóc falsum est. Sed verum non potest  apprehendi, nisi apprehendatur ratio entis, quia ens cadit in ratione  veri (nam et ratio veri est ens). Et est simile, sicut si comparemus  intelligibile ad ens: non enim potest intelligi ens, quin ens sit intelligibile. Sed tarnen potest intelligi ens, ita quod non intelligatur eius  intelligibilitas.  Et  similiter ens intellectum est verum, non tamen  intelligendo ens, intelligitur verum. »  ]  7). Considerandum autem etc. Principium quod heic enunciatur et  sæpe sæpius inculcatur a s. Thoma, maximi momenti est; quippe quod  in ipso philosophia nostra tota fundatur. Principium est: Res maturalis non dicitur esse vera per comparationem ad intellectum nostrum,  scilicet veritas rei non efficitur ab intellectu nostro, et ideo ab ipso ut a  causa non dependet. -- Ratio est quia ems et verum convertuntur, seu  sunt  realiter  una  eademque res, quamvis per rationem distinguantur, videlicet quamvis ratio nostra distinguat in ente conceptum veritatis  a  conceptu entitatis eius. Ex quo consequitur quod si intellectus  noster efficeret rem quoad suam veritatem, efficeret etiam eam quoad  suam entitatem ; consequenter tantum haberet res de entitate et veritate  quantum ei daretur ab intellectu. Et quia intellectus rem efficeret,  quatenus eam intelligeret, et una simul eam intelligeret quatenus eam  efficeret; impossibile foret rém non esse id quod intelligitur ab intellectu. In hac autem conformitate intellectus nostri iudicantis cum re  consistit veritas nostræ cognitionis. Ergo impossibile foret falsitatem  inesse iudiciis nostris; etiamsi de una eademque re iudicia opposita enunn  CA  RI  ἢ...  IRR  ἀνεμενω  2  CAISSES  INANNOTETETIRIN  m  CAP. I, LECT. III    Quidem ex 4.  Cod. p. - ABC:  æstimantes. - E  p: extimantes.    Ut supra.  t  Cod. 4:  cia.- BC:  cialia.  *Aomittit esse.  x   ag: unde etiam. -c: unde et.  *Cap. IX, n.  3.Com bant, a. Thlect. xv.  intellectum dupliciter.- Uno quidem modo, sicut  mensura ad mensuratum, et sic comparantur res  naturales ad intellectum speculativum humanum.  Et ideo intellectus dicitur verus secundum quod  conformatur rei, falsus autem secundum quod discordat a re. Res autem naturalis non dicitur esse  vera per comparationem ad intellectum nostrum,  sicut posuerunt quidam antiqui naturales, existimantes  rerum veritatem esse solum in hoc, quod  est videri: secundum hoc enim sequeretur quod  contradictoria essent simul vera, quia contradictoria cadunt sub diversorum opinionibus. Dicuntur  tamen res aliquæ veræ vel falsæ per comparationem ad intellectum nostrum, non essentialiter  vel formaliter, sed effective, in quantum scilicet  natæ sunt facere de se veram vel falsam existimationem *; et secundum hoc dicitur aurum verum  vel falsum.- Alio autem modo, res comparantur  ad intellectum, sicut mensuratum ad mensuram, -ut patet in intellectu practico ^, qui est causa rerum.  Unde opus artificis dicitur esse verum, in  quantum attingit ad rationem artis; falsum vero,  in quantum deficit a ratione artis.  8. Et quia omnia etiam naturalia comparantur ad intellectum divinum, sicut artificiata ad  artem, consequens est ut quælibet res dicatur  esse vera secundum quod habet propriam formam, secundum quam imitatur artem divinam.  Nam falsum aurum est verum aurichalcum. Et  hoc modo ens et verum convertuntur, quia quælibet res naturalis per suam formam arti divinæ  conformatur*. Unde Philosophus in I Physicæ **,  formam nominat quoddam divinum. nem  9. Et sicut res dicitur vera per comparatioad  suam mensuram, ita etiam et sensus  vel intellectus, cuius mensura est res extra animam. Unde sensus dicitur verus, quando per  formam suam conformatur rei extra animam existenti. Et sic intelligitur quod sensus proprii senciaremus : quia etiam in iudiciis oppositis res, quia efficitur a nobis, non  aliter est quam a nobis enunciatur. Quæ cum sint absurda, sequitur  entitatem et veritatem rei non effici ab intellectu nostro; sed veritatem  intellectus nostri, hoc est nostrarum cognitionum, causari ab entitate et  veritate rei: cui si iudicia nostra conformantur, vera sunt; si non conformantur falsa sunt.  Ex his sequuntur duo corollaria, quæ ipse s. Thomas tradit: Primum corollarium est quod res naturales dicuntur veræ per comparationem ad intellectum nostrum, non quidem essentialiter (quia non a  nobis habent rationem entifatis), neque formaliter (quia non a nobis  habent rationem formalem veritatis), sed causaliter, quia revera ex  ipsis, ut a causis generatur in nobis cognitio vera, quando eas cognoScimus, ut in seipsis sunt.  Alterum corollarium est quod res (et consequenter intellectus noster,  et ipsæ ideæ nostræ, quæ etiam res quædam sunt) dicuntur esse veræ  formaliter per ordinem essentialem ad intellectum divinum, non secus ac  effectus dicitur essentialiter per ordinem ad suam causam. Ens enim et  verum, ut dictum est, quamvis ratione differant, realiter tamen sunt  idem. Porro res omnes creatæ a Deo sunt, a quo ad existentiam sunt  productæ. Et quia Deus per intellectum agit, necesse est ut ipsarum  rerum ideæ in mente divina ab æterno extiterint, ad quarum similitudinem facta dicantur quæcumque creata sunt; sicut in mente artificis  ideam præexistere necesse est, quæ est exemplar ideale ad cuius similitudinem artifex exterius operatur. Igitur quia Deus infinitus est in  agendo sicut et in intelligendo, non possunt res creatæ non conformari  ideis illis, in quarum conformitate veritas earum consistit; sicut veritas  nostræ cognitionis consistit in conformitate cum re cognita, seu consistit in eo quod a nobis res dicatur esse sicut in seipsa est. Hinc  res  naturales sunt quasi mediæ inter intellectum nostrum et intellectum  divinum; ad intellectum nostrum comparantur ut causæ et mensura  nostræ veritatis; ad intellectum vero divinum ut mensurata et effectus  ad mensuram et causam (Cf. Summ. theol. p. I, qu. xvr, artic. 1; et Qq.  disp. De veritate, q. τ, artic. 1).  :  Opp. D. Tuowazx T. I.  17  sibilis sit verus. Et hoc etiam modo intellectus  apprehendens quod quid est absque compositione  et divisione, semper est verus, ut dicitur in III De  anima. Est autem considerandum quod quamvis sensus proprii obiecti sit verus, non tamen  cognoscit hoc esse verum. Non enim potest cognoscere habitudinem conformitatis suæ ad rem,  sed solam rem apprehendit; intellectus autem potest huiusmodi habitudinem conformitatis cognoscere; et ideo solus intellectus potest cognoscere  veritatem. Unde et Philosophus dicit in VI Metaphysicæ quod veritas est solum in mente, sicut  scilicet in cognoscente veritatem. Cognoscere autem prædictam conformitatis habitudinem ? nihil  est aliud quam iudicare ita esse in re vel non esse:  quod est componere et dividere; et ideo intellectus  non cognoscit veritatem, nisi componendo vel dividendo per suum iudicium. Quod quidem iudicium, si consonet rebus, erit verum, puta cum  intellectus iudicat rem esse quod est, vel non  esse  quod non est.  Falsum autem quando dissonat a re, puta cum iudicat non esse quod est,  vel esse quod non est. Unde patet quod veritas  et  falsitas  sicut in cognoscente et dicente non  est nisi circa compositionem et divisionem. Εἴ  hoc modo Philosophus loquitur hic. Et quia voces  sunt signa intellectuum, erit vox vera quæ  significat  verum intellectum, falsa autem quæ  significat falsum intellectum: quamvis vox, in quantum est res quædam, dicatur vera sicut et aliæ  res.  Unde hæc vox, homo est asinus, est vere  vox et vere signum; sed quia est signum falsi,  ideo dicitur falsa.  10.  Sciendum est autem quod Philosophus  de veritate hic loquitur secundum quod pertinet  ad intellectum humanum, qui iudicat de conformitate rerum et intellectus componendo et dividendo ^. Sed iudicium intellectus divini de hoc est  absque compositione et divisione: quia sicut etiam  0) In intellectu practico. Cod. A: in intellectu prædicto: quæ  lectio cum sit manifeste falsa, quia supra dictum est de intellectu speculativo, cui in hac secunda parte s. Thomas opponit intellectum practicum, ideo in margine lectio corrigitur: im intellectu divino. Sed et  ipsa correctio falsa est, ut patet exemplo de artifice, cuius intellectus  practicus est causa operis artificiosi. Adde quod de intellectu divino, cui  omnes res creatæ comparantur sicut artificialia ad artem, in sequenti  numero disseritur.  Ὁ Et quia omnia etiam naturalia comparantur etc. Ita legimus  cum codd. BCDE. A: et quia omnia entia naturalia etc. Omnes edd.  Ven. et P. habent: et quia omnia etiam naturaliter comparantur etc.  Lectio cod. A bona est.— Videat autem lector num codd. ex quibus desumpserunt lectionem edd. citatæ legerint aut sicut codices nostri, aut:  et  quia omnia entia naturaliter comparantur etc.  x) Arti divinæ conformatur. Hanc lectionem codd. prætuli lectioni  Pianæ: arti divinæ comparatur: non enim formaliter loquendo in  comparatione, sed in conformatione cum arte divina veritas rerum  naturalium consistit. Veritas enim, ut superiori numero, et alibi sæpe  s. Thomas docet, est conformitas rei et intellectus. Hinc in prima parte  Summæ theol. qu. xvz, artic. 1: Res naturales dicuntur esse veræ, secundum quod assequuntur similitudinem specierum, quæ sunt in mente  divina.  X) Cognoscere autem prædictam conformitatis habitudinem etc.  Non uno sensu accipitur hæc cognitio conformitatis intellectus cognoSscentis cum re cognita, in qua conformitatis cognitione s. Thomas ponit  veritatem subiectivam seu logicam. Profunde, ut assolet, hac de re agit  Caietanus in p. Ll, qu. xv, artic. πι, 8 Ad evidentiam etc. Verum quæ  ibi doctissimus Cardinalis copiose disserit, compendiose hic a s. Thoma  traduntur, aiendo quod cognoscere prædictam conformitatis habitudinem est iudicare ita esse in re vel non esse, nempe esse in ipsa re  identitatem, quam mens asserit iudicio affirmativo, vel non esse identitatem  rerum, quam negat iudicio negativo (Cf. lect. 1v in VI Metaphy'sic.).  p) Qui iudicat de conformitate etc.  Nempe essentiam rei.- Cf. supra n. 3.   Cap.rinn.r, 2.Comment. s. Th.  lect. vi.  "ABC  esse.   omittunt  BC: 85:7.   Coinmen. s. Th.  lect. iv. Edit.  Didot,lib.V, cap.  IV, D. I.  P.: qui iudicat de re secun3BC:  vera.  A: tamen.  18   Cf. p.I, q. xtv,  art. xiv. I :  instantia de verbo primæ et secundæ personæ,  et  intellectus noster intelligit materialia immaterialiter, ita etiam intellectus divinus cognoscit compositionem et divisionem simpliciter.  11.  Deinde cum dicit: Nomina igitur ipsa et  verba etc., manifestat quod dixerat de similitudine  vocum ad intellectum. Et primo, manifestat propositum; secundo, probat per signum"; ibi: Huius autem signum etc. Concludit ergo ex præmissis quod,  cum  solum circa compositionem et divisionem  sit veritas et falsitas in intellectu, consequens est  quod ipsa nomina et verba, divisim accepta, assimilentur intellectui qui est sine compositione  et  "Βα. - P.: quod.  divisione; sicut cum omo vel album dicitur 5,  si nihil aliud addatur: non enim verum adhuc  vel falsum est; sed postea quando additur esse  vel non esse, fit verum vel falsum.  12. Nec est instantia de eo, qui per unicum  nomen veram responsionem dat ad interrogationem factam; ut cum quærenti: quid natat in mari?  aliquis respondet, piscis. Nam intelligitur verbum  quod fuit in interrogatione positum. Et sicut nomen per se positum non significat verum vel  falsum, ita nec verbum per se dictum. - Nec est  dum conformitatem in intellectu componente vel dividente. Editores  Piani hanc lectionem, ut mihi videtur, desumpserunt ex editione b, sed  aliquantulum est intricata, Altera ed. a est etiam intricata: qui iudicat  esse conformitate rerum et intellectus componendo et dividendo: nisi  forte irrepserit ex typographi incuria esse conformitate loco de conformitate. Veneta c et aliæ 1526, 1557 legunt cum codd. DE: qui iudicat  de  conformitate rerum et intellectus componendo et dividendo. Quæ  lectio  perspicua est et fere eadem cum lect. codd. ABC: qui iudicat  de conformitate rerum intellectus componendo et dividendo. Coniunctionem e£ amanuensium oscitantia omisit. Patet ergo lectionem de conformitate ab omnibus codd. uniformiter exhiberi item a duabus Venetis  edd. sæc. XV et XVI; rerum et intellectus componendo et dividendo legi  etiam tum in citatis edd., tum in codd. Unde lectionem istam et propter  formæ perspicuitatem et propter codd. auctoritatem suffecimus Pianæ.  y) Secundo probat per signum. lta codd.— P.: secundo manifestatum probat per signum.  Et quia de signis, quibus simplices mentis  conceptus manifestantur sermo impræsentiarum est, opportunum ducimus  ex  Philopono declarare diversa nomina quibus signa illa appellantur in  schola: « Scito (inquit) terminum, vocem simplicem, dictionem, nomen,  »  verbum, subiecto non, sed habitu quadamque relatione differre. Quando  »  »  »  »  enim dictio ratiocinationis pars fuerit, terminus dicitur: quando pars  propositionis, dictio: quando huius subiectum, »omen: quando enunciatum de subiecto, verbum: quando vox simpliciter significans, vox  simplex » ( Commentar. super libros Priorum... Lucilli Phylalthæi  latinitate donata. Lib. 1, col. ro Venetiis 1560).  £) Sicut cum homo vel album dicitur etc. Est lectio P. ACDE: sicut  cum dico, homo vel album. Cod. B: sicut cum dicit, homo εἴς. -- Infra  vero cod. A: non enim habet adhuc verum vel falsum. Codd. BCDE:  non enim adhuc est verum vel falsum.  Circa autem comparationem institutam inter voces et intellectiones  notandum est, quod non sic accipienda est quasi in ipsis vocibus sive  de verbo exceptæ actionis *: quia in his intelligitur certus et determinatus nominativus. Unde  est implicita compositio, licet non explicita.  13. Deinde cum dicit: Signum autem etc.,inducit signum ex nomine composito, scilicet hircocervus,  quod componitur ex hirco et cervus et  quod in græco dicitur tragelaphos; nam 'ragos est  hircus, et elaphos cervus. Huiusmodi enim nomina  significant aliquid, scilicet quosdam conceptus  simplices, licet rerum compositarum; et ideo non  est verum vel falsum, nisi quando additur esse  vel non esse, per quæ exprimitur iudicium intellectus. Potest autem addi esse vel non esse, vel  secundum præsens tempus, quod est esse vel non  esse in actu, et ideo hoc dicitur esse simpliciter;  vel secundum tempus præteritum, aut futurum,  quod non est esse simpliciter, sed secundum quid;  ut  cum dicitur aliquid fuisse vel futurum esse.Signanter autem utitur exemplo ex nomine significante quod non est in rerum natura, in quo  statim falsitas apparet, et quod sine compositione  et divisione non possit verum vel falsum esse.  simplicibus sive compositis sit veritas vel falsitas non secus ac in intellectu. Ut enim docet s. Thomas in par. I, qu. xvi, artic. vir, veritas  enunciabilium non est aliud quam veritas intellectus: enunciabile enim  est in intellectu et est in voce. Secundum autem quod est in intellectu  habet per se veritatem, sed secundum quod est in voce, dicitur verum  enunciabile secundum quod significat aliquam veritatem intellectus, non  propter aliquam veritatem in enuntiabili existentem sicut in subiecto.  (Cf. lect. vi, n. 3).  9) Et quod sine compositione et divisione non possit verum vel  falsum esse. Ita editores Piani cum ed. c. Duæ aliæ edd. ab: in quo  statim falsitas apparet et sine compositione et divisione posset verum  vel falsum esse. Quæ est lectio codd. DE, nisi quod uterque habet:  sed  sine compositione et divisione posset etc. Cod. A: in quo statim  falsitas apparet, sed sine compositione et divisione non posset esse  verum  vel falsum. Cod. C: in quo' statim falsitas appareret, sed  sine compositione et divisione posset esse verum vel falsum etc.. Denique B: in quo statim falsitas apparet, si sine compositione et divisione posset esse verum vel falsum. Quæ ultima lectio, mutato ex  cod. C apparet in appareret, mihi vera videtur et adoptanda. Ad demonstrandam vim simplicis nominis, inquit Boethius, quod omni  veritate atque mendacio careat, tale in exemplo posuit nomen, cui  res  nulla subiecta sit. Quod si quid verum vel falsum unum nomen  significare posset, nomen, quod eam rem designat, quæ in rebus  non sit, omnino falsum esset; sed non est; non igitur ulla veritas  falsitasque in simplici unquam nomine reperietur. Nec illud parvæ  curæ fuit nomen non ponere quod omnino nihil significaret, sed cum  significaret quiddam, tamen verum aut falsum esse non posset, ut  non videretur veritatis falsitatisque causa esse, eo quoniam nihil significaret » (In lib. De interpretatione, Ed. II, lib. I, 8 De signis, pag. 307).  Hanc Boethii expositionem paucis complectitur s. Thomas, cum ait:  Signanter autem etc., eamque exhibet lectio a nobis proposita.   nat, pluit, etc.   Verb. grat.: £oABCE - omittunt  certus et.   Codd.  ABCE. DP.: Cer'vO.  DE NOMINE "Ovop.x μὲν οὖν ἐστὶ φωνὴ σημαντικὴ κατὰ συνθήχην,  ἄνευ  χρόνου, ἧς  μνηδὲν  μέρος ἐστὶ σημαντικὸν χεχω* Nomen igitur est vox significativa secundum placitum,  sine  tempore, cuius nulla pars est significativa, sepavdd  "  μὰς  :  ^  Ἔν γὰρ τῷ Κάλλιππος τὸ ἵππος οὐδὲν αὐτὸ καθ᾽ ἑαυτὸ  σημαίνει, ὥσπερ ἐν τῷ λόγῳ τῷ Καλὸς ἵππος.  ἐν  Οὐ μὴν οὐδ᾽, ὥσπερ ἐν τοῖς ἁπλοῖς ὀνόμασιν, οὕτως ἔχει  χαὶ  τοῖς συμπεπλεγμιένοις" ἐν ἐχείνοίς μὲν yap  τὸ μέρος οὐδαμῶς σημαντικόν, ἐν δὲ τούτοις βούλεται  μέν, ἀλλ᾿ οὐδενὸς κεχωρισμένον, οἷον ἐν τῷ  ἐπαχτροχέλης τὸ κέλης οὐδέν τι σημαίνει καθ᾽ ἑαυτό.  Τὸ δὲ κατὰ συνθήχην, ὅτι φύσει τῶν ὀνομάτων οὐδέν  ἔστιν, ἀλλ, ὅταν γένηται σύμβολον, ἐπεὶ δηλοῦσί  γέ τι καὶ οἱ ἀγράμψιατοι ψόφοι, οἷον θηρίων, ὧν οὐδέν  ἐστιν ὄνομα.  “Τὸ δὲ οὐχ ἄνθρωπος οὐχ ὄνομα. Οὐ μὴν οὐδὲ χεῖται  ὄνομα, ὅ, τι δεῖ καλεῖν αὐτό: οὔτε γὰρ λόγος, οὔτε  ἀπόφασίς ἐστιν" ἀλλ᾽ ἔστω ὄνομα ἀόριστον, ὅτι ὁμοίω  À  Li   ε  Eg ὁτουοῦν ὑπάρχει,  As.  xal ὄντος xal μὴ ὄντος.  Τὸ δὲ Φίλωνος, ἢ Φίλωνι, x«l ὅσα τοιαῦτα, οὐχ ὀνόμάτα; ἀλλὰ πτώσεις ὀνόματος.  Λόγος δέ ἐστιν αὐτοῦ τὰ μὲν ἄλλα κατὰ τὰ αὐτά"  ὅτι δὲ μετὰ τοῦ ἔστιν, ἢ ἦν, ἢ ἔσται, οὐκ ἀληθεύει  ^  ἢ  “δ  ψεύδεται, τὸ  '  δὲ  δὲ  ».  i  ὄνομα ἀεί. olov  dx,  H  Φίλωνός ἐστιν,  ἢ οὐχ ἔστιν" οὐδὲν γάρ πω οὔτε ἀληθεύει οὔτε ψεύεται.  SvNoPsis. 1. Textus divisiones et subdivisiones.- 2. Definitio ideo dicitur terminus, quia rem definitam totaliter includit.  3. In definitione nominis vox est per modum generis, ut distinguatur ab aliis sonis; significativa est prima differentia, qua nomen distinguitur a vocibus non significantibus.— 4. Obiectio. Videtur  quod non vox sed signum sit genus assumendum in  definitione nominis.— 5. Solvitur obiectio. Quamvis szgnum posset  assumi ut genus nominis, tamen quia nomen significat formam  accidentalem ut concretam materiæ, seu subiecto, convenientius  ponitur ut gerus res naturalis, scilicet vox.— 6. Additur altera differentia secundum placitum, qua nomen distinguitur a vocibus naturaliter significantibus.7. Tertia differentia sine tempore qua nomen  distinguitur a verbo.— Dubium quoad tertiam differentiam solvitur,  tria distinguendo circa tempus: rem quamdam; id quod tempore  mensuratur, nempe motum (secundum prius et posterius) in quo  consistunt actio et passio; ac denique ipsam: habitudinem temporis  mensurantis. Nomen potest significare tempus primo modo acceptum; secundo sensu tempus significatur per verbum; tertio modo  per adverbium (Cf. lect. v, n. 7). Denique quarta et ultima  differentia, qua nomen distinguitur ab oratione, est quod pars  nominis non significat separata a suo /oto, quod est ipsum nomen.- 9. Manifestatur quarta differentia in nominibus compositis :  unum nomen quamvis compositum ponitur ad significandum  unum conceptum simplicem; et ideo pars nominis compositi si  jj  Cf. lect. τ.  ostquam Philosophus determinavit de  Jordine significationis vocum, hic accedit ad determinandum de ipsis vox U^ cibus significativis. Et quia principade enunciatione, quæ est subiectum  huius libri *; in qualibet autem scientia oportet prænoscere principia subiecti; ideo primo, determinat de principiis enunciationis; secundo, de ipsa  «) Oportet prænoscere. Eligo hanc lectionem codd. Æ, quia vere  respondet menti s. Thomæ, ut patet ex lect. r1 super lib. I Poster.: Necesse  est quod antequam habeatur cognitio conclusionis, cognoscatur aliquo  modo subiectum et passio. Et lect. 1: Omnis... disciplinæ acceptio ex  præexistente cognitione fit.- Cod. D legit præcognoscere; et est lectio  rata.  :  In nomine enim quod est equiferus, ferus per se nihil significat, quemadmodum in oratione, quæ est,equus ferus.  At vero non quemadmodum in simplicibus nominibus, sic  se  habet etiam in compositis: in illis enim nullo modo  pars significativa est; in his autem vult quidem, sed  nihil significat separata: ut in eo quod est equiferus.  Secundum placitum vero, quoniam naturaliter nomen nulIum est, sed quando fit nota; nam designant et illitterati  soni, ut ferarum, quorum nullum est nomen.  $  Non homo vero non est nomen. At vero nec positum est  nomen, quo illud oporteat appellari, nam neque oratio,  neque negatio est; sed sit nomen infinitum, quoniam  similiter in quolibet est, et quod est, et quod non est.  Catonis (Philonis) autem, vel Catoni (Philoni) et quæcumque talia sunt non nomina, sed casus nominis sunt.  Ratio autem eius in aliis quidem eadem est, sed differt:  quoniam cum est vel fuit vcl erit adiunctum, neque  verum, neque falsum est: nomen vero semper: ut Catonis (Philonis) est, vel non est, nondum enim aliquid  verum dicit aut falsum.  separata significaret, significaret partem illius conceptus simplicis: quod esse non potest.— ro. Attamen in nominibus simplicibus pars separata non significat neque realiter neque apparenter;  sed pars in nominibus compositis aliquid non quidem realiter,  sed apparenter videtur significare: quia licet nomen compositum  significet conceptum simplicem, tamen a conceptu composito imponitur ( Cf. lect. vr, n. 6.). - 11. Manifestatur secunda differentia  nominis  est  (szgnificativum secundum placitum): quia nullum nomen  naturaliter. (Cf. lect. rr, n. 8). Tres sententiæ de nominum .  significatione: duæ extremæ; quarum una absolute negat, altera  absolute affirmat naturalem nominum significationem. Sententia  media negans significationem nominum esse a natura, sed  affirmans nominum significationem congruere naturis rerum.  13. Dictiones quæ a negatione imponuntur, et quæ appellari  solent infinitæ, nomina dici nequeunt propter indeterminationem  significationis. Nomina enim significant aut aliquam naturam determinatam, aut personam determinatam, aut utramque determinate. - 14. Solus nominativus dicitur principaliter nomen, quia  per ipsum facta est impositio nominis ad aliquid significandum.   15. Nomen in recto cum verbo substantivo adiunctum, semper significat verum vel falsum, quod non contingit de nomine  in casu obliquo. - 16. Solvitur obiectio. Præmissa (in principio  textus) definitio nominis non simpliciter convenit neque nomini  infinito, neque casibus nominis.- Est corollarium præcedentium.  enunciatione ; ibi: Enunciativa vero non omnis etc.Circa primum duo facit: primo enim, determinat  principia quasi materialia enunciationis, scilicet  partes integrales ipsius; secundo, determinat principium formale, scilicet orationem *, quæ est enunciationis genus; ibi: Oratio autem est vox significativa* etc. Circa primum duo facit: primo, determinat  de nomine, quod significat rei substantiam;  eiusdem sensus. Edit. Piana habet noscere; cod. B legit cognoscere.  Vera utraque lectio, sed non melior: non enim s. Thomas vult hic indicare simplicem cognitionem, sed inculcare per illa verba intendit huius  cognitionis ordinem, nempe prænotionem. Cod. C omittit verba, quæ  est subiectum huius libri etc., usque ad illa de principiis inclusive.    Cap. π᾿.  Lect. vir.  "Βα  enunciationem.  erronee :   Lect. vi.  20  secundo, determinat de verbo, quod significat actio*'Tect v.  Definitio cur dicatur derminus.   A: concludit.  "p:  remaneat  extra definitum.   A:  liis.  omnibus aVocis natura.   Cap.vir, ἢ.11.Comment. s. Th.  lect. xviit.  "Βα:  dam.   quarumCf. infra n. rr.    ABC:  A:  debeat.  cum sit naturale; - 8c: quod  est naturale.  e    A: accidentis.  A:  artificiales.  si qua nomina accidens in abstracto significant  quod in eorum definitione ponatur accidens in  recto, quasi genus, subiectum autem in obliquo,  quasi differentia; ut cum dicitur, simitas est curvitas nasi. Si qua vero nomina accidens significant  nem vel passionem procedentem a re; ibi: Verbum  autem est quod consignificat tempus etc. Circa  primum tria facit: primo, definit nomen; secundo,  definitionem exponit; ibi: Zn nomine enim quod  est equiferus etc.; tertio, excludit quædam, quæ  perfecte rationem nominis non habent, ibi: Non  homo vero non est nomen.  Circa primum considerandum est quod definitio ideo dicitur terminus, quia includit totaliter  rem ; ita scilicet, quod nihil rei est extra definitionem *, cui scilicet definitio non conveniat ^;  nec  aliquid aliud est infra definitionem, cui scilicet definitio conveniat.  3. Et ideo quinque ponit in definitione nominis. Primo, ponitur vox per modum generis,  per quod distinguitur nomen ab omnibus sonis,  qui non sunt voces. Nam vox est sonus ab ore  animalis prolatus, cum imaginatione quadam,  ut  dicitur in II De anima. Additur autem prima  differentia, scilicet szgnizficativa, ad differentiam  quarumcunque vocum non significantium, sive sit  vox litterata et articulata, sicut biliris, sive non  litterata et non articulata, sicut szbilus pro nihilo  factus 7. Et quia de significatione vocum in superioribus actum est, ideo ex præmissis concludit  quod nomen est vox significativa.  4. Sed cum vox sit quædam res naturalis,  nomen autem non est aliquid naturale sed ab  hominibus institutum, videtur quod. non debuit  genus nominis ponere vocem, quæ est ex natura *,  sed magis signum, quod est ex institutione; ut  diceretur: Nomen, est signum vocale; sicut etiam  convenientius definiretur scufella, si quis diceret  quod est vas ligneum, quam si quis diceret quod  est  lignum formatum in vas.  5.  Sed dicendum quod artificialia ? sunt quidem in genere substantiæ ex parte materiæ, in  genere autem accidentium ex parte formæ: nam  formæ artificialium accidentia sunt. Nomen ergo  significat formam accidentalem ut concretam subiecto. Cum autem in definitione omnium accidentium oporteat poni subiectum, necesse est quod,  8) Cui scilicet. definitio non conveniat. Hæc verba usque ad illa  inclusive infra definitionem, desiderantur in cod. C. Sed manifestum est  quod error irrepsit ex recursu eorumdem verborum définitionem cui  scilicet. - Quæ vero in hoc numero habentur, Ægidius explicat per hæc  verba: « Notat hic Expositor (.S. Zhomas) quod definitio vocatur terminus, secundum Philosophum in libro Posteriorum. Nam sicut terminus  continet illud quod est de proprio, et dimittit illud quod est de  alieno; ita definitio debet continere illud quod est de essentia definiti,  et dimittere illud quod est extra essentiam definiti» (In I Peri hermeneias, 8 Nomen ergo est vox etc. fol. 48 verso, col. 2, seq.  Venetiis  1507).  y) Pro nihilo factus. Hæc verba desunt in cod. D, sed retinenda  sunt cum edd. Piana et Venetis, nec non codd. ABC: si enim omittantur, potest accipi sibilus ut aliquid significans, sicut revera est quandoque; quod est contra mentem s. Doctoris, cuius sérmo est de vocibus  sive articulatis sive non articulatis, sed non significantibus.  9) Artificialia sunt quidem etc. Quædam heic opportunum est declarare pro novitiis.— In artificialibus duo sunt, materia, puta lignum vel  æs vel marmor, et forma, puta figura Petri vel Pauli. Illa est res naturalis  et  æs  substantia quædam ab artifice præsupposita; forma vero est  ab artifice, a quo ponitur in illa materia et est quid ipsi materiæ accidentale:  enim  non  propterea in seipsa substantialiter mutatur  quia diversimode figuratur. Porro ab hac forma et non a materia denominatur et constituitur artificiale quodvis; et ideo communiter dicitur quod  artefacta, ut sunt talia, ex parte nempe formæ, sunt accidentia. hun  forma si accipiatur ut revera existit, non est sine materia, seu est concreta subiecto; ethac de causa materia seu subiectum ingreditur definiin  concreto, in eorum definitione ponitur  materia, vel subiectum, quasi genus, et accidens,  quasi differentia; ut cum dicitur, simum est nasus  currus. Si igitur. nomina rerum artificialium 51gnificant formas accideritales, ut concretas subiectis naturalibus, convenientius est, ut in eorum  definitione ponatur res naturalis quasi genus, ut  dicamus quod scutella est lignum figuratum, et  similiter quod nomen est vox significativa. Secus  autem esset, si nomina artificialium acciperentur,  quasi significantia ipsas formas artificiales in abstracto.  6.  Tertio, ponit secundam differentiam cum  dicit : Secundum placitum, idest sécundum institutionem humanam a beneplacito hominis procedentem. Et per hoc differt nomen a vocibus significantibus naturaliter, sicut sunt gemitus infirmorum et voces brutorum animalium.  7.  Quarto, ponit tertiam differentiam, scilicet  sine tempore, per quod differt nomen a verbo. Sed videtur hoc esse falsum: quia hoc nomen  dies vel annis significat tempus.- Sed dicendum  quod circa tempus tria possunt considerari. Primo  quidem, ipsum tempus, secundum quod est res  quædam, et sic potest significari a nomine, sicut  quælibet alia res. Alio modo, potest considerari  id, quod tempore mensuratur, in quantum huiusmodi: et quia id quod primo et principaliter tempore mensuratur est motus, in quo consistit actio  et  passio, ideo verbum quod significat actionem  vel passionem, significat cum tempore. Substantia  autem secundum se considerata, prout significatur per nomen et pronomen, non habet in quantum  huiusmodi ut tempore mensuretur, sed solum  secundum quod subiicitur motui, prout per participium significatur. Et ideo verbum et participium significant cum tempore, non autem nomen  et pronomen. Tertio modo, potest considerari ipsa  tionem rerum artificialium, sicut et aliorum accidentium, ut explicatur in  textu; nempe, vel in recto, hoc est in casu nominativo si artificialia vel  accidentia quæcumque eorumque nomina definiantur in concreto; vel in  obliquo, hoc est in genitivo aliisque casibus, si definiantur in abstracto,  hoc est, si accipiantur quasi sint aliquid in seipsis, ut explicatur in textu.—  Quia ergo nomina seu vocabula res sunt artificiales; ideo per ordinem  ad subiectum, sicut cætera artificialia et accidentia, esse definienda recte  s.  Thomas concludit. Ratio vero cur in definitione accidentium poni  oporteat eorum subiectum, in ipsa natura accidentis est, ut hic supra  innuimus, Accidens enim non in se est, sed in subiecto, nempe de eius  natura non est esse sed inesse; et ideo hæc inhærentia seu dependentia  a  subiecto est de ratione seu de definitione accidentis (Cf. 1 Posterior.  lect. x). - Cum autem dicitur quod subiectum ingreditur definitionem accidentis, non sic est intelligendum quasi subiectum sit pars essentialis  intrinseca et constitutiva accidentis (absurdum enim est dicere quod  homo e.g. sit de essentia albi); sed quia subiectum est extrinsece de  ratione accidentis, hoc sensu nempe quod accidentis natura non intelligitur sine inhærentia sive actuali sive potentiali vel habitudinali ad subiectum, cui inesse debet ut existat, sicut explicatum est (Cf. VII Metaphysic.  lect. 1v).  ε) Si qua nomina accidens in abstracto significant. Lectio ista, quam  habent codd., ponitur loco lectionis Pianæ et Venetæ c: si qua momina accidentis in abstracto definiantur: nam vere concordat cum  altera  parte  sententiæ  infra  posita a s. Thoma: si qua vero nomina  accidens significant in. concreto. Aliæ duæ Venetæ edd. ab: si qua  nomina accidentis in abstracto significant, Libenter tamen admitterem  definiantur editionis Pianæ, si codices et contextus consentirent.   In marg. n: significat  cum tempore.  Tempus ut est  res quædam.  Id quod tempore  mensuratur.   c: quæ,et omitit autem,  CAP. II,  Habitudotempo- habitudo temporis mensurantis; quod significatur  ris   A:  mensurantis.  et hodie.  "Βα:  cooperatur; et forte est  vera lectio.   Quarta ?  Nomen  Y  ex codd.  Pec  Quinto,  per adverbia temporis, ut cras, heri et huiusmodi.  8.  ponit quartam differentiam cum  subdit: Cuius nulla pars est significativa separata,  scilicet a toto nomine; comparatur tamen ad significationem nominis secundum quod est in toto.  Quod ideo est, quia significatio est quasi forma  nominis; nulla autem pars separata habet formam  totius, sicut manus separata ab homine non habet  formam humanam. Et per hoc distinguitur nomen  ab oratione, cuius pars significat separata ὃ; ut cum  dicitur, homo iustus.  9. Deinde cum dicit: Zn nomine enim quod est etc.,  manifestat præmissam definitionem. Et primo,  quantum ad ultimam particulam; secundo, quantum  ad tertiam; ibi: Secundum vero placitum etc. Nam  primæ duæ particulæ manifestæ sunt ex præmissis; tertia autem particula, scilicet sine tempore, manifestabitur in sequentibus in tractatu De  Verbo. Circa primum duo facit: primo, manifestat  propositum per nomina composita; secundo, ostendit circa hoc differentiam inter nomina simplicia  et composita; ibi: Af vero non quemadmodum etc.  Manifestat ergo primo quod pars nominis separata nihil significat, per nomina composita, in quibus hoc magis videtur. In hoc enim nomine quod  est equiferus ^, hæc pars ferus, per se nihil significat 'sicut  significat in hac oratione, quæ est  equus ferus. Cuius ratio est quod unum nomen  imponitur ad significandum unum simplicem intellectum; aliud autem est id a quo imponitur nomen ad significandum, ab eo quod nomen significat; sicut hoc nomen /apis imponitur a læsione  pedis, quam non significat: quod tamen imponitur  ad significandum conceptum cuiusdam rei. Et inde  est quod pars nominis compositi, quod imponitur  ad significandum conceptum simplicem, non significat partem conceptionis compositæ, a qua  imponitur nomen ad significandum. Sed oratio  significat ipsam conceptionem compositam: unde  pars orationis significat partem conceptionis compositæ.  Ὁ Cuius pars significat separata, ut cum etc. Codd. ABC: quæ  etiam significat quandoque sine tempore, ut cum etc. Sed hæc lectio  non videtur adoptanda. Non enim est amplius sermo de tertia differentia, quæ est significatio sine tempore, sed de quarta differentia quæ  est non significatio partis nominis separatæ a toto nomine.  τῇ Quod est equiferus. Textus græcus habet: ἐν τῷ χάλλιππος τὸ  ἵππος nihil significat; et infra: Sicut in τῷ ἐπαχτροχέλης, τὸ χέλης  non aliquid significat secundum seipsum. Quæ dictiones quia latine non  integre unico vocabulo redduntur, ponitur equiferus, quod æque valet  ad mentem Aristotelis exprimendam. Alii malunt vocabulum græcum  inserere versioni latinæ quam mutare; sed est scrupulus non curandus.'  Argyropolus autem neque ἐπαχτροχέλητον ponit neque equiferum, sed  vertit, uf in exemplo patet antea dicto; exemplum autem ab ipso antea dictum, de equifero est. In translatione denique, qua utimur, omittuntur sequentis versus ultima verba: τὸ χέλης etc.  9) Sicut et in compositis. Hæc verba et immediate sequentia, quia  in simplicibus, desunt in D, sed est mendum amanuensis, ex recursu  vocis simplicibus. Contextus autem præfata verba requirit ad sententiæ  sensum complendum.- Codd. alii legunt simplicibus et compositis: quæ  lectio bona est. Retineo tamen Pianam quia comparatio instituta inter  nomina simplicia-et composita magis clare indicatur.  Ὁ Nihil tamen pars eius significat, ut dictum est de nomine equiferus. « Hoc nomen equiferus ( inquit doctissimus Sylvester Maurus),  differt ab hac oratione equus ferus, quod ferus in quantum est pars  huius orationis equus ferus per se significat ferum; in quantum vero  est pars huius nominis equiferus per se nihil significat (Cf. n. 10).  Hinc patet differentia inter nomina simplicia et composita, Partes nominum simplicium separatæ non solum non significant, sed neque  LECT. IV  21  10. Deinde cum dicit: 41 vero non etc., ostendit  quantum ad hoc differentiam inter nomina simplicia et composita, et dicit quod non ita se habet  in nominibus simplicibus, sicut et in compositis ^:  quia in simplicibus pars nullo modo est significativa, neque secundum veritatem, neque secundum apparentiam; sed in compositis vult quidem,  idest apparentiam habet significandi; nihil tamen  pars eius significat, ut dictum est de nomine equiferus*. Hæc autem ratio differentiæ est *, quia  nomen simplex sicut imponitur ad significandum  conceptum simplicem, ita etiam imponitur ad significandum ab aliquo simplici conceptu; nomen  vero  compositum imponitur a composita conceptione, ex qua habet apparentiam quod pars eius  significet.  11. Deinde cum dicit: Secundum placitum etc.,  manifestat tertiam partem prædictæ definitionis; et  dicit quod ideo dictum est quod nomen significat  secundum placitum, quia nullum nomen est naturaliter - Ex hoc enim est nomen, quod significat: non autem significat naturaliter, sed ex institutione.  Et  hoc est quod subdit: Sed quando  fit nota, idest quando imponitur ad significandum.  Id enim quod naturaliter significat non fit, sed  naturaliter est signum. Et hoc significat cum dicit:  Illlitterati enim soni, ut ferarum ?, quia scilicet litteris  significari non possunt. Et dicit potius sonos quam  voces, quia quædam animalia non habent vocem,  eo quod carent pulmone, sed tantum quibusdam  sonis proprias passiones naturaliter significant:  nihil autem horum sonorum est nomen. Ex quo  manifeste datur intelligi quod nomen non significat naturaliter.  12.  Sciendum tamen est quod circa hoc fuit  diversa quorumdam opinio. Quidam enim dixerunt quod nomina nullo modo naturaliter significant:  nec  differt quæ res quo nomine significentur. Alii vero dixerunt quod nomina omnino  naturaliter significant, quasi nomina sint naturales  similitudines rerum. Quidam vero dixerunt quod  nomina non naturaliter significant quantum ad hoc,  habent vim significandi: e. gr. partes huius nominis Petrus, quæ sunt  Pe, trus, non habent ullam vim significandi, quia non sunt impositæ  ad aliquid significandum. At vero pàrtes nominum compositorum separatæ habent vim significandi, sed in quantum sunt partes talis nominis non exercent talem vim significativam : e. g. ferus, quod est pars  huius nominis equiferus, separatim habet vim significandi, sed in quantum est pars huius nominis, non exercet talem vim, neque significat  » ferum » (Aristotelis Opera, quæ extant omnia, brevi paraphrasi, ac  litteræ perpetuo inhærente explanatione illustrata, tom. 1, De interpretatione, lib. I, cap. τι, pag. 68, seq. - Romæ 1668).  x) Nullum nomen est naturaliter. Vera est hæc lectio omnium nostrorum codd., ut videre est in textu Aristotelico, cuius verba hic recitantur a s. Thoma. Vult enim s. Thomas probare cum Aristotele quod  nomen significat ex institutione; probat autem hoc modo: nullum ποὸmen  est a natura; ergo nomen significat ex institutione. Antecedens  probatur: nam non est nomen nisi quatenus significat; ergo ab eo est  nomen, a quo est significatio; sed significatio nominis non est a natura  (quia id quod naturaliter significat non fit, sed naturaliter est signum);  ergo nullum nomen est a natura. Si autem legatur cum Piana: nmullum nomen significat naturaliter; probatio est repetitio asserti, nempe,  nullum  nomen significat naturaliter, quia nullum nomen significat  naturaliter.  X) Et hoc significat, cum dicit etc. Codd. CE: et hoc significari  dicit per illitteratos sonos ferarum.—B: et hoc significari debet per etc.—  A: et hoc significare erit per illitteratos sonos ferarum, qui scilicet etc.—  D: et hoc significare dicit propter illitteratos etc. Retinemus Pianam, sed  non  displicet codd. CE lectio, cui etiam aliorum codd. lectio est magis  conformis.   t  c: huius autem  differentiæ ralio est.  Sw  22  quod eorum significatio non est a natura, ut AristoNaturaliter cx  ABC.  Plato.   Cf. infra lect.vi,  num. ὃ in not. π᾿  Voces brutorum  habent nomina,  sed non sunt nomina.  *A:  ut  ego vel  fu; et omittit pronomen.  *A:  δὲ  autem.   negatio  pk: requiretur;  forte; requireretur.  Boethius.  Ammonius.   Loc. citand. in  nota seq.  teles hic intendit; quantum vero ad hoc naturaliter  significant quod eorum significatio congruit naturis rerum, ut Plato dixit. - Nec obstat quod  una res multis nominibus significatur: quia unius  rei possunt esse multæ similitudines; et similiter  ex  diversis proprietatibus possunt uni rei multa  diversa nomina imponi.  Non est autem intelligendum quod dicit: Quorum  nihil est nomen, quasi soni animalium non habeant  nomina: nominantur enim quibusdam nominibus,  sicut dicitur rugitus leonis et mugitus bovis; sed  hic. Et ideo novum nomen imponit huiusmodi  dictioni, vocans eam nomen znfinitum propter indeterminationem significationis, ut dictum est.  14. Deinde cum dicit: Catonis autem vel Catoni ctc., excludit casus nominis; et dicit quod Catonis vel Catoni et alia huiusmodi non sunt nomina,  sed solus nominativus dicitur principaliter nomen,  per quem facta est impositio nominis ad aliquid  significandum. Huiusmodi autem obliqui vocantur  casus nominis: quia quasi cadunt ^ per quamdam  declinationis originem a nominativo, qui dicitur rectus  quia nullus talis sonus est nomen, ut dictum est,  13. Deinde cum dicit: Non homo vero etc., excludit quædam a nominis ratione. Et primo, nomen  infinitum; secundo, casus nominum ; ibi: Catonis  autem vel Caioni etc. Dicit ergo primo quod non  homo non est nomen. Omne enim nomen significat aliquam naturam determinatam, ut omo;  aut personam determinatam, ut pronomen *; aut  utrumque determinatum, ut Sortes. Sed hoc quod  dico  non  homo, neque determinatam naturam  neque determinatam personam significat. Imponitur enim a negatione hominis, quæ æqualiter dicitur de ente, et non ente. Unde non homo  potest dici indifferenter, et de eo quod non est  in rerum natura; ut si dicamus, chimæra est non  homo, et de eo quod est in rerum natura; sicut  cum dicitur, equus est non homo. Si autem imponeretur a privatione ^, requireret subiectum ad  minus existens: sed quia imponitur a negatione,  potest dici de ente et de non ente, ut Boethius  et Ammonius dicunt. Quia tamen significat per  modum nominis, quod potest subiici et prædicari, requiritur ad minus suppositum in apprehensione. Non autem erat nomen positum tempore  Aristotelis" sub quo huiusmodi dictiones concluderentur. Non enim est oratio, quia pars eius non  significat aliquid separata, sicut nec in nominibus  compositis; similiter autem non est negatio, id  est oratio negativa, quia huiusmodi oratio superaddit negationem affirmationi, quod non contingit  9) Si autem. imponeretur a privatione etc. Quia ex inordinata verborum prolatione de facili incurritur error, ideo in scientiis proprietas  etiam verborum est accurate servanda. Igitur privatio est negatio alicuius  proprietatis in subiecto; at negatio a subiecto omnino præscindit, imo  quandoque afficit subiectum ipsum, ut cum dicitur, non-Aomo. Ex quo  sequitur quod privatio semper præsupponat subiectum, quod non negatur, sed de quo aliquid negatur (Cf. lect. v, n. 11). Exinde est quod  privatio, si strictiori etiam sensu accipiatur, est negatio perfectionis in  subiecto, ad quam habendam subiectum natura. sua ordinatur, et quam  proinde non habere est defectus: quod non est de negatione simpliciter  dicta. Hinc homo dicitur privatus visu, quæ privatio est defectus in  homine; sed visus negatur lapidi, in quo carentia visus non est suæ  naturæ defectus, quinimo suæ naturæ consentanea est (Cf. s. Th. in  IV Metaphys. lect. ur, et V lect. xx).  v) Non autem erat nomen positum tempore Aristotelis etc. His  verbis intelligimus Aristotelem auctorem fuisse ut huiusmodi dictiones  negativæ, non homo, non ens etc., infinitæ dicerentur (Cf. lect. seq.  n.  11): quod aliunde ex ipsis Aristotelis verbis ἔστω ὄνομα ἀόριστον  aperte  indicatur. « Si placet, vocetur (præfata dictio) nomen infini»  »  tum, ut et habeat rationem nominis quoad modum grammaticæ, et  quoad dialecticum extra perfectam rationem nominis extrahatur. » Ita  interpretatur Aristotelem  b. Albertus Magnus in I Peri hermeneias,  tract.  11, cap. v. Et Ammonius in librum Je interpretatione sect. I,  eo  quod non cadit. Stoici autem dixerunt  etiam nominativos dici casus: quos grammatici  sequuntur, eo quod cadunt, idest procedunt ab  interiori conceptione mentis. Et dicitur rectus, eo  quod nihil prohibet aliquid cadens sic cadere, ut  rectum stet, sicut stilus qui cadens ligno infigitur.  15. Deinde cum dicit: Ratio autem eius etc. τ,  ostendit consequenter quomodo se habeant obliqui  casus ad nomen; et dicit quod ratio, quam significat nomen, est eadem et in aliis, scilicet casibus  nominis; sed in hoc est differentia quod nomen adiunctum cum hoc verbo es? vel erit vel  fwit semper significat verum vel falsum: quod  non contingit in obliquis. Signanter autem inducit  exemplum de verbo substantivo: quia sunt quædam alia verba, scilicet impersonalia, quæ cum  obliquis significant verum vel falsum; ut cum dicitur, poenitet Sortem, quia actus verbi intelligitur  ferri super obliquum; ac si diceretur, poenitentia  habet Sortem.  16. Sed contra *: si nomen infinitum et casus  non sunt nomina, inconvenienter data est præmissa nominis definitio, quæ istis convenit. - Sed  dicendum, secundum Ammonium *, quod supra  communius definit nomen, postmodum vero significationem nominis arctat subtrahendo hæc a  nomine.- Vel dicendum quod præmissa definitio  non simpliciter convenit his: nomen enim infinitum  nihil determinatum significat, neque casus nominis  significat secundum primum placitum instituentis,  ut  dictum est.  8.7 Non homo etc., ait: «Id genus voces,... nomen nullum ab anti»  quioribus meruerunt... per verba autem illa, sed sit infinitum nomen,  »  constat ipsum (Aristotelem) eius notæ vocibus hoc nomen indidisse »  (Ed. cit. fol. 6, col. 3 et 4). Cf. Boeth. De interpret. Ed. II, lib. I, De  nomine, ὃ. Non homo etc., pag. 312, ed. cit. Basileæ.  E) Et ideo novum nomen imponit. Adiicio novum ex codd. ABCE,  quamvis illo careant edd. Ven., P. et cod. D. Etenim illud indicari videtur ex contextu orationis, in qua agitur de novo vocabulo, quo Aristoteles designavit nomina quæ a negatione imponuntur. Infra, lect. vtt,  occurret aliud vocabulum introductum ab Aristotele, nempe dictio, et aliud  lect. 1x, scilicet contradictio.  0) Quia quasi cadunt. Quasi ex codd.  Piana: quia cadunt. Eligo  codd. lectionem: nam cadere hoc loco figurate accipitur; et ideo scientifice loquendo, magis a figura (scientiis impropria)-receditur adiuncto  adverbio quasi. Cod. A: qui quasi cadunt.— Supra vero tum in principio huius numeri, tum præcedentis reliquimus exemplum Catonis et  Catoni versionis latinæ, quamvis in græco habeatur Philonis et Philoni,  ut  notavimus in textu.  x) Deinde cum dicit: Ratio autem eius etc. Codd. ABC omittunt  hæc verba; et cod. A incipit: ostendit autem qualiter etc. - BC: ostendit autem consequenter qualiter etc. Sed sunt lectiones non àdoptandæ.  S. Thomas enim in exponendo partes textus Aristotelis semper illo aut  simili modo utitur: Deinde cum dicit etc.  Stoici et grammatici.  Bc: quia nihil.  ABCOmittunt ef.  A:  quia.  Codd.- P.: non  est ( Cf. text.)   A: obliquis casibus.    p: tenet.  Contra  tunt ABC.  omit DE VERBI NATURA ET EIUS CONVENIENTIA AD NOMEN -Ὁ  Ρῆμα  δέ  δέ  ἐστι,  τὸ  ' Y, fen kis rhe -,  τ  ΄  προσσημιαῖνον χρόνον, οὗ μέρος οὐδὲν  δὲ  σημαίνει χωρίς, καὶ ἔστιν ἀεὶ τῶν καθ᾽ ἑτέρου λεoU.  y.   23  Verbum autem est quod consignificat tempus, cuius pars  nihil extra significat, et est semper eorum, quæ de  altero prædicantur, nota.  ν  '  4,,  Λέγω δ᾽ ὅτι προσσημαίνει χρόνον, οἷον ὑγίεια μὲν ὄνομα,  τὸ δὲ ὑγιαίνει ῥῆμα" προσσημαίνει γὰρ τὸ νῦν ὑπάρetw.  Καὶ ἀεὶ τῶν καθ᾽ ἑτέρου λεγομένων σημεῖόν ἐστιν. οἷον  τῶν καθ᾽ ὑποχειμένου. T] ἐν ὑποχειμένῳ.  ῃ  Η,  "  t  υ  ;  ῳ,,  h  »  e  Τὸ δὲ οὐχ ὑγιαίνει, χαὶ τὸ οὐ κάμνει, οὐ QT.  προσσημαίνει μὲν do χρόνον, καὶ ἀεὶ κατά τινος  ὑπάρχει" τῇ δὲ διαφορᾷ ὄνομα οὐ χεῖται" ἀλλ᾽ ἔστω  ἀόριστον ῥῆμα, ὅτι ὁμοίως ἐφ᾽ ὁτουοῦν ὑπάρχει; καὶ  ὄντος. καὶ μὴ ὄντος.  $pm .  5 1  ^  H  7*9,  μοίως  δὲ,  e,  "J  .  €  » Met  ^,  P  καὶ τὸ ὑγίανεν, ἢ τὸ ὑγιανεῖ, οὐ ῥῆμα, ἀλλὰ  πτώσεις ῥήματος διαφέρει δὲ τοῦ ῥήματος, ὅτι τὸ  μὲν τὸν παρόντα προσσημαίνει χρόνον; τοὶ δὲ τὸν,  ^^  q  el  Αὐτὸ μὲν οὖν xa" ἑαυτὰ λεγόμενα τὰ ῥήματα ὀνόματά,  ^,  Li  '  ἐστι;  καὶ σημαίνει τι" (στησι  rop ὁ λέγων τὴν διάνοιαν, καὶ ὁ  ἀκούσας ἠρέμησεν") ἀλλ᾽ εἰ ἔστιν, ἢ μιή, οὔπω σημαίνει"  οὐδὲ γὰρ τὸ εἶναι, ἢ μὴ εἶναι; σημεῖόν ἐστι τοῦ πράγματος" οὐδ᾽ ἐὰν τὸ ὃν εἴπῃς αὐτὸ καθ᾿ ἑαυτὸ ψιλόν"  αὐτὸ μὲν γὰρ οὐδέν ἐστι" προσσημαίνει δὲ σύνθεσίν  τινα, ἣν ἄνευ τῶν συγκειμένων οὐχ ἔστι νοῆσαι.  SyNopsrs. 1. Textus argumentum et divisiones. 2. In  verbi definitione omittuntur, ut subintellecta, quæ verbum  habet communia cum nomine.- Duæ primæ particulæ definitionis verbi.—3. Solvitur duplici ratione difficultas, quare nihilominus apponatur particula communis etiam nomini.  particula definitionis verbi affertur.  4. Tertia   Verbum est semper ex parte  prædicati: per quod distinguitur non solum a nomine, sed  etiam a participio (infra n. 8).— 5. Solvitur difficultas. Verba  infinitivi modi quando in subiecto propositionis ponuntur habent  vim nominis: ratio est quia ipsa, non secus ac nomina, significant res quasi per se stantes, nempe ipsum processum vel inhærentiam actionis quasi res quasdam, non autem significant per  modum passionis et actionis egredientis a substantia et ipsi ?nAærentis: quæ significatio est propria verbo. - 6. Tam verba, quam  omnes orationis partes, quando ponuntur in propositione raterialiter, sumuntur ut nomina.—7. Quia verbum significat actionem, ideo consignificat, seu ex consequenti (infr. n. 20 et 22) significat tempus: sed hoc relative ad nos, quibus actiones notæ sunt  in tempore. -- ὃ. Quia verbum significat id quod prædicatur de  alio, et componit prædicatum subiecto; ideo dicitur ποία seu signum eorum quæ de altero prædicantur. - 9. Solvitur dubium  quoad esse de subiecto et esse 7n subiecto. Responsio Boethii.  Alia responsio. Omnis prædicatio fit per verbum ratione compositionis importatæ, sive prædicetur aliquid essentialiter, nempe  ut  de subiecto, sive accidentaliter, scilicet ut /n subiecto.— 10. Verbum infinitum (Cf. lect. rv, n. 13) quia non significat aliquid per  modum actionis vel passionis, non proprie potest dici verbum.  Dicitur tamen verbum quia cum verbis convenit in eo quod ponitur ex parte prædicati, et aliquo sensu consignificat tempus. —  11.  Solvitur obiectio. — 12. Verba præteriti et futuri temporis  excluduntur a verbo stricte sumpto, quia non consignificant  [Twy  ostquam Philosophus determinavit de  (QV Jo nomine:  hic  determinat de verbo.  Et circa hoc tria facit: primo, definit   a  J^ verbum; secundo, excludit quædam  ratione verbi; ibi: Non currit autem, et non  laborat etc.; tertio, ostendit convenientiam verbi  ad nomen; ibi: psa quidem secundum se dicta verba, etc. Circa primum duo facit: primo, ponit deDico vero quoniam consignificat tempus; ut cursus ( valeδ  2  λέγω  7... οἱ  ^  LI  tudo ) quidem nomen est, currit (valet) autem verbum:  consignificat enim nunc esse.  Et est semper eorum, quæ de altero dicuntur, nota, ut  eorum quæ de subiecto dicuntur vel in subiecto sunt.  Non currit (valet) vero et non laborat, non verbum dico:  consignificat etenim tempus, et semper de aliquo est:  differentiæ  autem huic nomen non est positum: sed  sit infinitum verbum, quoniam similiter in quolibet est,  et  quod est et quod non est.  Similiter autem curret (valuit) et currebat (valebit ), verbum  non est, sed casus verbi; differt autem a verbo, quoniam hoc quidem consignificat præsens tempus, illa  vero quæ circa sunt.  Ipsa itaque, secundum se dicta verba, nomina sunt,  et significant aliquid: (constituit enim qui dicit intellectum,  et qui audit, quiescit): sed si est vel non est, nondum  significat: neque enim signum est rei esse vel non esse;  nec si hoc ipsum es? purum dixeris: ipsum enim nihil  est; consignificat autem quamdam compositionem, quam  sihe compositis non .est intelligere.  tempus præsens, quod a verbo proprie dicto consignificatur:  ab ipso enim significatur agere et pati simpliciter, quod proprie est de re præsenti.- 13. Quia præteritum et futurum  dicuntur per ordinem ad præsens, verba præteriti et futuri  temporis rationabiliter dicuntur casus verbi. Ergo variatio  quæ  nisi  est  sit  in  ex  declinatione  parte  verbi  non  constituit  casus  verbi,  actionis. — 15. Verba habent aliquam convenientiam cum nomine non stricté, sed communiter accepto.—  16.  Probatur assertum. Et primo quod verbum convenit cum  nomine in significando aliquid, scilicet agere vel pati, ut sunt  res  quædam: quod intenditur a proferente verbum, et apprehenditur ab audiente illud. - 17. Verbum secundum se non significat nisi simplicem conceptionem alicüius, sicut et nomen  (C£. lect. ut, n. 11). — 18. Corollarium. Ergo altera convenientia  verbi cum nomine in eo. est, quod sicut nec nomen, ita nec  verbum per se sumptum significat verum vel falsum logicum  seu  cognitionis (Cf. lect. rtr, n. 6).— Quamvis enim omne verbum  implicet esse vel mon esse, tamen secundum se non significat  rem esse vel non esse; in qua significatione veritas vel falsitas  cognitionis consistit. — 19. Specialis difficultas quoad ens a quo  esse  originem habet.—20. Ens secundum se sumptum consignificat, sed principaliter non significat esse: et ideo non significat  veritatem vel falsitatem cognitionis.— 21. Verbum est non significat compositionem, quæ possit intelligi sine componentibus;  et  ideo secundum se non habet veritatem vel falsitatem | logicam.—22. Quia tamen verbum es: significat illud quod primo  cadit in intellectu per modum actualitatis communis omni formæ, et per ipsum significamus quamcunque formam vel actum  actualiter  inesse alicui subiecto; ex consequenti significat, seu  consignificat compositionem illam, in qua verum et falsum logice continetur.  finitionem verbi; secundo exponit eam *; ibi: Dico  autem quoniam consignificat etc.  ;  2. Est autem considerandum quod Aristoteles,  brevitati studens, non ponit in definitione verbi  ea  quæ sunt nomini et verbo communia, relinquens ea intellectui legentis ex his quæ dixerat  in definitione nominis. Ponit autem tres particulas  in definitione verbi: quarum prima distinguit verCap. tr.  Eam ex ABDE.  *"ABCE  omittunt  cum dicitur.   n. 7.  Lect. præced.,  Ammonius.  [1    4:  videtur.  pin marg.: quía  est quasi.    A: subiectum.  g:  Codd. - ».: et  dicit.   dicuntur.  8   p: potest.  *A: in. vulgari  latinitate sustinent etc.    c: adiectionem.  p:  rem aliquam  ut subsistentem.  24  bum a nomine, in hoc scilicet quod dicit quod  consignificat tempus. .Dictum est enim in defini-  tione nominis quod nomen significat sine tem-  pore.- Secunda vero particula est, per quam di-  stinguitur verbum ab oratione, scilicet cum dicitur:  quædam res, et sic significatur per nomen; ut  cum dicitur actio, passio, ambulatio, cursus et  similia; alio modo, per modum actionis, ut scilicet  est  egrediens a substantia et inhærens ei ut su-  biecto, et sic significatur per verba aliorum mo-  dorum, quæ attribuuntur prædicatis. Sed quia  etiam ipse processus vel inhærentia actionis po-  test apprehendi ab intellectu et significari ut res  quædam, inde est quod ipsa verba infinitivi  modi, quæ significant ipsam inhærentiam actionis  ad subiectum, possunt accipi ut verba, ratione  concretionis, et ut nomina prout significant quasi  res  quasdam.  6. Potest etiam obiici de hoc quod etiam verba  aliorum modorum videntur aliquando in subiecto  Cuius pars nihil extra significat.  3. Sed cum hoc etiam positum sit in definitione  nominis, videtur hoc debuisse prætermitti, sicut et  quod dictum est, vox significativa ad placitum. -Ad quod respondet Ammonius quod in definitione nominis hoc positum est, ut distinguatur nomen  ab orationibus, quæ componuntur ex nominibus;  ut cum dicitur, lomo est animal. Quia vero sunt  etiam quædam orationes quæ componuntur ex  verbis; ut cum dicitur, ambulare est moveri, ut ab  his distinguatur verbum, oportuit hoc etiam in definitione verbi iterari. - Potest etiam aliter dici quod  quia verbum importat compositionem, in qua perficitur oratio verum vel falsum significans, maiorem convenientiam videbatur verbum habere cum  oratione, quasi quædam pars formalis ipsius,  quam nomen, quod est quædam pars materialis  et subiectiva orationis; et ideo oportuit iterari.  4. Tertia vero particula est, per quam distinguitur verbum non solum a nomine, sed etiam  a  participio quod significat cum tempore; unde  dicit *: Ef est semper eorum, quæ de altero prædicantur nota, idest signum: quia scilicet nomina  et  participia possunt poni ex parte subiecti et  prædicati, sed verbum semper est ex parte prædicati £.  5. Sed hoc videtur habere instantiam in verbis  "infinitivi modi, quæ interdum ponuntur ex parte  subiecti; ut cum dicitur, ambulare est moveri.Sed dicendum est quod verba infinitivi modi,  quando in subiecto ponuntur, habent vim nominis:  unde et in græco et in vulgari latina locutione  suscipiunt additionem *articulorum sicut et nomina.  Cuius ratio est quia proprium nominis est, ut  significet rem aliquam quasi per se existentem *;  proprium autem verbi est, ut significet actionem  vel passionem. Potest autem actio significari tripliciter:  uno  modo, per se in abstracto, velut  «) Ad quod respondet Ammonius etc. Responsionem Ammonii  amplectitur Boethius, Op. cit. 8 De verbo pag. 313, sed Ammonium non nominat. Auctor autem iste responsionem, quæ hic a s. Thoma recitatur,  tribuit Porphyrio, cui subscribit: « Ad hanc difficultatem porphyricum  »  illud dicamus quasdam esse orationes ex verbis compositas, quarum  significativæ sunt partes, ipsa inquam verba ex quibus orationes consistunt, ceu cum dico, ambulare est moveri. Namque ambulare et  moveri et est, cum totius partes sint orationis, significativa per se  sunt ipsa. Ergo ut ab id genus orationibus verba secerneret, quibus  partes aliæ verbi finitionis conveniunt, vox, inquam, significativa, ex  composito, tempus adsignificans, ipsam necessario vel hoc loco differentiam adiecit. » (In lib. Peri herm. sect. I De verbo, 8 x, fol. 7, col. 3). De  his nihil habet b. Albertus Magn. in I Peri hermeneias. Hæc autem noto ut animadvertat lector hanc Ammonii responsionem  fuisse a sancto Thoma ex ipso Ammonii Commentario desumptam. Vulgata quippe penes nonnullos sententia fuit Scholasticis non verum græcumque Aristotelem innotuisse, sed fictitium atque depravatum, nempe  arabieum; vixque ac ne vix quidem excipiebatur s. Thomas: de quo tamen nostra ætate æquiores critici verius sapientiusque iudicarunt (Cf.  Jourdain, Recherches critiques sur l'áge et l'origine des traductions latines d'Aristote etc. Paris 1819). S. Doctor nedum versiones Aristotelis  ex  græcis exemplaribus habuit, sed, ut ego existimo, græca exemplaria  ipsa legit (ea enim non infrequenter citat, et ad eorum lectionem tanta  fiducia veritateque recurrit, ut mirum prorsus esset si ipse græcæ linguæ fuisset omnino ignarus); quinimo commentatorum sententias, quas  profert, non ex citationibus aliorum, sed ex fontibus haurit et expendit  ad mentem textus Aristotelici.  poni; ut cum dicitur, curro est verbum. - Sed  dicendum est quod in tali locutione, hoc verbum  curro, non sumitur formaliter, secundum quod  eius significatio refertur ad rem, sed secundum  quod materialiter significat ipsam vocem, quæ:  accipitur ut res quædam. Et ideo tam verba,  quam omnes orationis partes, quando ponuntur  materialiter, sumuntur in vi nominum.  ;  7. Deinde cum dicit: Dico vero quoniam consignificat etc., exponit definitionem positam. Et  primo, quantum ad hoc quod dixerat quod consignificat tempus; secundo, quantum ad hoc quod  dixerat quod est ποία eorum quæ de altero prædicantur, cum dicit: E/ semper est etc, Secundam autem particulam 7, scilicet: Cuius nulla pars  extra significat, non exponit, quia supra exposita  est in tractatu nominis. Exponit ergo primum  quod verbum consignificat tempus, per exemplum; quia videlicet cursus, quia significat actionem non per modum actionis, sed per modum  rei per se existentis, non consignificat tempus,  eo quod est nomen. Curro vero cum sit verbum.  significans actionem, consignificat tempus, quia  proprium est motus tempore mensurari; actiones  autem nobis notæ sunt in tempore. Dictum est  autem supra quod consignificare tempus est significare aliquid in tempore mensuratum. Unde  aliud est significare tempus principaliter, ut rem  8) Verbum semper est (A omittit est) ex parte prædicati. Id probatur infra n.8. - B. Albertus Magn. Op. et lib. cit. tract. I, cap. mi, inquit:  Nomen est de quo enunciatur ; verbum autem est quod de alio enunciatur. Quod est præcipue manifestum in verbis adiectivis, ut cum dicitur: Petrus docet. Et si obiiciatur, prosequitur Albertus ib. tract. III,  cap. 1, quod verbum non. semper est prædicatum quod de altero dicitur, sed ut frequenter prædicantur nomina, ut homo est animal,  Sortes est homo..., facile est solvere: quia prædicatum est duplex,  scilicet materiale et formale. Formale quidem est quod intra se concipit formam quam retorquet ad alterum cui inest, et de quo est ut  de subiecto; hæc autem forma non est nisi compositio: et hanc for».mam verbum (per hoc quod alterius est) in se concipit. Et ideo solum verbum prædicatum formale est. Hoc autem probatur exemplo: :  quia cum dicitur, omo currit, sensus est, homo est currens, ut participium sit res verbi prædicata materialiter; ipsum autem quod dico,  est,  quod est nota compositionis, formam dicit qua res verbi refertur  ad subiectum, sicut inhærens sibi, vel aliquid eius, et ut aliquid  quod de ipso sit; talis autem forma non est concepta in significato  nominis » (Opp. tom. I, pag. 254. Lugduni 1651).  Y) Secundam autem particulam etc. Hæc lectio est P. et codd. DE.—  AC habent fertiam, sed errore plane manifesto. Tres enim sunt partes  dere  ab Aristotele ordinatim positæ in definitione verbi, ut in textu viest,  nempe,  1.  quod consignificat tempus; 2. quod eius pars  separata non significat; 3. quod est semper nota eorum quæ de altero  prædicantur. Porro primam et tertiam partem exponit Aristoteles, sed  secundam non exponit, quia supra exposita est in tractatu de nomine.  Magis etiam erronee legit B: deinde cum dicit: Et est semper etc.     ACDE: personis.  Quasi ex codd.  p  hoc.  omittit  de  Lect.præc. n.8.  CAP. III, LECT. V  25  primo, verbum infinitum; secundo, verba præAutem ex codd.  omittit esf.  e  Sup. nn. 4. et5.  ABC Omnitt. Sunt.  Ἧ  my  A: sint prædicatum.   Codd. et edd.  Ven.: ad vocem.   Cf.  in not.  supra  n. 4  f; et lect.  vit, n. 9.  terii  temporis vel futuri; ibi: Similiter autem  curret vel currebat. - Dicit ergo primo quod non  currit, et non laborat, non proprie dicitur verbum. Est enim proprium verbi significare aliquid  per modum actionis vel passionis; quod prædictæ  dictiones non faciunt: removent enim actionem  vel passionem, potius quam aliquam determinatam  actionem vel passionem significent. Sed quamvis  quamdam, quod potest nomini convenire, aliud  autem est significare cum tempore, quod non  convenit nomini, sed verbo.  8. Deinde cum dicit: E? est semper etc., exponit  aliam particulam. Ubi notandum est quod quia  subiectum enunciationis significatur ut cui inhæret aliquid?, cum. verbum significet actionem per  modum actionis, de cuius ratione est ut inhæreat, semper ponitur ex parte prædicati, nunquam  autem ex parte subiecti, nisi sumatur in vi nominis, ut dictum est. Dicitur ergo verbum semper  esse nota eorum quæ dicuntur de altero: tum  quia verbum semper significat id, quod prædicatur; tum quia in omni prædicatione oportet  esse verbum, eo quod verbum importat compo'Ssitionem, qua prædicatum componitur subiecto.  9. Sed dubium videtur quod subditur: Ut eorum  quæ de subiecto vel in subiecto sunt. Videtur  enim aliquid dici ut de subiecto, quod essentialiter- prædicatur; ut, homo est animal; in subiecto  autem, sicut accidens de subiecto prædicatur; ut,  homo est albus. Si ergo verba significant actionem  vel passionem, quæ sunt accidentia, consequens  est ut semper significent ea, quæ dicuntur ut n  Subiecto. Frustra igitur dicitur zm subiecto vel de  .Subiecto. -- Et ad hoc dicit Boethius quod utrumque ad idem pertinet. Accidens enim et de  subiecto prædicatur, et in subiecto est. - Sed quia  Aristoteles disiunctione utitur, videtur aliud per  utrumque significare. Et idco potest dici quod  cum  Aristoteles dicit quod, Verbum semper est  nota eorum, quæ de altero prædicantur, non est  sic intelligendum, quasi significata verborum sint  quæ prædicantur *; quia cum prædicatio videatur  magis proprie ad. compositionem pertinere, ipsa  verba sunt quæ prædicantur*, magis quam significent prædicata. - Est ergo intelligendum quod  verbum semper est signum quod aliqua prædicentur, quia omnis prædicatio fit per verbum  ratione compositionis importatæ, sive prædicetur  aliquid essentialiter sive accidentaliter.  10.  |  Deinde cum dicit: Non currit vero et non  laborat etc., excludit quædam a ratione verbi. Et  ponit tertiam particulam, scilicet: cuius nulla pars extra significat et  non exponit, quia etc. Amanuensis addit deinde et omittit, secundam  autem particulam: quæ particula illa est quam Aristoteles non exponit.  9) Significatur ut cui inhæret aliquid. Retineo hanc lectionem  Pianam et codd. AC. E: est ut illud cui inhæret aliquid. Quæ lectio bona est.— D erronee legit: significatur id cui non inhæret aliquid.    B  denique: significatur ut cui inhæret aliquod, tamen verbum etc.  Lectio confusa.  t) Et ad hoc dicit Boethius etc. ABC: et ad hoc respondet  Boethius. Quæ hic ex Boethio recitantur, habentur in secunda Edit. in  lib. De interpretatione, lib. I, De verbo, pag. 314. Sed præter hanc expositionem, aliam inducit Boethius (quam Ammonius innuit, De interpretatione, sect. I De verbo fol.7, col. 4), eamque meliorem ipse vocat: « Vel  melior, inquit, hæc expositio est si similiter dixisse eum ( Aristotelem )  arbitremur, tanquam si diceret, omne verbum significat quidem accidens, sed ita ut id quod significat aut particulare sit aut universale,  ut id quod ait de subiecto ad universalitatem referamus, quod in subiecto ad solam particularitatem. Cum enim dico, movetur, verbum quidem est et accidens, sed universale: motus enim plures species habet,  ut cursus sub motu ponitur. Ergo cursus si definiendus est, motum  de cursu prædicamus. Quocirca motus genus quoddam est cursus,  atque ideo motus de cursu ut de subiecto prædicabitur; cursus vero  ipse quoniam species alias non habet, im subiecto tantum est, id est  in currente. Motus autem quamquam et ipse sit in subiecto, tamen  de subiecto prædicatur. Ideo dicit (Aristoteles) eorum esse notam  verbum, quæ de altero prædicantur, atque addit, ut eorum quæ  de subiecto vel in subiecto. Hoc dicit, accidentium quidem vim verba  Opp. D. Tuoxaz T. I.  non proprie possint dici verbum, tamen conveniunt sibi ea quæ supra posita sunt in definitione verbi. Quorum primum est quod significat tempus 5, quia significat agere et pali, quæ  sicut sunt in tempore, ita privatio eorum; unde  et  quies tempore mensuratur, ut habetur in VI  Physicor. Secundum est quod semper ponitur  ex parte prædicati, sicut et verbum: et hoc ideo,  quia negatio reducitur ad genus affirmationis. Unde  sicut verbum quod significat actionem vel passionem, significat aliquid ut in altero existens;  ita  prædictæ dictiones significant remotionem  actionis vel passionis.  11.  Si quis autem obiiciat: Si prædictis dictionibus convenit definitio verbi; ergo sunt verba; dicendum est quod definitio verbi supra posita datur de verbo communiter sumpto. Huiusmodi autem dictiones negantur esse verba, quia  deficiunt a perfecta ratione verbi. Nec ante Aristotelem erat nomen positum huic generi dictionum a verbis differentium; sed quia huiusmodi  dictiones in aliquo cum verbis conveniunt, deficiunt tamen a determinata ratione verbi, ideo vocat ea verba infinita. Et rationem nominis assignat, quia unumquodque eorum indifferenter potest dici de eo quod est, vel de eo quod non est.  Sumitur enim negatio apposita non in vi privationis, sed in vi simplicis negationis. Privatio enim  supponit  determinatum  subiectum. Differunt  tamen huiusmodi verba a verbis negativis, quia  verba infinita sumuntur in vi unius dictionis,  verba vero negativa in vi duarum dictionum.  Deinde cum dicit: Similiter autem curret etc.,  excludit a verbo verba præteriti et futuri tem»  significant, sed talium quæ aut universalia sint aut particularia; ut  cum dico, moveor, universale quiddam est et de subiecto dicitur, ut  de cursu; cum vero dico, curro, particulare est, et quoniam de  subiecto non dicitur, im subiecto solum est. » Hæc Boethius, loc.  et pag. citt.— Huius secundæ Boethii interpretationis s. Thomas specialem  mentionem non facit, quia revera convenit cum prima: in utraque enim  Boethius verba de subiecto vel im subiecto ad prædicationem accidentalem refert; proindeque Angelicus utramque recusat, et planiorem interpretationem proponit. t) Significat tempus. Est lectio P., edd. bc et codd. ACDE.- Cod.B,  edd. a et 1526: consignificat tempus. Quam lectionem existimo esse  veram  et  adoptandam. Et quamvis differentia lectionum materialiter  spectata nullius momenti esse videatur, philosophice tamen considerata  est valde notanda. Verbum enim primo et per se significat ex natura sua  aut  actionem aut passionem (Cf. lect. τῷ n. 6, not. 0); imo verbum nominatur apud Arabes actio, ut Averroes ait super lib. De interpretatione,  8. Dictio in verbo. Porro absolute loquendo actio et passio non dicunt  tempus: nam actiones intellectivæ actiones sunt, quæ tamen neque sunt  tempus, neque proprie in tempore fiunt. Ergo verbum per se et primo non  significat tempus. Attamen actiones ipsæ, per verbum immediate significatæ, nobis notæ sunt in tempore. Et ideo verbum ratione actionis quam  significat, ex consequenti significat tempus, nempe significando actionem  adsignifíicat tempus. Unde dici proprie nequit quod verbum significat  tempus (quamvis adhibitis necessariis distinctionibus aliquando id dicatur),  sed quod consignificat tempus, aut significat cum tempore (Cf. lect. cit.;  et supra, n. 7). Quod adamussim reddit verbum Aristotelis dicentis in  definitione verbi προσσημαῖΐνον, non autem σημαῖνον (Cf. infra n.19 et seqq.).  4"B: posset. - c:  possit.   Commen.s.Th.  lect. x. - In edit.  Didot, cap.vru;al. ΧΗ et xii.  ΒΟ: nec tamen  ante. - A: nec tamen secundum.    Ideo ex 4.  Cf. lect. præc.,  n. 13. At utrumque.  Cf. lect. præc.,  n.13, not. p.  *pc : præteriti  temporis vel futuri.  26  poris *; et dicit quod sicut verba infinita non sunt  simpliciter verba, ita etiam curret, quod est futuri  »  currere est moveri, sive sint alterius modi; ut cum  dico, curro est verbum. Sed hæc non videtur  esse intentio Aristotelis, quia ad hanc intentionem  non  respondent sequentia. Et ideo aliter dicendum est quod nomen hic sumitur, prout  communiter significat quamlibet dictionem   im7   Codd. - P.: circumdans (Conf.  lib.Il, lect. 1, n. 5).  κα:   mec passio.  Nempe  nem quae incepit  et  nondum  terminata (Conf.  Aegid. in hunc  loc.).   ABCD: . SeCundum numerum.   Codd. -P.: πολ  constituit casum  vel casus verbi.   Codd.: secundum modos.  temporis, vel currebat, quod est praeteriti  temporis, non sunt verba, sed sunt casus verbi.  Et differunt in hoc a verbo, quia verbum consignificat praesens tempus, illa vero significant  tempus "* hinc et inde circumstans. Dicit autem  signanter praesens lempus, et. non simpliciter  praesens, ne intelligatur praesens indivisibile, quod  est  actioest  instans: quia in instanti non est motus, nec  ea  actio aut passio *; sed oportet accipere praesens  tempus quod mensurat actionem, quae incepit,  et nondum est determinata per actum. Recte autem  quae consignificant tempus ^ praeteritum  vel futurum, non sunt verba proprie dicta: cum  enim verbum proprie sit quod significat agere vel  pati, hoc est proprie verbum quod significat* agere  vel pati in actu, quod est agere vel pati simpliciter:  sed agere vel pati in praeterito vel futuro est secundum. quid.  13. Dicuntur etiam verba praeteriti vel futuri  temporis rationabiliter casus verbi, quod consignificat praesens tempus; quia praeteritum vel  futurum dicitur per respectum ad praesens. Est  enim praeteritum quod fuit praesens, futurum  autem quod erit praesens.  14.  Cum autem declinatio verbi varietur per  modos, tempora, numeros et personas, variatio  quæ fit per numerum et personam non constituit  casus  verbi *: quia talis variatio non est ex  parte actionis, sed ex parte subiecti; sed variatio  quæ est per modos et tempora respicit ipsam  actionem, et ideo utraque constituit casus verbi.  Nam verba imperativi vel optativi modi casus  dicuntur, sicut et verba præteriti vel futuri temporis. Sed verba indicativi modi præsentis temporis non dicuntur casus, cuiuscumque sint personæ vel numeri.  15. Deinde cum dicit: Zpsa itaque etc., ostendit  positam ad significandum aliquam rem. Et quia  etiam ipsum agere vel pati est quædam res, inde  est quod et ipsa verba in quantum nominant, idest  significant agere vel pati, sub nominibus comprehenduntur communiter acceptis. Nomen autem,  prout a verbo distinguitur, significat rem sub determinato modo, prout scilicet potest intelligi ut  per se existens. Unde nomina possunt subiici et  prædicari.  16. Deinde cum dicit: Et significant aliquid etc.,  probat propositum. Et primo, per hoc quod verba  significant aliquid, sicut et nomina; secundo, per  hoc quod non significant verum vel falsum, sicut  nec nomina; ibi: Sed si est, aut non est etc. - Dicit  ergo primo quod in tantum dictum est quod verba  sunt nomina, in quantum significant aliquid. Et  hoc probat, quia supra dictum est quod voces  significativæ significant intellectus. Unde proprium  vocis significativæ ést quod generet aliquem intellectum in animo audientis. Et ideo ad ostendendum quod verbum sit vox significativa, assumit  quod ille, qui dicit verbum, constituit  intelleetum in animo audientis. Et ad hoc manifestandum inducit quod ille, qui audit, quiescit.  17.  oratio  Sed hoc videtur esse falsum: quia sola    4  omittit esse.  Codd. - p.: consequentia.   ABCE  omittunt  ipsum.- p erronee: in ipsum.  perfecta facit quiescere intellectum, non  autem nomen, neque verbum si per se dicatur.  Si enim dicam, homo, suspensus est animus audientis, quid de eo dicere velim; si autem dico,  currit *, suspensus est eius animus de quo dicam.- .  Sed dicendum est quod cum duplex sit intellectus  operatio, ut supra habitum est *, ille qui  dicit nomen vel verbum secundum se, constituit  intellectum   Primo ex codd.  convenientiam verborum ad nomina. Et circa hoc  duo facit: primo, proponit quod intendit; secundo, manifestat propositum; ibi: E? significant aliquid etc. Dicit ergo primo quod ipsa verba secundum se dicta sunt nomina: quod a quibusdam exponitur de verbis quæ sumuntur in vi nominis, ut  dictum est, sive sint infinitivi modi; ut cum dico,  quantum ad primam operationem,  quæ est simplex conceptio alicuius, et secundum  hoc, quiescit audiens, qui in suspenso erat ? antequam nomen vel verbum proferretur et eius  prolatio terminaretur; non autem constituit intellectum quantum ad secundam operationem, quæ   ACDE: £n se.  Lect. rit, n. 2.  Lect. 1, n. τ.  κα: diceretur.  est  Ἢ) llla vero significant tempus etc. Ita edit. Piana et ita codices.  Verum ob rationes adductas in superiori nota, videtur hæc lectio  non esse sancti Thomæ, sed esse legendum: illa vero consignificant  tempus: quæ est lectio a sancto Thoma passim adoptata, imo ab imsubtili  intellectus.  componentis et dividentis, ipsum  distinctione accipere agere et pati in' genere, cuius veluti species  forent agere et pati simpliciter et agere et pati secundum quid. Qua  adhibita  distinctione,  diceretur verbum significare agere, vel pati in  genere, consignificare autem agere vel pati simpliciter. Verum prudens  mediate præcedentibus, quia verbum consignificat etc. omnino indicata. - Duo tamen codices AB habent hoc etiam loco: quia verbum  significat.  9) Consignificant tempus etc. Unus cod. A: significat (Cf. notas præced. et seq.). Attende quid a s. Thoma dicatur de actione præsenti,  præterita et futura. Actio enim præsens est simpliciter actio quia habet  esse seu existit actu; ergo quia de ratione verbi est significare actionem  (vel pau, quod est agere vel pati simpliciter:  sed agere vel pati in præterito vel futuro est secundum. quid.  13. Dicuntur etiam verba præteriti vel futuri  temporis rationabiliter casus verbi, quod consignificat præsens tempus; quia præteritum vel  futurum dicitur per respectum ad præsens. Est  enim præteritum quod fuit præsens, futurum  autem quod erit præsens.  14.  Cum autem declinatio verbi varietur per  modos, tempora, numeros et personas, variatio  quæ fit per numerum et personam non constituit  casus  verbi *: quia talis variatio non est ex  parte actionis, sed ex parte subiecti; sed variatio  quæ est per modos et tempora respicit ipsam  actionem, et ideo utraque constituit casus verbi.  Nam verba imperativi vel optativi modi casus  dicuntur, sicut et verba præteriti vel futuri temporis. Sed verba indicativi modi præsentis temporis non dicuntur casus, cuiuscumque sint personæ vel numeri.  15. Deinde cum dicit: Zpsa itaque etc., ostendit  positam ad significandum aliquam rem. Et quia  etiam ipsum agere vel pati est quædam res, inde  est quod et ipsa verba in quantum nominant, idest  significant agere vel pati, sub nominibus comprehenduntur communiter acceptis. Nomen autem,  prout a verbo distinguitur, significat rem sub determinato modo, prout scilicet potest intelligi ut  per se existens. Unde nomina possunt subiici et  prædicari.  16. Deinde cum dicit: Et significant aliquid etc.,  probat propositum. Et primo, per hoc quod verba  significant aliquid, sicut et nomina; secundo, per  hoc quod non significant verum vel falsum, sicut  nec nomina; ibi: Sed si est, aut non est etc. - Dicit  ergo primo quod in tantum dictum est quod verba  sunt nomina, in quantum significant aliquid. Et  hoc probat, quia supra dictum est quod voces  significativæ significant intellectus. Unde proprium  vocis significativæ ést quod generet aliquem intellectum in animo audientis. Et ideo ad ostendendum quod verbum sit vox significativa, assumit  quod ille, qui dicit verbum, constituit  intelleetum in animo audientis. Et ad hoc manifestandum inducit quod ille, qui audit, quiescit.  17.  oratio  Sed hoc videtur esse falsum: quia sola    4  omittit esse.  Codd. - p.: consequentia.   ABCE  omittunt  ipsum.- p erronee: in ipsum.  perfecta facit quiescere intellectum, non  autem nomen, neque verbum si per se dicatur.  Si enim dicam, homo, suspensus est animus audientis, quid de eo dicere velim; si autem dico,  currit *, suspensus est eius animus de quo dicam.- .  Sed dicendum est quod cum duplex sit intellectus  operatio, ut supra habitum est *, ille qui  dicit nomen vel verbum secundum se, constituit  intellectum   Primo ex codd.  convenientiam verborum ad nomina. Et circa hoc  duo facit: primo, proponit quod intendit; secundo, manifestat propositum; ibi: E? significant aliquid etc. Dicit ergo primo quod ipsa verba secundum se dicta sunt nomina: quod a quibusdam exponitur de verbis quæ sumuntur in vi nominis, ut  dictum est, sive sint infinitivi modi; ut cum dico,  quantum ad primam operationem,  quæ est simplex conceptio alicuius, et secundum  hoc, quiescit audiens, qui in suspenso erat ? antequam nomen vel verbum proferretur et eius  prolatio terminaretur; non autem constituit intellectum quantum ad secundam operationem, quæ   ACDE: £n se.  Lect. rit, n. 2.  Lect. 1, n. τ.  κα: diceretur.  est  Ἢ) llla vero significant tempus etc. Ita edit. Piana et ita codices.  Verum ob rationes adductas in superiori nota, videtur hæc lectio  non esse sancti Thomæ, sed esse legendum: illa vero consignificant  tempus: quæ est lectio a sancto Thoma passim adoptata, imo ab imsubtili  intellectus.  componentis et dividentis, ipsum  distinctione accipere agere et pati in' genere, cuius veluti species  forent agere et pati simpliciter et agere et pati secundum quid. Qua  adhibita  distinctione,  diceretur verbum significare agere, vel pati in  genere, consignificare autem agere vel pati simpliciter. Verum prudens  mediate præcedentibus, quia verbum consignificat etc. omnino indicata. - Duo tamen codices AB habent hoc etiam loco: quia verbum  significat.  9) Consignificant tempus etc. Unus cod. A: significat (Cf. notas præced. et seq.). Attende quid a s. Thoma dicatur de actione præsenti,  præterita et futura. Actio enim præsens est simpliciter actio quia habet  esse seu existit actu; ergo quia de ratione verbi est significare actionem  (vel passionem), verbum proprie est verbum præsentis temporis, Sed  s.  actio præterita vel futura revera non est actio, quia revera non existit,  sed fuit vel erit, quando fuit vel erit præsens; et ideo verba præteriti  vel futuri temporis non sunt proprie verba, sed dicuntur casus verbi,  ut  Doctor explicat n. seq.,  Ὁ Hoc est proprie verbum quod significat etc. Editio Piana habet  consignificat, sequens editionem b. Sed forte verius, ut patet ex nota  præcedenti &, legendum est significat cum aliis edd. Venetis ac, et  codd. AC (codd. alii habent lacunam). Hinc immediate ante et infra  n.  15 ipsa Piana legit: verba... significant agere vel pati. Attamen dixi  forte ad præcavendum importunam subtilitatem. Nam posset aliquis  Eo  enim  lector iudicet utrum hæc distinctio sit scientiæ utilis, sicut revera est  subtilis:  ipso quod agere et pati secundum quid non est  agere et pati proprie, et verba proprie non sunt quæ agere et pati  secundum quid significant (ut dicitur optime a s. Thoma de verbis  præteriti vel futuri temporis) ; videtur sapientius dicendum quod verbum  proprie dictum non consignificet, sed significet agere vel pati simpliciter, quod est agere vel pati proprie.  x) Si autem dico (A dicam), currit. Est lectio ABE (D, cur).— Piana: si  autem dico,curro etc. Quæ lectio est falsa. Cum enim dico curro non est  animus audientis suspensus de quo dicam; siquidem ego determinor, ut  ilius motus seu actionis subiectum, quæ designatur cum dico curro.  At dicendo currit, nullum subiectum determinatur; et ideo suspensus  est animus audientis de quo cursus dicatur. C: si autem dicam, et tum  currit tum curro omittit.  5  λ) Quiescit audiens qui in suspenso erat etc. Conservo hanc lectionem Pianam, quæ etiam est edd. Venet. et codicis D.,— Codd. AB:  quiescit animus audientis qui suspensus erat etc. CE: animus audiens qui suspensus erat.  LECT. V  ACD: Secundum  se.     pc: aut.  Cf. supra n. 16.  V  Cf. supra n. τι.  *ADE:  Signum.  ** ABDE. - C: e$CAP. III,  verbum vel nomen per se dictum: nec quantum  ad hoc facit quiescere audientem.  18. Et ideo statim subdit: Sed si est, aut non  est, nondum. significat, idest nondum significat aliquid per modum compositionis et* divisionis, aut  veri vel falsi. Et hoc est secundum *, quod probare intendit. Probat autem consequenter ^ per  illa verba, quæ maxime videntur significare veritatem vel falsitatem, scilicet ipsum verbum quod  est esse, et verbum infinitum quod est non esse;  quorum neutrum per se dictum est significativum  veritatis vel falsitatis in re; unde multo minus  alia. Vel potest intelligi hoc generaliter dici de  omnibus verbis. Quia enim dixerat quod verbum  non  significat si es? res vel non est, hoc consequenter manifestat, quia nullum verbum est significativum esse rel ** vel non esse, idest quod  sevelreinones- res sit vel non sit. Quamvis enim omne verbum  $e.-P.: ret esse  vel non esse.  finitum implicet esse, quia currere est currentem  6556, et omne verbum infinitum implicet non  esse, quia non currere est non currentem esse;  tamen nullum verbum significat hoc totum, scilicet rem esse vel non esse.  19. Et hoc consequenter probat per id, de quo  magis videtur, cum subdit: Nec si hoc ipsum ksT  purum dixeris, ipsum quidem nihil est. Ubi notandum est quod in græco habetur *: Neque si  ENS  esse  ipsum nudum dixeris, ipsum quidem nihil est.  Ad probandum enim quod verba non significant  rem  vel  non  esse,  assumpsit id quod est  ) Probat autem consequenter. Ita Piana post Venetas sæculi XV.  Codd. ABCE: probat autem hoc consequenter ; Cod. D: probat autem  .hic consequenter. Immediate ante codd. ABC legunt: et hoc est quod,  omittendo secundum.  y) Ubi notandum est quod in græco etc. Revera textus græcus habet  quod est, seu Ns, ut vertit s. Thomas: οὐδ᾽ ἐὰν τὸ ὃν εἴπης αὐτὸ καθ᾽  ἑαυτὸ duAóv: αὐτὸ μὲν γὰρ οὐδέν ἐστι.-- « In mentem venit, inquit. Wait,  »  placitum Hegelii quamquam alia ratione accipiendum: Das .Seyn ist  »  Nichts » (Aristotelis Organon, græce, tom. I, Schol. pag. 53.30). Certum  est cum Hegelii placito, Esse est nihil, vel, Nihil est esse, præfatam  sententiam Aristotelis nihil habere commune, ut patet ex interpretationibus datis a s. Thoma. Aristoteles enim docet verbum est sumi posse vel  prout est dictio quædam (Cf. supra n. 15), vel prout est copula coniungens partes propositionis. Primo modo significat rem aliquam sicut et  cætera nomina (supra n. 16); et ideo nullo pacto dicitur, neque dici  potest quod ezs, vel est sumptum ut dictio nihil est. Alio modo, ens, vel  est pure dictum, nihil est, quatenus ens vel est non significat rem esse  vel non esse, seu non significat cognitionem in qua est verum vel falsum: quia ens significat rem (quod est), sed non dicit hanc rem existere vel non existere; est vero ex opposito significat actualitatem existentiæ (quod est) sed non dicit subiectum cui applicetur hæc existentia  (Cf. n. 20 etseq.). At Hegel eatenus dicit quod esse est nihil, quia esse  et nihil vult identificari in conceptu transcendentaliori, quem ipsé vocat  fieri. Unde sententia Hegelii omnino discrepat a sententia Aristotelis (Cf.  lib. ΠῚ Metaphys., cap. 11 et 1v.— In Commentar. s. Th. lib. IV, lect. 1 seqq.).  Cod. A: neque si ἘΞῚ ipsum etc.— Sed est erronea lectio, ut patet ex his  omnibus quæ in hoc numero et sequenti declarantur.  £) Ens non dicitur proprie æquivoce, sed secundum prius et posterius, idest analogice. Nomina recte a Scholasticis dividuntur post Aristotel. (De anteprædicamentis cap. 1) in æquivoca, analoga et univoca. Æquivocum nomen, græce ὁμώνυμον, plura significat, quæ ad  invicem nihil commune habent præter solum nomen. lta, e. g., canis  et  animal domesticum, et piscem marinum, et sidus cæleste significat,  quæ nonnisi in solo nomine communicant. Unde nomen æquivocum  EQUIVOCO GRICE est nomen diversarum significationum. Univocum nomen, quod græci  συνώνυμον. dicunt, plura significat, quæ et in nomine et in eadem  omnino nominis significatione seu definitione vel ratione conveniunt.  Ita homo, e. g., dicitur de omnibus humanis individuis in quibus humana natura, quam /0710 significat, eodem modo quo in definitione  hominis ponitur, invenitur. Hinc univocum nomen est nomen unius eiusdemque significationis seu definitionis. - Denique nomen analogum est  veluti medium inter æquivocum EQUIVOCO GRICE et univocum. Convenit enim cum nomine univoco in eo quod sit unius significationis, sed differt in eo quod  hæc significatio non eadem sit, seu melius non eodem modo reperiatur  in omnibus, quibus idem nomen tribuitur; et ex hac parte convenit cum  27  fons et origo ipsius esse, scilicet ipsum ens, de  quo dicit quod nihil est (ut Alexander exponit),  quia ens æquivoce dicitur de decem prædicamenlis; omne autem æquivocum per se positum nihil significat *, nisi aliquid addatur quod  determinet eius significationem; unde nec ipsum  EST per se dictum significat quod est vel non est.  Sed hæc expositio non videtur conveniens, tum  quia ens non dicitur proprie æquivoce, sed secundum prius et posterius ἔ; unde simpliciter dictum intelligitur de eo, quod per prius dicitur:  tum etiam, quia dictio æquivoca non nihil significat, sed multa significat; et quandoque hoc,  quandoque illud per ipsam accipitur: tum etiam,  quia talis expositio non multum facit ad intentionem præsentem. - Unde Porphyrius aliter exposuit quod hoc ipsum ens non significat naturam  alicuius rei, sicut hoc nomen omo vel sapiens,  sed  solum  designat quamdam coniunctionem ;  unde subdit quod Consignificat quamdam compositionem, quam sine compositis non est intelligere.  neque hoc convenienter videtur  dici *: quia si non significaret aliquam rem, sed  solum coniunctionem, non esset neque nomen,  neque verbum, sicut nec præpositiones aut coniunctiones ^. - Et ideo aliter exponendum est, sicut  Ammonius exponit?, quod ipsum ens nihil est, idest  non significat verum vel falsum. Et rationem huius  assignat, cum subdit: Consignificat autem quamdam compositionem. Nec accipitur hic, ut ipse  nomine æquivoco, ita ut quandoque et æquivocum EQUIVOCO GRICE ab auctoribus dicitur,  sed non proprie, ut hic innuit s. Doctor. Ita esse; non secundum purum  nomen, sed quoad rem etiam significatam vere et realiter. affirmatur  de Deo et de creaturis, quando dicimus: Deus est; creatura est; ergo  esse,  proprie loquendo, non est quid æquivoce Deo atque creaturis  tributum. Attamen non eodem modo esse Deo et creaturis convenit, sed  suo cuique modo. Esse igitur est nomen non æquivocum, nec tamen  univocum, sed analogum Deo et creaturis. Et dicitur analogum analogia proportionalitatis: quia revera proportionato modo Deo et creaturis  esse tribuitur. -- Est etiam aliud nomen analogum analogia habitudinis seu attributionis, cuius nempe significatio pluribus tribuitur  per ordinem ad aliquid in quo primo et principaliter et perfecte ratio  significata per nomen invenitur; sicut medicina, cibus, ær etc. dicuntur  sana per ordinem ad sanitatem, quæ est in animali. Hoc etiam modo,  nempe secundum analogiam attributionis, dicitur quod Deus est ens, et  quod creatura est ems; quia creatura vere habet rationem entis, non  tamen ex se, sed participatam a Deo, qui est ens a se seu imparticipatum, et ad quem proinde creatura dicit illam habitudinem quam effectus  dicit ad suam causam. -- Exinde infertur quod significatio in analogis perfecte et per prius invenitur in uno (quod ideo a Scholasticis dicebatur  famosum analogatum), in cæteris autem imperfecte et per posterius,  ut  s.  Thomas hic dicit. - Hæc de nominibus univoco, analogo et æquivoco novitius mente percipiat et memoriæ commendet: sæpissime enim  recurrunt in philosophia, et in solvendis non parvi momenti quæstionibus sunt scitu necessaria (Cf. s. Th. in IV Metaphys., lect. 1).  0) Sicut nec præpositiones aut coniunctiones. Hæc lectio codd. AC  et Venetæ edit. b est retinenda. Non enim intelligo lectionem Pianam  et  Venetas ac: sicut mec compositiones aut coniunctiones. Sed addo  hanc lectionem Pianam videri falsam. Porphyrius enim, cuius sententia  hic exponitur, dicebat ens non significare aliquam rem, sed esse signum compositionis et coniunctionis; ergo, infert, ens per se dictum  nihil est.  Sed hæc ratio nulla est, reponit merito s. Thomas: si enim  ens nihil nisi coniunctionem significat, eo modo quo nonnisi coniunctionem significant particulæ coniunctivæ ;-sicut istæ non sunt neque verbum neque nomen, ita neque nomen neque verbum erit ens. Si autem  non præpositiones sed compositiones legamus, nulla erit responsio a  s. Thoma data.— Codd. BDE, non præpositiones sed propositiones legunt;  quæ lectio cum nostra concordat: etenim, ob affinitatem materialem, imperitis amanuensibus excidit propositiones loco præpositiones.  x) Sicut Ammonius exponit. In hanc Ammonii expositionem (super  lib. De interpretatione sect.1, 8 x, fol. 8 verso) consentit Boethius in Edit. II  in librum De interpretatione: « Vel certe ita intelligendum est quod ait  »  »  »  (Aristoteles), ipsum quidem nihil est, non quoniam nihil significet, sed  quoniam nihil verum falsumve demonstret, si purum dictum sit: cum  enim coniungitur, tunc fit enunciatio » (Ed. cit. pag. 317).  A:   ficat vel est.  nihil signiAlexander.   A:  Jicat  nihil signivel  designat. - c: nihil  designat.- p: p"  seipsum nihil...  Porphyrius.   Nempe Aristoteles.  Sed   A: dictum.  0  Ammonius.  π   Nempe Ammonius.    Cf. supra n. 7.  ABDE. - C et P.:  cum aliquo.   ABC : tnum ens  etc.  28  dicit, consignificat, sicut cum dicebatur quod  verbum consignificat tempus, sed consignificat, I  nostri habent, planior est sensus. Quod enim nullum  idest cum alio significat, scilicet alii adiunctum  compositionem significat, quæ non potest intelligi sine extremis compositionis. - Sed quia hoc  commune est omnibus nominibus et verbis, non  videtur hæc expositio esse secundum intentionem  Aristotelis, qui assumpsit ipsum ens quasi quoddam speciale.  20.  telis  Et ideo ut magis sequamur verba Aristoconsiderandum est quod ipse dixerat quod  verbum non significat rem esse vel non esse, sed  nec  ipsum 675 significat rem esse vel non esse.  Et hoc est quod dicit, nihil est, idest non significat aliquid esse. Etenim hoc maxime videbatur  de hoc quod dico ezs: quia ens nihil est aliud  quam quod est. Et sic videtur et rem significare,  per hoc quod dico Quop et esse, per hoc quod  dico Esr. Et si quidem hæc dictio ens significaret  esse  principaliter, sicut significat rem quæ habet  esse, procul dubio significaret aliquid esse. Sed  ipsam compositionem, quæ importatur in hoc  quod dico EsTr, non principaliter significat, sed  consignificat eam in quantum significat rem habentem esse ?. Unde talis consignificatio compositionis  non  sufficit  ad veritatem vel falsitatem:  quia. compositio, in qua consistit veritas et falsitas, non potest intelligi, nisi secundum quod innectit extrema compositionis.  Si vero dicatur, nec ipsum esse, ut libri  p) Sed consignificat eam in quantum significat rem habentem esse.  Liquet ex his magnam, iuxta s. Thomam, existere differentiam inter duo  ista vocabula, significare et consignificare. Quod prius quidem Aristoteles  et  post ipsum et cum ipso commentatores omnes caute notarunt, ut  videre est apud Ammonium et Boethium, Opp. cit., 8. De verbo. - Sed  quid, quæret novitius, scientiæ interest hæc differentia? Interest magnopere. - Nomen enim significat formaliter illud quod significat; quod  autem consignificat, non formaliter, hoc est ratione præcise suæ immediatæ significationis significat, sed ex consequenti et quasi materialiter, tanquam inclusum in sua significatione immediata. Exemplum habetur in hoc quod de nomine ens dicitur in hoc numero 20. Si ens pure,  hoc est sine addito dicatur, nonnisi rem significat; et ideo res est formalis  significatio entis pure dicti. Sed res significata formaliter per ems habet  vel potest habere esse. Quia ergo ems pure dictum significat rem illam,  consignificat etiam esse eiusdem rei; consignificat, inquam, non ex vi suæ  verbum significat rem esse vel mon esse,  probat per hoc verbum rEsr, quod secundum se  dictum, non significat aliquid esse, licet significet  esse. Et quia hoc ipsum esse videtur compositio  quædam, et ita hoc verbum rsr, quod significat  esse, potest videri significare compositionem, in qua  sit verum vel falsum; ad hoc excludendum subdit quod illa compositio, quam significat hoc verbum EsT, non potest intelligi sine componentibus:  quia dependet eius intellectus ab extremis, quæ si  non apponantur, non est perfectus intellectus compositionis, ut possit in ea esse verum, vel falsum.  22. Ideo autem dicit quod hoc verbum rsr consignificat compositionem, quia non eam principaliter significat, sed ex consequenti; significat enim  primo illud quod cadit in intellectu per modum  actualitatis absolute: nam EST, simpliciter dictum,  significat in actu esse *; et ideo significat per modum verbi. Quia vero actualitas, quam principaliter  significat hoc verbum ΕΒΤ, est communiter actualitas omnis formæ, vel actus substantialis vel accidentalis *, inde est quod cum volumus significare  quamcumque formam vel actum actualiter inesse  alicui  subiecto, significamus illud per hoc verbum rsr, vel simpliciter vel secundum quid *: simpliciter quidem secundum præsens tempus; secundum quid autem secundum alia tempora. Et  ideo  ex  consequenti hoc verbum rsr significat  compositionem.  immediatæ significationis, sed ex conditione rei significatæ. Porro in  scientiis nisi distinguatur significatio formalis a significatione materiali,  seu significatio a consignificatione, impossibile est cavere a sophismatibus.  c)  quod  Significat enim primo illud etc. Cod. A: significat primo id  cadit etc. Cod. B: significat enim illud primo quod primo cadit etc. Piana, edd. Ven. et alii codd.: significat enim illud quod primo etc. Lectiones diversum exhibent sensum. Lectio Piana, edd. Ven.  et  aliorum codd. dicit quod res significata per τὸ esse in ordine chronologico est illud quod primo cadit in intellectu nostro, seu quod primo  a  nostro intellectu apprehenditur; lectio autem adoptata enunciat quod  esse significat primo illud quod cadit in intellectu per modum   actualitatis absolute. Tum unam tum alteram lectionem complectitur cod. B.—  Uterque sensus est verus; sed primus tamen a s. Thoma heic non intenditur, sed secundus inculcatur. Et hinc est quod additur esse secundario et ex consequenti significare compositionem,    pc : ista.  AQ?  esse actu.- B: significat actu esse.   BC erronee: actualis.  pc omittunt ve/  simpliciter  vel secundum quid.  DE PRINCIPIO FORMALI ENUNCIATIONIS, QUOD EST ORATIO  τι  Λόγος δέ ἐστι φωνὴ σημαντιχὴ X0 cd, συνθήχην, ἧς τῶν  μερῶν  σημαντικόν ἐστι χεχωρισμένον, ὡς φάσις,  ἀλλ οὐχ ὡς κατάφασις, ἢ ἀπόφασις.  Λέγω δέ, οἷον ἄνθρωπος σημαίνει μέν τι, dXX οὐχ ὅτι  29  Oratio autem est vox significativa, cuius partium 'aliquid  significativum est separatim, ut dictio, non ut affirmatio vel negatio.  Dico  autem  ἔστιν  Gig,  ἢ οὐχ ἔστιν" ἀλλ᾽ ἔσται χατάφασις 7 ἀπόφαἐᾶν τι προστεθῇ.  'AXX οὐχὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου συλλαβὴ μία" οὐδὲ γὰρ ἐν  ἐν  τῷ μῦς τὸ ὃς σημαντικόν, ἀλλὰ φωνή ἐστι νῦν μόvov:  δὲ τοῖς διπλοῖς σημαίνει μέν, ἀλλ οὐ xaf'  «αὐτό, ὥσπερ προείρηται.  Ἔστι δὲ λόγος ἅπας μὲν σημαντικός,) οὐχ ὡς ὄργανον  δέ, ἀλλ ὡς προείρηται, χατοὸ συνθήκην.  ut  homo: significat enim aliquid, sed non  quoniam est, aut non est, sed erit affirmatio vel negatio, si aliquid addatur.  Sed non una hominis syllaba: neque enim in eo quod est  sorex, rex significat, sed vox nunc est sola; in duplicibus vero significat quidem aliquid, sed non secundum  se,  quemadmodum dictum est.  Est autem oratio omnis quidem significativa non sicut instrumentum, sed, quemadmodum dictum est, secundum  placitum.  εὐνστττ  SywoPsIs. 1. Textus argumentum.- 2. Oratio significat intelletum. compositum. -- 3. Pars aliqua orationis aliquid significat, non quidem intellectum compositum, sed simplicem intellectum, nempe simplicem rei apprehensionem.-4. Aspasii obiectio  solvitur.—Improbatur sententia Philoponi.— 5. Pars orationis significans, ideo non significat iudicium (affirmationem vel negationem) quia non significat esse vel non esse.- 6. At pars quidem  orationis significat, sed non partis pars, ut pars est, quia dictio  etiamsi sit composita, significat unum simplicem intellectum (Cf. x83 ostquam Philosophus determinavit de  a» KSnomine et de verbo, quæ sunt principia materialia enunciationis, utpote  D^  partes eius existentes; nunc determinat  de oratione, quæ est principium formale  enunciationis*, utpote genus eius existens. Et circa  :   n. 2.  Cf. lect. præc.,  hoc tria facit: primo enim, proponit definitionem  orationis ; secundo, exponit eam; ibi: Dico autem  ut  homo etc.; tertio, excludit errorem; ibi: Es/  autem oratio omnis etc.  !  2. Circa primum considerandum est quod Philosophus in definitione orationis primo ponit illud  in quo oratio convenit cum nomine et verbo, cum  dicit: Oratio est vox significativa, quod etiam posuit in definitione nominis, et probavit de verbo  quod aliquid significet. Non autem posuit in eius  definitione *, quia supponebat ex eo quod positum  erat in definitione nominis, studens brevitati, ne  a) Est principium formale enunciationis, utpote genus eius existens. Hæc verba s. Thomæ dubium ingerere videntur. Genus enim  est principium non formale sed materiale (Cf. infra lect. vr, n. 9, not. x)  in rerum definitionibus. Igitur cum oratio sit genus enunciationis, non  videtur quod dici possit principium formale eiusdem.  Ad hoc dicendum est quod, nihil prohibet unum et idem respectu  diversorum, esse principium materiale et formale. Etenim partes speciei quæ ponuntur in definitione (puta animal et rationale in definitione hominis) sunt partes materiales eiusdem speciei: quia species est  totum, quod ex illis partibus resultat; partes autem comparantur ad  lect. 1v, n. 9). 7. Argumentatio ad probandum orationes eiusque  partes esse aliquid naturale, videlicet non ex institutione humana  significans, sed naturaliter. -- 8. Refellitur præfata argumentatio  (C£ lect. rv, n. 11, seq.). Instrumenta seu organa quibus tum  voces, tum soni articulati formantur sunt quidem naturalia: sed  tamen sola virtus rationalis utitur huiusmodi organis, et per ea  efficit orationem et eius partes: quæ ideo non sunt res naturales  sed artificiales, ad manifestandos interiores mentis conceptus ab  ipsa ratione compositæ.  idem frequenter iteraret. Iterat tamen hoc in definitione orationis, quia significatio orationis differt a significatione nominis et verbi, quia nomen  vel verbum significat simplicem intellectum, oratio  vero significat intellectum compositum.  3. Secundo autem ponit id, in quo oratio differt  a nomine et verbo, cum dicit: Cuius partium aliquid significativum est separatim. Supra enim  dictum  est  quod pars nominis non significat  aliquid. per se separatum *, sed solum quod est  coniunctum ex duabus partibus. Signanter autem  non  dicit:  Cuius pars est significativa aliquid separata, sed cuius aliquid partium est significativum,  propter negationes et alia syncategoremata ?, quæ  secundum se non significant aliquid absolutum, sed  solum habitudinem unius ad alterum. Sed quia duplex est significatio vocis, una quæ refertur ad intellectum compositum ?, alia* quæ refertur ad  B) Non autem posuit (scilicet verba illa, vox significativa) in eius  (scilicet verbi) definitione... Iterat tamen hoc (nempe, vox significativa) in definitione orationis etc. S. Thomas non dicit utrum et quare  iteret Philosophus etiam alia  vfrba  ad placitum, quæ et in definitione  nominis posita sunt. Quæ verba in versione latina non habentur, sed  ponuntur in textu græco: xarà συνθήχην. Sciendum est ergo verba ista  non solum in versione Boethiana non inveniri, sed neque etiam in Ammonio, qui eadem verba ab Aristotele prætermissa esse dicit (De interpretat., 8. De enunciativa oratione): imo vero in nonnullis codd. græcis verba illa non habentur. Unde Theodorus Waitz in sua Περὶ ἑρμενείας  totum, sicut imperfectum ad perfectum, et ideo sicut materia ad formam. Præterea si partes ipsæ inter se comparentur, non est dubium  quin genus sit principium materiale et differentia sit principium formale  (Cf. lect.cit.). Attamen 'si considerentur respectu individui, seu. suppoSiti naturæ specificæ, tum genus tum differentia sunt partes formales;  quia constituunt atque determinant natüram specificam, quæ est principium formale respectu suppositi. Hinc apparet quod oratio est principium materiale in definitione enunciationis, quia in definitione enunciationis oratio est pars; est etiam principium materiale respectu differentiæ in ipsa definitione; sed est principium formale respectu rei definitæ, nempe enunciationis (Cf. s. Th. in II PAysic., lect. v; et Par. I,  qu. Lxxxv, artic. nr, ad 4).  editione a textu Aristotelico ea expungit (pag. 125), rationemque expunctionis reddit in Scholiis, pag. 331 aiens, brevitati, qua Aristoteles uti  solet, parum convenire, ut expresse dicat quod facile intelligatur ( Aristotelis Organon, græce, p. 1. Lipsiæ 1844).  Q) Et alia syncategoremata. Συγχατηγόρημα, ut vox ipsa indicat,  non ex se aliquid significat, sed una cum alio. Huiusmodi sunt omne,  nullum, aliquid etc,, quæ sunt particulæ additæ nominibus ut eorum  significatio determinetur, seu, ut ait s. Thomas, significant habitudinem  unius ad alterum.  ὃ) Ad intellectum compositum. lam supra (lect. ri, n. 3, not. 9) novitium monuimus intellectum dici compositum non quidem subiective, sed  obiective: quia in iudicio est revera actus simplex componens seu con   Cap. iw.  c:  separatum.  Edd. Ven. 1526  et 1557: separa"  ta. |  (Cont. MAN.  B.8   )pc: alia vero.  Codd.: secunda vero competit  parti orationis.  A erronee: affirmatio et negatio  (Cf. not. ε).  ε   (Conf. lect. virt,  n. 3). Codd.: superadditaliquid.   Codd. : multo  minus significat  aliquid ut negatio.  Aspasius.  t  Porphyrius.  "  3o  intellectum simplicem; prima significatio competit  orationi, secunda non competit orationi, sed parti  orationis. Unde subdit: Ut dictio, non ut affirmatio. Quasi dicat: pars orationis est significativa,  sicut dictio significat, puta ut nomen et verbum,  non sicut affirmatio, quæ componitur ex nomine  et verbo. Facit autem mentionem solum de affirmatione et non de negatione *, quia negatio secundum vocem superaddit affirmationi; unde  si  pars  orationis  propter sui simplicitatem non  significat aliquid, ut affirmatio, multo minus ut  negatio.  4.  Sed contra hanc definitionem Aspasius obiicit quod videtur non omnibus partibus orationis  convenire. Sunt enim quædam orationes 5, qua-,  rum  partes significant aliquid ut affirmatio; ut  puta, si sol lucet super terram, dies est; et sic  de multis.  Et  ad  hoc respondet Porphyrius " quod in  quocumque genere invenitur prius et posterius,  debet definiri id quod prius est. Sicut cum datur  iungens prædicatum cum subiecto, in simplici vero apprehensione est  actus simplex tum subiective tum obiective.  j  t) Facit autem mentionem solum de affirmatione non et de negatione. etc. Quod hic notatur a s. Thoma prima fronte videtur falso supposito innixum, cum et in translatione latina quam damus textus Aristotelis,  et  in  ipso textu græco ex editione Didot habeatur mentio  tum de affirmatione tum de negatione: sed non ut affirmatio vel negatio; ἀλλ᾽ οὐχ ὡς κατάφασις, ἢ ἀπόφασις. -- Verum Theodorus Waitz  (Or. et loc. supra cit.) affirmat nonnisi in duobus codicibus, Urbinate  nempe et Marciano, addi ἢ ἀπόφασις, a cæteris autem omitti. Unde et  ipse omittit in sua editione legitque: ὡς φάσις, ἀλλ᾽ οὐχ, ὡς κατάφασις:  ut dictio, sed non ut affirmatio; additque in Scholiis super cap.tv, pag.331:  «  Verba ἢ ἀπόφασις aliena manu addita videntur e vs. 3o ( Cf. vers.  »  »  »  »  Dico autem etc.): quare cum Ammonio et vet. intp. lat. ea omisimus  eosdem codices secuti, quamquam retinet versio Boethiana. Quid Alexander et Porphyrius habuerint, ex quorum commentariis Boethius  multa affert, incertum est. » Quamvis ergo versione Boethiana veteres  interpretes communiter usi fuerint, eam tamen ad textum græcum exegerunt atque emendarunt. Quod de 5. Thoma ex hucusque declaratis manifestum est (Cf. Jourdain, Recherches critiques... des traductions latines  d'Aristote, cap. 1v, pag. 252. Paris. 1819). - Codex A, qui versionem integram habet Peri hermeneias, cui adnectitur s. Thomæ Commentarius,  omittit verba vel negatio, et legit: oratio autem est vox significativa,  cuius partium aliquid significativum est separatum, ut dictio, non vero  ut affirmatio. Dico autem etc.  t) Sunt enim quædam orationes etc. Codd. omnes: sunt enim  quædam orationes compositæ. Hæ quidem habent quod earum partes  significent aliquid, ut affirmatio; quod infra declaratur (lect. vr). Implicite tamen lectio Piana eumdem habet sensum, dicendo quædam orationes: nam τὸ quædam in hoc casu designat orationes compositas. Sed  utrum compositæ sit explicite apponendum textui non auderem affirmare.  Dicendo enim quædam... compositæ, vi particulæ disiunctivæ  quædam innui videtur dari orationes compositas, quarum partes non  significent aliquid per modum affirmationis: quod est falsum. Aliunde  s. Thomas infra adducto exemplo enunciationis conditionalis, addit: e£ sic  de  multis. Verius autem videretur dicendum: et sic de aliis, si legendum sit compositæ, quia omnibus propositionibus compositis commune  :  est, quod de enunciatione conditionali ex Aspasio asseritur. Hæc autem  æquivocatio removetur a lectione Piana, quæ est etiam omnium edd.  Venet. Si igitur adoptetur lectio codd. videtur subintelligendum esse aliquid et legendum: sunt enim quædam orationes, nempe compositæ.  Unus cod. C omittit: e£ sic de multis.  ἡ) Respondet Porphyrius. Codd. unanimiter: Alexander. Videtur  legendum esse Porphyrius, nam de Alexandri opinione infra agitur. Revera  Porphyrius, texte Boethio, lib. II. Edit. secund. De interpretatione, pag. 322, hanc tenuit sententiam: « Porphyrius autem ita dicit.  »  Volens, inquit, Aristoteles ostendere non omnem orationem, aut simplices tantum habere partes aut compositas, a simplicibus sumpsit  exemplum, ut diceret significare partes orationis, ut dictionem non  ut  affirmationem, ut cum est oratio. » - Nihilominus hæc eadem ipsa  interpretatio Alexandro tribuitur a Boethio ib. pag. 319: « Prior autem  »  simplicitas est, posterior vero compositio. In quibus est autem prius  vel posterius aliquid, illud sine dubio definiendum est priori loco quod  natura quoque præcedit. Ita ergo quoniam prior simplex oratio est,  posterior vero composita, prius simplicem orationem definitione constituit (Aristoteles) dicens, cuius partes significant ut dictio non ut  affirmatio, dictionem simplicis nominis aut verbi nuncupationem ponens. » Sed præterea Boethius alteram interpretationem quam secundo loco (vel potest dici etc.) refert s.Thomas, tribuit ipsi Alexandro ;  definitio alicuius speciei, puta hominis, intelligitur  definitio de eo quod est in actu, non de eo quod  est in polentia; et ideo quia in genere orationis  prius est oratio simplex, inde est quod Aristoteles prius definivit orationem simplicem.  Vel potest dici, secundum Alexandrum et Ammonium *, quod hic definitur oratio in communi.  Unde debet poni in hac definitione id quod est  commune orationi simplici et compositæ. Habere  autem partes significantes aliquid ut affirmatio *,  competit soli. orationi compositæ; sed habere  partes significantes aliquid per modum dictionis,  et  non per modum affirmationis, est commune  orationi simplici et compositæ. Et ideo hoc debuit poni in definitione orationis. Et secundum  hoc non debet intelligi esse de ratione orationis quod pars eius non sit affirmatio: sed quia  de ratione orationis est quod pats eius sit aliquid quod significat per modum dictionis, et non  per modum affirmationis. Et in idem redit solutio  Porphyrii quantum ad sensum, licet quantum ad  «  »  »  »  »  Addit (Alexander) quoque illud: omnem, inquit, definitionem vel contractiorem esse definita specie, vel excedere non oportet. Quod si  Aristoteles ita constituisset definitionem, ut significare partes orationis diceret uf orationes, ac non ut dictiones, simplices orationes ab  hac definitione secluderet. Orationum namque simplicium partes, non  » ut orationes, sed ut simplicia verba nominaque significant (Op. et  »  pag.cit.).» Denique quæ infra ponuntur ut dicta a Porphyrio de  dictione sumpta ab Aristotele ad significandum tum simpliciter dicere,  tum etiam affirmare, Boethius (ib. pag. 320) Alexandro tribuit. Hæc igitur  quæ ex fide Boethii retulimus videntur suadere lectionem codd.  præferendam esse lectioni Pianæ. At Porphyrius quoque, iterum Boethius ib., in eadem sententia (Alexandri) est, quamvis in uno ab Alexandro discrepans; quod unum late Boethius exponit, quodve »on quantum ad sensum, licet quantum ad verba parumper differt a sententia  Alexandri, ut s. Thomas infra habet. Quæ cum ita sint legi secundum  rei veritatem potest tum Porphyrius tum Alexander; spectato tamen  ordine litteræ s. Thomæ, ut dixi supra, malo lectionem retinere Pianam  quæ est etiam omnium Venet. edd.  Sed dubium remanet, videlicet cur sententia Porphyrii non differat  quantum ad sensum a sententia Alexandri, ut s. Thomas affirmat?  Obiectio Aspasii est: Aristoteles voluit hoc loco definire orationem in  genere, non autem solam orationem simplicem; atqui definitio tradita  non est nisi de oratione simplici; ergo non recta est definitio Aristotelis.- Respondet Porphyrius, negando maiorem argumentationis Aspasii,  et concedendo minorem. Et hinc est, addit Porphyrius, quod Aristoteles  addidit partem orationis a se definitæ significare quidem ut dictionem,  prout dictio distinguitur ab affirmatione. Porro in oratione simplici pars  significat ut dictio: significare vero ut affirmationem proprium est partis orationis  posito innixa,  compositæ. Ruit ergo obiectio Aspasii, utpote falso supRespondet Alexander, concedendo maiorem argumentationis Aspasii,  et  negando minorem. In definitione enim generís non debet poni differentia, sed id solum quod est commune speciebus sub illo genere  comprehensis. Hinc definiendo animal recte. dicitur, quod est vivens ut  sensitivum et non ut rationale vel irrationale: quia rationale et irrationale sunt non constitutiva generis quod est animal, sed differentiæ  constituentes species animalis. Porro significare ut dictionem est proprium partis orationis in genere ut distinguitur a nomine; ergo est quid  commune orationi tum simplici, tum compositæ. At significare ut affirmationem est differentia qua oratio composita differt a simplici; et ideo  debet excludi a definitione orationis in genere. - Hæc autem omnia conceduntur a Porphyrio: discrepantia est non in conclusione, sed in eo  quod Porphyrius putat orationem simplicem definiri ab Aristotele; contra Alexander vult definiri orationem in genere, et nonnisi consequenter orationem simplicem. Et propterea im idem redeunt solutiones  tum Porphyrii tum Alexandri, licet quantum ad verba parumper. differant.  9) Habere autem partes significantes aliquid ut affirmatio etc. Hæc  lectio Piana bona est, et cohæret cum forma dicendi infra n. 5 adhibita,  et antiquioribus Aristotelis expositoribus usitata, ut videre est apud Boethium loc. cit. in nota præcedenti. Imo ea utitur Aristoteles : ὡς κατάφασις.  Codd. ACDE (B habet lacunam) legunt: habere autem partes significantes (^, aliquid) per modum affirmationis competit soli orationi compositæ; sed habere partes significantes (A, quæ significant) per modum  dictionis etc. Horum autem codd. lectio, eumdem sensum exhibet  Piana; expeditior tamen mihi videtur et magis perspicua: imo vero magis  respondens iis quæ immediate sequuntur: sed habere partes etc.  præfatis autem codicibus legimus: competit soli orationi compositæ. Piana habet: hoc solum competit orationi compositæ.  *A: prior; sed  corrig.  in  pri'mum; quæ est  lect. BC.  .  prius.  omittunt  Alexander.  Ammonius.   Op. cit. sect. I,  $ xi, pag. 9, coi.5.  6  EMT:  sed eR  Porphyrius  1  ac - Cum  ABC  legere videntur et melius:  dicto (vel dicendo) quod; et omittunt  particulam  etante vocem ador  [e hyri  t  us.  Codd. - P. nOn  accipitur.  Toannes grammaticus.   t  Codd.: et ita.   Codd.: sed in  «hoc.  *aBc  autem.  omittunt  verba parumper differat. Quia enim Aristoteles  frequenter ponit dicere pro affirmare, ne dictio  pro affirmatione sumatur, subdit quod pars orationis significat u£ dictio, et addit non ut affirmatio: quasi diceret, secundum sensum Porphyrii,  non accipiatur nunc dictio secundum quod idem  est quod affirmatio.  Philosophus autem, qui dicitur Ioannes grammaticus ', voluit quod hæc definitio orationis daretur solum de oratione perfecta, eo quod partes  non videntur esse nisi alicuius perfecti, sicut omnes  partes domus referuntur ad domum: et ideo secundum ipsum sola oratio perfecta habet partes  significativas. Sed tamen hic decipiebatur, quia  quamvis omnes partes referantur principaliter ad  totum perfectum *, quædam tamen partes referuntur ad ipsum immediate, sicut paries et tectum ad domum, et membra organica ad animal:  quædam vero mediantibus partibus principalibus  quarum sunt partes; sicut lapides referuntur ad  domum mediante pariete; nervi autem et ossa  ad animal mediantibus membris organicis, scilicet  manu et pede et huiusmodi. Sic ergo omnes partes  orationis principaliter referuntur ad orationem perfectam, cuius pars est oratio imperfecta, quæ etiam  ipsa habet partes significantes. Unde ista definitio  convenit tam orationi perfectæ, quam imperfectæ.  5. Deinde cum dicit: Dico autem ut homo etc.,  exponit propositam definitionem. Et primo, manifestat verum esse quod dicitur; secundo, excludit falsum intellectum ; ibi: Sed non una hominis  syllaba etc. Exponit ergo quod dixerat aliquid  partium orationis esse significativum, sicut hoc nomen 0o, quod est pars orationis, significat aliquid, sed non significat ut affirmatio aut negatio,  quia non significat esse vel mon esse. Et hoc dico  non in actu ?, sed solum in potentia. Potest enim  aliquid addi, per cuius additionem fit affirmatio  vel negatio, scilicet si addatur ei verbum.  Ὁ Joannes grammaticus. Commentaria non habemus quæ loannes  grammaticus (Flor. sæc. VII Eccl), qui et Philoponus cognominatur,  scripsit in librum Peri hermenias; sed eius citata sententia innuitur suo  in Commentar. in lib. I Priorum analytic. cap. τι, col. 27 (Venetiis, 1560).  Eamdem interpretationem tradit b. Albertus: « Et quia, inquit in persona  Aristotelis, immediatum genus interpretationis est oratio perfecta, ideo  quæremus orationis perfectæ definitionem secundum logicum. Sic  enim compositum correspondebit componentibus: quia cum definivimus  nomen et verbum, definivimus prout sunt elementa orationis  perfectissimæ; propterea etiam de oratione loquentes, ut de perfecta  loquimur » (In lib. I Peri herm. tractat. IV, cap. 1, in princip.). Sed  et hanc sententiam prædocuerat Syrianus, uti refert Boethius op. et  »  loc. cit. pag. 321: « Syrianus vero, qui Philoxenus cognominatur, non  »  »  »  putat orationes esse, quarum intellectus sit imperfectus, atque ideo  nec eas aliquas habere partes. Nam cum dicit: Plato in Academia diSsputans ; hæc quoniam perfecta non est, partes, inquit, non habet.»  x) Quia quamvis omnes partes referantur principaliter ad totum  perfectum etc.— Codd. ABCE uniformiter legunt: quia quamvis orationis  partes referantur principaliter ad totum perfectum. Sed hæc lectio  minus mihi placet quam Piana quæ est cod. D et Ven. edd. Principium enim hic a s. Thoma enunciatur quod universim respicit partium relationem ad totum, ut patet exemplo adducto de parietibus in  ordine ad domum, et de membris organicis in ordine ad animal. Quod  quidem principium applicatur deinde partibus orationis: Sic ergo etc.—  Admitto in textu principaliter tum quia omnes codices illud habent,  tum quia a s. Thoma infra indicatur, applicando enunciatum principium  ad partes orationis.  A) Et hoc dico non in actu, sed etc. Hæc lectio Piana et omnium  Ven. edd. non concordat cum codd. ABC qui omittunt particulam negantem, ac legunt: et hoc dico in actu. Quæ lectio quoad formam  non cohæret cum sequentibus: sed solum in potentia. Attamen lectio  ipsa Piana aliquid necessario vi particulæ negantis subintelligit. Vult  *nim s. Thomas quod aliquid partium orationis non significat ut affir31  6. Deinde cum dicit: Sed non una hominis etc.,  excludit falsum intellectum. Et posset hoc referri  ad immediate dictum, ut sit sensus quod nomen  erit affirmatio vel negatio, si quid ei addatur, sed  non si addatur ei una nominis syllaba. Sed quia  huic  sensui  conveniunt verba sequentia,  oportet quod referatur ad id, quod supra dictum  est  in definitione orationis, scilicet quod aliquid  partium eius sit significativum separatim. Sed  quia pars alicuius totius dicitur proprie illud, quod  immediate venit ad constitutionem totius, non autem pars partis; ideo hoc intelligendum est de partibus ex quibus immediate constituitur oratio, scilicet de nomine et verbo, non autem de partibus  nominis vel verbi, quæ sunt syllabæ vel litteræ ^.  Et ideo dicitur quod pars orationis est significativa separata *, non tamen talis pars, quæ est una  nominis syllaba. Et hoc manifestat in syllabis,  quæ quandoque possunt esse dictiones per se significantes: sicut hoc quod dico rex, quandoque  est una dictio per se significans; in quantum vero  accipitur ut una quædam syllaba huius nominis  Sorex, soricis, non significat aliquid per se, sed  est vox sola. Dictio enim quædam est composita" ex pluribus vocibus, tamen in significando habet simplicitatem, in quantum scilicet significat simplicem intellectum. Et ideo in quantum est vox  composita, potest habere partem quæ sit vox **,  in quantum autem est simplex in significando, non  potest habere partem significantem. Unde syllasignificantes.  bæ quidem sunt voces, sed non sunt voces per  se  Sciendum tamen quod in nominibus compositis, quæ imponuntur ad significandum rem  simplicem ex aliquo intellectu composito, partes  secundum apparentiam aliquid significant, licet  non secundum veritatem. Et ideo subdit quod in  duplicibus, idest in nominibus compositis, syllabæ  quæ possunt esse dictiones, in compositione *matio aut negatio, quia non significat esse vel non esse. Sed quia non  significare ut affirmationem aut negationem intelligi potest jn actu. solummodo vel etiam in potentia; ideo addit s. Thomas quod aliquid  partium orationis quamvis non significet in actu ut affirmatio aut negatio,  significet tamen in potentia. Potest enim aliquid addi etc. Manifestum  est hanc esse mentem s. Thomæ; sed eam forma tum codd. tum edd.  haud perspicue tradit.  u) Ideo hoc intelligendum est de partibus, ex quibus etc. Hanc lectionem germanam s. Thomæ restituimus ex codd. omnibus, ac denique ex Veneta editione b. Editio Piana cum duabus edd. ac plura  omittit, quamvis a mente s. Thomæ non aberret. Legit enim: ideo hoc  non intelligendum est de partibus nominis vel verbi, quæ sunt syllabæ  vel litteræ. Addita particula negativa, nempe legendo nom intelligendum, sententia s. Thomæ servatur; minime vero perspicuitati consulitur:  quia illatio, ideo hoc etc. non perfecte respondet præmisso antecedenti: sed quia pars etc. Huic enim nectitur illud, de partibus ex  quibus immediate constituitur oratio etc.  v) Dictio enim quædam est composita etc.- Codd. ABDE: dictio enim  est quædam vox composita.—  Cod. C: dictio enim est quidem vox composita: quæ lectio est ad sensum aliorum codd. Utraque lectio bona est.  Si Piana adoptetur, per illa verba dictio enim etc. s. Thomas enunciat principium de omni dictione composita; at si vera est lectio codd., verba dictio  enim etc. referuntur ad dictionem in exemplum positam, nempe Sorex, et  erit sensus sententiæ: dictio enim Sorex est quædam vox composita etc.  E) Quæ sit vox. Est lect. codd. CDE.  B: quæ est vox. A: quæ  sit vox non significativa. Igitur vox ponitur ab omnibus nostris codicibus.— P. et ac, nec non ed. 1526: quæ est rex.— Ed. b: quæ significet. - Adoptamus lectionem, quæ sit vox, tum propter consensum  codd., tum quia cohæret cum iis quæ immediate sequuntur: in quantum  autem est simplex etc. Posita tamen hac lectione, aut addendum est  vocabulum significativa cod. A (particula enim, non, est corruptio), aut  supponendum, sicut adnotavimus in margine. Quod etiam indicatur a  lect. ed. b: quæ significet.  non  "  c: congruunt.  pc: separatum.  μ  Codd.: separatim.  A:  estuna quædam. - Bc: est  quædam.    Cf. lect.ri, n.13.  Nempe vox significativa.  Codd.: in quantum imponuntur.    Cf. lect.tv, n.10.  ABC: eliam esse.  *c: compositionem.  :  Codd. - P.: 4nientes.  Codd. - p.: significant per se.  ABC:  Sunt  gnificativæ.  siCt. lect. iv, n.i,  seq.  c:  ad quod probandum utebantur etc.  0  Homini ex codicibus.  Plato.  7T  .* Omnis ex codd.  (Cf. textum Aristotel.).  AC : instrumenta enim naturalis virtutis etc.  32  nominis venientes *, significant aliquid, scilicet in  ipso composito et secundum quod sunt. dictiones ;  non autem significant aliquid secundum 56 *, prout sunt huiusmodi nominis partes, sed eo modo,  sicut supra dictum est.  7. Deinde cum dicit: Est autem oralio etc., excludit quemdam errorem. Fuerunt enim aliqui dicentes quod oratio et eius partes significant * naturaliter, non ad placitum. Ad probandum autem  hoc utebantur  * tali ratione. Virtutis naturalis oportet esse naturalia instrumenta: quia natura non deficit in necessariis; potentia autem interpretativa ?  est naturalis homini *; ergo instrumenta eius sunt  naturalia. Instrumentum autem eius est oratio,  quia per orationem virtus interpretativa interpretatur mentis conceptum: hoc enim dicimus instrumentum, quo agens operatur. Ergo oratio est  aliquid naturale, non ex institutione humana significans, sed naturaliter.  !  8. Huic autem rationi, quæ dicitur esse Platonis in lib. qui intitulatur Cratylus?, Aristoteles obviando dicit quod omnis * oratio est significativa,  non sicut instrumentum virtutis, scilicet naturalis:  quia instrumenta naturalia virtutis interpretativæ  sunt guttur et pulmo, quibus formatur vox, et lin0) Potentia interpretativa etc. Dictum est supra (lect. 1, n. 3, nota y)  interpretationem stricte acceptam idem sonare ac enunciationem; late  autem sumptam idem esse ac locutionem in genere. Hinc nomine facultatis interpretativæ intelligitur hoc loco facultas, qua homo naturaliter  pollet manifestandi exterius interiores mentis conceptus affectionesque ;  ex  qua manifestatione nobis patescunt quæ in mente alterius hominis  versantur.  ;  x) Huic autem rationi quæ dicitur esse Platonis etc. Cratylus Platonis liber est de recta nominum ratione. In exordio legitur ab Hermogene  dictum: « Cratylus hic, o Socrates, rebus singulis ait natura iæsse rectam nominis rationem, neque id esse nomen, quod quidam ex constitutione vocant, dum vocis suæ particulam quandam pronuntiant,  sed rectam rationem aliquam nominum et Græcis et Barbaris eandem omnibus innatam (pag. 265)... Socn. Cratylus vera loquitur, cum  nomina dicit natura rebus competere, neque unum quemvis esse nominum auctorem, sed illum dumtaxat, qui ad nomen respicit, quod  natura cuique convenit, posteaque speciem eam litteris syllabisque inserere » (pag. 269). Ratio vero huius sententiæ sequens indicatur.  Etenim « nomen.... rerum substantias docendi, discernendique instru»  »  »  mentum est, sic ut pecten et radius ipse telæ » (pag. 268); et «nominandum... ea ratione qua rerum ipsarum natura nominare ac nominari postulat, et quo postulat, non autem pro nostræ voluntatis  gua et dentes et labia, quibus litterati ac articulati  soni distinguuntur; oratio autem et partes eius sunt  sicut effectus virtutis interpretativæ per instrumenta prædicta. Sicut enim ? virtus motiva utitur  naturalibus instrumentis, sicut brachiis et manibus  ad faciendum opera artificialia, ita virtus interpretativa utitur gutture et aliis instrumentis naturalibus ad faciendum orationem. Unde oratio  et partes eius non sunt res naturales, sed quidam  artificiales  effectus.  Et ideo subdit quod oratio  significat ad placitum *, idest secundum institutionem humanæ rationis et voluntatis, ut supra dictum est *, sicut et omnia artificialia causantur ex  humana voluntate et ratione. Sciendum tamen  virtuti  quod, si virtutem interpretativam non attribuamus  motivæ,  rationi; sic non est  virtus naturalis, sed supra omnem naturam corpoream: quia intellectus non est actus alicuius corporis, sicut probatur in III De anima. Ipsa autem  ratio est, quæ movet virtutem corporalem motivam ad opera artificialia, quibus etiam ut instrumentis utitur ratio: non sunt autem instrumenta  alicuius virtutis corporalis. Et hoc modo ratio  potest etiam uti oratione et eius partibus, quasi  instrumentis: quamyis non naturaliter significent.  »  »  »  arbitrio (pag. 267)... Nam quod natura cuique congruit, instrumentum  adinveniendum est, atque id illi attribuendum, ex quo efficit non  lecumque vult qui fabricat, sed quale natura ipsa exigit » (Pag. 208.—  Platonis Opera Marsilio Ficino interprete. Francofurti 1602).  9) Sicut enim etc. Retinenda est hæc lectio Piana et edd. Ven., quia  perspicua et requisita a forma textus s. Thomæ. Cod. A: sicut etiam  virtus motiva utitur etiam etc. B: sicut etiam virtus motiva utitur  instrumentis sicut naturalibus. etc.  C: sicut etiam virtus motiva utitur etc.: cætera ut in P. Quæ vero sequuntur: ifa virtus interpretativa usque ad illa verba inclusive ad faciendum orationem omittunt  codd. præfati; proindeque sententiam s. Thomæ mancam et obscuram  exhibent.  c)  quod  Sciendum tamen etc. Ita codd.- Edd, Piana et Ven.: sciendum ergo  etc. -- Novitius autem notet quid hic a s. Thoma doceatur circa  virtutem naturalem. In hypothesi enim (quæ vera est, ut dicitur lect.  seq. n. 2) quod virtus interpretativa non attribuatur virtuti motivæ,  sed rationi, negatur ipsam esse naturalem. Sed numquid quod a ratione est naturale dici nequit? Dici utique potest quatenus id quod  a  natura  quacunque profluit maturale dicitur. At Scholastici strictiori  etiam significatione usurpabant vocabulum maturale, nempe ad designandum id quod a materia dependet vel est in materia sensibili, Quo  sensu negatur naturale esse illud quod a sola ratione est.  Βα: secundum  placitum.   sed   Lect. 1v, n. 11.  σ  .  12. Iv nn. 4 et  Commentar.  s. Th. lect. vir.   Supple: opera  artijitialia.  Codd. - r. omitqua:  DE ENUNCIATIONIS DEFINITIONE  ᾿Αποφαντικὸς δὲ οὐ πᾶς; ἀλλ ἐν ᾧ τὸ ἀληθεύειν ἢ ψεύδέεσθαι ὑπά χει"  οὐχ ἐν ἅπασι δὲ ὑπάρχει, οἷον ἡ εὐχὴ λόγος μέν, ἀλλ᾽  οὔτε ἀληθὴς οὔτε ψευδής.  Οἱ μὲν οὖν ἄλλοι ἀφείσθωσαν᾽ ῥητορικῆς γὰρ ἢ πονητικῆς  οἰκειοτέρα ἡ σκέψις" ὁ δὲ ἀποφαντικὸς τῆς νῦν θεωρίας.  Enunciativa vero non omnis, sed illa in qua verum vel  falsum est;  non autem omnibus inest, ut deprecatio oratio quidem est,  sed neque vera neque falsa.  Cæteræ igitur relinquantur: rhetoricæ enim vel poeticæ  convenientior est consideratio. Enunciativa vero præsentis speculationis est.  ΘΎΝΟΡΒΙΒ. Textus argumentum, eiusque divisiones et  subdivisiones. Omne instrumentum oportet definiri ex fine  ad quem destinatur; ergo oratio enunciativa debet definiri ex eo  quod sit significativa veritatis vel falsitatis iudicii mentalis.- 3. Corollarium. Verum et falsum sunt in enunciatione sicut in signo:  in mente sicut in subiecto cognoscente: in re sicut in causa  —(€f- lect. mr, n. 6. et seqq.). - 4. Sola enunciativa oratio, quæ  etiam indicativa et suppositiva dicitur, significat verum vel fal"eg  ostquam Philosophus determinavit," de principiis enunciationis, hic incipit  |  s  ESSA determinare de ipsa enunciatione. Et  Qd  dividitur pars hæc in duas: in prima, determinat de enunciatione absolute; in secunda, de diversitate enunciationum, quæ provenit  secundum ea quæ simplici enunciationi  adduntur; et hoc in secundo libro; ibi: Quoniam autem est de aliquo affirmatio etc. - Prima  autem pars dividitur in partes tres. In prima, definit enunciationem ; in secunda, dividit eam; ibi:  Est autem una prima oratio etc.; in tertia, agit de  oppositione partium eius ad invicem; ibi: Quoniam autem est enunciare etc. Circa primum  tria facit: primo, ponit definitionem enunciationis;  secundo, ostendit quod per hanc definitionem  differt enunciatio ab aliis speciebus orationis; ibi:  Non autem in omnibus etc.; tertio, ostendit quod  ει  de sola enunciatione est tractandum; ibi: E? cæteræ quidem relinquantur.  «) Omne autem instrumentum oportet definiri ex suo fine. Cod. A:  definiri debet ex suo fine.— Quod s. Thomas affirmat de instrumento, est  dicendum de omni eo quod est propter finem aliquem, ut scilicet ex  exigentia finis petatur ratio eius definitionis. « In omnibus, inquit s. Doctor,  quæ sunt propter finem definitio, quæ est per causam finalem, est ratio  definitionis, quæ est per causam materialem ('ex qua res est) et medium probans ipsam ( quia scilicet talis res esse debet, qualem exigit  » finis ad quem ordinatur ): propter hoc enim oportet ut domus fiat ex  »  »  lapidibus et lignis, quia est operimentum protegens nos a frigore et  æstu » (In I Poster. analytic., lect. 1v). Et hæc doctrina philosopho  necessaria est, et magis late patet quam prima fronte videatur. Nonnulli,  duce Bacone a Verulamio, notarunt Aristotelem et Scholasticos quod  in  causis  finalibus anchoram fixerint; sed huic accusationi facilis est  responsio. Et imprimis negamus quod Scholastici omnia per causas  finales definiverint: in metaphysicis enim principia, ex quibus res constituuntur et ad invicem ordinantur summa diligentia quærebant; in  rebus autem physicis ac psychologicis observationem factorum diligenti  studio  prosequebantur. Ubicumque vero quis per analysim contraire  moliebatur principiis universalibus rationis, aut hæc metiri criterio sensuum, Scholastici repugnabant et merito: nam neque analysis vera  est  si contradicat principiis abstractis per se notis, cum veritas veritati  non opponatur, neque iudicium veritatis est committendum sensibus,  cum rationis sit proprium. Deinde concedimus Scholasticos plurimum  valuisse in expendendis causis finalibus atque in explicandis per ipsas  naturæ operibus; sed hac de causa non vituperandi seq, laudandi sunt.  Etenim opus naturæ est opus intelligentiæ divinæ; et ideo ita ad finem  ordinatum ut unicuique rei talis indita sit natura, qualem ratio finis  uniuscuiusque postulat. Quocirca sicut merito dicimus a priori quod si  Opp. D. Tuowar T. I.  sum, quia ipsa sola absolute significat conceptum intellectus, in  quo est verum vel falsum, nempe iudicium.- 5. Præter orationem enunciativam sunt necessariæ etiam aliquæ aliæ orationis  species, quæ tamen quia non significant iudicium, non continent  logice neque verum neque falsum. 6. De sola enunciativa oratione proprie agit demonstrator, quia ad suum finem non utitur nisi  orationibus significantibus res secundum quod earum veritas est  in  anima.  2.  Circa primum considerandum est quod oratio, quamvis non sit instrumentum alicuius virtutis naturaliter operantis, est tamen instrumentum rationis, ut supra dictum est. Omne autem  instrumentum oportet definiri ex suo fine *, qui  est usus instrumenti: usus autem orationis, sicut  et  omnis vocis significativæ est significare conceptionem intellectus, ut supra dictum est^: duæ  autem sunt operationes intellectus, in quarum una  non  invenitur veritas et falsitas, in alia autem  invenitur verum vel falsum. Et ideo orationem  enunciativam definit ex significatione veri et* falsi,  dicens quod non omnis oratio est enunciativa, sed  in qua verum vel falsum est. Ubi considerandum est  quod Aristoteles mirabili brevitate usus *, et divisionem orationis innuit in hoc quod dicit: Non omnis  oralio est enunciativa, et definitionem enunciationis in hoc? quod dicit: Sed in qua verum vel falsum  est: ut intelligatur quod hæc sit definitio enunciationis, Enunciatio estoratio,in qua verum vel falsum est.  e. g., caput est a natura capillis coopertum, procul dubio capilli non sunt  inutiles, sed ad aliquem finem a Creatore naturæ ordinati; ita cognito hoc  fine immediato, recte per ipsum explicamus existentiam capillorum in  capite, qui ideo sunt et tales sunt, quia finis ille requirit eos esse et ita  esse. Hinc causas finales sapiens non potest præterire: esset enim idem ac  sentire naturam non esse ordinatam ad finem, et consequenter non esse  opus intelligentiæ, sed casus et temeritatis. Non diffiteor hac in re  abusus irrepere posse et de facto irrepsisse, sicut quando ad arbitrium  fingitur finis immediatus; at etiam in ratiocinio sunt abusus, et tamen  ratiocinationem . necessariam in scientiis omnes proclamamus: abusus  enim sunt tollendi, rectus autem rerum usus retinendus.  B) Est significare conceptionem intellectus, ut supra dictum est.  Hæc verba, uf supra dictum est, desiderantur in editione Piana, et ea  adiicimus ex omnibus codd.: qui præterea habent conceptionem et non  conceptum ut legit Piana. Quæ vero immediate sequuntur codd. BC  ita  legunt: operationes autem intellectus duæ sunt in quarum una  (B, quarum in una).  Y) Et definitionem enunciationis in hoc etc. Codd. - Piana: et definitionem in hoc etc. Quæ lectio falsa non est, sed tamen vocabulum  enunciationis, quod explicite habent codd., subintelligit ad sententiæ  perspicuitatem. Infra codd. AB legunt: ut intelligatur hæc esse definitio enunciationis, Enunciatio etc. (A, scilicet, enunciatio etc.). - C:  ut intelligatur hanc esse definitionem enunciationis, Enunciatio etc.  Enunciatio, propositio, vocabula sunt quæ frequenter in scientiis  occurrunt,  nec  «  subiecto  seu  realiter  inter  se  significatione differunt,  sed quadam solum comparatione et relatione. Hæc enim propositio,  »  »  verbi causa, - animus (est) immortalis, - enunciatio est, quando aliquid significandi dumtaxat causa sumitur; quando vero conclusionis  Seq. cap. 1v.  Lect. præc.n.8.  «  Lect. i1, n. 5.  A: vel.  p omittit usus.  34  3. Dicitur  sicut  autem in enunciatione esse verum  vel falsum, sicut in szgno intellectus veri vel falsi:  sed  in  Commen.s.Th.   lect. iv.- Ed. Did.  lib.v, cap. IV, n. I.   Categor. cap.1it  subiecto  est  verum vel falsum in  mente, ut dicitur in VI. Metaphysicæ *, in re autem sicut in causa: quia ut dicitur in libro Prædicamentorum *, ab eo quod res est vel non est,  (v) De substantia, n. 22.   cP. etedd. Ven. AB: dicitur oratio vera vel falsa.     ABC: quomodo.  p:  quoniam.  Codd. - P.: auditoris..   ABC Omitt.scZendum est quod.  e   Lect. præc.n.3.  κα: ad audiendum  vel  dendum.  atten* ABC: Intellectus  (internum?) meztis conceptum.  agcomitt.aZ/æ.   Oratio ex codd. tum ad inferiores oratio imperativa; quantum autem ad superiores oratio deprecativa, ad quam  reducitur oratio optativa: quia respectu superioris, homo non habet vim motivam, nisi per expressionem sui desiderii. Quia igitur istæ quatuor  orationis species non significant ipsum conceptum  intellectus, in quo est verum vel falsum, sed quemoratio vera vel falsa est.  4. Deinde cum dicit: Non autem in omnibus etc.,  ostendit quod per hanc definitionem enunciatio  differt ab alis orationibus. Et quidem de orationibus imperfectis manifestum est quod non significant verum vel falsum, quia cum non faciant  perfectum sensum in animo audientis *, manifestum est quod perfecte non exprimunt iudicium  rationis, in quo consistit verum vel falsum. His  igitur prætermissis, sciendum est quod perfectæ  orationis, quæ complet sententiam, quinque sunt  species, videlicet Enunciativa, Deprecativa, Imperativa, Interrogativa et Vocativa (Non tamen inteligendum est quod solum nomen vocativi casus  sit ? vocativa oratio: quia oportet aliquid  partium orationis significare aliquid separatim,  sicut supra dictum est *; sed per vocativum provocatur, sive excitatur animus audientis ad attendendum *; non autem est vocativa oratio nisi  plura coniungantur; ut cum dico, o bone Petre).  Harum autem orationum sola enunciativa est,  in qua invenitur verum vel falsum, quia ipsa sola  absolute significat conceptum intellectus *, in quo  'est verum vel falsum.  5. Sed quia intellectus vel ratio, non solum  concipit in seipso veritatem rei tantum *, sed etiam  ad eius officium pertinet secundum suum conceptum alia dirigere et ordinare; ideo necesse fuit  quod sicut per enunciativam orationem significatur ipse mentis conceptus, ita etiam essent aliquæ  aliæ orationes significantes ordinem rationis, secundum quam alia diriguntur. Dirigitur autem ex  ratione unius hominis alius homo aad tria: primo  quidem, ad attendendum mente; et ad hoc pertinet  vocaliva oratio: secundo, ad respondendum voce;  et ad hoc pertinet oratio interrogativa* : tertio, ad  exequendum in opere; et ad hoc pertinet quan.  »  »  gratia, ut ratiocinationis pars præponitur, propositio vocatur, quoniam  constare ratiocinationem ex duabus propositionibus arbitramur » (Philopon. in I Prior., cap. 11, col.18. - Cf. c. 1, col. 10.- Ven. 1560). Quæ cum  ita sint, vocabulis enunciatio et propositio promiscue utuntur philosophi.  9) Nomen vocativi casus sit etc. - Codd.: nomen vocativi casus prolatum sit etc.— Supra ABC legunt: »on. enim intelligendum est: at non  datur a s. Thoma ratio quare inter species orationis perfectæ sit adnumeranda vocativa; sed explicatur quando habeatur oratio vocativa. Unde  ectio P., non tamen, est retinenda, quæ est etiam aliorum codd. et  e v  Xo DICE δὲν ἃ,  QE   ABCD: efiam reducitur.  dam ordinem ad hoc consequentem ; inde est quod  in nulla earum invenitur verum vel falsum, sed  solum in enunciativa, quæ significat id quod mens  de rebus concipit. Et inde est quod omnes modi  orationum, in quibus invenitur verum vel falsum,  sub  enunciatione continentur: quam quidam dicunt zndicativam vel suppositivam. Dubitativa autem ad interrogativam reducitur, sicut et optativa  ad deprecativam.  6. Deinde cum dicit: Cæteræ igitur relinquantur etc., ostendit quod de sola enunciativa est  agendum; et dicit quod aliæ quatuor orationis  species sunt relinquendæ, quantum pertinet ad  præsentem intentionem: quia earum consideratio  convenientior est rhetoricæ vel poéticæ scientiæ. Sed enunciativa oratio præsentis considerationis* est. Cuius ratio est, quia consideratio huius  libri directe ordinatur ad scientiam demonstrativam, in qua animus hominis per rationem inducitur ad consentiendum vero ex his quæ sunt  propria rei; et ideo demonstrator non utitur ad  suum finem nisi enunciativis orationibus, significantibus res secundum quod earum veritas est  in anima. Sed rhetor et poéta inducunt ad assentiendum ei quod intendunt, non solum per ea  quæ sunt propria rei, sed etiam per dispositiones  audientis.  Unde rhetores et poétæ plerumque  movere auditores nituntur provocando eos ad  aliquas passiones, ut Philosophus dicit in sua Rhetorica. Et ideo consideratio dictarum specierum  orationis,  quæ pertinet ad ordinationem audientis in aliquid, cadit proprie sub consideratione rhetoricæ vel poéticæ, ratione sui significati; ad considerationem autem grammatici *,  prout consideratur in eis congrua vocum constructio.  omnium edd. Ven. Infra codd. BC legunt: quia oportet aliquid partium significare separatim.  t) Concipit in seipso veritatem rei tantum. Adverbium tantum  deest  in codd. necnon in Veneta editione c et altera Venet. 1526.  Illud habent edd. Venetæ ab, quas sequitur Piana. - Revera post nom  solum, adverbium tantum redundare videtur.  t) Quæ significat id quod mens de rebus concipit. Perspicua est  hæc lectio, quam ex codd. restituimus.- Piana: quæ significat id quod  de rebus concipitur.  Pes  us  LANG  :   Codd.-». et edd.  Ven.: movent aus in unum.   ABC: spectat.  DE DIVISIONE ENUNCIATIONIS IN SIMPLICEM ET COMPOSITAM,  AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM  Ἔστι δὲ cl; πρῶτος λόγος ἀποφαντικὸς κατάφασις, εἶτα  ἀπόφασις" οἱ δ᾽ ἄλλοι πάντες συνδέσμῳ cic.  ᾿Ανάγκη δὲ πάντα λόγον ἀποφαντικὸν ἐκ ῥήματος εἶναι,  ἢ πτώσεως δήματος" καὶ vao ὁ τοῦ ἀνθρώπου λόγος;   35  Est autem una prima oratio enunciativa affirmatio, deinde  negatio, aliæ vero omnes coniunctione unæ.  Necesse est autem omnem orationem enunciativam ex verbo  esse, vel casu verbi; etenim hominis ratio, si non est,  ἐὰν  μὴ τὸ ἔστιν, ἢ ἦν, ἢ ἔσται, Tj τι τοιοῦτον προστεθῇ, οὔπω λόγος ἀποφαντιχός.  Διότι Oy) ἕν τί ἐστιν, ἀλλ οὐ πολλά, τὸ ζῷον πεζὸν  δίπουν" οὐ γὰρ δὴ τῷ σύνεγγυς εἰρῆσθαι εἷς ἔσται"  ἔστι δὲ ἄλλης πραγματείας τοῦτο εἰπεῖν.  Ἔστι δὲ εἷς λόγος ἀποφαντικὸς ἢ ὁ ἕν δηλῶν, ἢ ὁ συνδέσμῳ εἷς" πολλοὶ δὲ οἱ πολλὰ καὶ μὴ ἕν, ἢ οἱ ἀσύντο  δετοι.  Τὸ μὲν οὖν ὄνομα. ἢ ῥῆμα, φάσις ἔστω μόνον’ ἐπειδὴ  οὐχ  EOS  PEUT  ἔστιν  εἰπεῖν οὕτω δηλοῦντά τι τῇ φωνῇ; ὦστε  ἀποφαίνεσθαι, ἢ ἐρωτῶντός τινος, 7) μή, ἀλλ αὐτὸν,  προαιρούμιενον.  Τούτων δὲ ἡ μὲν ἁπλῇ ἐστιν ἀπόφανσις, οἷον τὶ κατά  τινος, 7| τὶ από τινος" ἡ δὲ Ex τούτων συγκειμένη;  οἷον λόγος. τις ἤδη σύνθετος.  Ἔστι δὲ ἡ ἁπλῆ ἀπόφασις φωνὴ σημαντικὴ περὶ τοῦ  ὑπάρχειν τι; ἢ p ὑπάρχειν, ὡς οἱ χρόνοι διήρηνται.  Κατάφασις δέ ἐστιν ἀπόφανσοίς τινος κατά τινος. "᾿Απόφάσις δέ ἐστιν ἀπόφανοίς τινος ἀπό τινος.  ΘΎΝΟΡΞΒΙ5. 1. Textus argumentum.- 2. Propositio est quoddam ens. Sed ens et unum convertuntur. Ergo omnis propositio  aliqualiter est una, vel unitate simplicitatis, vel unitate compositionis.— 3. Alia subdivisio enunciationis est quod sit vel affirmativa vel negativa: et affirmativa prior est negativa, tum ex parte  vocis quia simplicior; tum ex parte intellectus, quia compositio  est prior divisione; tum ex parte rei, quia affirmativa significat esse, quod est prius non esse. Textus declaratio. Opinio Alexandri quod divisio enunciationis in affirmationem  et negationem non sit divisio generis in species. 6. Reprobatur.  Quamvis propositio affirmativa sit prior negativa secundum propriam rationem, tamen æqualiter participant rationem ezunciationis  (scilicet  verum vel falsum continere); quæ proinde  ad utramque est genus. 7. Textus divisio. Prænotamen.  Omnem enunciationem constare necessario ex verbo (quod est  formale ipsius enunciationis), ostenditur ex definitione, quæ  nihil enunciat sine verbo. Dubium proponitur, cui respondetur  tripliciter. - 10. Aliud prænotamen.  Sicut  ex  forma et  materia fit vere unum et non multa, ita in definitionibus ex  genere et differentia.— 1 1. Absoluta unitas enunciationis exigit non  interruptionem partium eius; sed non impeditur neque per compositionem quam importat verbum, neque per multitudinem  nominum, ex quibus constat definitio. - 12. Textus subdivisio.  13. Una absolute dicitur enunciatio, quæ unum de uno signifiEnunciationis  οι  .  Codd.-».: enunciatio.  ὦ  Ὁ  complexione, et sic sæpe.   gc: simpliciter  (Cf. Ὁ D. 4).  2.  Circa primum considerandum est quod Aristoteles sub;breviloquio duas divisiones enunciationis ponit. Quarum una est quod enunciationum  quædam est una simplex, quædam est coniunctione una. Sicut etiam in rebus, quæ sunt extra  animam, aliquid est unum simplex sicut zndivisibile  vel continuum, aliquid est unum colligaaut  erit, aut fuit, aut aliquid huiusmodi addatur, nondum est oratio enunciativa.  Quare autem unum quoddam est et non multa, animal  gressibile bipes; neque enim in eo quod propinquæ  dicuntur, unum erit: est autem alterius hoc tractare  negocii.  Est autem una oratio enunciativa, vel quæ unum significat, vel coniunctione una: plures autem, quæ plura,  et  non unum, vel inconiunctione.  ὃ  Nomen ergo et verbum dictio sit sola: quoniam non est  dicere sic aliquid significantem voce enunciare, vel aliquo interrogante, vel non, sed ipso proferente.  Harum autem hæc simplex quidem est enunciatio, ut aliquid de aliquo, vel aliquid ab aliquo; hæc autem ex  his coniuncta, velut oratio quædam iam composita.  Est autem simplex enunciatio, vox significativa de eo quod  est  aliquid, vel non est: quemadmodum tempora divisa  sunt.   Affirmatio vero est enunciatio alicuius de aliquo. Negatio  vero  enunciatio alicuius ab aliquo.  cat; una secundum quid ila dicitur quæ est coniunctione una,  hoc est, una ex multis.— Et per oppositum intelligenda est enunciationum pluritas. 14. Opinio Boethii de unitate et pluralitate  enunciationis ex ordine ad significatum; de simplicitate et compositione ex ordine ad voces. Non approbatur Boethii expositio. Tum unitas, tum simplicitas (Cf. infra n. 18) enunciationis est iudicanda non ex unitate nominis, sed ex unitate significati (ad quod ordinatur), etiamsi sint plura nomina quæ unum  significent. -- 16. Tres sunt modi enunciationis; simpliciter und,  quæ unum simpliciter significat; simpliciter plures et una secundum quid, quæ multa significat quæ sunt coniunctione unum ;  simpliciter plures quæ plura significat, quæ non sunt coniunctione unum. 17. Enunciatio una non sic unum significat sicut  nomen et verbum. 18. Ex ratione suæ unitatis dividitur propositio in simplicem et compositam, non secus ac unum; simplex  est quæ unum significat vel per modum compositionis, vel per  modum divisionis; composita est quæ plura significat, et ideo ex  simplicibus propositionibus coalescit.— r9. De altera divisione  enunciationis (n. 3). Divisio enunciationis in affirmativam et negativam primo convenit enunciationi simplici; et ex consequenti  compositæ.— 20. Iterum de opinione Alexandri (n. 5).- 21. Enunciatis sententiis Boethii, Porphyrii et Ammonii, concluditur: significare esse et non esse recte assignari ab Aristotele ut differentias  specificas propositionis seu enunciationis.  lione aut compositione aut ordine. Quia enim ens  et unum convertuntur, necesse est sicut omnem  rem *, ita et omnem enunciationem aliqualiter esse  unam.  3. Alia vero subdivisio enunciationis est quod  si enunciatio sit una, aut est affirmativa aut negativa. Enunciatio  autem  affirmativa prior est  negativa, triplici ratione, secundum tria quæ supra  posita sunt: ubi dictum est quod vox est signum intellectus, et intellectus est signum rei. Ex  parte igitur vocis, affirmativa enunciatio est prior  negativa *, quia est simplicior: negativa enim enun  Cap. v.  Cap. vi.  A:  nam.   rem esse uDe tertia divisione,  infra lect.   x, n. 10.  Lect. τι, nn. 5  et 9.   Enunciatio ex  codd.  ABCOmittunt π6gativa.  36  ciatio addit supra affirmativam particulam negativam. Ex parte etiam intellectus affirmativa* enunciatio, quæ significat compositionem intellectus,  est prior negativa, quæ significat divisionem eiusdem: divisio enim naturaliter posterior est compositione, nam non est divisio nisi compositorum, I  de substantia, quam de novem generibus accidentium ὃ,  sicut  non  est  corruptio nisi generatorum.  Ex parte etiam rei, affirmativa enunciatio, quæ  significat esse, prior est negativa, quæ significat  non  esse: sicut habitus naturaliter prior est privatione.  4.   ACD melius: enunciatio.  A:  quæ.   Scilicet ex ABC.  Alexander.  Dicit ergo quod oratio enunciativa una et  prima est affirmatio, idest affirmativa enunciatio.  Et contra hoc quod dixerat prima, subdit: Deinde  negatio, idest negativa oratio *, quia ** est posterior  affirmativa, ut dictum est. Contra id autem quod  dixerat una, scilicet simpliciter, subdit quod  quædam aliæ sunt unæ, non simpliciter, sed coniunctione unæ Ὑ. Ex hoc autem quod hic dicitur argumentatur Alexander quod divisio enunciationis in affirmationem et negationem non est divisio generis  in species, sed divisio nominis multiplicis in sua  significata. Genus enim univoce prædicatur de  suis speciebus, non secundum prius et posterius:  unde  Aristoteles  noluit  quod ens esset genus  commune omnium, quia per prius prædicatur  ^  a) Ex parte etiam intellectus affirmativa etc. Est lectio codd. ABC  quam adoptamus loco Pianæ et D: ex parte autem intellectus etiam  affirmativa etc. Cod. E: ex parte intellectus enim affirmativa etc. Sed  quia enim magis quam autem, extra propositum ponitur, pronum est  inferre in codice, ex quo E transcriptus est, fuisse etiam, et ab imperito  vel distracto amanuensi scriptum enim.  β) Ex parte etiam rei, affirmativa enunciatio, quæ significat xssE,  prior est negativa, quæ significat NoN Ἐ55Ε. Ita legimus cum ABE: ex  parte etiam rei, non autem cum Piana: ex parte autem.- Cod. D habet:  ex parte rei. - C omittit omnino verba: ex parte etiam rei affirmativa  enunciatio; sed his omissis, ea quæ immediate-sequuntur, et quæ habet  etiam C, sunt sine significatione. - Hoc principium, simplicissimum quidem in se est, sed virtute est propemodum infinitum. Dixerat s. Thomas lect. i, n. ult. negationem relative, respectu nempe eorum quæ  possunt esse et non esse præcedere affirmationem, quia revera ea quæ  possunt esse et mom esse prius concipiuntur ut non existentia (seu ton  esse) quam ut existentia. Nunc autem loquendo in sensu absoluto affirmationem dicit præcedere negationem, et esse seu existere, præcedere non esse seu non existere. Et vere sic est. Nam negatio negat esse, et ideo illud subaudit; at contra affirmatio affirmat esse, quod  per se sumptum stare potest nihilque præsupponit. Quo statuto abstractissimo principio, s. Thomas frequenter illud applicat peculiaribus  subiectis; puta: actus est esse, potentia est non esse; ergo absolute  loquendo actus prior est potentia: perfectio est esse, imperfectio est  non esse; ergo absolute loquendo perfectio prior est imperfectione: habitus seu habere est esse, privatio est non esse; ergo habitus prior  est  et  privatione. Et sic de cæteris. - Applica eadem principia, et logice  vere  inferes:  ergo  existentia entis perfectissimi præcedit existentiam entis finiti, quod est perfectio mista imperfectione, seu affirmatio  mista negatione; ergo perfectio finita dari nequit quin præexistat  perfectio infinita, a qua sit; ergo bonitas, veritas, entitas, causa finita existens supponit causam infinitam, et infinite bonam, infinite veram, infinite ens. - Hisce aliisque bene multis consequentis illatis, adde quod  quia Deus est esse, et veritas, et causa, et bonitas, et perfectio etc. per  essentiam ; Deo per hypothesim sublato, nihil omnino relinquitur, neque  veritas cuiusque affirmationis, neque consequenter veritas cuiusque negationis. Quocirca philosophia necessario Dei existentiam præsupponit  et  in  omni sua cognitione implicite includit Deum, quo negato, seipsam negat.  Y) Sed coniunctione unæ.— Codd. BCDE: sed coniunctione, ita scilicet quod quælibet earum est coniunctione una. Et hæc mihi videtur  esse lectio germana 8. Thomæ.- A habet: sed coniunctione una, nempe  legit ferme cum Piana.  !  Quam de novem generibus accidentium. Piana immediate prosequitur: sed enunciatio prædicatur secundum prius et posterius de affirmatione et negatione, ut videtur per hoc quod dicitur primo et deinde.  Ergo etc.— Quæ omnia, explicite constituentia minorem argumentationis  Alexandri, desunt in edd. Venetis Peri hermeneias sæc. XV et XVI, nec  non in edd. Opp. s. Th. Veneta 1595 et Parisiensi 1660. Sed et codices  6.  Sed dicendum quod unum dividentium aliquod commune potest esse prius altero dupliciter: uno modo, secundum proprias rationes, aut  naturas dividentium; alio modo, secundum participationem rationis illius communis quod in ea dividitur. Primum autem non tollit univocationem  generis, ut manifestum est in numeris, in quibus  binarius secundum propriam rationem naturaliter  est prior ternario *; sed tamen æqualiter participant  rationem generis sui, scilicet numeri:  ita enim est ternarius multitudo mensurata per  unum, sicut et binarius. Sed secundum impedit  univocationem generis. Et propter hoc ems non  potest esse genus substantiæ et accidentis: quia  in ipsa ratione en£is, substantia, quæ est ens per  se, prioritatem habet respectu accidentis, quod est  ens  per aliud et in alio. Sic ergo affirmatio secundum propriam rationem prior est negatione;  tamen æqualiter participant rationem enunciationis, quam supra posuit, videlicet quod enunciatio  est oratio in qua verum vel falsum est.  7. Deinde cum dicit: Necesse est autem etc.,  manifestat propositas divisiones. Et primo, manifestat  primam, scilicet quod enunciatio vel est  una simpliciter vel coniunctione una; secundo,  nostri omnes præfata verba omittunt. Adde quod minor illa et præsertim abbreviatio ergo etc., qua s. Thomas aut numquam aut rarissime  utitur, videntur esse nota marginalis, quæ postea textui inserta est,— Supra autem cod. A hanc exhibet lectionem: unde Aristoteles voluit quod  ens non esset genus omnium prædicatorum, nempe prædicamentorum.  Prædicatorum loco prædicamentorum non raro excidit amanuensibus.  ε) Binarius secundum propriam rationem naturaliter est prior ternario. Codd. omnes ita legunt. Piana: secundum rationem propriam  prior est etc. Adverbium naturaliter potest sine inconvenienti omitti,  quia sufficienter exprimitur, dicendo, secundum propriam rationem ;  illud tamen adiecimus explicite propter codd. unanimitatem. Ratio vero  asserti fundatur in principio nota $ explicato. Ternarius enim resultat  ex binario et ex unitate, sicut ex duabus unitatibus componitur binarius.  Ergo sicut unitas supponitur a binario et prior est ipso; ita binarius  supponitur a ternario et ipso prior est. t) Ens non potest esse genus etc.; et ideo non univoce prædicatur  de rebus, quamvis nec proprie æquivoce, sed analogice (Cf. lect. v, n. 19  et not. ξ). Recte enim argumentamur: Est gemus; ergo est univocum.  Et viceversa: Non est univocum; ergo non est genus. - Disputatum est  a  Scholasticis utrum revera ens (quod est ultimum ad quod ascendit  mens in abstractionibus idealibus, et a quo in synthesi ideali mens descendit ad genera et species) sit quid univocum, et ideo genus, vel quid  analogum et ideo transcendens omne genus. Affirmavit Scotus univocationem entis; negavit s. Thomas. Recentiores vero plerique hanc quæstionem inter inutiles subtilitates scholasticas recensuerunt. Sed postquam  invaluit pantheismus idealisticus, qui fundamentum quærit in entis conceptu abstractissimo, tunc tandem cognitum est quæstionem illam inter  præcipuas locum habere. Sed præterea quæstioni de univocatione vel  analogia entis intimo nexu doctrina de ordine supernaturalium veritatum connectitur. Hæc, suis locis explicanda, sufficiat impræsentiarum  innuisse, ut novitius non summis labiis attingat, sed intime penetret  quæ hic tradit s. Thomas ac firmiter mente retineat ad rationem univocationis essentialiter requiri, ut illud quod dicitur univocum æqualiter  participetur vel possit participari a pluribus; ita nempe ut subtracta ista  participabilitatis æqualitate, eo ipso subtrahatur univocatio.  Ἢ) Est ens per aliud et in alio. lllud per aliud, quod dicitur de  accidente, accipiendum est per oppositionem ad illud per se, quod dicitur de substantia. Porro per se esse non excludit causam a quo substantia habeat esse (substantiæ enim creatæ sunt per se, sed non sunt  4  se), sed solum excludit subiectum cui inhæreat ut existat: quia de  ratione substantiæ est quod per seipsam et consequenter in seipsa existat  et non in alio. Igitur per aliud, quod de accidente affirmatur, dicit negationem existendi per se, et consequenter necessitatem inhærendi alicui  subiecto substantiali: non enim accidens naturaliter existit, nisi quatenus  inexistit,  ut  dictum est lect. iv, n. 5, nota ὃ. - Codd. hoc modo legunt: prioritatem habet substantia, quæ est ens per se respectu accidentis, quod etc. Sic ergo etc. Hanc alteram inversionem adoptavimus, seposita Piana: sic ergo affirmatio prior est negatione secundum  propriam rationem.   Cf. lect.v, n. 19,  nota   £.  t  Codd.:  nem  ratiocommunis,  scilicet etc., et videtur melius.   A: Sicul est.  ΓΒ:  secundum  coniunciionem,  et  omittit  cum AC.  wa  manifestat  *cpE:  propositi manifestationem.   ABC :  est.   AC:  necesse  est temporis præteriti etc.  CAP. V, LECT. VIII  secundam, scilicet quod enunciatio  simpliciter una vel est affirmativa vel negativa;  ibi: Est autem. simplex enunciatio etc. Circa primum duo facit: primo, præmittit quædam, quæ  sunt necessaria ad propositum manifestandum *;  secundo, manifestat propositum; ibi: Est autem  una oratio etc.  8. Circa primum duo facit: primo, dicit quod  omnem orationem enunciativam oportet constare ex verbo quod est præsentis temporis, vel  ex casu verbi quod est præteriti vel futuri. Tacet  autem de verbo infinito, quia eumdem usum habet in enunciatione sicut et verbum negativum,  Manifestat autem quod dixerat per hoc, quod non  solum nomen unum sine verbo non facit orationem perfectam enunciativam, sed nec etiam oratio  imperfecta. Definitio enim oratio quædam est, et  tamen si ad rationem hominis, idest definitionem  non addatur aut θεέ, quod est verbum, aut erat,  —aut-fuit, quæ sunt casus verbi, aut aliquid huiusmodi, idest aliquod aliud verbum seu casus  verbi, nondum est oratio enunciativa.  9. Potest autem esse dubitatio: cum enunciatio  constet ex nomine et verbo, quare non facit mentionem de nomine, sicut de verbo? - Ad quod tripliciter responderi potest. - Primo quidem, quia  nulla oratio enunciativa invenitur sine verbo vel  casu verbi; invenitur autem aliqua enunciatio  sine nomine, puta cum nos utimur infinitivis verborum loco nominum; ut cum dicitur, currere est  moveri. - Secundo et melius, quia, sicut supra dictum est *, verbum est nota eorum quæ de altero  prædicantur. Prædicatum autem est principalior  pars enunciationis, eo quod est pars formalis et  completiva ipsius. Unde vocatur apud græcos propositio cafegorica, idest prædicativa. Denominatio autem fit a forma, quæ dat speciem rei. Et  ideo potius fecit? mentionem de verbo tanquam  de parte principaliori et formaliori. Cuius signum  9) In enunciatione etc. Hæc verba adiecimus Pianæ ex codd.: videntur enim requisita ex contextu, qui est de elementis necessariis ad  enunciationem. Imo s. Thomas lect. 1, n. 5, lib. II distinguit verbum  infinitum  extra  enunciationem et in enunciatione, et prout ponitur in  enunciatione dicit: Verbum infinitum in enunciatione positum fit verbum  negativum. Quo autem pacto verbum infinitum in enunciatione habeat  eumdem sensum ac verbum megativum, explicat ib. Angelicus. Infra  vero codd. ABC legunt: manifestat... non solum unicum nomen sine  verbo facit enunciationem, sed nec etc. Facit est error plane manifestus ;  sed unicum nomen, quod etiam habent DE haud mihi displicet; enunciationem denique mihi videtur esse lectio præferenda: enunciatio enim  est oratio perfecta, ut dictum est lect. præced. n. 4: inutile ergo videtur  ut designetur per orationem perfectam enunciativam.  Noto etiam lectionem codd. ABDE: definitio enim..., et tamen si rationi, idest definitioni hominis (A omittit hominis) non addatur etc. Et hæc lectio  videtur melior Piana, cum qua conveniunt edd. Venet. et cod. C.  t) Ad quod tripliciter responderi potest. Primo quidem, quia, etc.  Hæc lectio codd. indicatur a contextu, et etiam. quoad formam melior  est Piana: ad hoc tripliciter... Uno modo quia etc.  x) Denominatio autem fit a forma, quæ dat speciem rei. Homo denominatur doctus a doctrina, qua in specie, ut ita. dicam, docti constituitur. Ex quo patet aliquid denominari ab eo, a quo in determinato  esse vel modo essendi constituitur; illud autem a quo aliquid constituitur et denominatur, consuevit apud Scholasticos appellari forma; illud  vero quod constituitur et denominatur a forma, appellatur subiect um  et  quandoque etiam latiori sensu dicitur materia, quia materiæ est  proprium ut per formam determinetur et constituatur in aliqua rerum  specie. Et hinc etiam est quod, quia genus est quid determinabile, differentia vero concipitur ut quid determinans (sicut animal est genus determinabile ad hominem et brutum, rationale autem est differentia determinans animal ad esse hominis), infra n. seq. dicitur quod a materia,  physice loquendo, sumitur genus, a forma vero differentia (Metaph. lib. X,   ACE: ex eo quod.  ΒΕ: mom erat  hic.-4: hæc.  est, quia enunciatio categorica dicitur affirmativa  vel negativa solum ratione verbi, quod affirmatur  vel negatur; sicut etiam conditionali$ dicitur affirmativa vel negativa, eo quod affirmatur vel negatur coniunctio a qua denominatur.  Zertio, potest  dici, et adhuc melius, quod non erat intentio Aristotelis ostendere quod nomen vel verbum non sufficiant ad enunciationem complendam: hoc enim  supra manifestavit tam de nomine quam de verbo.  Sed quia dixerat quod quædam enunciatio est  una simpliciter, quædam autem coniunctione una;  posset aliquis intelligere quod illa quæ est una  simpliciter careret omni compositione: sed ipse  hoc excludit per hoc, quod in omni enunciatione  oportet esse verbum *, quod importat compositionem, quam non est intelligere sine compositis,  sicut supra dictum est. Nomen autem non importat compositionem, et ideo non exigit præsens intentio ut de nomine faceret mentionem,  sed solum de verbo.  10. Secundo; ibi: Quare autem etc., ostendit  aliud quod est necessarium ad manifestationem  propositi, scilicet quod hoc quod dico, animal  gressibile bipes, quæ est definitio hominis, est  unum et non multa. Et eadem ratio est de omnibus aliis definitionibus ^. Sed huiusmodi rationem  assignare dicit esse alterius negocii. Pertinet enim  ad metaphysicum; unde in VII etin VIII Metaphysicæ* ratio huius assignatur: quia scilicet differentia  advenit generi non per accidens sed per se, tanquam  determinativa ipsius, per modum quo materia determinatur per formam. Nam a materia sumitur  genus, a forma autem differentia ". Unde sicut ex  forma et materia fit vere unum et non multa,  ita ex genere et differentia.  11. Excludit autem quamdam rationem huius  unitatis,  quam quis posset suspicari, ut scilicet  propter hoc definitio dicatur unum, quia partes  eius sunt propinquæ, idest sine aliqua interpositiolect. xir. 7 Cf. ib. lect. x et xi). - Codd. ACDE: denominatio enim fit a  forma, quæ dat speciem rei. Qua in lectione, si adoptetur, assignatur  ratio cur propositio græce denominetur categorica et latine prædicativa.  λ) Et ideo potius fecit. Adiicimus potius ex codd. ABCD;  et  infra  cum eisd. et E legimus: parte principaliori et formaliori, loco Pianæ,  principaliori et formaliori; et (E habet lacunam): negativa solum ratione loco negativa ratione; et cum AC (B lacunam habet): sicut etiam  conditionalis, loco, sicut conditionalis (D: sic et conditionalis).  y) De omnibus aliis definitionibus. Est lectio cod. D.  Codd. ABC:  de universis aliis definitionibus.  E: de diversis aliis definitionibus.  Aliis ergo traditur ab omnib. codd. Piana: de omnibus definitionibus.  y) A materia sumitur genus etc. Vide quæ supra, nota x dicta sunt.  Sed hic addendum est quod quamvis genus sumatur a materia, in sensu  supra explicato, imo quamvis contingat aliquando aliquid esse et genus  et  materiam alicuius (sicut vox, e. g., est genus et materia litterarum) non tamen utrumque est eodem modo acceptum. Materia enim  est  pars  integralis rei, et ideo non potest prædicari seu affirmari de  toto, cuius pars integralis est: non enim dici potest quod homo sit caro,  vel os, quamvis caro et os sint materia et partes integrales hominis.  At ex opposito genus vere prædicatur de toto: vere enim dicimus quod  homo sit animal, Consequenter genus significat aliquo modo totum,  quod est species (Conf. s. Th. VII Metaphysic., lect. xir et loc. citt.  nota x).  E) Ut scilicet propter hoc definitio etc. Adiicimus propter hoc ex  codd.: causalis enim illa perspicuitatem confert sententiæ, et magis eam  connectit iis quæ sequuntur, nempe quia partes eius sunt, seu ut iidem  codd.  habent,  quia partes eius dicuntur propinquæ.— At dicuntur  melius sonat, si supra cum ACDE legatur: definitio sit unum, quia pdrtes  eius dicuntur propinquæ (propinque?). Et revera sic legendum esse  videtur: nam statim subiungitur quod partes definitionis debent dici sine  aliqua inferpositione coniunctionis vel moræ. Omnes etiam codices  legunt immediate: et quidem non interruptio prolationis.   Codd.- p.: dicere.   A: esse verbum  est.   Lect, v, n. 2t.   Codd.: proponit.   τ    A:  quod.  δας Ρ.: et.  ACDE. -».: κεἴ  Comment. sancti Th. lect.xi et  lect. v. - Ed. Did.  lib. VI, c. xit, et  lib. VII, c. vi.    pc: ita etiam.  Codd.- P: dubitationem.  0  n   p: accidit.  κα:  contingit  hancunitatem( ).   Cf. sup.,  membro divisionis nomen et verbum excluduntur;  ibi: Nomen ergo et verbum etc. Opponitur autem  unitati  38  ne coniunctionis vel moræ. Et quidem non interruptio locutionis necessaria est ad unitatem definitionis, quia si interponeretur coniunctio partibus  definitionis,iam secunda non determinaret primam,  sed significarentur uf actu multæ in locutione 7: et  idem operatur interpositio moræ, qua utuntur  rhetores  loco  coniunctionis. Unde ad unitatem  definitionis requiritur quod partes eius proferantur sine coniunctione et interpolatione: quia etiam  in re naturali, cuius est definitio, nihil cadit medium inter materiam et formam: sed prædicta  non interruptio non sufficit ad unitatem definitionis, quia contingit etiam hanc continuitatem  prolationis servari in his, quæ non sunt szmpliciter  unum, sed per accidens; ut si dicam, homo albus  musicus. Sic igitur Aristoteles valde subtiliter manifestavit quod absoluta unitas enunciationis non  impeditur ^, neque per compositionem quam importat  n. 9.  verbum, neque per multitudinem nominum ex quibus constat definitio. Et est eadem  ratio utrobique, nam prædicatum comparatur ad  subiectum ut forma ad materiam*, et similiter differentia ad genus: ex forma. autem et materia fit  unum simpliciter.  Deinde cum dicit: Est autem una oratio etc.,  accedit ad manifestandam prædictam divisionem.  Et primo, manifestat ipsum commune quod dividitur, quod est enunciatio una; secundo, manifestat partes divisionis secundum proprias rationes; ibi: Harum autem hæc simplex etc. Circa  primum duo facit: primo, manifestat ipsam divisionem ^; secundo, concludit quod ab utroque  0) Sine aliqua interpositione coniunctionis vel moræ. Quæ de interpositione ac de interruptione hic dicuntur quoad unitatem definitionis, imo et cuiusque orationis, novitius accipiat non physice sed moraliter, hoc est, secundum hominum communem existimationem. Si enim  interpositio vel interruptio sit talis ac tanta .ut secundum communem  hominum existimationem non amplius sensus propositionis habeatur,  perit unitas definitionis vel orationis; secus autem si sensus, non obstante  interpositione vel interruptione, perseveret idem (Cf. quæ hac de re docet s. Thomas P. III, qu. rx, artic. viri, ad 3, et quæ Caietanus ib. commentatur). Ratio est quia cum verba ex institutione humana significent, ad  communem hominum sensum est etiam hac in re recurrendum.  x) Sed significarentur ut actu multæ in locutione. Est lectio codd.  et Ven. edd. 1526 et 1557, quæ est adoptanda loco Pianæ et aliarum  edd. Ven.: significaretur. Ad hoc enim ut unitas definitionis habeatur  requiritur ut partes fiant actu unum: fiunt autem actu unum (cum in  seipsis, hoc est divisim acceptæ sint multæ), quatenus una determinat  aliam, sicut forma determinat materiam. At posita interpositione coniunctionis vel moræ una pars non determinat aliam; ergo partes non fiunt,  seu  non significantur ut unum actu, sed manent actu multæ.  Codd.  omittunt in locutione, quæ licet non necessaria, tamen retinemus cum  Piana aliisque edd.  Denique edd. bc et 1526 habent cum P.: et ideo  idem operatur etc. At codd. ABC omittunt ideo, ac melius legunt: et  (A omittit etiam ef) idem operatur etc.- Edd. a et 1557: et ideo operatur; ideo erronee ponitur pro idem.  e) Non impeditur; sic habent codices omnes, quorum lectionem  prætulimus τῷ interrumpitur (quod, quamvis non male, legitur in  editione Piana), quia melior nobis visa est ex toto contextu.  c) Primo manifestat ipsam divisionem. Codd. omnes: primo manifestat præmissam divisionem: quæ lectio repetit quæ supra dicta  sunt: accedit ad etc. Præterea cod. A immediate prosequitur: secundo  concludit ab utroque membro divisionis nomen et verbum excludi.  1) Per modos pluralitatis. Quia per unum oppositorum cognoscitur  aliud, ex diversis pluralitatis modis declaratur unitas propositionis. Piana  habet: per modum pluralitatis. -- Codd. ACDE legunt: oppositum autem  unitati  (A unitatis) est pluralitas; et ideo modos unitatis manifestat  per modos pluralitatis. Quam lectionem, quamvis corrupte, indicat etiam  cod. B: (in marg. cum) omni autem unitati est pluralitas (marg. opposita) ;  et ideo per modos unitatis manifestat per modos pluralitatis. Hinc per  modos est lectio codd. omnium. Quod si sapiens lector integram lectionem  ACDE amplecti maluerit, non ego contradicam (Cf. infra, nn. seq. et 16).  v) Et tales opponuntur secundo modo unitatis. Hæc verba quæ in  edd. habentur, desiderantur in codd. nostris. Procul dubio hæc secunda  pars de oppositione ad unitatem secundum quid de facili suppletur ex  pluralitas; et ideo enunciationis unitatem  manifestat per modos pluralitatis.  13.  Dicit ergo primo quod enunciatio dicitur  vel una absolute, scilicet quæ unum de uno significat, vel una secundum quid, scilicet quæ est  coniunctione una. Per oppositum autem est intelligendum quod enunciationes plures sunt, vel ex  eo  quod plura significant et non unum: quod  opponitur primo modo unitatis *; vel ex eo quod  absque coniunctione proferuntur: et tales opponuntur secundo modo unitatis " *,  14. Circa quod considerandum est, secundum  Boethium, quod unitas et pluralitas orationis refertur ad significatum; simplex autem et compositum attenditur secundum ipsas voces. Et ideo.  enunciatio quandoque est una et simplex puta  cum solum ex nomine et verbo componitur in  unum significatum; ut cum dico, homo est albus.  Est etiam quandoque una oratio, sed composita,  quæ quidem unam rem significat, sed tamen  composita est vel ex pluribus terminis; sicut si  dicam, animal rationale mortale currit, vel ex pluribus enunciationibus, sicut in conditionalibus,  quæ quidem unum significant et non multa. Similiter autem quandoque in enunciatione est pluralitas cum simplicitate, puta cum in oratione ponitur aliquod nomen multa significans; ut si dicam,  canis latrat, hæc oratio plures est, quia plura  significat *, et tamen simplex est. Quandoque vero  in enunciatione est pluralitas et compositio, puta  prima parte enunciata; at non mihi persuasum est hanc ipsam secundam  partem subintelligendam fuisse a s. Thoma relictam, et non explicite  appositam.  ) Secundum Boethium... unitas et pluralitas refertur. Codd. ABD:  secundum Boethium (D erronee, Aristotelem)... refertur ad significationem.  Cod. E: refertur ad significationem rei. Cod. C: unitas et  pluralitas referuntur ad significatum. Lectionem refertur (non referuntur, ut ex attenditur sequente, quod codd. ipsi habent, est manifestum)  Pianæ, potest referri, prætulimus, tum auctoritate codd., tum quia  magis respondet secundæ parti, nempe: simplex autem et compositum  attenditur (non, possunt vel potest attendi).— Quæ de Boethio hoc loco  affirmat s. Thomas habentur in Editione secunda in librum De interpretatione, pag. 328 edit. cit. Basileæ: « Una, inquit Boethius, vel multiplex  »  oratio intelligitur si unum vel multa significat; et de propria signi» ficatione semper iudicantur. Simplex autem et composita non ex si»  »  »  gnificatione, sed ex verborum et nominum pluralitate cognoscitur: si  enim ultra duos terminos habet propositio, composita est; si duos  tantum, simplex. » Quæ verba cum absolute dicantur, magis magisque  confirmant lectionem codd.  X) Quandoque est una et simplex. Hæc lectio codd., quæ cum  sequentibus una oratio sed composita cohæret, sufficitur Pianæ: simplex et una.  Sed alia occurrunt notanda ex cod. A. Habet: quandoque  quidem est una et simplex, puta cum solum ex nomine et verbo componitur quæ unum significant (quæ unum significant habent etiam BDE)...  Est autem oratio una (id. alii codd.), sed composita ex pluribus terminis, ut si dicam... quæ unum et non multa significant (id. BC). Similiter autem etiam in enunciatione quandoque est etiam pluralitas...  multa significans. At hic amanuensis repente distrahitur, et immediate  prosequitur: »on dicitur de affirmatione et negatione univoce sicut genus de suis speciebus. Quæ sunt ultima verba numeri 20. Cætera omnia  intermedia per incredibilem oscitantiam omittit.  Y) Quia plura significat. Ratio est quia canis est nomen æquivocum EQUIVOCO GRICE,  ut in fine huius numeri dicitur; nomen autem æquivocum licet sit simplex voce, multa tamen, eaque diversa significat, ut dictum est lect. v,  n. 19 et not. £; et ideo multiplex est significatione. Unde hæc propositio:  Cato philosophus est (est exemplum BOEZIO, quatenus nempe Cato potest  significare tum Catonem Uticensem tum Catonem Censorium oratorem)  vel, canis latrat, non est una, sed est multiplex, licet sit simplex.  Infra post verba, homo albus musicus disputat, codd. BC addunt:  vel homo albus et musicus disputat. Per hanc additionem codd. citati  ponunt exempla utriusque partis præmissæ, nempe, sive interveniat  coniunctio, pro qua est secundum exemplum; sive mom, pro qua primum exemplum inducitur.   Codd.: quia scilicet. - ABc omit«  tunt de uno; et  sic  fere semper  in similibus casibus.   A  Una  ex  iterum  scilicet.   ABC.quía  Codd. - ».: et  hæc.   ;  Nempe unitati  absolute dictæ.  v   Nempe unitati  secundum quid.  Boethius  ?  x   ABC:  tet.  Sicut pa39  statur,  ini.   cpE: multæ.  consequenter ostendit quæ sunt plures  enunciationes, et ponit duos modos pluralitatis. Primus est, quod plures dicuntur enunciationes  quæ plura significant. Contingit autem aliqua plura  significari in aliquo uno communi; sicut cum dico,  animal est sensibile 9, sub hoc uno communi,  quod est animal, multa continentur, et tamen hæc  *Éc: | oratio enunciativa est una, quæ etc.  CAP. VIII, LECT. VIII  22e ples cum. ponuntur plura in subiecto vel in prædicato, ex quibus non fit unum, sive interveniat  coniunctio sive non; puta si dicam, homo albus  musicus disputat: et similiter est si. coniungantur  plures enunciationes, sive cum coniunctione sive  sine coniunctione; ut si dicam, Socrates currit, Plato  disputat. Et secundum hoc sensus litteræ est quod  enunciatio una* est illa, quæ unum de uno significat, non solum si sit simplex, sed etiam si sit  coniunctione una. Et similiter enunciationes plures  dicuntur quæ plura et non unum significant:  non solum quando interponitur aliqua coniunctio,  vel inter nomina. vel verba, vel etiam inter ipsas  [27]  '* Codd.:  absque  sita conone.  enunciationes; sed etiam si vel inconiunciione,  idest absque aliqua interposita coniunctione plura  significat, vel quia est unum nomen æquivocum,  multa significans *, vel quia ponuntur plura nomina  absque coniunctione *, ex quorum significatis non  fit unum; ut si dicam, 4omo albus grammaticus  Jogieus currit.  15. Sed hæc expositio non videtur esse secundum intentionem Aristotelis. Primo. quidem, quia  per disiunctionem, quam interponit, videtur distinguere inter orationem unum significantem, et orænunciatio est una et non plures. Et ideo addit  et non unum.- Sed melius est ut dicatur hoc esse  additum propter definitionem, quæ multa significat quæ sunt unum: et hic modus pluralitatis opponitur primo jmodo unitatis*. - Secundus modus  pluralitatis est, quando non solum enunciationes  plura significant, sed etiam illa plura nullatenus  coniunguntur, et hic modus pluralitatis opponitur  secundo modo unitatis*. Et secundum hoc patet  quod secundus modus unitatis non opponitur  primo modo pluralitatis. Ea autem quæ non sunt  opposita, possunt simul esse. Unde manifestum  est,  esse  enunciationem quæ est una coniunctione,   Codd.:  tur.   e eo  dicunCf. lect.xit, n.7.    etiam plures: plures in quantum significat "  plura et non unum. Secundum hoc ergo possumus accipere tres modos enunciationis. Nam  quædam est simpliciter una, in quantum unum  Supra n. 13.  Loc. cit.  pc omittt: p/ures.   BCE.- D Gt P.: QU  tem.  significat; quædam est simpliciter plures, in quan*ἢ quid (Conf.  text. græc.).   Codd. et edd.p: quædam autem (et ita c) sunt  ..  Significant.  "sc:  vero.  tum plura significat, sed est una secundum quid, in quantum est coniunctione una; quædam sunt  simpliciter plures, quæ neque significant unum,  A  ow ef  multa.  tionem quæ est coniunctione una. Secundo, quia  supra dixerat quod est unum quoddam ** et non  multa, animal gressibile bipes. Quod autem est coniunctione unum, non est unum et non multa  sed est unum ex multis. Et ideo melius videtur dicendum quod Aristoteles, quia supra dixerat ali* quædam  Est cx Βου.  τῆς  ὙΌΣ  quam enunciationem esse unam et aliquam con- iunctione unam, vult hic manifestare ^* quæ sit una.  Et quia supra dixerat quod multa nomina simul  coniuncta sunt unum, sicut animal gressibile bipes,  dicit consequenter £^ quod enunciatio est iudicanda  una non ex unitate nominis, sed ex unitate significati, etiam si sint plura nomina quæ unum significent. Velsi sit aliqua enunciatio 7 una quæ multa  significet, non erit una simpliciter, sed coniunctione  una. Et secundum hoc, hæc enunciatio, animal  gressibile bipes est risibile, non est una quasi coniunctione una, sicut in prima expositione dicebatur, sed quia unum significat.  16. Et quia oppositum per oppositum manifew) Plura significat (BCD: significet; E: significaret), vel quia est  unum nomen æquivocum EQUIVOCO GRICE multa significans etc. Hæc verba mult a significans, quæ desunt Pianæ, quia codd. unanimiter habent, nostræ  μὰν cian editioni, Est sermo de pluralitate orationis. quando enunciatio  absque interposita coniunctione plura significat: quod quidem ex duplici capite provenire dicitur, nempe aut quia ponitur nomen æquivocum multa significans, et cum unitate nominis habetur pluritas significationwm; aut quia ponuntur. plura nomina ex quorum significatis non  fit unum significatum, et cum pluralitate nominum babetur etiam pluralitas  significationum.  «x) Vult hic manifestare etc. Codd. - P.: hic manifestat. Et immediate C: et quia iam supra ostendit;— DE: et quia iam ostendit; B:  et quia supra ostendit.  88) Dicit consequenter. Edd. Piana et Ven. habent: dicit Commentator Algagzel etc. Sed codd. neque Commentator habent neque AIga1el, sed legunt consequenter. B. Albertus Magnus in 1 Peri hermeneias,  tract. IV, cap. rt, pag. 258 col. 2, refert Avicennam et Algazelem hac in  re  Boethio consentire. Cum codd. ergo retinemus nomen Algamelis  esse  expungendum ex hoc s. Thomæ textu atque legendum consequenter. Revera quæ hoc loco disseruntur, mera expositio sunt textus  Aristotelici, quem longiori sermone exponit Averroes in suis commentaris in librum Peri hermeneias (8. Sermo in oratione Venetiis 1483.  Absque num.).  YY) Vel si sit aliqua enunciatio etc. Adoptamus hanc lectionem  codd. BC quam indicant etiam codd. DE. - Edd. Piana et Ven.: vel si aliqua  neque coniunctione aliqua uniuntur. Ideo autem  Aristoteles quatuor ponit et non solum tria, quia  quandoque est enunciatio plures, quia plura significat, non tamen est coniunctione una, puta si  ponatur ibi nomen multa significans.  17. Deinde cum dicit: Nomen ergo et verbum etc.,  excludit ab unitate orationis nomen et verbum.  Dixerat enim quod enunciatio una est, quæ unum  significat: posset autem aliquis intelligere, quod sic  unum significaret sicut nomen et verbum unum  significant. Et ideo ad hoc excludendum subdit:  Nomen ergo, et verbum dictio sit sola, idest ita sit  dictio, quod non enunciatio. Et videtur, ex modo  loquendi, quod ipse imposuerit hoc nomen ad  significandum partes enunciationis. Quod autem  nomen et verbum dictio sit sola ** manifestat per  enunciatio una plura etc. et infra: et secundum hoc, animal gressibile  bipes est risibile, non est una, coniunctione una, sicut prius dicebatur,  sed quia unum significat.  98) Animal est sensibile. Codd. BCE. - Ed. Piana: animal gressibile bipes, sed male, quia animal gressibile bipes non est enunciatio,  cum verbo seu copula careat. S. Thomas autem ponit exemplum de  enunciatione quæ est una et non plures, quamvis eius subiectum animal sit quid commune multa sub se continens. Ob eamdem rationem  seponenda est etiam lectio cod. D: animal sensibile.  ec) Sic unum significaret. Ita optime codd., ut videre est in n. seq. C prosequitur: sicut nomen vel verbum unum significat.   Ed. Piana:  sic  significaret. Prius autem ubi Piana legit, posset enim, legimus cum  eisdem codd., posset autem, prout natüra ipsa contextus postulat. Infra  etiam legimus: dictio sit sola, idest ita sit dictio quod non enunciatio,  correcta Piana: dictio sit sola, ita dictio sit quod non enunciatio. Particulam enim idest habent codd. Attamen lectiones codd. DE in omnibus  non sequimur: narh D habet erronee: idest ita sit dictio quod enunciatio;  et E non bene: idest ita fit dictio quod non enunciatio.  CC) Quod autem nomen et verbum dictio sit sola. Codd. ΒΟ. (E  habet lacunam) legunt: quod autem nomen vel verbum sit sola dictio  et non enunciatio. Quæ lectio videtur anteponenda, quia magis complet sententiam Aristotelis; attamen non est necessaria, quia per particulam  ita  exclusivam so/a, satis exprimitur quod nomen. vel verbum  sunt dictiones, ut non sint enunciationes. Hinc Aristoteles ponit,  dictio sit sola: quæ verba s. Thomas hic supra interpretatur per exclu[13   Codd.:  quasi  interroganti.  7n  00  *p:  sicut enunciat; et ita infra  cum c.   Hoc ex codd.  nt.  n.   12.  lect.  nt,  Codd.-».: intelligitur.- Ibi deest  in codd.   Codd.: præmiserat.  Βα:  gnificat  vel  quæ  siunum,  quæ est coniunclione una.  *c: una enunciatio.,  primo quidem convenit enunciationi simplici; ex  consequenti autem convenit compositæ enunciationi; et ideo ad insinuandum rationem prædictæ  divisionis dicit quod simplex enunciatio est vox  significativa de eo quod est aliquid: quod pertinet  ad affirmationem; vel non est aliquid: quod perti40  hoc, quod non potest dici quod ille enunciet, qui  sic aliquid significat voce, sicut nomen, vel verbum  significat. Et ad hoc manifestandum innuit duos  modos utendi enunciatione. Quandoque enim utimur ipsa quasi ad interrogata respondentes; puta  si quæratur, quis sit in scholis? respondemus, magister ". Quandoque autem utimur ea propria sponte, nullo interrogante; sicut cum dicimus, Zetrus  currit. Dicit ergo, quod ille qui significat aliquid  unum nomine vel verbo, non enunciat vel sicut  ille  ille  qui respondet aliquo interrogante, vel sicut  qui profert enunciationem non aliquo interrogante, sed ipso proferente sponte. Introduxit autem hoc, quia simplex nomen vel verbum, quando  respondetur ad interrogationem, videtur verum  vel falsum significare: quod est proprium enunciationis. Sed hoc non competit nomini vel verbo, nisi secundum quod intelligitur coniunctum  cum alia parte proposita in interrogatione. Ut si  quærenti, quis legit in scholis? respondeatur, magister, subintelligitur, ibi legit. Si ergo ille qui  enunciat aliquid nomine vel verbo non enunciat,  manifestum est quod enunciatio non sic unum  significat, sicut nomen vel verbum. Hoc autem  inducit sicut conclusionem eius quod supra præmisit *: Necesse est omnem orationem enunciativam  ex  verbo esse vel ex casu verbi.  18. Deinde cum dicit: Harum autem hæc simplex etc., manifestat præmissam divisionem secundum rationes partium. Dixerat enim quod una  enunciatio est quæ unum de uno significat, et  alia est quæ est coniunctione una. Ratio autem  huius divisionis est ex eo quod unum natum est  dividi per simplex et compositum. Et ideo dicit:  Harum autem, scilicet enunciationum, in quibus  dividitur unum, /æc dicitur una, vel quia significat unum simpliciter, vel quia una est coniunctione. Hæc quidem simplex enunciatio est, quæ  scilicet unum significat. Sed ne intelligatur quod  sic significet unum, sicut nomen vel verbum, ad  excludendum hoc subdit: Uf aliquid de aliquo,  idest per modum compositionis, vel aliquid ab  aliquo, idest per modum divisionis. Hæc autem  ex his coniuncta, quæ scilicet dicitur coniunctione  una, est velut oratio iam composita: quasi dicat  hoc modo, enunciationis unitas dividitur in duo  præmissa, sicut aliquod unum dividitur in simplex et compositum.  19.  Deinde cum dicit: Est autem simplex etc.,  manifestat secundam  divisionem  enunciationis,  secundum : videlicet quod enunciatio dividitur in  affirmationem et negationem. Hæc autem divisio  sionem enunciationis. Infra autem codd. habent: et ad hoc manifestandum consequenter innuit (BC: insinuat) etc.  2n) Si quæratur, quis sit in scholis? Respondemus, magister. Omnes  edd. Venetæ sæculi XV et 1526 habent non quis, sed quid sit in scholis;  et  ita codices, qui etiam legunt unanimiter: respondemus, magister  disputat : quæ lectio supponit interrogationem : quid fit in scholis. Quæ  utrum sit vera lectio ex aliis codicibus esset definienda.  00) Quandoque... propria sponte etc. - BCD: quandoque... propria  sponte a nullo interrogati (D interroganti). Dicit ergo quod ille etc.  E: quandoque.... propria sponte, scilicet a novo interrogati. Dicit  ergo ille quod etc. Lectiones codd. DE sunt corruptiones lect. codd. BC:  a  nullo interrogati. At P. aliæque edd. addunt: sicut cum dicimus,  Petrus currit; quo exemplo carent citati codices. Posset igitur aliquis  net ad negationem. Et ne hoc intelligatur solum  secundum præsens tempus, subdit: Quemadmodum tempora sunt divisa, idest similiter hoc habet  locum in aliis temporibus sicut et in præsenti.  20. Alexander autem existimavit quod Aristoet  teles hic definiret enunciationem ; et quia in definitione enunciationis videtur ponere affirmationem  negationem, volebat hic accipere quod  enunciatio non esset genus affirmationis et negationis, quia species nunquam ponitur in definitione  generis. Id autem quod non univoce prædicatur  de  multis  (quia scilicet non significat aliquid  unum, quod sit unum commune multis), non potest notificari nisi per illa multa quæ significantur.  Et inde est quod quia unum non dicitur æquivoce de simplici et composito, sed per prius  et posterius, Aristoteles in præcedentibus semper  ad notificandum unitatem enunciationis usus est  utroque. Quia ergo videtur uti affirmatione et  negatione ad notificandum enunciationem *, volebat Alexander accipere quod enunciatio non dicitur de affirmatione et negatione univoce sicut  genus de suis speciebus.  21. Sed contrarium apparet ex hoc, quod Philosophus  consequenter utitur nomine enunciationis ut genere, cum in definitione affirmationis et  negationis subdit quod *, affirmatio est enunciatio  alicuius de aliquo, scilicet per modum compositionis, negatio vero est enuncialio alicuius ab aliquo,  scilicet per modum divisionis. Nomine autem æquivoco non consuevimus uti ad notificandum  significata eius. Et ideo Boethius dicit quod Aristoteles suo modo breviloquio utens, simul usus est et  definitione et divisione eius: ita ut quod dicit de eo  quod est aliquid vel non est, non referatur ad defiquia  nitionem enunciationis, sed ad eius divisionem.  Sed  differentiæ  divisivæ  generis  non  cadunt in eius definitione *, nec hoc solum quod  dicitur vox significativa, sufficiens est definitio  enunciationis; melius dici potest secundum Porphyrium, quod hoc totum quod dicitur vox significativa de eo quod est, vel de eo quod non  est, est definitio enunciationis. Nec tamen ponitur  |  affirmatio et negatio in definitione enunciationis  sed virtus affirmationis et negationis, scilicet significatum eius **, quod est esse vel non esse, quod  quærere utrum verba ista sint additio marginalis? Salvo meliori iudicio,  non videntur esse marginalis additio, sed genuina s. Thomæ lectio: qua  in sententia confirmor ex immediate præcedentibus, in quibus etiam inducit s. Thomas exemplum positum ab ed. Piana et ab omnibus codd.  wu) Alexander autem existimavit etc. « Aspasius etiam, inquit Boethius, consentit Alexandro » (In lib. De interpretat. Edit. II, pag. 333).—  De sua vero interpretatione, quam s. Thomas n. seq. recitat atque improbat, ait ipse Boethius: « Hanc expositionem (quod adhuc sciam) ne»   que Porphyrius, neque ullus alius commentatorum vidit » (ib..  xx) Scilicet significatum eius etc.- P.:'scilicet quod esse vel non esse etc.;  Edd. abc: scilicet quod est esse vel non esse; Venetæ 1526 et 1557: scilicet esse vel non esse, etc.;— AB: scilicet significatum eius, quod esse vel  non esse etc.;— C: idest significativum ipsius, quod esse vel non esse etc.;—   Codd. - p.: et  ne intelligatur.  Alexander.  Uu    c: ponuntur.  Cf.  lect.  n. 4, not. ἢ.  Porphyrius.  v,  41  mentio facta est nec de affirmatione, nec de negatione.  XX  *ABC:  n.  864 quia  *ABG: Sicut nec  species.   gc: famen.  Ammonius.   Codd. : adhuc  melius. - A: videtur  .  Ammonius  dicere.   pc: eius. definitio.  CAP. VI, LECT. VIII  est naturaliter prius enunciatione. Affirmationem  autem et negationem postea definivit per terminos  utriusque ? cum dixit: Affirmationem esse enunciationem alicuius de aliquo, et negationem enunciain  Est autem considerandum quod artificiosissime procedit: dividit enim genus non in species,  sed  differentias  specificas.  Non enim dicit  quod enunciatio est affirmatio vel negatio, sed  vox significativa de eo quod est **, quæ est differentia  non  specifica affirmationis, vel de eo quod  est, in quo tangitur differentia specifica nelionem alicuius ab aliquo.  Sed sicutin definitione generis non debent poni  species *, ita nec ea quæ sunt propria specierum.  Cum igitur significare esse sit proprium affirmationis, et significare non esse sit proprium negationis, melius videtur dicendum, secundum Ammonium, quod hic non definitur enunciatio, sed solum  dividitur. Supra enim posita est definitio *, cum  dictum est quod enunciatio est oratio in qua est  verum vel falsum. In qua quidem definitione nulla  .  D: idest significatum. ipsius est esse vel non esse naturaliter etc.; - E:  idest significatum ipsius, quod est esse vel non esse etc. ut P. - Supra  autem, post verba secundum Porphyrium, codd. ABC legunt: quod totum  est definitio enunciationis quod (C: quia) dicitur vox significativa de  60 quod  est aliquid vel non est. Nec (B: ut) tamen etc.  Opp. D. Τβομαξ T. I.  gationis. Et ideo ex differentiis adiunctis generi  constituit definitionem speciei, cum subdit: Quod  affirmatio est enunciatio alicuius de aliquo, per  quod significatur esse; et negatio est enunciatio  alicuius ab aliquo quod significat non esse.  XX) Per terminos utriusque. Addo hæc verba quæ desunt in editione  Piana et edd. Ven., sed habentur in codd., et magis perspicuum reddunt  sensum s. Thomæ.- Ex eisdem codd. addo etiam semel et iterum enunciationem, ut habetur in textu citato Aristotelis: Κατάφασις δέ ἐστιν  ἀπόφανσις εἴς.   Nec ex codd.   hic.  Codd.:  quod  *Codd.: sed quod  est sign.  is  Codd. -P.: est  esse.   Codd.: ex his.  42  !' E  DE OPPOSITIONE AFFIRMATIONIS ET NEGATIONIS ABSOLUTE   ^  ^v,,,  .  ^  *,  πεὶ δὲ ἔστι καὶ τὸ ὑπάρχον ἀποφαίνεσθαι ὡς μὴ ὑπάρχον; χαὶ τὸ μὴ ὑπάρχον ὡς ὑπάρχον; καὶ τὸ ὑπάρχον  ὡς  ὑπάρχον, καὶ τὸ μὴ ὑπάρχον ὡς μὴ ὑπάρχον;  καὶ περὶ τοὺς ἐκτὸς δὲ τοῦ νῦν χρόνους ὡσαύτως,  ἅπαν ἂν ἐνδέχοιτο καὶ ὃ κατέφησέ τις ἀποφῆσαι,  καὶ ὃ ἀπέφησέ τις xa vaga ὥστε δῆλον ὅτι πάσῃ  χαταφάσει ἐστὶν ἀπόφασις ἀντικειμένη, καὶ πάσῃ  ἀποφάσει κατάφασις.  Καὶ ἔστω ἀντίφασις τοῦτο’ κατάφασις χαὶ ἀπόφασις αἱ  ἀντιχείμεναι,  Λέγω δὲ ἀντικεῖσθαι τὴν τοῦ αὐτοῦ χατοὶ τοῦ αὐτοῦ,  τ ὁμωνύμως δέ, καὶ ὅσα ἄλλα τῶν τοιούτων προσιοριζόμεθα πρὸς τὰς σοφιστικος ἐνοχλήσεις.  ΘΥΝΟΡΒΙ5. Textus divisio. Prima diversitas propositionis est ex sua forma, qua enunciatur aliquid esse vel non  esse; altera diversitas est per comparationem ad rem enunciatam,  ex  qua propositio est vera vel falsa.—3. Ergo quatuor modis  variari potest enunciatio ut sit vel affirmativa et vera (quod est,  esse); vel negativa et vera (quod non est, non esse); vel affirmativa et falsa (quod non est, esse); vel negativa et falsa (quod  est, non esse). Esse vel mon esse quæ affirmantur vel negantur in propositione non solam existentiam vel non existentiam  subiecti significant, sed inesse vel non inesse prædicati subiecto.  5. Quatuor præcitatæ differentiæ in enunciationibus inveniuntur   Codd. - P:proposita... tangit.A: agit auctor.    Lect. vir, n. 2.  4:  contra.  Lect. xir.   pc: determinat;  et  infra cum 4  omittunt tantum.  Lect. xit.  «  Lect. x.   n.  Lect. præc.  19.  osita divisione enunciationis, hic agit  de oppositione partium enunciationis,  scilicet affirmationis et negationis. Et  quia  enunciationem  esse  dixerat*orationem, in qua est verum vel falsum, primo,  ostendit qualiter enunciationes ad invicem opponantur; secundo, movet quamdam dubitationem  circa prædeterminata et solvit; ibi: Zn his ergo  quæ sunt et quæ facta sunt etc. Circa primum  duo facit: primo, ostendit qualiter una enunciatio  opponatur alteri; secundo, ostendit quod tantum  una opponitur uni; ibi: Manifestum est etc. Prima  autem pars dividitur in duas partes: in prima,  determinat de oppositione affirmationis et negationis  absolute; in secunda, ostendit quomodo  huiusmodi oppositio diversificatur ex parte subiecti; ibi: Quoniam autem sunt* etc. Circa primum  duo facit: primo, ostendit quod omni affirmationi  est negatio opposita et e converso; secundo, manifestat oppositionem affirmationis et negationis  absolute; ibi: E? sit hoc contradictio etc.  2.  Circa primum considerandum est quod ad  ostendendum suum propositum Philosophus assumit duplicem diversitatem enunciationis: quarum  prima est ex ipsa forma vel modo enunciandi *,  secundum quod dictum est quod enunciatio vel  est  affirmativa, per quam scilicet enunciatur  aliquid esse, vel est negativa per quam significatur  «) Prima autem pars etc. Est lectio codd. - In edd. Piana et Ven.  legitur: prima adhuc dividitur in duas. Primo determinat etc... Secundo etc. —In eisdem etiam codd. habetur: in secunda parte. Freti denique  eorumdem codd. auctoritate supra, post prædeterminata (B, prædicta),  adiecimus et solvit (E: et solvit eam); quæ desunt in Piana.  B) Secundum congruentiam rei etc. Codd. DE: secundum congruentiam ad rem. ABC: secundum convenientiam ad rem etc.   Quoniam autem est enunciare et quod est, non esse: et  quod non est, esse: et quod est, esse: et quod non est,  non esse; et circa ea quæ sunt extra præsens tempus,  similiter omne contingit, quod quis affirmaverit, negare,  et quod negaverit, affirmare; quare manifestum est, quoniam omni affirmationi negatio est opposita: et omni  negationi affirmatio.  Et sit hoc contradictio, affirmatio et negatio oppositæ.  et  Dico autem opponi eiusdem de eodem, non autem æquivoce  quæcumque cætera talium determinavimus  contra sophisticas importunitates.  sive verbum sit præsentis temporis, sive præteriti vel futuri. Corollarium. Ergo omne id quod propositione affirmativa affirmatur potest propositione negativa negari; et ideo quælibet  propositio affirmativa habet negativam sibi oppositam.— 7. Absoluta oppositio affirmationis et negationis dicitur contradictio.  8. Conditiones  ad contradictionem sunt identitas prædicati et  identitas subiecti; identitas, inquam, tum secundum nomen significans, tum secundum rem significatam. 9. Aliæ conditiones;  quæ, non secus ac superiores hoc generali principio nituntur: ut  habeatur contradictio necesse est ut id quod negatio negat sit  omnino idem ac illud quod affirmatio affirmat.  aliquid non esse; secunda ἢ diversitas est per comparationem ad rem, ex qua dependet veritas et  falsitas  intellectus.  Cum enim  enunciatur aliquid esse vel non esse secundum  congruentiam rei ?, est oratio vera; alioquin est  oratio falsa.  3. Sic igitur quatuor modis potest variari enunciatio, secundum permixtionem harum duarum  divisionum. Uno modo, quia id quod est in re  enunciatur ita esse sicut in re est: quod pertinet  ad affirmationem veram; puta cum Socrates currit,  dicimus Socratem currere. Alio modo, cum enunciatur aliquid non esse quod in re non est ἢ: quod  pertinet ad negationem veram; ut cum dicitur,  æthiops albus non est. Tertio modo, cum enunciatur aliquid esse quod in re non est: quod pertinet ad affirmationem falsam; ut cum dicitur,  corvus est albus. Quarto modo, cum enunciatur  aliquid non esse quod in re est: quod pertinet  ad negationem falsam; ut cum dicitur, nix non  est alba.  Philosophus autem *, ut a minoribus ad potiora  procedat, falsas veris præponit*: inter quas ** negativam præmittit affirmativæ, cum dicit quod contingit enunciare quod est, scilicet in rerum natura,  non esse. Secundo autem, ponit affirmativam falsam  cum dicit: E? quod non est, scilicet in rerum natura, esse. Tertio autem, ponit affirmativam veram,  Y) Quod in re non est. Ita legunt codd., et bene, uti patet ex his  quæ immediate præcedunt et sequuntur. Piana legit: alio modo, cum  enunciatur aliquid non esse quod est.— BC oscitanter omittunt superiora verba: quod pertinet ad affirmationem veram, sicut infra omittunt  cum A: quod pertinet ad negationem falsam, et legunt: ut si dicatur  (A, ut cum dicitur) nix non est alba: quod (C, quæ) est negatio  falsa.  et  enunciationis.  :   Seq. cap. vr.  Codd.: secunda  Codd.: tamen.  *aABC:  præmittit falsas veris.  *Nempe falsas.  *Scilicet ex codd.  /  CAP. VI,  ἊΣ  e.3 ὑπάρχον...  μὴ “ὙΦ ai   Lect. præc.n.8.  » Codd p. Cone  se  unt  sita. -DE:  te  to  ex  condi. AC hoc loEu inintelliy  CRINE  SE  TCR  quæ opponitur negativæ falsæ ὃ, quam primo  posuit, cum dicit: Ef quod est, scilicet in rerum  natura, esse. Quarto autem, ponit negativam veram, quæ opponitur affirmationi falsæ, cum dicit:  Et quod non est, scilicet in. rerum natura, non  esse.  4. Non est autem intelligendum quod hoc quod  dixit: Quod est et quod non est, sit referendum  ad solam existentiam vel non existentiam subiecti,  sed ad hoc quod res significata per prædicatum  insit vel non insit rei significatæ per subiectum.  Nam cum dicitur, corvus est albus, significatur  quod non est, esse, quamvis ipse corvus sit res  existens.  5. Et sicut istæ quatuor differentiæ enunciationum inveniuntur in propositionibus *, in quibus  ponitur verbum præsentis temporis, ita etiam inveniuntur in enunciationibus in quibus ponuntur  verba præteriti vel futuri temporis. Supra enim  dixit quod necesse est enunciationem constare ex  verbo vel ex casu verbi. Et hoc est quod subdit:  Quod similiter contingit, scilicet variari diversimode enunciationem circa ea, quæ sunt extra  præsens tempus, idest circa præterita vel futura, quæ sunt quodammodo extrinseca respectu  præsentis, quia præsens est medium præteriti  et  futuri.  .6. Et quia ita est, contingit omne quod quis  affirmaverit negare, et omne quod quis negaverit  affirmare: quod quidem manifestum est ex præmissis. Non enim potest affirmari nisi vel quod  est in rerum natura secundum aliquod trium temporum, vel quod non est; et hoc totum contingit  negare. Unde manifestum est quod omne quod  affirmatur potest negari, et e converso.  Et quia affirmatio et negatio opposita sunt secundum se *, utpote ex opposito contradictoriæ,  consequens est quod quælibet affirmatio habeat  ὃ) Opponitur negativæ falsæ, sicut infra dicitur quod negativa vera  opponitur affirmationi falsæ.— Piana cum edd. Ven. sæcul. XV et XVI  legit: opponitur negativæ; sed opponitur negativæ falsæ optime habent  codd. Deinde et quam primo posuit ex eisdem codd. et ed. a substituimus lectioni Pianæ et aliarum edd. Ven.: quam posuit in primo; quæ  lectio est impropria et obscura. Cod. D: quæ opponitur secundum negationem falsæ, quam primo posuit. Melior quoque nobis videtur codd.  lectio,  infra: quæ opponitur secundæ, scilicet. affirmationi ( ANDE melius, affíirmativæ) falsæ etc.  zi  t) In propositionibus. Hæc verba quæ supplemus ex codd. omnibus  desunt in Piana, cuius propterea lectio, inveniuntur, in quibus etc., nonnihil obscuritatis habet: non enim scitur cui præcise referri, vi formæ,  debeat relativum illud, i quibus. Satis insuper ex immediate sequentibus  indicatur (in enunciationibus etc.) deesse in propositionibus. Præterea  cum codd. ABCE legimus paulo supra: e£ sicut istæ quatuor εἴς. -Cod. D: et sicut ipsæ quatuor etc.  Piana: et sicut quatuor etc.  Ὁ Manifestum est ex præmissis. Est lectio omnium codd. Piana et  Ven. edd.: ostensum est in præmissis. Atqui si ostensum est in præmissis,  inutile foret iterum hoc loco ostendere. Ostenditur tamen (non enim etc.),  et quasi corollarium ex his infertur, quæ in præmissis fuerunt probata. Hinc A: et quia ita est, sequitur concludi quod omne quod quis  affirmaverit etc.— Codd. BE: et quia ita est, sequitur quod contingit etc.;—  D: et quia ita est, sequitur quod convenit omne quod quis etc.;— C:  et quia ita est, quod contingit omne quod quis etc. Quæ lectio videtur  requirere sequitur, quod alii codd. habent. Cum codd. ABCE legimus  immediate infra: non enim potest affirmari nisi vel quod est etc., quæ  est  lectio indicata ex altera parte, vel quod non est.  Piana: non enim  potest affirmari nisi aliquid quod est etc.  Cod. D: non enim potest  rmari nisi secundum quod est etc.  ἢ) Ut Ammonius dicit: « Hanc enim affirmationis pugnam cum ne» gatione vocandam Aristoteles contradictionem .censet, perinde quasi  »  nomen ipse hoc illi imposuerit..., ut declarat cum ait: Siftque hoc con»  »  tradictio: tametsi neque in affirmatione, neque in negatione vel enunciatione huiusmodi quicquam locutus. Siquidem vel apud apprime  LECT. negationem sibi oppositam et e converso. Cuius  contrarium illo solo modo posset contingere, si  aliqua affirmatio affirmaret aliquid, quod. negatio  negare non posset.  7. Deinde cum dicit: ΕἸ sit hoc contradictio etc.,  manifestat quæ sit absoluta oppositio affirmationis  et negationis. Et primo, manifestat eam per nomen;  secundo, per definitionem; ibi: Dico autem etc. - Dicit ergo primo quod cum cuilibet affirmationi opponatur negatio, et e converso, oppositioni huiusmodi imponatur nomen hoc, quod dicatur contradictio.  Per hoc enim quod dicitur, et sit hoc  coniradictio, datur intelligi quod ipsum nomen  contradictionis ipse imposuerit oppositioni affirmationis et negationis, ut Ammonius dicit ".  8. Deinde cum dicit: Dico autem opponi etc.,  definit contradictionem. Quia vero, ut dictum est *,  contradictio est oppositio affirmationis et negationis, illa requiruntur ad contradictionem, quæ  requiruntur ad oppositionem affirmationis et negationis. Oportet autem opposita esse circa idem.  Et quia enunciatio constituitur ex subiecto et prædicato, requiritur ad contradictionem primo quidem quod affirmatio et negatio sint eiusdem prædicati: si enim dicatur, Plato currit, Plato non disputat, non est contradictio; secundo, requiritur  quod sint de eodem subiecto : si enim dicatur, Socrates currit, Plato non currit*, non est contradictio.  Tertio, requiritur quod identitas subiecti et prædicati non  solum sit secundum nomen, sed sit  simul secundum rem et nomen. Nam si non sit  idem nomen *, manifestum est quod non sit una et  eadem enunciatio. Similiter autem *ad hoc quod sit  enunciatio una, requiritur identitas rei: dictum est  enim supra quod enunciatio una est, quæ unum  de uno significat; et ideo subdit: Non autem æquivoce, idest non sufficit identitas nominis cum  diversitate rei, quæ facit æquivocationem.  divinum Piatonem horum quodlibet positum nomen reperias, sicut  plurima quoque ex iis præcepta, quæ hoc libro de enunciativæ orationis principiis traduntur, cum locis apud ipsum pluribus dispersa  invenias, tum vel maxime in Sophista » (In lib. De interpretatione,  sect. I, 8. De affirmatione etc. fol. 12, col. 3, ed. cit.). Fatemur equidem  plura ex iis quæ Aristoteles de logica tradit præcepta in Sophista  aliisque Platonis libris inveniri; dispersa tamen, ut Ammonius recte  animadvertit; imo síc perexiliter, inquit Georgius Trapezuntius, ac tenuiter, rariterque factum est (a Platone in iis quæ ad dialecticam pertinent), uf casui non consilio et rationi attribuendum esse contenderim.  Neque existimo huius Scriptoris iudicium detrectandum esse cum ait:  Quodque admirabilius est, pauca nimium et ipsa confusa ex antiquioribus ( Aristoteles ) accepit. In dialecticis autem nihil penitus: nec enim,  ut  ipse in codicis calce testatur, aliquid hac de re aut scriptum aut  dictum erat, unde facto gradu ad maiora posset aspirare, nisi forte  de cavillatoria et sophistica disputatione. Quare non iniuria motus  quoque fuisse videtur, adeo ut gratias sibi habendas, a posteris putaverit, idque libere non fuerit veritus postulare, tum quia solus  totum hoc disserendi negotium excogitavit, inchoavit, perfecit, scripsit, edidit, tum quia facilis ad omnia rationis negotia via et quasi  trita,  communisque cuique constituitur » (Comparatio Platonis et  Aristotelis, lib. I, cap, rv Venetiis 1523, per lacobum Pentium de  Leuco).  9) Socrates currit, Plato non currit. Est lectio codd. Editio Piana:  Socrates currit et Plato non currit et non disputat. Sed non disputat  manifeste est superfluum, quia est unice sermo de identitate subiecti  necessaria in propositionibus contradictoriis. Supra vero legimus etiam  cum BCDE: P/ato currit, Plato non disputat; eamdemque lectionem  habet A, quamvis erronee omittat negationem: Plato currit, Plato disputat. P.: Plato currit et non disputat.  ) Nam si non sit idem nomen etc. Ita P. cum BCDE. - Cod. A:  nam si nomen sit idem et res diversa, manifestum. est etc. Quæ lectio  est falsa, ut patet ex contextu: in hac enim prima parte sermo est de  identitate nominis; in altera vero (similiter etc.) de identitate rei.    BCDE.-P.: potest,  AC: Zpse nomen  contradictionis  imposuit.  Ammonius.    Num. præced. ᾿  Codd.: suntnecessaría.  t    c: etiam.  Lect. viii, n. 13,  seqq.   Quæ, scilicet  identitas  nominis.  solius  44   A: quatuor modos considerari.  in actu. Tertio, si sit diversitas ex parte mensuræ, puta loci vel temporis; non enim est contradictio si dicatur, pluit in Gallia et non pluit in  talia; aut, pluit heri, hodie non pluit. Quarto, si  sit diversitas ex habitudine ad aliquid extrinsecum; puta si dicatur, decem homines esse plures  9. Sunt autem et quædam alia in contradictione observanda ad hoc quod tollatur omnis diversitas, præter eam quæ est affirmationis et negationis: non enim esset oppositio si non omnino idem  negaret negatio quod affirmavit affirmatio. Hæc  autem diversitas potest secundum quatuor considerari. Uno quidem modo, secundum diversas   ABC: albus secundum.  dentem  et non secundum  pedem.  partes subiecti: non enim est contradictio si dicatur, æthiops est albus dente et non est albus pede.  Secundo, si sit diversus modus ex parte prædicati:  non enim est contradictio si dicatur, Socrates currit tarde et non movetur velociter; vel si dicatur,  ovum  est  animal in potentia et non est animal  x) Sunt autem et quædam etc. Est lectio explicita codd. ABCE  Piana et edd. Ven. totam hanc periodum sub alia forma exhibent, nempe:  «  Sunt autem et quædam alia in contradictione observanda ad hoc quod  »  »  »  omnis diversitas quæ est affirmationis et negationis habeatur: non  enim esset contradictio si non omnino idem negaret negatio quod affirmatio affirmaret. » Lectio codd. est præferenda. Vult enim s. Thomas  oppositionem inter propositiones contradictorias in eo sitam esse quod  idem omnino sit quod una propositio affirmat et quod altera negat; ergo  illud  idem nullam diversitatem pati debet, sed omnino immutatum perseverare in utraque propositione, ut tota diversitas in affirmatione et  quoad domum, non autem quoad forum. Et hæc  omnia designat cum subdit ?: Et quæcumque cætera talium determinavimus, idest determinare consuevimus in disputationibus contra sophisticas importunitates, idest contra importunas et litigiosas  oppositiones sophistarum, de quibus plenius facit  mentionem in 1 Elenchorum.  negatione consistat ( Cf. lect. xr, nn. 4 et 7). Cod. D quamvis in  aliqua parte corrupte, eamdem tamen lectionem aliorum codd. exhibet: sunt autem...tollatur omnis aversitas et eam præter quam est  affirmationis et negationis. In cæteris conformis est lectioni a nobis  adoptatæ.  A) Hæc omnia designat (Aristoteles) cum subdit; codd. D: cum  dicit. Ed. Piana: hæc omnia designantur cum subditur. Immediate  supra cod. A: decem homines esse multos ut ad domum non coeant,  ut ad forum;  BC: decem homines esse multos ut ad domum, non autem ut ad forum,  κα: pluit heri hic,  hodie etc.   n: in libro Elenchorum.  DE DIVISIONE PROPOSITIONUM EX PARTE SUBIECTI: DEQUE  OPPOSITIONE AFFIRMATIONIS ET NEGATIONIS IN PROPOSITIONIBUS  UNIVERSALIBUS ET IN INDEFINITIS ᾿Επεὶ δ᾽ ἐστὶ cà μὲν χαθόλου τῶν πραγμάτων, τὰ δὲ  4X ἕχαστον (λέγω δὲ καθόλου μὲν ὃ ἐπὶ πλειόνων   45  1  Quoniam autem sunt hæc quidem rerum universalia, illa Cap. vu.  vero  πέφυχε χατηγορεῖσθαι, xa ἕχαστον δὲ ὃ μή, οἷον  ἄνθρωπος μὲν τῶν καθόλου: Καλλίας δὲ τῶν καθ᾽  ἕχαστον)"  ἀνάγκη δὲ ἀποφαίνεσθαι ὡς ὑπάρχει τι, ἢ μή, ὁτὲ μὲν  τῶν χαθόλου τινί, ὁτὲ δὲ τῶν xa ἕκαστον.  Σ Ξ  *A:  quoniam ας  temPhilosophus.  gc: eiusdem et  de.  AB: hic intendit  consequenter distinguere.  A: vere.  "Edw μὲν οὖν χαθόλου ἀποφαίνηται ἐπὶ τοῦ καθόλου ὅτι  ὑπά χει τι; ἃ Uh, ἔσονται ἐναντίαι αἱ ἀποφάνσεις"  λέγω δὲ ἐπὶ τοῦ καθόλου ἀποφαίνεσθαι καθόλου,  τ  τοῖον πᾶς ἄνηρωπος λευχός, οὐδεὶς ἄνθρωπος λευχός.  Ὅταν δὲ ἐπὶ τῶν χαθόλου μέν, μὴ καθόλου δέ, αὗται  μὲν οὐχ εἰσὶν ἐναντίαι" τὸ μέντοι δηλούμενα ἔστιν  εἶναι  ἐναντία ποτέ"  λέγω δὲ τὸ μὴ καθόλου ἀποφαίνεσθαι ἐπὶ τῶν χαθόλου;  οἷον ἔστι λευχὸς ἄνγηρωπος; οὐχ ἔστι λευκὸς ἄνθρωmo6* χαθόλου γὰρ ὄντος τοῦ ἄνθρωπος, οὐχ ὡς χαθόλου κέχρηται τῇ ἀποφάνσει" τὸ γὰρ πᾶς οὐ τὸ  χαθόλου σημαίνει, ἀλλ᾽ ὅτι χαθόλου.  "Ἐπὶ δὲ τοῦ κατηγορουμένου καθόλου χατηγορεῖν τὸ χαθόλου  οὐχ  ἔστιν  ἀληθές:  οὐδεμία γὰρ κατάφασις  ἀληθὴς ἔσται, ἐν ἡ τοῦ χατηγορουμένου καθόλου τὸ  χαθόλου κατηγορεῖται, οἷον ἔστι πᾶς ἄνθρωπος πᾶν  ζῷον.  ΘΥΝΟΡΒΙΒ. 1. Argumentum textus. 2. Enunciationis subiectum distinguitur secundum divisionem rerum, quarum quædam  sunt universales, quædam vero singulares.— 3. Obiectio contra  præfatam rerum divisionem.  4. Solvitur. Logicus dividit res secundum quod referuntur ad intellectum, qui distinguit in re singulari id quod illi est proprium ab eo quod est illi et aliis commune; et hoc dicit universale, illud singulare.— 5. Ad rationem  universalis requiritur ut essentia seu forma, quæ dicitur universalis, possit esse in pluribus, non autem quod sit actualiter in  pluribus. 6. Quod significatur per nomen si est forma seu natura individuata vel non individuabilis in materia, non est universale. Ratio universalis non a communicabilitate nominis pensatur, sed a communicabilitate rei. 8. Concluditur divisio enunciationis in universalem et singularem.— 9. In enunciationibus de  universali attendendum est ad modos diversos quibus aliquid prædicatur de universali, sive prout accipitur a mente quasi separatum  a singularibus, sive prout est in singularibus. Idem observandum  quoad enunciationes de singulari. 10. Divisio enunciationis ex  parte subiecti (quæ tertia addenda est duabus assignatis lect. vri,  nn. 2, 3) pertinet ad quantitatem seu extensionem propositionum.- rr. Textus subdivisio. - 12. Dictiones, quæ appellantur  syncategorematicæ, sunt ad designandum non quidem universale (infra n. 19.), sed modum quo prædicatum tribuitur subiecto  universali. - 13. Dictiones, omnis, nullus, adinventæ sunt  pro totalitate designanda universalitatis subiecti; aliquis, quidam,  pro particularitate subiecti significanda in propositionibus affirmativis; in propositionibus negativis accommodatur dictio »0n  omnis. 14. Corollarium. Ergo prædicatum tripliciter tribuitur  vel negatur subiecto universali ; nempe universaliter sumpto, par1l.  AN uia Philosophus * dixerat oppositionem  Ex affirmationis et negationis esse conSA tradictionem, quæ est eiusdem de * eowa dem, consequenter intendit distinguere diversas oppositiones affirmationis et negationis, ut  cognoscatur quæ sit vera * contradictio. Et circa  hoc duo facit: primo, præmittit quamdam divisionem. enunciationum necessariam ad prædictam  singularia (dico autem universale, quod de pluribus natum est prædicari, singulare vero quod non,  ut homo quidem universale est, Plato ('Callias) vero eorum, quæ singularia sunt);  necesse est autem enunciare quoniam inest aliquid aut non,  aliquoties quidem eorum alicui, quæ universalia sunt,  aliquoties autem alicui eorum, quæ sunt singularia.  Si ergo universaliter enunciet de universali quoniam est,  aut non, erunt hæ contrariæ enunciationes; dico autem  de universali fieri enunciationem universalem; ut, omnis  homo albus est, nullus homo albus est.  Quando autem de universalibus non universaliter, non sunt  contrariæ; quæ autem significantur, est esse aliquando  contraria:  dico autem non universaliter enunciare de his quæ sunt  universalia; ut, est albus homo; non est albus homo:  cum enim universale sit homo, non universaliter utitur  enunciatione; omnis namque non universale est, sed  quoniam universaliter significat.  In eo vero quod universale prædicant, id quod est universale, universaliter praedicari, non est verum; nulla  enim affirmatio vera erit, in qua de universali praedicato universaliter praedicetur; ut, omnis homo est omne  animal.  ticulariter accepto, indefinite (nempe sine dictione) enunciato. De subiecto individuo seu singulari potest quidem aliquid  diversa ratione praedicari, sed totum id quod de ipso praedicatur  refertur ad singularitatem ipsius.— 16. Corollarium. Ergo quatuor  sunt modi enunciationis ad quantitatem ipsius pertinentes,  universalis, singularis, indefinitus, particularis, qui et disiunctivus appellatur. Altera textus subdivisio.— 18. Contraria di- -cuntur quae maxime a se distant. Ergo contrariae sunt illae propositiones quae maxime a se distant in affirmatione et negatione  modi quo praedicatum tribuitur et negatur subiecto. Scilicet propositio negativa negat praedicatum de subiecto universaliter sumpto (nullum) quod de ipso pariter universaliter sumpto affirmat  propositio affirmativa (omne). 19. Propositiones indefinitae non  sunt contrariae, quia in ipsis non exprimitur modus universalitatis, quo designetur extrema propositionum distantia.- 20. Et  tamen in propositionibus indefinitis contingit ea quae per propositiones significantur esse contraria: quod quidem non debet  impraesentiarum intelligi de contrarietate veritatis et falsitatis;  21. neque de contrarietate praedicati;— 22. sed ratione significati seu materiae, secundum quam propositio indefinita eamdem habet vim ac si subiectum esset affectum dictione universali,  omne, nullum.—23. Dictio determinativa ( omnis, aliquis) convenientius apponitur subiecto, ex quo sumitur quantitas propositionis, quam praedicato ; cui si apponatur, aut fit ad designandum  quod praedicatum est im plus, seu est magis universale quam  subiectum; aut non est expedita locutio; aut est quandoque falsa  propositio. - 24. Attamen signum universale negativum vel particulare affirmativum non repugnat veritati propositionis, si ponatur ex parte praedicati.  differentiam oppositionum assignandam ; secundo,  manifestat propositum; ibi: δὲ ergo universaliler etc. Praemittit autem divisionem enunciationum quae sumitur secundum differentiam subiecti. Unde circa primum duo facit: primo, dividit  subiectum enunciationum; secundo, concludit divisionem enunciationum ; ibi: Necesse est enunciare etc.    Infra, n. tr.  Codd. - p.: ex  parte subiecti  (Ct. infra, n. 1o).   Infra, n. 8.  46  a   Cf. lib. IT, lect. 1,  n. 2.   Codd.   secundum divisionem.   ABC omittunt aptum ; et ita infra.- Cf. text.   Comm. s. Th.  lect.  xiv. - Edit.  Didot, lib. VI,  cap. xiv.    e not. seq.  8  Codd. : zn universalíia.   BC: Ontnes res  sunt etc. - A: 0mnes esse partiiculares.   Codd.- p: enim;  sed erronec.    Lect. i, n. 5.  Codd.-».: quod  cadit.  Y  vel aliquid loco nominis sumptum. Nomen autem est vox significativa ad placitum simplicis  intellectus, quod est similitudo rei; et ideo subiectum enunciationis distinguit per divisionem  rerum, et dicit quod rerum quaedam sunt universalia, quaedam sunt singularia. Manifestat autem  membra divisionis dupliciter: primo quidem. per  definitionem, quia universale est quod est aptum  natum de pluribus prædicari, singulare vero quod  non est aptum natum prædicari de pluribus, sed  de uno solo; secundo, manifestat per exemplum  cum subdit quod Aomo est universale, Plato autem singulare.  3. Accidit autem dubitatio circa hanc divisionem, quia, sicut probat Philosophus in VII MetaPhysicæ *, universale non est aliquid extra res  existens. Item, in Prædicamentis dicitur quod secundæ substantiæ non sunt nisi in primis, quæ  sunt singulares δ. Non ergo videtur esse conveniens  divisio rerum per universalia et singularia: quia  nullæ res videntur esse universales, sed omnes  sunt singulares.  4. Dicendum est autem quod hic dividuntur res  secundum quod significantur per nomina, quæ  subiiciuntur in enunciationibus: dictum est autem  supra quod nomina non significant res nisi mediante intellectu; et ideo oportet quod divisio ista  rerum accipiatur secundum quod res cadunt in  intellectu. Ea vero quæ sunt coniuncta in rebus 7  «) SSubiectum autem enunciationis etc. De subiecto propositionis dicitur quod debeat esse nomen vel aliquid loco nominis sumptum. Et  revera subiectum non est id quod affirmatur vel negatur de aliquo,  sed de quo aliquid affirmatur vel negatur (Qua de causa subiectum  dicitur pars materialis propositionis, prædicatum vero quasi pars formalis. Infr. nn. 10 et 23. Et quia radix quantitatis a materia desumitur, propositionis quantitas, quæ est eius extensio seu universalitas  vel particularitas, ex subiecto ipso diiudicatur. Inf. n. 10). Ergo quidquid significat aliquid quasi inhærens alteri, uti sunt adiectiva, participia, verba etc., subiecta esse non possunt propositionis, nisi sumantur in vi nominis, ut sic nempe significent non ut quid receptum et  inhærens alteri, sed ut recipiens et cui aliquid inhæret. Igitur subiectum  enunciationis est nomen vel aliquid loco nominis, hoc est vi nominis  sumptum. Infra codd. ABC omittunt, ad placitum (Cf.lect.v, nn. 6, 11).—  Codd. ABCE: quæ est similitudo rei.  B) Secundæ substantiæ non sunt nisi in primis, quæ sunt singulares. Ut perspicuitati consuleretur, substantiæ dividebantur ab Aristotele et postea a Scholasticis in substantias primas et substantias secundas.  Primæ sunt res individuæ, seu singulares, ut s. Thomas dicit; quarum  proprium est ut de subiecto non dicantur, et ita sint uni propriæ ut  non possint esse in pluribus: non enim dicitur quod Petrus sit Paulus,  neque quod sint plures Petri vel Pauli natura, licet sint plures individui qui w/o nomine appellentur: « Substantia (prima) inquit Aristo»  teles, quæ. proprie et principaliter et maxime dicitur, est quæ neque  »  »  de subiecto dicitur, neque i» subiecto est; ut aliquis homo vel aliquis  equus » (Categor., cap. De substantia n. 1.— Ed. Didot c. rr, al. v).—  Substantiæ vero secundæ dicuntur naturæ universales, quarum proprium  est ut possint esse in pluribus et de pluribus dici; sicut homo est in  omnibus et singulis individuis humanis, qui ideo sunt et vocantur /tomines, non quia habent idem nomen, sed quia revera habent eamdem  rem eodem nomine significatam, nempe humanam naturam: « Secundæ  »  »  substantiæ, iterum Aristoteles, dicuntur species, in quibus illæ quæ  principaliter substantiæ dicuntur (nempe, primæ) insunt » (Ib. n: 2).  Insunt non sicut superius in inferiori, nempe universale in singulari, sed  viceversa sicut inferius est in suo superiori, sicut pars subiectiva seu  specifica est in suo toto universali (Cf. Caietan. In prædicamenta, cap. 1,  8. Substantiæ secundæ). Hinc s. Thomas ad auferendam æquivocationem, mentemque Aristotelis patefaciendam, dicit: Secundæ substantiæ  non sunt nisi in primis.— Quod si quæras, cur substantiæ singulares  vocentur primæ, ratio est in promptu. Nempe quia prius est res esse in  se, quam esse in cognitione nostra, quæ a rebus ipsis causatur (Cf. lect. rrr,  .  n.  7); et quia res singulares sunt in seipsis, res vero universales in singularibus mens separatim intelligit, quamvis separatæ revera non sint; hinc  merito substantiæ universales præsupponunt singulares, et istæ primæ,  illæ secundæ recte appellantur.  De diversis modis quibus a philosophis sumitur substantia videsis lib. VII Metaphys., lect. τι.  Duo distinguen2.  Subiectum autem enunciationis est nomen  intellectus potest distinguere, quando unum eorum  non  cadit in ratione alterius. In qualibet autem re  singulari est considerare aliquid quod est proprium  illi rei *, in quantum est hæc res, sicut Socrati vel  Platoni in quantum. est lic homo; et aliquid est  considerare in ea, in quo convenit cum aliis quibusdam rebus, sicut quod Socrates est animal, aut  homo, aut rationalis, aut risibilis, aut albus. Quando igitur res denominatur ab eo quod convenit  illi soli rei in quantum est hæc res, huiusmodi  nomen dicitur significare aliquid singulare; quando autem denominatur res ab eo quod est commune sibi et multis aliis, nomen huiusmodi dicitur  significare universale, quia scilicet nomen  significat naturam sive dispositionem aliquam,  quæ est communis multis. Quia igitur hanc divisionem dedit de rebus non absolute secundum  quod sunt* extra animam, sed secundum quod  referuntur ad intellectum, non definivit universale et singulare secundum aliquid quod pertinet  ad rem, puta si diceret quod universale extra animam ?, quod pertinet ad opinionem Platonis, sed  per actum animæ intellectivæ, quod est prædicari de multis vel de uno solo.  5. Est autem considerandum quod intellectus  apprehendit rem intellectam secundam propriam  essentiam *, seu definitionem: unde et in ΠῚ De  anima* dicitur quod obiectum proprium intellectus  est quod quid est*. Contingit autem. quandoque  quod propria ratio alicuius formæ intellectæ non  Immediate supra, universale non est etc., codd. nostri omnes legunt:  universale non est aliquid extra (mentem) in rebus subsistens (E, existens). Codd. autem ABC ita prosequuntur: et im Prædicamentis etc.  Sensus quidem sententiæ satis intelligitur tum ex lectione Piana tum ex  lectione codd. Aristoteles enim contra Platonicos iugiter affirmat universalia non esse substantias per se subsistentes extra animam et extra  singularia, sed in ipsis singularibus existentes: quæ universalia non  habent nisi a mente quod accipiantur separatim a singularibus, in quibus solummodo realiter existunt, ut in sequenti numero dicitur.  Y) Ea vero quæ sunt coniuncta in rebus etc. Ad hæc attendat novitius. Dicit s. Thomas quod ea quæ sunt in rebus coniuncta possunt  ab intellectu distingui, et ideo separatim intelligi quæ separata non sunt;  sicut in homine animalitas et rationalitas sunt coniuncta, imo una eademque res, nempe ipse /tomo, et tamen intellectus separatim intelligit  animalitatem et separatim rationalitatem. Ratio est quia secundum se  considerata constituunt obiecta quæ separatim et independenter ab aliis  præseferunt intelligibilitatem, et ideo ex se possunt terminare cognitionem  nostram. -- Et hinc habetur alterum assignatum a s. Thoma, quando scilicet hæc separata consideratio eorum, quæ in re sunt unum, haberi  possit, nempe cum unum eorum non cadit in ratione alterius; si enim  seu  caderet, non posset sine altero intelligi, ut patet, quia non haberet obiectivitatem  formalitatem intelligibilem qua posset ex se et separatim  ab  alio  concipi. Quoties igitur sine hac conditione distinguitur,  distinctio vana erit subtilitas, Sed si intellectus noster potest distinguere  ea quæ sunt coniuncta in rebus, patet quod intellectus non debet affirmare ea esse distincta vel separata in seipsis. Affirmaret enim quod  non est, nempe seiuncta esse quæ sunt revera coniuncta; proindeque  illa affirmatio esset falsa (Cf. s. Th. p. I, qu. rxxxv, artic. r, ad 1).  ὃ) Universale extra animam etc. Edd. Ven.: universale est extra  animam.   Codd.: universale est extra singularia, quod pertinet (BE,  pertineret) ad opiniones platonicas. Magis expedita mihi videtur lectio  et  Piana.  Declaratur enim definitio universalis tradita ab Aristotele  explicata superiori n. 2. Porro Aristoteles definiendo universale ait:  Dico  autem universale quod de pluribus natum est prædicari. Et  s. Thomas recte animadvertit quod Aristoteles non dicit: Dico autem  universale extra animam, quod esset universale secundum aliquid quod  pertinet ad rem, quasi universale quod de pluribus natum est  i  cari esset aliquid extra animam, sicut Platonici posuerunt; sed ait: Dico  autem universale, ut intelligeretur quod universale accipitur in hac definitione secundum quod refertur ad intellectum, hoc est secundum  quod universale accipitur in singularibus ab intellectu separatim a singularibus ipsis, in qua acceptione universale suscipere potest modos idos  prædicationis, de quibus infra n. 9 et in not. t. - Cod. A in fine legit: quod  est prædicare de multis etc.  P. cum BCE et Ven. edd.: qui est prædicari; D: qui est prædicare (Cf. VII Metaphys. lect. xir).  €) Quod quid est. Est formula scholastica qua  designatur rei essentia,  dainresingulari.   Codd.- p.: quod  sit illi proprium.   Codd. - r.: loc  nomen.   Codd. - r.: quiz  significat nomen  huiusmodi naturam.   Codd. :  stunt.  Plato.  A  exiCodd. : rationem.   Comm. s. Th.  lect. vui. - Edit.  Did. cap. iv.  ε  *aB:  væ.  intellectiCAP. VII,  repugnat ei quod est esse in pluribus, sed hoc   Codd.: sive illud (c, id) sit  aliquid.   ABDE - P.: 24luræ (Cf. VII MeCc  Japhys. lect.xur). omittit  tum  naturæ,tum maferiæ.   C.  Comment.  s.Th. in lib. VII  Metaphys. lect.  xitt.  Codd.-».: quod.  pc: determinata.   4: est apta in.  Commen. s. Th.  impeditur ab aliquo alio, sive sit aliquid accidentaliter adveniens, puta si omnibus hominibus morientibus unus solus remaneret, sive sit propter  conditionem materiæ *, sicut est unus tantum sol,  non quod repugnet rationi solari esse in pluribus  secundum conditionem formæ ipsius, sed quia  non est alia materia susceptiva talis formæ; et  ideo non dixit quod universale est quod prædicatur  de  pluribus, sed quod aptum natum est  prædicari de pluribus.  6.  Cum autem omnis forma, quæ nata est  recipi in materia quantum est de se, communicabilis sit multis materiis; dupliciter potest contingere quod id quod significatur per nomen, non  sit  aptum  natum prædicari de pluribus. Uno  modo, quia nomen significat formam secundum  quod terminata est ad hanc materiam, sicut hoc  nomen Socrates vel Plato, quod significat naturam  humanam prout estin hac materia. Alio modo,  secundum quod nomen significat formam, quæ non  .est nata in materia recipi, unde oportet quod per  se remaneat una et singularis; sicut albedo, si esset forma non existens in materia, esset una sola,  unde esset singularis: et propter hoc Philosophus  dicit in VII Metaphys. quod si essent species rerum separatæ, sicut posuit Plato, essent individua*.  7. Potest autem obiici quod hoc nomen Socrates  vel Plato est natum de pluribus prædicari, quia  nihil prohibet multos esse, qui vocentur hoc nomine. Sed ad hoc patet responsio, si attendantur  verba Aristotelis. Ipse enim non divisit nomina  seu ratio, quam significat definitio (Cf. s. Th. lect. cit. ex III De anima),  et dicitur etiam quod quid erat esse et quidditas. Ratio harum dictionum  est philosophica: si enim quæratur quid sit hoc vel illud? per vocabulum quid intenditur a quærente essentia, quam interrogando vult agnoscere.  Hinc  nomen quidditatis. - Ex quibus intelligitur eodem sensu  penes Scholasticos usurpari dictiones, secundum propriam rationem, secundum essentiam, secundum definitionem, secundum quidditatem, secundum quod quid est etc., quæ passim in eorum scriptis occurrunt.  t) Universale dicitur etc. Est lectio explicita codd. AC, et eam adoptamus, quia germana est et vera. Cod. B habet lectionem fere identicam:  universale dicitur quod (quando) non solum nomen prout (potest) de  pluribus prædicari, sed id quod etc. Obiectio est quod nomen alicuius  individui sit pluribus aliis individuis commune, ut nomen Socratis e. g. vel  Platonis; et ex hoc concluditur contra prædefinita, quod non solius universalis sit communicabilitas ad plura. Respondetur autem quod Aristoteles non nomina, sed res dividit in universales et singulares; et ideo  si detur aliquod nomen, quo plura individua denominantur, quin tamen  sit pluribus communicabilis res significata per nomen illud, universale  proprie non habetur, sed solummodo habetur nomen æquivocum ÆQVIVOCVM GRICE (Cf.  lect. v, n. 19, not. E). Hæc est mens s. Thomæ, et hanc mentem exhibet  oki nt lectio codd. ABC a nobis adoptata. Lectio Piana non dilucide  iunc exhibet sensum, nisi forte sit etiam æquivoca: universale non solum  dicitur quando nomen potest de pluribus prædicari, sed etiam quando  id etc. Imo, universale dicitur exclusive quando non solum nomen potest  de pluribus prædicari, sed id quod significatur per nomen etc.— D: universale dicitur non solum quando nomen potest de pluribus prædicari, sed illud quod significatur etc. Prima pars convenit cum editione  Piana; sed secunda pars ob omissionem particulæ etiam (quæ requireretur  si  prius legendum esset mon solum quando) indicat lectionem codd. ABC.— Cod. E: universale dicitur quando in unum solum  (f. non solum) nomen potest de pluribus prædicari, sed etiam id quod  significatur etc. Quae lectio videtur favere magis lectioni codd., quam  Pianae.  7) Significabit naturam humanam etc. Ita codd. ACDE.  Cod. B  post verba, in hac materia, omittit fere omnia, quae sequuntur, et habet  tantummodo haec verba: et sic eius alia significatio, non erit univer.sale sed aequivocum ÆQVIVOCVM æquivocum æqvivocvm GRICE EQUIVOCO [GRICE : EQUIVOCALITY THESIS]. Quod lectionis fragmentum satis est ut dicamus  lectionem codicis, a quo :excripsit amanuensis cod. B, fuisse identicam  cum lectione aliorum codd. Porro haec codd. lectio perspicua est, atque  respondet immediate praecedentibus : significat naturam humanam etc. P.: significabit aliud; et propter hoc non esset universale, sed aequivocum ÆQVIVOCVM GRICE. Forma aliquantulum diversa est a codd., sensus idem: qui tamen  in universale et particulare, sed res. Et ideo intelligendum est quod universale dicitur quando,  non solum nomen potest de pluribus praedicari,  sed  id, quod significatur per nomen, est natam  in pluribus inveniri; hoc autem non contingit in  praedictis nominibus: nam hoc nomen Socrates  vel Plato significat naturam humanam secundum  quod est in hac materia. Si vero hoc nomen imponatur alteri homini significabit naturam humanam " in alia materia; et sic eius erit alia significatio; unde non erit universale, sed aequivocum ÆQVIVOCVM GRICE.  8. Deinde cum dicit: Necesse est autem   enunciare etc., concludit divisionem enunciationis ὅ.  Quia enim semper enunciatur aliquid de aliqua re;  rerum autem quaedam sunt universalia, quaedam  singularia; necesse est quod quandoque enuncietur  aliquid inesse vel non inesse alicui universalium, quandoque vero alicui singularium. Et est  suspensiva constructio usque huc, et est sensus *:  Quoniam autem sunt haec quidem rerum  etc.,  necesse est enunciare etc.  9. Est autem considerandum quod de universali aliquid enunciatur quatuor modis. Nam universale potest uno modo considerari quasi separatum a singularibus, sive per se * subsistens, ut  Plato posuit, sive, secundum sententiam Aristotelis,  ctu.  secundum esse quod habet in intelleEt sic potest ei aliquid attribui dupliciter.   Quandoque enim attribuitur ei sic considerato  aliquid, quod pertinet ad solam operationem intellectus, ut si dicatur quod /homo est praedicabile  de multis, sive universale, sive species '. Huiusdeterminatus magis est et enucleatior ex codd. quam ex Piana, quia  illud  significabit aliud per significabit naturam humanam in alia  materia, declaratur et determinatur.  0) Concludit divisionem enunciationis. Codd. : concludit ex praedictis  (DE ex praemisis) divisionem enunciationis. Et est melior lectio: nam  revera ex praemissis Aristoteles colligit divisionem enunciationis. Infra  vero, non de aliquo cum P., sed cum eisdem codd. legimus, de aliqua  re:  sequitur enim, rerum autem etc.  t) Sive universale, sive species. Attendendum est ad hanc primam  considerationem wniversalis, de quo dicitur quod sit species vel genus,  seu praedicabile. Etenim esse praedicabile vel esse genus, vel esse speciem est ens rationis, hoc est a sola rationis consideratione additum  naturae universali, quatenus sub peculiari quodam modo res ab ipsa  ratione consideratur (Cf. supra n. 4); et ideo non extra rationem ullo  modo, sed in sola ratione existens, quia in sola ratione revera existit  natura universalis sub hoc respectu accepta. Sed aliud est natura secundum se, obiective nempe accepta, aliud est modus intelligendi naturam:  quia illa et extra mentem est et a mente independens; modus autem  intelligendi nonnisi in mente et a mente est. Si quis ergo (ut conceptualistae faciunt) a modo intelligendi naturam ad naturam ipsam concluderet, dicendo universale esse ens rationis, quia esse praedicabile seu genus vel species est ens rationis, erraret manifeste, confundendo id quod  in universali est subiectivum cum eo quod in ipso universali est obiectivum. Et viceversa erraret si quis (ut ultra-realismus ratiocinatur) ab  eo quod esse naturae universalis existit extra mentem, inferret etiam  modum ipsius naturae universalis extra mentem existere. S. Thomas  recte sapienterque haec duo distinguit, nempe naturam et modum naturæ additum, et iuxta hanc distinctionem, aut negat aut affirmat realem  extra mentem existentiam naturæ, quæ dicitur universalis (Cf. VII Metaphys. lect. xir). Quam s. Thomæ distinctionem quidam (quos inter  auctor  recentissimus Historiæ philosophiæ scholasticæ) non considerantes, eum favisse dicunt aut realismo exaggerato, aut idealismo  seu  quam  utilia  conceptualismo. Sed falluntur. Erunt fortassis qui hæc subtilia  magis  censebunt, magisque apta ad ingenia exercenda  quam ad scientiam comparandam. At novitius recogitet scientiam nostram de universalibus esse; proinde universalia non perfunctorie sed  profunde scrutetur, ut veritatem circa ipsorum naturam et existentiam  dilucide percipiat, duce s. Thoma: fieri enim nequit ut vere philosophetur, qui non recte de universalibus sentit.- Codd.: aut universale,  aut  enim  ditur  genus, aut species; sed hæc lectio acceptari non potest. Genus  naturam  significat quæ sub se habet species, in quas diviper superadditas differentias. Atqui homo concipitur quidem ut  *A:  res.  sed  9  ípsas  Codd.: universali... singulari.  Codd.:  ut  sit  sensus. Et melius.  A:  famen.  c: sivesicut per  se  etc.  Plato.  Universale logicum.  48  modi enim intentiones format intellectus attribuens  eas  naturæ intellectæ, secundum quod comparat  ipsam ad res, quæ sunt extra animam. - Quandoque vero attribuitur aliquid universali sic consi'  Universale metaphysicum.  derato, quod scilicet apprehenditur ab intellectu ut  unum, tamen id quod attribuitur ei non pertinet ad  actum intellectus, sed ad esse, quod habet natura  apprehensa in rebus, quæ sunt extra animam,  puta si dicatur quod homo est dignissima crea turarum. Hoc enim*convenit naturæ humanæ  etiam secundum quod est in singularibus. Nam  quilibet homo singularis dignior est omnibus creæst divisio generis in species, quia sumitur secundum differentiam prædicati ad quod fertur negatio; prædicatum autem est pars formalis enunciationis; et ideo huiusmodi divisio dicitur pertinere  ad qualitatem enunciationis, qualitatem, inquam,  essentialem, secundum quod differentia significat  quale quid ἢ. - Tertiaautem est huiusmodi divisio,  quæ  sumitur  secundum  differentiam  subiecti,  quod prædicatur de pluribus vel de uno solo,  et   ABC  homo   omittunt  ABCD: in ipsis  singul.  .  Universale zz szngularibus, ratione naturæ universalis.   ABC  quod.  omittunt  Universale Zz szzgularibus ratione singularis.   Codd.: aliquod  accidens individuale,utcum dicitur etc.  Triplex  modus  prædicandi  singulari.  de  turis irrationalibus; sed tamen omnes homines singulares. non sunt unus homo extra animam, sed  solum in acceptione intellectus; et per hunc modum  attribuitur ei prædicatum, scilicet ut un rei.  Alio autem modo attribuitur aliquid universali,  prout estin singularibus *, et hoc dupliciter. Quandoque quidem ratione ipsius naturæ universalis,  puta cum attribuitur ei aliquid quod ad essentiam  eius pertinet, vel quod consequitur principia essentialia; ut cum dicitur, Aomo est animal, vel  homo est risibilis. - Quandoque autem attribuitur  ei aliquid ratione singularis in quo invenitur, puta  cum attribuitur ei aliquid quod pertinet ad actionem individui; ut cum dicitur *, omo ambulat.  Singulari autem attribuitur aliquid tripliciter:  uno  ideo dicitur pertinere ad quantitatem enunciationis, nam et quantitas consequitur materiam.  11. Deinde cum dicit: Sz ergo universaliter etc.,  ostendit quomodo enunciationes diversimode opponantur secundum diversitatem subiecti. Et circa  hoc duo facit: primo, distinguit diversos modos  oppositionum in ipsis enunciationibus ; secundo,  ostendit quomodo diversæ oppositiones diversimode se habent ad verum et falsum; ibi: Quocirca, has quidem impossibile est etc.  12.  Circa primum considerandum est quod  cum universale possit considerari in abstractione a  singularibus vel secundum quod est in ipsis singularibus, secundum hoc diversimode aliquid ei atCf. supra, n.2,  not. X.    Lect. xt.  [psis ex anc.  ABCE : potest attribui.   tribuitur *, ut supra dictum est **, Ad designandum ;  autem diversos modos attributionis inventæ sunt  quædam dictiones, quæ possunt dici determinationes vel signa, quibus designatur quod aliquid  de universali, hoc aut illo modo prædicetur. Sed  quia non est ab omnibus communiter apprehensum quod universalia extra singularia subsistant,  ideo communis usus loquendi non habet aliquam  dictionem ad designandum illum modum præNum. 9.  pc: non est communiter ab hominibus.   Codd. - r.: non  habet dictiones.    Codd. - p.: π6gative, et in prinCipio omittit e£.  modo, secundum quod cadit in apprehensione; ut cum dicitur, Socrates est singulare, vel  prædicabile de uno solo. Quandoque autem, ratione naturæ communis; ut cum dicitur, Socrates  est animal. Quandoque autem, ratione sui ipsius;  ut cum dicitur, Socrates ambulat.  Et totidem etiam modis negationes variantur:  quia omne quod contingit affirmare, contingit  ABC: dicitur de  eo.  Plato.  »   ADE:  etiam.   contingit  n  Pt  omittit  stere.  Lect. ix, n. 6.  dicandi, prout aliquid dicitur in abstractione a  singularibus. Sed Plato, qui posuit universalia extra  singularia subsistere, adinvenit aliquas determinationes, quibus designaretur quomodo aliquid attribuitur universali, prout est extra singularia, et  vocabat universale separatum   c:  dam ;  subsiseparatim.  Cf.lect.vri, n.2.  De  quarfa et  quinta divisione,  infra lect.xi,n.3.   Codd.:  unum  dividitur in simplex et compositum.   Cf. lect.vui,n.3.  negare, ut supra dictum est.  10. Est autem hæc tertia divisio enunciationis  quam ponit Philosophus. Prima namque fuit quod  enunciationum quædam est una simpliciter, quædam vero coniunctione una*. Quæ quidem est divisio analogi in ea de quibus prædicatur secundum prius et posterius: sic enim unum dividitur  secundum prius in simplex et per posterius in  compositum . - Alia vero fuit divisio enunciationis  in affirmationem et negationem. Quæ quidem  natura  prædicabilis  de pluribus, et consequenter ut universalis; sed  genus esse non potest, cum alias species sub se non habeat, sed solummodo individua quibus natura humana communis est..Qua de causa a  Scholasticis homo dicebatur species specialissima.  x) Hoc enim convenit etc. Unus cod. E: hoc enim convenit naturæ humanæ, quæ etiam secundum quod est in singularibus est  dignior omnibus irrationalibus creaturis, sed tamen etc.  X) Quale quid. Prædicari aliquid in quid est cum prædicatum alicui  subiecto tribuitur essentialiter, seu ut eius essentia vel de eius essentia ;  quia essentiam vult scire qui quærit quid sit res (Cf. supra n. 5, nota c).  Prædicari in quale quid est cum prædicatum alicui subiecto essentialiter  quidem tribuitur (ergo in quid), sed modus qyo enunciatur prædicatum  est adiectivus seu per modum qualitatis (quale). Hinc quid respicit rem  prædicatam, quale respicit modum quo res ipsa prædicatur, Sicut, cum in  definitione hominis dicitur quod sit animal rationale, totum istud, quod  est species, complet quid seu essentiam hominis; animal enunciat quid  incompletum, nempe genus seu essentiam genericam hominis; denique  rationale est differentia, seu qualitas essentialis adiective enunciata (quale),  qua animal trahitur ad esse hominis et hominis essentia completur. Quod si tribuatur subiecto aliquid quod non est de constitutivo essentiæ  eius neque ut genus, neque ut differentia, neque est species, dicitur hoc  aliquid prædicari de ipso subiecto in quale. Et hoc dupliciter: vel in  quale necessario, si id quod de re prædicatur ab ipsa rei essentia quodammodo fluere intelligatur, et ideo a re ipsa sit inseparabile ; quo sensu capa subsistens extra singularia quantum ad speciem hominis, per se hominem vel ipsum hominem et similiter ^ in aliis  universalibus. Sed universale secundum quod est  in singularibus cadit in communi apprehensione  hominum; et ideo adinventæ sunt quædam diCodd.:  desinandum ; et inomittunt a/7quid.  ctiones ad. significandum modum attribuendi aliquid universali sic accepto ἢ".  ;  citas sciendi prædicatur de homine; vel in quale contingenter, si id quod  prædicatur de re potest ab ipsa separari, salva eiusdem rei natura.  y) Per se hominem vel ipsum hominem et similiter etc. Ita codd. Piana: per se hominem et similiter etc. Supra s. Thomas dixit quod  Plato adinvenit non unam, sed aliquas determinationes. Revera utraque  denominatione Plato utebatur ad designandum universale tum extra  singularia tum extra mentem nostram existens. « Necesse est, inquit  »  »  in Timæo, huiusmodi species (puta hominem, animal, ignem. etc.)  esse quæ per se ipsæ sint, χαθ᾽ αὑτὰ ταῦτα » (Ed. Marsilii Ficini,  Francofurti 1602, pag. 1061). Hinc tutissimum loquendi modum esse  ait huiusmodi species vere dici esse absolute (esse ignem, esse hominemetc.); sensibilia vero ad earum similitudines facta, potius esse talia  quam esse, puta esse talem ignem, vel tale animal, vel talem hominem, non autem ipsum ignem, neque hominem, neque animal etc.: μὴ  τοῦτο (πῦρ) ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον (lbid. pag. 1059). Infra etiam cum  eisdem codd. legendum est: cadit in communi apprehensione hominum ;  non autem cum Piana: cadit in apprehensione hominum. Dictum est  enim supra quod non est ab omnibus communiter. apprehensum quod  universalia extra singularia subsistant; et ideo per oppositum. affirmatur  in communi apprehensione hominum esse universale quod est in singularibus.  y) Universali sic accepto. Editio Piana, commate interposito, prosequitur immediate: sicut autem etc. - Codd. autem BC: universali sic accepto, ut supra dictum est. Qui secundum prædicta duplex est: quany  CAP. VII,   Num. 9.  AC: Sub eo conlinetur.   Codd. cohæAC: alia vero;  B: alia vero est. - sup.n. 9, in   Num. cit.  13. Sicut autem supra dictum est *, quandoque  aliquid attribuitur universali ratione ipsius naturæ  eo  universalis; et ideo hoc dicitur prædicari de  universaliter, quia scilicet ei convenit secundum totam multitudinem in qua invenitur; et ad  hoc designandum in affirmativis prædicationibus  adinventa est hæc dictio, omnis, quæ designat  quod prædicatum attribuitur subiecto universali  quantum ad totum id quod sub subiecto continetur. In negativis autem prædicationibus ** adinventa est hæc dictio, nullus, per quam significatur  quod prædicatum removetur a subiecto universali  secundum totum id quod continetur sub eo. Unde  nullus dicitur quasi non ullus, et in græco dicitur, udis quasi nec unus **, quia nec unum solum est  accipere sub subiecto universali a quo prædicatum non removeatur. - Quandoque autem attribuitur universali aliquid vel removetur ab eo ratione  particularis; et ad hoc designandum, in affirmativis-.quidem adinventa est hæc dictio, aliquis vel  quidam, per quam designatur quod prædicatum  attribuitur subiecto universali ratione ipsius particularis; sed quia non determinate significat fonmam  alicuius singularis, sub quadam indeterminatione  singulare designat; unde et dicitur individuum vagum. ln negativis autem non *st aliqua dictio  posita, sed possumus accipere, non omnis; ut sicut,  nullus, universaliter removet, eo quod significat  quasi diceretur, non ullus, idest, non aliquis, ita  etiam, non omnis, particulariter removeat, in quantum excludit universalem affirmationem.  14. Sic igitur tria sunt genera affirmationum  in quibus aliquid de universali prædicatur. - Una  quidem est, in qua de universali prædicatur aliquid universaliter; ut cum dicitur, omnis homo  est animal. - Alia *, in qua aliquid prædicatur de  universali particulariter; ut cum dicitur, quidam  homo est albus.- Tertia vero est, in qua aliquid  de universali prædicatur absque determinatione  universalitatis vel particularitatis; unde huiusmodi  enunciatio solet vocari indefinita. - Totidem autem  sunt negationes oppositæ.  15. De singulari autem quamvis aliquid diversa  ratione prædicetur, ut supra dictum est *, tamen  totum refertur ad singularitatem ipsius, quia etiam  natura universalis in ipso singulari individuatur ;  doque enim (C omittit enim) attribuitur aliquid universali etc. Codd.  AD: universali sic accepto, ut supra dictum est, quod secundum prædicta duplex est. Quandoque enim attribuitur aliquid universali etc.  Cod. E iegit: universali sicut (corrupte pro sic) accepto ut dictum est  supra. Qui secundum prædicta duplex est. Quando enim attribuitur  aliquid universali etc. Nostram lectionem (quæ est Piana, sed interpunctione immutata) habent Venetæ editiones 1526 et 1557. A qua revera  non dissentiunt lectiones citatæ ex codd. In hoc enim n. 12, s. Thomas  I. dicit universale posse considerari dupliciter, nempe in abstractione a  singularibus et in ipsis singularibus; ex quo 2. infert ( Secundum hoc etc.)  quod secundum illam duplicem considerationem diversimode aliquid  universali tribuitur; 3. deinde dicit generice dari dictiones ad significandos modos attribuendi aliquid universali (4d designandum etc.) ; 4. sed  penes usum loquendi communem hominum non habentur dictiones ad  designandum modum prædicandi de universali prout per se existere  dicitur in abstractione a singularibus (Sed quia etc.), quamvis Plato qui  posuit præfatam subsistentiam universalium, peculiares denominationes  adinvenerit (Sed Plato); 5. attamen penes usum loquendi hominum sunt  dictiones quibus significantur modi attribuendi aliquid universali, secundum quod est in singularibus.  Quibus positis, relictisque platonicis denominationibus, Angelicus n. 13 declarat ex n. 9 qui sint isti modi, et  quæ dictiones communes quibus præfati modi designantur. Porro processus iste distincte traditur tum a Piana tum a codd.  Opp. D. Tuowæ T. I.  LECT. X  et  49  ideo nihil refert quantum ad naturam singularitatis  *, utrum aliquid prædicetur de eo ratione  universalis naturæ; ut cum dicitur, Socrates est  omo, vel conveniat ei ratione singularitatis.  16. Si igitur tribus prædictis enunciationibus  addatur singularis, erunt quatuor modi enunciationis ad quantitatem ipsius pertinentes, scilicet  universalis, singularis, indefinitus et particularis.  17. Sic igitur secundum has differentias Aristoteles assignat diversas oppositiones enunciationum  adinvicem. Et primo, secundum differentiam universalium ad indefinitas ; secundo, secundum differentiam universalium ad particulares; ibi: Opponi  autem affirmationem etc.- Circa primum tria facit:  primo, agit de oppositione propositionum universalium adinvicem; secundo, de oppositione indefinitarum; ibi: Quando autem in universalibus etc.;   tertio, excludit dubitationem; ibi: n eo vero quod etc.  18. Dicit ergo primo quod si aliquis enunciet  de subiecto universali universaliter, idest secundum continentiam suæ universalitatis, quoniam  est, idest affirmative, aut non est, idest negative,  erunt contrariæ enunciationes; ut si dicatur, omnis  homo est albus, nullus homo est albus. Huius autem ratio est, quia contraria dicuntur quæ maxime a se distant *: non enim dicitur. aliquid. nigrum ex hoc solum quod non est album, sed super  hoc quod est non esse album, quod significat communiter remotionem albi, addit nigrum extremam  distantiam ab albo. Sic igitur id quod affirmatur  per hanc enunciationem, omnis homo est albus,  removetur per hanc negationem, non omnis homo  est albus. Oportet ergo quod negatio removeat  modum quo prædicatum dicitur de subiecto, quem  designat hæc dictio, omnis. Sed super hanc remotionem addit hæc enunciatio, nullus homo est  albus, totalem. remotionem, quæ est extrema distantia a primo ^; quod pertinet ad rationem contrarietatis.  Et ideo convenienter hanc oppositionem dicit contrarietatem.  19. Deinde cum dicit: Quando autem etc., ostendit qualis sit oppositio affirmationis et negationis in indefinitis. Et primo, proponit quod intendit ;  secundo, manifestat propositum per exempla; ibi:  Dico autem non universaliter etc.; tertio, assignat  rationem manifestationis τ; ibi: Cum enim uniE) Attribuitur subiecto universali etc. Tres Ven. editiones sæculi XV,  et duæ aliæ sæculi XVI, legunt: aftribuitur subiecto universali ratione  ipsius particularis; unde dicitur individuum vagum. Cetera intermedia  omittuntur. Venetas editiones adhibuerunt editores Romani, quos sequuti  sunt tum editio Parisiensis, tum Veneta Opp. s. Thomæ 1595, tum denique Antuerpiensis. Germanam lectionem restituimus ex codd. Revera  quo pacto inferatur quod universale affectum signo particulari, aliquis,  quidam, vocetur individuum vagum non satis apparet in citatis editionibus; sed illatio est manifesta ex data ratione, quæ est in codicibus,  nempe quod universale tali signo affectum sub quadam indeterminatione  singulare designat; proindeque recte dicitur individuum vagum seu indeterminatum.  o) Quæ est extrema (cod. E, et edd. ac: in extrema) distantia a  primo. In edd. Piana et Ven. 1526, 1557 deest a primo, quod concorditer  habent codd. ét edd. Ven. sæc. XV.— Propositiones enim contrariæ designant extremam distantiam inter affirmationem prædicati de toto (omnis)  subiecto, et remotionem . eiusdem prædicati ab eodem toto (nullus) subiecto. Omnes codices et edd. cit. legunt: quod pertinet ad rationem  contrarietatis. - P.: quod primo pertinet; et ita edd. Ven. 1526 et 1557;  sed videtur verbum. primo ex incuria fuisse transpositum a loco, ubi  immediate ante desideratur.  x) Assignat rationem manifestationis. Omnes codd. nostri habent  hanc lectionem, quam sufficimus Pianæ et edd. Ven. sæc. XV et XVI:  2   Codd.: differt  uantum ad raionem singularitatis.   AC: Suæ singus  laritatis.   Enunciationum  ex codd.    Lect. xr.  Propositionum  ex codd.   Cf.  V Physic.,  lect. i.   A:  ratio  affirmatur.   pc: enim.  quæ  ἜΛΑΒΕ: et de.  Porphyrius.   A: significantur  communiter esse  contraria.  pc: manifestat  quod dixerat per  etc.  ABCE : ?ntelligit  hic de.  ABC: sed solum  de etc.- E: sed  solum de infinilis.  Codd. - p.: ponuntur.  ΚΑΒ: Sed signiJicat modum.  ABCD : universali significat simul.  hic loquitur de veritate et falsitate enunciationum;  tum etiam quia hoc ipsum posset de * particularibus enunciationibus dici.  21. Alii vero, sequentes Porphyrium, referunt  hoc ad contrarietatem prædicati. Contingit enim  quandoque quod prædicatum negatur de subiecto  50  versale sit homo etc. - Dicit ergo primo quod quando de universalibus subiectis affirmatur aliquid vel  negatur Ρ non tamen universaliter, non sunt contrariæ enunciationes, sed illa quæ significantur  contingit esse contraria.  Deinde cum dicit: Dico autem non universaliler etc., manifestat per * exempla. Ubi considerandum est quod non dixerat quando in universalibus particulariter, sed non universaliter. Non  enim intendit de * particularibus enunciationibus,  sed  de solis indefinitis. Et hoc manifestat per  exempla quæ ponit *, dicens fieri in universalibus  subiectis  non  universalem enunciationem ;  cum dicitur, es? albus homo, non est albus homo.  Etrationem huius expositionis* ostendit, quia homo,  qui subiicitur, est universale, sed tamen praedicatum non universaliter de eo praedicatur, quia non  apponitur haec dictio, omnis: quae non significat  ipsum universale, sed modum * universalitatis,  prout scilicet praedicatum dicitur universaliter de  subiecto; et ideo addita subiecto universali, semper significat * quod aliquid de eo dicatur universaliter. Tota autem haec expositio refertur ad hoc  quod dixerat: Quando in universalibus non universaliter enunciatur, non sunt contrariae.  20. Sed hoc quod additur: Quae autem significantur contingit esse contraria, non est expositum, quamvis * obscuritatem contineat; et ideo a  diversis diversimode exponitur. Quidam enim hoc  referre  voluerunt ad contrarietatem veritatis et  falsitatis, quae competit huiusmodi enunciationibus. Contingit enim quandoque has simul esse  veras; homo est albus, homo non est albus; et  sic non sunt contrariae, quia contraria mutuo se  tollunt. Contingit tamen quandoque unam earum  esse veram et alteram esse falsam; ut cum dicitur, homo est animal, homo non est animal; et  sic ratione significati videntur habere quamdam  contrarietatem. - Sed hoc non videtur ad propositum pertinere ", tum quia Philosophus nondum  assignat differentiam manifestiorem.— Lectio codd. indicatur ex his quae  infra in hoc numero habet s. Thomas exponendo verba illa Philosophi:  Cum enim universale sit etc. Dicit enim: Et rationem huius expositionis  ostendit, quia etc.  p) Affirmatur aliquid vel negatur. Ita edd. P. et Ven. - Codd. BC  DE habent, loco vel, particulam ef. Sensus idem est, dummodo vel  non pro disiunctione sed pro coniunctione sumatur: quia sermo est de  propositionibus contrariis, in quibus de uno eodemque subiecto non  disiunctive sed coniunctive affirmatur aliquid et negatur. -- Cod. A: quod  quando de universalibus substantiis affirmatur vel negatur aliquid.  D: quod (sic corrupte pro quando) de universalibus subiectis et affirmatur et negatur. aliquid, BCE: quod quando de universalibus subiectis  affirmatur et negatur aliquid.  c) Et rationem huius expositionis etc. Codd. ABCD: et rationem  huius expositionis ostendit consequenter per hoc quod homo qui subiicitur est universale, sed tamen praedicatum non universaliter enunciatur de eo. Ven. edd. habent lectionem Pianam, sed quoad formam  propter hoc quod inest ei contrarium; sicut  si dicatur, homo non est albus, quia est niger;  et  sic id quod significatur per hoc quod dicitur,  non  est albus, potest esse contrarium. Non tamen  semper: removetur enim aliquid a subiecto, etiam  si contrarium non insit, sed aliquid medium inter contraria; ut cum dicitur, aliquis non est albus,  esi  quia est pallidus; vel quia inest ei privatio actus  vel habitus seu potentiae; ut cum dicitur, aliquis  non  videns, quia est carens potentia visiva,  aut habet impedimentum ne videat, vel etiam  quia non est aptus natus videre; puta si dicatur,  lapis non videt. Sic igitur illa, quae significantur  contingit esse contraria, sed ipsae enunciationes  non sunt contrariae, quia ut in fine huius libri  dicetur *, non sunt contrariae opiniones quae sunt  de contrariis, sicut opinio quod aliquid sit bonum,  et  illa quae est, quod aliquid non est bonum.  22. Sed nec hoc videtur ad propositum Aristotelis pertinere, quia non agit hic de contrarietate  rerum vel opinionum, sed de contrarietate enunciationum: et ideo magis videtur hic sequenda expositio Alexandri. Secundum quam dicendum est  quod in indefinitis enunciationibus non determinatur utrum prædicatum attribuatur subiecto universaliter (quod faceret contrarietatem enunciationum),  aut  particulariter (quod non faceret contrarietatem enunciationum); et ideo huiusmodi enunciationes indefinitæ non sunt contrariæ secundum  modum quo proferuntur. Contingit tamen quandoque ratione significati eas habere contrarietatem, puta, cum attribuitur aliquid universali ratione  naturæ universalis *, quamvis non apponatur signum universale; ut cum dicitur, homo est animal,  lib. II, 8 Quando autem de universalibus etc., ed. cit. pag. 347. Ipse autem  Boethius sequitur Porphyrium. Nos vero, inquit, dicimus non  quidem Alexandri sententiam abhorrere ratione, sed hanc Porphyrii  esse meliorem (pag. cit. et seq.). Ammonius quoque, op. et loc. cit. col. 2,  Porphyrio adhæret: Quando autem contraria esse quæ indicantur  possint, bene Porphyrius explicavit philosophus. Ex opposito s. Thomas  Alexandri sententiam meliorem existimat, et merito, ut num. 22  ostenditur.  €) Quod aliquid non est bonum. Est lectio P. et edd. Ven.- Codd.:  quod aliquid sit malum. Quæ lectio videtur indicata a contextu: Sunt  de contrariis. y) Indefinitæ non sunt contrariæ secundum modum εἴς. [τὰ legendum  est cum codd.— P. et edd. Ven.: indefinitæ dicuntur secundum modum etc.  Vult enim s. Thomas (ut immediate explicat) propositiones indefinitas ex  modo quo enunciantur contrarias non esse; contrarias tamen quandoque  esse ratione materiæ seu significati ipsarum. Porro hanc s. Doctoris  mentem reddunt codices nostri.  placet lectio codd.  1) Non est expositum, quamvis etc.: « Quomodo autem, inquit Am»  »  »  monius, non esse contrariæ dicantur, sed contraria quandoque significare, hoc Explanatoribus (Aristotelis) non parum iam exhibuit negotii » (In librum De interpretatione, sect. II, De propositionibus, 8. 1,  fol. 15, col. 1, ed. cit.). - Supra codd. ABC hoc modo legunt: tota autem  hæc expositio refertur ad hoc solum (B omittit solum) quod dixerat:  Quando in universalibus non universaliter. Sed hoc quod additur,  non sunt contrariæ, quæ autem significantur (BC, significant) est  esse contraria, non est expositum, quamvis etc.  v) Sed hoc non videtur ad propositum pertinere. Ita codd. et omnes  Ven. edd. (Cf. n. 22).- P.: sed hoc non videtur ad propositam pertinere  veritatem. Interpretatio in hoc numero recitata videtur esse Hermini,  ut  refert Boethius in secunda Editione super librum de Interpretatione,  Y) Cum attribuitur etc. Est lectio CDE quibuscum concordat A legendo: cum illi (corrupte pro universali) aliquid attribuatur ratione naturæ universalis,  B et P.: cum attribuatur (P., ei) aliquid universaliter  ratione universalis. Quæ lectio obscura est, vixque intelligibilis: quia  sermo est de propositionibus indefinitis, quæ secundum modum quo  enunciantur non sunt universales, neque ideo contrariæ, sed ratione significati habent vim propositionum universalium, et ideo possunt esse  contrariæ, Atqui dicendo, cum attribuatur ei aliquid universaliter, supponitur subiectum affectum signo universali (omnis, mullus); et ideo  non  amplius propositiones essent indefinitæ, sicut indefinitæ supponun  tur a s. Thoma; ac insuper verba immediate sequentia, quamvis non  apponatur signum universale, non haberent locum, quinimo excluderentur a τῷ "universaliter attribuatur.— Quid sit autem attribui aliquid  universali ratione naturæ universalis supra n. 9 explicatum est.  Ld  *A: prædicati  communiter.  anc: labens.   Codd. : non est  natus.   pc: sed tamen.  Cap. xiv et ultimo.  Supplem.  Caiet. lect. xur.  CAP. VII,  homo non est animal: quia hæ enunciationes eamdem habent vim ratione significati; ac si diceretur, omnis homo est animal, nullus homo est  animal.  23. Deinde cum dicit: Zn eo vero quod etc.,  removet quoddam quod posset esse dubium. Quia  enim posuerat quamdam diversitatem in oppositione enunciationum ex hoc quod universale su* BC: ex.  *Num. 10. .  ABC.-P.:ufra.  pertinent.  AC: famen.   Nempe magis  ntertule.  .I,  num.  Pr e, s.  lect. 1.  mitur a parte subiecti universaliter vel non universaliter, posset aliquis credere quod similis diversitas  nasceretur ex parte prædicati, ex hoc  scilicet  ^  quod universale prædicari posset et universaliter et non universaliter; et ideo ad hoc  excludendum dicit quod in eo quod prædicatur  aliquod universale, non est verum quod prædicetur universale universaliter. Cuius quidem duplex esse potest ratio.  Una quidem, quia talis modus prædicandi videtur repugnare prædicato secundum propriam  rationem quàm habet in enunciatione. Dictum est  enim supra quod prædicatum est quasi pars  formalis enunciationis, subiectum autem est pars  materialis ipsius: cum autem aliquod universale  profertur universaliter, ipsum universale sumitur  secundum habitudinem quam habet ad singularia,  quæ sub se continet; sicut et quando universale  profertur particulariter, sumitur secundum habitudinem quam habet ad aliquod contentorum sub  se; et sic utrumque pertinet  ὩΣ  5.'  ad materialem determinationem universalis: et ideo neque signum  universale neque particulare convenienter additur  prædicato, sed magis subiecto: convenientius enim  dicitur, nullus homo est asinus, quam, omnis homo  est nullus asinus; et similiter convenientius dicitur,  aliquis homo est albus, quam, homo est aliquid  album. Invenitur autem quandoque a philosophis  signum particulare appositum prædicato, ad insinuandum quod prædicatum est zn plus quam  subiectum, et hoc præcipue cum, habito genere,  investigant differentias completivas speciei, sicut  in II De anima dicitur quod Anima est actus  quidam.  €) .Ex hoc scilicet etc.— A: ex hoc quod universale prædicari posset universaliter et non universaliter.- E: ex hoc scilicet quod, et cætera ut A. BCD: ex hoc scilicet quod universale prædicari (D corrupte, prædicamenti) posset vel universaliter vel non universaliter. Deinde Æ prosequuntur: et ideo ad hoc excludendum subdit quod in eo  quod prædicatur aliquod (E, aliquid) universale non est verum quod  prædicetur  universale universaliter. - BCD: et ideo ad hoc excludendum subdit quod in eo quod prædicatur (BC, aliquod) universale  non est verum quod prædicetur (D, prædicatur) universale universaliter.  Et B prosequitur: cuius quidem ratio duplex est. Quia ergo codices  concordant, et mentem s. Thomæ perspicue traducunt, ex ipsis confecimus lectionem nostram atque suffecimus Pianæ: ex hoc scilicet quod  universaliter prædicari posset vel non universaliter; et ideo ad excludendum dubitationem dicit quod in eo quod ponitur aliquod universale  prædicari, quod prædicetur universale universaliter, non est verum.  αα) Falsæ essent si prædicatum etc. Ita codd. ABC; et omnes Ven.  edd., et optime, ut ipse contextus aperte indicat. -- Editio Piana: falsæ  sunt (si omittitur) significatum etc.; quæ lectio nonnihil habet obscuritatis, ponendo significatum loco prædicatum. Codd. vero DE conveLECT. X  51  Alia vero ratio potest accipi ex parte veritatis  enunciationis; et ista specialiter habet locum in  affirmationibus quæ falsæ essent si prædicatum"  universaliter prædicaretur. Et ideo manifestans id  quod posuerat, subiungit quod Nulla affirmatio  est in qua, scilicet vere, de universali prædicato  universaliter prædicetur, idest in qua universali  prædicato utitur ad universaliter prædicandum *;  ut  si diceretur, omnis homo est omne animal.  Oportet* enim,secundum prædicta, quod hoc prædicatum animal, secundum singula quæ sub  ipso continentur, prædicaretur de singulis quæ  continentur süb homine; et hoc non potest esse  verum, neque si prædicatum sit im plus quam  subiectum, neque si prædicatum sit convertibile  cum.  eo. Oporteret enim quod quilibet unus  homo esset animalia omnia, aut omnia risibilia :  quæ repugnant rationi singularis, quod accipitur  sub universali. - Nec est instantia si dicatur quod  hæc est vera, omnis homo est omnis disciplinæ  susceptivus: disciplina enim non prædicatur de  homine, sed susceptivum disciplinæ; repugnaret  autem veritati 51 diceretur, omnis homo est omne  susceptivum disciplinæ.  24.  Signum autem universale negativum, vel  particulare affirmativum, etsi convenientius ponantur ex parte subiecti, non tamen repugnat  veritati  etiam  si  ponantur ex parte prædicati.  Contingit enim huiusmodi enunciationes in aliqua  materia esse veras: hæc enim est vera, omnis  homo nullus lapis est; et similiter hæc est vera,  omnis homo aliquod animal est. Sed hæc, omnis  homo omne animal est, in quacumque materia  proferatur, falsa est. Sunt autem quædam aliæ  tales* enunciationes semper falsæ; sicut ista, aliquis homo omne animal est ?' (quæ habet eamdem  causam falsitatis cum hac, omnis homo omne animal est); et si quæ aliæ similes, sunt semper  falsæ: in omnibus enim eadem ratio est. Et ideo  per hoc quod Philosophus reprobavit istam, omnis  homo omne animal est, dedit intelligere omnes  consimiles esse improbandas.  niunt cum codd. citatis, nisi quod in cod. D loco prædicatum imperitus  amanuensis ponit erronee (et hoc fere semper) prædicamentum et  præstaretur loco prædicaretur, et in cod. E habetur erunt loco essent.   Ex præfatis autem codicibus adiecimus in principio eiusdem periodi  ratio; quod vocabulum in ed. Piana deest.  Denique notamus quod in  codd. ABCE legitur non, quæ ratio specialiter, ut in P., sed et ista  specialiter etc. Lectioni Pianæ suffecimus ef ista iuxta meliorum codd.  consensum. Debet tamen subintelligi ratio, nempe, et ista ratio.  88) Subiungit quod, nulla affirmatio est etc. Lectio ista Piana concordat cum lectione cod. A: subiungit quod, nulla affirmatio erit, in  qua scilicet vere prædicatur universaliter de universali prædicato,  idest etc.; et est etiam lectio indicata a B: subiungit quod nulla est afJirmatio in qua universale (sic) etc., idest in qua universali prædicato utitur etc.— Cod. C: quod nulla affirmatio erit manifesta, scilicet  vera prædicetur universaliter de universali prædicato, idest etc. Lectio intricata.  YY) Aliquis homo omne animal est etc. Est nostrorum omnium codd.  lectio, quam Pianæ et edd. Ven. sufficimus: aliquis homo omne animal  est, et aliæ similes sunt semper falsæ etc.  τὸ τὴ  «x  9g   4:  ad verum  prædicandum.   Edd. ab : oporteret.  Ἔ: $ua singularia.   Nempe  dem   eiusquantitatis  seu universalitatis  cum  subiecto. - Quam subiectum, et cum eo  ex cod. A;qui prosequitur: qua oporteret quod.  *pgcE: quod repugnat.   A:  Sunt quædam tales.  TY   pc omittunt enim.  DE OPPOSITIONE INTER PROPOSITIONES UNIVERSALES  ET PARTICULARES DEQUE MODO QUO SE HABENT AFFIRMATIO  ET NEGATIO OPPOSITÆ AD VERUM ET FALSUM  ᾿Αντικεῖσθαι μὲν οὖν κατάφασιν ἀποφάσει λέγω ἀντιφατικῶς τὴν τὸ καθόλου σημαίνουσαν τῷ αὐτῷ ὅτι οὐ  καθόλου, οἷον πᾶς ἄνθρωπος λευχός" οὐ πᾶς ἄνθρωπος  λευκός: οὐδεὶς ἄνθρωπος Æuxóg: ἔστι τις ἄνθρωπος  λευχός.  ᾿Εναντίως δὲ τὴν τοῦ καθόλου κατάφασιν, καὶ τὴν τοῦ  χαθόλου ἀπόφασιν, οἷον πᾶς ἄνθρωπος Acuxóc, οὐδεὶς  ἄνθρωπος λευχός, πᾶς ἄνθρωπος δίκαιος, οὐδεὶς ἄνθρωπος δίκαιος.  Διὸ ταύτας μὲν οὐχ οἷόντε ἅμα ἀληθεῖς εἶναι, τὰς δὲ  ἀντικειμένας αὐταῖς ἐνδέχεταί ποτε ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ  ἅμα ἀληθεῖς εἶναι" οἷον οὐ πᾶς ἄνθρωπος λευχός, καὶ  ἔστι τις ἄνθρωπος λευχός.  :  Ὅσαι μὲν οὖν ἀντιφάσεις τῶν καθόλου. εἰσὶ χαθόλου,  ἀνάγκη τὴν ἑτέραν ἀληθῆ εἶναι, ἢ ψευδῆ. Καὶ ὅσαι  ἐπὶ τῶν καθ’ ἕχαστα, οἷον ἔστι Σωχράτης Acuxóc,  .  οὐχ ἔστι Σωχράτης λευχός.  Ὅσαι δὲ ἐπὶ τῶν καθόλου μέν, μὴ καθόλου δέ, οὐχ ἀεὶ  ἡ μὲν ἀληθής, ἡ δὲ ψευδής" ἅμα γὰρ ἀληθές ἐστιν  Εἰ  εἰπεῖν, ὅτι ἔστιν ἄνθρωπος λευχός, καὶ ὅτι οὐχ ἔστιν  ἄνθρωπος λευχός: καὶ ἔστιν ἀνθρωπος καλός, καὶ οὐκ  ἔστιν ἄνθρωπος χαλός.  γὰρ αἰσχρός χαὶ οὐ χαλός: χαὶ εἰ γίνεταί τι, καὶ  οὐχ  ἔστι.  Δόξειε δ᾽ ἂν ἐξαίφνης ἄτοπον εἶναι Sid τὸ φαίνεσθαι  σημαίνειν τὸ οὐχ ἔστιν ἄνθρωπος Acuxóg ἅμα καὶ  ὅτι οὐδεὶς ἄνθρωπος λευχός: τὸ δὲ οὔτε ταὐτὸν σημαίνει, οὔθ᾽ ἅμα, ἐξ ἀνάγκης.  SyNoPsis. 1. Argumentum textus.- 2. Propositiones particulares, proprie loquendo, non sunt oppositæ, quia ex modo  seu vi enunciationis non habent quod affirmatio et negatio sint  de eodem subiecto.-3. Suppositis requisitis ad rationem oppositionis (lect.1x, nn. 8 et 9), oppositio inter propositionem universalem et particularem est oppositio contradictoria; et ideo tales  propositiones dicuntur contradictoriæ.- 4. Ratio est quia contradictio est solummodo remotio affirmationis per negationem; universalis autem affirmativa removetur per solam negationem particularis; et particularis affirmativa removetur solum per universalem negativam. 5. Hinc contradictio non admittit medium,  quia inter affirmationem et negationem non datur medium;  sed contrarietas admittit medium, quia inter extreme distantes  propositiones  universales  dantur  propositiones particulares,  x29 καὶ ostquam Philosophus determinavit de   Codd. - p.: hic  nunc.   Cf. lect.x, n. 17.  ** ABC.-P.: ποίαπdum est.   Infra n. 5.  ὯΝ» oppositione enunciationum, compæXN'rando universales enunciationes ad  indefinitas, hic determinat de oppositione enunciationum comparando universales ad  particulares. Circa quod considerandum est *quod potest duplex oppositio in his notari: una quidem universalis ad particularem, et hanc primo  tangit; alia vero universalis ad universalem, et  hanc tangit secundo; ibi: Contrariæ vero etc.  2. Particularis vero affirmativa et particularis  negativa, non habent proprie loquendo oppositionem, quia oppositio attenditur circa idem subiectum; subiectum autem particularis enunciationis  est  universale particulariter sumptum, non pro   Opponi itaque dico affirmationem negationi contradictorie, quæ universaliter significat, ei quæ non universaliter; ut, omnis homo albus est, non omnis homo albus  est; nullus homo albus est, quidam homo albus est.  Contrarie vero universalem affirmationem et universalem  negationem; ut, omnis homo iustus est, nullus homo  iustus est.  vero  Quocirca has quidem impossibile est simul esse veras;  his  oppositas, contingit aliquando in eodem; ut,  non omnis homo albus est, et quidam homo albus est.  Quæcumque igitur contradictiones universalium sunt universaliter, necesse est alteram esse veram vel falsam.  Et quæcumque in singularibus sunt; ut, Socrates albus  est, non est Socrates albus.  Quæcumque autem universalium non universaliter, non  hæc quidem semper vera est, illa vero falsa; simul  enim verum est dicere, quoniam est homo albus, et,  non est homo albus, et quoniam est homo pulcher, et,  non est homo pulcher.  Si enim foedus est, non est pulcher, et si fit aliquid, nondum est.  Videbitur autem subito inconveniens esse, idcirco quoniam  videtur significare, non est homo albus, simul etiam  quoniam nullus homo est albus; hoc autem neque  idem significat, neque simul necessario sunt.  6.Ergo propositiones contrariæ non possunt esse simul veræ,  quia contraria mutuo se expellunt; sed tamen earum contradictoriæ, nempe media, quæ sunt propositiones particulares,  possunt esse simul veræ, quia, ut dictum est, proprie loquendo  non.  opponuntur. 7. Propositiones. contradictoriæ nequeunt  esse simul veræ, nequeunt esse simul falsæ; sed una earum  est  nes  necessario vera, altera est necessario falsa. 8. Propositioindefinitæ  licet  apparenter contradictoriæ, tamen revera  tales non sunt vi propositionum, quamvis hoc contingat esse  vi  materiæ seu subiecti, cui essentialiter prædicatum debet  convenire aut non convenire.— 9. Solvitur obiectio.— 10. Ex vi  propositionis veritas et falsitas in propositionibus indefinitis  est  sicut  bitatio.  aliquo.  in propositionibus particularibus.— r1. Excluditur dudeterminato singulari, sed indeterminate  pro quocumque *; et ideo, cum de universali particulariter sumpto aliquid affirmatur vel negatur,  ipse modus enunciandi non habet quod affirmatio et negatio sint de eodem: quod requiritur ad  oppositionem affirmationis et negationis, secundum præmissa.  3. Dicit ergo primo quod enunciatio, quæ universale significat, scilicet universaliter, opponitur  contradictorie ei, quæ non significat universaliter  sed particulariter, si una earum sit affirmativa,  altera vero sit negativa (sive universalis sit affirmativa et particularis negativa, sive e converso *);  ut cum dicitur, omnis homo est albus, non omnis  homo est albus: hoc enim quod dico, non omnis,   Seq. c. vi.  Lect. ix, n. 8.   anc:  et. altera  (5 sit) negativa.   ABc omittunt $iconverso  e  ve  sed male.  CAP. VII, LECT. XI   galtivæ.  Codd.- p.: neCf. lect. præced., n. 13.  *A: omittit ad  *p: per solam   pra n. x  ABCD: negativa.  ABCD :  tivæ.   g: et  rmaἡ  particuMuri τήν,  Num. seq.  ponitur loco signi particularis negativi *; unde æquipollet ei quæ est, quidam homo non est albus; sicut et nullus, quod idem significat ac si  diceretur, non ullus vel non quidam, est signum  universale negativum. Unde hæ duæ, quidam  homo est albus (quæ est particularis affirmativa),  nullus homo est albus (quæ est universalis negativa), sunt contradictoriæ.  4. Cuius ratio est quia contradictio consistit in  sola remotione affirmationis per negationem; universalis autem affirmativa removetur per solam  negationem particularis, nec aliquid aliud ex.necessitate ad hoc* exigitur; particularis autem affirmativa removeri non potest nisi per universalem  negativam, quia iam dictum est quod particularis affirmativa non proprie opponitur particulari  negativæ. Unde relinquitur quod universali affirmativæ contradictorie opponitur particularis negaátiva, et particulari affirmativæ universalis negativa.  5. Deinde cum dicit: Contrariæ vero etc., tangit oppositionem universalium enunciationum *; et  dicit quod universalis affirmativa et universalis  negativa sunt contrariæ; sicut, omnis homo est iustus, nullus homo est iustus, quia scilicet universalis negativa non solum removet universalem  affirmativam, sed etiam designat extremam distantiam, in quantum negat totum quod affirmatio  ponit *; et hoc pertinet ad rationem contrarietatis ;  et ideo particularis affirmativa et negativa se  habent sicut medium inter contraria.  6. Deinde cum dicit :. Quocirca has quidem etc.,  ostendit quomodo se habeant affirmatio et negatio  oppositæ ad verum et falsum. Et primo, quantum  ad contrarias; secundo, quantum ad contradictorias; ibi: Quæcumque igitur contradictiones etc.* ;  a) Universalis negativa. Addimus vocabulum negativa ex codd., quod  requiritur ad integritatem sententiæ: illud autem desideratur in Piana;  sed certe est mendum typographicum.  In numero præcedenti notavimus in margine lectionem codd. ABCD: particularis negativa non proprie opponitur particulari affirmativæ: quæ lectio nulla ratione discordata Piana, quam retinemus, sed quoad argumentandi formam melior  videtur. Datur enim ratio, quare particularis affirmativa removeri non  possit nisi per universalem negativam. Ratio vero est quia affirmativa  removeri debet per negativam; sed particularis affirmativa non potest  removeri per particularem negativam: nam particularis negativa non  proprie opponitur particulari affirmativæ.  B) Simul possunt esse. Deest simul in Piana, sed adiicimus ex codd.  ACE.-—B omittit: in eodem, sed remotiones albi et nigri simul possunt esse.  Y  Duo determinantur in hoc numero: i. quod propositiones contrariæ  non possunt esse simul veræ; 2. quod propositiones subcontrariæ, seu  particulares, seu mediæ, possunt esse simul veræ. Ex his sequitur quod  propositiones contrariæ, vi propositionis, possunt esse simul falsæ, quia  potest aliquod praedicatum falso affirmari et falso negari de subiecto  universaliter sumpto; sicut falsae sunt propositiones: omnes homines  sunt iusti; nullus homo est iustus. Dixi vi propositionis, quia ex vi  materiae propositiones contrariae possunt aequivalere contradictoriis. Sequitur secundo quod propositiones subcontrariae nequeunt esse simul falsae: nam si, e.g., essent simul falsae: aliquis homo est iustus ;  aliquis homo non est iustus: falsae essent universales; omnis homo est  iustus; nullus homo est iustus. Quo posito, contradictoriae essent simul falsae: quae est absurda illatio, ut probatur in sequenti numero.  y) Deinde cum dicit etc. In editionibus abc integer num. 7 omittitur,  quem cum codd. omnibus et Venetis edd. Peri hermeneias saeculi XVI  habet Piana. Qua autem ratione omittatur nescio, sed omittitur errore  plane manifesto. Etenim s. Thomas manifestans ordinem textus, proponit prius dicendum esse (n. 6): de veritate et falsitate in propositionibus contrariis; deinde (n. 7 de veritate et falsitate in. propositionibus  contradictoriis; postea qu ) de veritate et falsitate in. propositionibus  non veré sed apparenter contradictoriis. Subtracto igitur num. 7, manca  esset expositio et Aristotelis textui haud adaequata.  9) Nec potest se in plus extendere nisi ut removeat affirmationem.  53  tertio, quantum ad ea quae videntur contradictoria, et non sunt; ibi: Quaecumque autem in universalibus etc. ἢ Dicit ergo primo quod quia universalis affirmativa et universalis negativa sunt  contrariae, impossibile est quod sint simul verae.  Contraria enim mutuo se expellunt. Sed particulares, quae contradictorie opponuntur universalibus  contrariis, possunt simul verificari in eodem; sicut,  non omnis homo est albus, quae contradictorie  opponitur huic, omnis homo est albus, et, quidam  homo est albus, quae contradictorie opponitur huic,  nullus homo est albus. Et huiusmodi etiam simile  invenitur in contrarietate rerum: nam album et  nigrum numquam simul esse possunt in eodem,  sed remotiones albi et nigri simul possunt esse ^:  potest enim aliquid esse neque album neque nigrum, sicut patet in eo quod est pallidum. Et similiter contrariæ enunciationes non possunt simul esse veræ, sed earum contradictoriæ, a  quibus removentur, simul possunt esse veræ.  7. Deinde cum dicit 7: Quæcumque igitur coniradictiones etc., ostendit qualiter veritas et falsitas  se  habeant in contradictoriis. Circa quod  considerandum est quod, sicut dictum est supra *,  in contradictoriis  negatio non plus facit, nisi quod  removet affirmationem. Quod contingit dupliciter.  Uno modo, quando est altera earum universalis,  altera particularis, ut supra dictum est **. Alio  modo, quando utraque est singularis: quia tunc  negatio ex necessitate refertur ad idem (quod non  contingit in particularibus et indefinitis), nec potest se in p extendere nisi ut removeat affirmationem ὃ, Et ideo singularis affirmativa semper  contradicit singulari negativæ, supposita identitate  prædicati et subiecti. Et ideo dicit*quod, sive accipiamus contradictionem universalium universaHæc omnia desiderantur in edd. Piana, Venet. 1526 et 1595, Antuerpiensi  et  Paris.; ea tamen habent codd. Et recte. Duo enim in contradictoriis  requiruntur; unum quod affirmatio et negatio referantur ad idem ; et hoc  est commune cuilibet oppositioni proprie dictæ; alterum quod negatio  non plus faciat nisi, quod removeat affirmationem, et viceversa, ut hic  s. Thomas dicit; et hoc proprium est oppositionis contradictoriæ. Porro  utrumque recte affirmat Angelicus de propositionibus oppositis singularibus; nempe quod et subiectum sit idem et quod negatio non plus se  extendat quam ut removeat affirmationem. Ex quo concludit quod singuidem  laris affirmativa semper contradicit singulari negativæ, et viceversa, seu,  ut  sed melius expressum (Cf. præcedentem notam αἱ, habent  codd.: singularis negativa semper contradictoria est (B: contradicit)  (D, non recte: contraria est) singulari affirmativæ etc.  t) Et ideo dicit etc.— Codex E: « Et ideo dicit quod, sive accipiamus contradictiones universalium universaliter sive singularium enunciationum, necesse est semper quod una sit vera et altera falsa. Neque enim contingit simul esse verum esse et non esse, neque simul  esse falsum: quia verum nihil est aliud quam cum dicitur esse quod  est,  vel non esse quod non est; et falsum nihil aliud esse videtur  quam dicere esse quod non est, vel non esse quod est, ut patet ex  IV Metaphys. » Eamdem lectionem,, quamvis in nonnullis corruptam  exhibent.alii codd,  Cod. A: et ideo dicit quod si non (corrupte pro  sive) accipiantur... Neque enim contingit..., neque simul esse verum  et falsum esse: quia etc.; - B: neque enim contingit simul verum esse  et non esse, neque simul est falsum simul et verum, nihil aliud est  quam cum dicitur etc. ; C: necesse est quod una sit vera et altera sit  falsa... quia verum...: falsum quam videtur dicere esse quod non  est etc.;- D: neque enim contingit simul verum esse et non esse...  quod patet ex .X Metaphysic.  Porro si vel leviter inspiciantur huiusmodi lectiones, apparet eas. serio esse considerandas. Etenim probandum est ex contradictoriis propositionibus, sive sint de universalibus sive de singularibus, alteram esse  necessario veram et alteram falsam. In Piana autem probatur. ex eo  quod non contingat huiusmodi propositiones contradictorias esse simul  veras  aut  simul falsas, quia verum nihil aliud est nisi quando dicitur esse quod est, aut etc. At in lectione codd., probatio quod una ex  propositionibus contradictoriis vera sit et altera falsa, deducitur imme   Num. 8.  Num. 4.  ABCE: dM COMtradictione.   ABC: quod quidem.. (4: uno quidem)... quando  una  earum  est  universalis et al.  tera etc.  ἘΣ  Num. 3. - Dictum est ex codd.  ὃ  54   Cf. lect.ix, nn. 2  et 3.   Cap. vit, n.  Comment.s.  5.Th.  lib. V, lect. 1x.  Deinde cum di mativa, quam particularis affirmativa; et ideo indefinitam affirmativam dicunt esse sumendam pro  particulari affirmativa: sed negativam universalem,  quæ totum destruit, dicunt esse indigniorem particulari negativa, quæ destruit partem, sicut universalis corruptio peior est quam particularis ; et  ideo dicunt quod indefinita negativa sumenda est  ter, scilicet quantum ad unam earum, sive singularium enunciationum, semper necesse est quod  una sit vera et altera falsa. Neque enim contingit esse simul veras aut simul falsas, quia verum  nihil aliud est, nisi quando dicitur esse quod est,  aut non esse quod non est *; falsum autem, quando dicitur esse quod non est, aut non esse quod  est, ut patet ex IV Metaphysicorum.  8. Deinde cum dicit *: Quæcumque autem unicit ex codd.   Et ex codd.  ω  Ammonius.   E:  magis se  habet ad.  versalium etc., ostendit qualiter se habeant veritas  et  falsitas in his, quæ videntur esse contradictoria, sed non sunt. Et circa hoc tria facit: primo,  proponit quod intendit; secundo, probat propositum; ibi: Si enim turpis non probus 5 etc.; tertio, excludit id quod facere posset dubitationem;  ibi: Videbitur autem subito inconveniens etc.- Circa  primum considerandum est quod affirmatio et negatio in indefinitis propositionibus videntur contradictorie opponi propter hoc, quod est unum  subiectum non determinatum per signum particulare, et ideo videtur affirmatio et negatio esse de  eodem. Sed ad hoc removendum Philósophus dicit quod quæcumque affirmative et negative dicuntur de universalibus non universaliter sumptis,  non semper oportet quod unum sit verum, et *aliud  sit falsum, sed possunt simul esse vera. Simul  enim est verum dicere quod Aormo est albus, et,  homo non est albus, et quod homo est probus, et,  homo non est probus?.  9. In quo quidem, ut Ammonius refert, aliqui Aristoteli contradixerunt ^ ponentes quod indefinita  negativa semper sit accipienda pro universali negativa. Et hoc astruebant primo quidem tali ratione: quia indefinita, cum sit indeterminata, se  habet in ratione materiæ; materia autem secundum se considerata, magis trahitur ad*id quod  indignius est; dignior autem est universalis affirdiate ex obiecto, nempe ex eo quod non contingat simul esse verum  esse et non esse etc. Quæ ratio nonnisi implicite et consequenter datur a Piana in verbis, quæ et codices habent. Posito enim quod verum  non sit aliud nisi quando dicitur esse quod est etc., et supposito quod  esse simul et non esse eiusdem subiecti repugnet; manifestum est quod  non contingit simul esse verum esse et non esse etc. Ægidius videtur  legisse non diversimode a Piana: « Dicit ergo Philosophus quod sive  »  accipiantur contradictiones universalium enunciationum sive singula»  »  rium; necesse est quod una sit vera et altera falsa, ita quod nunquam simul sint veræ vel simul falsæ » (In lib. I Peri herm., ed.  cit., fol. 54, col. 3).  t) Si enim turpis, non probus. Hæc lectio Piana ea est quæ datur  ab omnibus edd, Ven. et codd,  Unus A: si enim turpis non est pulcher  (Cf. text.).  ἢ) Homo est probus et homo non est probus. Exemplum primum  est Aristotelis, sed alterum non est neque in textu Aristotelico, neque  in translatione latina quam textui adnectimus. Est tamen in translatione  qua utebatur Boethius (Cf. De interpretat., Ed. II, lib. II, pag. 351, ed. cit.),:  et in translatione textus quæ in cod. A præmittitur Commentario s. Thomæ. En huius cod. translatio: « Simul enim verum est quoniam est   homo albus et non est homo albus; et est homo probus et non  est homo probus: si enim turpis est, non est probus; et homo pulcer  est, et non.  est homo pulcer. Si enim foedus et non est pulcer; et  si fit aliquid, non est. » Boethius loc. cit. legit: « Simul enim verum  est  dicere quoniam, est homo albus et non est homo albus, et est  homo probus et non est homo probus. Si enim turpis est, non probus est, et si fit aliquid, etiamnum non est. »  9) Aliqui Aristoteli contradixerunt etc. Eorum qui Aristoteli contradixerunt neminem recenset nominatim Ammonius in sua Znterpretatione in librum Peri hermeneias. Ait enim sect. II, 8, 1v: Zæc itaque sic  pronunciante Aristotele, reclamantibusque illi claris viris ac mihi veneratione prosequendis, par utique fuerit etc. (fol. 16 verso, col. 2. Venetiis 1546). Boethius (Op. et loc. cit. pag. 352) recenset Syrianum neoplatonicum: « Syrianus, inquit Boethius, nititur indefinitam negationem  »  »  vim definitæ obtinere negationis ostendere; et hoc multis probare  nititur argumentis, Aristotele maxime reclamante; neque hoc tantum  pro universali negativa. Ad quod etiam inducunt  quod philosophi, et etiam ipse Aristoteles utitur  indefinitis negativis pro universalibus; sicut dicitur  in libro Physic. quod non est motus præter res;  et in libro De anima *, quod non est sensus præter  quinque.  Sed istæ rationes non concludunt. Quod enim  primo dicitur quod materia secundum se sumpta  sumitur pro peiori, verum est secundum sententiam Platonis, qui non distinguebat privationem a  materia', non autem est verum secundum Aristotelem, qui dicit in lib. I Physic. quod malum  et turpe et alia huiusmodi δα defectum pertinentia  non  dicuntur  de materia nisi per accidens.  Et ideo non oportet quod indefinita semper stet  pro peiori.  Dato etiam quod indefinita necesse sit sumi  pro peiori, non oportet quod sumatur pro universali negativa; quia sicut in genere affirmationis, universalis affirmativa est potior particulari,  utpote particularem affirmativam continens; ita  etiam in genere negationum universalis negativa  potior est Oportet autem in unoquoque genere  considerare id quod est potius in genere illo, non  autem id quod est potius simpliciter.  Ulterius etiam, dato quod particularis negativa  esset potior omnibus modis, non tamen adhuc  ratio sequeretur: non enim ideo indefinita affirmativa sumitur pro particulari affirmativa, quia  sit indignior ?, sed quia de universali potest aliquid  »  »  »  suis, sed platonicis quoque aristotelicisque rationibus probare contendit, eam quæ dicit, non est homo iustus, huiusmodi esse, qualis  est ea quæ dicit, »ullus homo iustus est. » Infra legimus cum codd.  ABCD: ad quod etiam inducunt (illi nempe qui Aristoteli contradixerunt) quod etc.: quæ est lectio perspicua. Eamdem indicat lectionem  cod. E: ad quod esse inducunt philosophi quod utuntur et etiam ipse  Aristoteles utitur. Placet, philosophi utuntur. - P.: ad quod etiam inducuntur philosophi et ipse Aristoteles etc. Immediate infra codd. BCD  melius habent: sicut cum dicitur (D, dicit) in libro Physic.— Porro  .  in fine huius numeri explicatur a s. Thoma quandonam utuntur philosophi indefinitis negativis pro universalibus.  0 Non distinguebat privationem a materia. Plato in Timæo de  materia prima loquens ait: Ex propria potentia recedit numquam,  ix γὰρ τῆς ἑαυτῆς τοπαρὰπευν οὐχ ἐξίσταται δυμάμεως. Suscipit enim  semper omnia nec ullam unquam iis similem ullo pacto sibi formam  contrahit (Ed. cit. Marsilii Ficini, pag. 1060). Duo ergo sunt in conceptu  materiæ, nempe ratio subiecti, quod cuncta recipit genera (75.), et ratio  privationis qua subiectum istud afficitur. Qua in re Aristoteles non contradicit sed subscribit Platoni. Discrimen est quod ubi Plato contendit materiam et privationem neque re neque ratione inter se' differre,  hoc  Aristoteles contra tuetur distinctionem non quidem realem sed rationis  inter materiam et privationem seu potentialitatem. Quid autem sequatur  ex  discrimine, quod prima fronte videri aliquibus potest nullius  momenti, demonstratur in libro primo Physicæ auscultationis, seu Physicorum (Cf. ib. Comment. s. Th. lect. xvj.  x) Universalis negativa potior est. Ratio huius asserti non datur,  quia eadem est ac data pro enunciatione universali affirmativa. Sicut  enim hæc continet particularem affirmativam, ita enunciatio universalis  negativa continet particularem negativam. Codd. AC omittunt particulari et legunt: potior, utpote affirmativam particularem continens ;  B autem legit: universalis affirmativa est potior; ita etiam etc.: nempe  omittit rationem a s. Thoma assignatam, cur universalis propositio  affirmativa sit potior affirmativa particulari.  X)  Quia sit indignior etc. Ita Piana et Ven. edd. cum cod. D.— Codd.  ABCE; quia sit dignior. Lectio P. est vera. Nam philosophi quos, hic  s. Thomas confutat, propositionem indefinitam affirmativam dicebant esse   A:  digniorem;  sed est error (Cf.  not. x).   p:  "  inducit.  "Lib. III, c. 1,  "Ed Comment.  8.   Thom. lect. 1.  Lib. III, c. 1, n.r. -Comment.s.Th.  Plato.   Cap. ix, nn. t,  . Comment.  s.Thom. lect.xv.  P.: in lib. Phys. -ABC: ἐπ primo.  » ABCE omitt. ra0.-E: $  etur duod dicunt  non etc.  CAP. VII,   Cf. lect. præced. n. 13.  U   .  Cf. supra n. 8,  not. 7.   affirmari ratione suiipsius, vel ratione partis contentæ sub eo *; unde sufficit ad veritatem | eius  quod prædicatum uni parti conveniat (quod designatur per signum. particulare); et ideo veritas  particularis affirmativæ sufficit ad veritatem indefinitæ affirmativæ. Et simili ratione veritas particularis  tæ  negativæ,  negativæ sufficit ad veritatem indefiniquia similiter potest aliquid  negari de universali vel ratione suiipsius, vel ratione  suæ partis ^.  Utuntur autem quandoque philosophi indefinitis negativis pro universalibus in his, quæ per  se removentur ab universalibus; sicut et utuntur  indefinitis  affirmativis  pro  universalibus in his,  quæ per se de universalibus praedicantur.  10. Deinde cum dicit: Si enim turpis est etc.,  probat propositum per id, quod est ab omnibus  concessum. Omnes enim concedunt quod indefiAnc: s/ parti- tjva-sit  Vera.  cularis sit vera. 101  ABEY.  nita affirmativa verificatur, si particularis affirmaContingit autem accipi duas affirmativas indefinitas, quarum una includit negationem  alterius, puta cum sunt opposita praedicata: quae  7944.: potes. quidem oppositio potest contingere dupliciter. a   A: uno  modo.  quidem  θυ  Uno modo *, secundum perfectam contrarietatem,  sicut turpis, idest inhonestus, opponitur probo, idest  honesto, et foedus, idest deformis secundum corpus, opponitur pulchro. Sed per quam rationem  ista affirmativa est vera, homo est probus, quodam  homine existente probo, per eamdem rationem  sumendam particulariter, pro universaliter, quia particularis propositio  affirmativa est indignior affirmativa universali, et indefinita stat pro indigniori. Id patet ex supra dictis in hoc numero. Sed non quia propositio  affirmativa particularis indignior est universali, inquit s. Thomas, propositio indefinita affirmativa sumenda est pro particulari, sed alia ratione, nempe quia de universali. potest aliquid affirmari etc.  V) Quia similiter potest... vel ratione suae partis.— Edit. Piana ex  LECT.'XI  55  ista est vera, homo est turpis, quodam homine  existente turpi. Sunt ergo istae duae verae simul,  homo est probus, homo est turpis; sed ad hanc,  homo est turpis, sequitur ista, homo non est probus;  ergo istae duae sunt simul verae, homo est probus, homo non est probus: et eadem ratione istae  duae, homo est pulcher, homo non est pulcher.  Alia.  autem.  oppositio attenditur secundum. perfectum. et imperfectum, sicut. 7overi opponitur  ad motum. esse, et fieri ad factum esse: unde ad  fieri sequitur non esse eius quod fit in. permanentibus, quorum esse est perfectum; secus autem  est in successivis, quorum esse est imperfectum.  Sic. ergo haec ' est. vera, homo est albus, quodam  homine existente albo; et pari ratione, quia quidam homo fit albus, haec est vera, homo fit  albus; ad quam sequitur, homo non: est albus.  Ergo istae duae sunt simul verae, homo est albus,  homo .non. est. albus.  11.  Deinde cum dicit: Videbitur. autem etc.,  excludit id quod faceret dubitationem circa praedicta; et dicit quod subito, id est primo aspectu  videtur  hoc  esse  inconveniens,  quod  dictum  quia hoc quod dico, homo non est albus,  videtur idem significare cum hoc quod est *, nullus homo est albus. Sed ipse hoc removet dicens  quod neque idem significant neque ex  necessitate sunt simul vera *, sicut ex praedictis  manifestum est.  oscitantia typographi legit; vel rationis suae partis.- BCE: quia similiter  contingit aliquid negari (AE negare)... vel ratione suae partis. Et ita  A, nisi quod habet, ratione partis.— D: quia similiter potest aliquid negativam (corrupte pro negari)... vel ratione suae partis.— Supra legimus  cum codd.: sed quia... vel ratione partis contentae sub eo: nam haec  lectio .conformior est iis quae sequuntur. P.: sed quia... vel ratione contenti sub eo.   Codd.:  quae  habent esse imperfectum.  *nc.-P.:  dam homo.   quiABE: quod dico.   Simul ex ABE  (Cf. text.).  QUOD UNI AFFIRMATIONI UNA SOLA NEGATIO OPPONITUR  "We d  Φανερὸν δὲ ὅτι καὶ μία ἀπόφασις μιᾶς χαταφάσεώς ἐστι"  τὸ γὰρ αὐτὸ δεῖ ἀποφῆσαι τὴν ἀπόφασιν, ὅπερ κατέσεν ἡ κατάφασις, καὶ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ, ἢ τῶν καθ᾽  ἕχαστά τινος, ἢ ἀπὸ τῶν καθόλου τινός, ἢ ὡς καθόλου, ἢ ὡς μὴ καθόλου.  Λέγω δὲ; οἷον ἔστι Σωχράτης λευχός, οὐχ ἔστι Σωχράτῆς λευχός. "Edw δὲ ἄλλο τι ἢ ἀπ᾽ ἄλλου τὸ αὐτό,  οὐχ ἡ ἀντιχειμένη, ἀλλ᾽ ἔσται ἐχείνης ἑτέρα. Τῇ δὲ,  πᾶς ἄνθρωπος λευχός, ἡ, οὐ πᾶς ἄνθρωπος λευχός"  τῇ δέ, τὶς ἄνθρωπος λευχός, ἡ, οὐδεὶς ἄνθρωπος λευχός: τῇ δὲ; ἔστιν ἄνθρωπος λευχός, ἡ, οὐχ ἔστιν  ἄνθρωπος λευχός.  ᾽,  2  :,  £25  5 -]  Ὁ  τι  μὲν οὖν pio XO TO QE μιὰ ἀποφᾶσις ἀντίχειται  ἀντιφατικῶς, καὶ τίνες εἰσὶν αὗται, εἴρηται: καὶ ὅτι  αἱ  ἐναντίαι ἄλλαι, καὶ τίνες εἰσὶν αὖται: καὶ ὅτι  τίς  οὐ πᾶσα ἀληθὴς 7| ψευδὴς ἀντίφασις, καὶ διὰ  χαὶ πότε ἀληθὴς ἢ ψευδής.  Μία δέ ἐστι κατάφασις xal ἀπόφασις ἡ ἕν καθ᾽ ἑνὸς  σημαίνουσα, Ti καθόλου ὄντος χαθόλου, ἢ μη ὁμοίως,  οἷον πᾶς ἄνθρωπος λευκός ἐστιν, οὐκ ἔστι πᾶς ἄνθρωπος λευχός: ἔστιν ἄνθρωπος λευκός, οὐχ ἔστιν ἄνθρωπος Asuxóe* οὐδεὶς ἄνθρωπος λευχός" ἔστι τις ἄνθρωπος λευχός᾽ εἰ τὸ λευχὸν ἕν σημαίνει.  Εἰ δὲ δυοῖν ἕν ὄνομα κεῖται, ἐξ ὧν μή ἐστιν ἕν,  οὐ μία  κατάφασις, οὐδὲ ἀπόφασις μία"  οἷον, εἴ τις θεῖτο ὄνομα ἱμάτιον ἵππῳ καὶ ἀνθρώπῳ, τὸ  ἔστιν ἱμάτιον Acuxóv, αὕτη οὐ μία κατάφασις, οὐδὲ  ἀπόφασις μία.  Οὐδὲν γὰρ διαφέρει τοῦτο εἰπεῖν, ἢ ἔστιν ἵππος καὶ ἄνθρωπος λευχός “. Τοῦτο δὲ οὐδὲν διαφέρει τοῦ εἰπεῖν,  ἔστιν ἵππος λευχός, x«i ἔστιν ἄνθρωπος λευχός. Εἰ  οὖν αὖται πολλὰ σημαίνουσι χαὶ εἰσὶ πολλαί, δῆλον  ὅτι χαὶ ἡ πρώτη ἤτοι πολλὰ ἢ οὐδὲν σημαίνει: οὐ  γάρ ἐστιν ὁ τὶς ἄνθρωρος ἵππος.  Ὥστε οὐδ᾽ ty ταύταις ἀνάγκη; τὴν μὲν ἀληθῆ, τὴν δὲ  ψευδῇ εἶναι ἀντίφασιν.  SyNoPsis. 1. Argumentum et divisio textus. Unius affirmationis est una negatio sola, quamvis sint plura oppositionum genera.- 3. Ratio est, quia negatio ideo opponitur affirmationi, quia negat idem, et eodem modo, quod affirmatio ponit,  et  4.  nihil aliud. Haec autem negatio non potest esse nisi una.—  Manifestatur exemplis de subiecto tum singulari, tum universali universaliter sumpto, tum universali particulariter sumpto, tum indefinito.— 5. Solvitur difficultas quoad propositiones  indefinitas, inter quas non est proprie oppositio, nisi quando affirmatio et negatio sunt circa idem, uti accidit quando propositio est in materia necessaria (Cf. lect. xu, n. 3), et ideo praeyostquam Philosophus distinxit diverγε: quomodo.    Infra n. 7.  Propositum deest in codd.  sos modos oppositionum in enunciaNB tionibus, nunc intendit ostendere quod  (di^yuni affirmationi una negatio opponitur,  et circa hoc duo facit: primo, ostendit quod uni affirmationi una negatio opponitur; secundo, ostendit quae sit una affirmatio vel negatio; ibi: Una  autem affirmatio etc. Circa primum tria facit:  primo, proponit quod intendit; secundo, manifestat  propositum *; ibi: Hoc enim idem etc.; tertio, epilogat quae dicta sunt; ibi: Manifestum est ergo etc.  «) Οὐδὲν... etc. ἢ ἔστιν ἵππος καὶ ἄνθρωπος λευχός. Ita Theodorus  Waitz (Aristotel. Organon., pars prior, Lipsiae 1844, pag. 129), quem  sequitur Didot. In editione stereotypa, Lipsiae 1872, et in antiquioribus  editionibus legitur: Οὐδὲν γὰρ διαφέρει τοῦτο τοῦ εἰπέϊν, ὅτι ἐστὶν ἄν: Manifestum est autem. quoniam una negatio unius affirmationis est:  hoc enim idem oportet negare negationem quod affirmavit  affirmatio, et de eodem, vel de aliquo singularium, vel  de aliquo universalium, vel universaliter, vel non universaliter.  Dico autem, ut est, Socrates est albus, non est Socrates albus. Si autem aliud aliquid de eodem, vel de alio idem,  non opposita erit, sed ab ea diversa. Huic autem quae  est,  omnis homo albus est, contradicit illa, quae est:  non omnis homo albus est, illi autem quae est, aliquis  homo albus est, illa quae est, nullus homo albus est;  ilii autem quae est, homo albus est, illa quae est,  homo albus non est.  Quod igitur una affirmatio uni negationi opponitur contradictorie, et quae sunt hae, dictum est; et quod sunt  aliae contrariae, et quae sunt hae, dictum est; et quod  non omnis vera vel falsa contradictio, et quare et quando  vera vel falsa.  Una autem affirmatio et negatio est, quae unum de uno  significat, vel cum sit universale universaliter vel non  universaliter ut, omnis homo albus est, non omnis  homo albus est, nullus homo albus est, quidam homo  albus est, si album unum significat.  Si vero duobus unum nomen positum est, ex quibus non  est unum, non est una affirmatio vel negatio;  ut, si quis ponat hoc nomen tunica homini et equo et dicat,  tunica est alba, haec non est una affirmatio nec una  negatio.  Nihil enim differt haec, quam dicere, est homo albus et  est  equus albus. Si ergo hae multa significant et sunt  plures, manifestum est quoniam et prima multa vel  nihil significat: neque enim aliquis est homo equus.  Quare nec in his necesse est hanc quidem contradictionem  veram esse, illam vero falsam,  dicatum per se convenit subiecto, vel quando subiectum est  singulare.- 6. Epilogus.— 7. Unitas affirmationis vel negationis,  sine qua non datur oppositio, requirit unitatem significationis,  seu rei significatæ tum ex parte subiecti tum ex parte prædicati;  sive hæc unitas sit universalis, sive particularis, sive indefinita.8. Non sufficit autem unitas nominis; excepto casu in quo prædicatum referatur ad vocem.- 9. Res declaratur exemplis et ratione probatur.— 10. Corollarium. In affirmationibus et negationibus æquivoci subiecti non oportet unam esse veram et alteram falsam, quia negatio et affirmatio possunt non esse circa  idem.  2. Dicit ergo primo, manifestum esse quod unius  affirmationis est una negatio sola. Et hoc quidem  fuit necessarium hic dicere *: quia cum posuerit  plura oppositionum genera, videbatur quod uni  affirmationi duæ negationes opponerentur; sicut  huic affirmativæ, omnis homo est albus, videtur,  secundum prædicta, hæc negativa opponi, nullus  homo est albus, et hæc, quidam homo non est  albus. Sed si quis recte consideret huius affirmativæ, omnis homo est albus, negativa est sola  ista, quidam homo non est albus, quæ solummodo  θρωπος καὶ ἵππος λευχός. Quæ autem sequuntur, Τοῦτο etc. usque ad  λευχός inclusive, omittuntur in versione latina: quinimo ex duabus sententis efficitur hoc modo una: Οὐδὲν γὰρ διαφέρει τοῦτο εἰπέϊν, ἔστιν  ἵππος λευχός, καὶ ἔστιν ἄνθρωπος λευχός.      Seq. c. vir.  ABE: dici,  Codd.- r.: huic.  ABC: "tegatio.  BCDE.- P.: deQuipollentia.- A: in  sua æquipollentia.  subiectum  est  57  universale indefinite sumptum et .  dicit quod isti. affirmationi, omo est albus, opponitur tanquam propria eius negatio illa quæ  est, non est homo albus? .   Cf. lect. præced., n. 9.  Lect. ix, n. 8.  g: sed negatio  diversa.   Cf. lect. x, n.13.  removet ipsam, ut patet ex sua æquipollenti*, quæ  est, non omnis homo est albus. Universalis vero negativa includit quidem in suo intellectu negationem  universalis affirmativæ, in quantum includit particularem negativam *, sed supra hoc aliquid addit,  in quantum scilicet importat non solum remotionem universalitatis, sed removet quamlibet partem eius. Et sic patet quod sola una est negatio  universalis affirmationis: et idem apparet in aliis.  3. Deinde cum dicit: ZZoc enim etc., manifestat  propositum: et primo, per rationem; secundo, per  exempla; ibi: Dico autem, ut est Socrates albus.  Ratio autem sumitur ex hoc, quod supra dictum  est quod negatio opponitur affirmationi, quæ est  eiusdem de eodem: ex quo hic accipitur 7 quod  oportet negationem negare illud idem prædicatum,  quod affirmatio affirmavit et de eodem subiecto,  .  sive illud subiectum sit aliquid singulare, sive aliquid universale, vel universaliter, vel non universaliter sumptum ; sed hoc non contingit. fieri  nisi uno (modo, ita scilicet ut negatio neget id  quod affirmatio posuit, et nihil aliud; ergo uni  affirmationi opponitur una sola negatio.  4. Deinde cum dicit: Dico autem, ut est. etc.,  manifestat propositum per exempla. - Et primo, in  singularibus: huic enim affirmationi, Socrates est  albus, hæc sola opponitur, Socrates non est albus,  tanquam eius propria negatio. Si vero esset aliud  prædicatum vel aliud subiectum, non esset negatio opposita, sed omnino diversa *; sicut ista,  Socrates non est musicus, non opponitur ei quæ est,  Socrates est albus; neque etiam illa quæ est, Plato  est albus, huic quæ est, Socrates non est albus.  Secundo, manifestat idem quando subiectum  affirmationis est universale universaliter sumptum;  sicut huic affirmationi, omnis homo est albus, opponitur sicut propria eius negatio ?, non omnis homo  est albus, quæ æquipollet particulari negativæ.  Tertio, ponit exemplum quando affirmationis  subiectum est universale particulariter sumptum:  et  dicit quod huic affirmationi, a/iquis homo est  albus, opponitur tanquam eius propria negatio,  nullus homo est albus. Nam nullus dicitur, quasi  non  ullus, idest, non aliquis.  Quarto, ponit exemplum quando affirmationis  B) Sola una est negatio universalis affirmationis: et idem apparet  in aliis.- Affirmationis esse legendum indicatur ab his quæ præmissa  sunt in principio huius numeri, et ita revera legunt codd. omnes. Edit.  Piana habet affirmativæ. - Codex D plura hic interserit; legit enim: ef  sic patet quod sola una (negatio unius est affirmationis. Supple in  eodem genere; ut in contrarie oppositionis (sic) ad li omnis opponitur  nullus; in. contradictionis (sic) autem, ad li omnis opponitur quidam  non, vel non omnis, quod idem) est negatio universalis affirmationis ; et  idem apparet in aliis (Fol. 216 vers., col. 1). Etiam præcisione facta  a repetitione verborum, negatio unius est affirmationis, et a confusione  qua hæc omnia congeruntur, facile intelligitur ex verbo, Supple, ea quæ  intra parenthesim clausimus non esse textus s. Thomæ sed alicuius  adnotatoris, quæ postea indoctus amanuensis ex margine textui inseruit.  y) Ex quo hic accipitur. Lectio est codd. ACD, quæ vera videtur.  Edit. Piana: in quo hic accipit, sed non bene; ut patet ex processu argumentativo s. Thomæ. BE: ex quo hic accipit. Infra vero cum codd.  legimus: negare illud idem prædicatum etc.— P.: negare idem prædicatum... sit aliquid singulare, sive aliquid universale, sive aliquid  universale universaliter vel non universaliter sumptum. Et ita Ven. edd.  9) Opponitur sicut propria eius negatio. lta legimus cum codd.  ACDE. Minus bene ed. Piana habet: opponitur eius propria negatio.  Cod. B: sicut propria negatio. Et ita infra (Quarto ponit) tum B tum C.—  Supra vero (ante Secundo etc.) codd. ABCE habent: sicut ista, Socrates  non est musicus, non opponitur ei quæ est, Socrates (B erronee, non  Opp. D. Tnuowax T. I.  5.  Sed videtur hoc esse contra id, quod supra  dictum est quod negativa indefinita verificatur  simul cum indefinita affirmativa; negatio autem  non potest verificari simul cum sua opposita affirmatione, quia non contingit de eodem affirmare et negare.  Sed ad hoc dicendum quod oportet quod hic  dicitur intelligi quando negatio ad idem refertur  quod affirmatio continebat; et hoc potest esse dupliciter: uno modo, quando affirmatur aliquid inesse  homini ratione sui ipsius (quod est per se de eodem  prædicari), et hoc ipsum negatio negat; alio modo,  quando aliquid affirmatur de universali ratione sui  singularis, et pro eodem de eo negatur.  6. Deinde cum dicit: Quod igitur una affirmalio etc., epilogat quæ dicta sunt, et concludit  manifestum esse ex prædictis quod uni affirmationi opponitur una negatio; et quod oppositarum  affirmationum et negationum aliæ sunt contrariæ, aliæ contradictoriæ; et dictum est quæ sint  utræque. Tacet autem de subcontrariis, quia non  sunt recte oppositæ, ut supra dictum est*. Dictum  est  etiam quod non omnis contradictio est vera  vel falsa; et sumitur hic large contradictio pro  qualicumque oppositione affirmationis et negationis: nam in his quæ sunt vere contradictoriæ  semper una est vera, et* altera falsa. Quare autem  in quibusdam oppositis hoc non verificetur, dictum est supra *; quia scilicet quædam non sunt  contradictoriæ, sed contrariæ, quæ possunt simul  esse falsæ. Contingit etiam affirmationem et negationem non proprie opponi; et ideo contingit  eas esse veras simul. Dictum est autem quando *altera semper est vera, altera autem falsa, quia  scilicet in his quæ vere sunt contradictoria.  7. Deinde cum dicit: Una autem affirmatio etc.,  ostendit quæ sit affirmatio vel negatio una. Quod  quidem iam supra dixerat *, ubi habitum est quod  una est enunciatio, quæ unum significat; sed quia  enunciatio, in qua aliquid prædicatur de aliquo universali universaliter vel non universaliter, multa 5  est) est albus; neque etiam ista (BCE, illa) Plato non est albus: cæteris omissis. Item cod. D: sicut ista... Socrates est albus, neque quæ  est illa quæ est, Plato non est albus. Omnes igitur isti codices habent  in sensu negativo exemplum de Platone, et omittunt verba: huic quæ  est, Socrates non est albus. Genuina mihi videtur lectio codd. ABCE.  Est enim probandum per exempla de singularibus quod uni affirmationi  non opponitur nisi una negatio. Et probatur hoc modo. Sit propositio  affirmativa, Socrates est albus; ei non opponitur ista, Socrates non est  musicus, quia non est de eodem prædicato; sed neque etiam ei opponitur ista: Plato non est albus, quia non est de eodem subiecto. Porro  hoc totum magis breviter et dilucide quam Piana traditur a citatis codd.:  sicut ista, Socrates non est musicus, non opponitur ei quæ est, Socrates est albus; neque etiam ista, Plato non est albus.  c) Deinde cum dicit: Quod igitur una affirmatio. — Codd. ABC:  deinde cum dicit: manifestum est ergo. Hæc lectio non est conformis  versioni quæ textui adnectitur, sed est tamen ea ipsa quæ habetur in  versione quæ est in cod. A, et in cod. Ragusino, quem penes me habeo, in  quo est antiqua versio Organi Aristotelis. S. Thomas horum codd. lectione  usus est, ut patet ex n. 1.— Textus habet Quod igitur etc. : Ὅτι piv οὖν etc.  t) Prædicatur de aliquo universali universaliter vel non universaliter, multa etc.- Codd. ACDE: prædicatur de aliquo universali universaliter multa sub se continet, intendit ostendere quod hoc non impedit  unitatem (C de) enunciationis. — Cod. B: prædicatur de aliquo universali multa sub se continet, intendit ostendere quod hoc non impedit  8  Codd. - r. erronee:  anon  est albus.   homo  Lect. xr, n. 8,  seq.     p: de eodem.  Lect. x1, n. 2.  Ib. n. 8, seq. Ærronee: quod  omnís contradictio.     Et ex codd.  [b. n. 6.  Codd. - ».: autem.  51b. It. 7.  *ABCE.-P.: Quod.   Lect. vill, n. 13,  seq.  58  sub se continet, intendit ostendere quod per hoc  non impeditur unitas enunciationis. Et circa hoc  duo facit: primo, ostendit quod unitas enunciationis  non impeditur per multitudinem, quæ continetur  genus et differentia, quæ sunt partes definitionis:  sive sint partes integrales alicuius compositi *, sicut  ex   ABCD: Sub uno  universali.  ** Nempe univoca ratio | Cf.lect.  V,n.19;et  lect. vIII,  n.   6j.  Nempe zomine  æquivoco (Conf.  ib.].  ** Primo ex codd.  ACE : aut etiam. -B:  .  Qut et. - D:  Qut. -Sequens etiam omitt. a C   pc: non est homo  albus;  sed  non bene.-4: quidam homo mon  est albus.   Codd.- ».: subdivisa.   Codd. - p. : sub  uno communi.   Ex dictis ex nc  D. - A: €x dictis  manifestum.- €:  ex  prædictis.   Codd.-».: sub  universali.   Codd. - r.: multa differentia.   gc:  sicut  genus et differentia  sunt partes etc.  süb universali  *,  cuius ratio una est **; secundo,  ostendit quod impeditur unitas enunciationis per  »multitudinem, quæ continetur sub sola nominis unitate *; ibi: Si vero duobus etc. - Dicit ergo primo *quod una est affirmatio vel negatio cum unum significatur de uno, sive illud unum quod subiicitur  sit universale universaliter sumptum sive non sit  aliquid tale, sed sit universale particulariter sumptum. vel indefinite, aut etiam si subiectum sit  singulare. Et exemplificat de diversis: sicut universalis ista affirmativa est una, omnis homo est  albus; et similiter particularis negativa quæ est  eius negatio, scilicet non est omnis homo albus.  Et subdit alia exempla, quæ sunt manifesta. In  fine autem apponit quamdam conditionem, quæ  requiritur ad hoc quod quælibet harum sit una,  si scilicet album, quod est prædicatum, significat  unum: nam sola multitudo prædicati impediret  unitatem enunciationis. Ideo autem universalis propositio una est, quamvis sub se multitudinem singularium comprehendat, quia prædicatum non  attribuitur multis singularibus, secundum quod  sunt in se divisa *, sed secundum quod uniuntur  in uno communi.  8. Deinde cum dicit: Si vero duobus etc., ostendit quod sola unitas nominis non sufficit ad unitatem enunciationis. Et circa hoc quatuor facit:  primo, proponit quod intendit; secundo, exemplificat; ibi: Ut si quis ponat etc.; tertio, probat; ibi:  Nihil enim differt etc.; quarto, infert corollarium ex  dictis *; ibi: Quare nec in his etc.- Dicit ergo primo  quod si unum nomen imponatur duabus rebus, ex  quibus non fit unum, non est affirmatio una. Quod  autem dicit, ex quibus non fit unum, potest intelligi  dupliciter. Uno modo, ad excludendum hoc quod  multa continentur sub uno universali *, sicut Aomo  et  equus sub animali: hoc enim nomen animal  significat utrumque, non secundum quod sunt  multa et differentia ad invicem, sed secundum  quod uniuntur in natura generis. - Alio modo, et  melius, ad excludendum hoc quod ex multis partibus fit unum, sive sint partes rationis, sicut sunt  unitatem de enunciationibus. Et de enunciationibus certe scribere volebat  amanuensis cod. C. Lectio codd. ACDE quoad suam primam partem videtur indicata a prima thesi, quæ pro responsione ad dubium propositum  immediate subnectitur, nempe quod unitas enunciationis non impeditur  per multitudinem quæ continetur sub uno universali, vel sub universali,  ut ipsamet Piana legit. Hinc in lectione Piana: prædicatur de aliquo universaliter vel non universaliter etc. subintelligitur, universali, nempe,  prædicatur de aliquo universali universaliter etc., ut supra n. 3 dictum  est, et in hoc ipso n. iterum ponitur (Cf. lect. vir, n. 16): nisi enim subintelligatur, propositio posset habere hunc sensum in secunda parte disiunctionis: de aliquo... vel non universaliter (et ideo etiam singulariter) multa  sub se continet, Q 10d est falsum,— Quoad vero alteram partem (intendit  ostendere etc.) lectio codd. potest adoptari, sed potest etiam retineri Piana.  x) Tunica est alba. Codd. ACE addunt immediate: vel tunica non  est alba, quæ verba non habentur neque in ed. Piana, neque in codd.  BD. Porro lectio, quam cum hisce codd., P. et Ven. edd. conservamus,  est omnino conformis textui Aristotelis; sed ea quæ adduntur ab ACE  continent exemplum de negata unitate propositionis etiam negativæ et  subintelliguntur ex his quæ immediate sequuntur, non est affirmatio una,  neque negatio una. Codex E. habet: neque negatio una; et est optima  lectio, quam sequor loco Pianæ et aliorum codd.: neque negatio: sermo  enim impræsentiarum est non de enunciatione simpliciter affirmativa vel  negativa, sed de unitate affirmationis et negationis (Cf. text. Aristot. ).  lapidibus et lignis fit domus. Si ergo sit tale  prædicatum quod attribuatur rei, requiritur ad  unitatem enunciationis quod illa multa quæ significantur, concurrant in unum secundum aliquem  dictorum modorum; unde non sufficeret sola unitas vocis. Si vero sit tale prædicatum quod referatur ad vocem, sufficiet unitas vocis; ut si dicam,  canis est: nomen.  9. Deinde cum dicit: Ut si quis ponat etc., exemplificat quod dictum est, ut si aliquis hoc nomen  tunica  imponat ad significandum hominem et  equum: et sic, si dicam *, £unica est alba ", non  est affirmatio una, neque negatio una.  Deinde cum dicit: Nhi] enim differt etc., probat  quod dixerat tali ratione. Si funica significat hominem et equum, nihil differt si dicatur, tunica est  alba, aut si dicatur, homo est albus, et *, equus est  albus; sed istæ *, homo est albus, et equus est albus,  significant-multa et sunt plures enunciationes; ergo  etiam ista, unica est alba, multa significat. Et hoc  si significet hominem et equum ut res diversas: si  vero significet hominem et equum ut componentia unam rem ^, nihil significat, quia non est aliqua res quæ componatur ex homine et equo.  Quod autem dicit quod non differt dicere, funica est alba, et, homo est albus, et, equus est albus,  non est intelligendum quantum ad veritatem et  falsitatem. Nam hæc copulativa, omo est albus  et equus est albus, non potest esse vera nisi utraque  pars sit vera: sed hæc, /unica est alba, prædicta  positione facta *, potest esse vera etiam altera existente falsa *; alioquin non oporteret distinguere  multiplices propositiones ad solvendum rationes  sophisticas. Sed hoc est intelligendum quantum  ad unitatem et multiplicitatem. Nam sicut cum  dicitur, homo est albus et equus est albus, non  invenitur aliqua una res cui attribuatur prædicatum; ita etiam nec cum dicitur, funica est alba.  10.  Deinde cum dicit: Quare nec in his etc.,  concludit ex præmissis quod nec in his affirmationibus et negationibus, quae utuntur subiecto  aequivoco, semper oportet unam esse veram et  aliam falsam, quia scilicet negatio potest aliud negare quam affirmatio affirmet.  0) Ut componentia unam rem etc. Ita legunt codd.; et est praeferenda haec lectio Pianae, utpote unam rem. Optime enim concordat  lectio codd. cum iis quae sequuntur: "on est aliqua res quae componatur ex homine et equo.— Supra cod. A habet: ergo etiam ista, tunica est alba, si album multa significat. Et hoc etc.  t) Quia scilicet negatio potest... quam etc. Unus cod. B: quia scilicet negatio non potest... quam etc. Sed est lectio falsa: tunc enim  propositionum unam oportet esse veram, alteram falsam, quando affirmatio et negatio sunt circa idem (Cf. lect. ix, n. 8 seq.); at ubi propositionum  subiectum sit nomen aequivocum ÆQVIVOCVM GRICE, ut hic supponitur, affirmatio et negatio  possunt cadere supra diversas subiecti significationes; proinde non oportet ut una propositio sit vera et altera falsa. Codex E immediate post  illa verba a/firmatio affirmet, addit: Explicit liber primus periarmenias. Incipit liber secundus periarmenias. Utrum id quod dictum est  supra de oppositione enunciationum et de earum veritate et falsitate  inveniatur in omnibus enunciationibus (fol. 223 verso, col. 1).— Cur haec  apponatur adnotatio non facile dixeris, et amanuensis ipse ignorabat. Nam  in fine lect. xv, qua revera terminatur primus liber Peri hermeneias, iuxta  positam a Scholasticis huius Operis divisionem, iterum, sui immemor,  amanuensis scribit:- Explicit expositio primi libri periarmenias, ubi  agitur de enunciatione simpliciter considerata. Incipit expositio secundi libri. Ubi agitur de enunciatione secundum quod diversificatur  per aliquid. sibi additum (fol. 229 vers., col. 2).   Codd.- p.: compositionis.   Codd.-».: sí  vero.   ABE. -P.: CHfrant.- c inepte:  continent. - p erronee:  contraria.   AC: ut si sic dicatur.    A:  AC:  duae.   "  vel.  sed istae  Codd. - ».: et  hoc significat.  *ACE. - BP.: fdtione. - Si tunica  eyed significaret  hominem et  equum,ut suppositum est supra.   ABCD: vera; sed  80.    Codd. : multitudinem.  DE VERITATE ET FALSITATE IN OPPOSITIS PROPOSITIONIBUS  SINGULARIBUS DE FUTURO IN MATERIA CONTINGENTI  "Ezi μὲν οὖν τῶν ὄντων καὶ γενομένων ἀνάγκη τὴν κατάφασιν ἢ τὴν ἀπόφασιν ἀληθῆ ἢ ψευδῆ εἶναι: καὶ  ἐπὶ μὲν τῶν χα όλου ὡς καθόλου ἀεὶ τὴν μὲν dX,  τὴν δὲ ψευδῆ εἶναι. καὶ ἐπὶ τῶν καθ᾽ ἕκαστα, ὥσπερ  εἴρηται, ἐπὶ δὲ τῶν χαθόλου μιὴ καθόλου λεχϑ)έντων  οὐκ ἀνάγχη. Εἴρηται δὲ καὶ περὶ τούτων. ' Ext δὲ τῶν  καθ’ ἕκαστα καὶ μελλόντων οὐχ ὁμοίως.    [n his ergo et quæ sunt et quæ facta sunt necesse est affirmationem vel negationem veram vel falsam esse. In  universalibus quidem universaliter, semper hanc quidem  veram, illam vero falsam et in his quæ sunt singularia; quemadmodum dictum est. In his vero, quæ in  universalibus non universaliter dicuntur, non est necesse. Dictum est autem et de his. In singularibus vero  et  E  E  4dp πᾶσα κατάφασις καὶ ἀπέφασις ἀληθὴς ἢ ψευδής,  χαὶ ἅπαν ἀνάγκη ὑπάρχειν ἢ μὴ ὑπάρχξιν"  δ᾽  e  EN  P  ΔΟΡῚ:  ES  ἢ  “ῬΑ  Y  ὥστε εἰ ὁ μὲν φήσει ἔσεσ)αί τι, ὁ δὲ μὴ φήσει τὸ αὐτὸ   ποῦτο; δῆλον ὅτι ἀνάγχη ἀληθεύειν τὸν ἕτερον αὐτῶν,  εἰ πᾶσα χχτάφασις καὶ ἀπόφασις ἀληθὴς ἢ ψευδής.  "Auge γὰρ οὐχ ὑπάρξει ἅμα ἐπὶ τοῖς τοιούτοις"  εἰ væ ἀχηθὲς εἰπεῖν, ὅτι λευχόν, ἢ ὅτι οὐ λευχόν ἔστιν,  SAN  ἀνάγκη εἶναι λευχὸν ἢ οὐ λευχόν. Καὶ εἰ ἔστι λευχὸν  ἢ οὐ λευχόν, ἀληθὲς ἦν φάναι ἢ ἀποφάναι" καὶ εἰ peri  ὑπάρχει, ψεύδεται" καὶ εἰ ψεύδεται, οὐχ ὑπάρχει.  futuris non similiter.  Nam si omnis affirmatio vel negatio vera vel falsa est, et  omne necesse est vel esse vel non esse:  quare si hic quidem dicat futurum aliquid, ille vero non  dicat hoc idem ipsum, manifestum est quoniam necesse  matio  est  vel  verum dicere alterum ipsorum, si omnis affirnegatio vera vel falsa est. Utraque enim  non erunt simul in talibus;  nam si verum est dicere quoniam est album vel non album, necesse est esse album vel non album; et si est  album vel non album, verum est affirmare vel negare;  Ὥστε ἀνάγχη, ἢ τὴν κατάφασιν, ἢ τὴν ἀπόφασιν  ἀληθῇ εἶναι, ἢ ψευδῆ. Οὐδὲν ἄρα οὔτε ἐστὶν, οὔτε  γίνεται, οὔτε ἀπὸ τύχης, οὔθ᾽, ὁπότερ ἔτυχεν, οὐδὲ  ἔσται, ἢ οὐκ ἔσται, ἀλλ ἐξ ἀνάγκης ἅπαντα, καὶ οὐχ  ὁπότερ ἔτυχεν" ἢ γὰρ ὁ φὰς ἀληθεύσει, ἢ ὁ ἀποφάς"  ὁμοίως γὰρ ἂν ἐγίνετο, ἢ οὐχ ἐγίνετο" τὸ γὰρ ὁπότερ ἔτυχεν οὐδὲν μᾶλλον οὕτως, ἢ μηὴ οὕτως, ἔχει  ἢ ἕξει.  Ἔτι, εἰ ἔστι λευχὸν νῦν, ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν πρότερον,  ὅτι ἔσται λευκόν: ὧστε ἀεὶ ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν, ὁτιοῦν  τῶν γενομένων ὅτι ἐστὶν 7 ἔσται" Εἰ δὲ ἀεὶ ἀληθὲς  ἦν εἰπεῖν, ὅτι ἐστὶν ἢ ἔσται, οὐχ οἵἷόντε τοῦτο μὴ  εἶναι, οὐδὲ μὴ ἔσεσθαι" ὃ δὲ μὴ οἷόντε jo γενέσθαι,  ἀδύνατον e γενέσθαι: ὃ δὲ ἀδύνατον μὴ γενέσθαι,  ἀνάγκη γενέσθαι: ἅπαντα οὖν τὸ ἐσόμενα ἀναγκαῖον  γενέσται. Οὐδὲν ἄρα ὁπότερ ἔτυχεν, οὐδὲ ἀπὸ τύχης  ἔσται: εἰ  γὰρ ἀπὸ τύχης, οὐχ ἐξ ἀναγχης.  ᾿Αλλὰ μὴν οὐδ "ὡς οὐδέτερόν γξ ἀληθὲς ἐνδέχεται λέγειν, οἷον, ὅτι οὔτε ἔσται; οὔτε οὐχ ἔσται  ὁ  πρῶτον μὲν γάρ, οὔσης τῆς χαταφάσεως ψευδοῦς, ἡ  ἀπόφασις οὐχ ἀληθής" καὶ ταύτης ψευδοῦς οὔσης.  τὴν κατάφασιν συμβαίνει μὴ ἀληθῆ εἶναι.  Καὶ πρὸς τούτοις, εἰ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὅτι λευκὸν καὶ έγα,  δεῖ ἄμφω ὑπάρχειν' εἰ δὲ ὑπάρξει εἰς αὔριον, ὑπάρξει εἰς  αὔριον" εἰ δὲ μήτε ἔσται μήτε μὴ ἔσται εἰς αὔριον,  οὐκ ἂν εἴη τὸ ὁπότερ᾽ ἔτυχεν οἷον ναυμαχία" δέοι γὰρ  ἂν υμήτε γενέσθαι ναυμαχίαν αὔριον, μήτε μὴ γενέσθαι.  SyNoPsis. 1. Argumentum textus.— 2. Iterantur tres divisiones propositionum secundum unitatem, qualitatem et quantitatem.— 3. His adduntur quarta divisio secundum tempus, prout  nempe propositio est de præsenti, vel de præterito, vel de futuro; et quinta secundum materiam, seu secundum habitudinem  prædicati ad subiectum, ex qua diversa habitudine "propositio  est vel in materia necessaria sive naturali, vel in materia impossibili sive remota, vel in materia possibili sive contingenti.- 4. In  enunciationibus de præsenti vel de præterito, necesse est ut affirmatio vel negatio determinate sit vera vel falsa, quando propositiones contradictorie opponuntur (Nempe quando prædicatum  universaliter enunciatur de subiecto universali, vel prædicatur  aliquid de subiecto singulari; non autem quando prædicatum  non universaliter enunciatur de subiecto universali). 5. Idem  dicendum est, spectata materia, quoad enunciationes, quæ sunt  de futuro, dummodo sint de universalibus vel universaliter vel  non universaliter sumptis. 6. Quæstio: utrum in enunciationibus singularibus de futuro in materia contingenti necesse sit  quod determinate una oppositarum sit vera et altera falsa.—  et  si non est, mentitur; et si mentitur, non est. Quare  necesse est, aut affirmationem aut negationem veram  esse  vel falsam. Nihil igitur neque est, neque fit, neque  a  ex  casu, neque ad utrumlibet, nec erit, nec non erit; sed  fecessitate omnia et non utrumlibet: aut enim qui  se  dicit verus est, aut qui negat; similiter enim vel fieret  vel non fieret; utrumlibet enim nihil magis sic vel non  sic  habet aut habebit.  Amplius, si est album nunc, verum erat dicere prius, quoniam erit album, quare semper verum fuit dicere quodlibet eorum, quæ facta sunt, quoniam est vel erit. Quod  si semper verum fuit dicere quoniam est vel erit, non  potest hoc non esse vel non futurum esse; quod autem  non potest non fieri, impossibile est non fieri, et quod  impossibile est non fieri, necesse est fieri; omnia ergo,  quæ futura sunt, necesse est fieri. Nihil igitur utrumlibet, neque casu erit: nam si casu, non ex necessitate.  At vero neque quoniam neutrum verum est contingit dicere, ut quoniam neque erit neque non erit:  primum enim cum sit affirmatio falsa, erit negatio non  vera: et cum hæc sit falsa, contingit affirmationem esse  non veram.  Ad hæc si verum est dicere, quoniam album est et magnum, oportet esse utrumque; si vero erit cras, oportet  esse  cras; si autem neque erit neque non erit cras,  non erit utrumlibet, ut navale bellum: oportebit enim  neque fieri navale bellum, neque non fieri.  7. Solvitur quæstio negative, quia secus omnia essent ex necessitate. 8. Processus rationis aristotelicæ, ex qua concluditur  triplex genus contingentium excludi ex opposita solutione quæstionis. 9. Declaratur quod dictum est de triplici genere contingentium, quæ proveniunt ex casu, ex electione et ex naturd.—  De eo quod est ex electione, scilicet æqualiter se habens ad  esse  et  ad  non  esse, non potest determinate dici neque quod  erit, neque quod mon erit: secus non haberetur indifferentia  ad utrumlibet; et consequenter non haberetur electio.— το. Alia  ratione confirmatur esse impossibile non fieri, quæ futura sunt, et  ideo omnia ex necessitate evenire, si ex propositionibus singularibus de futuro una esset determinate vera et altera falsa. Ratio  est, quia ista duo sunt incompossibilia, quod aliquid vere dicatur  esse  et  quod mon sit. Si ergo ponitur verum esse id quod  dicitur de præsenti vel de futuro, non potest esse quin illud sit  præsens vel futurum. Sed quod non potest non fieri, necesse est  fieri. Ergo omnia quæ futura sunt necesse esset fieri, seu omnia  ex necessitate evenirent. 11. Dilucidatur eadem ratio declarando  quomodo futura sunt in causis: nempe in causa agente ex neCap. ix.  60  cessitate; in causa I  inclinata  ad  effectum determinatum, a quo  tamen producendo potest impediri; in causa indifferente et non  determinata potius ad unum quam ad aliud.— 12. At vero, ex  his non sequitur quod falsæ sint propositiones de singularibus  zm  ABC   ostendit.  omittunt  Q9»)  y ostquam Philosophus determinavit de  JSyoppositione enunciationum et ostendit  xxAgquomodo dividunt verum et falsum  p^oppositæ enunciationes; hic inquirit  de  quodam quod poterat esse dubium, utrum  scilicet  id quod dictum est similiter inveniatur  in omnibus enunciationibus vel non. Et circa hoc      A: ponit  Num. 7.  A: circa quod.  a  Lect. vir, nn.  9,3; et lect. x;  n.  IO.   Codd.:  autem.   ACDE.- BP. CTTOnee: qualitatem.    Lect. vii, n. 8.  ABC: sed casus  verbi  etc.  lect.v, n.12.).     A:  dicitur.  A: risibilis.  A:  tur.   func.  AB: "ec per se  insit subiecto,nec  per serepugnet,  dicetur (B, dicitur).   ABCE.- P.: 6Ή11|71-cationis.  duo facit: primo, proponit dissimilitudinem ; secundo, probat eam; ibi: Nam si omnis affirmalio etc.  2. Circa primum considerandum est quod Philosophus in præmissis triplicem divisionem enunciationum assignavit, quarum prima fuit ssecandum  unitatem enunciationis, prout scilicet enunciatio est  una  simpliciter vel coniunctione  tertia  ( Cf.  diceuna; secunda  fuit secundum qualitatem, prout scilicet enunciatio  est affirmativa vel negativa; tertia fuit secundum  quantitatem, utpote quod enunciatio quædam est  universalis, quædam particularis, quædam indefinita et quædam singularis.  3. Tangitur autem hic quarta divisio enunciationum secundum tempus. Nam quædam est de præsenti, quædam de præterito, quædam de futuro;  et hæc etiam divisio potest accipi ex his quæ supra  dicta sunt: dictum est enim supra quod necesse  est  omnem enunciationem esse ex verbo vel ex  casu verbi; verbum autem est quod consignificat  præsens tempus; casus autem verbi sunt, qui consignificant tempus præteritum vel futurum. Potest  autem accipi quinta divisio enunciationum secundum materiam, quæ quidem divisio attenditur  secundum habitudinem prædicati ad subiectum:  nam si prædicatum per se insit subiecto, dicetur  esse enunciatio 7n materia necessaria vel naturali;  ut  cum dicitur, Aomo est animal, vel, homo est  risibile. Si vero prædicatum per se repugnet  subiecto quasi excludens rationem ipsius, dicetur  enunciatio esse in materia impossibili sive remota;  ut  cum dicitur, omo est asinus. Si vero medio  modo se habeat prædicatum ad subiectum, ut  scilicet nec per se repugnet subiecto, nec per se  insit, dicetur enunciatio esse in maleria possibili  sive contingenti.  4. His igitur enunciationum differentiis consideratis, non similiter se habet iudicium de veritate  et  falsitate in omnibus. Unde Philosophus dicit,  ex  præmissis concludens, quod n his quæ sunt,  idest  in  propositionibus de præsenti, ef zn his  quæ facta sunt, idest in enunciationibus de præ- a) Triplicem divisionem. Ita edd. P. et Ven. 1526; at tum hic tum  in sequentibus non divisionem, sed differentiam habent edd. Venetæ  sæculi XV et codd. Et, differentiam. legendum esse videtur ex seq. n. 4.  8) Ita in futuris sicut etc. - Cod. A corrupte legit: ita ut in futuris sit vel in præteritis vel in præsentibus. Et infra (In contingenti etc.)  cum  cod. B: sicut in præsentibus vel (et vel habet C) præteritis. Denique addit: in indefinitis utraque pars eius est vera (sed eius expungitur,  et in marzine poni videtur simul)... (n. 6) est quædam similitudo (et iterum similitudo, infra n. 10.) At similitudo est lectio erronea, ut patet ex  contextu. Codex vero B, ob recursum eorumdem verborum, in præsen-  tibus vel præteritis, omittit verba, in indefinitis etc. et prosequitur: ne-  cesse est quod altera etc., ut in 6  futuris in sensu coniunctivo, nempe quod utraque hæc propositio  sit falsa, hoc erit et hoc non erit: primo quidem quia sunt con-  tradictoriæ, quæ non possunt esse simul falsæ; deinde quia  secus  tolleretur id quod est ad utrumlibet.  terito, necesse est quod affirmatio vel negatio de-  terminate sit vera vel falsa. Diversificatur tamen  hoc, secundum diversam quantitatem enunciatio-  nis; nam in enunciationibus, in quibus de univer-  salibus subiectis aliquid universaliter prædicatur,  necesse est quod semper una sit vera, scilicet af-  firmativa vel negativa, et altera falsa, quæ scili-  cet  ei opponitur. Dictum est enim supra quod  negatio enunciationis universalis in qua aliquid  universaliter prædicatur, est negativa non universalis, sed particularis, et e converso universalis  negativa non est directe negatio universalis affirmativæ, sed particularis; et sic oportet, secundum  prædicta, quod semper una earum sit vera et  altera falsa in quacumque materia. Et eadem ratio  est  in enunciationibus singularibus, quæ etiam  contradictorie opponuntur, ut supra habitum est.  Sed in enunciationibus, in quibus aliquid prædicatur de universali non universaliter, non est necesse quod semper una sit vera et altera sit falsa,  quia possunt ambæ esse simul veræ, ut supra  ostensum est.  5.  Et hoc quidem ita se habet quantum ad  propositiones, quæ sunt de præterito vel de præsenti: sed si accipiamus enunciationes, quæ sunt  de futuro, etiam similiter se habent quantum ad  oppositiones, quæ sunt de universalibus vel universaliter vel non universaliter sumptis. Nam in  materia necessaria omnes affirmativæ determinate sunt veræ, ita in futuris sicut 7 in præteritis et  præsentibus; negativæ vero falsæ. In materia  autem impossibili, e contrario. In contingenti vero  universales sunt falsæ et particulares sunt veræ,  ita in futuris sicut in præteritis et præsentibus.  In  indefinitis autem, utraque simul. est vera in  futuris sicut in præsentibus vel præteritis.  6. Sed in singularibus et futuris est quædam  dissimilitudo.  Nam in præteritis et præsentibus  necesse est quod altera oppositarum determinate  sit vera et altera falsa in quacumque materia; sed  in singularibus quæ sunt de futuro hoc non est  necesse, quod una determinate sit vera et altera  falsa. Et hoc quidem dicitur quantum ad materiam contingentem: nam quantum ad materiam  necessariam et impossibilem similis ratio est in  futuris singularibus, sicut in præsentibus et præteritis. Nec tamen Aristoteles mentionem fecit de  materia contingenti, quia illa proprie ad singularia pertinent " quæ contingenter eveniunt, quæ  p) Jlla proprie ad singularia pertinent etc.   A : illa proprie.., secundum universalium rationem. - Notandum quod nihil est adeo contingens, quin in se aliquid necessarium habeat, ut s. Thomas ait p. I,  qu. Lxxxvi, artic. 1r. Sicut hoc ipsum quod est, Socratem currere, in  se  quidem contingens est, quia Socrates et poterat non currere et potest a cursu  ideo.  cessare, Sed habitudo cursus ad motum non est contingens, sed necessaria: necessarium est enim Socratem moveri si currit;  et  supposito, quod Socrates currat, non potest non verificari relatio illa necessaria et universalis, non secus ac generis ratio necessario  verificatur in speciebus, et ratio speciei in individuis. Hinc contingentia  dupliciter possunt considerari: uno modo secundum quod contingentia  sunt; alio modo secundum quod in eis aliquid necessitatis invenitur   p  omittit semper ; 8 omitt. zecesse est..., usue ad universa;ter prædicatur  inclusive.   Lect. xt, n. 3,  seq.   Codd.- ».: quod  una earum semper.   Lect. xt, n. 7.  *aBCp:  de universalibus ctc.    ]b. n. 8.  c: et haec quidem ita se habent.   ABC.- P.: accipimus:  61  non ita sit in re, sicut ipse affirmat vel negat; et  e   A: intentio, scilicet.  *A:in enunciationibus de futuro  de singularibus.   ag: et allera sit  falsa.   A:  utrumque,  scilicet  a   ABC  opposi— ^ determinate est vera vel falsa ita in singularibus  et futuris sicut in aliis, consequens est quod omnia  necesse sit vel determinate esse vel mon esse.  Deinde cum dicit: Quare si hic quidem etc.  vel, si itaque hic quidem, ut habetur in graeco ?,  probat consequentiam praedictam. Ponamus enim  quod sint duo homines, quorum unus dicat aliquid  erronee :  negativis (Cf. lect.xt, n. 8, seqq.).  AND  ὅδ: 4   2   ETC  mA  EP,  IIT  TM  TRAE]  Cf. lect. 1x, nn.  et et  Est  POTETE  EUH,  T  NE  NM  TRE  UR  Ae  e  PRIN  y  DUE  τ  ex codd.  converso, si non est ita in re sicut ipse affirmat vel negat, sequitur quod affirmans vel negans mentiatur.  8. Est ergo processus huius rationis talis. Si  necesse est quod omnis affirmatio vel negatio in  singularibus et futuris sit vera vel falsa, necesse  lio  CAP. IX, LECT. XIII  autem per se insunt vel repugnant, attribuuntur  singularibus secundum universalium rationes.  Circa hoc igitur versatur tota praesens intentio *:  Utrum in enunciationibus singularibus de futuro  in materia contingenti necesse sit quod defterminate una oppositarum sit vera et altera falsa.  7. Deinde cum dicit: Nam si omnis affirmaetc., probat praemissam differentiam. Et circa  hoc duo facit: primo, probat propositum ducendo  ad inconveniens; secundo, ostendit illa esse impossibilia quae sequuntur; ibi: Quae ergo contingunt inconvenientia* etc.- Circa primum duo facit:  primo, ostendit quod in singularibus et futuris non  semper potest determinate attribui veritas alteri oppositorum; secundo, ostendit quod non potest esse  quod utraque veritate careat; ibi: 47 vero neque  quoniam * etc.- Circa primum ponit duas rationes, in quarum prima ponit * quamdam cofisequentiam, scilieet quod si omnis affirmatio vel negatio  est quod omnis affirmans vel negans determinate  dicat verum vel falsum. Ex hoc autem sequitur  quod omne necesse sit esse vel non esse. Ergo,  si omnis affirmatio vel negatio determinate sit  vera, necesse est omnia determinate esse vel non  esse. Ex hoc * concludit ulterius quod omnia sint  ex * necessitate. - Per quod triplex genus contingentium excluditur.  9. Quaedam enim contingunt ut* in paucioribus, quae accidunt a casu vel fortuna. Quaedam  vero se habent ad utrumlibet *, quia scilicet non  magis se habent ad unam partem, quam ad aliam,  et ista procedunt ex electione. Quaedam vero eveniunt ut in pluribus; sicut hominem canescere in  senectute, quod causatur ex natura. Si autem  omnia ex necessitate evenirent, nihil horum contingentium esset. Et ideo dicit nihil est quantum  esse  futurum, puta quod Socrates curret, alius  vero dicat hoc idem ipsum non esse *- futurum;  supposita praemissa positione, scilicet quod in singularibus et futuris contingit alteram esse veram,  scilicet vel affirmativam vel negativam, sequetur  quod necesse sit quod * alter eorum verum dicat,  non autem uterque: quia non potest esse quod in  singularibus propositionibus futuris * utraque sit simul vera, scilicet affirmativa et negativa: sed hoc  habet locum solum in indefinitis. Ex hoc autem quod necesse est alterum eorum verum dicere, sequitur quod necesse sit determinate vel  esse vel non esse. Et hoc probat consequenter:  quia ista duo se convertibiliter consequuntur ",  scilicet quod verum sit id quod dicitur, et quod  ita sit in re. Et hoc est quod manifestat consequenter ^ dicens quod si. verum est dicere quod album sit, de * necessitate sequitur quod ita sit in re;  et.si verum est negare, ex necessitate sequitur  quod ita non sit. Et e converso *: quia si ita est  in re vel non est*, ex necessitate sequitur quod sit  verum affirmare vel negare. Et eadem etiam convertibilitas apparet in falso: quia, si aliquis mentitur  falsum dicens, ex necessitate sequitur quod  (Cf. loc. cit., et ib. Commentar. Card. Caietani). Quaestio igitur quae impraesentiarum movetur a s. Thoma, ut ipse explicite - declarat, est de  rebus  contingentibus futuris prouti sunt contingentes, non autem de  earum rationibus universalibus, secundum quas in ipsis contingentibus  est  aliquid necessarium.  Manifestum est autem quod vis quaestionis  tota est in adverbio determinate, cum inquiritur de veritate propositionum singularium de futuro in materia contingenti.  9) Vel, si itaque hic quidem, ut habetur in graeco. Ergo in graeco  exemplari quo utebatur, inquit Theodorus Vaitz, s. Thomas legebat non  ὥστε εἰ, sed εἰ γὰρ; quae est lectio codd. biblioth. Laurentianae et Marcianae, uti refert laudatus Auctor (Op.  I, pagg. 129 in. notis, et 339  in scholiis).  —In cod. A legitur: deinde cum. dicit: si hic quidem etc.  vel, si itaque haec, ut habetur in. graeco.—B: deinde cum dicit, si itaque hic, probat etc. D: si hic quidem... vel si itaque hic quidem. E:  si hic quidem... vel si itaque hoc quidem.— C habet integram lectionem  Pianam, quam retinemus.  5  t) Sequetur quod necesse sit quod etc. Ita edit. Piana cum. Ὁ. -ad ipsam permanentiam eorum quæ permanent  contingenter; neque fit quantum ad productionem  eorum  quæ  contingenter causantur; zéc casu  quantum ad ea quæ sunt in minori parte, sive  in  paucioribus; nec utrumlibet quantum ad ea  quæ se habent æqualiter ad utrumque, scilicet  esse  non  vel non esse, et ad neutrum horum sunt determinata: quod significat cum subdit, nec erit,  nec  erit.  De eo enim quod est magis determinatum ad  unam partem possumus determinate verum dicere  quod hoc erit vel non erit, sicut medicus  de convalescente vere dicit, is£e sanabitur, licet  forte ex aliquo accidente eius sanitas impediatur.  est  Unde et Philosophus dicit in II. De generatione quod futurus quis incedere, non incedet.  De eo enim qui habet propositum determinatum  ad incedendum, vere potest dici quod zpse incedet, licet per aliquod accidens impediatur eius incessus. Sed eius quod est ad utrumlibet proprium  quod, quia non determinatur magis ad unum  quam ad alterum, non possit de eo determinate  dici, neque quod erit, neque quod non erit. Quomodo autem sequatur quod nihil sit ad ufrumlibet ex præmissa hypothesi, manifestat subdens  quod, si omnis affirmatio vel negatio determinate  Codd. ABCE legunt: sequetur de necessitate quod etc.; et est idem  sensus, uti patet.  C) In singularibus propositionibus futuris. In codd. deest futuris:  quod quidem non solum non est necessarium apponere, sed videtur  etiam superfluum: nam generica est hoc loco sententia expressa (nempe  non posse oppositas propositiones de singularibus esse simul veras), ad  probandum quod immediate supra dictum est, scilicet quod neque etiam  oppositæ enunciationes de singularibus et futuris possunt esse simul veræ.  ἢ) Ista duo se convertibiliter consequuntur etc. Ita recte codd. Edit.  Piana omittit se, et non examussim reddit sensum de mutua consequutione propositionum et rerum, quam s. Thomas inculcat. - Cod. B: ef  ex  hoc probat consequenter quod ista duo se convertibiliter sequuntur.  Cod. C: et. hoc probat consequenter quod etc.  8) Et hoc est quod manifestat consequenter etc. Hæc lectio est  codd,  Edd. P. et Ven.: et hoc est quod manifestat consequenter dicens: Nam si verum est dicere etc. Nam si verum est dicere quod  album sit, ex necessitate etc.  Codd. AC: dicens quia si verum etc.   sit.  A: SE nOn ila in  re  ACDE. - BP.: ?/187ititur.  *Bc: ex hoc ergo.   A: Sunt de.-BCE:  sint de.   Ut omittitur ab  ACE.  pg: utrumque, et  ita infra.    Sunt ex codd.  De generatione et corruptio216 cap. xi, n. I.Comment. s. Th.  lect. xr.  æ  62  sit vera, oportet quod vel ille qui affirmat vel  ille qui negat dicat verum; et sic* tollitur id quod  est  quod non potest non fieri idem significat cum  eo  ad utrumlibet: quia, si esset aliquid ad utrumlibet, similiter se haberet ad hoc quod fieret vel  non fierel*, et non magis ad unum quam ad alterum.  Est autem considerandum quod Philosophus  non   Supra in hoc  ipso num.  excludit hic expresse contingens quod est ut  in pluribus, duplici ratione. Primo quidem, quia  tale contingens non excludit quin altera oppositarum enunciationum determinate sit vera et altera falsa, ut dictum est. - Secundo, quia remoto  contingenti quod est in paucioribus, quod a casu  accidit,  in  removetur  per  consequens  contingens  quod est ut in pluribus: nihil enim differt? id quod  est  est  quod est impossibile non fieri. Et quod impossibile  non  fieri  idem significat cum eo  quod est necesse fieri, ut in secundo plenius dicetur ^, Sequitur ergo ex præmissis quod omnia,  quæ futura sunt, necesse est fieri. Ex quo sequitur ulterius, quod nihil sit neque ad utrumlibet  neque a casu, quia illud quod accidit a casu non  est  ex  necessitate, sed ut in paucioribus; hoc autem relinquit pro inconvenienti; ergo et primum  est  falsum, scilicet quod omne quod est verum  esse, verum fuerit determinate dicere esse futurum ἢ.  11.  Ad  cuius   p:  relinquitur.  *p: fuit verum  determinate esse  evidentiam considerandum est f"wrwm.  quod cum verum hoc significet ut dicatur aliquid  esse  quod est, hoc modo est aliquid verum, quo  habet esse. Cum autem aliquid est in. præsenti  habet esse in seipso, et ideo vere potest dici de  eo  quod est: sed quamdiu aliquid est futurum,   Cf. sup., n. 6. Anc  :  simitudinem,sed erronee.  pluribus ab eo quod est in paucioribus,  nisi quod deficit in minori parte.  10. Deinde cum dicit: Amplius si est album etc.,  ponit secundam rationem ad ostendendum prædictam dissimilitudinem *, ducendo ad impossibile.  Futurum non est  in seipso sed aliqualiter  causa.  "  in  sua  ABE,-P. : Qulem.  Cf. not. f.  "Βα:  de præsenli, antea verum fuerit.   Codd. : quæ  iam facta sunt.    BC. - P.: quod.  AD: impossibilia.- &: compossibilia.   Esse deest in  ABC: imo ina desunt etiam szgniJicatione  sed est mendum.  nondum est in seipso, est tamen aliqualiter in  sua causa: quod quidem contingit tripliciter. - Uno  modo, ut sic sit in sua causa ut ex necessilate ex ea  proveniat; et tunc determinate habet esse in sua  causa; unde determinate potest dici de eo quod  erit. - Alio modo, aliquid est in sua causa, ut quæ  habet inclinationem ad suum effectum, quæ tamen iZmpediri polest; unde et hoc determinatum  est in sua causa, sed mutabiliter; et sic de hoc  vere  dici potest, hoc erit, sed non per omnimodam certitudinem. - Tertio, aliquid est in sua causa  pure in potentia, quæ etiam non magis est determinata ad unum quam ad aliud; unde relinquitur  Si enim similiter se habet veritas et falsitas in  præsentibus et futuris, sequitur ut quidquid verum est de præsenti, etiam fuerit verum de futuro, eo modo quo est verum de præsenti. Sed  determinate nunc est verum dicere de aliquo singulari quod est album; ergo primo, idest antequam illud fieret album, erat verum dicere quoniam hoc erit album. Sed eadem ratio videtur  esse in propinquo et in remoto; ergo si ante unum  diem verum fuit dicere quod hoc erit album,  sequitur quod semper fuit verum dicere de quolibet eorum, quæ facta sunt, quod erit. Si autem  semper est verum dicere de præsenti quoniam est,  vel de futuro quoniam erit, non potest hoc non  esse  veri ;  vel non futurum esse. Cuius consequentiæ  ratio patet, quia ista duo sunt incompossibilia *,  quod aliquid vere dicatur esse *, et quod non sit.  Nam hoc includitur in significatione veri, ut sit  id quod dicitur. Si ergo ponitur verum esse id  quod dicitur de præsenti vel de futuro, non potest  esse quin illud sit præsens vel futurum. Sed  t) Oportet quod vel ille qui affirmat vel ille qui negat dicat verum;  et sic etc. Exponit hic s. Doctor verba illa Aristotelis: ἢ γὰρ ὁ φὰς  ἀληθεύσει, ἢ ὁ ἀποφάς" ὁμοίως γὰρ etc. Porro Waitz lectioni ἀληθεύσει  (verum dicet) præfert ἀληθεύει (verum dicit). « Namque, ait, si legimus  »  Vv  ἀληθεύσει, non ex animo Aristoteles defendere videbitur sententiam,  uam ut refutaret veram esse posuit et suam fecit. Futurum tempus  ἀληθεύσει non aliter videtur explicari posse quam ita, ut Aristoteles divy  vvv  cat: - Si igitur ponimus præstitutum esse quid verum sit in rebus futuris, quid falsum (quod equidem non concedo), aut qui affirmat, aut qui  negat recte dicet, hoc est aut affirmantem aut negantem recte dicere  concedendum erit. Quoniam autem habuimus tempus præsens vs. 3  »  »  οἵ 5, quod longe maiorem vim habet, idem hic quoque retinere non dubitavimus » (Aristotelis Organon græce, Ed. cit., pag. 340). Ut ut sit  de hac subtili interpretatione Waitz, mens Aristotelis manifesta est in  utraque lectione, consentiente eodem Auctore. Tum Boethius tum  s. Thomas legunt ἀληθεύει.  x) Ad hoc quod fieret vel non fieret. Ita codd. omnes.  Ed. Piana  cum Venetis edd.: ad hoc, fieri vel non fieri. Hæc lectio sustineri  potest; sed quia prima et magis expedita est quoad formam, et auctoritate nititur codd. sufficitur Pianæ.  Cod. A omittit illa verba: quia si  esset aliquid ad utrumlibet. Sed est mendum manifestum.  )) Nihil enim differt etc. Codd. ABC: im hoc enim (A: nmihil  etiam; C corrupte: in hic) differt id quod est in pluribus ab eo quod  est semper et ex (A, de) necessitate, quod deficit in minori (A, in  minori corrigitur in maiori) parte. Quæ lectio non est acceptanda. Assignatur enim a s. 'Thoma ratio cur, remoto contingenti quod est ut in  paucioribus, removeatur contingens quod est ut in pluribus: quæ ratio est convenientia inter utrumque contingens. Extra igitur rem est lectio codd. ABC, per quam contingens non cum contingenti, sed cum  necessario comparatur.  quod nullo modo potest de aliquo eorum  determinate dici quod sit futurum, sed quod sit  vel non sit ".  12. Deinde cum dicit: A4 vero neque quoniam etc.,  ostendit quod veritas non omnino deest in singularibus futuris utrique oppositorum; et primo,  proponit quod intendit dicens quod sicut non est  verum dicere* quod in talibus alterum oppositorum sit verum determinate, sic non est verum  9) Ut in secundo plenius dicetur. Cum Commentaria sua in II lib.  non compleverit 85. Thomas, lector inveniet in supplemento Caietani,  lect. x, quæ in s. Doctore desunt. Post illa verba, quin illud sit præsens vel futurum, cod. B prosequitur: sed quia non potest non fieri  impossibile idem significat etc. Et cod. C: sed quod non potest non fieri  et quod impossibile est non fieri. Evidenter in hac secunda lectione desiderantur verba idem significat. Lectio autem cod. B est intricata et  absurda.  v) Sed quod sit vel non sit. Hanc lectionem omnium nostrorum  codd. et ed. a sufficimus lectioni Pianæ: meque quod sit vel non sit,  nempe, futurum. Sensus editionis Pianæ est quod futurum, de quo est  sermo, neque est determinate futurum, neque est determinate non futurum. Sensus codd. est quod futurum ipsum aut est futurum, aut non est  futurum. Quod in sensu indeterminato seu disiunctivo et vi propositionis  est verissimum, quia inter est futurum et non est futurum non datur  medium. Nihilominus si membra disiunctionis absolute sumantur dici nequit quod alterutrum sit determinate futurum, vel quod sit determinate  non futurum, ut editio Piana significat (Cf. lect. xv, n. 4). Lectio tamen  codd. magis placet ratione contextus; quia revera cum iam præmissum  immediate fuerit quod nullo modo potest de aliquo eorum determinate  dici quod sit futurum, inutile est repetere neque quod sit; sed inculcanda est veritas propositionis hypotheticæ disiunctivæ quod sit vel non  sit, quam in n. seq. cum Aristotele late probat s. Thomas.  E) Quod sicut non est verum dicere etc. Ita legunt codd. DE Cod. A  legit: quod sicut non est verum dicere quod in talibus alterum oppositorum, nec si dicamus etc. Codd. BC: quod sicut non est verum  (B non verum) dicere quod in talibus alterum oppositorum sit verum,  ut si dicamus etc. Vitiosæ lectiones, quæ tamen innuunt eam, quam  integre exhibent codd. DE. P. et Ven. edd.: quod mon est verum  dicere quod in talibus alterum oppositorum non sit verum, ut si di"ΒΟ: ΖΩ͂  d autem est et omittunt ferto.   Codd. omittunt  etiam. - ABCE infra:  quam ad alterum.  *g: non continp:  git vere dicere.   μὲ  .  dicamus.  scilicet  Etnihil...non  esse  quod est.  Omnia omittuntur in cod. 4, sed  est mendum.  "i  m  Ὁ,  TM  oe  S  ET  RET  ΥΥΤΥ  dicere   63  possibilis, scilicet quod veritas desit utrique oppositorum.  Secundam rationem ponit; ibi: Adhuc si verum  est etc. Quæ talis est: si verum est dicere aliquid,  sequitur quod illud sit; puta si verum est dicere  quod aliquid sit magnum et album, sequitur utraCAP. IX, LECT. XIII  quod non utrumque sit verum ; ut si  quod dicamus *, neque erit, neque non erit; secundo, ibi: Primum enim cum sit etc., probat propositum duabus rationibus.  Quarum prima talis est: affirmatio et negatio  dividunt verum et falsum, quod patet ex definitione veri et falsi: nam nihil aliud est verum quam  esse quod est, vel non esse quod non est; et nihil  aliud est falsum quam esse quod non est, vel non  esse quod est *; et sic oportet quod si affirmatio  sit falsa, quod negatio sit vera; et e converso. Sed  secundum prædictam positionem affirmatio est  falsa, qua dicitur, Aoc erit; nec tamen negatio est  vera: et similiter negatio erit falsa, affirmatione  non existente vera; ergo prædicta positio est imque esse. Et ita de futuro sicut de præsenti: sequitur enim esse cras, si verum est dicere quod  erit cras. Si ergo vera est prædicta positio dicens  quod neque cras erit, neque non erit, oportebit  neque fieri, neque non fieri: quod est contra  rationem eius quod est ad utrumlibet, quia quod  est ad utrumlibet se habet ad alterutrum *; ut navale bellum cras erit, vel non erit. Et ita ex hoc  sequitur idem inconveniens quod in præmissis.  camus quod neque erit, neque non erit. Hæc lectio Piana nulla ratione sustineri potest, quia contradicit eis, quæ s. Thomas præmiserat  ac  probaverat supra quoad primam partem, et quoad alteram partem  probatin  hoc numero. Dixerat enim supra n. 7 quod Aristoteles primo  ostendit quod in singularibus et futuris non semper potest determinate  attribui veritas alteri oppositorum; et ad hoc probandum ordinantur rationes, quas s. Thomas late exponit eodem m. 7 et seqq. Secundo dixerat ab Aristotele ostendi quod non potest esse quod in singularibus  et futuris utrumque oppositorum veritate careat; et hoc probatur in hoc  numero 12. Porro lectio codd. DE hanc divisionem servat, et adæquate  ac  ex ordine exhibet. At in Piana verba, nom est verum dicere quod in  talibus (nempe singularibus futuris) alferum oppositorum non sit verum contradicunt thesi probatæ in numeris præcedentibus, scilicet quod  non est verum quod in singularibus futuris alterum oppositorum sit  determinate verum; deinde contradicunt thesi enunciatæ et probatæ in  hoc numero, nempe veritatem non omnino deesse in singularibus futuris  utrique oppositorum. Ergo de veritate in ordine ad utrumque oppositorum sermo est, cum tamen Piana nonnisi de veritate unius oppositorum  (alterum oppositorum ) mentionem faciat, redeundo nempe ad primam  thesim. Denique quæ sequuntur (uf si dicamus etc.) sunt perspicua  quidem in codd., sed in Piana vix ac né vix quidem locum habent:  etenim propositio neque erit, neque non erit, est de sensu coniunctivo,  de  utroque nempe oppositorum, et tamen Piana præmittit sensum  disiunctivum, videlicet alterum oppositorum.  Æ: utrumque.  ABC erronee: ad  alterum; etomitt.  cras erit vel non  erit.  ITERUM DE PROPOSITIONIBUS SINGULARIBUS DE FUTURO  IN MATERIA CONTINGENTI  DE CONTINGENTIA IN REBUS DEQUE CONTINGENTIÆ RADICIBUS  Τὰ μὲν δὴ συμβαίνοντα ἄτοπα ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἕτερα; εἴπερ πάσης καταφάσεως χαὶ ἀποφάσεως, ἢ ἐπὶ  τῶν καθόλου λεγομένων ὡς καθόλου, 7 ἐπὶ τῶν καθ᾽  ἕκαστον, ἀνάγκη τῶν ἀντιχειμένων εἶναι τὴν μὲν  ἀληθῆ, τὴν δὲ ψευδῆ, μηδὲν δὲ ὁπότερ᾽ ἔτυχεν εἶναι  ἐν τοῖς γινομένοις, ἀλλο πάντα εἶναι͵ καὶ γίγνεσθαι  ἐξ ἀνάγκης" ὦστε οὔτε βουλεύεσθαι δέοι dv, οὔτε  πραγματεύεσθαι" ὡς ἐοὶνν μὲν τοδὶ ποιήσωμεν, ἔσται  τοδί’ ἐὰν δὲ μὴ τοδί, οὐχ ἔσται τοδί.  Οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ εἰς μυριοστὸν ἔτος τὸν μὲν φάναι  τοῦτο ἔσεσθαι, τὸν δὲ μὴ φάναι: ὥστε ἐξ ἀνάγκης  ἔσεσθαι, ὁποτερονοῦν αὐτῶν ἀληθὲς ἣν εἰπεῖν τότε.  ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ ποῦτο διαφέρει, εἴ τινες εἶπον τὴν ἀντίγὰρ  φασιν, ἢ μὴ εἶπον’ δῆλον Y3o ὅτι οὕτως ἔ ει τὸ πράγμᾶάτα; κἂν μὴ ὁ μὲν καταφήσῃ τι, ὁ δὲ ἀποφήσῃ.  οὐδὲ  διὰ τὸ καταφαθῆναι ἢ ἀποφαθῆναι ἔσται  ἢ οὐχ ἔσται οὐδ᾽ εἰς μυριοστὸν ἔτος μᾶλλον ἢ ἐν  ὁποσῳοῦν χρόνῳ. Ὥστε εἰ ἐν ἅπαντι τῷ χρόνῳ οὕτως εἶχεν͵ dios τὸ ἕτερον ἀληθεύεσθαι, ἀναγκαῖον  Ἣν  τοῦτο γενέσθαι, χαὶ ἕχαστον τῶν γενομένον ἀεὶ  οὕτως εἶχεν, ὥστε ἐξ ἀνάγκης γενέσθαι. Ὅ τε γορ  ἀληθῶς εἰπέ τις ὅτι ἔσται, οὐχ olóves μη γενέσθαι,  χαὶ τὸ γενόμενον, ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν ἀεὶ ὅτι ἔσται.  Εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα - ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἐστὶν ἀρχὴ τῶν  ἐσομένον xal ἀπὸ τοῦ βουλεύεσθαι, xal ἀπὸ τοῦ  πρᾶξαί τι,  Ξ  xal ὅτι ὅλος ἔστιν ἐν τοῖς μη ἀεὶ ἐνεργοῦσι τὸ δυνατὸν  εἶναι καὶ μὴ ὁμοίως" ἐν οἷς ἄμφω ἐνδέχεται καὶ τὸ  εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι, ὥστε καὶ τὸ γενέσθαι χαὶ τὸ  μὴ γενέσθαι:  καὶ πολλο ἡμῖν δῆλα ἐστιν οὕτως ἔχοντα, οἷον τουτὶ  τὸ ἱμάτιον δυνατόν ἐστι διατμηθήναι, xxl οὐ διατμηθήσεται, ἀλλ ἔμπροσθεν κατατριβήσεται" ὁμοίως  δὲ xal τὸ μὴ διατμηθῆναι δυνατόν" οὐ γὰρ ἂν ὑπῆρχε  τὸ ἔμπροσθεν αὐτὸ κατατριβῆναι, εἴ γε μὴ δυνατὸν  ἦν τὸ μὴ διατυιηθῆναι"  ὥστε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων γενέσεων, ὅσαι χατὰ δύναμιν  λέγονται τὴν τοιαύτην. Φανερὸν ἄρα ὅτι οὐχ ἅπαντα  ἐξ ἀνάγκης οὔτ᾽ ἔστιν οὔτε γίνεται, ἀλλὰ τὰ μὲν  ὁπότερ ἔτυχε, xal οὐδὲν μᾶλλον ἡ κατάφασις 7 ἡ  ἀπόφασις ἀληθής; τὰ δὲ μᾶλλον μέν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ  πολὺ θάτερον' οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἐνδέχεται γενέσται καὶ  θάτερον, θάτερον δὲ μή.  SvNoPsis. 1. Textus argumentum, et partitio.—- 2. Si oppositarum enunciationum de futuro contingenti in singularibus una  esset determinate vera, et altera determinate falsa, sequerentur tria inconvenientia: 19, omnia essent ex necessitate; consequenter 29, non oporteret de aliquo consiliari; 39, omnes actiones  humanæ quæ sunt propter aliquem finem essent superfluæ.  3. Probatur huiusmodi inconvenientia sequi; et primo ex vi enunciationum; 4. Secundo ex parte rei enunciatæ.- 5. Quæ quidem inconvenientia admitti nequeunt; et primo, quia auferunt  libertatem humanam.- 6. Deinde, quia in aliis rebus tollunt naturam potentialitatis, seu. contingentiæ.— 7. Totum declaratur  exemplis sensibilibus.- 8. Reiectis quibusdam falsis sententiis, statuitur necessarium esse illud quod in sua natura determinatum  est  solum ad esse; impossibile quod est determinatum solum ad  non esse; possibile quod neque ad esse neque ad non esse est determinatum, sive se habeat magis ad unum quam ad aliud, sive  æqualiter ad utrumque: quo casu possibile magis proprie dicitur  contingens ad utrumlibet.- 9. Possibilitas, seu potentia passiva  materiæ ad utrumque non est sufficiens ratio contingentiæ, nisi  addatur ex parte potentiæ activæ quod non sit omnino determiQuæ ergo contingunt inconvenientia haec sunt et ptanda. Assignatur enim a s. 'Thoma ratio cur, remoto contingenti quod est ut in  paucioribus, removeatur contingens quod est ut in pluribus: quae ratio est convenientia inter utrumque contingens. Extra igitur rem est lectio codd. ABC, per quam contingens non cum contingenti, sed cum  necessario comparatur.  quod nullo modo potest de aliquo eorum  determinate dici quod sit futurum, sed quod sit  vel non sit ".  12. Deinde cum dicit: A4 vero neque quoniam etc.,  ostendit quod veritas non omnino deest in singularibus futuris utrique oppositorum; et primo,  proponit quod intendit dicens quod sicut non est  verum dicere* quod in talibus alterum oppositorum sit verum determinate, sic non est verum  9) Ut in secundo plenius dicetur. Cum Commentaria sua in II lib.  non compleverit 85. Thomas, lector inveniet in supplemento Caietani,  lect. x, quae in s. Doctore desunt. Post illa verba, quin illud sit praesens vel futurum, cod. B prosequitur: sed quia non potest non fieri  impossibile idem significat etc. Et cod. C: sed quod non potest non fieri  et quod impossibile est non fieri. Evidenter in hac secunda lectione desiderantur verba idem significat. Lectio autem cod. B est intricata et  absurda.  v) Sed quod sit vel non sit. Hanc lectionem omnium nostrorum  codd. et ed. a sufficimus lectioni Pianæ: meque quod sit vel non sit,  nempe, futurum. Sensus editionis Pianæ est quod futurum, de quo est  sermo, neque est determinate futurum, neque est determinate non futurum. Sensus codd. est quod futurum ipsum aut est futurum, aut non est  futurum. Quod in sensu indeterminato seu disiunctivo et vi propositionis  est verissimum, quia inter est futurum et non est futurum non datur  medium. Nihilominus si membra disiunctionis absolute sumantur dici nequit quod alterutrum sit determinate futurum, vel quod sit determinate  non futurum, ut editio Piana significat (Cf. lect. xv, n. 4). Lectio tamen  codd. magis placet ratione contextus; quia revera cum iam præmissum  immediate fuerit quod nullo modo potest de aliquo eorum determinate  dici quod sit futurum, inutile est repetere neque quod sit; sed inculcanda est veritas propositionis hypotheticæ disiunctivæ quod sit vel non  sit, quam in n. seq. cum Aristotele late probat s. Thomas.  E) Quod sicut non est verum dicere etc. Ita legunt codd. DE Cod. A  legit: quod sicut non est verum dicere quod in talibus alterum oppositorum, nec si dicamus etc. Codd. BC: quod sicut non est verum  (B non verum) dicere quod in talibus alterum oppositorum sit verum,  ut si dicamus etc. Vitiosæ lectiones, quæ tamen innuunt eam, quam  integre exhibent codd. DE. P. et Ven. edd.: quod mon est verum  dicere quod in talibus alterum oppositorum non sit verum, ut si di"ΒΟ: ΖΩ͂  d autem est et omittunt ferto.   Codd. omittunt  etiam. - ABCE infra:  quam ad alterum.  *g: non continp:  git vere dicere.   μὲ  .  dicamus.  scilicet  Etnihil...non  esse  quod est.  Omnia omittuntur in cod. 4, sed  est mendum.  "i  m  Ὁ,  TM  oe  S  ET  RET  ΥΥΤΥ  dicere   63  possibilis, scilicet quod veritas desit utrique oppositorum.  Secundam rationem ponit; ibi: Adhuc si verum  est etc. Quæ talis est: si verum est dicere aliquid,  sequitur quod illud sit; puta si verum est dicere  quod aliquid sit magnum et album, sequitur utraCAP. IX, LECT. XIII  quod non utrumque sit verum ; ut si  quod dicamus *, neque erit, neque non erit; secundo, ibi: Primum enim cum sit etc., probat propositum duabus rationibus.  Quarum prima talis est: affirmatio et negatio  dividunt verum et falsum, quod patet ex definitione veri et falsi: nam nihil aliud est verum quam  esse quod est, vel non esse quod non est; et nihil  aliud est falsum quam esse quod non est, vel non  esse quod est *; et sic oportet quod si affirmatio  sit falsa, quod negatio sit vera; et e converso. Sed  secundum prædictam positionem affirmatio est  falsa, qua dicitur, Aoc erit; nec tamen negatio est  vera: et similiter negatio erit falsa, affirmatione  non existente vera; ergo prædicta positio est imque esse. Et ita de futuro sicut de præsenti: sequitur enim esse cras, si verum est dicere quod  erit cras. Si ergo vera est prædicta positio dicens  quod neque cras erit, neque non erit, oportebit  neque fieri, neque non fieri: quod est contra  rationem eius quod est ad utrumlibet, quia quod  est ad utrumlibet se habet ad alterutrum *; ut navale bellum cras erit, vel non erit. Et ita ex hoc  sequitur idem inconveniens quod in præmissis.  camus quod neque erit, neque non erit. Hæc lectio Piana nulla ratione sustineri potest, quia contradicit eis, quæ s. Thomas præmiserat  ac  probaverat supra quoad primam partem, et quoad alteram partem  probatin  hoc numero. Dixerat enim supra n. 7 quod Aristoteles primo  ostendit quod in singularibus et futuris non semper potest determinate  attribui veritas alteri oppositorum; et ad hoc probandum ordinantur rationes, quas s. Thomas late exponit eodem m. 7 et seqq. Secundo dixerat ab Aristotele ostendi quod non potest esse quod in singularibus  et futuris utrumque oppositorum veritate careat; et hoc probatur in hoc  numero 12. Porro lectio codd. DE hanc divisionem servat, et adæquate  ac  ex ordine exhibet. At in Piana verba, nom est verum dicere quod in  talibus (nempe singularibus futuris) alferum oppositorum non sit verum contradicunt thesi probatæ in numeris præcedentibus, scilicet quod  non est verum quod in singularibus futuris alterum oppositorum sit  determinate verum; deinde contradicunt thesi enunciatæ et probatæ in  hoc numero, nempe veritatem non omnino deesse in singularibus futuris  utrique oppositorum. Ergo de veritate in ordine ad utrumque oppositorum sermo est, cum tamen Piana nonnisi de veritate unius oppositorum  (alterum oppositorum ) mentionem faciat, redeundo nempe ad primam  thesim. Denique quæ sequuntur (uf si dicamus etc.) sunt perspicua  quidem in codd., sed in Piana vix ac né vix quidem locum habent:  etenim propositio neque erit, neque non erit, est de sensu coniunctivo,  de  utroque nempe oppositorum, et tamen Piana præmittit sensum  disiunctivum, videlicet alterum oppositorum. Æ: utrumque.  ABC erronee: ad  alterum; etomitt.  cras erit vel non  erit.  ITERUM DE PROPOSITIONIBUS SINGULARIBUS DE FUTURO  IN MATERIA CONTINGENTI  DE CONTINGENTIA IN REBUS DEQUE CONTINGENTIÆ RADICIBUS  Τὰ μὲν δὴ συμβαίνοντα ἄτοπα ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἕτερα; εἴπερ πάσης καταφάσεως χαὶ ἀποφάσεως, ἢ ἐπὶ  τῶν καθόλου λεγομένων ὡς καθόλου, 7 ἐπὶ τῶν καθ᾽  ἕκαστον, ἀνάγκη τῶν ἀντιχειμένων εἶναι τὴν μὲν  ἀληθῆ, τὴν δὲ ψευδῆ, μηδὲν δὲ ὁπότερ᾽ ἔτυχεν εἶναι  ἐν τοῖς γινομένοις, ἀλλο πάντα εἶναι͵ καὶ γίγνεσθαι  ἐξ ἀνάγκης" ὦστε οὔτε βουλεύεσθαι δέοι dv, οὔτε  πραγματεύεσθαι" ὡς ἐοὶνν μὲν τοδὶ ποιήσωμεν, ἔσται  τοδί’ ἐὰν δὲ μὴ τοδί, οὐχ ἔσται τοδί.  Οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ εἰς μυριοστὸν ἔτος τὸν μὲν φάναι  τοῦτο ἔσεσθαι, τὸν δὲ μὴ φάναι: ὥστε ἐξ ἀνάγκης  ἔσεσθαι, ὁποτερονοῦν αὐτῶν ἀληθὲς ἣν εἰπεῖν τότε.  ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ ποῦτο διαφέρει, εἴ τινες εἶπον τὴν ἀντίγὰρ  φασιν, ἢ μὴ εἶπον’ δῆλον Y3o ὅτι οὕτως ἔ ει τὸ πράγμᾶάτα; κἂν μὴ ὁ μὲν καταφήσῃ τι, ὁ δὲ ἀποφήσῃ.  οὐδὲ  διὰ τὸ καταφαθῆναι ἢ ἀποφαθῆναι ἔσται  ἢ οὐχ ἔσται οὐδ᾽ εἰς μυριοστὸν ἔτος μᾶλλον ἢ ἐν  ὁποσῳοῦν χρόνῳ. Ὥστε εἰ ἐν ἅπαντι τῷ χρόνῳ οὕτως εἶχεν͵ dios τὸ ἕτερον ἀληθεύεσθαι, ἀναγκαῖον  Ἣν  τοῦτο γενέσθαι, χαὶ ἕχαστον τῶν γενομένον ἀεὶ  οὕτως εἶχεν, ὥστε ἐξ ἀνάγκης γενέσθαι. Ὅ τε γορ  ἀληθῶς εἰπέ τις ὅτι ἔσται, οὐχ olóves μη γενέσθαι,  χαὶ τὸ γενόμενον, ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν ἀεὶ ὅτι ἔσται.  Εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα - ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἐστὶν ἀρχὴ τῶν  ἐσομένον xal ἀπὸ τοῦ βουλεύεσθαι, xal ἀπὸ τοῦ  πρᾶξαί τι,  Ξ  xal ὅτι ὅλος ἔστιν ἐν τοῖς μη ἀεὶ ἐνεργοῦσι τὸ δυνατὸν  εἶναι καὶ μὴ ὁμοίως" ἐν οἷς ἄμφω ἐνδέχεται καὶ τὸ  εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι, ὥστε καὶ τὸ γενέσθαι χαὶ τὸ  μὴ γενέσθαι:  καὶ πολλο ἡμῖν δῆλα ἐστιν οὕτως ἔχοντα, οἷον τουτὶ  τὸ ἱμάτιον δυνατόν ἐστι διατμηθήναι, xxl οὐ διατμηθήσεται, ἀλλ ἔμπροσθεν κατατριβήσεται" ὁμοίως  δὲ xal τὸ μὴ διατμηθῆναι δυνατόν" οὐ γὰρ ἂν ὑπῆρχε  τὸ ἔμπροσθεν αὐτὸ κατατριβῆναι, εἴ γε μὴ δυνατὸν  ἦν τὸ μὴ διατυιηθῆναι"  ὥστε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων γενέσεων, ὅσαι χατὰ δύναμιν  λέγονται τὴν τοιαύτην. Φανερὸν ἄρα ὅτι οὐχ ἅπαντα  ἐξ ἀνάγκης οὔτ᾽ ἔστιν οὔτε γίνεται, ἀλλὰ τὰ μὲν  ὁπότερ ἔτυχε, xal οὐδὲν μᾶλλον ἡ κατάφασις 7 ἡ  ἀπόφασις ἀληθής; τὰ δὲ μᾶλλον μέν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ  πολὺ θάτερον' οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἐνδέχεται γενέσται καὶ  θάτερον, θάτερον δὲ μή.  SvNoPsis. 1. Textus argumentum, et partitio.—- 2. Si oppositarum enunciationum de futuro contingenti in singularibus una  esset determinate vera, et altera determinate falsa, sequerentur tria inconvenientia: 19, omnia essent ex necessitate; consequenter 29, non oporteret de aliquo consiliari; 39, omnes actiones  humanæ quæ sunt propter aliquem finem essent superfluæ.  3. Probatur huiusmodi inconvenientia sequi; et primo ex vi enunciationum; 4. Secundo ex parte rei enunciatæ.- 5. Quæ quidem inconvenientia admitti nequeunt; et primo, quia auferunt  libertatem humanam.- 6. Deinde, quia in aliis rebus tollunt naturam potentialitatis, seu. contingentiæ.— 7. Totum declaratur  exemplis sensibilibus.- 8. Reiectis quibusdam falsis sententiis, statuitur necessarium esse illud quod in sua natura determinatum  est  solum ad esse; impossibile quod est determinatum solum ad  non esse; possibile quod neque ad esse neque ad non esse est determinatum, sive se habeat magis ad unum quam ad aliud, sive  æqualiter ad utrumque: quo casu possibile magis proprie dicitur  contingens ad utrumlibet.- 9. Possibilitas, seu potentia passiva  materiæ ad utrumque non est sufficiens ratio contingentiæ, nisi  addatur ex parte potentiæ activæ quod non sit omnino determiQuæ ergo contingunt inconvenientia hæc sunt et ptanda. Assignatur enim a s. 'Thoma ratio cur, remoto contingenti quod est ut in  paucioribus, removeatur contingens quod est ut in pluribus: quæ ratio est convenientia inter utrumque contingens. Extra igitur rem est lectio codd. ABC, per quam contingens non cum contingenti, sed cum  necessario comparatur.  quod nullo modo potest de aliquo eorum  determinate dici quod sit futurum, sed quod sit  vel non sit ".  12. Deinde cum dicit: A4 vero neque quoniam etc.,  ostendit quod veritas non omnino deest in singularibus futuris utrique oppositorum; et primo,  proponit quod intendit dicens quod sicut non est  verum dicere* quod in talibus alterum oppositorum sit verum determinate, sic non est verum  9) Ut in secundo plenius dicetur. Cum Commentaria sua in II lib.  non compleverit 85. Thomas, lector inveniet in supplemento Caietani,  lect. x, quæ in s. Doctore desunt. Post illa verba, quin illud sit præsens vel futurum, cod. B prosequitur: sed quia non potest non fieri  impossibile idem significat etc. Et cod. C: sed quod non potest non fieri  et quod impossibile est non fieri. Evidenter in hac secunda lectione desiderantur verba idem significat. Lectio autem cod. B est intricata et  absurda.  v) Sed quod sit vel non sit. Hanc lectionem omnium nostrorum  codd. et ed. a sufficimus lectioni Pianæ: meque quod sit vel non sit,  nempe, futurum. Sensus editionis Pianæ est quod futurum, de quo est  sermo, neque est determinate futurum, neque est determinate non futurum. Sensus codd. est quod futurum ipsum aut est futurum, aut non est  futurum. Quod in sensu indeterminato seu disiunctivo et vi propositionis  est verissimum, quia inter est futurum et non est futurum non datur  medium. Nihilominus si membra disiunctionis absolute sumantur dici nequit quod alterutrum sit determinate futurum, vel quod sit determinate  non futurum, ut editio Piana significat (Cf. lect. xv, n. 4). Lectio tamen  codd. magis placet ratione contextus; quia revera cum iam præmissum  immediate fuerit quod nullo modo potest de aliquo eorum determinate  dici quod sit futurum, inutile est repetere neque quod sit; sed inculcanda est veritas propositionis hypotheticæ disiunctivæ quod sit vel non  sit, quam in n. seq. cum Aristotele late probat s. Thomas.  E) Quod sicut non est verum dicere etc. Ita legunt codd. DE Cod. A  legit: quod sicut non est verum dicere quod in talibus alterum oppositorum, nec si dicamus etc. Codd. BC: quod sicut non est verum  (B non verum) dicere quod in talibus alterum oppositorum sit verum,  ut si dicamus etc. Vitiosæ lectiones, quæ tamen innuunt eam, quam  integre exhibent codd. DE. P. et Ven. edd.: quod mon est verum  dicere quod in talibus alterum oppositorum non sit verum, ut si di"ΒΟ: ΖΩ͂  d autem est et omittunt ferto.   Codd. omittunt  etiam. - ABCE infra:  quam ad alterum.  *g: non continp:  git vere dicere.   μὲ  .  dicamus.  scilicet  Etnihil...non  esse  quod est.  Omnia omittuntur in cod. 4, sed  est mendum.  "i  m  Ὁ,  TM  oe  S  ET  RET  ΥΥΤΥ  dicere   63  possibilis, scilicet quod veritas desit utrique oppositorum.  Secundam rationem ponit; ibi: Adhuc si verum  est etc. Quæ talis est: si verum est dicere aliquid,  sequitur quod illud sit; puta si verum est dicere  quod aliquid sit magnum et album, sequitur utraCAP. IX, LECT. XIII  quod non utrumque sit verum ; ut si  quod dicamus *, neque erit, neque non erit; secundo, ibi: Primum enim cum sit etc., probat propositum duabus rationibus.  Quarum prima talis est: affirmatio et negatio  dividunt verum et falsum, quod patet ex definitione veri et falsi: nam nihil aliud est verum quam  esse quod est, vel non esse quod non est; et nihil  aliud est falsum quam esse quod non est, vel non  esse quod est *; et sic oportet quod si affirmatio  sit falsa, quod negatio sit vera; et e converso. Sed  secundum prædictam positionem affirmatio est  falsa, qua dicitur, Aoc erit; nec tamen negatio est  vera: et similiter negatio erit falsa, affirmatione  non existente vera; ergo prædicta positio est imque esse. Et ita de futuro sicut de præsenti: sequitur enim esse cras, si verum est dicere quod  erit cras. Si ergo vera est prædicta positio dicens  quod neque cras erit, neque non erit, oportebit  neque fieri, neque non fieri: quod est contra  rationem eius quod est ad utrumlibet, quia quod  est ad utrumlibet se habet ad alterutrum *; ut navale bellum cras erit, vel non erit. Et ita ex hoc  sequitur idem inconveniens quod in præmissis.  camus quod neque erit, neque non erit. Hæc lectio Piana nulla ratione sustineri potest, quia contradicit eis, quæ s. Thomas præmiserat  ac  probaverat supra quoad primam partem, et quoad alteram partem  probatin  hoc numero. Dixerat enim supra n. 7 quod Aristoteles primo  ostendit quod in singularibus et futuris non semper potest determinate  attribui veritas alteri oppositorum; et ad hoc probandum ordinantur rationes, quas s. Thomas late exponit eodem m. 7 et seqq. Secundo dixerat ab Aristotele ostendi quod non potest esse quod in singularibus  et futuris utrumque oppositorum veritate careat; et hoc probatur in hoc  numero 12. Porro lectio codd. DE hanc divisionem servat, et adæquate  ac  ex ordine exhibet. At in Piana verba, nom est verum dicere quod in  talibus (nempe singularibus futuris) alferum oppositorum non sit verum contradicunt thesi probatæ in numeris præcedentibus, scilicet quod  non est verum quod in singularibus futuris alterum oppositorum sit  determinate verum; deinde contradicunt thesi enunciatæ et probatæ in  hoc numero, nempe veritatem non omnino deesse in singularibus futuris  utrique oppositorum. Ergo de veritate in ordine ad utrumque oppositorum sermo est, cum tamen Piana nonnisi de veritate unius oppositorum  (alterum oppositorum ) mentionem faciat, redeundo nempe ad primam  thesim. Denique quæ sequuntur (uf si dicamus etc.) sunt perspicua  quidem in codd., sed in Piana vix ac né vix quidem locum habent:  etenim propositio neque erit, neque non erit, est de sensu coniunctivo,  de  utroque nempe oppositorum, et tamen Piana præmittit sensum  disiunctivum, videlicet alterum oppositorum.    Æ: utrumque.  ABC erronee: ad  alterum; etomitt.  cras erit vel non  erit.   ITERUM DE PROPOSITIONIBUS SINGULARIBUS DE FUTURO  IN MATERIA CONTINGENTI  DE CONTINGENTIA IN REBUS DEQUE CONTINGENTIÆ RADICIBUS  Τὰ μὲν δὴ συμβαίνοντα ἄτοπα ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἕτερα; εἴπερ πάσης καταφάσεως χαὶ ἀποφάσεως, ἢ ἐπὶ  τῶν καθόλου λεγομένων ὡς καθόλου, 7 ἐπὶ τῶν καθ᾽  ἕκαστον, ἀνάγκη τῶν ἀντιχειμένων εἶναι τὴν μὲν  ἀληθῆ, τὴν δὲ ψευδῆ, μηδὲν δὲ ὁπότερ᾽ ἔτυχεν εἶναι  ἐν τοῖς γινομένοις, ἀλλο πάντα εἶναι͵ καὶ γίγνεσθαι  ἐξ ἀνάγκης" ὦστε οὔτε βουλεύεσθαι δέοι dv, οὔτε  πραγματεύεσθαι" ὡς ἐοὶνν μὲν τοδὶ ποιήσωμεν, ἔσται  τοδί’ ἐὰν δὲ μὴ τοδί, οὐχ ἔσται τοδί.  Οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ εἰς μυριοστὸν ἔτος τὸν μὲν φάναι  τοῦτο ἔσεσθαι, τὸν δὲ μὴ φάναι: ὥστε ἐξ ἀνάγκης  ἔσεσθαι, ὁποτερονοῦν αὐτῶν ἀληθὲς ἣν εἰπεῖν τότε.  ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ ποῦτο διαφέρει, εἴ τινες εἶπον τὴν ἀντίγὰρ  φασιν, ἢ μὴ εἶπον’ δῆλον Y3o ὅτι οὕτως ἔ ει τὸ πράγμᾶάτα; κἂν μὴ ὁ μὲν καταφήσῃ τι, ὁ δὲ ἀποφήσῃ.  οὐδὲ  διὰ τὸ καταφαθῆναι ἢ ἀποφαθῆναι ἔσται  ἢ οὐχ ἔσται οὐδ᾽ εἰς μυριοστὸν ἔτος μᾶλλον ἢ ἐν  ὁποσῳοῦν χρόνῳ. Ὥστε εἰ ἐν ἅπαντι τῷ χρόνῳ οὕτως εἶχεν͵ dios τὸ ἕτερον ἀληθεύεσθαι, ἀναγκαῖον  Ἣν  τοῦτο γενέσθαι, χαὶ ἕχαστον τῶν γενομένον ἀεὶ  οὕτως εἶχεν, ὥστε ἐξ ἀνάγκης γενέσθαι. Ὅ τε γορ  ἀληθῶς εἰπέ τις ὅτι ἔσται, οὐχ olóves μη γενέσθαι,  χαὶ τὸ γενόμενον, ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν ἀεὶ ὅτι ἔσται.  Εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα - ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἐστὶν ἀρχὴ τῶν  ἐσομένον xal ἀπὸ τοῦ βουλεύεσθαι, xal ἀπὸ τοῦ  πρᾶξαί τι,  Ξ  xal ὅτι ὅλος ἔστιν ἐν τοῖς μη ἀεὶ ἐνεργοῦσι τὸ δυνατὸν  εἶναι καὶ μὴ ὁμοίως" ἐν οἷς ἄμφω ἐνδέχεται καὶ τὸ  εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι, ὥστε καὶ τὸ γενέσθαι χαὶ τὸ  μὴ γενέσθαι:  καὶ πολλο ἡμῖν δῆλα ἐστιν οὕτως ἔχοντα, οἷον τουτὶ  τὸ ἱμάτιον δυνατόν ἐστι διατμηθήναι, xxl οὐ διατμηθήσεται, ἀλλ ἔμπροσθεν κατατριβήσεται" ὁμοίως  δὲ xal τὸ μὴ διατμηθῆναι δυνατόν" οὐ γὰρ ἂν ὑπῆρχε  τὸ ἔμπροσθεν αὐτὸ κατατριβῆναι, εἴ γε μὴ δυνατὸν  ἦν τὸ μὴ διατυιηθῆναι"  ὥστε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων γενέσεων, ὅσαι χατὰ δύναμιν  λέγονται τὴν τοιαύτην. Φανερὸν ἄρα ὅτι οὐχ ἅπαντα  ἐξ ἀνάγκης οὔτ᾽ ἔστιν οὔτε γίνεται, ἀλλὰ τὰ μὲν  ὁπότερ ἔτυχε, xal οὐδὲν μᾶλλον ἡ κατάφασις 7 ἡ  ἀπόφασις ἀληθής; τὰ δὲ μᾶλλον μέν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ  πολὺ θάτερον' οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἐνδέχεται γενέσται καὶ  θάτερον, θάτερον δὲ μή.  SvNoPsis. 1. Textus argumentum, et partitio.—- 2. Si oppositarum enunciationum de futuro contingenti in singularibus una  esset determinate vera, et altera determinate falsa, sequerentur tria inconvenientia: 19, omnia essent ex necessitate; consequenter 29, non oporteret de aliquo consiliari; 39, omnes actiones  humanæ quæ sunt propter aliquem finem essent superfluæ.  3. Probatur huiusmodi inconvenientia sequi; et primo ex vi enunciationum; 4. Secundo ex parte rei enunciatæ.- 5. Quæ quidem inconvenientia admitti nequeunt; et primo, quia auferunt  libertatem humanam.- 6. Deinde, quia in aliis rebus tollunt naturam potentialitatis, seu. contingentiæ.— 7. Totum declaratur  exemplis sensibilibus.- 8. Reiectis quibusdam falsis sententiis, statuitur necessarium esse illud quod in sua natura determinatum  est  solum ad esse; impossibile quod est determinatum solum ad  non esse; possibile quod neque ad esse neque ad non esse est determinatum, sive se habeat magis ad unum quam ad aliud, sive  æqualiter ad utrumque: quo casu possibile magis proprie dicitur  contingens ad utrumlibet.- 9. Possibilitas, seu potentia passiva  materiæ ad utrumque non est sufficiens ratio contingentiæ, nisi  addatur ex parte potentiæ activæ quod non sit omnino determiQuæ ergo contingunt inconvenientia hæc sunt et ptanda. Assignatur enim a s. 'Thoma ratio cur, remoto contingenti quod est ut in  paucioribus, removeatur contingens quod est ut in pluribus: quæ ratio est convenientia inter utrumque contingens. Extra igitur rem est lectio codd. ABC, per quam contingens non cum contingenti, sed cum  necessario comparatur.  quod nullo modo potest de aliquo eorum  determinate dici quod sit futurum, sed quod sit  vel non sit ".  12. Deinde cum dicit: A4 vero neque quoniam etc.,  ostendit quod veritas non omnino deest in singularibus futuris utrique oppositorum; et primo,  proponit quod intendit dicens quod sicut non est  verum dicere* quod in talibus alterum oppositorum sit verum determinate, sic non est verum  9) Ut in secundo plenius dicetur. Cum Commentaria sua in II lib.  non compleverit 85. Thomas, lector inveniet in supplemento Caietani,  lect. x, quæ in s. Doctore desunt. Post illa verba, quin illud sit præsens vel futurum, cod. B prosequitur: sed quia non potest non fieri  impossibile idem significat etc. Et cod. C: sed quod non potest non fieri  et quod impossibile est non fieri. Evidenter in hac secunda lectione desiderantur verba idem significat. Lectio autem cod. B est intricata et  absurda.  v) Sed quod sit vel non sit. Hanc lectionem omnium nostrorum  codd. et ed. a sufficimus lectioni Pianæ: meque quod sit vel non sit,  nempe, futurum. Sensus editionis Pianæ est quod futurum, de quo est  sermo, neque est determinate futurum, neque est determinate non futurum. Sensus codd. est quod futurum ipsum aut est futurum, aut non est  futurum. Quod in sensu indeterminato seu disiunctivo et vi propositionis  est verissimum, quia inter est futurum et non est futurum non datur  medium. Nihilominus si membra disiunctionis absolute sumantur dici nequit quod alterutrum sit determinate futurum, vel quod sit determinate  non futurum, ut editio Piana significat (Cf. lect. xv, n. 4). Lectio tamen  codd. magis placet ratione contextus; quia revera cum iam præmissum  immediate fuerit quod nullo modo potest de aliquo eorum determinate  dici quod sit futurum, inutile est repetere neque quod sit; sed inculcanda est veritas propositionis hypotheticæ disiunctivæ quod sit vel non  sit, quam in n. seq. cum Aristotele late probat s. Thomas.  E) Quod sicut non est verum dicere etc. Ita legunt codd. DE Cod. A  legit: quod sicut non est verum dicere quod in talibus alterum oppositorum, nec si dicamus etc. Codd. BC: quod sicut non est verum  (B non verum) dicere quod in talibus alterum oppositorum sit verum,  ut si dicamus etc. Vitiosæ lectiones, quæ tamen innuunt eam, quam  integre exhibent codd. DE. P. et Ven. edd.: quod mon est verum  dicere quod in talibus alterum oppositorum non sit verum, ut si di"ΒΟ: ΖΩ͂  d autem est et omittunt ferto.   Codd. omittunt  etiam. - ABCE infra:  quam ad alterum.  *g: non continp:  git vere dicere.   μὲ  .  dicamus.  scilicet  Etnihil...non  esse  quod est.  Omnia omittuntur in cod. 4, sed  est mendum.  "i  m  Ὁ,  TM  oe  S  ET  RET  ΥΥΤΥ  dicere   63  possibilis, scilicet quod veritas desit utrique oppositorum.  Secundam rationem ponit; ibi: Adhuc si verum  est etc. Quæ talis est: si verum est dicere aliquid,  sequitur quod illud sit; puta si verum est dicere  quod aliquid sit magnum et album, sequitur utraCAP. IX, LECT. XIII  quod non utrumque sit verum ; ut si  quod dicamus *, neque erit, neque non erit; secundo, ibi: Primum enim cum sit etc., probat propositum duabus rationibus.  Quarum prima talis est: affirmatio et negatio  dividunt verum et falsum, quod patet ex definitione veri et falsi: nam nihil aliud est verum quam  esse quod est, vel non esse quod non est; et nihil  aliud est falsum quam esse quod non est, vel non  esse quod est *; et sic oportet quod si affirmatio  sit falsa, quod negatio sit vera; et e converso. Sed  secundum prædictam positionem affirmatio est  falsa, qua dicitur, Aoc erit; nec tamen negatio est  vera: et similiter negatio erit falsa, affirmatione  non existente vera; ergo prædicta positio est imque esse. Et ita de futuro sicut de præsenti: sequitur enim esse cras, si verum est dicere quod  erit cras. Si ergo vera est prædicta positio dicens  quod neque cras erit, neque non erit, oportebit  neque fieri, neque non fieri: quod est contra  rationem eius quod est ad utrumlibet, quia quod  est ad utrumlibet se habet ad alterutrum *; ut navale bellum cras erit, vel non erit. Et ita ex hoc  sequitur idem inconveniens quod in præmissis.  camus quod neque erit, neque non erit. Hæc lectio Piana nulla ratione sustineri potest, quia contradicit eis, quæ s. Thomas præmiserat  ac  probaverat supra quoad primam partem, et quoad alteram partem  probatin  hoc numero. Dixerat enim supra n. 7 quod Aristoteles primo  ostendit quod in singularibus et futuris non semper potest determinate  attribui veritas alteri oppositorum; et ad hoc probandum ordinantur rationes, quas s. Thomas late exponit eodem m. 7 et seqq. Secundo dixerat ab Aristotele ostendi quod non potest esse quod in singularibus  et futuris utrumque oppositorum veritate careat; et hoc probatur in hoc  numero 12. Porro lectio codd. DE hanc divisionem servat, et adæquate  ac  ex ordine exhibet. At in Piana verba, nom est verum dicere quod in  talibus (nempe singularibus futuris) alferum oppositorum non sit verum contradicunt thesi probatæ in numeris præcedentibus, scilicet quod  non est verum quod in singularibus futuris alterum oppositorum sit  determinate verum; deinde contradicunt thesi enunciatæ et probatæ in  hoc numero, nempe veritatem non omnino deesse in singularibus futuris  utrique oppositorum. Ergo de veritate in ordine ad utrumque oppositorum sermo est, cum tamen Piana nonnisi de veritate unius oppositorum  (alterum oppositorum ) mentionem faciat, redeundo nempe ad primam  thesim. Denique quæ sequuntur (uf si dicamus etc.) sunt perspicua  quidem in codd., sed in Piana vix ac né vix quidem locum habent:  etenim propositio neque erit, neque non erit, est de sensu coniunctivo,  de  utroque nempe oppositorum, et tamen Piana præmittit sensum  disiunctivum, videlicet alterum oppositorum.    Æ: utrumque.  ABC erronee: ad  alterum; etomitt.  cras erit vel non  erit.  ITERUM DE PROPOSITIONIBUS SINGULARIBUS DE FUTURO  IN MATERIA CONTINGENTI  DE CONTINGENTIA IN REBUS DEQUE CONTINGENTIÆ RADICIBUS  Τὰ μὲν δὴ συμβαίνοντα ἄτοπα ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἕτερα; εἴπερ πάσης καταφάσεως χαὶ ἀποφάσεως, ἢ ἐπὶ  τῶν καθόλου λεγομένων ὡς καθόλου, 7 ἐπὶ τῶν καθ᾽  ἕκαστον, ἀνάγκη τῶν ἀντιχειμένων εἶναι τὴν μὲν  ἀληθῆ, τὴν δὲ ψευδῆ, μηδὲν δὲ ὁπότερ᾽ ἔτυχεν εἶναι  ἐν τοῖς γινομένοις, ἀλλο πάντα εἶναι͵ καὶ γίγνεσθαι  ἐξ ἀνάγκης" ὦστε οὔτε βουλεύεσθαι δέοι dv, οὔτε  πραγματεύεσθαι" ὡς ἐοὶνν μὲν τοδὶ ποιήσωμεν, ἔσται  τοδί’ ἐὰν δὲ μὴ τοδί, οὐχ ἔσται τοδί.  Οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ εἰς μυριοστὸν ἔτος τὸν μὲν φάναι  τοῦτο ἔσεσθαι, τὸν δὲ μὴ φάναι: ὥστε ἐξ ἀνάγκης  ἔσεσθαι, ὁποτερονοῦν αὐτῶν ἀληθὲς ἣν εἰπεῖν τότε.  ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ ποῦτο διαφέρει, εἴ τινες εἶπον τὴν ἀντίγὰρ  φασιν, ἢ μὴ εἶπον’ δῆλον Y3o ὅτι οὕτως ἔ ει τὸ πράγμᾶάτα; κἂν μὴ ὁ μὲν καταφήσῃ τι, ὁ δὲ ἀποφήσῃ.  οὐδὲ  διὰ τὸ καταφαθῆναι ἢ ἀποφαθῆναι ἔσται  ἢ οὐχ ἔσται οὐδ᾽ εἰς μυριοστὸν ἔτος μᾶλλον ἢ ἐν  ὁποσῳοῦν χρόνῳ. Ὥστε εἰ ἐν ἅπαντι τῷ χρόνῳ οὕτως εἶχεν͵ dios τὸ ἕτερον ἀληθεύεσθαι, ἀναγκαῖον  Ἣν  τοῦτο γενέσθαι, χαὶ ἕχαστον τῶν γενομένον ἀεὶ  οὕτως εἶχεν, ὥστε ἐξ ἀνάγκης γενέσθαι. Ὅ τε γορ  ἀληθῶς εἰπέ τις ὅτι ἔσται, οὐχ olóves μη γενέσθαι,  χαὶ τὸ γενόμενον, ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν ἀεὶ ὅτι ἔσται.  Εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα - ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἐστὶν ἀρχὴ τῶν  ἐσομένον xal ἀπὸ τοῦ βουλεύεσθαι, xal ἀπὸ τοῦ  πρᾶξαί τι,  Ξ  xal ὅτι ὅλος ἔστιν ἐν τοῖς μη ἀεὶ ἐνεργοῦσι τὸ δυνατὸν  εἶναι καὶ μὴ ὁμοίως" ἐν οἷς ἄμφω ἐνδέχεται καὶ τὸ  εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι, ὥστε καὶ τὸ γενέσθαι χαὶ τὸ  μὴ γενέσθαι:  καὶ πολλο ἡμῖν δῆλα ἐστιν οὕτως ἔχοντα, οἷον τουτὶ  τὸ ἱμάτιον δυνατόν ἐστι διατμηθήναι, xxl οὐ διατμηθήσεται, ἀλλ ἔμπροσθεν κατατριβήσεται" ὁμοίως  δὲ xal τὸ μὴ διατμηθῆναι δυνατόν" οὐ γὰρ ἂν ὑπῆρχε  τὸ ἔμπροσθεν αὐτὸ κατατριβῆναι, εἴ γε μὴ δυνατὸν  ἦν τὸ μὴ διατυιηθῆναι"  ὥστε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων γενέσεων, ὅσαι χατὰ δύναμιν  λέγονται τὴν τοιαύτην. Φανερὸν ἄρα ὅτι οὐχ ἅπαντα  ἐξ ἀνάγκης οὔτ᾽ ἔστιν οὔτε γίνεται, ἀλλὰ τὰ μὲν  ὁπότερ ἔτυχε, xal οὐδὲν μᾶλλον ἡ κατάφασις 7 ἡ  ἀπόφασις ἀληθής; τὰ δὲ μᾶλλον μέν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ  πολὺ θάτερον' οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἐνδέχεται γενέσται καὶ  θάτερον, θάτερον δὲ μή.  SvNoPsis. 1. Textus argumentum, et partitio.—- 2. Si oppositarum enunciationum de futuro contingenti in singularibus una  esset determinate vera, et altera determinate falsa, sequerentur tria inconvenientia: 19, omnia essent ex necessitate; consequenter 29, non oporteret de aliquo consiliari; 39, omnes actiones  humanæ quæ sunt propter aliquem finem essent superfluæ.  3. Probatur huiusmodi inconvenientia sequi; et primo ex vi enunciationum; 4. Secundo ex parte rei enunciatæ.- 5. Quæ quidem inconvenientia admitti nequeunt; et primo, quia auferunt  libertatem humanam.- 6. Deinde, quia in aliis rebus tollunt naturam potentialitatis, seu. contingentiæ.— 7. Totum declaratur  exemplis sensibilibus.- 8. Reiectis quibusdam falsis sententiis, statuitur necessarium esse illud quod in sua natura determinatum  est  solum ad esse; impossibile quod est determinatum solum ad  non esse; possibile quod neque ad esse neque ad non esse est determinatum, sive se habeat magis ad unum quam ad aliud, sive  æqualiter ad utrumque: quo casu possibile magis proprie dicitur  contingens ad utrumlibet.- 9. Possibilitas, seu potentia passiva  materiæ ad utrumque non est sufficiens ratio contingentiæ, nisi  addatur ex parte potentiæ activæ quod non sit omnino determiQuæ ergo contingunt inconvenientia hæc sunt et ptanda. Assignatur enim a s. 'Thoma ratio cur, remoto contingenti quod est ut in  paucioribus, removeatur contingens quod est ut in pluribus: quæ ratio est convenientia inter utrumque contingens. Extra igitur rem est lectio codd. ABC, per quam contingens non cum contingenti, sed cum  necessario comparatur.  quod nullo modo potest de aliquo eorum  determinate dici quod sit futurum, sed quod sit  vel non sit ".  12. Deinde cum dicit: A4 vero neque quoniam etc.,  ostendit quod veritas non omnino deest in singularibus futuris utrique oppositorum; et primo,  proponit quod intendit dicens quod sicut non est  verum dicere* quod in talibus alterum oppositorum sit verum determinate, sic non est verum  9) Ut in secundo plenius dicetur. Cum Commentaria sua in II lib.  non compleverit 85. Thomas, lector inveniet in supplemento Caietani,  lect. x, quæ in s. Doctore desunt. Post illa verba, quin illud sit præsens vel futurum, cod. B prosequitur: sed quia non potest non fieri  impossibile idem significat etc. Et cod. C: sed quod non potest non fieri  et quod impossibile est non fieri. Evidenter in hac secunda lectione desiderantur verba idem significat. Lectio autem cod. B est intricata et  absurda.  v) Sed quod sit vel non sit. Hanc lectionem omnium nostrorum  codd. et ed. a sufficimus lectioni Pianæ: meque quod sit vel non sit,  nempe, futurum. Sensus editionis Pianæ est quod futurum, de quo est  sermo, neque est determinate futurum, neque est determinate non futurum. Sensus codd. est quod futurum ipsum aut est futurum, aut non est  futurum. Quod in sensu indeterminato seu disiunctivo et vi propositionis  est verissimum, quia inter est futurum et non est futurum non datur  medium. Nihilominus si membra disiunctionis absolute sumantur dici nequit quod alterutrum sit determinate futurum, vel quod sit determinate  non futurum, ut editio Piana significat (Cf. lect. xv, n. 4). Lectio tamen  codd. magis placet ratione contextus; quia revera cum iam præmissum  immediate fuerit quod nullo modo potest de aliquo eorum determinate  dici quod sit futurum, inutile est repetere neque quod sit; sed inculcanda est veritas propositionis hypotheticæ disiunctivæ quod sit vel non  sit, quam in n. seq. cum Aristotele late probat s. Thomas.  E) Quod sicut non est verum dicere etc. Ita legunt codd. DE Cod. A  legit: quod sicut non est verum dicere quod in talibus alterum oppositorum, nec si dicamus etc. Codd. BC: quod sicut non est verum  (B non verum) dicere quod in talibus alterum oppositorum sit verum,  ut si dicamus etc. Vitiosæ lectiones, quæ tamen innuunt eam, quam  integre exhibent codd. DE. P. et Ven. edd.: quod mon est verum  dicere quod in talibus alterum oppositorum non sit verum, ut si di"ΒΟ: ΖΩ͂  d autem est et omittunt ferto.   Codd. omittunt  etiam. - ABCE infra:  quam ad alterum.  *g: non continp:  git vere dicere.   μὲ  .  dicamus.  scilicet  Etnihil...non  esse  quod est.  Omnia omittuntur in cod. 4, sed  est mendum.  "i  m  Ὁ,  TM  oe  S  ET  RET  ΥΥΤΥ  dicere   63  possibilis, scilicet quod veritas desit utrique oppositorum.  Secundam rationem ponit; ibi: Adhuc si verum  est etc. Quæ talis est: si verum est dicere aliquid,  sequitur quod illud sit; puta si verum est dicere  quod aliquid sit magnum et album, sequitur utra quod non utrumque sit verum ; ut si  quod dicamus *, neque erit, neque non erit; secundo, ibi: Primum enim cum sit etc., probat propositum duabus rationibus.  Quarum prima talis est: affirmatio et negatio  dividunt verum et falsum, quod patet ex definitione veri et falsi: nam nihil aliud est verum quam  esse quod est, vel non esse quod non est; et nihil  aliud est falsum quam esse quod non est, vel non  esse quod est *; et sic oportet quod si affirmatio  sit falsa, quod negatio sit vera; et e converso. Sed  secundum prædictam positionem affirmatio est  falsa, qua dicitur, Aoc erit; nec tamen negatio est  vera: et similiter negatio erit falsa, affirmatione  non existente vera; ergo prædicta positio est imque esse. Et ita de futuro sicut de præsenti: sequitur enim esse cras, si verum est dicere quod  erit cras. Si ergo vera est prædicta positio dicens  quod neque cras erit, neque non erit, oportebit  neque fieri, neque non fieri: quod est contra  rationem eius quod est ad utrumlibet, quia quod  est ad utrumlibet se habet ad alterutrum *; ut navale bellum cras erit, vel non erit. Et ita ex hoc  sequitur idem inconveniens quod in præmissis.  camus quod neque erit, neque non erit. Hæc lectio Piana nulla ratione sustineri potest, quia contradicit eis, quæ s. Thomas præmiserat  ac  probaverat supra quoad primam partem, et quoad alteram partem  probatin  hoc numero. Dixerat enim supra n. 7 quod Aristoteles primo  ostendit quod in singularibus et futuris non semper potest determinate  attribui veritas alteri oppositorum; et ad hoc probandum ordinantur rationes, quas s. Thomas late exponit eodem m. 7 et seqq. Secundo dixerat ab Aristotele ostendi quod non potest esse quod in singularibus  et futuris utrumque oppositorum veritate careat; et hoc probatur in hoc  numero 12. Porro lectio codd. DE hanc divisionem servat, et adæquate  ac  ex ordine exhibet. At in Piana verba, nom est verum dicere quod in  talibus (nempe singularibus futuris) alferum oppositorum non sit verum contradicunt thesi probatæ in numeris præcedentibus, scilicet quod  non est verum quod in singularibus futuris alterum oppositorum sit  determinate verum; deinde contradicunt thesi enunciatæ et probatæ in  hoc numero, nempe veritatem non omnino deesse in singularibus futuris  utrique oppositorum. Ergo de veritate in ordine ad utrumque oppositorum sermo est, cum tamen Piana nonnisi de veritate unius oppositorum  (alterum oppositorum ) mentionem faciat, redeundo nempe ad primam  thesim. Denique quæ sequuntur (uf si dicamus etc.) sunt perspicua  quidem in codd., sed in Piana vix ac né vix quidem locum habent:  etenim propositio neque erit, neque non erit, est de sensu coniunctivo,  de  utroque nempe oppositorum, et tamen Piana præmittit sensum  disiunctivum, videlicet alterum oppositorum.    Æ: utrumque.  ABC erronee: ad  alterum; etomitt.  cras erit vel non  erit.  ITERUM DE PROPOSITIONIBUS SINGULARIBUS DE FUTURO  IN MATERIA CONTINGENTI  DE CONTINGENTIA IN REBUS DEQUE CONTINGENTIÆ RADICIBUS  Τὰ μὲν δὴ συμβαίνοντα ἄτοπα ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἕτερα; εἴπερ πάσης καταφάσεως χαὶ ἀποφάσεως, ἢ ἐπὶ  τῶν καθόλου λεγομένων ὡς καθόλου, 7 ἐπὶ τῶν καθ᾽  ἕκαστον, ἀνάγκη τῶν ἀντιχειμένων εἶναι τὴν μὲν  ἀληθῆ, τὴν δὲ ψευδῆ, μηδὲν δὲ ὁπότερ᾽ ἔτυχεν εἶναι  ἐν τοῖς γινομένοις, ἀλλο πάντα εἶναι͵ καὶ γίγνεσθαι  ἐξ ἀνάγκης" ὦστε οὔτε βουλεύεσθαι δέοι dv, οὔτε  πραγματεύεσθαι" ὡς ἐοὶνν μὲν τοδὶ ποιήσωμεν, ἔσται  τοδί’ ἐὰν δὲ μὴ τοδί, οὐχ ἔσται τοδί.  Οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ εἰς μυριοστὸν ἔτος τὸν μὲν φάναι  τοῦτο ἔσεσθαι, τὸν δὲ μὴ φάναι: ὥστε ἐξ ἀνάγκης  ἔσεσθαι, ὁποτερονοῦν αὐτῶν ἀληθὲς ἣν εἰπεῖν τότε.  ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ ποῦτο διαφέρει, εἴ τινες εἶπον τὴν ἀντίγὰρ  φασιν, ἢ μὴ εἶπον’ δῆλον Y3o ὅτι οὕτως ἔ ει τὸ πράγμᾶάτα; κἂν μὴ ὁ μὲν καταφήσῃ τι, ὁ δὲ ἀποφήσῃ.  οὐδὲ  διὰ τὸ καταφαθῆναι ἢ ἀποφαθῆναι ἔσται  ἢ οὐχ ἔσται οὐδ᾽ εἰς μυριοστὸν ἔτος μᾶλλον ἢ ἐν  ὁποσῳοῦν χρόνῳ. Ὥστε εἰ ἐν ἅπαντι τῷ χρόνῳ οὕτως εἶχεν͵ dios τὸ ἕτερον ἀληθεύεσθαι, ἀναγκαῖον  Ἣν  τοῦτο γενέσθαι, χαὶ ἕχαστον τῶν γενομένον ἀεὶ  οὕτως εἶχεν, ὥστε ἐξ ἀνάγκης γενέσθαι. Ὅ τε γορ  ἀληθῶς εἰπέ τις ὅτι ἔσται, οὐχ olóves μη γενέσθαι,  χαὶ τὸ γενόμενον, ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν ἀεὶ ὅτι ἔσται.  Εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα - ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἐστὶν ἀρχὴ τῶν  ἐσομένον xal ἀπὸ τοῦ βουλεύεσθαι, xal ἀπὸ τοῦ  πρᾶξαί τι,  Ξ  xal ὅτι ὅλος ἔστιν ἐν τοῖς μη ἀεὶ ἐνεργοῦσι τὸ δυνατὸν  εἶναι καὶ μὴ ὁμοίως" ἐν οἷς ἄμφω ἐνδέχεται καὶ τὸ  εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι, ὥστε καὶ τὸ γενέσθαι χαὶ τὸ  μὴ γενέσθαι:  καὶ πολλο ἡμῖν δῆλα ἐστιν οὕτως ἔχοντα, οἷον τουτὶ  τὸ ἱμάτιον δυνατόν ἐστι διατμηθήναι, xxl οὐ διατμηθήσεται, ἀλλ ἔμπροσθεν κατατριβήσεται" ὁμοίως  δὲ xal τὸ μὴ διατμηθῆναι δυνατόν" οὐ γὰρ ἂν ὑπῆρχε  τὸ ἔμπροσθεν αὐτὸ κατατριβῆναι, εἴ γε μὴ δυνατὸν  ἦν τὸ μὴ διατυιηθῆναι"  ὥστε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων γενέσεων, ὅσαι χατὰ δύναμιν  λέγονται τὴν τοιαύτην. Φανερὸν ἄρα ὅτι οὐχ ἅπαντα  ἐξ ἀνάγκης οὔτ᾽ ἔστιν οὔτε γίνεται, ἀλλὰ τὰ μὲν  ὁπότερ ἔτυχε, xal οὐδὲν μᾶλλον ἡ κατάφασις 7 ἡ  ἀπόφασις ἀληθής; τὰ δὲ μᾶλλον μέν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ  πολὺ θάτερον' οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἐνδέχεται γενέσται καὶ  θάτερον, θάτερον δὲ μή.  SvNoPsis. 1. Textus argumentum, et partitio.—- 2. Si oppositarum enunciationum de futuro contingenti in singularibus una  esset determinate vera, et altera determinate falsa, sequerentur tria inconvenientia: 19, omnia essent ex necessitate; consequenter 29, non oporteret de aliquo consiliari; 39, omnes actiones  humanæ quæ sunt propter aliquem finem essent superfluæ.  3. Probatur huiusmodi inconvenientia sequi; et primo ex vi enunciationum; 4. Secundo ex parte rei enunciatæ.- 5. Quæ quidem inconvenientia admitti nequeunt; et primo, quia auferunt  libertatem humanam.- 6. Deinde, quia in aliis rebus tollunt naturam potentialitatis, seu. contingentiæ.— 7. Totum declaratur  exemplis sensibilibus.- 8. Reiectis quibusdam falsis sententiis, statuitur necessarium esse illud quod in sua natura determinatum  est  solum ad esse; impossibile quod est determinatum solum ad  non esse; possibile quod neque ad esse neque ad non esse est determinatum, sive se habeat magis ad unum quam ad aliud, sive  æqualiter ad utrumque: quo casu possibile magis proprie dicitur  contingens ad utrumlibet.- 9. Possibilitas, seu potentia passiva  materiæ ad utrumque non est sufficiens ratio contingentiæ, nisi  addatur ex parte potentiæ activæ quod non sit omnino determiQuæ ergo contingunt inconvenientia hæc sunt et huiusmodi alia, si omnis affirmationis et negationis, vel in  his quæ de universalibus dicuntur universaliter, vel in  his quæ sunt singularia, necesse est oppositarum hane  quidem veram esse, illam vero falsam: nihil autem  utrumlibet esse in his, quæ fiunt, sed omnia. esse et  fieri ex necessitate: quare non oportebit, neque consulere, neque negotiari, quoniam si hoc facimus, erit  hoc, si vero non hoc, non erit.  Nihil enim prohibet in millesimum annum hunc quidem  dicere hoc futurum esse, illum vero non dicere: quare  ex  necessitate erit quodlibet eorum: quod tunc ab eo  verum erat dicere.  At  vero  neque hoc differt, si aliquis dixerit contradictionem vel non dixerit; manifestum est enim quoniam sic  se  habent res, etiam si non hic quidem affirmaverit,  ille vero negaverit; non enim propter negare vel affirmare erit vel non erit, nec in millesimum annum magis quam in quantolibet tempore. Quare si in omni  tempore sic se habeat, ut unum diceretur vere, necesse  erat hoc fieri, et unumquodque eorum quæ fiunt, sic  semper se habere, ut ex necessitate fieret. Quando enim  vere dicit quis quoniam erit, non potest non fieri: et  quod factum est, verum erat dicere semper quoniam erit.  Quod si hæc non sunt possibilia (videmus enim esse principium futurorum, et ab eo quod consultamus atque:  agimus aliquid;  et  ac  quoniam est omnino in his, quæ non semper actu sunt,  possibile esse et non esse similiter, in quibus utrumque  contingit esse et non esse, quare fieri et non fieri:  multa nobis manifesta sunt sic se habentia, ut quoniam  hanc vestem possibile est incidi et non incidetur, sed  prius exteretur: similiter autem et non incidi possibile  est:  non enim esset eam prius 'exteri, nisi possibile  esset non incidi:  quare et in aliis fiendis quæcumque secundum potentiam  huiusmodi dicuntur), manifestum est quoniam non omnia  ex  necessitate,  vel  utrumlibet, et non magis vel affirmatio vel erit negatio  vera: alia vero magis quidem et in pluribus alterum:  sed contingit fieri et alterum, alterum vero minime.  nata ad unum. ro. Quidam considerantes solummodo causam  determinatam ad unum, exinde fatalismum intulerunt. Fatalismus stoicorum.- 11. Principia stoicorum refelluntur: - 19, Principium quod, omne quod fit causam habet, est verum de eo quod  est per se, non autem de eo quod est per accidens, quia proprie  non est ens; 29, Non est verum quod, posita causa sufficienti,  necesse est effectum poni, nisi sit causa necessaria quæ ab effectu producendo non possit impediri. 12. Si utrumque stoicorum principium esset verum, infallibiliter sequeretur omnia ex  necessitate contingere.— 13. Solvitur obiectio. - Id quod est per  accidens reducitur ad id quod est per se, non quasi per se sit  aut per se fiat, sed quia accidit ei quod per se est aut per se  fit. 14. Refellitur fatalismus ex influentia corporum cælestium.  —Quia nulla vis corporalis potest agere per se nisi in rem corpoream, impossibile est quod directe intellectus, seu ratio et voluntas  subdantur virtuti cælestium corporum. 15. Effectus per accidens  et  casualis secundum se et respectu causæ immediatæ, non est  talis respectu causæ intellectivæ præordinantis. 16. Ex hoc  infertur omnia, etiam quæ videntur fortuita et casualia, reduci in  ordinem divinæ Providentiæ.- 17. Error quod Providentia divina,   sunt  vel  fiunt;  sed  alia  quidem  Seq. c. rx.  CAP. IX, LECT. XIV  seu infallibilitas divinæ cognitionis et efficacia divinæ voluntatis  inducant in rebus necessitatem.—- 18. Error iste procedit ex eo quod  cognitio Divini intellectus et operatio divinæ voluntatis pensantur  65  contingentiam, quæ respicit ordinem causæ ad suum effectum. -22. Similiter voluntas divina, extra ordinem entium existens, est  causa profundens totum ens et omnes eius differentias. Ergo est  ad modum eorum quæ in nobis sunt, scilicet ad modum operationis et cognitionis humanæ. — το. Quia cognitio nostra cadit sub  ordine temporis vel per se vel per accidens, ideo sub nostra cognitione cadunt res sub ratione præsentis, præteriti et futuri;  €t  consequenter cognoscimus præsentia ut actu. existentia, præterita ut memorata, futura cognoscimus certitudinaliter in causis,  si in ipsis sint totaliter determinata ita ut ex necessitate eveniant, per coniecturam in causis naturalibus quidem sed non  ita totaliter determinatis ut non possint impediri; ea autem ignoramus penitus futura quæ sunt omnino in potentia in causis  non determinatis potius ad unum quam ad aliud.—- 20. Ex opposito quia Deus est omnino extra ordinem temporis, uno intuitu æternitatis videt futura in seipsis, et non successive.— 21. Et  hæc certitudo et infallibilitas divinæ cognitionis non tollit a rebus   :   Lect. præced.  Lect. xt, n.7;  lec. nn.  et  4,  5.  ἢ εὐβκυξ τα  tia quæ dixerat.   |,  pc: ostendit esse.  Lect. xv.  Bc: proponit.  Num. seq.  Num. 5.   Bc: ex  'æmissis rationibus.  *anc: erit  id quod  etc.- p: erit tdem  quod etc.  stenderat superius Philosophus duAY  /  z^  cendo ad inconveniens quod non est  P similiter verum vel falsum determinate  9in altero oppositorum in singularibus  et füturis, sicut supra de aliis enunciationibus dixerat *; nune autem ostendit inconvenientia ad quæ  adduxerat* esse impossibilia. Et circa hoc duo facit:  primo, ostendit impossibilia ea quæ sequebantur; secundo, concludit quomodo circa hæc se  veritas habeat; ibi: Zgifur esse quod est* etc.  2. Circa primum tria facit: primo, ponit inconvenientia quæ sequuntur; secundo, ostendit hæc  inconvenientia ex prædicta positione sequi; ibi:  Nihil enim prohibet etc.; tertio, ostendit esse impossibilia inconvenientia memorata; ibi: Quod si  hæc possibilia non sunt etc.- Dicit ergo primo, ex  prædictis rationibus concludens, quod hæc inconvenientia sequuntur, si ponatur quod necesse sit  oppositarum enunciationum alteram determinate  esse  veram et alteram esse falsam similiter in  singularibus sicut in universalibus, quod scilicet  nihil in his quæ fiunt sit ad utrumlibet, sed omnia  sint et fiant ex necessitate. Et ex hoc ulterius inducit alia duo inconvenientia. Quorum primum  est  quod non oportebit de aliquo consiliari: probatum est enim in III Efhicorum quod consilium non est de his, quæ sunt ex necessitate, sed  solum de contingentibus, quæ possunt esse et non  esse.  Secundum inconveniens est quod omnes  actiones humanæ, quæ sunt propter aliquem finem  (puta negotiatio, quæ est propter divitias  acquirendas), erunt superfluæ: quia si omnia ex  necessitate eveniunt, sive operemur sive non operemur erit quod intendimus. Sed hoc est contra  intentionem hominum, quia ea intentione videntur  consiliari et negotiari ut, si hæc faciant, erit talis  finis, si autem faciunt aliquid aliud, erit alius finis.  «) Civitas talis subverteretur. Cod. A: rex Carulus interficeretur.  Curiosa sane variatio.  B) Necesse est quod alter eorum etc. Est lectio ABE. Piana et Ven.  edd.: necesse est quod ambo determinate verum dixerint ; ergo necesse  fuit quodlibet eorum ex necessitate evenire. Quæ lectio et est contra  intentum s. Thomæ et contra veritatem. Vult enim s. Thomas cum Aristotele probare quod si ponatur oppositarum enunciationum non utramque,  sed alteram esse determinate veram, alteram determinate falsam (n. 2),  sequeretur omnia ex necessitate evenire. Ergo ambo determinate verum  dixerint est omnino contra intentum.  Sed est etiam contra veritatem.  Arguitur enim ex hypothesi quod affirmatio vel negatio determinate sit  vera; recteque infertur in hypothesi quod alter eorum (qui in exemplum  adducuntur) determinate debuerit dicere verum; et consequenter ex necessitate evenire illud quod dixerit. Si non alter eorum, sed ambo legamus,  sequeretur quod ambo verum dixerint; ergo ex necessitate evenirent ea  Opp. D. Tnowazs T. I.  causa tum necessitatis, tum contingentiæ, quæ sunt differentiæ  entis, et distinctionis utriusque, quæ cernitur in rebus secundum  rationem proximarum causarum. Quæ omnia dici nequeunt neque  de voluntate humana, neque de aliqua alia causa creata. Hinc  voluntas divina est efficacissima, et quatenus est efficacissima et  indeficiens, effectus quos vult contingenter evenire contingenter  eveniunt.—  23. Aliam radicem contingentiæ (ex hoc quod sumus  consiliativi)  nonnulli  subvertere nisi sunt, volentes ostendere  quod voluntas in eligendo movetur ex necessitate a suo obiecto,  quod est appetibile.— 24. Quinimo, quia consilium, quod præcedit  electionem, est de obiectis quæ contingenter sunt cum  ultimo fine connexa, ideo contingenter movent voluntatem, non  autem ex necessitate; et consequenter libertas humana integra  consistit.  3. Deinde cum dicit: Nzhil enim prohibet etc.,  probat quod dicta inconvenientia consequantur  ex  dicta positione. Et circa hoc duo facit: primo,  ostendit prædicta inconvenientia sequi, quodam  possibili posito; secundo, ostendit quod eadem inconvenientia sequantur etiam si illud non ponatur;  ibi: A£ nec hoc differt etc. - Dicit ergo primo, non  esse impossibile quod. ante mille annos, quando  nihil apud homines erat præcogitatum, vel præordinatum de his quæ nunc aguntur, unus dixerit quod Aoc erit, puta quod civitas talis subverteretur *, alius autem dixerit quod Aoc non erit.  Sed si omnis affirmatio vel negatio determinate  est vera, necesse est quod alter eorum ^ determinate verum dixerit; ergo necesse fuit alterum eorum ex necessitate evenire; et eadem ratio est  in omnibus aliis; ergo omnia ex necessitate eveniunt.  4. Deinde cum dicit: 4£ vero neque hoc differt etc., ostendit quod idem sequitur si illud possibile non ponatur *. Nihil enim differt, quantum  ad rerum existentiam vel eventum, si uno affirmante hoc esse futurum, alius negaverit vel non  negaverit; ita enim se habebit res si hoc factum  fuerit, sicut si hoc* non factum fuerit. Non enim  propter nostrum affirmare vel negare mutatur cursus rerum, ut sit aliquid vel non sit: quia veritas  nostræ enunciationis non est causa existentiæ  rerum, sed potius e converso. Similiter etiam non  differt quantum ad eventum eius quod nunc agitur, utrum fuerit affirmatum vel negatum ante  millesimum annum vel ante quodcumque tempus.  Sic ergo, si in quocumque tempore præterito,  ita se habebat veritas enunciationum, ut necesse  esset quod alterum oppositorum vere diceretur;  et  ad hoc quod necesse est aliquid vere dici sequitur quod necesse sit illud esse vel fieri; conquæ dixerint. Et quia ea quæ ex hypothesi dicuntur sunt contradictoria;  sequeretur ex necessitate quod evenirent contradictoria, ut nempe, sistendo  in exemplo, necessario civitas talis subverteretur et simul necessario civitas talis non subverteretur. Quod absurdum offenditur in lectione Piana  et Ven. edd.: necesse fuit quodlibet eorum etc.— Cod. C mutilus hoc loco  est: necesse est quod alter eorum ex necessitate evenire; nempe ex recursu eiusdem vocabuli (eorum) amanuensis scribit non determinate verum etc., sed ex necessitate etc.; et intermedia omittit, sine quibus cætera  significatione carent. Attamen recte legit cum codd. cit: quod alter eorum.   Denique cod. D consentit cum aliis, nisi quod et ipse corrupte legit: sed  si omnis affirmatio vel negatio determinate est vera, necesse est quod  alterum eorum ex necessitate evenire. Vides necesse est quod suspensum  esse, quia amanuensis distractus sumit alterum eorum pro alter eorum, et  ideo utramque partem sententiæ pervertit. Nihilominus germanam simul  lectionem indicat: quæ proinde uniformiter exhibetur ab omnibus codd.  9    c:  sequuntur.  Num. seq.  ABCE. - P.:  esset, est.   4:  D:  non  non  sed eadem.   Cf. num. præc.  τα:  ad  cursum  rerum extra causam vel eventum,  si unus affirmærit.   Hoc ex ACDE.  Cursus  rerum  non mutatur proie nostrum affirmare  vel  gare.  B  omittit  stræ,  recte.  sed  nexonon I   A erronee prorsus:  quod non  ex   etc.  Cf. lect. præc.,  nn. 7, i1.   Codd. - p.: erant.       Num. 7.  Num. seq.  a: scilicet quód.  p: sint.  vmotus ad agendum habent.  66  sequens est quod unumquodque eorum quæ fiunt,  sic se habeat ut ex necessitate fiat. Et huiusmodi  consequentiæ rationem assignat per hoc, quod si  ponatur aliquem vere dicere quod hoc erit, non  potest  non futurum esse. Sicut supposito quod  sit homo, non potest non esse animal rationale  mortale. Hoc enim significatur, cum dicitur aliquid  dici, scilicet quod ita sit ut dicitur *. Eadem  vere  autem habitudo est eorum, quæ nunc dicuntur,  ad ea quæ futura sunt, quæ erat eorum, quæ  prius dicebantur, ad ea quæ sunt præsentia vel  præterita; et ita omnia ex necessitate acciderunt,  et  accidunt, et accident, quia quod nunc factum  est 7, utpote in præsenti vel in præterito existens,  semper verum erat dicere, quoniam erit futurum.  5. Deinde cum dicit: Quod si hæc possibilia non  sunt etc., ostendit prædicta esse impossibilia: et  primo, per rationem; secundo, per exempla sensibilia; ibi: Et multa nobis manifesta etc. Circa primum duo facit: primo, ostendit propositum in rebus humanis; secundo, etiam in aliis rebus; ibi: Ef  quoniam est omnino etc. Quantum autem ad res  humanas ostendit esse impossibilia quæ dicta sunt,  per hoc quod homo manifeste videtur esse principium eorum futurorum ?, quæ agit quasi dominus  existens suorum actuum, et in sua potestate habens agere vel non agere; quod quidem principium  si remoóveatur, tollitur totus ordo conversationis  humanæ, et omnia principia philosophiæ moralis. Hoc enim sublato non erit aliqua utilitas persuasionis, nec comminationis, nec punitionis aut  remunerationis *, quibus homines alliciuntur ad  bona et retrahuntur a malis, et sic evacuatur tota  civilis scientia. Hoc ergo Philosophus accipit pro  principio manifesto quod homo sit principium  futurorum; non est autem futurorum principium  nisi per hoc quod consiliatur etfacit aliquid: ea  enim quæ agunt absque consilio non habent dominium sui actus, quasi libere iudicantes de his  quæ sunt agenda, sed quodam naturali instinctu  moventur ad agendum *, ut patet in animalibus  brutis. Unde impossibile est quod supra concluY) Quia quod nunc factum est etc. Codd. ABCE: quia quod nunc  factum est, utpote in præsenti vel (C vel in) præterito etc. D: quia  quod nunc factum est in præsenti vel præterito etc. - P.: quia quod  nunc factum est in præsenti,.in præterito etc.  9) Principium eorum futurorum etc.— Codd.: principium quorumdam  futurorum. Non indeterminate loquitur s. Thomas de futuris quorum  homo est principium, sed determinate specificat quæ sint huiusmodi  futura, nempe ea, quæ homo agit quasi dominus existens suorum  actuum. Cæterum sententia eadem est in utraque lectione, forma aliquantulum diversa. Alterutra ergo pro lubito utatur lector.  €) Nec punitionis aut remunerationis. Ita codd. BCD. E. omittit hæc  verba, sed nec habet lectionem Pianam: mec permutationis aut remunerationis. Vocabulum permutatio irrepsit ex typographorum incuria,  non secus ac amanuensi cod. A. excidit rememorationis quo (sic) loco  remunerationis. Patet legendum esse cum codd. ABCD, punitionis, ex  suo opposito quod sequitur, remunerationis. Hinc in Summa theologica,  p. I, qu. rxxxni, artic. 1: « Homo est liberi arbitrii: alioquin frustra essent  »  consilia, exhortationes, præcepta, prohibitiones, præmia et poenæ. » Notet autem novitius argumenta ista ad demonstrandum liberum in  homine arbitrium, quod est dominium propriorum actuum, esse a posteriori seu ex effectibus ducta; a priori enim loquendo, et causam liberi  arbitrii assignando, necesse est quod homo sit liberi arbitrii ex hoc ipso  quod rationalis est, ut s. 'Thomas habet loc. cit. Sed de his alibi.  t) Natura possibilitatis. Ita Piana cum codd, AC.  Cod. B : vera  natura possibilitatis; - D: vera possibilitas; - E: materia possibilitatis.  Quæ ultima lectio non est acceptanda, quia licet falsa non sit (materiæ  enim nomen latissime patet in sensu analogico, ut dictum est lect. vi,  in notis x et vy), tamen materia vel materia possibilitatis videtur locum  sum est quod non oporteat nos negotiari vel consiliari, Et sic etiam impossibile est illud ex quo  sequebatur, scilicet quod omnia ex necessitate  eveniant.  6. Deinde cum dicit: Ef quoniam est omnino etc.,  ostendit idem etiam in,aliis rebus. Manifestum est  enim etiam in rebus naturalibus esse quædam,  quæ non semper actu sunt; ergo in eis contingit esse  et non esse: alioquin vel semper essent,  vel semper non essent. Id autem quod non est,  incipit esse aliquid per hoc quod fit illud; sicut  id quod non est album, incipit esse album per  hoc quod fit album. Si autem non fiat album  permanet non ens album. Ergo in quibus contingit esse et non esse, contingit etiam fieri et non  fieri. Non ergo talia ex necessitate sunt vel fiunt,  sed est in eis natura possibilitatis 5, per quam se  habent ad fieri et non fieri, esse et non esse.  7. Deinde cum dicit: Ac multa nobis manifesia  etc., ostendit propositum per sensibilia exempla. Sit enim, puta, vestis nova *; manifestum est  quod eam possibile est incidi, quia nihil obviat  incisioni,  nec ex parte agentis nec ex parte patientis. Probat autem quod simul cum hoc quod  possibile est eam incidi, possibile est etiam eam  non incidi", eodem modo quo supra* probavit duas:  indefinitas oppositas esse simul veras, scilicet per  assumptionem contrarii. Sicut enim possibile est  istam vestem incidi, ita possibile est eam exteri,  idest vetustate corrumpi; sed si exteritur non inciditur; ergo utrumque possibile est, scilicet eam  incidi et non incidi. Et ex hoc universaliter concludit quod in aliis futuris, quæ non sunt in actu  semper, sed sunt in potentia, hoc manifestum est  quod non omnia ex necessitate sunt vel fiunt,  sed eorum quædam sunt ad utrumlibet, quæ non  se habent magis ad affirmationem "^ quam ad negationem; alia vero sunt in quibus alterum eorum  contingit ut in pluribus, sed tamen contingit etiam  utin paucioribus quod altera pars sit vera, et non  alia, quæ scilicet contingit ut in pluribus *.  8. Est autem considerandum quod, sicut Boenon habere in casu nostro. Bona est lectio cod. D, sed non melior  Piana; optima mihi videtur lectio cod. B.  7) Possibile est etiam (BC omittunt etiam) eam non incidi. - Amanuensis cod. A ex recursu verbi incidi, omittit hæc verba, quæ constituunt  alteram partem sententiæ s. Thomæ, ut patet ex probatione,  quæ statim subiungitur: Sicut enim etc.  0) Magis ad affirmationem etc. Est lectio codd. ABDE et substituenda Pianæ: magis in affirmatione quam in negatione. Cod. C:  magis ad affirmationem vel negationem.  t) Quæ scilicet contingit ut in pluribus. Codd. BCDE hanc perspicuam proferunt lectionem quam adoptamus loco Pianæ. Hæc siquidem  negationem introducit et legit: quæ scilicet non contingit ut in pluribus  sit.  Quæ lectio, uti iacet, et est illogica et contra mentem s. Thomæ.  Comparat enim s. Thomas propositionem quæ vera est ut in pluribus  cum  propositione quæ est vera μὲ in paucioribus, quæque proinde.  contingit ut sit vera, altera sibi opposita ( quæ nempe contingit uf in  pluribus) existente falsa, Dixi, uti iacet, propter verba et mon alia,  quæ concorditer habent tum codd. tum edd. P, et Venetæ omnes. Vi  enim illorum verborum pronomen relativum sequens (quæ scilicet etc.)  videtur referri ad propositionem designatam per et non alia; quæ propositio, ut est manifestum, est de his quæ contingunt ut in pluribus. Præfata verba (et non alia) si deessent, perspicua esset Piana,  nempe: alia vero sunt in quibus alterum eorum... quod altera pars  sit vera, quæ scilicet non contingit ut in pluribus sit. Eorumdem  codd. et ed. a auctoritate omittimus sit quod in Piana legitur, quodque  non perspicuitati confert ullo modo. Codex A legit: sed tamen contingit  etiam ut in. pluribus, omissis cæteris intermediis, ut in paucioribus etc.  At errat: nam omittendo quæ omittit, primam partem. sententiæ ( alia   B. P.t agere  (Cf. supra, n. 2).  *Aomittit album.  *. Codd.: sit enim  una vestis nova.  7   Lect. xt, n. 10.  t  ABCE: est autem  hic. - n: hoc.  Boethius.    thius  λ  Diodorus.  V  Stoici.   p. - p.: πος.   Codd. - p-: dicunt.  esse  eo  67  hoc loco. Assignat enim: rationem possibilitatis et  contingentiæ, in his quidem quæ sunt a nobis  ex  dicit hic in Commento *, circa possibile et  necessarium diversimode aliqui sunt opinati. Quidam enim distinxerunt ? ea secundum eventum, sicut Diodorus ^, qui dixit illud esse impossibile quod  nunquam erit; necessarium vero quod semper erit;  possibile vero quod quandoque erit, quandoque  non erit. Stoici vero distinxerunt hæc secundum  exteriora prohibentia. Dixerunt enim necessarium  illud quod non potest prohiberi quin sit verum; impossibile vero quod semper prohibetur a  veritate; possibile vero quod potest prohiberi vel   E: éncompetens  et inconveniens.  y  ?  *g: sed potius  quia  Boethius.  AD:  ES  ec)  quidem Boethius...  Philo.    non prohiberi. Utraque autem distinctio videtur  esse  incompetens *. Nam prima distinctio est a  posteriori: non enim ideo" aliquid est necessarium,  quia semper erit; sed potius ideo semper erit,  quia est necessarium: et idem patet in aliis. Secunda autem assignatio est ab exteriori et quasi  per accidens: non enim ideo aliquid est necessarium, quia non habet impedimentum, sed quia  est necessárium, ideo impedimentum habere non  ᾿  potest. Et ideo alii melius ista distinxerunt secundum naturam rerum, ut scilicet dicatur illud necessarium, quod in sua natura determinatum est  solum ad esse; impossibile autem quod est determinatum solum ad non esse; possibile autem quod  ad neutrum est omnino determinatum, sive se  habeat magis ad unum quam ad alterum, sive  se  habeat æqualiter ad utrumque, quod dicitur  contingens ad utrumlibet. Et hoc est quod Boethius attribuit Philoni *.  Sed manifeste hæc est sententia Aristotelis in  vero etc.) bis ponit, et alteram eiusdem sententiæ partem (sed tamen etc.) omittit, ut ex contextu est per se manifestum.  x) Sicut Boethius dicit hic in Commento etc. Quæ ex hoc Auctore  citantur a s. Thoma de opinionibus Diodori, Stoicorum et Philonis quoad  naturam necessarii, impossibilis et possibilis habentur in eius secunda  Ed. De interpret. lib. Ill, De futuris contingentibus, super illa verba  Aristotelis: Ef quoniam est omnino... Ac multa nobis manifesta etc.  (p. 373, seq.).  X) Quidam enim distinxerunt. lta codd. BCE. Edit. Piana cum  codd. AD legunt: quidam enim dixerunt. Et ita infra codd. BCE non  Stoici vero dixerunt, sed distinxerunt habent. Denique tertio loco non  ista (P. ita) dixerunt, cum CP., sed ista distinxerunt legendum est  consequenter cum ADE. Quæ ultima lectio suadet etiam supra legendum esse cum tribus codd. præcitatis. Adde quod infra, codd. et Piana  consentientibus, s. Doctor subiungit: ufraque autem distinctio videtur etc. Sicut Diodorus etc. « Ille enim, inquit Tullius, id solum fieri  posse dicit, quod aut sit verum aut futurum sit verum; et, quidquid  futurum sit, id dicit fieri necesse esse, et, quidquid non sit futurum,  id negat fieri posse... Placet igitur Diodoro, id solum fieri posse quod  aut verum sit, aut verum futurum sit. Qui locus attingit hanc quæstionem: Nihil fieri, quod non necesse fuerit: et, Quidquid fieri possit,  id aut esse iam aut futurum esse: nec magis commutari ex veris in  falsa ea posse, quæ futura sunt, quam ea, quæ facta sunt: sed in  factis immutabilitatem apparere; in futuris quibusdam, quia non appareat (al. apparent), ne inesse quidem videri » ( De fato, cap. vi  et IX, nn. 13 et 17.— Opp. tom. IX, pag. 287, seq. Lypsiae 1849). Ex  his  apparet possibile a Diodoro verbis quidem poni, re autem tolli:  nam 51. possibile numquam erit, est impossibile; si autem erit aliquando,  est necessarium. Atqui utrum futurum sit vel non sit, non ex se (sicut  in iis quæ necessaria videntur), sed ex eventu possumus decernere, ita  Scilicet ut futurum fuisse vel secus, et ideo necessarium vel impossibile, ex eo quod factum vel non factum est intelligere debeamus. Ante  ergo eventum possumus dicere quod possibile quandoque erit, quandoque non erit, non in se, sed quoad nostram cognitionem, quia nempe  immutabilitas facti non apparet.  v) Non enim ideo aliquid etc. Suppleo ideo ex omnibus nostris  codd., quod desideratur in ed. Piana.. Et hinc statim habes: sed potius  ideo semper etc. Et infra: secunda autem assignatio..... non enim  ideo etc.  E) Et hoc est quod Boethius attribuit Philoni. « 'Tres sunt, inquit  »  »  Boethius, sententiæ de possibilitate. Philo enim dicit possibile esse  quod natura propria enunciationig suscipiat veritatem, ut cum dico, me  quod sumus consiliativi, in aliis autem ex  eo quod materia est in potentia ad utrumque oppositorum.  9. Sed videtur hæc ratio non esse sufficiens.  Sicut enim in corporibus corruptibilibus materia  invenitur in potentia se habens ad esse et non  esse, ita etiam in corporibus cælestibus invenitur  potentia ad diversa ubi, et tamen nihil in eis evenit contingenter, sed solum ex necessitate. Unde  dicendum est quod possibilitas materiæ ad utrumque, si communiter loquamur, non est sufficiens  ratio contingentiæ, nisi etiam addatur ex parte  potentiæ activæ quod non sit omnino determinata ad unum; alioquin si ita sit determinata ad  unum quod impediri non potest *, consequens est  quod ex necessitate reducat in actum potentiam  passivam eodem modo.  10.  Hoc igitur quidam attendentes posuerunt  quod potentia, quæ est in ipsis rebus naturalibus, sortitur necessitatem ex aliqua causa determinata ad unum quam dixerunt fatum. Quorum  Stoici posuerunt fatum in quadam serie, seu connexione causarum, supponentes quod omne quod  in hoc mundo accidit habet causam *; causa autem posita, necesse est effectum poni. Et si una  causa per se non sufficit, multæ causæ ad hoc  concurrentes accipiunt rationem unius causæ sufficientis; et ita concludebant quod omnia ex necessitate eveniunt.  hodie esse Theocriti Bucolica relecturum, hoc si nihil extra prohibeat  quantum in se est potest veraciter praedicari. Eodem autem modo idem  ipse Philo necessarium esse definit, quod cum verum sit, quantum in se  est, nunquam possit susceptivum esse mendacii; non necessarium autem  idem esse determinat, quod, quantum in se est, possit suscipere falsitatem. Impossibile vero secundum propriam naturam, nunquam possit  suscipere veritatem. Idem tamen ipse et contingens et possibile unum  esse  confirmat » (Op. et loc. cit. pag. 373). Vult autem Boethius sententiam Philonis -Larissensis, quamvis verbis discrepet, revera tamen  cum Diodori sententia convenire: « Ille enim ( Diodorus) arbitratus est,  inquit, si quis in mari moreretur, eum in terra mortem non. potuisse  suscipere: quod neque Philo, neque Stoici dicunt. Sed quanquam ista  non dicant, tamen si unam partem contradictionis eventu necessitatis  metiuntur, idem cum Diodoro sentire coguntur » (Ib. pag. 374). Quo  autem pacto haec Philonis sententia conveniat cum sententia Diodori,  qui necessitatem ab eventu metiebatur, ut dictum est in not. y, haud  satis apparet. Etenim, sistendo in Philonis verbis a Boethio citatis, posSibile Philo dixit quod quantum in se est potest veraciter praedicari;  at  potest etiam impediri quominus veraciter de facto praedicetur (ut,  in exemplo de lectione Bucolicorum, si aliquid extra prohibeat). Ergo  possibile, de quo loquitur Philo dicens illud esse idem ac contingens,  potest fieri, quantum in se est, et potest, quantum in se est, etiam  non fieri; quod idem est ac dicere quod possibile quantum in se est  ad neutrum est determinatum. Quod ipsemet magis aperte declarat cum  ait non necessarium esse id quod quantum in se est potest suscipere  falsitatem, nempe potest esse et non esse. ldem patet ex notionibus  necessarii  et impossibilis. Necessarium  est  quod quantum in se est  numquam potest susceptivum esse mendacii, nempe quod in sua natura  determinatum est solum ad esse; impossibile est quod secundum | propriam naturam nunquam potest suscipere veritatem, videlicet quod est  determinatum solum ad non esse. Ergo recte s. Thomas ait quod hoc  quod Boethius attribuit Philoni est manifeste sententia Aristotelis in hoc  loco, vel, in hoc libro, ut habet cod. A. - Addendum quod, iuxta Boethium:  Universaliter dicere est, quaecunque neque semper sunt, neque semper  non sunt, sed aliquoties sunt, aliquoties non sunt, ea per hoc ipsum quod  sunt et non sunt, habent aliquam ad contraria cognationem. Haec autem impossibilium. et necessariorum media sunt. Impossibile enim  nunquam esse potest; necessarium nunquam non esse; inter haec  propria quorundam natura est, quae horum utrorumque sit media,  quae et esse scilicet possit et non esse. Ergo hoc nunc dicit (Aristoteles nempe) : Videmus, inquit, in his etc. » (Ib. pag. 374). Haec ergo, exponente Boethio, est opinio Aristotelis cui Boethius subscribit, sed quae  est  etiam opinio Philonis supra recitata.  .    B; non posset.  ABC:  passivam.  scilicet  *.c verius: determinante.  Stoici.   Codd.- .: commixtione.   A:  supponentes  omne ... habere  causam.  68  Commen.s.Th.   lect. τπ.- Ed. Did.  lib. V, cap. ui.  Plato.  *In  :  Multa enim hic fiunt ex intellectu et voluntate,  quae per se et directe non subduntur virtuti caelestium corporum: cum enim intellectus sive ratio  et  voluntas quae est in ratione 7, non sint actus  organi corporalis, ut probatur in libro De anima *,  11. Sed hanc rationem solvit Aristoteles in VI  Metaphysicae interimens utramque propositionum assumptarum. Dicit enim quod non omne  quod fit habet causam, sed solum illud quod est  per se. Sed illud quod est per accidens non habet  causam; quia proprie non est ens, sed magis ordinatur cum non ente, ut etiam Plato dixit *. Unde  Sophista.   p: est musicum.  Posita causa sufficienti  non  necesse effectum  poni.  *p: mecesse sit.   ABCE: Cuius effectus.- Ὁ habet lacunam.  *gc  omittunt  prædictarum.  *BP.- A: SiC unumquodque esset, sed falso.-pc:  et sic inde  quousque ; etmelius.  τὰ habet lacun.   AC. - P.: deveniet.  *Dicentes ex ACD.  *p: ad   p  non recte: ad  causam per se.   p:  effectus...  referri.   Cap. ut, n. 12.  Comment.  lect. vr.  *s. Th.  Lect. ni: Ed.  Did. lib. IV, c. it,  n.  8.  esse  est,  musicum habet causam, et similiter esse album; sed hoc quod est, album esse musicum, non  habet causam: et idem est in omnibus aliis huiusmodi. Similiter etiam hæc est falsa, quod posita  causa etiam sufficienti, necesse est effectum poni:  non  enim omnis causa est talis (etiamsi sufficiens  sit) quod eius effectus impediri non possit; sicut  ignis est sufficiens causa combustionis lignorum, sed  tamen per effusionem aquæ impeditur combustio.  12.  Si  autem utraque propositionum prædictarum esset vera, infallibiliter sequeretur omnia  ex necessitate contingere. Quia si quilibet effectus  habet  causam, esset effectum (qui est futurus  post quinque dies, aut post quantumcunque tempus) reducere in aliquam causam priorem: et sic  quousque esset devenire ad causam, quæ nunc  est  tem  in præsenti, vel iam fuit in præterito; si aucausa posita, necesse est effectum poni, per  ordinem causarum deveniret necessitas usque ad  ultimum effectum. Puta, si comedit salsa, sitiet:  si siliet, exibit domum ad bibendum: si exibit domum, occidetur a latronibus. Quia ergo iam comedit salsa, necesse est eum occidi. Et ideo Aristoteles ad hoc excludendum ostendit utramque prædictarum propositionum esse falsam, ut dictum est.  13. Obiiciunt autem quidam contra hoc, dicentes quod omne per accidens reducitur ad aliquid  per se, et ita oportet effectum qui est per accidens  reduci in causam per se. - Sed non attendunt quod  id quod est per accidens reducitur ad per se *, in  quantum accidit ei quod est per se, sicut musicum  accidit Socrati, et omne accidens alicui subiecto per  se existenti, Et similiter omne quod in aliquo effectu est per accidens consideratur circa aliquem  effectum per se: qui quantum ad id quod per se  est habet causam per se, quantum autem ad id  quod inest ei per accidens non habet causam per  se,  sed causam per accidens. Oportet enim effectum proportionaliter referre ad causam suam, ut  in II Physicorum etin V Methaphysicæ** dicitur.  14. Quidam vero non attendentes differentiam  effectuum per accidens et per se, tentaverunt reducere omnes effectus hic inferius provenientes  in aliquam causam per se, quam ponebant esse  virtutem cælestium corporum ^in qua ponebant fatum, dicentes nihil aliud esse fatum quam vim  positionis syderum. Sed ex hac causa non potest  provenire necessitas in omnibus quæ hic aguntur.  0) Quam ponebant virtutem esse cælestium corporum etc. Ita codd.  quorum lectionem anteponimus Pianæ: « Quam ponebant virtutem esse  »  »  cælestium corporum, in qua ponebant fatum, quam vim positionis syderum appellabant. »  z) Voluntas quæ est in ratione.  Codd. ABC omittunt verba, quæ  est in ratione; sed ea retinemus cum P. et aliis codd.  luntas  Quamvis vosimpliciter et communiter accepta appetitum rationalem designet, tamen latiori significatione etiam pro appetitu animali usurpatur,  ut  ipsemet Angelicus innuit II, Dist. xxxix, qu. II, artic. I1 ad 1: non  impossibile est quod directe subdantur intellectus  seu ratio et voluntas virtuti cælestium corporum:  nulla enim vis corporalis potest agere per se, nisi  in rem corpoream. Vires autem sensitivæ in quantum sunt actus organorum corporalium per accidens  subduntur actioni cælestium corporum.  Unde Philosophus in libro De anima opinionem  ponentium voluntatem hominis subiici motui cæli  adscribit his, qui non ponebant intellectum differre  a sensu. Indirecte tamen vis cælestium corporum  redundat ad intellectum et voluntatem, in quantum  scilicet intellectus et voluntas utuntur viribus sensitivis.  Manifestum autem est quod passiones virium sensitivarum non inferunt necessitatem rationi  et voluntati.  Nam continens habet pravas  concupiscentias, sed non deducitur *, ut patet per  Philosophum in VII Ethicorum *. Sic igitur ** ex  virtute cælestium corporum non provenit necessitas in his quæ per rationem et voluntatem fiunt.  Similiter nec in aliis corporalibus effectibus rerum corruptibilium, in quibus multa per accidens  eveniunt. Id autem quod est per accidens non  potest reduci ut in causam per se in aliquam virtutem naturalem, quia virtus naturæ se habet ad  unum; quod autem est per accidens non est unum;  unde et supra dictum est quod hæc enunciatio  non est una, Socrates est albus musicus, quia non  significat unum. Et ideo Philosophus dicit in libro  De somno et vigilia quod multa, quorum signa præexistunt in corporibus cælestibus, puta  in imbribus et tempestatibus, non eveniunt, quia  scilicet impediuntur per accidens. Et quamvis illud  etiam impedimentum secundum se consideratum  reducatur in aliquam causam cælestem; tamen  concursus horum, cum sit per accidens, non potest  reduci in aliquam causam naturaliter agentem.  15. Sed considerandum est quod id quod est  per accidens potest ab intellectu accipi ut unum,  sicut album esse musicum, quod quamvis secundum se non sit unum, tamen intellectus ut unum  accipit, in quantum scilicet componendo format  enunciationem unam. Et secundum hoc contingit  id, quod secundum se per accidens evenit et casualiter, reduci in aliquem intellectum præordinantem; sicut concursus duorum servorum ad certum  locum est per accidens et casualis quantum ad  eos, cum unus eorum ignoret de alio; potest tamen  esse per se intentus a domino, qui utrumque mittit  ad hoc quod in certo loco sibi occurrant *.  16. Et secundum hoc aliqui posuerunt omnia  quidem quatenus appetitus sensitivus est in brutis, sed quatenus est  in homine et est potentia in eadem essentia animæ rationalis radicata,  et ideo rationis moderamini subiecta (Cf. III, Dist. xvi, qu. r, artic. 1, Ad  secundam quæstionem dicendum etc.). Dico radicata: nam proprie, seu  formaliter, appetitus animalis, sicut cæteræ facultates sensitivæ, est  in organo animato tanquam in proprio subiecto immediato. At voluntas,  proprie dicta, nempe appetitus rationalis, est facultas essentialiter inorganica consequens apprehensionem rationis, et, sicut ratio ipsa, a sola animæ  essentia fluit etin sola essentia animæ est immediate, ut in suo subiecto.   A:  nam intellectus... cum non  sit actus.  π   III, cap.tv, n.4 ;  cap.v,n.r.- Comment.  s.  lect. vir.   Thom.  c: - P. $ubdatur.   III. cap.  seq. ΠΙ, n. 5  Comment.  $. ?in. lect. rv.   A: non deducilur ad malum.  Cap.t(a/. n] n.6.  Comment.s.Th.  lect. 1.  "* e: sicut igitur.  *A: sec   ABD:  Azec  similiter etiam. - €  cohærenter  ad  præced. sicut igitur: Sic etiam  in aliis.    Lect. v, n. it.  De divinatione  per  somnium,  Cap. τι.   Quod omittitur  a BC.   ABCE: COMCUFrant (n. dubius).  CAP. IX,  δ  σ  τα:  Dei.   intelligere  T  p: comprehenunt.  v  quæcumque in hoc mundo aguntur, etiam quæ  videntur fortuita vel casualia, reduci in ordinem  providentiæ divinæ, ex qua dicebant dependere  fatum. Et hoc quidem aliqui stulti negaverunt ^,  iudicantes de intellectu divino ad modum intellectus nostri, qui singularia non cognoscit *. Hoc  autem est falsum: nam intelligere divinum et velle  eius  est ipsum esse ipsius *. Unde sicut esse eius  sua virtute comprehendit omne illud quod quocumque modo est, in quantum scilicet est per participationem ipsius; ita etiam suum intelligere et  suum intelligibile comprehendit  omnem cognitionem et omne cognoscibile; et suum velle et suum  volitum comprehendit omnem appetitum et omne  appetibile quod est bonum; ut, scilicet ex hoc  ipso quod aliquid est cognoscibile cadat sub eius  cognitione, et ex hoc ipso quod est bonum cadat  sub eius voluntate: sicut ex hoc ipso quod est ens,  aliquid cadit sub eius virtute activa, quam ipse  perfecte- comprehendit, cum sit per intellectum  agens.  17. Sed si providentia divina sit per se causa  omnium quæ in hoc mundo accidunt", saltem  bonorum, videtur quod omnia ex necessitate accidant. Primo quidem ex parte scientiæ eius: non  enim potest eius scientia falli; et ita ea quæ ipse  scit, videtur quod necesse sit evenire. Secundo  ex  parte voluntatis: voluntas enim Dei inefficax  9) Et hoc quidem aliqui stulti negaverunt. Duo hic distinguenda sunt.  Primum est quod omnia quæ quocumque modo in hoc mundo aguntur,  etiam quæ videntur fortuita vel casualia, reducuntur in ordinem Providentiæ divinæ; et hoc est quod s. Thomas dicit ab aliquibus stultis negari. -- Aliud est quod ex divina Providentia sequatur fatum, non quidem  sano sensu acceptum, ut infra explicabimus, sed quatenus deteriori sensu  sumitur utnecessitas in causis secundis omnibus. Providentia autem  divina non infert fatum seu necessitatem rebus provisis, ut nn. seqq. late  et solide demonstrat Angelicus.  Notandum insuper quod illi qui liberum nominis arbitrium fato subiiciebant, non  una  ratione  naturam fati ponebant. Alii enim fatum  appellabant vim positionis siderum, ex quorum positione et potestate  decerni  autumabant qualis quisque homo concipitur, nascitur,  vivit, et quid ei proveniat boni quidve mali accidat. Alii vero non  astrorum  constitutionem, sicuti est cum quidque concipitur vel nascitur, sed omnium connexionem seriemque causarüm, qua fit omne  quod fit, fati nomine appellabant. Quorum sententia, si causarum hæc  connexio talis ponatur ut voluntatibus nostris necessitatem inferat, non  differt a prima sententia quoad fati naturam, quamvis seriem causarum  substituat positioni potestatique siderum. Utrumque errorem s. Thomas  n.  14 et seqq. refutat.  Alii causarum connexionem non recusabant, sed  ipsum causarum ordinem et connexionem subiiciebant Dei summi voluntati et potestati; at hi bifariam dividendi sunt. Quidam enim quamvis  præscientiæ voluntatique divinæ causas creatas, earumque connexiones subiicerent, tamen aut ab hac subiectione eximebant voluntatem humanam, aut nihil esse in potestate nostra nullumque esse hominis arbitrium sub præscientia et voluntate Dei effutiebant. Hunc errorem refutat  s. Thomas n. 18 et seqq. Quidam denique utrumque eligunt, utrumque  confitentur, nempe præscientiam divinam nostrarum actionum atque efficaciam infinitam divinæ voluntatis et una simul integram perfectamque  hominis libertatem. Et vere sic est, ut a s. Thoma hic probatur.- Quia  tamen hæc divinæ Providentiæ ordinatio a nonnullis aut fatum appellabatur, aut ab ipsa fatum seu causarum secundarum connexio (quæ  nihil humanæ officeret libertati) pendere dicebatur, ne ex vocabulo æquivoco error obreperet, Ordinem causarum ubi voluntas Dei plurimum  potest, neque negamus, neque fati. vocabulo nuncupamus, ait s. Augustinus in V De civitate Dei, cap. 1x, n. 3. Quod si propterea aliquid quisquam fato tribuit, quia ipsam Dei voluntatem vel potestatem fati nomine  appellat, sententiam teneat, linguam corrigat (Ib. cap. 1). De  his fuse ipsemet s. Augustinus (Op. et lib. cit.).  σὴ Singularia non cognoscit, nempe directe et primo; nam indirecte  et  quasi per quandam reflexionem intellectus noster intelligit etiam  aliquo modo singularia, ut s. Thomas docet expresse p. I, qu. rxxxvi,  artic. I. Sed quia hæc cognitionis indirectæ notio non est necessaria in  præsenti quæstione, ideo eam prætermittit s. Doctor.  τὴ Intelligere divinum et velle eius est ipsum esse ipsius, nempe  Dei.— 1. ergo intelligere et intelligibile divinum comprehendit omnem  cognitionem et omne cognoscibile; 2. ergo velle et volitum divinum comLECT. XIV  69  esse non potest; videtur ergo quod omnia quæ  vult, ex necessitate eveniant.  18. Procedunt autem hæ obiectiones ex eo quod  cognitio divini intellectus et operatio divinæ voluntatis pensantur ad modum eorum, quæ in nobis  sunt, cum tamen multo dissimiliter se habeant *.  19.  vel  Nam primo quidem ex parte cognitionis  scientiæ considerandum est quod ad cognoscendum ea quæ secundum ordinem temporis  eveniunt, aliter se habet vis cognoscitiva, quæ  sub ordine temporis aliqualiter continetur, aliter  illa  quæ  loci:  totaliter  est  extra  ordinem temporis.  Cuius exemplum conveniens accipi potest ex ordine  nam  secundum Philosophum in IV  Physicorum *, secundum prius et posterius in magnitudine est prius et posterius in motu et per  consequens in tempore. Si ergo sint multi homines per viam aliquam transeuntes, quilibet eorum  qui sub ordine transeuntium continetur habet cognitionem de præcedentibus et subsequentibus *,  in quantum sunt præcedentes et subsequentes;  quod pertinet ad ordinem loci. Et ideo quilibet  eorum videt eos, qui iuxta se sunt et aliquos eorum qui eos praecedunt; eos autem qui post se  sunt videre non potest. Si autem esset aliquis  extra totum ordinem transeuntium, utpote in aliqua excelsa turri constitutus, unde posset totam  viam videre 7, videret quidem simul omnes in via  prehendit omnem appetitum et omne appetibile; 3. ergo quidquid est cognoscibile cognoscitur a Deo; 4. ergo quidquid est bonum cadit sub  divina voluntate; 5. ergo quidquid est ens a virtute activa Dei attingitur.  Istae illationes, quas infert Angelicus, logice connectuntur principio quod  intelligere et velle Dei sunt ipsum esse ipsius.  v) Causa omnium quae in hoc mundo accidunt etc. Cod. A: causa,  sine qua in hoc mundo non accidunt aliqua. Eadem est sententia. Alii  codd. habent lectionem Pianam. —Infra vero (et ita ea quae ipse scit etc.)  cod. B absurde legit: et ita essentia, quae ipse sit, videtur necesse sic  evenire. Procedunt autem hae obiectiones etc. Hisce paucis verbis s. Thomas veluti digito indicat radicem errorum omnium, qui de scientia et  voluntate Dei in ordine ad humanam libertatem àb hominibus excogitati sunt. Quae s. Thomae sententia in re gravissima est manifesta,  si principia alibi declarata in mentem revocemus. Dictum est enim quod  ens, de Deo praedicatum et de creaturis in propositionibus, Deus est  ens, creatura est ens, non univoce dicitur de uno et de aliis, sed  solummodo analogice (lect. v, n. 19, nota ξ). Quae veritas ut etiam vocabulo ipso indicaretur in scientia theologica, Scholastici dicebant Deum  esse super-ens, super-essentiam etc.: ut nempe hoc modo ratio entis de  Deo asserta ostenderetur diversa a ratione entis creaturis tributa. Sed  quod dicitur de ente, idem omnino dicendum est de aliis quae tum Deo,  tum creaturis tribuuntur: absurdum enim esset ponere quod ratio entis  non univoca, sed solummodo armaloga est Deo et creaturis, et simul asserere quod ratio causae, cognitionis etc. tum Deo tum creaturis sit  univoca: ratio enim entis et ratio causae sunt realiter una eademque res  in Deo. Sicut ergo Deo ratio entis convenit modo convenienti eius divinae naturae, [ἃ modo convenienti divinae naturae convenit Deo cognitio  intellectus et operatio voluntatis. Quod si quaeras in quo consistat huiusmodi modus? respondeo in infinitate. Deus est ens a se, et ideo infinitus et simplicissimus, ita ut quidquid in Deo est, sit infinita simplicissima  divina essentia. Ergo sicut Deus est sua essentia modo infinito, ita est  sua  cognitio et sua operatio modo infinito, hoc est infinite excedens  modum essentiae, cognitionis et operationis hominis et cuiuslibet creaturae, quae nonnisi limitato modo sibique convenienti et est et cognoscit  et  operatur. Quae cum ita sint, nemo non videt non posse sine errore  argui ex modo essendi, cognoscendi et operandi in creaturis, modum essendi, cognoscendi et operandi in Deo sive in seipso, sive in operibus creatis  trio  quae ratione carent, sive denique in creaturis quae libero arbisunt  rerum  praeditae: nam si quis hoc modo argueret, Deum intra genus  creatarum coarcfaret, proindeque Deum ipsum negaret. Porro  hoc ipsum faciunt, qui ex divina Providentia, nempe ex Dei infallibili  praescientia et efficacissima operatione inferre conantur fatali necessitati causas creatas liberas esse obnoxias.  X) Unde posset totam viam videre etc.- Cod. A legit: « Unde posset tota  »  »  »  via inde videri, quemadmodum simul omnes in via existentes non sunt  in ratione praecedentis vel subsequentis (in comparatione scilicet ad  eius intuitum), sed simul omnes videret nisi quomodo unus eorum   Cap. xt (a7. xvi)  n. 3, seq. - Comment. s.Th. lect.  xvi.  Βα:  tibus.  succeden* Aliquis ex codd.  70  existentes, non sub ratione praecedentis et subsequentis (in comparatione scilicet ad eius intuitum),  sed simul omnes videret, et quomodo unus eorum  alium praecedit. Quia igitur cognitio nostra cadit  sub ordine temporis, vel per se vel per accidens I  et  eius differentias. Sunt autem differentiae entis possibile et necessarium; et ideo ex ipsa voluntate  divina originantur necessitas et contingentia in rebus  distinctio   4:  unde anima  componendo. Cap. vi, τν 3  56}: - Comment.  s.  Th. lect. xr.   AC: eveniant ; à : eveniunt.  Y  utriusque secundum rationem  proximarum causarum: ad effectus enim *, quos  voluit necessarios esse, disposuit causas necessarias; ad. effectus autem, quos voluit esse contin(unde et anima in componendo et dividendo necesse habet adiungere tempus, ut dicitur in III  De anima*); consequens est quod sub eius cognifuturi.  tione cadant res sub ratione praesentis, praeteriti  et  Et ideo praesentia cognoscit tanquam  actu existentia et sensu aliqualiter perceptibilia ;  praeterita autem cognoscit ut memorata; futura  autem non cognoscit in seipsis, quia nondum sunt,  sed cognoscere ea potest in causis suis: per certitudinem quidem, si totaliter in causis suis sint  determinata, ut ex quibus de necessitate evenient *;  per coniecturam autem, si non sint sic determinata  in  quin impediri possint, sicut quae sunt ut  pluribus; nullo autem modo, si in suis causis  sunt omnino in potentia non magis determinata  ad unum quam ad aliud, sicut quae sunt ad utrumlibet. Non enim est aliquid cognoscibile secundum  quod est in potentia, sed solum secundum quod  est in actu, ut patet per Philosophum in IX Megentes, ordinavit causas contingenter agentes,  idest potentes deficere. Et secundum harum conditionem causarum, effectus dicuntur vel necessarii vel contingentes, quamvis omnes dependeant  a  voluntate  divina, sicut a prima causa, quae  transcendit ordinem. necessitatis et contingentiae.  Hoc autem non potest dici de voluntate humana, nec de aliqua alia causa: quia omnis alia  causa cadit iam sub ordine necessitatis vel contingentiæ; et ideo oportet quod vel ipsa causa   ABC:  aulem;  sed non recte.  Causæ  genter  continagentes  possunt deficere.  possit deficere, vel effectus eius non sit contin- Jur  gens, sed necessarius. Voluntas autem divina indeficiens est; tamen non omnes effectus eius sunt  necessarii, sed quidam contingentes.  23. Similiter autem aliam radicem contingentiæ, quam hic Philosophus ponit ex hoc quod  sumus consiliativi, aliqui subvertere nituntur, voCommen.s.Th.  lect. x. - Ed. Did.  lib. VIII, cap.1x,  n.6.   ABC: lofum temporis decursum.  c:  unumquodque ut est in.   ABCD  et  Ven.  edd. - p.: si. -E:  sicul; sed errore  manifesto.  traphysicæ *.  20.  Sed Deus est omnino extra ordinem temporis, quasi in arce æternitatis constitutus, quæ  est tota simul, cui subiacet totus temporis decursus  secundum unum et simplicem eius intuitum; et  ideo uno intuitu videt omnia quæ aguntur secundum temporis decursum *, et uuumquodque secundum. quod est in seipso existens, non quasi sibi  futurum quantum ad eius intuitum prout est in  solo ordine suarum causarum (quamvis et ipsum  ordinem causarum videat), sed omnino æternaliter sic videt unumquodque eorum quæ sunt  in quocumque tempore, sicut oculus humanus videt Socratem sedere in seipso, non in causa sua.  21.  Ex hoc autem quod homo videt Socratem  sedere, non tollitur eius contingentia quæ respicit  lentes ostendere  quod voluntas in eligendo ex  necessitate movetur ab appetibili. Cum enim bonum sit obiectum voluntatis, non potest (ut videtur) ab hoc divertere quin appetat illud quod :  sibi videtur bonum; sicut nec ratio ab hoc potest  divertere quin assentiat ei quod sibi videtur verum. Et ita videtur quod electio consilium consequens ^ semper ex necessitate proveniat; et sic  omnia, quorum nos principium sumus per consilium et electionem, ex necessitate provenient *.  24.  attendenda est circa bonum,  A:  diverti, et  ita infra.  ω  Mery : proveniSed dicendum est quod similis differentia 7^  sicut circa verum.  Est autem quoddam verum, quod est per se notum, sicut prima principia indemonstrabilia *, qui| : Coda.P. ex erdebus ex necessitate *intellectus assentit; sunt autem mum.  quædam vera non per se nota, sed per»alm me  s   ABCE. - DP. : V'£rissime. - ABc:et  tamen.    A: sunt.  A  vel.  omitt.  sunt  Horum autem duplex *est conditio: quædam enim er se.  ex  necessitate consequuntur ex principiis, ita sci- πάρει, "dms  licet quod non possunt esse falsa, principiis exi- stentibus veris, sicut sunt omnes conclusiones de ordinem causæ ad effectum; tamen certissime  et infallibiliter videt oculus hominis Socratem sedere dum sedet, quia unumquodque prout est in seipso iam determinatum est. Sic igitur relinquitur,  quod Deus certissime et infallibiliter cognoscat  omnia quæ fiunt in tempore; et tamen ea quæ  in tempore eveniunt non sunt vel fiunt ex necessitate, sed contingenter.  Similiter ex parte voluntatis divinæ differentia est attendenda. Nam voluntas divina est  intelligenda ut extra ordinem entium existens, velut  causa quædam profundens totum ens et omnes  »  na  «  »  »  alterum præcedit. » Quæ lectio intricata est, ac vix intelligibilis: Piaoptima est, et indicatur in p. 1 Summ. th., qu. xiv, artic. xi ad 3:  Sicut ille qui vadit per viam non videt illos qui post eum veniunt;  sed ille qui ab aliqua altitudine totam viam intuetur, simul videt omnes  transeuntes per viam. » Codd. BCDE habent lectionem Pianam; nisi  quod D legit: μὲ posset tota via videri.... et non sub ratione præcedentis. E: unde posset tota via videri..... vel subsequentis. Et, tota  via videri legunt etiam codd. BC. Constat ergo quod tota via videri  est  lectio uniformis codd.; ideoque hæc pars, attenta codd. auctoritate,  suffici posset rationabiliter Pianæ. Cum hac tamen stant Venetæ editiones.  Y) Quin impediri possint, sicut etc.  Cod. A habet: ut ex quo de  necessitate eveniat; coniectura, si non sit sic determinata, quin impemonstrationum. Et huiusmodi veris ex necessitate Í  assentit intellectus, postquam perceperit ordinem |  eorum ad principia, non autem prius. Quædam “ coaa.-».:prinautem sunt *, quæ non ex necessitate consequun- "5c: sunt »era  tur  ex principiis, ita scilicet quod possent* esse aps: fuæ (5  falsa principiis existentibus veris; sicut sunt opina- 5 Ir ΑΔΕ "dus  bilia, quibus non ex necessitate assentit intellectus, me  uamvis ex aliquo motivo magis inclinetur in ΑΙ ΩΣ aquo  appetitu mo vo.  diri possit, sicut etc. E. legit: quin impediri possit, in cæteris concordat  cum Piana, quam tamen non adoptamus ubi legit, quin impediri non  possint, sed in hoc codd. ACE sequimur: nam quin impediri non possint est lectio non acceptanda. Vult enim s. Thomas affirmare quod futurum cognoscitur in causa solummodo per coniecturam si causa a producendo effectu possit impediri, esto in pluribus non impediatur. Quam  sententiam non solum non significat lectio Piana et cod. D, sed omnino  oppositam exprimere videtur. Ob eamdem assignatam rationem reprobamus lectionem cod. B: quam impediri possit.  «) Electio consilium consequens, seu electio, quæ est actus liber.  tatis, ad consilium, quo de agendis aut omittendis ratio in semetipsa deliberat, sequitur. Unde non est admittenda lectio edit. Pianæ, electio  consilii consequens.  Codd. et edd. Venet. legunt consilium.  Cap. ix, n  Comment. s  Ject. xv.  unam partem quam in aliam. Ita etiam est quoddam bonum quod est propter se appetibile, sicut  felicitas, quæ habet rationem ultimi finis; et huiusmodi bono ex necessitate inhæret voluntas: naturali enim quadam necessitate omnes appetunt  esse felices. Quædam vero sunt bona, quæ sunt  appetibilia propter finem, quæ comparantur ad  finem sicut conclusiones ad principium, ut paἦν tet per Philosophum in II Physicorum *. Si igitur  essent aliqua bona, quibus non existentibus, non  posset aliquis esse felix, hæc etiam essent ex necessitate  appetibilia et maxime apud eum, qui  LEeda.-»:rer- talem ordinem perciperet *; et forte talia sunt esse,  "Sun  ex codi.  pipere et intelligere et si qua alia sunt similia.  Sed particularia bona, in quibus humani actus  consistunt, non sunt talia, nec sub ea ratione apaa) Nec sub ea ratione apprehenduntur ut sine etc. lta codd. B  CE; et optime. Piana, comprehenduntur. Cod. A: nec sub eadem  —Tratione apprehenduntur, nec sine etc. Adoptamus apprehenduntur ex  codd. cit. Quoad media, circa quæ cadit consilium s. Thomas duo distinguit, nempe quod non sint talia, quibus non existentibus, homo felicitatem non consequeretur; et deinde quod neque ut talia a ratione ipsa  apprehendantur. Voluntas enim sequitur rationis iudicium: nam nihil  volitum quin præcognitum, ut fert commune adagium. Quocirca si ratio  apprehenderet media ut talia, sine quibus finis volitus non obtineretur,  quamvis talia in se non sint, voluntas ex ipsa appetitione finis traheretur ad  illa acceptanda media. Et ideo haberetur non consilium neque electio, sed  necessitas, non quidem obiective et absolute, sed subiective et hypothetice.  B3) Quamvis videantur logici negotii modum excedere. Revera quæ  hic de radicibus contingentiæ adserta sunt ad metaphysicam proprie  pertinent, si hæc obiecta in se considerentur (Cf. s. Th in VI Metaphys.  lect. zr); sed tamen ad logicam etiam aliquo modo pertinent, et in ea  pertractari si non absolute debent, saltem possunt: « Ea quæ huius libri  »  »  »  series continebit exponere, altioris pene tractatus est, quam ut in logica  disciplina conveniat disputari; sed quoniam, ut sæpe dictum est, orationibus sensa proferuntur, quibus subiectas res esse manifestum est,  silii,  quod  71  prehehduntur ut sine ^* quibus felicitas esse non  possit, puta, comedere hunc cibum vel illum,  aut abstinere ab eo: habent tamen in se unde  moveant appetitum, secundum aliquod bonum  consideratum in eis. Et ideo voluntas non ex necessitate inducitur ad hæc eligenda. Et propter  hoc Philosophus signanter radicem contingentiæ  in his quæ fiunt a nobis assignavit ex parte conquæ sunt ad finem et  tamen non sunt determinata. In his enim in quibus media sunt determinata, non est opus conSilio, ut dicitur in ΠῚ Ethicorum *.  Et hæc quidem dicta sunt ad salvandum radices contingentiæ, quas hic Aristoteles ponit,  quamvis videantur logici negotii modum excedere f£.  »  »  non est dubium quin quod in rebus sit, idem sæpe transferatur ad voces. » Hæc Boethius in exordio tertii libri (Ed. sec.) De interpretatione,  pag. 357. Et Ammonius: « Videtur quidem hoc logicum esse quod ab  »  »  Aristotele nunc agitatur theorema; re autem vera ad partes omnes philosophiæ necessarium est » (In lib. Peri hermenias, sect.ll, S. vi,  fol. 19 vers., col.  1). Sed conclusionem s. Thomæ novitius meditetur.  Sapienter enim s. Thomas, quia commentatoris officium exsequitur altisSimas quæstiones metaphysicas perstringere atque definire non recusat,  ut Aristotelis doctrinam de propositionibus quoad futura contingentia et  libera declaret; sed modeste tamen addit huiusmodi quæstiones videri  logici negotii modum excedere. Quæ ultima verba dictando forte præ  mente sententiam magistri sui b. Alberti Magni habebat sapientissimus et  ideo modestissimus discipulus. Ait enim b. Albertus: « Quærunt etiam hic  quidam de necessitate ordinis causarum, de fato, de fortuna, de consilio,  de casu, dé certitudine divinæ providentiæ in singularibus et voluntatis  contingentibus. Sed de his hic quærere stultum est: quia quæstiones  istæ ex istius scientiæ principiis (cum logica procedat ex communibus,  quæ in pluribus vel in omnibus inveniuntur) non possunt determinari:  ista autem determinari volunt ex propriis » (Peri hermenias lib. I, tract.v,  cap. vir).  ax  A: sunt a nobis  vel fiunt.  est  eorum   Cap. nit (a£. v)  s T - Comment.  h. lect. vit.  ββ  EX MODO QUO VERITAS SE HABET CIRCA RES  CONCLUDITUR QUALITER VERITAS SE HABEAT CIRCA PROPOSITIONES  T  e  ο.  aT m-  o Ca -.  ὁ ὄν, ὅταν ἡ, καὶ τὸ μὴ ὃν μὴ εἶναι,  &8.3  τὸ  γάγχη" οὐ μὴν οὔτε τὸ ὃν ἅπαν ἀνάγκη  μὴ ὃν μὴ εἶναι: οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι  εἶναι ἐξ ἀνάγχης, ὅτε ἔστι, καὶ τὸ ἁπλῶς  ἐξ ἀνάγκης. Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ μὴ ὄντος.  Καὶ ἐπὶ τῆς ἀντιφάσεως ὁ αὐτὸς λόγος" εἶναι μὲν ἢ y  εἶναι ἅπαν, ἀνάγκη: καὶ ἔσεσθαί Ye ἢ μή; οὐ μέντοι  διελόντα γε εἰπεῖν θάτερον ἀναγκαῖον. Λέγω δὲ οἷον  ἀνάγκη μὲν ἔσεσθαι ναυμαχίαν αὔριον ἢ μη ἔσεσθαι"  οὐ  μέντοι ἔσεσθαί γε PA CI ναυμαχίαν ἀναγκαῖον,  οὐδὲ μὴ γενέσθαι" γενέσθται μέντοι, ἢ μὴ γενέσθαι,  ἀναγκαῖον.  Ὥστ᾽ ἐπεὶ ὁμοίως οἱ λόγοι ἀληθεῖς, ὥσπερ τὰ πράγματα,  δῆλον ὅτι, ὅσα οὕτως ἔχει, ὥστε, ὁπότερ ἔτυχε, καὶ  τἀναντία ἐνδέχεσθαι, ἀνάγκη ὁμοίως ἔχειν καὶ τὴν  ἀντίφασιν. Ὅπερ συμβαίνει ἐπὶ τοῖς μὴ ἀεὶ οὖσιν, ἢ  μὴ ἀεὶ μὴ οὖσιν. Τούτων γὰρ ἀνάγκη μὲν θάτερον  μόριον τῆς ἀντιφάσεως ἀληθὲς εἶναι ἢ ψεῦδος, οὐ  μέντοι τόδε T τόδε, ἀλλ᾽ ὁπότερ ἔτυχε" xal μᾶλλον  μὲν ἀληθῆ τὴν ἑτέραν, οὐ μέντοι ἤδη ἀληθῆ ἢ ψευδῆ"  ὥστε δῆλον ὅτι οὐχ ἀνάγκη, πάσης καταφάσεως xxi  ἀποφάσεως τῶν ἀντιχειμένων τὴν μὲν ἀληθῆ, τὴν  δὲ ψευδῇ εἶναι. Οὐ γάρ, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ὄντων, οὕτως  ἔχει καὶ ἐπὶ τῶν μὴ ὄντον μέν, δυνατῶν δὲ εἶναι ἢ  Um εἶναι, ἀλλ ὥσπερ εἴρηται.  SxNoPsrs. Argumentum et divisio textus. 2. Necessitas in  rebus, alia est absoluta, alia est ex suppositione; idem dicendum  de impossibilitate.— 3. Necessitas et veritas in rebus per comparationem ad illarum oppositas sequuntür leges contradictionis:  quia scilicet sicut impossibile est contradictoria simul esse vera  vel falsa, ita impossibile est rem neque esse neque non esse. Consequenter necesse est, disiunctive loquendo, rem vel esse vel  non esse. Disiunctive, inquam, non tamen divisim: quia si diostquam Philosophus ostendit esse  7impossibiliaa  ea,   A:  impossibilitatibus.    p: et quia iam.  A: hic procedit  ordine  conver$0.- BCD omitt.  nunc et hic.  quæ  ex  prædictis  Érationibus sequebantur; hic, remotis  impossibilibus *, concludit veritatem.  duo facit: quia enim argumentando ad  impossibile, processerat ab enunciationibus ad res,  et iam removerat inconvenientia quæ circa res  sequebantur; nunc, ordine converso *, primo ostendit qualiter se habeat veritas circa res; secundo,   A:  qualiter se  habeant res circa   etc.  Num. 4.   BE.-A: T$S.- P.:  ea  (Cf. n. 3).   Num. 3.  qualiter se habeat veritas circa enunciationes; ibi:  Quare quoniam orationes veræ sunt* etc. Circa  primum duo facit: primo, ostendit qualiter se habeant veritas et necessitas circa res absolute consideratas; secundo, qualiter se habeant circa eas  per comparationem ad sua opposita; ibi: ΕἾ in  contradictione eadem ralio est etc.  2. Dicit ergo primo, quasi ex præmissis con«) Impossibile est etc. Ita codd. et edd. Ven.- Editio Piana: impossibile dum est, illud simul etc. Revera illud dum est superfluum videtur, quia præmittitur si aliquid est, et. apponitur simul, sicut revera  est apponendum, ut repugnantia inter esse et »t0n-esse in aliquo identico  subiecto valere possit et affirmari.  *]gitur esse quod est, quando est, et non esse quod non  est, quando non est, necesse est: sed non omne quod  est, necesse est esse, nec omne quod non est, necesse  est  non  esse:  non enim idem est, omne quod est necessario esse, quando est, et simpliciter esse ex necessitate. Similiter autem et in eo quod non est.  Et in contradictione eadem ratio est. Esse quidem vel non  esse  omne necesse est; et futurum esse vel non esse;  non tamen contingit dividentem dicere alterum necessarium. Dico autem, ut necesse est quidem esse futurum  bellum navale cras vel non futurum esse: sed  non futurum esse cras bellum navale necesse est vel  non futurum esse; futurum autem vel esse vel non  esse  necesse est.  Quare quoniam similiter orationes veræ sunt quemadmodum et res, manifestum est quoniam quæcumque sic  se  habent ut utrumlibet sint, et contraria ipsorum contingant, necesse est similiter se habere et contradictionem. Quod contingit in his quæ non semper sunt, et  non semper non sunt. Horum enim necesse est alteram  partem contradictionis veram esse vel falsam, non tamen hoc vel illud sed utrumlibet, et magis quidem  alteram veram, non tamen iam veram vel falsam:  quare manifestum est quoniam non est necesse omnis affirmationis et negationis oppositarum hanc quidem veram, illam vero falsam esse. Neque enim quemadmodum in his quæ sunt, sic se res habet etiam et in his  quæ non sunt, possibilibus tamen esse vel non esse,  sed quemadmodum dictum est.  visim loquamur non necesse est rem esse absolute, sicut non necesse est rem absolute non esse. 4. Quia ergo propositiones se  habent ad veritatem sicut res ad esse et ad mon esse, idem iudicium ferendum est de veritate et necessitate propositionum in  comparatione ad earum oppositas, quod est de veritate et necessitate rerum per comparationem ad earum oppositas.- 5. Conclusio.  Non est necesse in omni genere affirmationum et negationum  oppositarum alteram determinate esse veram et alteram falsam.  cludens, quod si prædicta sunt inconvenientia, ut  scilicet omnia ex necessitate eveniant, oportet dicere ita se habere circa res, scilicet quod omne  quod est necesse est esse quando est, et omne  quod non est necesse est non esse quando non  est. Et hæc necessitas fundatur super hoc principium; Zmpossibile est simul esse et non esse: si  enim aliquid est, impossibile est illud simul non  esse; ergo necesse est tunc illud esse. Nam impossibile non esse idem significat ei quod est necesse esse, ut in Secundo dicetur. Et similiter, si  aliquid non est, impossibile est illud simul esse;  ergo necesse est non esse, quia etiam idem significant ^. Et ideo manifeste verum est quod  omne quod est necesse est esse quando est; et  omne quod non est necesse est non esse pro  illo tempore quando non est: et hæc est necesB) Quia etiam idem significant. Vult Angelicus dicere quod sicut  impossibile est non esse idem significat ac necesse est esse; ita impossibile est esse idem significat ac necesse est non esse.— Codd AD: quia  hoc etiam idem significat. BCE: quia hæc etiam idem significant.  Hæc ultima lectio mihi magis arridet quam Piana et aliorum codd.   Seq. c. ix*A: ut omne.   A  omittit  illo pæ" "  sitas  non  absoluta, sed ex suppositione. Unde  non potest simpliciter et absolute dici quod omne  quod est, necesse est esse, et omne quod non  est, necesse est non esse: quia non idem signifiDU, αβώς,  "^4... cant quod omne ens, quando est", sit ex necessitate,  et  quod omne ens simpliciter sit ex necessitate ;  nam primum significat necessitatem ex suppositione, secundum autem necessitatem absolutam.  Et quod dictum est de esse, intelligendum est  similiter de on esse; quia aliud est simpliciter  ex  tate   Conf. lect. xui  text.Arist.  et n.4.   p:  fierent; - c:  necessitate non esse, et aliud est ex necessinon esse quando non est. Et per hoc videtur Aristoteles excludere id quod supra dictum  est *, quod si in his, quæ sunt, alterum determinate est verum, quod etiam antequam fieret  alterum determinate esset futurum.  3. Deinde cum dicit: Ef in contradictione etc.,  ostendit quomodo se habeant veritas et necessi* ABC: se habeat  veritas circa  res.  tas  circa res per comparationem ad sua oppoβία: εἴ dicit quod eadem ratio est in. contradictione, quæ est in suppositione. Sicut enim illud ?  quod non.est absolute necessarium, fit necessarium ex suppositione eiusdem, quia necesse est  esse quando est; ita etiam quod non est in se ne-  Cf. lect.  cessarium absolute fit necessarium per disiunctionem oppositi, quia necesse est de unoquoque  quod sit vel non sit, et quod futurum sit aut non  XI, n. 7.  ^  "tI  3  |  :  sit, et hoc sub disiunctione: et hæc necessitas fundatur super hoc principium quod, Zmpossibile est  contradictoria simul esse vera vel falsa *. Unde imY) Non idem significant quod omne ens, quando est etc. Per hæc  verba Angelicus sapienter designat differentiam. essentialem quæ est  inter id quod contingenter existit et id quod necessario existit, etiamsi  contingens, dum existit, hoc est ex suppositione, rationem aliquam induat  necessitatis (Cf. lect. xir, not. y). Notat igitur Caietanus (in p. I, qu. xiv,  artic. xuz, 8. Adverte hic etc., ubi etiam citat hunc locum Peri hermeneias) quod in ente contingente duo sunt distinguenda, nempe natura  contingentiæ et status contingentiæ. Ratio huius distinctionis in eo est  quod contingentia et necessitas sunt differentiæ non accidentales sed  essentiales rerum, quibus aut contingentia convenit aut necessitas : unumquodque enim ens in sua natura aut contingens est aut necessarium.  Sed cum natura sit a seipsa inseparabilis, ubicumque ipsa invenitur debet inveniri vel contingentia si contingens est, vel necessitas si est necessaria; sicut quocumque modo ponatur homo, ponitur rationalitas. Contingens autem aut est in actu seu præsens, aut est in potentia seu  futurum. Ergo tum in actu tum in potentia consideratum ens contingens  naturam contingentiæ eamdem retinet, ita ut ex hoc capite non differat  ens contingens in actu et ipsum ens contingens in potentia. Sed differunt  tamen: non enim existere actuale entis contingentis dici potest idem  ac non—existere actuale seu existere potentiale eiusdem. Ergo eadem perseverante natura contingentiæ in contingente tum actuali tum potentiali,  est diversus in uno et in altero status contingentiæ (potest enim una  eadem natura, sua ratione salva, diversos habere status), quatenus nempe  in uno est status contingentiæ in natura contingentis determinati ad  unam contradictionis partem, quæ est actualis existentia et non—existentia potentialis; in altero vero est status contingentiæ in natura contin:  gentis indeterminati ad alteram contradictionis partem, et ideo est status  indeterminationis ad existendum in causa non determinata potius ad effectum producendum quam non producendum. — Hinc infertur quod ens  contingens iam determinatum seu actualiter existens est semper et essentialiter natura sua contingens, sed tamen, quia quando est, necessario  est, ex hac suppositione status contrahit quamdam necessitatem suæ  præsentiæ. Contra ens contingens futurum, seu in potentia, neque natura sua neque ratione status habet necessitatem, sed est ex utroque  capite contingens.  — Ulterius infertur quod contingens in statu possibilitatis  et  contingens in statu actualitatis tripliciter differunt ratione status: —  15, differentia quoad fempus, quia existens in actu est præsens, existens  in potentia est futurum ; , differentia quoad contingentiam, quia existens in actu est determinatum ad unum, nempe ad existentiam, existens  in potentia (in causa nempe non necessario agente) ad utramque partem  contradictionis se habet, nempe ad existere vel non existere; — 39, differentia quoad cognitionem, quia existens in actu potest subdi infallibili  et certæ cognitioni, existens autem in potentia nonnisi cognitione coniecturali  dignoscitur. Quæ omnia tum in præsenti lectione tum in  præcedenti (n. 19, seq.) Angelicus docet, nec non in cit. loc. Summæ  theolog.  Opp. D. Tuoxaz T. I.  73  possibile est neque esse neque non esse; ergo  necesse est velesse vel non esse. Non tamen si  divisim alterum accipiatur, necesse est illud esse  absolute. Et hoc manifestat per exemplum: quia  necessarium est navale bellum esse futurum cras  vel non esse; sed non est necesse navale bellum  futurum esse cras; similiter etiam non est necessarium non esse futurum, quia hoc pertinet  ad necessitatem absolutam; sed necesse est quod  vel sit futurum cras vel non sit futurum: hoc enim  pertinet ad necessitatem quæ est sub disiunctione.  4. Deinde cum dicit: Quare quoniam etc. ex  eo  quod se habet ὃ circa res, ostendit qualiter se  habeat circa orationes. Et primo, ostendit quomodo uniformiter se habet in veritate orationum,  sicut circa esse rerum et non esse; secundo, finaliter concludit veritatem totius dubitationis; ibi:  Quare manifestum etc. - Dicit ergo primo quod,  quia hoc modo se habent orationes enunciativæ  ad veritatem sicut et res ad esse vel non esse (quia  ex  eo  quod res est vel non est, oratio est vera  vel falsa), consequens est quod in omnibus rebus  quæ ita se habent ut sint ad utrumlibet, et quæcumque ita se habent quod contradictoria eorum  qualitercumque contingere possunt, sive æqualiter  sive alterum ut in pluribus, ex necessitate sequitur  quod etiam similiter se habeat contradictio enunciationum. Et exponit consequenter quæ sint illæ  res, quarum contradictoria contingere queant *; et  dicit huiusmodi esse quæ neque semper sunt,  9) Sicut enim illud etc. Perspicua est lectio ista, quam, uno vocabulo immutato, ut in fine dicam, habet P. cum cod. D.— Variat quoad  formam, quamvis non quoad sensum cod. A: «Sicut enim aliquid quod  non est absolute necessarium fit verum ex suppositione eiusdem, quando  necesse est esse quando est; ita etiam quod non est in se necessarium absolute, fit necessarium per diversitatem oppositi, quia necesse  est de unoquoque quod sit vel quod (et ita BC) non sit; et hoc sub  disiunctione: et hæc necessitas fundatur super hoc principium, scilicet  quod impossibile est contradictoria simul esse falsa. Unde impossibile  est non (et ita BC, corrupte pro neque) esse, neque non esse; ergo  necesse est jam esse, vel non esse. » Quæ lectio imperitiam amanuensis prodit: sed corruptiones de facili apparent.—E vero legit: sicut...  necesse est esse quando est... quia necesse est de unoquoque verum esse  quod sit vel quod non sit; ac omittit cum ABC, et quod futurum sit  aut non sit.. vera vel. In cæteris tum E tum BC ut Piana. Et cum  Piana legit omnino cod. D, nisi quod semel et iterum non sub disiunctione sed sub distinctione corrupte habet. Addo denique lectionem  necesse est esse quando est, quam codd., excepto D, habent, esse adoptandam loco Pianæ; mecesse est esse quod est; quia illa magis probat  necessarium ex suppositione. Hinc s. Thomas p. 1, qu. xiv, artic. xm  ad 2, expresse citando hunc Peri hermeneias locum, ait: Omne quod  est, dum est, necesse est esse, ut dicitur in I Peri herm. (Cf. num.  præced.).  t) Hoc enim pertinet. Supra Angelicus dixit in significatione causali:  quia hoc pertinet etc. Unde et hic etiam orationis processus particulam  causalem postulat, ut nempe legamus: /toc enim pertinet, sicut revera legunt codices omnes.  Piana: et πος pertinet.  t) Ex eo quod se habet etc. lta cum editione Piana codd. BC  et Ven. edd.  »  »  qualiter uniformiter se habet in veritate orationum sicut circa esse rerum. » Lectio erronea: confundit enim (ex recursu eiusdem verbi,  ostendit) argumentum generale cum primo membro divisionis: Et primo  ostendit etc.  »  »  Quare quoniam etc. ostendit quomodo se habet veritas ex eo quod  se  habet circa orationes. » Absurdus est etiam cod. D: Deinde cum  dicit: φῇ oris etc., habet in veritate orationum sicut contra esse rerum.  Secundo finaliter.  Verum et in Piana aliquid deesse videtur. Quodnam  est enim subiectum illud de quo, ex eo quod se habet circa res, ostendit  qualiter se habeat circa orationes? Subiectum illud est veritas, ut n. 1  dictum est; at probabile est non subintelligendum relictum sed explicite  fuisse positum a s. Thoma ut subiectum thesis de qua nunc est dicturus,  cum illud expresse posuerit in eodem numero primo, ubi facilius subintelligi poterat. Et revera veritas ponitur in lectione cod. A.— Forte  igitur lectio germana est: ex eo quod veritas se habet circa res, ostendit  qualiter se habeat circa orationes; vel: ex eo quod se habet circa res,  ostendit qualiter veritas se habeat circa orationes.  *mp:  circa veritatem.  *Rerum ex codd.,  qui omittunt ef  non esse.  Num. seq.  pp:  p:  dicitur.  contraria.  ABC: Circa contradictionem.   Cod. E habet: « Ex eo quod se habet circa res ostendit  Sed intricata etiam est lectio cod. A: « Deinde cum dicit:  10A:  ostendit.  p: contraria...  BC: queunt.  74  sicut necessaria, neque semper non sunt, sicut  impossibilia, sed quandoque sunt et quandoque  non sunt. Et ulterius manifestat quomodo similiter  se  ex  5. Deinde cum dicit: Quare manifestum est etc.,  concludit principale intentum et dicit manifestum  esse  habeat in contradictoriis enunciationibus; et  dicit quod harum enunciationum, quæ sunt de  contingentibus, necesse est quod sub disiunctione  altera pars contradictionis sit vera vel.falsa; non  tamen hæc vel illa determinate, sed se habet ad  utrumlibet. Et si contingat quod altera pars contradictionis magis sit vera, sicut accidit in contingentibus quæ sunt ut in pluribus, non tamen  ex  hoc  necesse  est  quod ex necessitate altera  earum determinate sit vera vel falsa.  ἢ) Non contingit in futuris quæ possunt esse et non esse. Non abs  re.erit nonnulla hic addere in defensionem Aristotelis. Dubium generale  turo  propositum erat: Utrum in enunciationibus singularibus de fuin materia contingenti necesse sit quod determinate una oppositarum sit vera, et altera falsa (lect. xit, n. 6). Cui dubio responsum  est  negative. Ratio indirecta fuit quod, posita determinatione veritatis in  alterutra ex præfatis enunciationibus, contingentia et libertas omnino  tollerentur; ratio vero directa quia non eodem modo se habet veritas in  futuris necessariis et contingentibus: quia illa sunt determinata ad esse  in suis causis, sed contingentia futura neque in se, quia non sunt, neque in suis causis, quæ se habent ad utrumlibet, sunt magis determinata ad statum existentiæ, quam ad statum non-existentiæ (Cf. supra  not. y). Quam Aristotelis doctrinam amplectitur omnino s. Thomas,  eamque tanta luce evidentiæ perfundit commentando, ut dubium omne  excludat.  Nihilominus nonnulli Aristotelem accusarunt de læsa divina præscientia quoad futura contingentia et libera. Aiunt enim: id quod non est  determinate verum vel falsum, non est determinate cognoscibile (quia cognoscibilitas sequitur entitatem rei). Sed, iuxta Aristotelem, in futuris  contingentibus neutrum oppositorum est determinate verum vel falsum.  Ergo Aristoteles per hanc suam doctrinam, qua tendit ad tuendam libertatem hominis, negat Deo scientiam futurorum contingentium, et ut homines faciat liberos, facit sacrilegos, sicut de Tullio s. Augustinus dixit  (De civitate Dei, lib. V, cap. 1x, n. 2).  Quid Aristoteles senserit de Deo, eiusque scientia, providentia, cæterisque attributis non quærimus; impræsentiarum quæstio tota consistit  in hoc: utrum ex præcitata solutione ad propositum dubium de enunciationibus singularibus de futuro contingenti inferri possit negatio divinæ  eorumdem futurorum præscientiæ. Porro hæc illatio absolute neganda  est. Nam s. Thomas præfati dubii solutionem Aristotelicam (quam Boethius Ed. II De interpret., dicit firmissima et validissima argumentatione constitutam) amplectitur ac defendit, imo retinet ac probat  quod si secus esset, nempe si altera ex propositionibus de futuris liberis  esset determinate vera, omnia ex necessitate fierent, et actum esset tum  de  contingentia rerum, tum maxime de libertate humana. Imo, addo,  ipsa  libertas  divina in discrimen vocaretur: non enim libertas divina  est ad oppositum eius, quod ex vi obiectiva propositionis (puta: triangulus  habet tres angulos æquales duobus rectis) est determinate verum. Et  nihilominus sanctus Doctor præscientiam futurorum liberorum strenue  propugnat (Cf. lect. xiv, n. 20 seq.). Signum est ergo quod ex indeterminatione utriusque partis contradictionis in futuris liberis haud sequitur  negatio divinæ præscientiæ, sed utraque coexistit (Cf. Ammonium  in Peri herm.,  De propositionibus ex subiecto tantum et prædicato compositis, S vni, fol. 20. Ed. cit.). Deinde noto quod Aristoteles loquitur hoc loco de indeterminatione veritatis in utraque parte contradictionis quoad prædicta futura, tum considerata forma propositionis  disiunctivæ, tum considerata natura eorumdem futurorum: quo sensu afprædictis quod non est necesse in omni genere affirmationum et negationum oppositarum,  alteram determinate esse veram et alteram esse  falsam: quia non eodem modo se habet veritas  et  falsitas in his quæ sunt iam de præsenti et  in his quæ non sunt, sed possunt esse vel non  esse.  Sed hoc modo se habet in utrisque, sicut  dictum est, quia scilicet in his quæ sunt necesse est  determinate alterum esse verum et alterum falsum: quod non contingit in futuris quæ possunt  esse et non esse". Et sic terminatur primus liber.  firmat  et  merito illam indeterminationem esse omnino certam. Atqu'  manifestum est alteram contradictionis partem haud cognosci neque a  nobis neque a Deo, nisi secundum illam obiectivitatem vel veritatem,  quam ex se habet. Quoad se autem habet veritatem et obiectivitatem  solummodo indeterminate. Ergo nonnisi indeterminate altera contradictionis pars de futuro contingenti est cognoscibilis et cognoscitur: si secus  esset,  nempe si ut determinatum cognosceretur quod determinatum  non  est, mens in sua cognitione falleretur.  Sed, dicitur in allegata obiectione, id quod non est determinate verum vel falsum, non est determinate cognoscibile. Et hoc concedimus,  quia est propositio evidens ex terminis. Cum autem subsumitur, oppositorum futurorum liberorum neutrum iuxta Aristotelem esse determinate  verum vel falsum; et id etiam concedimus, dummodo sistatur in sola  consideratione naturæ et obiecti propositionis singularis de futuro contingenti, ut hic supra explicatum est. Quo posito, negamus consequens '  et  consequentiam eiusdem obiectionis. Et revera id quod est indeterminate verum, procul dubio non potest cognosci ut verum determinate. Sed id quod est quoad se indeterminate verum, potest aliunde habere  de  futuris  determinationem; sicut studere vel non studere est quid indeterminatum ;  et tamen alterutrum potest determinari quoad me ex mea voluntate. Ita  est  contingentibus in ordine ad divinam cognitionem. Illa  sunt tum ex se tum in suis causis proximis indeterminate futura vel  non futura; et tamen Deus futurá libera determinate cognoscit, non quasi  determinate ex se vel ex causis proximis sint, sed quia cum determinabilia sint, determinantur a Deo, qui, ut audivimus a s. Thoma, est per  se  causa omniüm quæ in hoc mundo accidunt, et, extra ordinem entium  existens, est causa profundens totum ens et omnes eius differentias  (lect. xiv, n. 22). Ut Aristoteles iure accusaretur de læsa divina præscientia futurorum, probandum esset futura libera, antequam fiant, ab ipso  fuisse asserta indeterminata in seipsis et in causis proximis (quod est  verum) et indeterminabilia atque indeterminata alio quovis modo. Sed  de hac secunda parte non tractat ipse in præsenti; quia nonnisi de propositionibus, spectatis ipsarum natura et obiecto, illi est sermo: nempe,  ut brevius dicam, loquitur de determinatione in priori sensu quam merito negat; non loquitur de determinabilitate neque de determinatione  in altero sensu, quia non est ad propositum. Ad rem Sylvester Maurus:  Quæritur an hæc Aristotelis doctrina sit vera, vel erronea et contra  fidem?  Respondeo, quod si ita intelligatur, ut neget solum propositiones de futuro contingenti habere de præsenti veritatem determinatam naturaliter in rebus creatis, est vera; si autem ita intelligatur,  ut  neget tales propositiones habere veritatem determinatam etiam in  scientia  divina,  atque in supernaturalibus revelationibus, est falsa,  contra fidem, et impia  (Aristotelis opera... illustrata, tom. I, De  interpretatione, lib. 1, cap. vi, pag. 79, seq. - Romæ 1668). Huius Auctoris sententiæ est subscribendum; at non de propositionibus de futuro  contingenti in ordine ad scientiam divinam, sed de eisdem propositionibus in seipsis consideratis loquitur manifeste Aristoteles hoc loco. p: et non esse.  AC: et in hoc.  ARISTOTELIS DE INTERPRETATIONE   IN,  DE DISTINCTIONE ET ORDINE SIMPLICIUM ENUNCIATIONUM,  QUIBUS NOMEN FINITUM VEL INFINITUM PONITUR TANTUM  EX PARTE SUBIECTI  "m  ΄  Ἐπεὶ δέ ἐστί τι χατά τινος ἡ κατάφασις σημαίνουσα,  LÀ  τ  »  b  δ  »  ποῦτο δέ ἐστιν ἢ ὄνομα ἢ τὸ ἀνώνυμον. ἕν δὲ δεῖ  εἶναι, καὶ καθ᾽ ἑνός, τὸ ἐν τῇ καταφάσει:   ,,,  ^   Ὁ  Α  (τὸ δὲ ὄνομα εἴρηται καὶ τὸ ἀνώνυμον πρότερον' τὸ γὰρ  οὐχ,  ἄνθρωπος ὄνομα μὲν οὐ λέγω, dXX ἀόριστον  ὄνομα: ἕν γάρ πως σημαίνει καὶ τὸ ἀόριστον" ὥσπερ  M,   »  (€  »  NR  GPS  —χαὶ τὸ οὐχ ὑγιαίνει, οὐ ῥῆμα, ἀλλ' ἀόριστον. ῥῆμα)"  Quoniam autem est affirmatio de aliquo significans aliquid,  hoc autem oportet esse vel nomen vel innominatum;  unum autem oportet esse et de uno id quod est in  affirmatione ;  (nomen autem dictum est etinnominatum prius; non homo  enim nomen quidem non dico, sed nomen infinitum:  unum enim significat quodammodo et infinitum nomen;  quemadmodum et non currit non verbum dico, sed  infinitum verbum);,  ᾽  ἔσται πᾶσα χατάφασις χαὶ ἀπόφασις ἢ ἐξ  ῥήματος, ?» ἐξ ἀορίστου ὀνόματος καὶ  ἤλνευ δὲ ῥήματος οὐδεμία χατάφασις οὐδὲ ἀπόφασις" τὸ  ὀνόματος καὶ  tob,  ῥήματος.  γὰρ ἔστιν, ἢ ἔσται, 7 ἦν, 7 γίνεται, ἢ ὅσα ἄλλα  τοιαῦτα, ῥήματα ἐκ τῶν χειμένων ἐστί: προσσημαίνει γὰρ χρόνον.  Ὥστε πρώτη ἔσται χατάφασις χαὶ ἀπόφασις τὸ ἔστιν  ἄνθρωπος, οὐχ ἔστιν ἄνθρωπος. Εἶτα, ἔστιν οὐχ ἄν«x06, οὐχ ἔστιν οὐχ ἄνθρωπος. Πάλιν. ἔστι πᾶς  νθρωπος, οὐχ ἔστι πᾶς ἄνθρωπος" ἔστι πᾶς οὐχ  ἄνθρωπος, οὐχ ἔστι πᾶς οὐκ ἄνθρωπος. Καὶ ἐπὶ τῶν  ἐχτὸς δὲ χρόνων ὁ αὐτὸς λόγος ἐστίν.  SywoPsrs. 1. Argumentum huius secundi libri est enunciatio, secundum quod diversificatur per aliquid sibi additum.  Divisio. 2. Subiectum affirmationis est nomen vel innominatum, idest infinitum nomen.  Nomen infinitum significat  unum non simpliciter, sed secundum quid, in quantum significat  formæ alicuius negationem, quam ut ens aliquod ratio considerat, quamvis non sit. -- 4. Ex quo infertur duplicem esse modum  affirmationis et negationis: quædam enim constant ex nomine  proprie dicto et verbo; quædam vero constant ex nomine imerit omnis affirmatio et negatio vel ex nomine et verbo,  vel ex infinito nomine et verbo.  Præter verbum autem nulla affirmatio vel negatio est. Est  cnim vel erit, vel fuit, vel fit, vel quæcumque alia huiusmodi verba, ex his sunt, quæ sunt posita: consignificant enim tempus.  Quare prima erit affirmatio et negatio, est homo, non est  homo. Deinde, est non homo, non est non homo.  Rursus, est omnis homo, non est omnis homo: est  omnis non homo, non est omnis non homo. Et in extrinsecis temporibus eadem est ratio.  proprie dicto, seu ex nomine rfinito et ex verbo. 5. Differentia  enunciationum non potest sumi ex parte verbi. Nam in enunciationibus verbum infinitum fit verbum negativum, et ideo reddit  parte  negativas ipsas enunciationes. 6. Distinguuntur enunciationes in quibus nomen finitum vel infinitum ponitur solum  ex  subiecti; et hoc tripliciter: secundum affirmationem  et  subiectum  negationem ; secundum subiectum finitum vel infinitum ;  secundum  universaliter  situm.  a5 30stquam Philosophus in primo lià  τὰν  ΡΥ  ΙΗ  ΉΤΟ  Wiebro determinavit de enunciatione  Psimpliciter considerata; hic deter157594 minat de enunciatione, secundum  3/2854 quod diversificatur per aliquid sibi  vel  non  universaliter  falsum in enunciatione affirmativa vel negativa;  tertio, ipsa oppositio unius enunciationis ad aliam.  Dividitur ergo hæc pars in tres partes: in prima *,  ostendit quid accidat enunciationi ex hoc quod  aliquid additur ad dictiones in subiecto vel prædicato positas; secundo, quid accidat enunciationi  Se Ta  Ὁ  m τ   quiLib. I, lect. 1,  n. 6.  p: per quam.  ὙΠ’  ex  3»""additum. Possunt autem tria in  enunciatione considerari: primo *, ipsæ dictiones,  quæ prædicantur vel subiiciuntur in enunciatione,  quas supra distinxit per nomina et verba *; secundo,  ipsa compositio, secundum quam est verum vel  hoc quod aliquid additur ad determinandum  veritatem vel falsitatem compositionis; ibi: Hs vero  determinatis etc.; tertio, solvit quamdam dubitationem circa oppositiones enunciationum provea) Postquam Philosophus etc. Uti præmonuimus in præfatione, opus  περὶ ἑρμηνείας unico libro apud græcos absolvitur, sed a sequioribus  Scriptoribus latinis in duos libros fuit distributum. Ratio vero huius  divisionis  ex  natura  enunciationis (quæ est totius operis subiectum)  petitur; scilicet, quia enunciatio et simpliciter consideranda est, et secundum quod diversificatur per aliquid sibi additum, recte ab enunciatione posteriori sensu accepta secundi libri sumitur exordium. - Quartum  librum sui commentarii in idem περὶ ἑρμηνείας opus exorditur  Boethius, eamdem divisionem sequutus; sed alia est partitio quam sequitur Ammonius. Ipse enim ea quæ in' hac s. Thomæ lectione prima  exponuntur sectioni secundæ suæ interpretationis adnectit, eamdemque  absolvit, « Hactenus, inquiens, Aristoteles propositionum ex subiecto  prædicatoque consistentium commentationem provexit; quamobrem nos  quoque de iis quæ sequuntur ab alio exorsi principio dicamus.» Tertiam vero sectionem a primis verbis Ὄταν δὲ τὸ ἔστι etc. sequentis lectionis exorditur: « Caput Libri tertium hinc auspicatur, inquit, quod de  iis esse propositionibus diximus quæ ex tertio apprædicato componuntur » (Ed. cit., fol. 23 col. 4, et fol. 24 col. 1). poCap. x.  καὶ in prima Ar tstoteles.   Lect. vii.   tes.  ABC: provenien"Lect. xn.   Cf. lib. I, lect.  IV, D. 13.  Lect. v.  Lect. n.  Infra n. 6.  Num. 5.  Num. 3.  Num. 4.  pc: resumit erὉ primo illud.   Lib.I, lect.virr,  n. I9 seq.  tero prædicantur, consequens est ut illud, de quo  aliquid dicitur, pertineat ad nomen; nomen autem  est  vel finitum vel infinitum; et ideo, quasi concludens subdit quod quia affirmatio significat aliquid de aliquo, consequens est ut hoc, de quo  significatur 7, scilicet subiectum affirmationis, sit  vel nomen, scilicet finitum (quod proprie dicitur  nomen, ut in Primo dictum est*), velin nominatum,  idest infinitum nomen: quod dicitur innominatum, quia ipsum non nominat aliquid cum aliqua forma determinata, sed solum removet determinationem formæ. Et ne aliquis diceret  quod id quod in affirmatione subiicitur est simul  nomen  et  subdit  innominatum, ad hoc excludendum  quod :d quod est, scilicet prædicatum ὃ,  in affirmatione, scilicet una, de qua nunc loquimur *, oportet esse unum et de uno subiecto **; et  sic oportet quod subiectum talis affirmationis sit  nientem ex eo, quod additur aliquid simplici enunciationi; ibi: Utrum autem contraria est affirmaHo* Εἴς.  Est autem considerandum quod additio facta  ad prædicatum vel subiectum quandoque tollit  unitatem enunciationis, quandoque vero non tollit, sicut additio negationis infinitantis dictionem.  Circa primum ergo duo facit: primo, ostendit quid  accidat enunciationibus ex additione negationis infinitantis dictionem; secundo, ostendit quid accidat  circa enunciationem ex additione tollente unitatem;  ibi: Αἱ vero unum de pluribus etc. Circa primum  duo facit: primo, determinat de enunciationibus  simplicissimis, in quibus nomen finitum vel infinitum ponitur tantum ex parte subiecti; secundo,  determinat de enunciationibus, in quibus nomen  finitum vel infinitum ponitur non solum ex parte  subiecti, sed etiam ex parte prædicati; ibi: Quando autem est tertium adiacens etc. Circa primum  duo facit: primo, proponit rationes quasdam distinguendi tales enunciationes; secundo, ponit earum  distinctionem et ordinem; ibi: Quare prima est affirmatio etc. Circa primum duo facit: primo, ponit  rationes distinguendi enunciationes ex parte nominum; secundo, ostendit quod non potest esse ?  eadem ratio distinguendi ex parte verborum; ibi:  Præter verbum autem etc. Circa primum tria  facit: primo, proponit rationes distinguendi enunciationes; secundo, exponit quod dixerat; ibi: Nomen aulem dictum est etc.; tertio, concludit intentum; ibi: Erit omnis affirmatio etc. Resumit ergo illud, quod supra dictum est de definitione affirmationis, quod scilicet affirmatio est enunciatio significans aliquid de aliquo; et,  quia verbum est proprie nota eorum quæ de al8) Secundo ostendit quod non potest esse etc. Ita legit et optime  cod. C.— Piana: secundo quod non potest etc. Cod. A: secundo ostendit '  quando potest esse etc. Quae lectio falsa est: numero enim 5, in quo agitur de hoc membro subdivisionis, ostenditur differentias enunciationum  sumi non posse ex parte verborum. Sed et cod. B erronee legit: secundo quando potest esse eadem oratio distinguendi etc.  Y) De quo significatur. Est lectio codd. ABC, quam adoptamus loco  edd. P. et Ven.: de quo significatur aliquid de aliquo. Placeret quidem  conservare aliquid, quamvis non necessarium, cum de facili subintelligatur; sed non potest admitti lectio, de aliquo. Sermo est de subiecto,  (ut, hoc..., scilicet subiectum), de quo aliquid significatur; at dici nequit siné confusione quod, subiectum sit id de quo significatur aliquid  de aliquo: nam dicendo, de quo significatur aliquid, designatur subiectum; addendo autem, de quo significatur aliquid de aliquo, videtur  aut idem repeti, aut indicari praedicatum.  9) Scilicet praedicatum. Haec lectio codd. CE indicatur ex sequentibus, oportet esse unum et de uno subiecto: dici enim de subiecto est  proprium praedicati. Piana: scilicet primum.  €) Sit vel nomen, vel nomen infinitum. Cum hac lectione Piana concordat lectio codd. ABC. D legit: sit vel nomen finitum vel nomen infinitum: quae lectio est magis explicita, adiecto vocabulo finitum. Attamen  vocabulum istud non necesse est apponi, quia de facili supponitur.  Dictum enim est paulo supra quod nomen finitum dicitur proprie nomen. E: vel non sit nomen vel nomen infinitum. Negatio apposita  error est.  t) Ipsum non ens dicitur ens etc. Animadvertat novitius non ens  dici ens non simpliciter sed secundum quid, hoc est non ratione sui, sed  ratione entis cuius non-enms est negatio. Contra sophistam, qui im non  entis tenebris aufugit, et diuturna consuetudine tenebris illis offunditur  disserit Plato in libro, cui SSophista titulus est. Ibi probandum assumit quod, non ens velut imaginando esse, revera non ens  dicimus (pag. 178) atque inter alia haec habet: « Quod enim non pulchrum ubique pronunciamus, hoc non ab alio quoquam alterum est,  quam a pulchri natura.. Revera sequitur »om pulchrum esse aliquid,  quandoquidem est illud cui opponitur... Eademque erit de caeteris  ratio, postquam alterius ipsius natura e genere entium esse apparuit..  Oportet audacter iam dicere, quod »on ens, firmiter naturam  vel nomen, vel nomen infinitum *.  3. Deinde cum dicit: Nomen autem etc., exponit quod dixerat, et dicit quod supra dictum est  quid sit nomen, et quid sit innominatum, idest  infinitum nomen: quia, non homo, non est nomen,  sed est infinitum nomen, sicut, 0n currit, non est  verbum, sed infinitum verbum. Interponit autem  quoddam, quod valet ad dubitationis remotionem,  videlicet  quod nomen infinitum. quodam modo  significat unum. Non enim significat simpliciter  unum, sicut nomen finitum, quod significat unam  formam generis vel speciei aut etiam individui,  sed in quantum significat negationem formæ alicuius *, in qua negatione multa. conveniunt, sicut  in quodam uno secundum rationem. Unum enim  eodem modo dicitur aliquid, sicut et ens; unde  sicut ipsum non ens dicitur ens *, non quidem  suam habet (τὸ μὴ ὃν βεβαίως ἐστὶ τὴν αὑτοῦ φύσιν ἔχον), quemadmodum magnum erat magnum, pulchrumque erat pulchrum, ac etiam  non  magnum et non pulchrum. Eodemque pacto non ens, secundum  idem erat, et est non ens species una multis aliis entibus adnumerata »  ( Pag. 180.— Ed. cit. Marsilii Ficini.- Cf. ib. Parmenides)  Quia vero s. Thomas IV Metaphys. citat, ex prima eius lectione  clarabimus  formam illam loquendi, qua sophistice abutisur idealismus  sive speculativus sive criticus. Ens igitur multipliciter dicitur, quamvis  omne ens dicatur per respectum ad unum primum (Cf. lib. I, lect. v,  not. f). Alia enim dicuntur entia vel esse, quia per se habent esse,  sicut substantiæ, quæ principaliter et per prius entia dicuntur. Alia  vero dicuntur entia, quia sunt passiones sive proprietates substantiæ,  sicut propria sive per se accidentia uniuscuiusque substantiæ, ut capacitas sciendi in homine, gravitas in corporibus etc. Quædam autem  dicuntur entia, quia sunt via ad substantiam, sicut motus et generationes,  quæ ordinantur ad productionem substantiæ, sicut ad naturalem terminum. Alia autem entia dicuntur, quia sunt corruptiones substantiæ: corruptio enim est subiecti quod corrumpitur via ad sn esse, sicut  generatio est via ad esse substantiæ, ut dictum est. Et quia corruptio  terminatur ad privationem, sicut generatio ad formam, convenienter  ipsæ etiam privationes formarum substantialium esse dicuntur. Et ite- rum qualitates vel accidentia quædam dicuntur entia, quia sunt activa  vel generativa substantiæ, vel eorum quæ secundum aliquam habitudinem ad substantiam dicuntur. Item negationes eorum quæ ad substantiam habitudinem habent, vel etiam ipsius substantiæ esse dicuntur;  unde dicimus quod non-ens est non-ens: quod non diceretur nisi negationi aliquo modo esse competeret.  Sciendum tamen, addit s. Thomas, quod prædicti modi essendi ad  quatuor possunt reduci. Nam unum eorum, quod. est ens. debilissimum,  est tantum in ratione, scilicet negatio et privatio: quas dicimus in ratione esse, quia ratio de eis negotiatur quasi de quibusdam entibus, dum  de eis affirmat vel negat aliquid (secundum quid autem differant negatio et privatio, cf. lib. I, lect. 1v, not. i). Aliud huic proximum in  debilitate est, secundum quod generatio et corruptio et motus entia  dicuntur: habent enim aliquid admistum de. privatione et negatione.  Nam motus est actus imperfectus. Tertium autem dicitur quod nihil  habet de non-ente admistum, habet tamen essé debile, quia non est   Cf. lib. I, lect.v,  n. 4. - ABCE: dicuntur.    Lect. 1v, n. 13.  aac: ab aliqua. E:  quia  peripsum nonnominatur aliquid ab  aliqua. A:  ne  credat. A:  aliquis ὃ  loquitur.  comittit subiecto.    Lib. I, lect. iv.  Cf. lect. cit., n.  13.  PCoad.- P.: dutem.  t  CAP. X, LECT. I  77  sive utamur negativa particula ut infinitante ver* Ed. Did. lib.lII,  cap.ir, n.2.- Comment. s. Th. lect. 1 Codd.:  affirmalionum. an  A: scilicet quod.  Letmn.6.  bum vel ut faciente negativam enunciationem;  et ideo accipitur semper in simpliciori intellectu *,  prout est magis in promptu. Et inde est quod  non  diversificavit  simpliciter, sed secundum quid, idest secundum  rationem, ut patet in IV Metaphysicæ *, ita etiam  negatio est unum secundum quid, scilicet secundum rationem. Introducit autem hoc, ne aliquis  dicat quod affirmatio, in qua subiicitur nomen  infinitum, non significet unum de uno, quasi nomen infinitum non significet unum.  4. Deinde cum dicit: Erit omnis affirmatio etc.,  concludit propositum scilicet quod duplex est modus affirmationis. Quædam enim est affirmatio,  quæ constat ex nomine et verbo; quædam autem est quæ constat ex infinito nomine et verbo.  Et hoc sequitur ex hoc quod supra dictum est  quod hoc, de quo affirmatio aliquid significat, vel  est nomen vel innominatum. Et eadem differentia potest accipi ex parte negationis, quia de quoaffirmationem per hoc, quod  sit ex verbo vel infinito verbo, sicut diversificavit  per hoc, quod est ex nomine vel infinito nomine.  Est autem considerandum quod in nominibus  et in verbis præter differentiam finiti et infiniti est  differentia recti et obliqui. Casus enim nominum,  etiam verbo addito, non constituunt enunciationem  significantem verum vel falsum, ut in Primo habitum est *: quia in obliquo nomine non includitur  ipse rectus, sed in casibus verbi includitur ipsum  verbum præsentis temporis. Præteritum enim et  futurum, quæ significant casus verbi *, dicuntur  in Primo habitum est *.   Lect. tv. n. 15.  AB: CORSighificant.- E: stgnificunque contingit affirmare, contingit et negare, | per respectum ad præsens. Unde si dicatur, Aoc erit, ἐπὴν LaMpUt P  ut  idem est ac si diceretur, hoc est futurum; hoc fuit, ἴοοῖ.ν, π. 1}. 0  B.  5. Deinde cum dicit: Præter verbum etc., ostenhoc est præteritum. Et propter hoc, ex casu verbi   dit quod differentia enunciationum non potest sumi  et nomine fit enunciatio. Et ideo subiungit quod  | "pr ἴξιν, €X Parte verbi ". Dictum est enim supra quod, | sive* dicatur est, sive erit, sive fuit, vel quæcum- Rip sd  TS  præter verbum nulla est affirmatio vel negatio.  que alia huiusmodi verba, sunt de numero præ- se  . fa6:«wem;-s Potest enim præter nomen esse aliqua affirma-  dictorum verborum, sine quibus non potest fieri  tio vel negatio, videlicet si ponatur loco nominis enuntiatio: quia omnia consignificant tempus, et  infinitum nomen: loco autem verbi in enunciatione non potest poni infinitum verbum, duplici  ratione. - Primo quidem, quia infinitum verbum  alia tempora dicuntur per respectum ad præsens.  6. Deinde cum dicit: Quare prima erit affirmalio etc., concludit ex præmissis distinctionem enuntiationum in quibus nomen finitum vel infinitum  ponitur solum ex parte subiecti, in quibus triplex  differentia intelligi potest: una quidem, secundum  affirmationem et negationem ; alia, secundum subiectum finitum et infinitum; tertia, secundum subconstituitur per additionem infinitæ particulæ,  .  .  quæ quidem addita verbo per se dicto, idest extra  enunciationem posito, removet ipsum absolute,  sicut addita nomini, removet formam nominis absolute: et ideo extra enunciationem potest accipi  verbum infinitum per modum unius dictionis,  iectum universaliter, vel non universaliter posiCf. lib. I, lect.v,  n. 12,   pg: et ita alia.  *Gtlibl key, Sicut et nomen infinitum *. Sed quando negatio adtum *. Nomen autem finitum est ratione prius '4mcsunptum.   n. 1I.  να...  RR  5  5  .  5  5 - 5  5 5  ditur verbo in enunciatione posito, negatio illa | infinito "sicut affirmatio prior est negatione *; unde Ὁ ΕΣ WE EC IH  removet verbum ab aliquo, et sic facit enunciaprimam affirmationem ponit, /o7o est, et primam v" n. 3.  Moers  ?  tionem negativam: quod non accidit ex parte nominis. Non enim enunciatio efficitur negativa nisi  ΤΑΣ  διάνε ewe.  per hoc  P  7  2  gd  negationem, omo non est. Deinde ponit secundam affirmationem, non homo est, secundam au* quod negatur compositio, quæ importem negationem, non homo non est. Ulterius aufur negtbiii tatur in verbo: et ideo verbum infinitum in enuntem ponit illas enunciationes in quibus subiectum  C.  9:  Pe  .  E  ;  ;  :  2  ciatione positum fit verbum negativum. - Secununiversaliter ponitur, quæ sunt quatuor, sicut  οὐρα  do, quia in nullo variatur veritas enunciationis,  per se, sed in alio; sicut sunt qualitates, quantitates et substantiæ proprietates. Quartum autem genus est, quod est perfectissimum, quod  Scilicet habet esse in natura absque admistione privationis, et habet esse  firmum et solidum, quasi per se existens et non in alio, sicut sunt  substantiæ. Et ad hoc (nempe ad substantiam), sicut ad primum et  principale omnia alia referuntur: nam qualitates et quantitates dicuntur  esse, in quantum insunt substantiæ; motus et generationes dicuntur  esse, in quantum tendunt ad substantiam vel ad aliquid prædictorum;  privationes autem et negationes dicuntur esse, in quantum removent  aliquid trium prædictorum.  Dixi quod præfata loquendi forma abutitur idealismus. Quia enim  negationes quasi entia concipiuntur a mente nostra et ratio de eis negotiatur quasi de quibusdam entibus, idealismus speculativus, quem Hegel  finxit, transtulit huiusmodi negationes ad ordinem realitatis, voluitque a  non esse sicut et ab esse sumendas esse differentias, quibus res omnes  fiunt, ordinantur et distinguuntur ad invicem. Logique de Hégel traduite... par A. Vera. Ed. II, Paris 1864, chap. xir, pag. 112 seq. in textu  et  in nota, et pag. 408.  Ex opposito, idealismus criticus, duce Kantio,  (Cf. Critique de la raison pure..., retraduite par J.Tissot, tom.l, pag. 62, et  deinceps per totum istud opus. Paris 1845) nonnisi realitatem contingentem extra nos ponit, sed obiecta universalia et relationes necessarias atque universales ipsorum contingentium (Cf. lib. I, lect.xrr, not. y),  non secus ac negationes, privationes etc., fieri a mente nostra et in mente  nostra tantum existere contendit; subdens quod mens actu spontaneo  quidem existimat obiecta huiusmodi habere extra nos realitafém, sed  reflexio scientifica corrigit (verius corrumpit) primævum et spoentaneum  assertum rationalis naturæ.- Idealismus igitur totus fundatur in confuet  illæ in quibus est subiectum non universaliter sione entis rationis cum ente reali, non satis discernens in cognitione  nostra quid ponatur a mente et quid sit a rebus.  ἢ) Non potest sumi ex parte verbi. Unus cod. B immediate prosequitur: e£ hoc sequitur ex hoc quod supra dictum est. Dictum est  enim etc. Quam lectionem, cum ea cæteri codd. nostri careant, non  admittimus, quamvis illam absonam a contextu non dicamus. Revera  quæ hoc loco dicuntur, quasi corollaria sunt eorum quæ sunt præmissa in lect. vir, lib. I.  0) In simpliciori intellectu. Cod. D: in simpliciorem intellectum ; - codd.  ABCE: secundum simpliciorem intellectum. Et hanc meliorem puto lectionem.  Cod. A infra: per hoc quod sit ex verbo finito vel infinito  verbo, sicut diversificavit per hoc quod est ex nomine finito vel infinito  (Cf. not. 8). Integram lectionem Pianam habent codd. CDE, imo  et  cod. B, nisi quod in fine legit ex nomine, vel infinito.  t) Est autem considerandum etc. Codd. ABC: « Est autem considerapdum quod in omnibus verbis præter differentiam finiti et infiniti, et  differentiam (BC, est differentia) recti et obliqui, nomini et verbo addita  (B, in omni etiam verbo addito; C, nomini verbo addito) non constituunt enunciationem » etc. Quæ lectiones intricatæ sunt, nec quid  enuncient dici perspicue potest. Lectionem Pianam habent codd. DE.  Nomen autem finitum est ratione prius infinito. Codd.: nomen  autem finitum est naturaliter prius infinito. Quæ lectio posset acceptari.  Asserit enim s. Thomas nomen finitum esse prius infinito, sicut probavit  in primo libro de affirmatione respectu negationis (lect. vr n. 3).  Ibi autem dixit affirmationem esse priorem negatione tum ex parte vocis, tum ex parte intellectus, tum ex parte rei, sicut compositio est zaturaliter prior divisione, et habitus est naturaliter prior privatione.  tuor.    positum. Prætermisit autem ponere exemplum  de enunciationibus, in quibus subiicitur singulare,  ut, Socrates est, Socrates non est, quia singulari quodammodo eamdem vim habet cum subiecto  universali, non universaliter sumpto. Non ponit  autem aliquam differentiam ex parte verbi, quæ  posset sumi secundum casus verbi, quia sicut   termittit.  Codd.- p.: inbus nominibus non additur aliquod signum. Unde  in huiusmodi enunciationibus non potest .omnis  differentia inveniri. Similiter etiam prætermittit  exemplificare de enunciationibus, quarum subiecta particulariter ponuntur, quia tale subiectum   Unus 4 omittit  non.   ipse dicit, in extrinsecis temporibus, idest in  præterito et in futuro, quæ circumstant præsens,  est eadem ratio sicut et in præsenti, ut iam dictum est. AB : possit. DE NUMERO ET HABITUDINE INTER SE SIMPLICIUM ENUNTIATIONUM  DE TERTIO ADIACENTE, IN QUIBUS PRÆDICATUR VERBUM ZS7  ET SUBIICITUR NOMEN FINITUM  NON UNIVERSALITER SUMPTUM  Ὅταν δὲ τὸ ἔστι τρίτον προσχατηγορῆται, ἤδη διχῶς  λέγονται αἱ ἀντιθέσεις.  Λέγω δὲ οἷον ἔστι δίκαιος ἄνθρωπος, τὸ ἔστι τρίτον  φημὶ συγκεῖσθαι ὄνομα ἢ ῥῆμα ἐν τῇ καταφάσει:  ὥστε διὰ τοῦτο τέτταρα ἔσται ταῦτα, ὧν τὰ μὲν δύο  πρὸς τὴν κατάφασιν χαὶ ἀπόφασιν ἕξει χατὰ τὸ στοι79  Quando autem est tertium adiacens praedicatur, dupliciter  tunc dicuntur oppositiones.  Dico autem, ut est iustus homo, est tertium adiacere nomen vel verbum in affirmatione:  quare quatuor erunt illae, quarum duae quidem ad affirmationem et negationem sese habent secundum conse|.  χοῦν, ὡς αἱ στερήσεις" τὰ δὲ δύο οὔ.  Λέγω δ᾽ ὅτι τὸ ἔστιν ἢ τῷ δικαίῳ προσχείσεται ἢ τῷ  οὐ δικαίῳ" ὥστε xal ἡ ἀπόφασις. Τέτταρα οὖν ἔσται.  Νοοῦμεν δὲ τὸ λεγόμενον ἐκ τῶν ὑπογεγραμμένων" ἔστι - δίκαιος ἄνθρωπος" ἀπόφασις τούτου; οὐχ ἔστι δίκαιος  .  ἄνθρωπος" ἔστιν οὐ δίκαιος ἄνθρωπος: τούτου ἀπόφάσις, οὐχ ἔστιν οὐ δίκαιος ἄνθρωπος. Τὸ γὰρ ἔστιν  ἀνταῦθα, καὶ τὸ οὐκ ἕστι, τῷ δικαίῳ προσχείσεται  χαὶ τῷ οὐ δικαίῳ. Ταῦτα μὲν οὖν, ὥσπερ ἐν τοῖς  ᾿Αναλυτικοῖς εἴρηται, οὕτω τέταχται.  ΘΥΝΟΡΒΙΒ. Argumentum textus et eius divisiones. DE DVPLICI SIGNIFICATIONE verbi est in propositione; sumitur enim vel  secundum se et ut principale praedicatum, et significat existere in  rerum natura; vel ut copula et adiacens seu coniunctum principali praedicato et significat coniunctionem huius praedicati cum  subiecto. In hoc secundo casu verbum est dicitur tertium in propositione, non quasi sit tertium praedicatum, sed quia est tertia  dictio adiacens principali praedicato, et cum ipso constituens unum  prædicatum propositionis; quæ hac de causa dicitur propositio  de zertio adiacente.. Propositionum quarum verbum est constituit principale prædicatum, ita ut nomen ponatur solum ex  parte subiecti, una est tantum oppositio, eodem subiecto existente; sed in aliis propositionibus, in quibus verbum adiacet,  oportet esse duas oppositiones. Ipsum est quamvis possit dici  etiam nomen, sicut quælibet alia dictio, tamen magis dicitur verbum, quia dictio, quæ consignificat tempus communiter dicitur  verbum. Numerus et ordo simplicium enunciationum de tertio  adiacente. De differentia enunciationum, secundum quod præeg ostquam Philosophus distinxit enunS)ciationes, in quibus nomen finitum  EN vel infinitum ponitur solum ex parte  quædam quæ circa eas dubia esse possent ; ibi:  Quoniam vero contraria est  etc. Circa primum  duo facit: primo, agit de enunciationibus in quibus  nomen prædicatur  cum hoc verbo, est; secundo,  de enunciationibus in quibus alia verba ponuntur;  ibi: Zn his vero in quibus etc. Distinguit autem huhuismodi enunciationes sicut et primas, secundum  triplicem differentiam ex parte subiecti consideratam: primo namque, agit de enunciationibus in  quibus subiicitur nomen finitum non universaliter  sumptum; secundo, de illis in quibus subiicitur.  Tertio exemplificat. Codd. BDE: exemplificat quasi in figura; et  revera sic esse legendum persuadent ea quæ infra, n. 14, hac de re declarantur. A omittit verba: fertio exemplificat; ibi: intelligimus vero.  quentiam, ut privationes, duæ vero minime.  Dico autem quoniam est aut iusto adiacebit, aut non iusto,  quare etiam negationes. Quatuor ergo sunt.  Intelligimus vero quod dicitur ex his quæ subscripta sunt,  est iustus homo, huius negatio est, non est iustus  homo: est non iustus homo, huius negatio est, non  est non iustus homo, est enim hoc loco, et non est  iusto, et non iusto adiacet. Hæc igitur quemadmodum  in resolutoriis dictum est, sic sunt disposita.  dicatum est nomen finitum, infinitum et privativum: unde habentur  propositiones simplices, infinitæ et privativæ. Refutatur interpretatio litteræ Aristotelis data ab Hermino.- 8. Alia quorumdam antiquorum interpretatio non admittitur. Ammonii interpretatio. Quædam prænotantur de virtualitate enunciationum,  et  de maiori vel minori extensione propositionum ad invicem  comparatarum. 10. Propositiones affirmativæ et negativæ ^a]  nitæ se habent secundum consequentiam ad propositiones affirmativas et negativas simplices, sicut duæ propositiones privativæ se habent ad ipsas simplices. At propositiones simplices  non se habent ad infinitas in consequendo, sicut ad istas se habent privativæ. Simplicior et melior interpretatio Porphyrii.  Própositiones simplices et propositiones infinitæ ita se habent  ad invicem, ut ad unam affirmativam consequatur alterius negativa; sed non viceversa ad negativam sequitur affirmativa. Et  idem dicendum est de simplicibus et de privativis. Explicatur  numerus prædictarum enunciationum. Schema.  Conclusio. Dubium circa litteram Aristotelis.  nomen finitum universaliter sumptum; ibi: Similiter autem se habet* etc.; tertio, de illis in quibus  subiicitur nomen infinitum; ibi: Aliæ autem habent ad id quod est non homo  etc. Circa primum  tria facit: primo, proponit diversitatem oppositionis talium enunciationum; secundo, concludit  earum numerum et ponit earum habitudinem; ibi:  Quare quatuor etc.; tertio, exemplificat; ibi: Znlelligimus vero ἢ εἴς. Circa primum duo facit: primo,  proponit quod intendit; secundo, exponit quoddam quod dixerat; ibi: Dico autem * etc.  2.  Circa primum duo oportet intelligere: primo  quidem, quid est hoc quod dicit, est tertium   adiacens prædicatur. Ad cuius evidentiam considerandum est quod hoc verbum est quandoque 3 in  enunciatione prædicatur * secundum se; ut cum  dicitur, Socrates est: per quod nihil aliud intendimus significare, quam quod Socrates sit in rerum  natura. Quandoque vero non prædicatur per se,  B) Quod hoc verbum xsr quandoque etc. Hæc lectio, quam habent  codd., anteponitur lectioni Pianæ: quod quandoque in enunciatione  prædicatur ksr secundum etc.  Seq. c. x.  Lect. nr.  Lect. πὶ,  Num. 5.  α  Num. 14. Num. 4.  p:  dicit quod.    Æ : ponitur.  8o  quasi principale prædicatum, sed quasi coniunctum principali prædicato ad connectendum ipsum  ve  non  enim;  sed non recte.  p:  nibus  liter. A:  enunciatiouniversahomo  est,  homo non est .  A: existente ἢnito. Cf. lect. v, n. 15.  A: idest, est.  ADE: COnSigniJicans.  ACDE. - P.: &Xemplificat,  sed  non bene,sicut B,  excludat (Conf.).  subiecto; sicut cum dicitur, Socrates est albus, non est  natura,  intentio loquentis ut asserat Socratem esse in  rerum  sed  ut  attribuat  ei  sunt * oppositiones, quando est tertium adiacens '  prædicatur, cum * omnis oppositio sit inter duas  enunciationes, consequens est quod sint quatuor  enunciationes illæ in quibus es, tertium adiacens,  prædicatur, subiecto finito non universaliter sumpto. Deinde cum dicit: Quarum duæ quidem etc.,  ostendit habitudinem prædictarum enunciationum  ad invicem; et dicit quod duæ dictarum enunciationum se habent ad affirmationem et negationem secundum consequentiam, sive secundum correlationem, aut analogiam, ut in græco  albedinem  mediante hoc verbo, est; et ideo in talibus, est,  prædicatur ut adiacens principali prædicato. Et  dicitur esse tertium, non quia sit tertium ? prædicatum, sed quia est tertia dictio posita in enunciatione, quæ simul cum nomine prædicato facit  unum prædicatum, ut sic enunciatio dividatur in  duas partes et non in tres.  3. Secundo, considerandum est quid est hoc,  quod dicit quod quando est, eo modo quo dictum  est, tertium adiacens prædicatur, dupliciter dicuntur oppositiones. Circa quod considerandum est  quod in præmissis enunciationibus, in quibus nomen ponebatur solum ex parte subiecti, secundum quodlibet subiectum erat una oppositio; puta  Si subiectum erat nomen finitum non universaliter sumptum, erat sola una oppositio, scilicet  est homo, non est homo. Sed quando est tertium  adiacens prædicatur, oportet esse duas oppositiones eodem subiecto existente secundum differentiam nominis prædicati, quod potest esse finitum  vel infinitum; sicut hæc est una oppositio, omo  est iustus, homo non est iustus: alia vero oppositio est, homo est non iustus, homo non est non  iustus. Non enim negatio fit nisi per appositionem negativæ particulæ ad hoc verbum est, quod  est  nota prædicationis.  Deinde cum dicit: Dico autem, ut est iustus etc.,  exponit quod. dixerat, es? tertium adiacens, et dicit quod cum dicitur, Lomo est iustus, hoc verbum est, adiacet, scilicet prædicato, tamquam  terium nomen vel verbum in affirmatione. Potest  enim ipsum esf, dici nomen, prout quælibet  dictio nomen dicitur, et sic est terum nomen,  idest  tertia dictio. Sed quia secundum communem  usum loquendi, dictio significans * tempus  magis dicitur verbum quam nonien, propter hoc  addit, vel verbum, quasi dicat, ad hoc quod sit  tertium, non refert utrum dicatur nomen vel  verbum.  Deinde cum dicit: Quare quatuor erunt etc.,  concludit numerum enunciationum. Et primo, ponit conclusionem numeri; secundo, ponit earum  habitudinem; ibi: Quarum duæ quidem etc.; tertio,  rationem numeri explicat *; ibi: Dico autem quoniam est etc.- Dicit ergo primo quod quia duæ  Y) Et dicitur esse tertium non quia sit tertium etc. Ita códd. AC  DE. Cod. B non recte: ef cum dicitur etc. Edit. Piana nec ipsa bene:  et non dicitur esse tertium quia sit tertium etc. Quoad ea vero quæ  hic asseruntur, quod nempe enunciatio non dividatur in tres partes, quæ  sint subiectum, verbum seu copula et prædicatum, quia verbum cum  prædicato constituunt unum prædicatum, recolat novitius quæ in libro I, lect. v, n. 4 dicta sunt; videlicet quia verbum semper se tenet ex  parte prædicati.  ὃ) Aut analogiam, ut in græco habetur. Xixótyoc, quo vocabulo utitur Aristoteles, ordo est latine. Cur autem s, Thomas maluerit vertere  χατὰ τὸ στοιχοῦν, secundum consequentiam sive secundum correlationem  aut analogiam, quam secundum ordinem, ex dicendis erit manifestum.  Quod quia breviter et obscure dictum est etc. Boethius De interpretatione Edit. II, lib. IV, De enunciationibus infinitis, 8. Quando autem est testium, hunc Aristotelis locum explicaturus præmittit. Quare idcirco quatuor istæ erunt, quarum quidem duæ ad affirmaB: primo, cum  duæ sint. A: et cum.  A: Jinito existente, non tamen.  habetur ?, sicut privationes; aliæ vero duæ minime.  Quod quia breviter et obscure dictum est *,  diversimode a diversis expositum est.  6. Ad cuius evidentiam considerandum est quod  tripliciter nomen potest prædicari in * huiusmodi enunciationibus. Quandoque enim prædicatur  nomen finitum, secundum quod assumuntur duæ  enunciationes, una affirmativa et altera negativa,  scilicet tomo est iustus, et homo non est iustus;  quæ dicuntur simplices. Quandoque vero prædicatur nomen infinitum, secundum quod etiam  assumuntur duæ aliæ, scilicet homo. est non iustus, homo non .est non iustus; quæ dicuntur infinitæ. Quandoque vero prædicatur nomen privativum *, secundum quod etiam sumuntur duæ  aliæ, scilicet hoino est iniustus, homo non est iniustus; quæ dicuntur privativæ. Quidam ergo sic exposuerunt, quod duæ  enunciationes earum, quas præmiserat scilicet  illæ, quæ sunt de infinito prædicato, se habent  ad affirmationem et negationem, quæ sunt de  prædicato finito secundum consequentiam vel  analogiam, sicut privationes, idest sicut illæ, quæ  sunt de prædicato privativo *. Illæ enim duæ,  quæ sunt de prædicato infinito, se habent secundum consequentiam ad illas, quæ sunt de finito prædicato secundum transpositionem quandam, scilicet affirmatio ad negationem et negatio    In ex Βα.  Cf. lib. I, lect.  Iv, D. 13.  :  ad affirmationem. Nam Aomo est non iustus, quæ  est affirmatio de infinito prædicato, respondet secundum consequentiam negativæ de prædicato  '»c  finito, huic scilicet homo non est iustus. Negativa.  vero  ἙΝ ὡς etcde infinito prædicato, scilicet homo non est  non  iustus,  affirmativæ  de  finito  prædicato,  huic scilicet Aomo est iustus. Propter quod Theophrastus vocabat eas, quæ sunt de infinito prædicato, transpositas. Et similiter etiam affirmativa  de privativo prædicato respondet secundum consequentiam negativæ de finito prædicato, scilicet   tionem sese habent secundum consequentiam, ut" privationes, duæ vero minime, diligentius exponamus. Locus enim magna brevitate conStrictus est, et nimia subtilitate ac obscuritate difficilis. Ammor  quoque, De interpretatione, sect. ΠῚ, 8$. 1, Quando autem etc.: inquit, obscure hic admodum sunt, ac per ænigmata. Atræ  vocem, ut Lycophronis utar verbis, imitatür (Aristoteles), nec. parum  explanatoribus facessit negotii, quidnam pauca hæc verba  (quarum  duæ quidem etc.) sibi velle existimabimus » (fol. 24 col. Mere  col. 1). Quæ omnia aut falsa aut exaggerata videntur Theodoro W. Vs, inquit, 23 et 24 quantum vexaverint interpretes videre licet e ex  Ammonio, qui in re desperata lamentationibus Aristotelem persequitur.  Plana erunt omnia, si locum Analyticorum bene perspexerimus...,  ubi hæc uberius exponuntur » ( Aristotelis Organon, græce, ed. cit.). Vereor ego tamen .  e  magni viri et in libris Aristotelis versatissimi |  clamant, Sed de his infra, not. p...  tn  et perspicua quæ  ia et perobscura proTheophrastus.  CAP. X,  hæc, homo: est iniustus, ei quæ est, homo non est  iustus. Negativa vero affirmativæ, scilicet hæc ὃ,  homo non est iniustus, ei quæ est, homo est iustus.  Disponatur ergo in figura. Et in prima quidem linea  ponantur illæ, quæ sunt de finito. prædicato,  scilicet homo est iustus, homo non. esi iustus. In  secunda. autem linea, negativa de infinito prædicato sub affirmativa de finito et affirmativa sub  negativa. In tertia vero, negativa de privativo  prædicato similiter sub affirmativa de finito et  affirmativa sub negativa: ut patet in subscripta  figura.   Propp. simplices. Propp infinitæ.  Propp. privativæ. BC. - P.: Sunt,  scilicet de.  Loc. cit. in superiori nota  c.  Homo. est iustus. Homo non est iustus.  Homo non est non iustus. Homo est non  iustus.  Homo non est iniustus. Homo est iniustus.  Sic ergo duæ, scilicet quæ sunt de infinito  prædicato, se habent ad affirmationem et negationem de finito prædicato, sicut privationes, idest sicut illæ quæ sunt de privativo prædicato.  Sed.  duæ aliæ quæ sunt de infinito subiecto,  scilicet on homo est iustus, non homo non est  iustus, manifestum est quod non habent similem  consequentiam. Et hoc modo exposuit Herminus hoc quod dicitur, Duæ vero, minime, referens hoc ad illas quæ sunt de infinito subiecto.  Sed hoc manifeste est contra litteram. Nam  cum præmisisset quatuor enunciationes, duas scilicet de finito prædicato et duas de infinito, subiungit quasi illas subdividens, quarum duæ quidem etc. Duæ vero, minime; ubi datur intelligi  quod utræque duæ intelligantur in præmissis. Illæ  autem quæ sunt de infinito subiecto non includuntur in præmissis, sed de his postea dicetur.  Unde mánifestum est quod de eis nunc non loquitur.  8. Et ideo, ut Ammonius dicit *, alii aliter exposuerunt, dicentes quod prædictarum quatuor propositionum duæ, scilicet quæ sunt de infinito  prædicato, sic se habent ad affirmationem et negationem, idest ad ipsam speciem affirmationis  et negationis, ut privationes, idest ut privativæ affirmationes seu negationes. Hæc enim affirmatio,  homo est non iustus, non est simpliciter affirmatio,  sed secundum quid, quasi secundum privationem  t) Negativa vero affirmativæ, scilicet hæc etc. Immediate prius.  dictum est quod affirmativa de prædicato privativo respondet secundum  consequentiam negativæ de finito prædicato. Hic ergo dicitur quod  negativa privativa respondet secundum consequentiam affirmativæ simplici; nempe, homo non est iniustus, xespondet secundum consequentiam  propositioni, homo est iustus. ldeo corrigenda est lectio Piana, quæ  habet: megativæ vero privativæ, scilicet, homo non est iustus, ei quæ  est, homo est iustus.  Codd. ABC: negativa vero affirmativæ  scilicet  hæc (B omittit hæc). Et AB exemplum. habent hoc modo: homo non  est iustus, ei quæ est, homo est iustus.CD: homo non est iniustus,  ei quæ est, homo est iustus.  Ἢ) In tertia vero, negativa etc. Hæc omnia usque ad sub negativa,  et  consequenter in figura apposita propositiones, homo non est iniuea  stus, homo est iniustus, desiderantur in cod. D, Piana et Venetis edd.;  sed  restituimus ex codd. ABCE. Manifeste enim eadem supponit  expressa s. Thomas in iis quæ concludit: Sic ergo duæ, scilicet etc.  Codd. AB habent quæ addidimus ex aliis codd., præter figuram, quam  non solum ex parte, ut Piana, sed integram omittunt, licet eam cum aliis  codd. promittant: ut patet in subscripta figura. In cod. C ipsamet  figura describitur in margine inferiori, et inter unam et alteram proOpp. D. Tuowaz T. I.  LECT. 1l  81  affirmatio; sicut homo mortuus non est homo  simpliciter, sed secundum privationem; et idem  dicendum est de negativa, quæ est de infinito  prædicato. Duæ vero, quæ sunt de finito. prædicato, non se habent ad speciem affirmationis  et  negationis secundum privationem, sed simpliciter. Hæc enim, homo est iustus, est simpliciter  affirmativa, et hæc, homo non est iustus, est simpliciter negativa.  Sed nec hic sensus convenit  verbis Aristotelis. Dicit enim infra: Hæc igitur  quemadmodum in. Resolutoriüis dictum est, sic sunt  disposita; ubi nihil invenitur ad hunc sensum pertinens. Et ideo Ammonius ex his, quæ in fine  I Priorum dicuntur de propositionibus, quæ  sunt de finito vel infinito vel privativo prædicato, alium sensum accipit.  non  9. Ad cuius evidentiam considerandum est quod,  sicut ipse dicit, enunciatio aliqua virtute se habet  ad illud, de quo totum id quod in enunciatione  significatur vere prædicari potest: sicut hæc enunciatio, homo est iustus, se habet ad omnia illa,  de quorum quolibet vere potest dici quod est  homo iustus; et similiter hæc enunciatio, homo  est iustus, se habet ad omnia illa, de quorum  quolibet vere dici potest quod mon est homo  iustus.  Secundum ergo hunc modum loquendi, manifestum est quod simplex negativa in plus est  quam affirmativa infinita, quæ ei correspondet.  Nam, quod sit homo non iustus, vere potest dici  de quolibet homine, qui non habet habitum iustitiæ; sed quod non sit homo iustus, potest dici  non solum de homine non habente habitum iustitiæ, sed etiam de eo qui penitus non est homo:  hæc enim est vera, /ignum non est homo iustus;  tamen hæc est falsa, /jignum est homo non iustus. Et ita negativa simplex est in plus quam affirmativa infinita; sicut etiam animal est in plus  quam homo, quia de pluribus verificatur.  Simili etiam ratione, negativa simplex est in  plus quam affirmativa privativa: quia de eo quod  non  est homo non potest dici quod sit Aomo iniustus. - Sed affirmativa infinita est in plus quam  affirmativa privativa: potest enim dici de puero  et  de quocumque homine nondum habente habitum virtutis aut vitii quod sit omo non iustus,  non tamen de aliquo eorum vere dici potest quod  positionem  apponuntur  notationes  illæ,  quas  nos  apposuimus in  margine.  9) Herminus. Opinio recitata est Hermini, uti refert Boethius op. et  loc. cit. in superiori nota c.- Ed. Piana corrupte habet Hormelius;- Cod.  B  minus corrupte legit 7Jormenius; - D, Hermenis; E, Ormenius;   Cod. C recte legit Herminus.  Cod. A erronee ponit, Ammonius: huius enim philosophi sententia exponitur n. 9.- De hac vero Hermini expositione loquens, Boethius loc. cit. concludit nihilo magis ante expositionem Hermini quam post expositionem obscurum esse, quod illustrandum  ex  Aristotele ipse Herminus susceperat. Qui sint illi; quorum interpretatio exponitur sequenti n. 9, Ammonius non dicit.  t) Homo est non iustus. lta P. cum BE et omnibus edd. Ven.  A erronee: homo est iustus; - C: homo est iniustus.  Infra ed. Piana,  Venetas sequens edd., confuse admodum exprimit mentem s. Thomæ,  legendo: « Et idem dicendum est de affirmativa et de negativa, quæ sunt  de finito prædicato, quod non se habent ad speciem affirmationis et  negationis secundum privationem, sed simpliciter.  Inintelligibilia hæc  sunt, et in aperta contradictione cum toto contextu et cum exemplo  (hæc enim, homo etc.) immediate addito. Genuinum textum restituimus  ex codd. ABE et C, a quo præbetur in sua integritate lectio s. Thomæ.  ει  Nempe in Azalyticis prioribus.  Ammonius.  Cap. ult.  A omittit, vere;  sed non bene, ut  patet infra.  In plus, nempe,  est magis universalis quam etc.   Codd. - p.: dici  quod de.   c:  verificatur  quam homo.  82  sit homo iniustus. - Affirmativa vero simplex in  minus est quam negativa infinita: quia quod non  sit  dici  homo non iustus potest dici non solum de  homine iusto, sed etiam de eo quod penitus non  est homo. - Similiter etiam negativa privativa in  plus est quam negativa infinita. Nam, quod non  sit homo iniustus, potest dici non solum de homine habente habitum iustitiæ, sed de eo quod  penitus non est homo, de quorum quolibet potest  quod mon sit homo non iustus: sed ulterius  potest dici de omnibus hominibus, qui nec habent habitum iustitiæ neque habent habitum in convertitur; ita etiam negativa simplex "sequitur  ad privativam affirmativam, quæ est in minus,  et  iustitiæ.  10.  His igitur visis, facile est exponere præsentem  litteram  hoc  modo.  Quarum, scilicet  quatuor enunciationum prædictarum, duæ quidem, scilicet infinitæ, se habebunt ad affirmalionem et negationem, idest ad duas simplices,  quarum una est affirmativa et altera negativa, secundum   Cf. n. præced.  consequentiam, idest in modo consequendi ad eas, ut privationes, idest sicut duæ  privativæ: quia scilicet, sicut ad simplicem affirmativam sequitur negativa infinita, et non convertitur (eo quod negativa infinita est in plus ),  ita etiam ad simplicem affirmativam sequitur negativa privativa, quæ est in plus, et non convertitur.  Sed sicut simplex negativa sequitur ad  infinitam affirmativam, quæ est in minus, et non  x) Jta etiam negativa simplex etc.  Codd. ACD: ita etiam ad negativam simplicem sequitur privativa affirmativa. B habet lacunam,  omittit enim: ita etiam negativa, usque ad non convertitur inclusive.  Pianam lectionem refert cod. E: ita etiam simplex negativa sequitur  privativam affirmationem quæ est minimus (sic corrupte pro in minus).  Venetæ edd. stant cum Piana et cum veritate: falsa enim est lectio  quam exhibent tres præcitati codices. Nam imprimis sententia Ammonii  est quod propositiones infinitæ se habent ad simplices, sicut ad istas se  habent privativæ. Unde ad affirmativam simplicem sequuntur negativa  infinita et negativa privativa; e converso autem negativa simplex sequitur  tum ad affirmativam infinitam, tum ad affirmativam privativam. Porro  hæc proportio Ammonii destruitur si admittatur lectio codd. ACD. Patet  etiam falsum esse quod ad negativam simplicem sequatur privativa affirmativa; sed oppositum verum est. Non valet enim illatio: homo non  est  iustus  gnata  est  (negativa simplex); ergo homo est iniustus: et ratio assiin  superiori numero. At recte arguitur: homo est iniustus  (affirmativa privativa); ergo homo non est iustus.  ^) Non ita se habent. Ita codd.  Piana autem: ifa se habent, sed  erronee. Exponit enim s. Thomas ex Ammonio illud, minime, introductum  a  Philosopho, nempe quod propositiones simplices non ita se habent  ad propositiones infinitas, sicut ad eas se habent propositiones privativæ.  u) Simplicior et magis conveniens litteræ Aristotelis est etc. Præstat ob oculos iterum ponere textum Aristotelicum controversum et addere schemata diversarum eius interpretationum, quas s. Thomas exposuit. Textus est: « Quare quatuor erunt illæ (duæ nempe propositiones  simplices, seu finitæ, quia finiti prædicati, duæ vero infinitæ, seu  infiniti prædicati. Cf. seg. n. 13), quarum duæ quidem ad affirmationem et negationem sese habent secundum consequentiam, ut  privationes; duae vero minime.  Interpretatio Hermini.  Pans PnIMA, Duae quidem infiniti praedicati, inquit, se habent ad affirmationem et negationem finitarum propositionum, sicut ad  eas se habent propositiones privativae: quatenus scilicet a) ex  finita affirmativa sequitur negativa infiniti praedicati, sicut sequitur negativa privativa; et similiter B) negativa finita sequitur  tum ex affirmativa infinita, tum ex affirmativa privativa. Hinc  SCHEMA I.  a  1  2, Fin. affirm.  Negativ. infin.  ) Fin. affirm.  Negativ. privat.  Homo est iustus;  ergo  Homo non est non iustus.  Homo est iustus;  ergo  Homo non est iniustus.  non convertitur. Ex quo patet quod eadem est  habitudo in consequendo infinitarum ad simplices  quae est etiam privativarum.  Sequitur, duæ aulem, scilicet simplices,  quae relinquuntur, remotis duabus, scilicet infinitis, a quatuor praemissis, minime, idest non  ita se habent ? ad infinitas in consequendo, sicut  privativae se habent ad eas; quia videlicet, ex  una parte simplex affirmativa est in minus quam  negativa infinita, sed negativa privativa est in plus  quam negativa infinita: ex alia vero parte, negativa simplex est in plus quam affirmativa infinita, sed affirmativa privativa est in minus quam  infinita affirmativa. Sic ergo patet quod simplices  non ita se habent ad infinitas in. consequendo,  sicut privativæ se habent ad infinitas.  Quamvis autem secundum hoc littera Philosophi subtiliter exponatur, tamen videtur esse  aliquantulum expositio extorta. Nam littera Philosophi videtur sonare diversas habitudines non  esse  attendendas respectu diversorum; sicut in  prædicta expositione primo accipitur similitudo  habitudinis ad simplices, et postea dissimilitudo  habitudinis respectu infinitarum. Et ideo simplicior et magis conveniens litteræ Aristotelis  est  expositio Porphyrii quam BOEZIO ponit; secun τοῦ, Affirm. infin.  Negativ. fin.  ) Affirm. priv.  Negativ. fin.  Homo est non iustus;  ergo  Homo: non est iustus,  Homo est iniustus;  ergo  Homo non est iustus.  Pans ALTERA. Duæ vero minime, nempe negativa infiniti subiecti non sequitur ad affirmativam finitam, nec negativa finita sequitur  ad aífirmativam infiniti subiecti.  SCHEMA Il.  |o,  2  Affirmat. fin.  Negativ. infin. subiecti  ) Affirmat. infin. subiecti  Negat. fin.  Homo est iustus;  non sequitur: ergo  Non homo. non est iustus.  Non homo est iustus;  "on sequitur: ergo  Homo non est iustus.  Merito reiicitur hæc interpretatio, quia transit ab infinitate  prædicati ad infinitatem subiecti.  Interpretatio aliorum  ex Ammonio.  Pans PRIMA. Duæ propositiones infiniti prædicati se habent ad propositiones finitas, quoad speciem affirmationis et negationis,  Sicut ad istas se habent propositiones privativæ; quatenus  nempe propositio infinita affirmativa, non secus ac affirmativa privativa, est affirmatio non simpliciter sed secundum  quid; et similiter infinità negativa et negativa privativa sunt  negationes secundum quid, et non simpliciter.  Pans ALTERA. Duæ vero minime, nempe propositio finita affirmativa  est simpliciter affirmatio; et negativa finita est simpliciter  negatio.  SCHEMA Homo est iustus: affirmativa simpliciter  Homo est iustus  ἢ Gfmativæ secundum quid  Homo non est iustus  negativa simpliciter  Homo non est iniustus ἑ "eBativæ secundum quid ABCE.- P.: $intilitudo.- n: similitudinis.  v  Porphyrius.  BOEZIO.   dum quam: expositionem attenditur similitudo et  ABcomiíttunt secundum   conse83  affirmationem et negationem; ut scilicet ad unam  affirmativam sequatur alterius negativa. Nam ad  quentiam.  dissimilitudo secundum consequentiam affirmativarum ad negativas. Unde dicit: Quarum, scilicet  quatuor præmissarum, duæ quidem, scilicet affirmativæ, quarum una est simplex et alia infinità, se habebunt secundum consequentiam ad  Hæc interpretatio non est ad propositum, quia Aristoteles non loquitur hic de propositionibus affirmativis aut negativis simpliciter vel  secundum quid, sed de ordine (xarà τὸ στοιχοῦν) propositionum ad  invicem secundum consequentiam.  Interpretatio Ammonii.  Pans ῬΕΙΜΑ. - Duæ propositiones infiniti prædicati se habent ad propositiones finitas, sicut ad istas se habent propositiones privativæ, ita scilicet ut a) ad affirmativam finitam consequatur tum propositio negativa infiniti prædicati, tum negativa  privativa; et viceversa D) negativa finita sequatur tum ex  affirmativa infiniti prædicati tum ex affirmativa privativa.  SCHEMA  ÉCubacuetr T  I  2  Ι  2  a  Homo est iustus;  ergo  Homo non est non iustus.  Homo est iustus;  ergo  Homo non est iniustus.  β  Homo est non iustus ;  ergo  Homo non est iustus.  Homo est iniustus ;  ergo  Homo non est iustus.  Pans aL.TERA.-Duæ vero minime, nempe a) ad infinitam affirmativam  sequitur negativa finita, sed non sequitur affirmativa privativa; item 8) negativa infinita sequitur ex affirmativa finita,  sed non sequitur ex negativa privativa. Idest duæ finitæ  non se habent ad infinitas secundum consequentiam, sicut  ad infinitas se habent privativæ.  SCHEMA   α  I  2  Homo est non iustus;  sequitur: ergo Homo non est iustus;  sed ex  Homo est non iustus;  non sequitur: ergo  Homo est iniustus.  ad  affirmativam simplicem sequitur negativa infinita;  et  affirmativam infinitam sequitur negativa  simplex. Duæ vero, scilicet negativæ, minime,  idest non ita se habent ad affirmativas, ut scilicet  8  I  2  Homo est non iustus ;  ergo  Homo non est iustus.  Homo est iniustus ;  ergo  Homo non est iustus.  Pans ALTERA.- Duæ vero minime, scilicet negativæ non ita se habent ad affirmativas, ut scilicet ex illis sequantur affirmativæ,  sicut ex affirmativis sequuntur negativæ.- Et similiter est  de finitis et de privativis.  SCHEMA   a  1  2  2; Homo non est iustus (sive, Non est homo iustus);  non sequitur: ergo  Homo est non iustus (sive, Est homo non iustus).  Homo non est iustus ;  non sequitur: ergo  Homo est iniustus.  8  Homo non est non iustus (sive, Non est homo non iustus);  non sequitur: ergo  Homo est iustus  Homo non est iniustus;  non sequitur  : ergo  Homo est iustus.  (sive, Est homo iustus).  "Theodorus Waitz, præmissis quæ in superiori nota e transcripsimus, ita immediate prosequitur: « Res sic se habet χαταὶ τοὶ στοιοὖν, secundum seriem, quam illæ enunciationes faciunt, hoc est, xac"  ἀκολουθίαν, secundum ordinem, quo 'altera alteri consequitur eaque continetur. lam in Analyticis (Prioribus, cap. ultim.) hoc tradit. Sit A τὸ εἶναι  ἴσον, Β τὸ μὴ εἶναι ἴσον, Γ' τὸ εἶναι μὴ ἴσον, Δ τὸ μὴ εἶναι μὴ ἴσον. In his  igitur B consequens est τοῦ D', et A consequens τοῦ A. Deinde docet,  si Ὑ sit τὸ εἶναι ἄνισον et ὃ τὸ μὴ εἶναι ἄνισον, item esse B. consequens τοῦ y, et ὃ consequens τοῦ A: est igitur quod nostro loco dicit  τὰ μὲν δύο (D et A) πρὸς τὴν κατάφασιν (A) καὶ ἀπόφασιν (B) ἕξει  κατὰ τὸ στοιχοῦν (namque B consequens est τοῦ Γ΄, εἴ A consequens  τοῦ Α) ὡς αἱ στερήσεις (y et ὃ: nam etiam B consequens est τοῦ  et  ὃ consequens τοῦ A). Ut signis mathematicis utar, est proportio N  γ,  Bey: B et Δ: A 9: A. Nam ut I est antecedens τοῦ B, sic etiam y  (ἢ στέρησις) est antecedens τοῦ B, et ut Δ est consequens τοῦ A, sic  etiam à (ἣ στέρησις) est consequens toU A. Addit τὰ δὲ δύο oU: nam  A et Β non eamdem rationem habent ad Δ et I', quam habent ὃ et y  ad Δ et I', quod ut demonstremus non opus est.» Expositionem ergo  Ammonii sequitur Waitz, cuius eadem verba in conclusione sunt, ac ea  Homo est iustus ;  sequitur: ergo  Homo non est non iustus;  sed ex  2  Homo non est iniustus ;  non sequitur  Homo non est non iustus.  Interpretatio Porphyrii, Boethii et s. Thomæ.  Pans ΡῬΕΙΜΑ.  Duæ quidem scilicet affirmativæ (finita et infinita) se  habent secundum consequentiam ad affirmationem et negationem, ut scilicet a) ad affirmativam simplicem sequatur  negativa infinita, et 8) ad affirmativam infinitam sequatur  negativa simplex seu finita. - Et similiter est de privativis  ad finitas propositiones quoad ordinem consequendi.  SCHEMA I.  a  I  2  Homo est iustus;  ergo  Homo non est non iustus.  Homo est iustus ;  ergo  Homo non est iniustus.  quæ habet s. Thomas in fine n. 11; sed magis placet expositio Porphyrii quia simplicior et magis conveniens litteræ Aristotelis.  Etenim Ammonius legit Aristotelem hoc modo: « Quare quatuor  erunt illæ, quarum duæ quidem ad affirmationem et negationem sese  habent secundum consequentiam, ut privationes; duæ vero minime »  nempe, duæ vero non sese habent secundum consequentiam ut privationes.  (Cf. op. cit. De interpret.). A.  cum Porphyrio et BOEZIO legit: Quare quatuor erunt illæ, quarum duæ  quidem ad affirmationem et negationem sese habent secundum consequentiam  ut privationes; duæ vero minime » nempe, duæ vero mon sese  habent secundum consequentiam ad affirmationem et negationem. Aristoteles autem sese remittit ad librum Priorum analyticorum. Porro lib.T,  cap. ult, Aristoteles probat quod a) ex affirmatione prædicati finiti sequitur negatio prædicati infiniti; sed B) ex negatione prædicati infiniti non  valet consequentia ad affirmationem prædicati finiti. Insuper probat quod a)  ex affirmatione prædicati infiniti sequitur negatio prædicati finiti; sed £)  non sequitur affirmatio infiniti prædicati ex negatione prædicati finiti. Addit: Similiter autem se habent et privationes ad categorias hac dispositione:  Ομοίως δ᾽ ἔχουσι καὶ αἱ στερήσεις πρὸς τὰς κατηγορίας ταύτῃ τῇ θέσει . Supra ostendit quod negativæ propositiones consequuntur  ex affirmativis, sed quod affirmativæ non consequuntur ex negativis. Dicendo igitur Aristoteles: Similiter, ' Ouotoc, se habent privationes ad  categorias, πρὸς τὰς κατηγορίας, vult inter simplices et privativas propositiones in ordine ad consequentiam vel non consequentiam, eamdem  legem vigere, quæ data est quoad finitas et infinitas, ut scilicet ex affirmativis sequantur negativæ, sed ex negativis non sequantur affirmativæ. Dilucide ac solide hac de re in I Priorum, cap. ultim., et in II Peri herm.,  cap. 1, agit Sylvester Maurus, qui interpretationi s. Thomæ adhæret.  84  ex  '"Bg:  utrumque  sensum se etc.  ΤῊΝ,  ΡῈ  negativis sequantur affirmativæ, sicut ex affirmativis sequebantur negativæ. - Et quantum ad  utrumque similiter se habent privativæ sicut infinitæ.  Et quia in neutra harum negatio apponitur δά  verbum, consequens est quod utraque sit affirmativa. Omni autem affirmationi opponitur negatio,  ut  supra  in Primo ostensum est *. Relinquitur  ergo quod prædictis duabus enunciationibus affirmativis respondent duæ aliæ negativæ *. Et sic  consequens est quod sint quatuor simplices enun 13. Deinde cum dicit: Dico autem quoniam etc.,  manifestat quoddam quod supra dixerat, scilicet  quod sint quatuor prædictæ enunciationes: loquimur enim nunc de enunciationibus, in quibus  hoc verbum esf solum prædicatur " secundum  quod est adiacens alicui nomini finito vel infinito: puta secundum quod adiacet zuso; ut cum  dicitur, homo est iustus, vel secundum quod adiacet non iusto; ut cum dicitur, homo est non iustus.  v) Solum prædicatur etc. lta P. cum cod. B. Codd. alii: »on  solum prædicatur, sed (A, adiacet; BCD, secundum adiacens; E, sed est  adiacens) alicui nomini etc. Venetæ edd. bc et alia 1526 legunt cum  Piana,  sed ed. a habet lectionem codd.: nom solum prædicatur sed  adiacens alicui nomini etc. - Verbum in propositionibus semper se tenet  ex  parte prædicati; sed supra n. 2 dictum est  quod verbum est potest dupliciter prædicari: vel enim verbum (651)  in enunciatione prædicatur secundum se, ita ut sit principale prædicatum;  vel  contra, verbum est non est principale prædicatum sed  huic iungitur ad connectendum ipsum subiecto, et ideo simul cum nomine prædicato facit unum praáedicatum. In primo casu propositio dicitur  de  secundo adiacente; in altero autem est propositio de fertio  adiacente. Atqui in hoc numero 13 est sermo de solis propositionibus  de tertio adiacente; ergo verbum Est solum prædicatur secundum quod  est  adiacens alicui nomini finito vel infinito: quæ est lectio Piana.  Nihilominus, quamvis verbum esf prædicetur secundum quod est adiacens, prædicatur tamen, quia verbum se tenet ex parte prædicati, ergo  in propositionibus de tertio adiacente verbum Est non solum prædicatur,  sed adiacet, seu est adiacens alicui nomini finito vel infinito: quæ est  lectio indicata a codicibus et ab ed. a. Quapropter utraque lectio bona .  est, quamvis melior videatur lectió cod. A, vel cod. E; attamen cum  codd.  præcitati haud concorditer legant, retineo Pianam quoadusque  ali codd. quæstionem solvant. Ex sequenti subscriptione. Cod. A: per subscriptam figuram; ac  omittit postea omnia quæ sequuntur usque ad finem, et contra prosequitur hoc modo: func sequitur illa pars, Quoniam etc. Porro  hoc  fragmentum non esse opus s. Thomæ lector thomista ex se  cognoscet, quin multis indigeamus verbis ad id suadendum. Sed nec  est immediata prosequutio Commentarii textus Aristotelis: nam verba  textus immediata illis quæ ultimo commentatus est s. Thomas sunt: .Similiter autem se habent etc., ut videre est in sequenti prima lectione  Caietani; at verba, Quoniam vero contraria,etc., illa sunt, quibus ipse  Caietanus suam quartam exorditur lectionem. En igitur specimen huius  fragmenti « Tunc sequitur illa pars, Quoniam vero contraria, in quo  verificat quoddam circa universales (propositiones) de subiecto finito.  Et dividitur in duas: primo, in prima verificat quoddam quantum ad  oppositionem; in secunda cum dicit, Sequitur vero etc., verificat aliud  quoddam. quantum ad contraria. Quia dictum est superius quod non  similiter sunt angulares veræ in universalibus et indefinitis, ad huius  verificationem docet quæ possunt simul esse veræ et quæ non. Dicit  enim quod contrariæ non possunt simul esse veræ; et ideo dictum  est superius angulares non contingere simul esse veras, scilicet contrarias; subcontrariæ possunt esse veræ aliquando: et dicit aliquando,  quia in naturali materia non possunt simul esse veræ. Vel potest  hæc pars continuari ad id quod immediate antecedit: quia supra aliquantulum fecit mentionem de universalibus et indefinitis, dicens quod  non  differunt nisi in signo; sed ut ne crederetur quod non differant  in veritate, hoc removet dicens quod contrariæ non possunt simul  esse veræ, sed subcontrariæ bene possunt simul esse veræ et contrariæ.  Quia non dixerat superius de consequentia sive convenientia istarum enunciationum, nunc vero docet eam dicens » etc.  Cod. Deinde cum dicimus: Zntelligimus  vero quod dicitur etc., manifestat quiddam, quod supra dictum est per  quamdam figuralem descriptionem. Dicit. » Postea vero diverso atramento, et, ut videtur, diversa manu ita prosequitur. Intelligimus vero  quod dicit, manifestat quod supra dictum est in quadam fieurali descriptione dicens quod illud, quod supra dictum est, possumus intelligere ex:  his quæ supra scripta sunt in fieura. Et proponit primo affirmativam  simplicem quæ est: Est iustus homo: cuius negatio est: Non est iustus homo: quæ ponenda est in eadem linea cum prima. Deinde proponit affirmativam infinitam quæ tollenda est sub præmissa nevcativa 'simplici, hanc scilicet: Est non iustus homo; cuius neeationem subiungit, quæ est: Non est nom iustus homo; quæ in eadem linea ponetur  sub affirmativa simplici. Et erit figura talis:  Est iustus homo  Non est non iustus homo  Non est iustus homo  Est non iustus homo. [n hac figura manifestum est quod sunt quatuor enunciationes: in quarum duabus affirmativis hoc verbum. Est affirmativum adiacet  ciationes.  Deinde cum dicit: Zntelligimus vero etc., manifestat quod supra dictum est per quandam  figuralem descriptionem. Dicit enim quod id, quod  in supradictis dictum est, intelligi potest ex sequenti subscriptione. Sit enim quædam quaiusto et non iusto; in aliis autem negativis hoc ipsum Est negativum  adiacet eisdem; et sunt dispositæ in figura, sicut dictum est in Resolutoriis, scilicet in fine primi Priorum. Secundo Aristoteles disponit hanc figuram et ostendit quod ad unam affirmationem sequitur alterius negatio et non convertitur. Considerandum est autem quod in  consequentiis harum enunciationum ad invicem, quarum quasdam asserit Aristoteles, quasdam autem negat, non est intelligendum quod  in enunciationibus illis, homo sit subiectum, iustum autem et non iustum prædicatum (sic enim non solum ad unam affirmationem sequeretur alterius negatio, sed e contrario, sicut in figura (vel, infra)  patebit: quod tamen negat hic Aristoteles); sed quod tota enunciatio  (e. g. est homo iustus) locum prædicati habebit respectu alicuius  subiecti. Quod accipi potest, sicut exposuit hunc locum Ammonius et  similiter  BOEZIO: quia sicut dictum est, enunciatio aliqua virtute se  habet ad id de quo totum quod in ipsa figura vere enunciari potest ; et istam sententiam manifeste ponit Aristoteles in  fine primi Priorum. In hoc autem loco dicit se habere eamdem sententiam quam ibi. Deinde cum dicit: Similiter autem se habent,  agit de enunciationibus. Quoniam vero contraria est. Postquam Philosophus distinxit enunciationes et oppositiones earum et consequentias; in ista parte manifestat quædam, quæ possunt esse dubia circa  ea quæ dicta sunt; et dividitur in tres partes. In prima primo manifestat quoddam prius dictum de veritate quarumdam enunciationum etc.  Hæc additio alia est ab ea, quam cod.. E habet ex Roberto de Vulgarbia, ut statim dicam. Cod. C. explicit hoc modo: Deinde cum dicit: Zntelligimus vero etc.,  manifestat per quamdam figuralem descriptionem. Dicit enim quod id  quod supra dictum est, intelligi potest. Hic sistit et nulla alia verba  addit.  Cod. D integram præbet lectionem Pianam, quæ est etiam Ven.  edd., sed corrupte concludit: Aristoteles nomina exemplis nominatur, ut ostenderetur in quibuscunque nominibus ponantur exempla similiter se habent» etc.  Quibus ultimis verbis, similiter se habent,  prosequitur immediate textus Aristotelis, ut dictum est in principio huius  annotationis.  Cod. E desinit ut Piana, atque immediate addit: Jucusque scripsit sanctus A, Ordinis predicatorum. Ea vero quæ  secuntur scripsit fr. Robertus de Vulgarbia Ordinis eorumdem Predicatorum. Porro quæ ex codice A transcripsimus leguntur in cod, E  ante medium; et ideo pertinent ad supplementum  Roberti de Vulgarbia, quod a verbis, Similiter autem se habent etc.  incipit et ad finem secundi libri deducitur in eodem cod. E. Addo etiam  ex  hoc cod. specimen principii huius supplementi: « Similiter autem  se habet etc. In hac parte multiplicat oppositionem in universalibus;  et  primo dicit in quo conveniunt universales cum infinitis, quia in  multitudine oppositionum. In secundo, Sed tantum non universaliter,  docet in quo differunt ab infinitis, quia in compossibilitate angulorum  et  ordinatarum in figura. Deinde igitur hæc recapitulat concludens  duas esse oppositiones, quarum una est in universalibus et alia in  infinitis, vel quarum una est de praedicato finito; alia de praedicato  infinito. Sequitur illa pars: Aliæ vero; in qua multiplicat oppositionem et in his, in quibus sumitur subiectum finitum et praedicatum  infinitum. Dicit ergo quod aliae enunciationes  etc.  Robertus de Vulgarbia desideratur in diligentissimo Echardo. Attenta  antiquitate huius supplementi (uti constat ex cod. A) posset quispiam  rationabiliter dubitare num Robertus de Vulgarbia idem sit ac Robertus  Kilwardbius, cuius agnomen incredibile est quantum fuerit a scriptoribus corruptum. Alii enim Bilibri, alii Canvilvertim, alii Ridverbium vocant, alii insuper Kiliurlh, Kulverbi, Kilibardby, De Valleverbi etc. eum  nuncupant, ut videre est apud laudatum Echardum (Scriptores Ord.  Praed.). Inter alia plurima Kilwardbius  scripsit Annotationes in librum Aristotelis De interpretatione; sed utrum  ex hisce annotationibus excerptum fuerit supplementum quod habetur in  cod. E, et partim in cod. A, et consequenter utrum Kilwardtius sit idem  ac  in  De Vulgarbia, est i pgs definienda ab eruditis. Opus Kilwardbii  librum περὶ ἑρμηνείας recensetur in catalogo mss. Angliae (Londini); sed a nostris Religiosis frustra hucusque praefatum opus  in Angliae bibliothecis quaesitum est. In Praefatione mentionem etiam fecimus alterius supplementi quod  in duabus Venetis edd. ab habetur, atque monuimus ab ed. a vocari Lect. ix, n. 6. Aomittit zegativæ.   il  drata figura, in cuius uno angulo describatur  haec enunciatio, homo est iustus, et ex opposito  describatur eius negatio quae est, homo non est  Ultimo autem concludit quod praedictae enunciationes disponuntur secundum ordinem coniustus; sub quibus scribantur duae aliae infinitae, scilicet  homo est non iustus; homo non est non  iustus. Homo est  iustus  dup sa4Avgjn  2vj1sod wuo21auins Homo non est  non iustus Homo non  angulares contrapositae  est iustus  Sup  sov  avj1sod  wue21auiqns  Homo est  angulares contrapositae  non iustus  In qua descriptione apparet quod hoc verbum  est, affirmativum vel negativum, adiacet iusto et  non  iusto. Et secundum hoc diversificantur quatuor enunciationes. supplementum Gratiadei, sed ab ed. b dici illud supplementum ex Commentariis eiusdem Gratiadei in libros Aristotelis fuisse excerptum. Noster Echardus (Scriptores Ordin. Prædic.  habet:  Simlerus in Bibl. Gesneri aucta addit scripsisse (Gratia» deum), Supplementum commentariorum A. in librum 2 Perihermenias Aristotelis. Item in Sectam Hebraicam, et  nominatum etiam loannem Baptistam Gratiadei. Penes quem fides,  nam horum nulla mihi aliunde memoria: Possevinus enim qui horum  meminit, videtur Simlerum solum excepisse. Erit nostrorum italorum  diligentiæ  hæc ex veteribus monumentis comprobare, et in rem litterariam aperire.  Scriptoris eruditissimi et prudentissimi satis possum  facere votis. Præ oculis habeo codicem bibliothecæ Palatinæ Vindebonensis, legitur:  Incipit Scriptum super totam artem veterem, editum a fratre Gratiadeo Esculano Ordinis Fratrum Prædicatorum. Explicit Scriptum super totam artem veterem editum a magistro Gratiadeo Esculano Ordinis Fratrum Prædicatorum. Huius  Scripti Gratiadei duas Venetas editiones recenset prælaudatus Echardus loc. cit. Porro in nostro codice. Incipit scriptum super librum peryermenias editum a fratre Gratiadeo  Esculano. Primus liber.: Explicit scriptum (super) primum librum DE INTERPRETATIONE secundum fratrem Gratiadeum Esculanum.  Incipit scriptum super secundum librum, secundum eumdem dictum.  In hoc'secundo libro, ante medietatem secundæ lectionis, legitur: Deinde cum dicit: Similiter autem se habent, distinguit enunciationes,  quæ accipiunt pro subiecto nomen finitum » etc. Et in fine lectionis octavæ in ed. Ven. b lect. et ultimæ:  Sed non similiter contingit utramque esse veram. Idcirco ratione talium contrariatur falsum falso; sed numquam contrariatur verum vero.  Explicit scriptum etc. Et ita præcitatæ Venet.  edd. ab. Non est ergo hoc supplementum novum opus Gratiadei, ut  Simlerus affirmat, sed est excerptum ex .Scripto eiusdem Gratiadei in  totam artem veterem. Alia littera habet. « Quandoquidem autem scriptum in pluribus  esse aiunt exemplaribus, ipsum esf vel homini vel non homini adhæsurum, sciendum est, quando ita legatur verbum /t0mo, id quod Porphyrius philosophus tradit, non tamquam subiectum sed velut præsequentiæ, prout dictum est in Resolutoriis, idest  in I Priorum. Alia littera habet τ: Dico autem, quoniam EST  non  aut homini aut non homini adiacebit, et in figura,  EST, hoc loco homini et non homini adiacebit.  Quod quidem non est intelligendum, ut Aomo,  et  homo accipiatur ex parte subiecti, non  enim nunc agitur de enunciationibus quæ sunt  de  infinito  subiecto.  Unde oportet quod omo et non homo accipiantur ex parte prædicati. Sed  quia Philosophus exemplificat de enunciationibus  in quibus ex parte prædicati ponitur zustum et non  iustum, visum est Alexandro, quod prædicta littera sit corrupta. Quibusdam aliis videtur quod  possit sustineri et quod signanter Aristoteles nomina in exemplis variaverit, ut ostenderet quod  non differt in quibuscunque  nominibus ponantur  exempla. dicatum nos pro iusto vel albo acceptum esse dicturos; ut in propositione, Callias homo: est, pronunciante. Hæc Ammonius, in lib,  Peri herm. Quamvis autem omnes codices  habeant δικαίῳ pro ἀνθρώπῳ et οὐ δικαίῳ pro οὐχ ἀνθρώπῳ, nihilominus Waitz in Opere pluries a nobis citato, Aristotelis Organon græce, suæ Editioni inseruit lectionem ἀνθρώπῳ et οὐκ ἀνθρώπῳ,  quam antiquiorem putat tum quia in multis libris eam extare Ammonius  tradit, tum quia, inquit, Boethius et ipse eamdem habuit, et Herminum,  Porphyrium et Alexandrum habuisse auctor est, tum denique propter  ipsam difficultatem, quam hæc eadem lectio (ἀνθρώπῳ, οὐχ ἀνθρώπῳ)  præ se fert, quæque movit Alexandrum ut reiiceret ἀνθρώπῳ et corrigeret per διχαίῳ. Sed et idem auctor contendit non esse subscribendum  Ammonio et Boethio, qui tenent nihil interesse num legatur διχαίῳ an  ἀνθρώπῳ: et ratio quam assignat illa est, quam  in præcedenti nota retulimus ex cod. B: Considerandum est autem etc.  Piana editio Venetam 1526 sequuta infra legit: et in figura, est,  hic loco homini et non homini adiacebit iusto et non iusto. Quæ lectio  est inintelligibilis, ut minus dicam. Litteræ enim diversitas, de qua est  sermo, in eo consistit quod lectioni, Aoc loco iusto et non iusto, sufficitur,  hoc loco homini et non homini. Venetæ edd. seculi XV nec non cod. D  lectionem a nobis adoptatam habent.  9) Ponantur exempla. Quæri hoc loco potest de vero fine huius  lectionis et commentarii A. in librum Peri hermeneias. Codices  enim melioris notæ, nempe ABC, non ultra principium n. 14 hanc secundam lectionem extendunt. Ex opposito stant omnes editiones Venetæ  et codd. DE, qui licet sint inferiores codd. ABC, nihilominus quia  illorum amanuenses imperitos se produnt, non certe ex proprio ingenio  sed ex aliis codicibus excripserunt quæ in præfatis continentur. Addendum quod codd. ipsi ABC non sunt inter se concordes: nonnulla enim, quamvis minima, habet C. quæ omittuntur a B;  nec cum illis concordat cod. A: imo BC indicant aliqua desiderari. Præterea distinguens in primo numero partes huius lectionis, s. Thomas  adnumerat etiam Zntelligimus vero etc. Difficile autem persuadetur quod  ipse pauca illa verba quæ nn. 14 et 15 habentur non addiderit, quibus  textus Aristotelis integer exponitur. Cæterum videant eruditi, si forte ad  manus habuerint alios melioris notæ codices, quid hac de re sit definitive sentiendum. Cap. ult.  π  p:  et in figura  hoc loco est homini adiacet.  p.-P.: accipitur.  p.- P.: explicat.  Alexander. p.- P.: quibusdam.  e 88 τα HOPES tyi - 2 id oe  ME ME 2 FT 5 : à ra - T  2gtot iba ἢ bong th Ord yb δ δ. ὍΠΕΡ ἜΠΗ δὶ ETUR ΟἸΘῚΒ ᾿ς ΤΗΝ C a orari: r ?  3i 2 pasti opua IS ena ὁ S] | ΠΟ κα 9 Ὁ Caf ti ge "isdem ent E τον d  $25 αι ον, ΟἹ s mah tm i BIG iæ Ms éd aieon dame ottrcoiego gute vutmdissseb Feat  m verd | ni! iotinfdi oss entil qtfhdiitos apto ἀπέ xuuttewt "pss δέκ ας  EU ms Gau v i jdg n ΜΕ i AID moie Lidia IM iW man Se moi - 159ilise EU MUT  Vise a ze hydip ita nezereco "UU Nep di  "M. Jer a n Y ETT : i  ; enmt E ἘΣ  Aj. qer* on  y!  í ha join iuris uoas Tm ineo ἈΠῈ ὦ:  Ato quor Ὁ cüntdK doof 4a Yd. [one  imnubnsalomi 123 pom 'tusbisn fior RET réesecien Sono,  1 je Ἔ) ] verdi iot d4 ; uis distelti mas  COGIT ' pilis ! omo Loc! sospes cte, af ques  kr τ δ ἰς ] j  Ev  Bon, gr aw zs *4mnijus  fgg jutlp ΕΠ. ;  SU ini beg. 3h46 xat H 9 aiii 5h 4 d (ἃ, QUUM "idw im. Diugreum pend x E:  bé" DEOR qp aite x: dosgii 19 et rows f ἦι pv d σε est, intoHlog. pe cse Wwoscsm τ με ΤΗΣ tritt 3E Pss ii ndo ar; dust Bio - 2 aac E ΘΔΗΝ qesee iie qua. r geo do vole TIBUS. πολ θα, ij sh, x» euisip i E «c ; E ὃν cp Tex. ΘΗ vd 159816 bomo "otbetbanls. iz5 [ΠΡΟ vv m stkbqidnss aon siu  LI nion T bagg ΟΝ ΓΝ xgabsng jiu) mieuripo Fi vat pem. don «eft columns. yere erga jodif. 15 πο δια, Mag aiia" ἤδη bono 34  Lain ΣΕ tois TH^ JANDIKE, ἼΗΙ iris ntl bini, ac oxága Joann. oig. LB stan i  Ma. ^nina s sud ΠΝ σηραυθεμαϊο, ni ilitb. Aon ἢ n AR mt E: H | : " : un mao j^ !  "n ; —À Pm δεσ' iis TIO  vila à “καρ oy is  tios Eæ pe ΒΝ ü mes tus p ineat  20954: πῸ Fist. sen ΠΟ 5i Mec. cif ÆS UN Vei NE  ΘΒ ΜΑΣ, i 5i 25 Lon mo.  ir d E f^ flos c ag  IE TASTE "5 Eun ΤΥ M  E "m n ἧς  Ro ut A gi Bam n  Ὁ 5s τ ys VA i. UE, je" ig δ DeL d τ "heroe  Wai! aH vagy ON 3 ise Peor o rr uM. ENG EX ΕΠ ipsas ΤΟ" o Seque y» ως MR in hæ Tm  εἴ «ὦ mi ΤΩΝ ἐξ UNT Ee! JREA 2 E gne Me ce bale: Dl ?  US X an WICH τῇ giis i Ls. e erotioh sess Ais fiol i f b  "ant ig MUN til S p. 30 597g Zn ts δ aneios Je ii E ow! V euis Mer Anis à de  δὰ H^ 1 ἡ βου) 5.3 yw utin HS ARTS da omi ; DE METUIT HEN  Ed: m wrern ben Y totleit ui store Todos I ocu e, ΟΕ restat θα Jac «3 Æs ten ard ἀρὴν feu iter ὁ" etia rU ur went cod) dat m" τῇ 8^ anle dh ἘΠῚ : ἊΣ Ἐπ τ : ΦΙΠΠΉΜΟΊ ny reet siegt fé As Hntiludetha (piter am of fcn ποι ηαχὰν iw « i M ἥν 3 1 £1 rds y Line a ccs δ᾽ im P - e eA pe y afe  EA. LE umen e xg f my m puc  ze  a id " 23 PET  ; me 3  D ra 5 "  D “μα ἂ 3 "  XY s,  Js d . - 2 νοι  v ?  . ^  bI Bs "y ^ p  UNE FIN ᾽ν d api odii  n " ΡῈ vd : ᾿ T hut  É : eim! A tss : i ARCA PORA W ] : yp e^ VM xa Me 5 τ ipa τῶ, eiie : NL REL Toti Pali uf ἢ  Y  When he says, It is evident, too, that true cannot be contrary to true, either in opinion or in contradiction, etc., he returns to a statement he has already made in order to prove it. It is evident, too, from what has been said, that true cannot be contrary to true, either in opinion or in contradiction, i.e., in vocal enunciation. He gives as the cause of this that contraries are opposites about the same thing; consequently, true enunciations and opinions about diverse things cannot be contraries. However, it is possible for all true enunciations and opinions about the same thing to be verified at the same time, inasmuch as the things signified or represented by them belong to the same thing at the same time; otherwise they are not true. Consequently, not all true enunciations and opinions about the same thing are contraries, for it is not possible for contraries to be in the same thing at the same time. Therefore, no true opinion or enunciation, whether it is about the same thing or is about another is contrary to another. The third part is the second difference, i.e., by convention, namely, according to human institution deriving from the will of man. This differentiates names from vocal sounds signifying naturally, such as the groans of the sick and the vocal sounds of brute animals. Then Aristotle says, ‘by convention’ is added because nothing is *by nature* a name, etc. Here Aristotle explains the third part of the definition. The reason it is said that the name signifies by convention [ad placitum ex institutione], he says, is that no name exists naturally. For it is a name because it signifies; it does not signify naturally however, but by institution [ex institutione]. This Aristotle adds when he says, but it is a name when it is *made* a sign, i.e., when it is imposed to signify. For that which signifies naturally is not made a sign, but is a sign naturally. he explains this when he says: for unlettered sounds, such as those of the brutes designate, etc., i.e., since they cannot be signified by letters. He says sounds rather than vocal sounds because some animals—those without lungs—do not have vocal sounds. Such animals signify proper passions by some kind of non-vocal sound which signifies naturally. But none of these sounds of the brutes is a name. We are given to understand from this that a name does not signify naturally.] Aquino. Keywords: Peri hermeneias, de interpretation, Austin/Grice, “De interpretation” nota, notare, notante, notato, denotato – denotare -- Refs.: Luigi Speranza, “Grice ed Aquino: grammatici speculative, per il Club Anglo-Italiano, The Swimming-Pool Library, Villa Grice, Liguria, Italia. Refs.: Grice, “Intentionality in Aquino,” Speranza, “Grice and Aquino on the taxonomy of intentions.” Aquino.