Grice ed Aquilino – Roma – filosofia italiana – Luigi Speranza (Roma). A philosopher of considerable learning and eloquence. In Rome, he debates with members of the Accademia of his day, although it is unclear what his own philosophical views are. He is a close friend of FRONTONE (si veda). Giulio Aquilino. Aquilino.
Grice ed Aquino: la ragione
conversazionale e l’implicatura conversazionale della teoria dell’intenzione – la
scuola di Roccasecca – filosofia lazia -- filosofia italiana – Luigi Speranza,
pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, The Swimming-Pool Library (Roccasecca).
Filosofo lazio. Filosofo italiano. Roccasecca,
Frossinone, Lazio.Grice: “Srawson used to joke and call me St. Thomas, as I
rushed to tutor on ‘De interpretatione’ ‘That’s precisely what Aquino did at
Bologna! Can’t
the tutee not interpret it by himself?!’” Tommaso d'Aquino (Roccasecca, 1225 –
Abbazia di Fossanova, 7 marzo 1274) è stato un religioso, teologo, filosofo e
accademico italiano. Frate domenicano esponente della Scolastica, era definito
Doctor Angelicus dai suoi contemporanei. È venerato come santo dalla Chiesa
cattolica che dal 1567 lo considera anche dottore della Chiesa. Tommaso
rappresenta uno dei principali pilastri teologici e filosofici della Chiesa
cattolica: egli è anche il punto di raccordo fra la cristianità e la filosofia
classica, che ha i suoi fondamenti e maestri in Socrate, Platone e Aristotele,
e poi passati attrav erso il periodo ellenistico, specialmente in autori come
Plotino. Fu allievo di sant'Alberto Magno, che lo difese quando i compagni lo
chiamavano "il bue muto" dicendo: «Ah! Voi lo chiamate il bue muto!
Io vi dico, quando questo bue muggirà, i suoi muggiti si udranno da
un'estremità all'altra della terra!». San Tommaso d'Aquino San Tommaso d'Aquino
e gli angeliSan Tommaso sorretto dagli angeli, del Guercino
Sacerdote e Dottore della Chiesa Venerato daChiesa cattolica e
Chiesa anglicana Canonizzazione18 luglio 1323 da Papa Giovanni XXII Santuario
principaleChiesa dei Giacobini Tolosa Ricorrenza28 gennaio; 7 marzo (forma
straordinaria) AttributiAbito domenicano, libro, penna e calamaio, modellino di
chiesa, sole raggiato sul petto, colomba. Patrono diTeologi, accademici,
librai, scolari, studenti, fabbricanti di matite; regione Campania; comune di
Aquino, Grottaminarda, Monte San Giovanni Campano e Priverno; diocesi di
Sora-Cassino-Aquino-Pontecorvo; Belcastro; Falerna; San Mango
d'Aquino. San Tommaso in una vetrata della Cattedrale di Saint-Rombouts,
Mechelen (Belgio). Tommaso dei conti d'A. Nasce nella contea d’A.,
territorio dell'odierna Roccasecca, nel Regno di Sicilia (Sgarbossa). Secondo
altre tesi, A. È nato a Belcastro; a sostegno di esse si segnalano quelle di
fra' Giovanni Fiore da Cropani, storico calabrese, che lo scriveva nella sua
opera Della Calabria illustrata, di Barrio nella sua opera De antiquitate et
situ Calabriae e di padre Marafioti, teologo dell'ordine dei Minori Osservanti,
nella sua opera Croniche ed antichità di Calabria. Il castello paterno di
Roccasecca rimane comunque ancora oggi il luogo più accreditato della sua
nascita, da Landolfo d'A. e da Donna Teodora Galluccio, nobildonna teanese
appartenente al ramo Rossi della famiglia napoletana dei Caracciolo. La sua
data di nascita non è certa, ma è calcolata in maniera approssimativa a partire
da quella della sua morte. Gui, ad esempio, afferma che A. è morto quando aveva
compiuto i suoi quarantanove anni e iniziato il suo cinquantesimo anno. Oppure,
in un testo un po' anteriore, Tolomeo da Lucca fa eco ad un'incertezza. Egli è
morto all'età di 50 anni, ma alcuni dicono 48. Tuttavia, oggi, sembra che ci
sia accordo nel fissare la sua data di nascita tra il 1224 e il 1226. Da
Montecassino a Napoli Secondo le usanze del tempo A., essendo il figlio più
piccolo, è destinato alla vita ecclesiastica e proprio per questo a soli cinque
anni è inviato dal padre come oblato nella vicina Abbazia di Montecassino, di
cui è abate Landolfo Sinibaldo, figlio di Rinaldo d'A., per ricevere
l'educazione religiosa e succedere a Sinibaldo in qualità di abate. In ossequio
alla regola benedettina, Landolfo versa un'oblazione di venti once d'oro al
monastero cassinese perchè accettasero il figlio di una nobile famiglia e in
tenera età. In quegli anni l'abbazia si trova in un periodo di decadenza e
costituiva una preda contesa dal Papa e dall'imperatore. Ma il trattato di San
Germano, concluso tra il Papa Gregorio IX e l'imperatore Federico II, inaugura
un periodo di relativa pace ed è proprio allora che si può collocare l'ingresso
d’A. nel monastero. In quel luogo A. ricevette i primi rudimenti delle lettere
ed è iniziato alla vita religiosa benedettina. Ma la calma di cui gode il
monastero è nuovamente turbata e Landolfo, consigliato dal nuovo abate, Stefano
di Corbario, volle mettere al riparo il figlio dai disordini e invia A. a
Napoli, perché puo seguire degli studi più approfonditi. Così A. s’iscrive al
nuovo Studium generale, l'Università degli studi fondata da Federico II per
formare la classe dirigente del suo Impero. Èproprio a Napoli, dove è
stato fondato un convento, che A. conosce i Domenicani, ordine in cui entra a
far parte e in cui fa la sua vestizione. Ma l'ingresso d’A. presso i
Frati predicatori compromettedefinitivamente i piani dei suoi genitori riguardo
al suo futuro incarico di abate di Montecassino. Così la madre invia un
corriere ai suoi figli, che in quel periodo sta guerreggiando nella regione di
Acquapendente, perché intercettassero il loro fratello e glielo conducessero.
Essi, accompagnati da un piccolo drappello, catturano facilmente il religioso,
lo fanno salire su di un cavallo e lo conduceno al Castello di Monte San
Giovanni Campano, un castello di famiglia ove è tenuto prigioniero. Qui tutta
la famiglia tenta di far cambiare idea ad A., ma inutilmente. Tuttavia bisogna
precisare che egli non è né maltrattato né rinchiuso in qualche prigione. Si
tratta piuttosto di un soggiorno obbligato, in cui A. puo entrare e uscire a
piacimento e anche ricevere visite. Ma prendendo atto che A. è ben saldo nella
sua risoluzione, la sua famiglia lo restituì al convento di Napoli. Ciò avvenne
in occasione del Concilio di Lione, allorché Innocenzo IV ufficializzò la
deposizione dell'imperatore Federico II di Svevia. Gli studi a Parigi e a
Colonia Beato Angelico: San Tommaso d'Aquino Dipinto del Velazquez. I
Domenicani di Napoli ritennero che non è sicuro trattenere presso di loro il
novizio e lo inviano a Roma dove si trova il maestro dell'Ordine, Giovanni
Teutonico, il quale sta per partire alla volta di Parigi, dove si sarebbe
celebrato il Capitolo generale. Egli accolse A. inviandolo prima a Parigi e poi
a Colonia, dove c'è un fiorente Studium generale sotto la direzione di fra
Alberto (il futuro sant'Alberto Magno), maestro in teologia, il quale è ritenuto
sapiente in tutti i campi del sapere. Al seguito di Giovanni Teutonico,
si sarebbe dunque messo in viaggio per Parigi e vi avrebbe trascorso corsi
scolastici. Qui potrebbe aver studiato le arti, sia IN FACOLTÀ che in convento.
Partì per Colonia con fra' Alberto, presso il quale continua il suo studio e il
suo lavoro di assistente. Il soggiorno di A. a Colonia, al contrario di quello
a Parigi, non è mai stato messo in dubbio, poiché è ben testimoniato dalle
fonti. Il capitolo generale dei Domenicani riunito a Parigi decide la creazione
di uno studium generale a Colonia, città nella quale esiste già un convento domenicano
fondato da fra' Enrico, compagno di Giordano di Sassonia. L'incarico di
insegnare venne affidato a fra Alberto, la cui reputazione in quel periodo è
già notevole. Questo soggiorno a Colonia costituì una tappa decisiva nella vita
d’A. A. puo assimilare profondamente la filosofia d’Alberto. Un esempio di
questa influenza lo troviamo nell'opera nota con il nome di Tabula libri
Ethicorum, la quale si presenta come un lessico le cui definizioni sono molto
spesso delle citazioni quasi letterali d’Alberto. Il primo periodo di insegnamento
a Parigi. Chiesa dei domenicani di Friesach: San Tommaso e papa Urbano V e il
dogma della transustanziazione Quando il Maestro Generale dei Domenicani domanda
ad Alberto di indicargli un filosofo che puo essere nominato baccelliere per
insegnare a Parigi, Alberto gli propone A. che stima sufficientemente preparato
in scientia et vita. Sembra che Giovanni Teutonico abbia esitato per via della
giovane età del prescelto, 27 anni, perché secondo gli statuti dell'Università
egli avrebbe dovuto averne 29 per poter assumere canonicamente quest'impegno. È
grazie alla mediazione del cardinale Ugo di Saint-Cher che la richiesta di
Alberto fu esaudita ed A. riceve quindi l'ordine di recarsi subito a Parigi e
di prepararsi a insegnare. Egli inizia il suo insegnamento come BACCELLIERE,
sotto la responsabilità del maestro Brunet de Bergerac che occupa il posto
lasciato vacante a causa della partenza di Alberto. A Parigi A. trova un
clima intellettuale meno tranquillo di quello di Colonia. Ancora è vietato
commentare Aristotele. Ma, durante la prima parte del soggiorno d’A., la FACOLTÀ
DELL’ARTI avrebbe finalmente ottenuto il permesso di insegnare pubblicamente
tutti i libri del grande filosofo greco. Fu nuovamente in Italia,
impegnato nell'insegnamento e negli scritti teologici: fu prima assegnato a
Orvieto, come lettore, vale a dire responsabile per la formazione continua
della comunità. Qui ebbe il tempo per completare la stesura della Summa contra
Gentiles e della Expositio super Iob ad litteram. Inoltre qui Tommaso, che non
conosceva direttamente il greco in maniera sufficiente a leggere i testi di
Aristotele in originale, si poté avvalere dell'opera di traduzione di un confratello,
Guglielmo di Moerbeke, eccellente grecista. Guglielmo rifece o rivide le
traduzioni delle opere di Aristotele e pure dei principali commentatori greci
(Temistio, Ammonio, Proclo). Alcune fonti riportano addirittura che Guglielmo
avrebbe tradotto Aristotele dietro richiesta (ad istantiam) di A. stesso. Il
contributo di Guglielmo, anche lui in Italia come Tommaso dopo il 1260, fornì a
Tommaso un prezioso apporto che gli permise di redigere le prime parti dei
Commenti alle opere di Aristotele, spesso validi ancora oggi per la
comprensione e discussione del testo aristotelico. Soggiornò a Roma come
maestro reggente. Nel febbraio 1265 il neoeletto papa Clemente IV lo convocò a
Roma come teologo pontificio. Nello stesso anno gli fu ordinato dal Capitolo
domenicano di Agnani di insegnare allo studium conventuale del convento romano
della Basilica di Santa Sabina, fondato alcuni anni prima. Lo studium di Santa
Sabina diviene un esperimento per i domenicani, il primo studium provinciale
dell'Ordine, una scuola intermedia tra lo studium conventuale e lo studium
generale. Prima di allora la Provincia romana non offriva una formazione
specializzata di alcun tipo, solo semplici scuole conventuali, con i loro corsi
di base di teologia per i frati residenti. Il nuovo studium provinciale di
Santa Sabina divenne la scuola più avanzata per la provincia. Durante il suo
soggiorno romano, Tommaso cominciò a scrivere la Summa Theologiae e compilò
numerosi altri scritti su varie questioni economiche, canoniche e morali. Durante
questo periodo, ebbe l'opportunità di lavorare con la corte papale (che non era
residente a Roma). Nel secondo periodo di insegnamento a Parigi, la sua
occupazione principale fu l'insegnamento della Sacra Pagina e proprio a questo
periodo risalgono alcune delle sue opere più celebri, come i commenti alla
Scrittura e le Questioni Disputate. Anche se i commenti al Nuovo Testamento
restano il cuore della sua attività, egli si segnala anche per la varietà della
sua produzione, come ad esempio la scrittura di diversi brevi scritti (come ad
esempio il De Mixtione elementorum, il De motu cordis, il De operationibus
occultis naturae...) e per la partecipazione alle problematiche del suo tempo:
che si tratti di secolari o dell'averroismo vediamo A. impegnato su tutti i
fronti. A questa multiforme attività bisogna aggiungere un ultimo tratto:
Tommaso è anche il commentatore di Aristotele. Tra queste opere ricordiamo: l'
Expositio libri Peri ermenias, l' Expositio libri Posteriorum, la Sententia
libri Ethicorum, la Tabula libri Ethicorum, il Commento alla Fisica e alla
Metafisica. Vi sono poi anche delle opere incompiute, come la Sententia libri
Politicorum, il De Caelo et Mundo, il De Generatione et corruptione, il Super
Meteora. Gli ultimi anni e la morte Ritratto di Tommaso ad opera di
Fra Bartolomeo Fu quindi richiamato in Italia a Firenze per il Capitolo
generale dell'Ordine dei Domenicani[8], secondo dopo quello del 1251. Lascia
definitivamente Parigi e poco dopo la Pentecoste di quello stesso anno il
capitolo della provincia domenicana di Roma gli affidò il compito di
organizzare uno Studium generale di teologia, lasciandolo libero di scegliere
il luogo, le persone e il numero degli studenti. Ma la scelta di Napoli era già
stata designata da un precedente capitolo provinciale ed è anche verosimile che
Carlo I d'Angiò abbia fatto pressione perché venisse scelta la sua capitale
come sede e che a capo di questo nuovo centro di teologia venisse insediato un
maestro di fama. Tommaso D'Aquino abitò per oltre un anno San Domenico Maggiore
nell'ultimo periodo della sua vita, lasciandovi scritti e reliquie[10]. Gli fu
offerto l'arcivescovado di Napoli, che non volle mai accettare, continuando a
vivere in povertà, dedito allo studio e alla preghiera. Durante gli ultimi anni
del periodo napoletano, continuò a procurarsi testi filosofici che leggeva e
commentava con cura, disputandone i contenuti con i suoi confratelli e
studenti. Si dedicò anche alle opere scientifiche di Aristotele relative ai
fenomeni atmosferici e ai terremoti, cercando di procurarsi testi sulla
costruzione degli acquedotti e la possibilità di applicazione della geometria
alle costruzioni, commentando le traduzioni di testi greci e arabi in
latino. La famiglia D'aquino era in rapporti con Federico II di Svevia
che aveva istituzionalizzato la Scuola Medica Salernitana, primo centro di
fruizione culturale degli scritti medici e filosofici di Avicenna e Averroè,
noti al Dottore Angelico. Stabilendosi presso la sorella Teodora al Castello
dei Sanseverino, tenne una serie di lezioni straordinarie nella celebre Scuola
Medica che aveva sollecitato l'onore ed il decoro della parola
dell'Aquinate[8]. A memoria del suo soggiorno, nella Chiesa di San Domenico si
conservano la reliquia del suo braccio e le spoglie delle sorelle. Partecipò al
capitolo della sua provincia a Roma in qualità di definitore. Ma alcune
settimane più tardi, mentre celebrava la Messa nella cappella di San Nicola, A.
ebbe una sorprendente visione tanto che dopo la messa non scrisse, non dettò più
nulla e anzi si sbarazzò persino degli strumenti per scrivere. A Reginaldo da
Piperno, che non comprendeva ciò che accadeva, Tommaso rispose dicendo: «Non
posso più. Tutto ciò che ho scritto mi sembra paglia in confronto con quanto ho
visto». «San Bonaventura, entrato nello studio di A. mentre scriveva,
vide la colomba dello Spirito accanto al suo volto. Ultimato il trattato
sull'Eucaristia, lo depose sull'altare davanti al crocifisso per ricevere dal
Signore un segno. Subito fu sollevato da terra e udì le parole: Bene
scripsisti, Thoma, de me quam ergo mercedem accipies? E rispose Non aliam nisi
te, Domine. Anche Paolo fu rapito al terzo cielo, e poi Antonio e tutta una
serie di santi fino a Caterina; il volo, il levarsi in aria indica la vicinanza
con il cielo e con Dio, con archetipo nelle figure di Enoch e Elia.» (Il
piccolo A. e l'"appetito" per i libri in L'Osservatore Romano, 28
gennaio 2010. Tommaso e il socius si misero in viaggio per partecipare al
Concilio che Gregorio X aveva convocato per il 1º maggio 1274 a Lione. Dopo
qualche giorno di viaggio arrivarono al castello di Maenza, dove abitava sua
nipote Francesca. È qui che si ammalò e perse del tutto l'appetito. Dopo
qualche giorno, sentendosi un po' meglio, tentò di riprendere il cammino verso
Roma, ma dovette fermarsi all'abbazia di Fossanova per riprendere le forze. A.
rimane a Fossanova per qualche tempo e tra il 4 e il 5 marzo, dopo essersi
confessato da Reginaldo, ricevette l'eucaristia e pronuncia, com'era
consuetudine, la professione di fede eucaristica. Il giorno successivo
ricevette l'unzione dei malati, rispondendo alle preghiere del rito. Morì di lì
a tre giorni, mercoledì 7 marzo 1274, alle prime ore del mattino dopo aver
ricevuto l'Eucaristia. Le spoglie di Tommaso d'Aquino sono conservate nella
chiesa domenicana detta Les Jacobins a Tolosa. La reliquia della mano destra,
invece, si trova a Salerno, nella chiesa di San Domenico; il suo cranio si
trova invece nella concattedrale di Priverno, mentre la costola del cuore nella
Basilica concattedrale di Aquino. Il pensiero di Tommaso San
Tommaso d'Aquino, ritratto di Carlo Crivelli Per Tommaso l'anima è creata
"a immagine e somiglianza di Dio" (come dice la Genesi), unica,
immateriale (priva di volume, peso ed estensione), forma del corpo e non
localizzata in un punto particolare di esso, trascendente come Dio e come lui
in una dimensione al di fuori dello spazio e del tempo in cui sono il corpo e
gli altri enti. L'anima è tota in toto corpore, contenuta interamente in ogni
parte del corpo, e in questo senso legata ad esso indissolubilmente: si veda,
sul tema, la questione 76 della Prima Parte della Summa theologiae, questione
dedicata appunto al rapporto tra anima e corpo. Secondo Tommaso: «Ciò che
si accetta per fede sulla base della rivelazione divina non può essere
contrario alla conoscenza naturale... Dio non può indurre nell'uomo un'opinione
o una fede contro la conoscenza naturale... tutti gli argomenti contro la fede
non procedono rettamente dai primi principii per sé noti.» (Tommaso
d'Aquino, Summa contra Gentiles, I, 7.) Nella filosofia tomista Dio è descritto
con le seguenti proprietà:[senza fonte] massimo grado possibile di ogni
qualità (che è, è stata o possa essere fra gli enti), fra queste: sommo amore e
sommo bene immutabile, semplice e indivisibile: è da sempre e per sempre uguale
a sé stesso, a lui nulla manca e in lui nulla cambia. eterno: non nasce e non
muore, vive da sempre e per sempre infinito in atto (non infinito potenziale):
non ha limite-confine di tempo o di spazio onnisciente unico: nessuno, nemmeno
Dio può creare un altro Dio onnipotente: ma non può perpetrare il male e non
può creare un altro Dio per sé: non riceve la vita o altre proprietà da alcuno,
poteva esistere senza gli enti da lui creati, che perciò non nascono come parte
di lui e non sono Dio. trascendente: Dio non è un ente qualunque tra gli altri
enti, la differenza tra Dio e gli altri enti è una differenza quantitativa,
vale a dire stesse qualità ma in un minore grado di completezza e perfezione.
Gli enti creati, fra cui gli angeli e l'uomo, in infiniti gradi a lui
somigliano, sono come Dio, ma non sono Dio: non hanno una parte fisica
dell'essere per essenza, poiché l'essere è semplice, senza parti e
indivisibile. Questo essere (inteso da S.Tommaso come "Ipsum esse
subsistens") ha molte proprietà in comune con l'essere della filosofia
greca, così come lo definì Parmenide: uno e unico, semplice e indivisibile,
infinito ed eterno, onnisciente. La differenza sostanziale però consiste nel
fatto che crea gli enti, è più grande della somma di essi, e può esistere
senza. Anche nell'ultima forma del pensiero greco, quello di Plotino, troviamo
che l'emanazione dall'essere agli enti è un fatto eterno, ma anche necessario e
reversibile, non una libera scelta dell'assoluto, che avrebbe potuto non
manifestarsi. Il concetto di creazione ("produzione dal nulla") è
peraltro estraneo alla filosofia greca ed è proprio del pensiero
giudaico-cristiano. Se la trascendenza nega il panteismo, la personalità
di Dio nega a sua volta il deismo (che sarà proprio degli Illuministi):
trascendenza ed essere per sé non significano lontananza inarrivabile. Gli
uomini non nascono, ma hanno la possibilità di diventare parte integrante di
Dio e, già in questa esistenza terrena, di identificare la propria vita con la
vita del creatore. In modo identico, si può dire che l'essere per san
Tommaso non è solo l'essere comune o la piattaforma di tutto ciò che esiste, ma
è l’esse ut actus inteso come atto puro che perfeziona ogni altra perfezione
(essenza, sostanza, forma). Dio è atto puro, puro da ogni potenza, limite e
imperfezione. Quando l'essere è mischiato o ricevuto in una potenza, allora è
atto misto ed è ente finito. A. fonda la sua concezione metafisica sul concetto
di Analogia, rielaborando in maniera molto originale il pensiero
aristotelico. Le cinque vie per dimostrare l'esistenza di Dio A. distinse
tre forme di conoscenza umana in relazione all'ente e al suo Creatore: an sit
("se sia"), quomodo sit ("in che modo sia"), quid sit ("che
cosa sia"). La conoscenza umana di Dio è possibile soltanto in merito alla
Sua esistenza e ad un quomodo sit negativo, nel quale la mente umana procede ad
analizzare il creato sensibile, e, per analogia e differenza, identifica tutte
le qualità dell'ente che non possono essere proprie di Dio Creatore, pur
essendone l'opera. Tale percorso fu chiamato via negationis (o anche ' via
remotionis) ordinata al fine di descrivere il quomodo non sit("in che modo
non sia") di Dio. Esso è effetto della grazia divina ed è possibile
soltanto perché il Creatore decide liberamente di rivelarSi all'uomo,
conducendolo per mano da una serie di negazioni delle qualità dell'ente colte
con i cinque sensi fino a pervenire ad un'affermazione intelligibile e positiva
di Lui. L'autore delle Cinque Vie, infine, escluse che la dimostrazione
razionale dell'esistenza e unicità di Dio potesse rivelare all'uomo anche la
Sua vera essenza, quel qui sit che rimane un mistero accessibile soltanto alla
virtù ed è ritenuto un limite esterno per il dominio possibile della ragione.
La conoscenza teologica può essere soltanto indiretta, relativa agli effetti
della causa prima e del fine ultimo sulla Sua creazione. Molti pensatori
cristiani hanno elaborato diversi percorsi razionali per cercare di dimostrare
l'esistenza di Dio: mentre Anselmo d'Aosta, sulla scia neoplatonica di Agostino
d'Ippona procedeva sia a simultaneo, cioè dal concetto stesso di Dio, da lui ritenuto
id quo maius cogitari nequit (nel Proslogion, cap.2.3), sia a posteriori (nel
Monologion) per dimostrare l'esistenza di Dio, l'unico modo per arrivarci,
secondo Tommaso, consiste nel procedere a posteriori: partendo cioè dagli
effetti, dall'esperienza sensibile, che è la prima a cadere sotto i nostri
sensi, per dedurne razionalmente la sua Causa prima. Si tratta di quella che
chiama demonstratio quia, cioè, appunto dagli effetti, il cui risultato è
ammettere necessariamente che esista il punto d'arrivo della dimostrazione,
anche se non è pienamente intelligibile, come in questo caso, ed in altri, il
perché (demonstratio quid, es. i sillogismi: le premesse esprimono proprietà
che sono cause della conclusione: «Ogni uomo è mortale; ogni ateniese è uomo;
ogni ateniese è mortale": essere uomo e mortale è necessaria causa della
mortalità di ogni ateniese)» Sulla base di questo sfondo di pensiero
Tommaso espone le sue prove dell'esistenza di Dio, Tutte e cinque, con alcune
variazioni, seguono questa struttura. Constatazione di un fatto in rerum
natura, nell'esperienza sensibile ordinaria (movimento inteso come
trasformazione; causalità efficiente subordinata; inizio e fine dell'esistenza
degli esseri generabili e corruttibili, perciò materiali, contingenti nel suo
vocabolario, che quindi possono essere e non essere; gradualità degli esseri
nelle perfezioni trascendentali, come bontà, verità, nobiltà ed essere stesso;
finalità nei processi degli esseri non intelligenti); 2) analisi
metafisica di quel dato iniziale esperenziale alla luce del principio
metafisico di causalità, enunciato in varie formulazioni ("Tutto ciò che
si muove è mosso da un altro"; "È impossibile che una cosa sia causa
efficiente di sé stessa"; "Ora, è impossibile che tutte di tal natura
siano state sempre, perché ciò che può non essere un tempo non esisteva";
"Ma il grado maggiore o minore si attribuiscono alle diverse cose secondo
che si accostano di più o di meno a qualcosa di sommo o di assoluto";
"Ora, ciò che è privo di intelligenza non tende al fine se non perché è
diretto da un essere conoscitivo e intelligente"); 3) impossibilità
di un regressus in infinitum inteso in senso metafisico, non quantitativo,
perché ciò renderebbe inintelligibile, inspiegabile pienamente il dato di fatto
di partenza esistente ("Ora, non si può in tal modo procedere
all'infinito, perché altrimenti non vi sarebbe un primo motore, e di
conseguenza nessun altro motore..."; "Ma procedere all'infinito nelle
cause efficienti equivale ad eliminare la prima causa efficiente; e così non
avremmo neppure l'effetto ultimo, né le cause intermedie..."; "Dunque
non tutti gli esseri sono contingenti, ma bisogna che nella realtà ci sia
qualcosa di necessario. Ora, tutto ciò che è necessario, o ha la causa della
sua necessità in un altro essere oppure no. D'altra parte [in questo genere di
esseri] non si può procedere all'infinito..."; questo passaggio manca, per
la sua evidenza agli occhi dell'Aquinate manca nella quarta via e nella quinta
via, si passa direttamente alla conclusione; 4) conclusione deduttiva
strettamente razionale (senza nessuna cogenza di fede) che identifica il
'conosciuto' sotto quel determinato aspetto con quello "che tutti chiamano
Dio", o espressioni simili ("Dunque è necessario arrivare ad un primo
motore che non sia mosso da altri; e tutti riconoscono che esso è Dio";
"Dunque bisogna ammettere una prima causa efficiente, che tutti chiamano
Dio"; "Dunque bisogna concludere all'esistenza di un essere che sia
di per sé necessario e non tragga da altri la propria necessità, ma sia causa di
necessità agli altri. E questo tutti dicono Dio"; "Ora ciò che è
massimo in un dato genere è causa di tutti gli appartenenti a quel genere, come
il fuoco, caldo al massimo, è causa di ogni calore, come dice lo stesso
Aristotele. Dunque vi è qualcosa che per tutti gli enti è causa dell'essere,
della bontà e di qualsiasi perfezione. E questo chiamiamo Dio"; "Vi è
dunque un qualche essere intelligente, dal quale tutte le cose naturali sono
ordinate ad un fine: e quest'essere chiamiamo Dio". I cinque
percorsi indicati da A. sono: Ex motu et mutatione rerum (tutto ciò che si
muove esige un movente primo perché, come insegna Aristotele nella Metafisica:
"Non si può andare all'infinito nella ricerca di un primo motore");
Ex ordine causarum efficientium (cioè "dalla causa efficiente",
intesa in senso subordinato, non in senso coordinato nel tempo. Tommaso non è,
per sola ragione, in grado di escludere la durata indefinita nel tempo di un
mondo creato da Dio, la cosiddetta creatio ab aeterno: ogni essere finito,
partecipato, dipende nell'essere da un altro detto causa; necessità di una
causa prima incausata); Ex rerum contingentia (cioè "dalla
contingenza". Nella terminologia di A. la generabilità e corruttibilità
sono prese come segno evidente della possibilità di essere e non essere legata
alla materialità, sinonimo, nel suo vocabolario di "contingenza", ben
diverso dall'uso più comune, legato ad una terminologia avicenniana, dove
"contingente" è qualsiasi realtà che non sia Dio. Tommaso, in questa
argomentazione della Summa Theologiae distingue attentamente il necessario
dipendente da altro (anima umana e angeli) e necessario assoluto (Dio).
L'esistenza di esseri generabili e corruttibili è in sé insufficiente
metafisicamente, rimanda ad esseri necessari, dapprima dipendenti da altro,
quindi ad un essere assolutamente necessario); Ex variis gradibus perfectionis
(le cose hanno diversi gradi di perfezioni, intese in senso trascendentale,
come verità, bontà, nobiltà ed essere, sebbene sia usato un 'banale' esempio
fisico legato al fuoco e al calore; ma solo un grado massimo di perfezione
rende possibile, in quanto causa, i gradi intermedi); Ex rerum gubernatione
(cioè "dal governo delle cose": le azioni di realtà non intelligenti
nell'universo sono ordinate secondo uno scopo, quindi, non essendo in loro
quest'intelligenza, ci deve essere un'intelligenza ultima che le ordina così).
Kant, pur ammettendo l'esistenza di Dio come postulato della ragion pratica,
ritiene che l'esistenza di Dio sia indimostrabile da un punto di vista
teoretico-speculativo: nella Dialettica trascendentale della Critica della
ragion pura, Kant ha contestato tali dimostrazioni, pur non prendendo in realtà
in considerazione direttamente le cinque "vie" di San Tommaso, ma le
prove dell'esistenza di Dio nella filosofia leibniziano-wollfiana. La critica
kantiana si rivolge infatti alla: 1) prova ontologica; 2) prova cosmologica e
3) prova fisico-teologica. Se per quanto riguarda almeno nelle conclusioni sia
S.Tommaso, sia Kant sono concordi nel rifiutare la prova ontologica, per quanto
riguarda la prova cosmologica e quella fisico- teologica, Kant critica queste
due prove (a cui si possono ridurre le cinque "vie tomistiche), in quanto
sarebbero legate ad un'estensione indebita dell'uso della ragione (nel suo uso
teoretico-speculativo), i cui concetti razionali, cioè le idee, sono vuote.
Solo l'intuizione empirica infatti potrebbe ovviare a ciò: per questo motivo
l'idea di Dio è assolutamente non verificabile tramite la ragione, superando i
limiti dell'esperienza possibile. Processo conoscitivo. Tommaso, affermava
che la conoscenza dell'essere umano, in quanto dotato di un corpo creato da
Dio, muove sempre dall'universo immanente, sensibile e corporeo nella direzione
dell'universo trascendente, intellegibile (invisibile) e incorporeo. In tale
aspetto, si differenziò da sant'Agostino, che pensava che questa avvenisse
tramite l'illuminazione divina. Agostino
sostenne che la sorgente del sapere e dell'essere è la stessa, Dio Creatore
dell'universo, e che quindi i due piani dell'essere e del sapere non possono
cadere in contraddizione l'uno con l'altro. Senza negare Agostino, A. aggiunse
che il corpo umano deve poter essere capace di conoscere il creato mediante la
sua mente e i suoi sensi, poiché l'uomo non soltanto è una creatura di Dio, ma
più di ogni altro vivente è l'unico creato a immagine e somiglianza della mente
e del Suo corpo umano-divino di Dio Padre e di Gesù, Suo Figlio. A. aggiunse
che i due piani dell'essere e del sapere sono tra loro comunicanti: infatti, le
Cinque Vie dimostrarono che dall'essere della natura corporea è possibile
giungere a conoscere e dimostrare la possibilità, la realtà e la necessità
dell'esistenza e dell'unicità di Dio. Prima ancora di questo, mediante
ogni conoscenza (anche scientifica) del creato, Tommaso riuscì a raggiungere il
dono e il raro privilegio della visione del Corpo del Cristo risorto e del
dialogo personale con Lui, il giorno della ricorrenza di San Nicola, poco tempo
prima di completare la Summa theologica e di morire. Ciò non significa che A.
disconoscesse il pensiero di sant'Agostino, che è invece citato a più riprese
nella Summa Theologica', e che fu dichiarato Dottore della Chiesa, dopo la
morte dell'Aquinate. La conoscenza degli universali però appartiene solo
alle intelligenze angeliche; noi, invece, conosciamo gli universali post-rem,
ossia li ricaviamo dalla realtà sensibile. Soltanto Dio conosce ante rem.
La conoscenza è, quindi, un processo di adeguamento dell'anima o
dell'intelletto e della cosa, secondo una formula che dà ragione del sofisticato
aristotelismo di Tommaso. Veritas: Adaequatio intellectus ad rem. Adaequatio
rei ad intellectum. Adaequatio intellectus et rei.» «Verità: Adeguamento
dell'intelletto alla cosa. Adeguamento della cosa all'intelletto. Adeguamento
dell'intelletto e della cosa.» (A.) A. spiega che l'uomo può stabilire a
partire dalla ragione il rapporto creaturale di dipendenza dell'universo da Dio
ovvero la creatio ex nihilo intesa come totale dipendenza dell'essere creato,
anche quello sostanziale, dall'Essere divino. Ciò che la sola ragione non può
stabilire è se il mondo è eterno o se è stato creato nel tempo ovvero se ha un
cominciamento. La verità della seconda alternativa (la creazione con un inizio
temporale) può essere conosciuta, secondo Tommaso, solamente per fede a partire
dalla rivelazione divina. Dio, creando l'uomo, fornisce l'esistenza all'uomo
secondo una dinamica simile a quella di atto e potenza, e lo rende quindi ente
reale, fornito di esistenza (che è propriamente definita da Tommaso actus
essendi oltre che di essenza. Soltanto in Dio, atto puro, essenza ed esistenza
coincidono. Il rapporto tra Dio (necessario) e la creatura (contingente) è
analogico in un solo senso: le creature sono simili a Dio. Il rapporto è di
somiglianza non univoca né equivoca. Secondo Tommaso tutti gli enti sono buoni,
poiché somigliano a Dio: "bonum" è uno dei tre trascendenti (o
trascendentali), ovvero di caratteri applicabili a ogni ente e perciò
trascendenti le categorie di Aristotele. Gli altri due sono "unum" e
"verum". Nelle opere di Tommaso l'universo (o cosmo) ha una
struttura rigorosamente gerarchica[senza fonte]: posto al vertice da Dio che
viene posto come al di là della fisicità, governa da solo il mondo al di sopra
di tutte le cose e gli enti; al di sotto di Dio troviamo gli angeli (forme pure
e immateriali), ai quali Tommaso attribuisce la definizione di intelligenze
motrici dei cieli anch'esse ordinate gerarchicamente tra di loro; poi un
gradino più in basso troviamo l'uomo, posto al confine tra il mondo delle sostanze
spirituali e il regno della corporeità, in ogni uomo infatti si ha l'unione del
corpo (elemento materiale) con l'anima intellettiva (ovvero la forma, che
secondo Tommaso costituisce l'ultimo grado delle intelligenze angeliche):
l'uomo è l'unico ente che fa parte sia del mondo fisico, sia del mondo
spirituale. Tommaso crede che la conoscenza umana cominci con i sensi: l'uomo,
non avendo il grado di intelligenza degli angeli, non è in grado di apprendere
direttamente gli intelligibili, ma può apprendere solamente attribuendo alle
cose una forma e quindi solamente grazie all'esperienza sensibile.
Un'altra facoltà necessaria che caratterizza l'uomo è la sua tendenza a
realizzare pienamente la propria natura ovvero compiere ciò per cui è stato creato[senza
fonte]. Ciascun uomo infatti corrisponde all'idea divina su cui è modellato, di
cui l'uomo è consapevole e razionale, conscio delle proprie finalità, alle
quali si dirige volontariamente avvalendosi dell'uso dell'intelletto: l'uomo
prende le proprie decisioni sulla base di un ragionamento pratico, attraverso
il quale tra due beni sceglie sempre quello più consono al raggiungimento del
suo fine. Nel fare ciò segue la Legge naturale, che è scritta nel cuore
dell'uomo. La legge naturale, che è un riflesso della Legge eterna, deve essere
il fondamento della Legge positiva, cioè l'insieme delle norme che gli uomini
stabiliscono storicamente in un dato tempo ed in un dato luogo. Al di
sotto dell'uomo troviamo le piante e le varie molteplicità degli elementi.
Concezione della donna Sacra conversazione di Monticelli (Ghirlandaio)
Tommaso riprende e cita, nella prima parte della Summa theologiae, alle
questioni 92 e 99, l'affermazione di Aristotele (De generatione et corruptione
2,3) per cui la donna sarebbe un uomo mancato (mas occasionatus). L'aquinate
afferma che "rispetto alla natura particolare la femmina è un essere
difettoso e manchevole. «Infatti la virtù attiva racchiusa nel seme del
maschio tende a produrre un essere perfetto simile a sé, di sesso maschile, e
il fatto che ne derivi una femmina può dipendere dalla debolezza della virtù
attiva, o da un'indisposizione della materia, o da una trasmutazione causata
dal di fuori, per esempio dai venti australi, che sono umidi, come dice il
filosofo.» Ma aggiunge: «Rispetto invece alla natura nella sua
universalità, la femmina non è un essere mancato, ma è espressamente voluto in
ordine alla generazione. Ora, l'ordinamento della natura nella sua universalità
dipende da Dio, il quale è l'autore universale della natura. Quindi, nel creare
la natura, egli produsse non solo il maschio, ma anche la femmina 2. Ci sono
due specie di sudditanza. La prima, servile, è quella per cui chi è a capo si
serve dei sottoposti per il proprio interesse: e tale dipendenza sopravvenne
dopo il peccato. Ma vi è una seconda sudditanza, economica o politica, in forza
della quale chi è a capo si serve dei sottoposti per il loro interesse e per il
loro bene. E tale sudditanza ci sarebbe stata anche prima del peccato, poiché
senza il governo dei più saggi sarebbe mancato il bene dell'ordine nella
società umana. E in questa sudditanza la donna è naturalmente soggetta
all'uomo: poiché l'uomo ha per natura un più vigoroso discernimento
razionale.» (Somma teologica) «la diversità dei sessi rientra nella
perfezione della natura umana» (Somma teologica) Importanza ed eredità
Magnifying glass icon mgx2.svgTomismo. Tommaso disputa con Averroè
Trionfo di san Tommaso, di Lippo Memmi Trionfo di san Tommaso, di Benozzo
Gozzoli San Tommaso fu uno dei pensatori più eminenti della filosofia
Scolastica, che verso la metà del XIII secolo aveva raggiunto il suo apice.
Egli indirizzò diversi aspetti della filosofia del tempo: la questione del
rapporto tra fede e ragione, le tesi sull'anima (in contrapposizione ad
Averroè), le questioni sull'autorità della religione e della teologia, che
subordina ogni campo della conoscenza. Tali punti fermi del suo pensiero
furono difesi da diversi suoi seguaci successivi, tra i quali Reginaldo da
Piperno, Tolomeo da Lucca, Giovanni di Napoli, il domenicano francese Giovanni
Capreolus e Antonino di Firenze. Infine però, con la lenta dissoluzione della
Scolastica, si ebbe parallelamente anche la dissoluzione del Tomismo, col
conseguente prevalere di un indirizzo di pensiero nominalista nel successivo
sviluppo della filosofia, e una progressiva sfiducia nelle possibilità
metafisiche della ragione, che indurrà Lutero a giudicare quest'ultima «cieca,
sorda, stolta, empia e sacrilega». Oggigiorno il pensiero di A. trova ampio consenso
anche in ambienti non cattolici (studiosi protestanti statunitensi, ad esempio)
e perfino non cristiani, grazie al suo metodo di lavoro, fortemente razionale e
aperto a fonti e contributi di ogni genere: la sua indagine intellettuale
procede dalla Bibbia agli autori pagani, dagli ebrei ai musulmani, senza alcun
pregiudizio, ma tenendo sempre il suo centro nella Rivelazione cristiana, alla
quale ogni cultura, dottrina o autore antico faceva capo. Il suo operato
culmina nella Summa Theologiae (cioè "Il complesso di teologia"), in
cui tratta in maniera sistematica il rapporto fede-ragione e altre grandi
questioni teologiche. Agostino vedeva il rapporto fede-ragione come un
circolo ermeneutico (dal greco ermeneuo, cioè "interpreto") in cui
credo ut intelligam et intelligo ut credam (ossia "credo per comprendere e
comprendo per credere"). Tommaso porta la fede su un piano superiore alla
ragione, affermando che dove la ragione e la filosofia non possono proseguire
inizia il campo della fede e il lavoro della teologia.[senza fonte] Dunque,
fede e ragione sono certamente in circolo ermeneutico e crescono insieme sia in
filosofia che in teologia. Mentre però la filosofia parte da dati
dell'esperienza sensibile o razionale, la teologia inizia il circolo con i dati
della fede, su cui ragiona per credere con maggiore consapevolezza ai misteri
rivelati. La ragione, ammettendo di non poterli dimostrare, riconosce che essi,
pur essendo al di sopra di sé, non sono mai assurdi o contro la ragione stessa:
fede e ragione, sono entrambe dono di Dio e non possono contraddirsi. Questa
posizione esalta ovviamente la ricerca umana: ogni verità che io posso scoprire
non minaccerà mai la Rivelazione anzi, rafforzerà la mia conoscenza complessiva
dell'opera di Dio e della Parola di Cristo. Si vede qui un esempio tipico della
fiducia che nel Medioevo si riponeva nella ragione umana. Nel XIV secolo queste
certezze andranno in crisi, coinvolgendo l'intero impianto culturale del
periodo precedente. La teologia, in ambito puramente speculativo,
rispetto alla tradizione classica, era considerata una forma inferiore di
sapere, poiché usava in prestito gli strumenti della filosofia, ma Tommaso fa
notare, citando Aristotele, che anche la filosofia non può dimostrare tutto,
perché sarebbe un processo all'infinito. Egli distingue due tipi di scienze:
quelle che esaminano i propri principi e quelle che ricevono i principi da
altre scienze. L'ideale, per uno spirito concreto come Tommaso, sarebbe
superare la fede e raggiungere la conoscenza ma, sui misteri fondamentali della
Rivelazione, questo non è possibile nella vita terrena del corpo. Avverrà nella
vita eterna dello spirito. La filosofia è dunque ancilla theologiae e
regina scientiarum, prima fra i saperi delle scienze. Il primato del sapere
teologico non è nel metodo, ma nei contenuti divini che affronta, per i quali è
sacrificabile anche la necessità filosofica. Il punto di discrimine fra
filosofia e teologia è la dimostrazione dell'esistenza di Dio; dei due misteri
fondamentali della Fede (Trinitario e Cristologico), la ragione può dimostrare
solamente il primo, l'esistenza di Dio, mentre non può dimostrare che questo
Dio è necessariamente Trinitario. Ciò non è un paradosso razionale, perché da
una premessa falsa non possono che derivare nel sillogismo conseguenze false, è
più semplicemente qualcosa che la ragione non può spiegare: un Dio Uno e Trino.
Il maggior servizio che la ragione può fare alla fede è che non è possibile
nemmeno dimostrare il contrario, che Dio non è Trinitario, che la negazione non
dimostrabile della Trinità a sua volta porta conseguenze paradossali e
contraddittorie, laddove invece la Sua affermazione per fede è feconda di
verità e conseguenze non contraddittorie. La ragione non può entrare nella
parte storica dei misteri religiosi, può mostrare solo prove storiche che tal
"profeta" è esistito, ma non che era Dio, e il senso della Sua
missione, che è appunto un dato, un fatto a cui si può credere o meno. Il
primato della teologia verrà fortemente discusso nei secoli successivi, ma sarà
anche lo studio praticato da tutti i filosofi cristiani nel Medioevo e oltre,
tant'è che Pascal fece la sua famosa "scommessa" ancora nel XVII
secolo. La teologia era questione sentita dal popolo nelle sacre
rappresentazioni, era il mondo dei medioevali e degli zelanti studenti che
attraversavano a piedi le paludi di Francia per ascoltare le lectiones
dell'Aquinate nella prestigiosa Università della Sorbonne di Parigi,
incontrandosi da tutta Europa. Gli storici della filosofia richiamano
l'attenzione anche sulla prevalenza dell'intelletto rispetto ad una prevalenza
della volontà nella vita intellettuale/spirituale dell'uomo. La prima è seguita
da San Tommaso e dalla sua scuola, mentre l'altra è propria di San Bonaventura
e della scuola francescana. Per Tommaso il fine supremo è "vedere
Dio", mentre per Bonaventura fine ultimo dell'uomo è "amare
Dio". Quindi per Tommaso la categoria più alta è "il vero",
mentre per Bonaventura è "il bene". Per ambedue però, "il
vero" è anche "il bene", e "il bene" è anche "il
vero". Il pensiero di Tommaso ebbe influenza anche su autori non
cristiani, a cominciare dal famoso pensatore ebreo Hillel da Verona. A
partire dal secondo Novecento poi il suo pensiero viene ripreso nel dibattito
etico da autori cattolici e non, quali Anscombe, MacIntyre, Foot e
Maritain. Culto Fu canonizzato da Giovanni XXII. La sua memoria viene
celebrata dalla Chiesa cattolica; la stessa, nella Forma straordinaria, lo
ricorda il 7 marzo. La Chiesa luterana lo ricorda. San Tommaso d'A, è
patrono dei teologi, degli accademici, dei librai e degli studenti. È patrono
della città e della diocesi privernate e della Città e della diocesi
aquinate. Pio V lo dichiarò dottore della Chiesa con la bolla Mirabilis
Deus. Nel centenario della canonizzazione, Pio XI gli dedica l'enciclica
Studiorum Ducem. L'enciclica Aeterni Patris di Leone XIII ricorda A. come
il più illustre esponente della scolastica. Gli statuti dei Benedettini, degli
Carmelitani, degl’agostiniani, della Compagnia di Gesù dispongono
l'obbligatorietà dello studio e della messa in pratica delle dottrine di
Tommaso, del quale l'enciclica afferma: «Per la verità, sopra tutti i
Dottori Scolastici, emerge come duce e maestro San Tommaso d’Aquino, il quale,
come avverte il cardinale Gaetano, “perché tenne in somma venerazione gli
antichi sacri dottori, per questo ebbe in sorte, in certo qual modo,
l’intelligenza di tutti”. Le loro dottrine, come membra dello stesso corpo
sparse qua e là, raccolse Tommaso e ne compose un tutto; le dispose con ordine
meraviglioso, e le accrebbe con grandi aggiunte, così da meritare di essere
stimato singolare presidio ed onore della Chiesa Cattolica. Clemente VI, Nicolò
V, Benedetto XIII ed altri attestano che tutta la Chiesa viene illustrata dalle
sue meravigliose dottrine; San Pio V poi confessa che mercé la stessa dottrina
le eresie, vinte e confuse, si disperdono come nebbia, e che tutto il mondo si
salva ogni giorno per merito suo dalla peste degli errori. Altri, con Clemente
XII, affermano che dagli scritti di lui sono pervenuti a tutta la Chiesa
copiosissimi beni, e che a lui è dovuto quello stesso onore che si rende ai
sommi Dottori della Chiesa Gregorio, Ambrogio, Agostino e Girolamo. Altri,
infine, non dubitarono di proporlo alle Accademie e ai grandi Licei quale
esempio e maestro da seguire a piè sicuro. A conferma di questo Ci sembrano
degnissime di essere ricordate le seguenti parole del Beato Urbano V
all’Accademia di Tolosa: “Vogliamo, e in forza delle presenti vi imponiamo, che
seguiate la dottrina del Beato Tommaso come veridica e cattolica, e che vi
studiate con tutte le forze di ampliarla”. Successivamente innocenzo XII, nella
Università di Lovanio, e Benedetto XIV, nel Collegio Dionisiano presso Granata,
rinnovarono l’esempio di Urbano.» (Enciclica Aeterni Patris) Opere di A.
Sintesi teologiche Scriptum super libros Sententiarum Summa contra Gentiles
Summa Theologiae Questioni disputate Quaestiones disputatae de Veritate
Quaestiones disputatae De potentia Quaestio disputata De anima Quaestio
disputata De spiritualibus creaturis Quaestiones disputatae De malo Quaestiones
disputatae De uirtutibus Quaestio disputata De unione uerbi incarnati
Quaestiones de Quodlibet I-XII Commenti biblici Expositio super Isaiam ad
litteram Super Ieremiam et Threnos Principium “Rigans montes de superioribus”
et “Hic est liber mandatorum Dei” Expositio super Iob ad litteram Glossa
continua super Evangelia (Catena Aurea) Lectura super Mattheum Lectura super
Ioannem Expositio et Lectura super Epistolas Pauli Apostoli Postilla super
Psalmos Commenti ad Aristotele Sententia Libri De anima Sententia Libri
De sensu et sensato Sententia super Physicam Sententia super Meteora Expositio
Libri Peryermenias Expositio Libri Posteriorum Sententia Libri Ethicorum Tabula
Libri Ethicorum Sententia Libri Politicorum Sententia super Metaphysicam
Sententia super Librum De caelo et mundo Sententia super Libros De generatione
et corruptione Super libros de generatione et corruptione Altri commenti
Super Boetium De Trinitate Expositio Libri Boetii De ebdomadibus Super Librum
Dionysii De divinis nomibus Super Librum De Causis Scritti polemici
Contra impugnantes Dei cultum et religionem De perfectione spiritualis vitae
Contra doctrinam retrahentium a religione De unitate intellectus contra
Avveroistas De aeternitate mundi Trattati De ente et essentia De
principiis naturae Compendium theologiae seu brevis compilatio theologiae ad
fratrem Raynaldum De regno ad regem Cypri De substantiis separatis
Lettere e pareri De emptione et venditione ad tempus Contra errores Graecorum
De rationibus fidei ad Cantorem Antiochenum Expositio super primam et secundam
Decretalem ad Archidiaconum Tudertinum De articulis fidei et ecclesiae
sacramentis ad archiepiscopum Panormitanum Responsio ad magistrum Ioannem de
Vercellis de 108 articulis De forma absolutionis De secreto Liber De sortibus
ad dominum Iacobum de Tonengo Responsiones ad lectorem Venetum de 30 et 36
articulis Responsio ad magistrum Ioannem de Vercellis de 43 articulis Responsio
ad lectorem Bisuntinum de 6 articulis Epistola ad ducissam Brabantiae De
mixtione elementorum ad magistrum Philippum de Castro Caeli De motu cordis ad
magistrum Philippum de Castro Caeli De operationibus occultis naturae ad
quendam militem ultramontanum De iudiciis astrorum Epistola ad Bernardum
abbatem casinensem Opere liturgiche, prediche, preghiere Officium de
festo Corporis Christi ad mandatum Urbani Papae Inno Adoro te devote Collationes
in decem precepta Collationes in orationem dominicam in Symbolum Apostolorum in
salutationem angelicam. Traduzioni italiane Lo specchio dell'anima, La
sentenza di Tommaso d'Aquino sul "De anima" di Aristotele, Traduzione
e testo latino a fronte, Ed. San Paolo, Milano 2012. (È tradotto anche il testo
dell'Aristotele latino). Catena aurea, Glossa continua super Evangelia vol. 1,
Matteo, Bologna, Matteo, Bologna, Marco, Bologna Commento ai Libri di Boezio, Super Boetium De
Trinitate, Expositio Libri Boetii De Ebdomadibus, Bologna, Commento ai Nomi
Divini di Dionigi, Super Librum Dionysii de Divinis Nominibus vol. 1, Bologna
(comprende anche De ente et essentia), Bologna, 2004 Commento al Corpus
Paulinum, Expositio et lectura super Epistolas Pauli Apostoli vol. 1, Romani,
Bologna, 1 Corinzi, Bologna , 2 Corinzi, Galati, Bologna, Efesini, Filippesi,
Colossesi, Bologna, Tessalonicesi, Timoteo, Tito, Filemone, Bologna, Ebrei,
Bologna, Commento al Libro di Giobbe, Bologna, Commento all'Etica Nicomachea di
Aristotele, Sententia Libri Ethicorum, in 2 volumi, Bologna, 1998 Commento alla
Fisica di Aristotele, Sententia super Physicorum vol. 1, Bologna, Bologna,
Bologna, Commento alla Metafisica di Aristotele, Sententia super Metaphysicorum
vol. 1, Bologna, Bologna, 2005 vol. 3, Bologna, Commento alla Politica di
Aristotele, Sententia Libri Politicorum, Bologna, Commento alle Sentenze di
Pietro Lombardo, Scriptum super Libros Sententiarum, Bologna, Ed. ESD, 2002
Compendio di teologia, Compendium theologiae, Bologna, I Sermoni e le due
Lezioni inaugurali, Bologna, 2003 La conoscenza sensibile, Commenti ai libri di
Aristotele: Il senso e il sensibile; La memoria e la reminiscenza, Bologna, La
perfezione cristiana nella vita consacrata, Bologna, De venerabili sacramentu
altaris, Bologna, La Somma contro i Gentili, Summa contra Gentiles vol. 1,
(traduzione Tito Centi), Bologna (traduzione Tito Centi), Bologna, 2001 vol. 3,
(traduzione Tito Centi), Bologna, 2001 La Somma Teologica, Summa Theologiae, in
35 volumi La Somma Teologica, Summa Theologiae, in 6 volumi, Bologna, Ed. ESD
Le Questioni Disputate, Quaestiones Disputatae, La Verità, Bologna, La Verità,
Bologna, La Verità, Bologna, 1993 vol. 4, L'anima umana, Bologna, 2001 vol. 5,
Le virtù, Bologna, 2002 vol. 6, Il male, Bologna, Il male, Bologna, La potenza divina, Bologna, La potenza divina,
Bologna, Questioni su argomenti vari, Bologna, Questioni su argomenti vari,
Bologna, Logica dell'enunciazione, Commento al libro di Aristotele Peri
Hermeneias, Expositio Libri Peryermenias, Bologna, Opuscoli politici: Il
governo dei principi, Lettera alla duchessa del Brabante, La dilazione nella
compravendita, Bologna, Opuscoli spirituali: Commenti al Credo, Padre Nostro,
Ave Maria, Dieci Comandamenti, Ufficio e Messa per la Festa del Corpus Domini,
Le preghiere di san Tommaso, Lettera a uno studente, Bologna, Pagine di
Filosofia: I principi della natura, De principiis naturae ad fratrem
Silvestrum, sola trad. it., e antologia ragionata e commentata di altri brani
filosofici di antropologia, gnoseologia, teologia naturale, etica, politica e
pedagogia. Inni eucaristici A Tommaso d'Aquino sono classicamente attribuiti
gli inni eucaristici per la solennità del Corpus Domini, usati per secoli in
occasione dell'adorazione eucaristica. Gli inni sono stati confermati nella
liturgia solenne dal Concilio Vaticano II: Adoro te devote Pange lingua,
che contiene al termine il Tantum ergo sacramentum Sacris sollemniis Verbum
supernum prodiens Note Napoli A.N.
Rossi, Delle dissertazioni di Alessio Niccolo Rossi intorno ad alcune materie
alla citta di Napoli appartenenti, Pasquale Cayro, Storia sacra e profana
d'Aquino e sua diocesi del signor D. Pasquale Cayro, patrizio anagnino, Orsino,
Marra, Discorsi delle famiglie estinte, forastiere o non comprese ne' seggi di
Napoli imparentate colla casa della Marra. Composti dal signor Ferrante della
Marra duca della Guardia, dati in luce da Tutini, Beltrano, Torrell, O. P.,
Amico della verità: vita e opere di Tommaso d'Aquino, Edizioni Studio
Domenicano, Fino a pochi anni fa gli storici avevano dei dubbi sulla veridicità
del soggiorno di Tommaso a Parigi nel periodo immediatamente successivo a
quello in cui la sua famiglia lo restituì all'Ordine. Dallo studio delle fonti,
Walz-Novarina concludono che il viaggio di Tommaso in compagnia di Giovanni
Teutonico «... senza essere certo, può considerarsi probabile... », ma erano
più riservati circa la questione degli studi a Parigi. Grandi eruditi come
Denifle e De Groot si associano a questa opinione, ma altri come Mandonnet,
Chenu e Glorieux, osservano che il viaggio a Parigi non avrebbe avuto alcun
senso se Tommaso non avesse dovuto svolgervi i suoi studi, questo perché lo
studium generale di Colonia non era funzionante prima del 1248, data della sua
apertura dovuta a fra Alberto al momento del suo ritorno in questa città. Sofia Vanni Rovighi, Introduzione a Tommaso
d'Aquino, Roma-Bari, Laterza, Aristotele, Etica Nicomachea, a cura di Marcello
Zanatta, traduzione di Marcello Zanatta, vol. 1, 8. ed, Milano, Rizzoli, Filangieri,
La vita e le Opere di San Tommaso d'Aquino. Storia dell'Ordine Domenicano a
Firenze, su fiorentininelmondo.La cella di San Tommaso a San Domenico Maggiore
(Napoli). G. Bosco, Storia ecclesiastica ad uso della gioventù utile ad ogni
grado di persone, Torino, Libreria Salesiana Editore, con l'approvazione del
card. Lorenzo Gastaldi, arcivescovo di Torino
Filmato audio Luca Bianchi, Onorato Grassi e Costantino Esposito,
Tommaso e la sua eredità - il pensiero che nasce dall'esperienza, Centro
Culturale di Milano, «Non è vero che alcuni traduttori lavorassero
al suo servizio, come Guglielmo di Moerbeke». (v. 1h 14'). Premio letterario internazionale San Tommaso
d’Aquino, sabato 4 a Mercato San Severino., su gazzettadisalerno, Mercato San
Severino (SA), Convento di San Domenico a Salerno, oggi caserma, su salernodavedere.
Sandra Isetta, Il piccolo Tommaso e l'"appetito" per i libri, in
L'Osservatore Romano. Jean-Pierre Torrell, Amico della verità,392 Quaestio 76 della Parte I della Summa
Theologiae di A.. A cura di Landi Massimo Adinolfi, Francesco Paolo
Adorno, Francesco Berto, Massimo Cacciari, Piero Coda, Carmela Covino, Adriano
Fabris, Franco Ferrari, Ernesto Forcellino, Carlo Sini, Luigi Vero Tarca,
Vincenzo Vitiello, La conoscenza di Dio tra remotio e revelatio nella
"Summa theologiae" di San Tommaso D'Aquino, in Il Pensiero. Rivista
di filosifia, Inschibboleth Edizioni, S.
Th. I, q.2, a.2, c. e luoghi paralleli nei commenti aristotelici Cf. Summa Theologiae, Iª q. 2 a. 3 Cf. Summa Theologiae, pars I, quaestio 2
articolo 3. Kant, Critica della ragion pura, Laterza, Leo Elders,
The Philosophical Theology of St. Thomas A., E.J. Brill, When St. Thomas A. had
a foretaste of heaven on St. Nicholas’ feast day, su lifesitenews.com, Cf.
Quaestio disputata de anima, a. 3 ad 1; Summa Theologiae, Iª q. 16 aa.
1-2. Sofia Vanni
Rovighi, Introduzione ad A., Roma-Bari, Laterza, Summa contra gentiles, libro II, 31-37 e Summa
theologiae, pars I quaestio 46 La Somma
Teologica. Sola trad. italiana: Volume 1 - Prima Parte, Edizioni Studio Domenicano,
«Né prima né dopo, si è pensato con tanta precisione, con tanta intima
sicurezza logica, quanto nell'epoca dell'alta Scolastica. L'essenziale è che
allora il puro pensiero si svolgeva con matematica sicurezza di idea in idea,
di giudizio in giudizio, di conclusione in conclusione» (Rudolf Steiner, La
filosofia di Tommaso d'Aquino, II, Opera Omnia, 74). Steiner aggiungeva che «il
nominalismo è il padre di tutto lo scetticismo moderno, cit. in Posizione
dell'antroposofia nei confronti della filosofia, O.O.). Martin Lutero, Servo arbitrio, WA 51,
126. Encilica Aeterni Patris, su
vatican.va. (o la traduzione similare qui riportata. Heinrich Fries, Georg Kretschmar (a cura di),
I classici della teologia, Jaca Book, 2005,978-88-16-30402-4. Annotazioni Nella Sala del Tesoro di San Domenico
Maggiore è conservato un arazzo raffigurante il Carro del Sole, parte delle
Storie ed alle Virtù di san Tommaso d’Aquino, donato ai domenicani da Vincenza
Maria d’Aquino Pico Bibliografia Tommaso d'Aquino, Super libros de generatione
et corruptione, Jacques Myt, Jacques Giunta. Thomas
Aquinas; Richard J. Regan, Compendium of theology Oxford University Press. Aimé
Forest, Saint Thomas d'Aquin,Mellottée, Le Ragioni del Tomismo dopo il
centenario dell'enciclica "Aeterni Patris", Ares, Milano, Maria
Cristina Bartolomei, Tomismo e Principio di non contraddizione, Milani, Padova,
1973 Giuseppe Barzaghi, La Somma Teologica di San Tommaso d'A., in Compendio.
Edizioni Studio Domenicano, Bologna, Biffi, La teologia e un teologo. San
Tommaso d'A., Edizioni Piemme, Casale Monferrato (AL), [Charamsa, Dispensa
introduttiva “Trinità di San A.”, Pontificio Ateneo Regina Apostolorum - Facoltà
di Teologia, Marie-Dominique Chenu, Introduzione allo studio di S. Tommaso
d'Aquino, Libreria Editrice Fiorentina, Firenze, Chesterton, Tommaso d'A.,
Guida Editori, Napoli, Piero Coda, Contemplare e condividere la luce di Dio: la
missione della Teo-logia in Tommaso d'Aquino, Città Nuova, Roma, 2014 Marco
D'Avenia, La Conoscenza per Connaturalità, Edizioni Studio Domenicano, Bologna,
1992 Cornelio Fabro, Introduzione a San Tommaso. La metafisica tomista e il
pensiero moderno, Ares, Milano, Cornelio Fabro, La nozione metafisica di
partecipazione secondo S. Tommaso d'Aquino, S.E.I., Torino, Umberto Galeazzi,
L'etica Filosofica in Tommaso D'Aquino: Dalla Summa Theologiae Alla Contra
Gentiles per Una Riscoperta Dei Fondamenti Della Morale Città Nuova, Roma,
Lagrange, La Sintesi Tomistica, Queriniana, Brescia, Alessandro Ghisalberti,
Tommaso d'Aquino, in Enciclopedia Filosofica (diretta da Melchiorre), Bompiani, Milano, Étienne Gilson, Saint Thomas Moraliste, J.
Vrin, Parigi, Gilson, Realisme Thomiste et Critique de la Connaissance, J.
Vrin, Parigi, Gilson, Il tomismo: introduzione alla filosofia di San Tommaso
d'A., Milano, Jaca Book 2011 Marcello Landi, Un contributo allo studio della
scienza nel Medio Evo. Il trattato Il cielo e il mondo di Giovanni Buridano e
un confronto con alcune posizioni di Tommaso d'Aquino, in Divus Thomas Lorenz,
I Fondamenti dell'Ontologia Tomista, Edizioni Studio Domenicano, Bologna, Masnovo,
San Agostino e S. Tomaso, Vita e Pensiero, Milano, Mcinerny, L'analogia in
Tommaso d'A., Armando, Roma, Mondin, Dizionario enciclopedico del pensiero di
San Tommaso d'A., Edizioni Studio Domenicano, Bologna, 2002 Battista Mondin, Il
Sistema Filosofico di Tommaso d'A., Massimo, Milano, Possenti, Filosofia e
rivelazione, Città Nuova Editrice, Roma, Pereira, La filosofia nel Medioevo,
Carocci, Roma, Pili, Il taedium tra relazione e non-senso. Cristo crocifisso in
Tommaso d'Aquino, Città Nuova, Roma, 2014 Pasquale Porro, Tommaso D'A.. Un
profilo storico-filosofico, Carocci Roma, Samek Lodovici, La felicità del bene.
Una rilettura di Tommaso d'Aquino, Vita e pensiero, Milano, 2002 Giacomo Samek
Lodovici, L'esistenza di Dio, Quaderni del Timone, Hurtado, Intelecto-razón en
Tomás de Aquino. Aproximación noética a la metafísica, EDUSC, Roma, 2005 Juan
José Sanguineti, La Filosofia del Cosmo in Tommaso d'A., Ares, Milano,
Sbaffoni, San Tommaso d'Aquino e l'Influsso degli Angeli, Edizioni Studio
Domenicano, Bologna, Schimdt, The Domain of Logic According to Saint Thomas
Aquinas, Martinus Nijhoff, L'Aia (Paesi Bassi), Schönberger, Tommaso d'Aquino,
Il Mulino, Bologna, Sgarbossa, I Santi e i Beati della Chiesa d'Occidente e
d'Oriente, II edizione, Edizioni Paoline, Milano, Spiazzi, O.P. San Tommaso
d'Aquino: biografia documentata, Edizioni Studio Domenicano, Bologna, Tisi, A. e
Salerno, Grafica Jannone-Salerno, Salerno, Torrell, Tommaso d'A.. L'uomo e il
teologo, Casale Monferrato, Piemme, Torrell, Tommaso d'A.. Maestro spirituale,
Città Nuova, Roma, Torrell, Amico della verità. Vita e opere di Tommaso
d'Aquino, Edizioni Studio Domenicano, Bologna, Sofia Vanni Rovighi,
Introduzione a Tommaso d'A., Laterza, Bari, Angelus Walz, Paul Novarina, Saint
Thomas d'A., Parigi, Béatrice-Nauwelaerts, Weisheipl, Tommaso d'A. Vita,
pensiero, opere, Jaca Book, Milano, Wohl, La Liberazione del Gigante, Milano:
BUR Rizzoli. Voci correlate Corpus Domini Dio, essere e ragione in Tommaso d'A.
Ebraismo e Cristianità Opere Adoro Te Devote Quaestio disputata de malo Summa
Theologiae Personalità Al-Ghazali Domingo Báñez Hillel ben Samuel da Verona San
Bernardo di Chiaravalle San Bonaventura da Bagnoregio Teologia e filosofia
Comunione dei santi Tomismo Filosofia medioevale Analogia entis Trascendenza
Nunc stans Essenza Timeo hominem unius libri; Tommaso d'A., su Treccani –
Enciclopedie on line, Istituto dell'Enciclopedia Italiana.Tommaso d'Aquino, in
Enciclopedia Italiana, Istituto dell'Enciclopedia Italiana.Tommaso d'A., in
Dizionario di storia, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, Tommaso d'A., su
Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc.Tommaso d'A., su BeWeb,
Conferenza Episcopale Italiana.Tommaso d'A. / Tommaso d'A. (altra versione), su
Find a Grave.Opere di Tommaso d'Aquino / Tommaso d'A. (altra versione) / A.
(altra versione) / Tommaso d'A. (altra versione), su openMLOL, Horizons
Unlimited srl.Opere di Tommaso d'A. / Tommaso d'A. (altra versione) / Tommaso
d'Aquino (altra versione), su Open Library, Internet Archive.Opere di Tommaso
d'Aquino, su Progetto Gutenberg.Audiolibri di Tommaso d'Aquino, su
LibriVox.Bibliografia di Tommaso d'A., su Internet Speculative Fiction
Database, Al von Ruff.Thomas A., su Goodreads. Bibliografia su Tommaso d'A., su
Les Archives de littérature du Moyen Âge.Tommaso d'A., in Catholic
Encyclopedia, Robert Appleton Company.Tommaso d'A., su Santi, beati e
testimoni, santiebeati.Spartiti o libretti di Tommaso d'Aquino, su
International Music Score Library Project, Project Petrucci
LLC.BiografiaTommaso d'A. dall'Internet Encyclopedia of Philosophy, su
iep.utm.edu. Naddeo, Pasquale, Modernità, attualità, italianità di S. Tommaso
D'A., Salerno: Stab. Tip. F.lli Di Giacomo di Giov., La figura di Tommaso I
conte di Acerra, braccio destro di Federico II, su web.archive.org. Opere Opera
omnia di A., su corpus thomisticum.). A. in Inglese, su dhspriory.org. Opera
omnia di san Tommaso d'Aquino, su documentacatholicaomnia.eu. Opere di Tommaso
d'A., su intratext.com. testo con concordanze e lista di frequenza Traduzione
italiana del trattato De Ente et Essentia, su ariannascuola.eu. Traduzione
italiana del De Ente et essentia in formato epub, su ledizioni. Traduzione
parziale della Lettera alla Duchessa di Brabante, sui rapporti con gli Ebrei su
digilander.libero. Fusaro, Il pensiero e le opere d’A. in breve, su
filosofico.net. Il catechismo di san Tommaso d'Aquino, su
lettereadioealluomo.com (summa di 5
opere, con l'imprimatur di Mons. Giovanni Canestri)The Catechetical
Instructions of Saint Thomas Aquinas (PDF), su documenta catholica omnia.eu.
Summa Theologiae Testo integrale della Somma Teologica. La Somma Teologica
(ZIP), su digilander.libero. La Summa theologiae d’A., su newadvent.org.
TomismoSaint Thomas A., su Stanford Encyclopedia of Philosophy. (PT) Instituto
Teológico São Tomás de Aquino - Brasile, su ittanoticias.arautos.org.
Presentazione globale del pensiero filosofico di Tommaso, su mondodomani.org.
Scheda su san Tommaso a cura di Marcello Landi, su lgxserver.uniba Le cinque
vie di Tommaso, su ariannascuola.eu. V · D · M Padri e dottori della Chiesa
cattolica V · D · M Famiglia domenicana. ·Biografie Biografie Cattolicesimo
Portale Cattolicesimo Filosofia Portale Filosofia Medioevo Portale Medioevo
Categorie: Religiosi italiani Teologi italiani Filosofi italiani Nati a
RoccaseccaTommaso d'Aquino Accademici italiani Professori dell'Università di
Parigi Dottori della Chiesa cattolica Filosofi cattolici Filosofi della
politica Domenicani italiani ScolasticiSanti italiani del XIII secoloSanti
canonizzati da Giovanni XXII Santi domenicani Santi per nome Personaggi citati nella
Divina Commedia (Paradiso) Studenti dell'Università degli Studi di Napoli
Federico II Scrittori medievali in lingua latina Tomismo Santi incorrotti [altre] “Perhaps the Italian most studied at
Oxford!” Grice. A. and intentionality Clark Armini -- aquinokeyword: “medieval
pragmatics”! -- thomism, the theology and philosophy of Thomas Aquinas. The
term is applied broadly to various thinkers from different periods who were
heavily influenced by Aquinas’s thought in their own philosophizing and theologizing.
Here three different eras and three different groups of thinkers will be
distinguished: those who supported Aquinas’s thought in the fifty years or so
following his death; certain highly skilled interpreters and commentators who
flourished during the period of “Second Thomism” sixteenthseventeenth
centuries; and various late nineteenth- and twentieth-century thinkers who have
been deeply influenced in their own work by Aquinas. Thirteenth- and
fourteenth-century Thomism. Although Aquinas’s genius was recognized by many
during his own lifetime, a number of his views were immediately contested by
other Scholastic thinkers. Controversies ranged, e.g., over his defense of only
one substantial form in human beings; his claim that prime matter is purely
potential and cannot, therefore, be kept in existence without some substantial
form, even by divine power; his emphasis on the role of the human intellect in
the act of choice; his espousal of a real distinction betweeen the soul and its
powers; and his defense of some kind of objective or “real” rather than a
merely mind-dependent composition of essence and act of existing esse in
creatures. Some of Aquinas’s positions were included directly or indirectly in
the 219 propositions condemned by Bishop Stephen Tempier of Paris, and his
defense of one single substantial form in man was condemned by Archbishop
Robert Kilwardby at Oxford in 1277, with renewed prohibitions by his successor
as archbishop of Canterbury, John Peckham, in 1284 and 1286. Only after A.’s
canonization are the Paris prohibitions revoked insofar as they touched on his
teaching . Even within his own Dominican order, disagreement about some of his
views developed within the first decades after his death, notwithstanding the
order’s highly sympathetic espousal of his cause. Early English Dominican
defenders of his general views included Hothum, Knapwell, Orford, Sutton, and
Macclesfield, Dominican Thomists included Bernard of Trilia d.1292, Giles of
Lessines in present-day Belgium, Quidort of Paris d. 1306, Bernard of Auvergne
d. after 1307, Hervé Nédélec d.1323, Armand of Bellevue fl. 131634, and William
Peter Godin d.1336. The secular master at Paris, Peter of Auvergne, while
remaining very independent in his own views, knew Aquinas’s thought well and
completed some of his commentaries on Aristotle. Sixteenth- and
seventeenth-century Thomism. Sometimes known as the period of Second Thomism,
this revival gained impetus from the early fifteenth-century writer John
Capreolus in his Defenses of A.’s Theology Defensiones theologiae Divi Thomae,
a commentary on the Sentences. A number of fifteenth-century Dominican and
secular teachers in G. universities also contributed: Kaspar Grunwald Freiburg;
Cornelius Sneek and John Stoppe in Rostock; Leonard of Brixental Vienna; Gerard
of Heerenberg, Lambert of Heerenberg, and John Versor all at Cologne; Gerhard
of Elten; and in Belgium Denis the Carthusian. Outstanding among various
sixteenth-century commentators on Thomas were Tommaso de Vio Cardinal Cajetan,
Francis Sylvester of Ferrara, Francisco de Vitoria Salamanca, and Francisco’s
disciples Domingo de Soto and Melchior Cano. Most important among early
seventeenth-century Thomists was John of St. Thomas, who lectured at Piacenza,
Madrid, and Alcalá, and is best known for his Cursus philosophicus and his
Cursus theologicus. Theravada Buddhism Thomism The nineteenth- and
twentieth-century revival. By the early to mid-nineteenth century the study of
A. had been largely abandoned outside Dominican circles, and in most Roman
Catholic s and seminaries a kind of Cartesian and Suarezian Scholasticism was
taught. Long before he became Pope Leo XIII, Joachim Pecci and his brother
Joseph had taken steps to introduce the teaching of Thomistic philosophy at the
diocesan seminary at Perugia. Earlier efforts in this direction had been made
by Vincenzo Buzzetti, by Buzzetti’s students Serafino and Domenico Sordi, and
by Taparelli d’Aglezio, who became director of the Collegio Romano Gregorian.
Leo’s encyclical Aeterni Patris1879 marked an official effort on the part of
the Roman Catholic church to foster the study of the philosophy and theology of
Thomas Aquinas. The intent was to draw upon Aquinas’s original writings in
order to prepare students of philosophy and theology to deal with problems
raised by contemporary thought. The Leonine Commission was established to
publish a critical edition of all of Aquinas’s writings; this effort continues
today. Important centers of Thomistic studies developed, such as the Higher Institute
of Philosophy at Louvain founded by Cardinal Mercier, the Dominican School of
Saulchoir in France, and the Pontifical Institute of Mediaeval Studies in
Toronto. Different groups of Roman, Belgian, and Jesuits acknowledged a deep indebtedness to A.
for their personal philosophical reflections. There was also a concentration of
effort in the United States at universities such as The Catholic of America, St. Louis, Notre Dame, Fordham,
Marquette, and Boston, to mention but a few, and by the Dominicans at River
Forest. A great weakness of many of the nineteenthand twentieth-century Latin
manuals produced during this effort was a lack of historical sensitivity and
expertise, which resulted in an unreal and highly abstract presentation of an
“Aristotelian-Thomistic” philosophy. This weakness was largely offset by the
development of solid historical research both in the thought of Aquinas and in
medieval philosophy and theology in general, championed by scholars such as H.
Denifle, M. De Wulf, M. GrabmannMandonnet, F. Van Steenberghen, E. Gilson and
many of his students at Toronto, and by a host of more recent and contemporary
scholars. Much of this historical work continues today both within and without
Catholic scholarly circles. At the same time, remarkable diversity in
interpreting Aquinas’s thought has emerged on the part of many
twentieth-century scholars. Witness, e.g., the heavy influence of Cajetan and
John of St. Thomas on the Thomism of Maritain; the much more historically
grounded approaches developed in quite different ways by Gilson and F. Van
Steenberghen; the emphasis on the metaphysics of participation in Aquinas in
the very different presentations by L. Geiger and C. Fabro; the emphasis on
existence esse promoted by Gilson and many others but resisted by still other
interpreters; the movement known as Transcendental Thomism, originally inspired
byRousselot and by J. Marechal in dialogue with Kant; and the long controversy
about the appropriateness of describing Thomas’s philosophy and that of other
medievals as a Christian philosophy. An increasing number of non-Catholic
thinkers are currently directing considerable attention to A., and the varying
backgrounds they bring to his texts will undoubtedly result in still other
interesting interpretations and applications of his thought to contemporary
concerns. : --a strange genitive for “Aquino,” the little village where the
saint was born. while Grice, being C. of E., would avoid Aquinas like the rats,
he was aware of Aquinas’s clever ‘intention-based semantics’ in his commentary
of Aristotle’s De Interpretatione.
Thomas, philosopher-theologian, the most influential thinker of the
medieval period. He produced a powerful philosophical synthesis that combined
Aristotelian and Neoplatonic elements within a Christian context in an original
and ingenious way. Life and works. A. was born at A. castle in Roccasecca,
Italy, and took early schooling at the Benedictine Abbey of Monte Cassino. He
then studies liberal arts and philosophy at Naples and joins the Dominican order. While going to
Paris for further studies as a Dominican, he is detained by his family. Upon
being released, he studies with the Dominicans at Paris, until when he
journeyed to [a priori argument A., Saint A>] Cologne to work under Albertus
Magnus. A.’s own report reportatio of Albertus’s lectures on the Divine Names
of Dionysius and his notes on Albertus’s lectures on Aristotle’s Ethics date
from this period. A. returns to Paris to lecture there as a BACHELOR in
theology. His resulting commentary on the Sentences of LOMBARDO (si veda) dates
from this period, as do two philosophical treatises, On Being and Essence De
ente et essentia and On the Principles of Nature De principiis naturae. He beguins
lecturing as MASTER of theology at Paris. From this period date a series of
scriptural commentaries, the disputations On Truth De veritate, Quodlibetal
Questions VIIXI, and earlier parts of the Summa against the Gentiles Summa
contra gentiles; hereafter SCG. At different locations in Italy, A. continues
to write prodigiously, including, among other works, the completion of the SCG;
a commentary on the Divine Names; disputations On the Power of God De potentia
Dei and On Evil De malo; and Summa of Theology Summa theologiae; hereafter ST,
Part I. He resumes teaching in Paris as REGENT MASTER and writes extensively
until returning to Italy. From this second Parisian regency date the
disputations On the Soul De anima and On Virtues De virtutibus; continuation of
ST; Quodlibets IVI and XII; On the Unity of the Intellect against the
Averroists De unitate intellectus contra Averroistas. Most if not all of his
commentaries on Aristotle; a commentary on the Book of Causes Liber de causis;
and On the Eternity of the World De aeternitate mundi. A. returns to Italy
where he lectures on theology at Naples and continues to write. He died en
route to the Second Council of Lyons. Doctrine. A. was both a philosopher and a
theologian. The greater part of his writings are theological, but there are
many strictly philosophical works within his corpus, such as On Being and
Essence, On the Principles of Nature, On the Eternity of the World, and the
commentaries on Aristotle and on the Book of Causes. Also important are large
sections of strictly philosophical writing incorporated into theological works
such as the SCG, ST, and various disputations. Aquinas clearly distinguishes
between strictly philosophical investigation and theological investigation. If
philosophy is based on the light of natural reason, theology sacra doctrina
presupposes faith in divine revelation. While the natural light of reason is
insufficient to discover things that can be made known to human beings only
through revelation, e.g., belief in the Trinity, Thomas holds that it is
impossible for those things revealed to us by God through faith to be opposed
to those we can discover by using human reason. For then one or the other would
have to be false; and since both come to us from God, God himself would be the
author of falsity, something Thomas rejects as abhorrent. Hence it is
appropriate for the theologian to use philosophical reasoning in theologizing.
Aquinas also distinguishes between the orders to be followed by the theologian
and by the philosopher. In theology one reasons from belief in God and his
revelation to the implications of this for created reality. In philosophy one
begins with an investigation of created reality insofar as this can be
understood by human reason and then seeks to arrive at some knowledge of divine
reality viewed as the cause of created reality and the end or goal of one’s
philosophical inquiry SCG II, c. 4. This means that the order A. follows in his
theological Summae SCG and ST is not the same as that which he prescribes for
the philosopher cf. Prooemium to Commentary on the Metaphysics. Also underlying
much of Aquinas’s thought is his acceptance of the difference between
theoretical or speculative philosophy including natural philosophy,
mathematics, and metaphysics and practical philosophy. Being and analogy. For A.
the highest part of philosophy is metaphysics, the science of being as being. The
subject of this science is not God, but being, viewed without restriction to
any given kind of being, or simply as being Prooemium to Commentary on
Metaphysics; In de trinitate, qu. 5, a. 4. The metaphysician does not enjoy a
direct vision of God in this life, but can reason to knowledge of him by moving
from created effects to awareness of him as their uncreated cause. God is
therefore not the subject of metaphysics, nor is he included in its subject.
God can be studied by the metaphysician only indirectly, as the cause of the
finite beings that fall under being as being, the subject of the science. In
order to account for the human intellect’s discovery of being as being, in
contrast with being as mobile studied by natural philosophy or being as quantified
studied by mathematics, Thomas appeals to a special kind of intellectual
operation, a negative judgment, technically named by him “separation.” Through
this operation one discovers that being, in order to be realized as such, need
not be material and chang Aquinas, Saint Thomas A., Saint Thomas 37 37 ing. Only as a result of this judgment is
one justified in studying being as being. Following Aristotle and Averroes,
Thomas is convinced that the term ‘being’ is used in various ways and with different
meanings. Yet these different usages are not unrelated and do enjoy an
underlying unity sufficient for being as being to be the subject of a single
science. On the level of finite being Thomas adopts and adapts Aristotle’s
theory of unity by reference to a first order of being. For Thomas as for
Aristotle this unity is guaranteed by the primary referent in our predication
of being substance. Other things are
named being only because they are in some way ordered to and dependent on
substance, the primary instance of being. Hence being is analogous. Since
Thomas’s application of analogy to the divine names presupposes the existence
of God, we shall first examine his discussion of that issue. The existence of
God and the “five ways.” Thomas holds that unaided human reason, i.e.,
philosophical reason, can demonstrate that God exists, that he is one, etc., by
reasoning from effect to cause De trinitate, qu. 2, a. 3; SCG I, c. 4.
Best-known among his many presentations of argumentation for God’s existence
are the “five ways.” Perhaps even more interesting for today’s student of his
metaphysics is a brief argument developed in one of his first writings, On
Being and Essence c.4. There he wishes to determine how essence is realized in
what he terms “separate substances,” i.e., the soul, intelligences angels of
the Christian tradition, and the first cause God. After criticizing the view
that created separate substances are composed of matter and form, Aquinas
counters that they are not entirely free from composition. They are composed of
a form or essence and an act of existing esse. He immediately develops a
complex argument: 1 We can think of an essence or quiddity without knowing
whether or not it actually exists. Therefore in such entities essence and act
of existing differ unless 2 there is a thing whose quiddity and act of existing
are identical. At best there can be only one such being, he continues, by
eliminating multiplication of such an entity either through the addition of
some difference or through the reception of its form in different instances of
matter. Hence, any such being can only be separate and unreceived esse, whereas
esse in all else is received in something else, i.e., essence. 3 Since esse in
all other entities is therefore distinct from essence or quiddity, existence is
communicated to such beings by something else, i.e., they are caused. Since
that which exists through something else must be traced back to that which
exists of itself, there must be some thing that causes the existence of everything
else and that is identical with its act of existing. Otherwise one would
regress to infinity in caused causes of existence, which Thomas here dismisses
as unacceptable. In qu. 2, a. 1 of ST I Thomas rejects the claim that God’s
existence is self-evident to us in this life, and in a. 2 maintains that God’s
existence can be demonstrated by reasoning from knowledge of an existing effect
to knowledge of God as the cause required for that effect to exist. The first
way or argument art. 3 rests upon the fact that various things in our world of
sense experience are moved. But whatever is moved is moved by something else.
To justify this, Thomas reasons that to be moved is to be reduced from
potentiality to actuality, and that nothing can reduce itself from potency to
act; for it would then have to be in potency if it is to be moved and in act at
the same time and in the same respect. This does not mean that a mover must
formally possess the act it is to communicate to something else if it is to
move the latter; it must at least possess it virtually, i.e., have the power to
communicate it. Whatever is moved, therefore, must be moved by something else.
One cannot regress to infinity with moved movers, for then there would be no
first mover and, consequently, no other mover; for second movers do not move
unless they are moved by a first mover. One must, therefore, conclude to the
existence of a first mover which is moved by nothing else, and this “everyone
understands to be God.” The second way takes as its point of departure an
ordering of efficient causes as indicated to us by our investigation of
sensible things. By this Thomas means that we perceive in the world of sensible
things that certain efficient causes cannot exercise their causal activity
unless they are also caused by something else. But nothing can be the efficient
cause of itself, since it would then have to be prior to itself. One cannot
regress to infinity in ordered efficient causes. In ordered efficient causes,
the first is the cause of the intermediary, and the intermediary is the cause
of the last whether the intermediary is one or many. Hence if there were no
first efficient cause, there would be no intermediary and no last cause. Thomas
concludes from this that one must acknowledge the existence of a first
efficient cause, “which everyone names God.” The third way consists of two
major parts. Some Aquinas, Saint Thomas Aquinas, Saint Thomas 38 38 textual variants have complicated the
proper interpretation of the first part. In brief, Aquinas appeals to the fact
that certain things are subject to generation and corruption to show that they
are “possible,” i.e., capable of existing and not existing. Not all things can
be of this kind revised text, for that which has the possibility of not
existing at some time does not exist. If, therefore, all things are capable of
not existing, at some time there was nothing whatsoever. If that were so, even
now there would be nothing, since what does not exist can only begin to exist
through something else that exists. Therefore not all beings are capable of
existing and not existing. There must be some necessary being. Since such a
necessary, i.e., incorruptible, being might still be caused by something else,
Thomas adds a second part to the argument. Every necessary being either depends
on something else for its necessity or it does not. One cannot regress to
infinity in necessary beings that depend on something else for their necessity.
Therefore there must be some being that is necessary of itself and that does
not depend on another cause for its necessity, i.e., God. The statement in the
first part to the effect that what has the possibility of not existing at some
point does not exist has been subject to considerable dispute among
commentators. Moreover, even if one grants this and supposes that every
individual being is a “possible” and therefore has not existed at some point in
the past, it does not easily follow from this that the totality of existing
things will also have been nonexistent at some point in the past. Given this,
some interpreters prefer to substitute for the third way the more satisfactory
versions found in SCG I ch. 15 and SCG II ch. 15. Thomas’s fourth way is based
on the varying degrees of perfection we discover among the beings we experience.
Some are more or less good, more or less true, more or less noble, etc., than
others. But the more and less are said of different things insofar as they
approach in varying degrees something that is such to a maximum degree.
Therefore there is something that is truest and best and noblest and hence that
is also being to the maximum degree. To support this Thomas comments that those
things that are true to the maximum degree also enjoy being to the maximum
degree; in other words he appeals to the convertibility between being and truth
of being. In the second part of this argument Thomas argues that what is
supremely such in a given genus is the cause of all other things in that genus.
Therefore there is something that is the cause of being, goodness, etc., for
all other beings, and this we call God. Much discussion has centered on
Thomas’s claim that the more and less are said of different things insofar as
they approach something that is such to the maximum degree. Some find this
insufficient to justify the conclusion that a maximum must exist, and would
here insert an appeal to efficient causality and his theory of participation.
If certan entities share or participate in such a perfection only to a limited
degree, they must receive that perfection from something else. While more
satisfactory from a philosophical perspective, such an insertion seems to
change the argument of the fourth way significantly. The fifth way is based on
the way things in the universe are governed. Thomas observes that certain things
that lack the ability to know, i.e., natural bodies, act for an end. This
follows from the fact that they always or at least usually act in the same way
to attain that which is best. For Thomas this indicates that they reach their
ends by “intention” and not merely from chance. And this in turn implies that
they are directed to their ends by some knowing and intelligent being. Hence
some intelligent being exists that orders natural things to their ends. This
argument rests on final causality and should not be confused with any based on
order and design. Aquinas’s frequently repeated denial that in this life we can
know what God is should here be recalled. If we can know that God exists and
what he is not, we cannot know what he is see, e.g., SCG I, c. 30. Even when we
apply the names of pure perfections to God, we first discover such perfections
in limited fashion in creatures. What the names of such perfections are
intended to signify may indeed be free from all imperfection, but every such
name carries with it some deficiency in the way in which it signifies. When a
name such as ‘goodness’, for instance, is signified abstractly e.g., ‘God is
goodness’, this abstract way of signifying suggests that goodness does not
subsist in itself. When such a name is signified concretely e.g., ‘God is
good’, this concrete way of signifying implies some kind of composition between
God and his goodness. Hence while such names are to be affirmed of God as
regards that which they signify, the way in which they signify is to be denied
of him. This final point sets the stage for Thomas to apply his theory of
analogy to the divine names. Names of pure perfections such as ‘good’, ‘true’,
‘being’, etc., cannot be applied to God with Aquinas, Saint Thomas Aquinas,
Saint Thomas 39 39 exactly the same
meaning they have when affirmed of creatures univocally, nor with entirely
different meanings equivocally. Hence they are affirmed of God and of creatures
by an analogy based on the relationship that obtains between a creature viewed
as an effect and God its uncaused cause. Because some minimum degree of
similarity must obtain between any effect and its cause, Thomas is convinced
that in some way a caused perfection imitates and participates in God, its
uncaused and unparticipated source. Because no caused effect can ever be equal
to its uncreated cause, every perfection that we affirm of God is realized in
him in a way different from the way we discover it in creatures. This
dissimilarity is so great that we can never have quidditative knowledge of God
in this life know what God is. But the similarity is sufficient for us to
conclude that what we understand by a perfection such as goodness in creatures
is present in God in unrestricted fashion. Even though Thomas’s identification
of the kind of analogy to be used in predicating divine names underwent some
development, in mature works such as On the Power of God qu. 7, a. 7, SCG I
c.34, and ST I qu. 13, a. 5, he identifies this as the analogy of “one to
another,” rather than as the analogy of “many to one.” In none of these works
does he propose using the analogy of “proportionality” that he had previously
defended in On Truth qu. 2, a. 11. Theological virtues. While Aquinas is
convinced that human reason can arrive at knowledge that God exists and at
meaningful predication of the divine names, he does not think the majority of
human beings will actually succeed in such an effort SCG I, c. 4; ST IIIIae,
qu. 2, a. 4. Hence he concludes that it was fitting for God to reveal such
truths to mankind along with others that purely philosophical inquiry could
never discover even in principle. Acceptance of the truth of divine revelation
presupposes the gift of the theological virtue of faith in the believer. Faith
is an infused virtue by reason of which we accept on God’s authority what he
has revealed to us. To believe is an act of the intellect that assents to
divine truth as a result of a command on the part of the human will, a will
that itself is moved by God through grace ST II IIae, qu. 2, a. 9. For Thomas
the theological virtues, having God the ultimate end as their object, are prior
to all other virtues whether natural or infused. Because the ultimate end must
be present in the intellect before it is present to the will, and because the
ultimate end is present in the will by reason of hope and charity the other two
theological virtues, in this respect faith is prior to hope and charity. Hope
is the theological virtue through which we trust that with divine assistance we
will attain the infinite good eternal
enjoyment of God ST IIIIae, qu. 17, aa. 12. In the order of generation, hope is
prior to charity; but in the order of perfection charity is prior both to hope
and faith. While neither faith nor hope will remain in those who reach the
eternal vision of God in the life to come, charity will endure in the blessed.
It is a virtue or habitual form that is infused into the soul by God and that
inclines us to love him for his own sake. If charity is more excellent than
faith or hope ST II IIae, qu. 23, a. 6, through charity the acts of all other
virtues are ordered to God, their ultimate end qu. 23, a. 8. Aquino -- Aquinismo“If followers of William
are called Occamists, followers of a Saint should surely call themselves
“Aquinistae”! -- neo-Thomismas opposed to palaeo-Thomism --, a
philosophical-theological movement in the nineteenth and twentieth centuries
manifesting a revival of interest in Aquinas. It was stimulated by Pope Leo
XIII’s encyclical Aeterni Patris 1879 calling for a renewed emphasis on the
teaching of Thomistic principles to meet the intellectual and social challenges
of modernity. The movement reached its peak in the 0s, though its influence
continues to be seen in organizations such as the Catholic Philosophical Association. Among its
major figures are Joseph Kleutgen, Désiré Mercier, Joseph Maréchal, Pierre
Rousselot, Réginald Garrigou-LaGrange, Martin Grabmann, M.-D. Chenu, Jacques
Maritain, Étienne Gilson, Yves R. Simon, Josef Pieper, Karl Rahner, Cornelio
Fabro, Emerich Coreth, Bernard Lonergan, and W. Norris Clarke. Few, if any, of
these figures have described themselves as NeoThomists; some explicitly
rejected the designation. Neo-Thomists have little in common except their
commitment to Aquinas and his relevance to the contemporary world. Their
interest produced a more historically accurate understanding of Aquinas and his
contribution to medieval thought Grabmann, Gilson, Chenu, including a
previously ignored use of the Platonic metaphysics of participation Fabro. This
richer understanding of Aquinas, as forging a creative synthesis in the midst
of competing traditions, has made arguing for his relevance easier. Those
Neo-Thomists who were suspicious of modernity produced fresh readings of
Aquinas’s texts applied to contemporary problems Pieper, Gilson. Their
influence can be seen in the revival of virtue theory and the work of Alasdair
MacIntyre. Others sought to develop Aquinas’s thought with the aid of later
Thomists Maritain, Simon and incorporated the interpretations of Counter-Reformation
Thomists, such as Cajetan and Jean Poinsot, to produce more sophisticated, and
controversial, accounts of the intelligence, intentionality, semiotics, and
practical knowledge. Those Neo-Thomists willing to engage modern thought on its
own terms interpreted modern philosophy sympathetically using the principles of
Aquinas Maréchal, Lonergan, Clarke, seeking dialogue rather than confrontation.
However, some readings of Aquinas are so thoroughly integrated into modern
philosophy that they can seem assimilated Rahner, Coreth; their highly
individualized metaphysics inspired as much by other philosophical influences,
especially Heidegger, as Aquinas. Some of the labels currently used among
Neo-Thomists suggest a division in the movement over critical, postKantian
methodology. ‘Existential Thomism’ is used for those who emphasize both the
real distinction between essence and existence and the role of the sensible in
the mind’s first grasp of being. ‘Transcendental Thomism’ applies to figures like
Maréchal, Rousselot, Rahner, and Coreth who rely upon the inherent dynamism of
the mind toward the real, rooted in Aquinas’s theory of the active intellect,
from which to deduce their metaphysics of being. Dedicatio. Dilecto sibi
praeposito Lovaniensi frater Thomas de Aquino salutem et verae sapientiae
incrementa. Diligentiae tuae, qua in iuvenili aetate non vanitati sed
sapientiae intendis, studio provocatus, et desiderio satisfacere cupiens, libro
Aristotelis, qui peri hermeneias dicitur, multis obscuritatibus involuto, inter
multiplices occupationum mearum sollicitudines, expositionem adhibere curavi,
hoc gerens in animo sic altiora pro posse perfectioribus exhibere, ut tamen
iunioribus proficiendi auxilia tradere non recusem. Suscipiat ergo studiositas
tua praesentis expositionis munus exiguum, ex quo si profeceris, provocare me
poteris ad maiora. 1 Sicut dicit philosophus in III de anima, duplex est
operatio intellectus: una quidem, quae dicitur indivisibilium intelligentia,
per quam scilicet intellectus apprehendit essentiam uniuscuiusque rei in
seipsa; alia est operatio intellectus scilicet componentis et dividentis.
Additur autem et tertia operatio, scilicet ratiocinandi, secundum quod ratio
procedit a notis ad inquisitionem ignotorum. Harum autem operationum prima
ordinatur ad secundam: quia non potest esse compositio et divisio, nisi
simplicium apprehensorum. Secunda vero ordinatur ad tertiam: quia
videlicet oportet quod ex aliquo vero cognito, cui intellectus assentiat,
procedatur ad certitudinem accipiendam de aliquibus ignotis. There is a twofold operation of the intellect, as the Philosopher says
in III De anima [6: 430a 26]. One is the understanding of simple objects, that
is, the operation by which the intellect apprebends just the essence of a thing
alone; the other is the operation of composing and dividing. There is also a
third operation, that of reasoning, by which reason proceeds from what is known
to the investigation of things that are unknown. The first of these operations
is ordered to the second, for there cannot be composition and division unless
things have already been apprehended simply. The second, in turn, is ordered to
the third, for clearly we must proceed from some known truth to which the
intellect assents in order to have certitude about something not yet known.
Aquinas pr. 2 Cum autem logica dicatur rationalis scientia, necesse est quod
eius consideratio versetur circa ea quae pertinent ad tres praedictas
operationes rationis. De his igitur quae pertinent ad primam operationem
intellectus, idest de his quae simplici intellectu concipiuntur, determinat
Aristoteles in libro praedicamentorum. De his vero, quae pertinent ad secundam
operationem, scilicet de enunciatione affirmativa et negativa, determinat
philosophus in libro perihermeneias. De his vero quae pertinent ad tertiam
operationem determinat in libro priorum et in consequentibus, in quibus agitur
de syllogismo simpliciter et de diversis syllogismorum et argumentationum
speciebus, quibus ratio de uno procedit ad aliud. Et ideo secundum praedictum
ordinem trium operationum, liber praedicamentorum ordinatur ad librum
perihermeneias, qui ordinatur ad librum priorum et sequentes. 2. Since logic is
called rational science it must direct its consideration to the things that
belong to the three operations of reason we have mentioned. Accordingly,
Aristotle treats those belonging to the first operation of the intellect, i.e.,
those conceived by simple understanding, in the book Praedicamentorum; those
belonging to the second operation, i.e., affirmative and negative enunciation,
in the book Perihermeneias; those belonging to the third operation in the book
Priorum and the books following it in which he treats the syllogism absolutely,
the different kinds of syllogism, and the species of argumentation by which
reason proceeds from one thing to another. And since the three operations of
reason are ordered to each other so are the books: the Praedicamenta to the
Perihermeneias and the Perihermeneias to the Priora and the books following it.
Aquinas pr. 3. Dicitur ergo liber iste, qui prae manibus habetur,
perihermeneias, quasi de interpretatione. Dicitur autem interpretatio, secundum
Boethium, vox significativa, quae per se aliquid significat, sive sit complexa
sive incomplexa. Unde coniunctiones et praepositiones et alia huiusmodi
non dicuntur interpretationes, quia non per se aliquid significant. Similiter
etiam voces signi-ficantes naturaliter, non ex proposito aut cum imaginatione
aliquid significandi, sicut sunt voces brutorum animalium, interpretationes
dici non possunt. Qui enim interpretatur aliquid exponere intendit. Et ideo
sola nomina et verba et orationes dicuntur interpretationes, de quibus in hoc
libro determinatur. Sed tamen nomen et verbum magis interpretationis principia
esse videntur, quam interpretationes. Ille enim interpretari videtur, qui
exponit aliquid esse verum vel falsum. Et ideo sola oratio enunciativa, in
qua verum vel falsum invenitur, interpretatio vocatur. Caeterae vero orationes,
ut optativa et imperativa, magis ordinantur ad exprimendum affectum, quam ad
interpretandum id quod in intellectu habetur. Intitulatur ergo liber iste de
interpretatione, ac si dicetur de enunciativa oratione: in qua verum vel falsum
invenitur. Non autem hic agitur de nomine et verbo, nisi in quantum
sunt partes enunciationis. Est enim proprium uniuscuiusque scientiae partes
subiecti tradere, sicut et passiones. Patet igitur ad quam partem philosophiae
pertineat liber iste, et quae sit necessitas istius, et quem ordinem teneat
inter logicae libros.3. The one we are now examining is named Perihermeneias,
that is, On Interpretation. Interpretation, according to Boethius, is
"significant vocal sound —whether complex or incomplex — which signifies
something by itself.” Conjunctions, then, and prepositions and other words of
this kind are not called interpretations since they do not signify anything by
themselves. Nor can sounds signifying naturally but not from purpose or in
connection with a mental image of signifying something—such as the sounds of
brute animals—be called interpretations, for one who in terprets intends to
explain something. Therefore only names and verbs and speech are called
interpretations and these Aristotle treats in this book. The name and verb,
however, seem to be principles of interpretation rather than interpretations,
for one who interprets seems to explain something as either true or false.
Therefore, only enunciative speech in which truth or falsity is found is called
interpretation. Other kinds of speech, such as optatives and imperatives, are
ordered rather to expressing volition than to interpreting what is in the
intellect. This book, then, is entitled On Interpretation, that is to say, On
Enunciative Speech in which truth or falsity is found. The name and verb are
treated only insofar as they are parts of the enunciation; for it is proper to
a science to treat the parts of its subject as well as its properties. It is
clear, then, to which part of philosophy this book belongs, what its necessity
is, and what its place is among the books on logic. I. 1. Praemittit autem huic
operi philosophus prooemium, in quo sigillatim exponit ea, quae in hoc libro
sunt tractanda. Et quia omnis scientia praemittit ea, quae de principiis sunt;
partes autem compositorum sunt eorum principia; ideo oportet intendenti
tractare de enunciatione praemittere de partibus eius. Unde dicit: primum oportet constituere, idest definire quid sit nomen et
quid sit verbum. In Graeco habetur, primum oportet poni et idem significat.
Quia enim demonstrationes definitiones praesupponunt, ex quibus concludunt,
merito dicuntur positiones. Et ideo praemittuntur hic
solae definitiones eorum, de quibus agendum est: quia ex definitionibus alia
cognoscuntur. The Philosopher begins this work with an introduction in which he
points out one by one the things that are to be treated. For, since every
science begins with a treatment of the principles, and the principles of
composite things are their parts, one who intends to treat enunciation must begin
with its parts, Therefore Aristotle begins by saying: First we must determine,
i.e., define, what a name is and what a verb is. In the Greek text it is First
we must posit, which signifies the same thing, for demonstrations presuppose
definitions, from which they conclude, and hence definitions are rightly called
"positions.” This is the reason he only points out here the definitions of
the things to be treated; for from definitions other things are known. 2. Si
quis autem quaerat, cum in libro praedicamentorum de simplicibus dictum sit,
quae fuit necessitas ut hic rursum de nomine et verbo determinaretur. Ad hoc
dicendum quod simplicium dictionum triplex potest esse consideratio. Una
quidem, secundum quod absolute significant simplices intellectus, et sic earum
consideratio pertinet ad librum praedicamentorum. Alio modo, secundum rationem,
prout sunt partes enunciationis. Et sic determinatur de eis in hoc libro; et
ideo traduntur sub ratione nominis et verbi: de quorum ratione est quod
significent aliquid cum tempore vel sine tempore, et alia huiusmodi, quae
pertinent ad rationem dictionum, secundum quod constituunt enunciationem.
Tertio modo, considerantur secundum quod ex eis constituitur ordo
syllogisticus, et sic determinatur de eis sub ratione terminorum in libro
priorum. It might be asked why it is necessary to treat simple things again,
i.e., the name and the verb, for they were treated in the book
Praedicamentorum. In answer to this we should say that simple words can be
considered in three ways: first, as they signify simple intellection
absolutely, which is the consideration proper to the book Praedicamentorum;
secondly, according to their function as parts of the enunciation, which is the
way they are considered in this book. Hence, they are treated here under the
formality of the name and the verb, and under this formality they signify
something with time or without time and other things of the kind that belong to
the formality of words as they are components of an enunciation. Finally,
simple words may be considered as they are components of a syllogistic
ordering. They are treated then under the formality of terms and this Aristotle
does in the book Priorum. 3 Potest iterum dubitari quare, praetermissis aliis
orationis partibus, de solo nomine et verbo determinet. Ad quod dicendum est
quod, quia de simplici enunciatione determinare intendit, sufficit ut solas
illas partes enunciationis pertractet, ex quibus ex necessitate simplex oratio
constat. Potest autem ex solo nomine et verbo simplex enunciatio
fieri, non autem ex aliis orationis partibus sine his; et ideo sufficiens ei
fuit de his duabus determinare. Vel potest dici quod sola nomina et verba sunt
principales orationis partes. Sub nominibus enim comprehenduntur pronomina,
quae, etsi non nominant naturam, personam tamen determinant, et ideo loco
nominum ponuntur: sub verbo vero participium, quod consignificat tempus:
quamvis et cum nomine convenientiam habeat. Alia vero sunt magis colligationes
partium orationis, significantes habitudinem unius ad aliam, quam orationis
partes; sicut clavi et alia huiusmodi non sunt partes navis, sed partium navis
coniunctiones. It might be asked why he treats only the name and verb
and omits the other parts of speech. The reason could be that Aristotle intends
to establish rules about the simple enunciation and for this it is sufficient
to consider only the parts of the enunciation that are necessary for simple
speech. A simple enunciation can be formed from just a name and a verb, but it
cannot be formed from other parts of speech without these. Therefore, it is
sufficient to treat these two.On the other hand, the reason could be that names
and verbs are the principal parts of speech. Pronouns, which do not name a
nature but determine a person-and therefore are put in place of names-are
comprehended under names. The participle-althougb it has similarities with the
name-signifies with time and is therefore comprehended under the verb. The
others are things that unite the parts of speech. They signify relations of one
part to another rather than as parts of speech; as nails and other parts of
this kind are not parts of a ship, but connect the parts of a ship. 4 His
igitur praemissis quasi principiis, subiungit de his, quae pertinent ad
principalem intentionem, dicens: postea quid negatio et quid affirmatio, quae
sunt enunciationis partes: non quidem integrales, sicut nomen et verbum
(alioquin oporteret omnem enunciationem ex affirmatione et negatione compositam
esse), sed partes subiectivae, idest species. Quod quidem nunc supponatur, posterius
autem manifestabitur. After he has proposed these parts [the name and the verb]
as principles, Aristotle states what he principally intends to establish:...
then what negation is and affirmation. These, too, are parts of the
enunciation, not integral parts however, as are the name and the verb—otherwise
every enunciation would have to be formed from an affirmation and negation—but
subjective parts, i.e., species. This is supposed here but will be proved later.
5 Sed potest dubitari: cum enunciatio dividatur in categoricam et hypotheticam,
quare de his non facit mentionem, sicut de affirmatione et negatione. Et potest
dici quod hypothetica enunciatio ex pluribus categoricis componitur. Unde non
differunt nisi secundum differentiam unius et multi. Vel potest dici, et
melius, quod hypothetica enunciatio non continet absolutam veritatem, cuius
cognitio requiritur in demonstratione, ad quam liber iste principaliter
ordinatur; sed significat aliquid verum esse ex suppositione: quod non sufficit
in scientiis demonstrativis, nisi confirmetur per absolutam veritatem simplicis
enunciationis. Et ideo Aristoteles praetermisit tractatum de
hypotheticis enunciationibus et syllogismis. Subdit autem, et enunciatio, quae
est genus negationis et affirmationis; et oratio, quae est genus enunciationis.
Since enunciation is divided into categorical and
hypothetical, it might be asked why he does not list these as well as
affirmation and negation. In reply to this we could say that Aristotle has not
added these because the hypothetical enunciation is composed of many
categorical propositions and hence categorical and hypothetical only differ
according to the difference of one and many.Or we could say—and this would be a
better reason—that the hypothetical enunciation does not contain absolute
truth, the knowledge of which is required in demonstration, to which this book
is principally ordered; rather, it signifies something as true by supposition,
which does not suffice for demonstrative sciences unless it is confirmed by the
absolute truth of the simple enunciation. This is the reason Aristotle does not
treat either hypothetical enunciations or syllogisms. He adds, and the
enunciation, which is the genus of negation and affirmation; and speech, which
is the genus of enunciation. 6 Si quis
ulterius quaerat, quare non facit ulterius mentionem de voce, dicendum est quod
vox est quoddam naturale; unde pertinet ad considerationem naturalis
philosophiae, ut patet in secundo de anima, et in ultimo de generatione
animalium. Unde etiam non est proprie orationis genus, sed assumitur ad
constitutionem orationis, sicut res naturales ad constitutionem artificialium. If
it should be asked why, besides these, he does not mention vocal sound, it is
because vocal sound is something natural and therefore belongs to the
consideration of natural philosophy, as is evident in II De Anima and at the
end of De generatione animalium [ch. 8]. Also, since it is something natural,
vocal sound is not properly the genus of speech but is presupposed for the
forming of speech, as natural things are presupposed for the formation of
artificial things. 7 Videtur autem ordo enunciationis esse praeposterus. Nam
affirmatio naturaliter est prior negatione, et iis prior est enunciatio, sicut
genus. Et per consequens oratio enunciatione. Sed dicendum quod,
quia a partibus inceperat enumerare, procedit a partibus ad totum. Negationem
autem, quae divisionem continet, eadem ratione praeponit affirmationi, quae
consistit in compositione: quia divisio magis accedit ad partes, compositio
vero magis accedit ad totum. Vel potest dici, secundum quosdam, quod
praemittitur negatio, quia in iis quae possunt esse et non esse, prius est non
esse, quod significat negatio, quam esse, quod significat affirmatio. Sed tamen, quia sunt species ex aequo dividentes genus, sunt simul
natura; unde non refert quod eorum praeponatur. In this introduction, however,
Aristotle seems to have inverted the order of the enunciation, for affirmation
is naturally prior to negation and enunciation prior to these as a genus; and
consequently, speech to enunciation. We could say in reply to this that he
began to enumerate from the parts and consequently he proceeds from the parts
to the whole. He puts negation, which contains division, before affirmation,
which consists of composition, for the same reason: division is closer to the
parts, composition closer to the whole. Or we could say, as some do, that he
puts negation first because in those things that can be and not be, non-being,
which negation signifies, is prior to being, which affirmation signifies.
Aristotle, however, does not refer to the fact that one of them is placed
before the other, for they are species equally dividing a genus and are
therefore simultaneous according to nature. Praemisso prooemio, philosophus
accedit ad propositum exequendum. Et quia ea, de quibus promiserat se dicturum,
sunt voces signi-ficativae complexae vel incomplexae, ideo praemittit tractatum
de sign-ificatione vocum. Et deinde de vocibus
signi-ficativis determinat de quibus in prooemio se dicturum promiserat. Et hoc
ibi:. Nomen ergo est vox significativa et cetera. Circa primum duo
facit. Pprimo, determinat qualis sit sign-ificatio vocum. Scundo, ostendit differentiam significationum vocum complexarum et
incomplexarum. Ibi: est autem quemadmodum et cetera. Circa primum duo
facit. Primo quidem, praemittit ordinem signi-ficationis vocum. Secundo,
ostendit qualis sit vocum signi-ficatio, utrum sit ex natura vel *ex
impositione* [ex positione, ex arte non ex natura – signo ex natura – signo ex
arte, segno da natura, segno d’arte --. Ibi: et quemadmodum
nec litterae et cetera. After his introduction the Philosopher begins to
investigate the things he has proposed. Since the things he promised to speak
of are either complex or incomplex significant vocal sounds, he prefaces this
with a treatment of the signification of vocal sounds; then he takes up the
significant vocal sounds he proposed in the introduction where he says, A name,
then, is a vocal sound significant by convention, without time, etc. In regard
to the signification of vocal sounds he first determines what kind of
signification vocal sound has and then shows the difference between the
signification of complex and incomplex vocal sounds where he says, As sometimes
there is thought in the soul, etc. With respect to the first point, he presents
the order of the signification of vocal sounds and then shows what kind of
signification vocal sound has, i.e., whether it is from nature or by
imposition. This he does where he says, And just as letters are not the same
for all men, etc. Est
ergo considerandum quod circa primum tria proponit, ex quorum uno intelligitur
quartum. Aristoteles proponit enim scripturam, voces et animae
passiones, ex quibus intelliguntur res. Nam passio est ex im-pressione alicuius
agentis. Et sic passiones animae originem habent ab ipsis rebus [teoria causale
della percezione]. Et si quidem homo esset naturaliter animal solitarium,
sufficerent sibi animae passiones, quibus ipsis rebus conformaretur, ut earum *notitiam*
[nota, notitia – notizia – notatura --]
in se haberet. Sed quia homo est animal naturaliter politicum et
sociale [chi ama la comunicazione!], necesse fuit quod conceptiones unius
hominis *innotescerent* [co-gnoscere] [informare, notificare, essibire, per
influire] aliis, quod fit per vocem. Et ideo necesse fuit esse voces signi-ficativas,
ad hoc quod homines ad invicem conviverent. Unde illi, qui sunt diversarum
linguarum, non possunt bene convivere ad invicem. Rursum si homo uteretur sola
cognitione sensitiva, quae respicit solum ad hic et nunc, sufficeret sibi ad
convivendum aliis vox signi-ficativa, sicut et caeteris animalibus, quae per
quasdam voces, suas conceptiones invicem sibi manifestant. Sed quia homo utitur etiam intellectuali cognitione, quae abstrahit ab hic
et nunc. Consequitur ipsum sollicitudo non solum de praesentibus secundum locum
et tempus, sed etiam de his quae distant loco et futura sunt tempore. Unde ut
homo conceptiones suas etiam his qui distant secundum locum et his qui venturi
sunt in futuro tempore manifestet, necessarius fuit usus scripturae. Apropos of the order of signification of vocal sounds he proposes three
things, from one of which a fourth is understood. He proposes writing, vocal
sounds, and passions of the soul; things is understood from the latter, for
passion is from the impression of something acting, and hence passions of the
soul have their origin from things. Now if man were by nature a solitary animal
the passions of the soul by which he was conformed to things so as to have
knowledge of them would be sufficient for him; but since he is by nature a
political and social animal it was necessary that his conceptions be made known
to others. This he does through vocal sound. Therefore there had to be
significant vocal sounds in order that men might live together. Whence those
who speak different languages find it difficult to live together in social
unity. Again, if man had only sensitive cognition, which is of the here and
now, such significant vocal sounds as the other animals use to manifest their
conceptions to each other would be sufficient for him to live with others. But
man also has the advantage of intellectual cognition, which abstracts from the
here and now, and as a consequence, is concerned with things distant in place
and future in time as well as things present according to time and place. Hence
the use of writing was necessary so that he might manifest his conceptions to
those who are distant according to place and to those who will come in future
time. 3. Sed quia logica ordinatur ad cognitionem de rebus sumendam, signi-ficatio
vocum, quae est *immediate* [senza medio, non-mediata] ipsis conceptionibus
intellectus, pertinet ad principalem considerationem ipsius. Signi-ficatio
autem litterarum, tanquam magis remota [mediate], non pertinet ad eius
considerationem, sed magis ad considerationem grammatici e non filosofi. Et ideo
exponens ordinem signi-ficationum non incipit a litteris, sed a vocibus. Quarum
primo signi-ficationem exponens, dicit: sunt ergo ea, quae sunt in voce, notae,
idest, signa earum passionum quae sunt in anima. Dicit autem ergo, quasi ex praemissis concludens. Qquia supra dixerat
determinandum esse de nomine et verbo et aliis praedictis. Haec autem
sunt voces signi-ficativae. Ergo oportet vocum significationem exponere. However, since logic is ordered to obtaining knowledge about things, the
signification of vocal sounds, which is immediate to the conceptions of the
intellect, is its principal consideration. The signification of written signs,
being more remote, belongs to the consideration of the grammarian rather than
the logician. Aristotle therefore begins his explanation of the order of
signification from vocal sounds, not written signs. First he explains the
signification of vocal sounds: Therefore those that are in vocal sound are
signs of passions in the soul. He says "therefore” as if concluding from
premises, because he has already said that we must establish what a name is,
and a verb and the other things he mentioned; but these are significant vocal
sounds; therefore, signification of vocal sounds must be explained. 4. Utitur
autem hoc modo loquendi, ut dicat, ea quae sunt in voce, et non, voces, ut
quasi continuatim loquatur cum praedictis. Dixerat enim dicendum esse de nomine et verbo et aliis huiusmodi. Haec autem
tripliciter habent esse. Uno quidem modo, in conceptione intellectus. Alio
modo, in prolatione vocis. Tertio modo, in conscriptione litterarum. Dicit ergo,
ea quae sunt in voce etc. Ac si dicat, nomina et verba et alia consequentia,
quae tantum sunt in voce, sunt notae. Vel, quia non
omnes voces sunt signi-ficativae, et earum quaedam sunt signi-ficativae *naturaliter*,
quae longe sunt a ratione nominis et verbi et aliorum consequentium. Ut
appropriet suum dictum ad ea de quibus intendit, ideo dicit, ea quae sunt in
voce, idest quae continentur sub voce, sicut partes sub toto. Vel, quia vox est
quoddam naturale, nomen autem et verbum signi-ficant *ex institutione humana*,
quae advenit rei naturali sicut materiae, ut forma lecti ligno. Ideo ad *de-signandum*
[DE-SIGNARE, desegno] nomina et verba et alia consequentia dicit, ea quae sunt
in voce, ac si de lecto diceretur, ea quae sunt in ligno. When he says "Those that are in vocal sound,” and not "vocal
sounds,” his mode of speaking implies a continuity with what he has just been
saying, namely, we must define the name and the verb, etc. Now these have being
in three ways: in the conception of the intellect, in the utterance of the
voice, and in the writing of letters. He could therefore mean when he says
"Those that are in vocal sound,” etc., names and verbs and the other
things we are going to define, insofar as they are in vocal sound, are signs.
On the other hand, he may be speaking in this way because not all vocal sounds
are significant, and of those that are, some are significant naturally and
hence are different in nature from the name and the verb and the other things
to be defined. Therefore, to adapt what he has said to the things of which he
intends to speak he says, "Those that are in vocal sound,” i.e., that are
contained under vocal sound as parts under a whole. There could be still
another reason for his mode of speaking. Vocal sound is something natural. The
name and verb, on the other hand, signify by human institution, that is, the
signification is added to the natural thing as a form to matter, as the form of
a bed is added to wood. Therefore, to designate names and verbs and the other
things he is going to define he says, "Those that are in vocal sound,” in
the same way he would say of a bed, "that which is in wood.” 5. Circa id
autem quod dicit, earum quae sunt in anima passionum, considerandum est quod
passiones animae communiter dici solent appetitus *sensibilis* affectiones,
sicut ira, gaudium et alia huiusmodi, ut dicitur in II Ethicorum. Et verum est quod huiusmodi passiones significant naturaliter quaedam voces
hominum, ut gemitus infirmorum [infirmi], et aliorum animalium, ut dicitur in I
politicae. Sed nunc sermo est de vocibus significativis *ex institutione*
humana. Et ideo oportet passiones animae hic intelligere intellectus conceptiones,
quas nomina et verba et orationes significant immediate, secundum sententiam
Aristotelis. Non enim potest esse quod significent immediate ipsas res, ut ex ipso
modo significandi apparet. Significat enim hoc nomen ‘homo’ naturam humanam
[homo] in abstractione a singularibus. Unde non potest esse quod significet
immediate hominem singularem. Unde Platonici posuerunt quod significaret ipsam *ideam*
[hominis] separatam. Sed quia hoc secundum suam abstractionem non subsistit
realiter secundum sententiam Aristotelis, sed est in solo intellectu. Ideo
necesse fuit Aristoteli dicere quod voces significant intellectus conceptiones
immediate [IN-MEDIATA, NON-MEDIATA – senza medio] et eis mediantibus [MEDIATA
-- medio] res. U segna [mediatamente] che piove non che CREDE che piove. When he speaks of
passions in the soul we are apt to think of the affections of the sensitive
appetite, such as anger, joy, and the other passions that are customarily and
commonly called passions of the soul, as is the case in II Ethicorum. It is
true that some of the vocal sounds man makes signify passions of this kind
naturally, such as the groans of the sick and the sounds of other animals, as
is said in I Politicae. But here Aristotle is speaking of vocal sounds that are
significant by human institution. Therefore "passions in the soul” must be
understood here as conceptions of the intellect, and names, verbs, and speech,
signify these conceptions of the intellect immediately according to the
teaching of Aristotle. They cannot immediately signify things, as is clear from
the mode of signifying, for the name "man” signifies human nature in
abstraction from singulars; hence it is impossible that it immediately signify
a singular man. The Platonists for this reason held that it signified the
separated idea of man. But because in Aristotle’s teaching man in the abstract
does not really subsist, but is only in the mind, it was necessary for
Aristotle to say that vocal sounds signify the conceptions of the intellect
immediately and things by means of them. 6. Sed quia non
est consuetum quod conceptiones intellectus Aristoteles nominet passiones. Ideo
Andronicus posuit hunc librum non esse Aristotelis. Sed manifeste invenitur in
1 de anima quod passiones animae vocat omnes animae *operations*
[judicate/volere – accetare]. Unde et ipsa conceptio intellectus passio dici
potest. Vel quia intelligere nostrum non est sine “phantasmate” [sing. fantasma
– etym. – fendere, offendere, manifestare, diafano]. Quod non est sine
corporali [del corpo] passione. Unde et *imaginativam* philosophus in III de
anima vocat passivum [non activum] intellectum. Vel quia extenso nomine
passionis ad omnem receptionem, etiam ipsum intelligere intellectus possibilis [passibilis]
quoddam *pati* est, ut dicitur in III de anima. Utitur autem potius
nomine passionum, quam intellectuum: tum quia ex aliqua animae passione
provenit, puta *ex amore* vel odio, ut homo interiorem conceptum per vocem
alteri significare velit. Tum etiam quia significatio vocum refertur ad
conceptionem intellectus, secundum quod oritur a rebus per modum cuiusdam *impressionis*
[im-primere – ex-primere] vel passionis. Since Aristotle
did not customarily speak of conceptions of the intellect as passions,
Andronicus took the position that this book was not Aristotle’s. In I De anima,
however, it is obvious that he calls all of the operations of the soul
"passions” of the soul. Whence even the conception of the intellect can be
called a passion and this either because we do not understand without a
phantasm, which requires corporeal passion (for which reason the Philosopher
calls the imaginative power the passive intellect) [De Anima]; or because by
extending the name "passion” to every reception, the understanding of the
possible intellect is also a kind of undergoing, as is said in III De anima. Aristotle
uses the name "passion,” rather than "understanding,” however, for
two reasons: first, because man wills to signify an interior conception to
another through vocal sound as a result of some passion of the soul, such as
love or hate; secondly, because the signification of vocal sound is referred to
the conception of the intellect inasmuch as the conception arises from things
by way of a kind of impression or passion. 7. Secundo, cum dicit: et ea quae
scribuntur etc., agit de signi-ficatione Scripturae: et secundum Alexandrum hoc
inducit ad manifestandum praecedentem sententiam per modum similitudinis, ut
sit sensus. Ita
ea quae sunt in voce sunt signa passionum animae, sicut et litterae sunt signa
vocum. Quod etiam manifestat per sequentia, cum dicit: et quemadmodum nec
litterae etc.; inducens hoc quasi signum praecedentis. Quod enim litterae
significent voces, significatur per hoc, quod, sicut sunt diversae voces apud
diversos, ita et diversae litterae. Et secundum hanc expositionem, ideo non
dixit, et litterae eorum quae sunt in voce, sed ea quae scribuntur. Quia
dicuntur litterae etiam in prolatione et Scriptura, quamvis magis proprie,
secundum quod sunt in Scriptura, dicantur litterae; secundum autem quod sunt in
prolatione, dicantur elementa vocis. Sed quia Aristoteles non dicit, sicut et
ea quae scribuntur, sed continuam narrationem facit, melius est ut dicatur,
sicut Porphyrius exposuit, quod Aristoteles procedit ulterius ad complendum
ordinem significationis. Postquam enim dixerat quod *nomina* [Fido --
denotatum] et verba [-- is shaggy -- attributum], quae sunt in voce, sunt *signa*
eorum quae sunt *in* *anima*, continuatim subdit quod nomina et verba quae
scribuntur, signa sunt eorum nominum et verborum quae sunt in voce. When he says, and those that are written are signs of those in vocal
sound, he treats of the signification of writing. According to Alexander he
introduces this to make the preceding clause evident by means of a similitude;
and the meaning is: those that are in vocal sound are signs of the passions of
the soul in the way in which letters are of vocal sound; then he goes On to
manifest this point where he says, And just as letters are not the same for all
men so neither are vocal sounds the same—by introducing this as a sign of the
preceding. For when he says in effect, just as there are diverse vocal sounds
among diverse peoples so there are diverse letters, he is signifying that
letters signify vocal. sounds. And according to this exposition Aristotle said
those that are written are signs... and not, letters are signs of those that
are in vocal sound, because they are called letters in both speech and writing,
alt bough they are more properly called letters in writing; in speech they are
called elements of vocal sound. Aristotle, however, does not say, just as those
that are written, but continues with his account. Therefore it is better to say
as Porphyry does, that Aristotle adds this to complete the order of
signification. For after he says that names and verbs in vocal sound are signs
of those [names and verbs – ‘Fido is shaggy’ denotative – attributive – the S
is P -- in the soul, he adds—in continuity with this—that names and verbs that
are written are signs of the names and verbs that are in vocal sound. 8. Deinde
cum dicit: et quemadmodum nec litterae etc., ostendit differentiam praemissorum
signi-ficantium et signi-ficatorum, quantum ad hoc, quod est esse secundum
naturam, vel non esse. Et circa hoc tria facit. Primo enim, ponit quoddam
signum, quo manifestatur quod nec voces nec litterae naturaliter significant.
Ea enim, quae naturaliter significant sunt eadem apud omnes. Significatio autem litterarum et vocum, de quibus nunc agimus, non est
eadem apud omnes. Sed hoc quidem apud nullos unquam dubitatum fuit quantum ad
litteras. Quarum
non solum *ratio significandi est ex impositione* [positione], sed etiam
ipsarum formatio fit *per artem* [per arte ma non ‘artificiale’ – signo di
natura, signo di arte, signum naturae, signum artis, signum naturalis – signum
artis – segno artato -- --. [non per naturam]. Voces autem naturaliter
formantur; unde et apud quosdam dubitatum fuit, utrum naturaliter significent.
Sed Aristoteles hic determinat ex similitudine litterarum, quae sicut non sunt
eaedem apud omnes, ita nec voces. Unde manifeste relinquitur quod sicut nec
litterae, ita nec voces naturaliter significant, sed *ex institutione* humana.
Voces autem illae, quae naturaliter signi-FICANT, sicut gemitus infirmorum [infirmi]
et alia huiusmodi, sunt *eadem* apud omnes. Then where he
says, And just as letters are not the same for all men so neither are vocal
sounds the same, he shows that the foresaid things differ as signified and
signifying inasmuch as they are either according to nature or not. He makes
three points here. He first posits a sign to show that neither vocal sounds nor
letters signify naturally; things that signify naturally are the same among all
men; but the signification of letters and vocal sounds, which is the point at
issue here, is not the same among all men. There has never been any question
about this in regard to letters, for their character of signifying is from
imposition and their very formation is through art. Vocal sounds, however, are
formed naturally and hence there is a question as to whether they signify
naturally. Aristotle determines this by comparison with letters: these are not
the same among all men, and so neither are vocal sounds the same. Consequently,
like letters, vocal sounds do not signify naturally but by human institution.
The vocal sounds that do signify naturally, such as groans of the sick and
others of this kind, are the same among all men. 9. Secundo, ibi. Quorum autem etc., ostendit
passiones animae naturaliter esse, sicut et res, per hoc quod eaedem sunt apud
omnes. Unde dicit. Quorum autem. Idest sicut passiones animae sunt eaedem
omnibus (quorum primorum, idest quarum passionum primarum, hae, scilicet voces,
sunt *notae*, idest *signa*; comparantur enim passiones animae ad voces, sicut
primum ad secundum. Voces enim non proferuntur, nisi ad ex-primendum [exprimere]
in-teriores [interior/exterior] animae passiones), et res etiam eaedem,
scilicet sunt apud omnes, quorum, idest quarum rerum, hae, scilicet passiones
animae sunt similitudines. Ubi attendendum est
quod litteras dixit esse notas, idest signa vocum, et voces passionum animae
similiter. Passiones autem animae dicit esse similitudines rerum. Et hoc ideo,
quia res non cognoscitur ab anima nisi per aliquam sui similitudinem existentem
vel in sensu vel in intellectu. Litterae autem ita sunt signa vocum, et voces
passionum, quod non attenditur ibi aliqua ratio similitudinis, sed sola ratio *institutionis*,
sicut et in multis aliis signis. Ut *tuba* est signum [sola ratio
institutionis] belli [notifica la partenza dalla battaglia]. In passionibus autem animae oportet attendi rationem similitudinis ad
exprimendas res, quia naturaliter eas designant, non ex institutione. Secondly,
when he says, but the passions of the soul, of which vocal sounds are the first
signs, are the same for all, he shows that passions of the soul exist
naturally, just as things exist naturally, for they are the same among all men.
For, he says, but the passions of the soul, i.e., just as the passions of the
soul are the same for all men; of which first, i.e., of which passions, being
first, these, namely, vocal sounds, are tokens [cf. teach] --,” i.e., signs”
(for passions of the soul are compared to vocal sounds as first to second since
vocal sounds are produced *only* to express interior passions of the soul), so
also the things... are the same, i.e., are the same among all, of which, i.e.,
of which things, passions of the soul are likenesses. Notice he says here that
letters are signs, i.e., signs of vocal sounds, and similarly vocal sounds are
signs of passions of the soul, but that passions of the soul are likenesses of
things. This is because a thing is not known by the soul unless there is some
likeness of the thing existing either in the sense or in the intellect. Now
letters are signs of vocal sounds and vocal sounds of passions in such a way
that we do not attend to any idea of likeness in regard to them but *only one [idea]
of institution, as is the case in regard to many other signs, for example, the
trumpet as a sign of war. But in the passions of the soul we have to take into
account the idea of a likeness to the things represented, since passions of the
soul designate things naturally, not by institution. 10 Obiiciunt autem quidam,
ostendere volentes contra hoc quod dicit passiones animae, quas significant
voces, esse omnibus easdem. Primo quidem, quia diversi diversas sententias
habent de rebus, et ita non videntur esse eaedem apud omnes animae passiones. Ad quod respondet Boethius quod Aristoteles hic nominat passiones animae
conceptiones intellectus, qui numquam decipitur; et ita oportet eius conceptiones
esse apud omnes easdem. Quia, si quis a vero discordat, hic non intelligit. Sed
quia etiam in intellectu potest esse falsum, secundum quod componit et dividit,
non autem secundum quod cognoscit quod quid est, idest essentiam rei, ut
dicitur in III de anima; referendum est hoc ad simplices intellectus
conceptiones (quas significant voces incomplexae), quae sunt eaedem apud omnes:
quia, si quis vere intelligit quid est [homo] [viz. animale razionale],
quodcunque aliud aliquid, quam [hominem] apprehendat, non intelligit hominem.
Huiusmodi autem simplices conceptiones intellectus sunt, quas primo voces
significant. Unde dicitur in IV metaphysicae quod ratio, quam significat nomen,
est definitio. Et ideo *signanter* dicit. Quorum primorum hae *notae* sunt, ut
scilicet referatur ad primas conceptiones a vocibus primo signi-ficatas. There are some who object to Aristotle’s position that passions of the
soul, which vocal sounds signify, are the same for all men. Their argument
against it is as follows. Different men have different opinions about things. Therefore,
passions of the soul do not seem to be the same among all men. Boethius in
reply to this objection says that here Aristotle is using ‘passions of the
soul’ to denote conceptions of the intellect, and since the intellect is never
deceived, conceptions of the intellect must be the same among all men. For if
someone is at variance with what is true, in this instance he does not
understand. However, since what is false can also be in the intellect, not as
it *knows* what a thing is, i.e., the essence of a thing, but as it composes
and divides, as is said in III De anima [6: 430a 26]. Aristotle’s statement
should be referred to the simple conceptions of the intellect — that are
signified by the incomplex vocal sounds — which are the same among all men. For
if someone truly understands what man [homo[ is [viz. animale razionale],
whatever else than man he apprehends he does not understand *as* man. Simple
conceptions of the intellect, which vocal sounds first signify, are of this
kind. This is why Aristotle says in IV Metaphysicae [IV, 4: 1006b 4] that the
notion which the name signifies is the definition.” And this is the reason
Aristotle expressly says, ‘of which first [passions] these are signs [notae]’, I.e.,
so that this will be referred to the first conceptions [conceptiones] first
signified by vocal sounds. 11. Sed adhuc obiiciunt aliqui de nominibus aequi-vocis,
in quibus eiusdem vocis non est eadem passio, quae significatur apud omnes. Et
respondet ad hoc Porphyrius quod unus homo, qui vocem profert, ad unam
intellectus conceptionem signi-ficandam eam refert. Et si aliquis alius, cui
loquitur, aliquid aliud intelligat, ille qui loquitur, se exponendo, faciet
quod referet intellectum ad idem. Sed melius dicendum est quod intentio
Aristotelis non est asserere *identitatem* conceptionis animae per
comparationem ad vocem, ut scilicet unius vocis una sit conception. Quia voces
sunt diversae apud diversos. Sed intendit asserere identitatem conceptionum
animae per comparationem ad res, quas similiter dicit esse easdem. The
equivocal name is given as another objection to this position, for in the case
of an equivocal name the same vocal sound does *not* signify the same passion
among all men. Porphyry answers this by pointing out that a man who utters a
vocal sound *intends* it to signify one conception of the intellect. If the
person to whom he is speaking understands something else by it, the one who is
speaking, by explaining himself, will make the one to whom he is speaking refer
his understanding to the same thing. However it is better to say that it is not
Aristotle’s intention to maintain an identity of the conception of the soul in
relation to a vocal sound such that there is one conception in relation to one
vocal sound, for vocal sounds are different among different peoples. Rather, he
intends to maintain an identity of the conceptions of the soul in relation to
things, which things he also says are the same. 12 Tertio, ibi: de his itaque etc.,
excusat se a diligentiori harum consideratione: quia quales sint *animae
passiones*, et quomodo sint rerum similitudines, dictum est in libro de anima.
Non enim hoc pertinet ad logicum negocium, sed ad naturale. Thirdly when he
says, This has been discussed, however, in our study of the soul, etc., he
excuses himself from a further consideration of these things, for the nature of
the passions of the soul and the way in which they are likenesses of things
does not pertain to logic but to philosophy of nature and has already been
treated in the book De anima III. Postquam
philosophus tradidit ordinem signi-ficationis vocum, hic agit de diversa vocum
signi-ficatione. Quarum quaedam significant verum vel falsum, quaedam non. Et circa
hoc duo facit: primo, praemittit differentiam. Secundo, manifestat eam; ibi:
circa compositionem enim et cetera. Quia vero conceptiones intellectus prae-ambulae
sunt ordine naturae vocibus, quae *ad eas exprimendas* [exprimere] proferuntur
[pro-ferere], ideo ex similitudine differentiae, quae est circa intellectum,
assignat differentiam, quae est circa signi-ficationes vocum. Ut scilicet haec
manifestatio non solum sit ex simili, sed etiam ex causa quam imitantur
effectus. After the Philosopher has treated the order of the
signification of vocal sounds, he goes on to discuss a diversity in the
signification of vocal sounds, i.e., some of them signify the true or the
false, others do not. He first states the difference and then manifests it
where he says, for in composition and division there is truth and falsity. Now
because in the order of nature conceptions of the intellect precede vocal
sounds, which are uttered to express them, he assigns the difference in respect
to the significations of vocal sounds from a likeness to the difference in
intellection. Thus the manifestation is from a likeness and at the same time
from the cause which the effects imitate. 2. Est ergo considerandum quod, sicut
in principio dictum est, duplex est operatio intellectus, ut traditur in III de
anima. In quarum una non invenitur verum et falsum, in altera autem invenitur. Et hoc est quod dicit quod in anima aliquoties est intellectus sine vero et
falso, aliquoties autem ex necessitate habet alterum horum. Et quia voces
significativae [notae, signa, vestigial] formantur ad exprimendas – exprimere
-- conceptiones – conceptus -- intellectus, ideo ad hoc quod *signum* [signans
– segno -- segnante] conformetur [conformatur] signato [segnato], necesse est
quod etiam vocum significativarum similiter quaedam significent sine vero et
falso, quaedam autem cum vero et falso. The operation of
the intellect is twofold, as was said in the beginning, and as is explained in
III De anima. Now truth and falsity is found in one of these operations but not
in the other. This is what Aristotle says at the beginning of this portion of
the text, i.e., that in the soul sometimes there is thought without truth and
falsity, but sometimes of necessity it has one or the other of these. And since
significant vocal sounds are formed to express these conceptions of the
intellect, it is necessary that some significant vocal sounds signify without
truth and falsity, others with truth and falsity—in order that the sign be
conformed to what is signified. 3 Deinde cum dicit: circa compositionem etc.,
manifestat quod dixerat. Et primo, quantum ad id quod dixerat de intellectu;
secundo, quantum ad id quod dixerat de assimilatione vocum ad intellectum; ibi:
nomina igitur ipsa et verba et cetera. Ad ostendendum igitur quod intellectus
quandoque est sine vero et falso, quandoque autem cum altero horum, dicit primo
quod veritas et falsitas est circa compositionem et divisionem. Ubi oportet
intelligere quod una duarum operationum intellectus est indivisibilium
intelligentia: in quantum scilicet intellectus intelligit absolute cuiusque rei
quidditatem sive essentiam per seipsam, puta quid est homo vel quid album vel
quid aliud huiusmodi. Alia vero operatio intellectus est, secundum quod
huiusmodi simplicia concepta simul componit et dividit. Dicit ergo quod in hac
secunda operatione intellectus, idest componentis et dividentis, invenitur
veritas et falsitas: relinquens quod in prima operatione non invenitur, ut etiam
traditur in III de anima. Then when he says, for in composition and division
there is truth and falsity, he manifests what he has just said: first with
respect to what he has said about thought; secondly, with respect to what he
has said about the likeness of vocal sounds to thought, where he says Names and
verbs, then are like understanding without composition or division, etc. To
show that sometimes there is thought without truth or falsity and sometimes it
is accompanied by one of these, he says first that truth and falsity concern
composition and division. To understand this we must note again that one of the
two operations of the intellect is the understanding of what is indivisible.
This the intellect does when it understands the quiddity or essence of a thing
absolutely, for instance, what man is or what white is or what something else
of this kind is. The other operation is the one in which it composes and
divides simple concepts of this kind. He says that in this second operation of
the intellect, i.e., composing and dividing, truth and falsity is found; the
conclusion being that it is not found in the first, as he also says in III De
anima. Sed
circa hoc primo videtur esse dubium: quia cum divisio fiat per resolutionem ad
indivisibilia sive simplicia, videtur quod sicut in simplicibus non est veritas
vel falsitas, ita nec in divisione. Sed dicendum est quod cum conceptiones
intellectus sint similitudines rerum, ea quae circa intellectum sunt dupliciter
considerari et nominari possunt. Uno modo, secundum se: alio modo, secundum
rationes rerum quarum sunt similitudines. Sicut imago Herculis secundum se
quidem dicitur et est cuprum; in quantum autem est similitudo Herculis
nominatur homo. Sic etiam, si consideremus ea quae sunt circa intellectum
secundum se, semper est compositio, ubi est veritas et falsitas; quae nunquam
invenitur in intellectu, nisi per hoc quod intellectus comparat unum simplicem
conceptum alteri. Sed si referatur ad rem, quandoque dicitur compositio,
quandoque dicitur divisio. Compositio quidem, quando intellectus comparat unum
conceptum alteri, quasi apprehendens coniunctionem aut identitatem rerum,
quarum sunt conceptiones; divisio autem, quando sic comparat unum conceptum
alteri, ut apprehendat res esse diversas. Et per hunc etiam modum in vocibus
affirmatio dicitur compositio, in quantum coniunctionem ex parte rei
significat; negatio vero dicitur divisio, in quantum significat rerum
separationem. There seems to be a difficulty about this point, for
division is made by resolution to what is indivisible, or simple, and therefore
it seems that just as truth and falsity is not in simple things, so neither is
it in division. To answer this it should be pointed out that the conceptions of
the intellect are likenesses of things and therefore the things that are in the
intellect can be considered and named in two ways: according to themselves, and
according to the nature of the things of which they are the likenesses. For
just as a statue—say of Hercules—in itself is called and is bronze but as it is
a likeness of Hercules is named man, so if we consider the things that are in
the intellect in themselves, there is always composition where there is truth
and falsity, for they are never found in the intellect except as it compares
one simple concept with another. But if the composition is referred to reality,
it is sometimes called composition, sometimes division: composition when the
intellect compares one concept to another as though apprehending a conjunction
or identity of the things of which they are conceptions; division, when it so
compares one concept with another that it apprehends the things to be diverse.
In vocal sound, therefore, affirmation is called composition inasmuch as it
signifies a conjunction on the part of the thing and negation is called
division inasmuch as it signifies the separation of things. 5 Ulterius
autem videtur quod non solum in compositione et divisione veritas consistat.
Primo quidem, quia etiam res dicitur vera vel falsa, sicut dicitur aurum verum
vel falsum. Dicitur etiam quod ens et verum convertuntur. Unde
videtur quod etiam simplex conceptio intellectus, quae est similitudo rei, non
careat veritate et falsitate. Praeterea, philosophus dicit in Lib. de anima
quod sensus propriorum sensibilium semper est verus; sensus autem non componit
vel dividit; non ergo in sola compositione vel divisione est veritas. Item, in
intellectu divino nulla est compositio, ut probatur in XII metaphysicae; et
tamen ibi est prima et summa veritas; non ergo veritas est solum circa compositionem
et divisionem. There is still another objection in relation to this
point. It seems that truth is not in composition and division alone, for a
thing is also said to be true or false. For instance, gold is said to be true
gold or false gold. Furthermore, being and true are said to be convertible. It
seems, therefore, that the simple conception of the intellect, which is a
likeness of the thing, also has truth and falsity. Again, the Philosopher says
in his book De anima, that the sensation of proper sensibles is always true.
But the sense does not compose or divide. Therefore, truth is not in
composition and division exclusively. Moreover, in the divine intellect there
is no composition, as is proved in XII Metaphysicae. But the first and highest truth is in the
divine intellect. Therefore, truth is not in composition and division exclusively.
6 Ad huiusmodi igitur evidentiam considerandum est quod veritas in aliquo
invenitur dupliciter: uno modo, sicut in eo quod est verum: alio modo, sicut in
dicente vel cognoscente verum. Invenitur autem veritas sicut in eo quod
est verum tam in simplicibus, quam in compositis; sed sicut in dicente vel
cognoscente verum, non invenitur nisi secundum compositionem et divisionem. Quod quidem sic patet. To answer these difficulties the following
considerations are necessary. Truth is found in something in two ways: as it is
in that which is true, and as it is in the one speaking or knowing truth. Truth
as it is in that which is true is found in both simple things and composite
things, but truth in the one speaking or knowing truth is found only according
to composition and division. This will become clear in what follows. 7 Verum
enim, ut philosophus dicit in VI Ethicorum, est bonum intellectus. Unde de
quocumque dicatur verum, oportet quod hoc sit per respectum ad intellectum.
Comparantur autem ad intellectum voces quidem sicut signa, res autem sicut ea
quorum intellectus sunt similitudines. Considerandum autem quod aliqua res
comparatur ad intellectum dupliciter. Uno quidem modo, sicut mensura ad
mensuratum, et sic comparantur res naturales ad intellectum speculativum
humanum. Et ideo intellectus dicitur verus secundum quod conformatur rei,
falsus autem secundum quod discordat a re. Res autem naturalis non dicitur esse
vera per comparationem ad intellectum nostrum, sicut posuerunt quidam antiqui
naturales, existimantes rerum veritatem esse solum in hoc, quod est videri:
secundum hoc enim sequeretur quod contradictoria essent simul vera, quia
contradictoria cadunt sub diversorum opinionibus. Dicuntur tamen res aliquae
verae vel falsae per comparationem ad intellectum nostrum, non essentialiter
vel formaliter, sed effective, in quantum scilicet natae sunt facere de se veram
vel falsam existimationem; et secundum hoc dicitur aurum verum vel falsum. Alio
autem modo, res comparantur ad intellectum, sicut mensuratum ad mensuram, ut
patet in intellectu practico, qui est causa rerum. Unde opus artificis
dicitur esse verum, in quantum attingit ad rationem artis; falsum vero, in
quantum deficit a ratione artis. Truth, as the
Philosopher says in VI Ethicorum, is the good of the intellect. Hence, anything
that is said to be true is such by reference to intellect. Now vocal sounds are
related to thought as signs, but things are related to thought as that of which
thoughts are likenesses. It must be noted, however, that a thing is related to
thought in two ways: in one way as the measure to the measured, and this is the
way natural things are related to the human speculative intellect. Whence
thought is said to be true insofar as it is conformed to the thing, but false
insofar as it is not in conformity with the thing. However, a natural thing is
not said to be true in relation to our thought in the way it was taught by
certain ancient natural philosophers who supposed the truth of things to be
only in what they seemed to be. According to this view it would follow that
contradictories could be at once true, since the opinions of different men can
be contradictory. Nevertheless, some things are said to be true or false in
relation to our thought—not essentially or formally, but effectively—insofar as
they are so constituted naturally as to cause a true or false estimation of
themselves. It is in this way that gold is said to be true or false. In another
way, things are compared to thought as measured to the measure, as is evident
in the practical intellect, which is a cause of things. In this way, the work
of an artisan is said to be true insofar as it achieves the conception in the
mind of the artist, and false insofar as it falls short of that conception. 8
Et quia omnia etiam naturalia comparantur ad intellectum divinum, sicut
artificiata ad artem, consequens est ut quaelibet res dicatur esse vera
secundum quod habet propriam formam, secundum quam imitatur artem divinam. Nam
falsum aurum est verum aurichalcum. Et hoc modo ens et verum convertuntur, quia
quaelibet res naturalis per suam formam arti divinae conformatur. Unde
philosophus in I physicae, formam nominat quoddam divinum. Now all natural
things are related to the divine intellect as artifacts to art and therefore a
thing is said to be true insofar as it has its own form, according to which it
represents divine art; false gold, for example, is true copper. It is in terms
of this that being and true are converted, since any natural thing is conformed
to divine art through its form. For this reason the Philosopher in I Physicae
says that form is something divine. 9. Et sicut res
dicitur vera per comparationem ad suam mensuram, ita etiam et sensus vel
intellectus, cuius mensura est res extra animam. Unde sensus dicitur
verus, quando per formam suam conformatur rei extra animam existenti. Et sic intelligitur quod sensus proprii sensibilis sit verus. Et hoc etiam
modo intellectus apprehendens quod quid est absque compositione et divisione,
semper est verus, ut dicitur in III de anima. Est autem considerandum quod
quamvis sensus proprii obiecti sit verus, non tamen cognoscit hoc esse verum.
Non enim potest cognoscere habitudinem conformitatis suae ad rem, sed solam rem
apprehendit; intellectus autem potest huiusmodi habitudinem conformitatis
cognoscere; et ideo solus intellectus potest cognoscere veritatem. Unde et
philosophus dicit in VI metaphysicae quod veritas est solum in mente, sicut
scilicet in cognoscente veritatem. Cognoscere autem praedictam conformitatis
habitudinem nihil est aliud quam iudicare ita esse in re vel non esse: quod est
componere et dividere; et ideo intellectus non cognoscit veritatem, nisi
componendo vel dividendo per suum iudicium. Quod quidem iudicium, si consonet
rebus, erit verum, puta cum intellectus iudicat rem esse quod est, vel non esse
quod non est. Falsum autem quando dissonat a re, puta cum iudicat non esse quod
est, vel esse quod non est. Unde patet quod veritas et falsitas sicut in
cognoscente et dicente non est nisi circa compositionem et divisionem. Et hoc
modo philosophus loquitur hic. Et quia voces sunt signa intellectuum, erit vox
vera quae significat verum intellectum, falsa autem quae significat falsum
intellectum: quamvis vox, in quantum est res quaedam, dicatur vera sicut et
aliae res. Unde haec vox, homo est asinus, est vere vox et vere signum; sed
quia est signum falsi, ideo dicitur falsa. And just as a
thing is said to be true by comparison to its measure, so also is sensation or
thought, whose measure is the thing outside of the soul. Accordingly, sensation
is said to be true when the sense through its form is in conformity with the
thing existing outside of the a soul. It is in this way that the sensation of
proper sensibles is true, and the intellect apprehending what a thing is apart
from composition and division is always true, as is said in III De anima. It
should be noted, however, that although the sensation of the proper object is
true the sense does not perceive the sensation to be true, for it cannot know
its relationship of conformity with the thing but only apprehends the thing.
The intellect, on the other hand, can know its relationship of conformity and
therefore only the intellect can know truth. This is the reason the Philosopher
says in VI Metaphysicae that truth is only in the mind, that is to say, in one
knowing truth. To know this relationship of conformity is to judge that a thing
is such or is not, which is to compose and divide; therefore, the intellect
does not know truth except by composing and dividing through its judgment. If
the judgment is in accordance with things it will be true, i.e., when the
intellect judges a thing to be what it is or not to be what it is not. The
judgment will be false when it is not in accordance with the thing, i.e., when
it judges that what is, is not, or that what is not, is. It is evident from
this that truth and falsity as it is in the one knowing and speaking is had
only in composition and division. This is what the Philosopher is speaking of
here. And since vocal sounds are signs of thought, that vocal sound will be
true which signifies true thought, false which signifies false thought,
although vocal sound insofar as it is a real thing is said to be true in the
same way other things are. Thus the vocal sound "Man is an ass” is truly
vocal sound and truly a sign, but because it is a sign of something false it is
said to be false. 10 Sciendum est autem quod philosophus de veritate hic
loquitur secundum quod pertinet ad intellectum humanum, qui iudicat de
conformitate rerum et intellectus componendo et dividendo. Sed iudicium
intellectus divini de hoc est absque compositione et divisione: quia sicut
etiam intellectus noster intelligit materialia immaterialiter, ita etiam
intellectus divinus cognoscit compositionem et divisionem simpliciter. It should be noted that the Philosopher is speaking of truth here as it
relates to the human intellect, which judges of the conformity of things and
thought by composing and dividing. However, the judgment of the divine
intellect concerning this is without composition and division, for just as our
intellect understands material things immaterially, so the divine intellect
knows composition and division simply.” Deinde cum
dicit: nomina igitur ipsa et verba etc., manifestat quod dixerat de
similitudine vocum ad intellectum. Et primo, manifestat propositum. Secundo,
probat per signum. Ibi: huius autem signum et cetera. Concludit ergo ex
praemissis quod, cum solum circa compositionem et divisionem sit veritas et
falsitas in intellectu, consequens est quod ipsa nomina et verba, divisim
accepta, assimilentur intellectui qui est sine compositione et divisione; sicut
cum homo vel album dicitur, si nihil aliud addatur: non enim verum adhuc vel
falsum est; sed postea quando additur esse vel non esse, fit verum vel falsum. When he says, Names and verbs, then, are like thought without
composition or division, he manifests what he has said about the likeness of
vocal sounds to thought. Next he proves it by a sign when he says, A sign of
this is that "goatstag” signifies something but is neither true nor false,
etc. Here he concludes from what has been said that since there is truth and
falsity in the intellect only when there is composition or division, it follows
that names and verbs, taken separately, are like thought which is without
composition and division; as when we say "man” or "white,” and
nothing else is added. For these are neither true nor false at this point, but
when "to be” or "not to be” is added they be come true or false. Nec est
instantia de eo, qui per unicum nomen veram responsionem dat ad interrogationem
factam; ut cum quaerenti: quid natat in mari? Aliquis respondet, piscis. Nam intelligitur verbum quod fuit in
interrogatione positum. Et sicut nomen per se positum non significat verum vel
falsum, ita nec verbum per se dictum. Nec est
instantia de verbo primae et secundae personae, et de verbo exceptae actionis:
quia in his intelligitur certus et determinatus nominativus. Unde est *implicita* -- im-plicata – implicatura – implicitura -- compositio,
licet non explicita – ex-plicata – explicatura – explicitura --. Although one might think so, the case of
someone giving a,, single name as a true response to a question is not an
instance that can be raised against this position; for example, suppose someone
asks, "What swims in the sea?” and the answer is "Fish”; this is not
opposed to the position Aristotle is taking here, for the verb that was posited
in the question is understood. And just as the name said by itself does not
signify truth or falsity, so neither does the verb said by itself. The verbs of
the first and second person and the intransitive verb” are not instances
opposed to this position either, for in these a particular and determined
nominative is understood. Consequently there is implicit composition, though
not explicit. 13. Deinde cum dicit:
signum autem etc., inducit signum ex nomine composito, scilicet “hirco-cervus”,
quod componitur ex “hirco” et “cervus” et quod in graeco dicitur “tragelaphos”
-- nam “tragos” est ‘hircus’, et “elaphos” ‘cervus’. [Benedetto Croce –
Calogero – antifascism – liberaldemocrazia – Berlusconi – ‘che diavolo e un
icocerco? Una chimera, ma anche un obggetivo possibile”] Huiusmodi enim nomina
significant aliquid, scilicet quosdam conceptus simplices, licet rerum
compositarum; et ideo non est verum vel falsum, nisi quando additur esse vel
non esse, per quae exprimitur iudicium intellectus. Potest autem addi esse vel
non esse, vel secundum praesens tempus, quod est esse vel non esse in actu, et
ideo hoc dicitur esse simpliciter; vel secundum tempus praeteritum, aut
futurum, quod non est esse simpliciter, sed secundum quid; ut cum dicitur
aliquid fuisse vel futurum esse. Signanter autem utitur exemplo ex nomine
significante quod non est in rerum natura, in quo statim falsitas apparet, et
quod sine compositione et divisione non possit verum vel falsum esse. Then he says, A
sign of this is that "goatstag” signifies something but is neither true
nor false unless "to be or "not to be” is added either absolutely or
according to time. Here he introduces as a sign the composite name
"goatstag,” from "goat” and "stag.” In Greek the word is
"tragelaphos,” from "tragos” meaning goat and "elaphos” meaning
stag. Now names of this kind signify something, namely, certain simple concepts
(although the things they signify are composite), and therefore are not true or
false unless "to be” or "not to be” is added, by which a judgment of
the intellect is expressed. The "to be” or "not to be” can be added
either according to present time, which is to be or not to be in act and for
this reason is to be simply; or according to past or future time, which is to
be relatively, not simply; as when we say that something has been or will be.
Notice that Aristotle expressly uses as an example here a name signifying
something that does not exist in reality, in which fictiveness is immediately evident,
and which cannot be true or false without composition and division. Postquam [Aristoteles]
philosophus determinavit de ordine significationis vocum, hic accedit ad
determinandum de ipsis vocibus signi-ficativis. Et quia principaliter intendit
de enunciatione, quae est subiectum huius libri. In qualibet autem
scientia oportet praenoscere principia subiecti. Ideo primo, determinat de
principiis enunciationis; secundo, de ipsa enunciatione. Ibi: enunciativa vero
non omnis et cetera. Circa primum duo facit: primo enim, determinat principia
quasi materialia enunciationis, scilicet partes integrales ipsius. Secundo,
determinat principium formale, scilicet orationem, quae est enunciationis
genus. Ibi: oratio autem est vox signi-ficativa et cetera. Circa primum duo
facit. Primo, determinat de nomine, quod signi-ficat rei substantiam. Secundo,
determinat de verbo, quod significat actionem vel passionem procedentem a re. Ibi: verbum autem est quod con-significat tempus et cetera. Circa
primum tria facit. Primo, definit nomen; secundo, definitionem exponit. Ibi: in nomine enim quod est equiferus etc. Tertio, excludit quaedam, quae
perfecte rationem nominis non habent, ibi: non homo vero non est nomen. [“Having determined the order of the signification of vocal sounds, the
Philosopher begins here to establish the definitions of the significant vocal
sounds. His principal intention is to establish what an enunciation is—which is
the subject of this book—but since in any science the principles of the subject
must be known first, he begins with the principles of the enunciation and then
establishes what an enunciation is where he says, All speech is not
enunciative, etc.” With respect to the principles of the enunciation he first
determines the nature of the quasi material principles, i.e., its integral
parts, and secondly the formal principle, i.e., speech, which is the genus of
the enunciation, where he says, Speech is significant vocal sound, etc.”
Apropos of the quasi material principles of the enunciation he first
establishes that a name signifies the substance of a thing and then that the
verb signifies action or passion proceeding from a thing, where he says The
verb is that which signifies with time, etc.” In relation to this first point,
he first defines the name, and then explains the definition where he says, for
in the name "Campbell” the part "bell,” as such, signifies nothing,
etc., and finally excludes certain things—those that do not have the definition
of the name perfectly—where he says, "Non-man,” however, is not a name,
etc.”] 2. Circa primum considerandum est quod definitio ideo dicitur terminus,
quia includit totaliter rem. Ita scilicet, quod nihil rei est extra
definitionem, cui scilicet definitio non conveniat. Nec aliquid aliud
est infra definitionem, cui scilicet definitio conveniat. [“It should be noted in relation to defining the name, that a definition
is said to be a limit because it includes a thing totally, i.e., such that
nothing of the thing is outside of the definition, that is, there is nothing of
the thing to which the definition does not belong; nor is any other thing under
the definition, that is, the definition belongs to no other thing.”] 3 Et ideo
quinque ponit in definitione nominis. Primo, ponitur vox per modum generis, per
quod distinguitur nomen ab omnibus sonis, qui non sunt voces. Nam vox est sonus ab ore animalis prolatus, cum imaginatione quadam, ut
dicitur in II de anima. Additur autem prima differentia, scilicet *signi-ficativa*,
ad differentiam quarumcumque vocum non significantium, sive sit vox litterata
et articulata, sicut “biltris”, sive non litterata et non articulata, sicut
sibilus pro nihilo factus. Et quia de signi-ficatione
vocum in superioribus actum est, ideo ex praemissis concludit quod nomen est
vox signi-ficativa. Aristotle posits five parts in the definition of the
name. Vocal sound is given first, as the genus. This distinguishes the name
from all sounds that are not vocal; for vocal sound is sound produced from the
mouth of an animal and involves a certain kind of mental image, as is said in
II De anima. The second part is the first difference, i.e., significant, which
differentiates the name from any non-significant vocal sound, whether lettered
and articulated, such as "biltris,” or non-lettered and non-articulated,
as a hissing for no reason. Now since he has already determined the
signification of vocal sounds, he concludes from what has been established that
a name is a significant vocal sound. 4 Sed
cum vox sit quaedam res *naturalis*, nomen autem non est aliquid naturale sed
ab hominibus institutum, videtur quod non debuit genus nominis ponere vocem,
quae est *ex natura*, sed magis *signum*, quod est *ex institutione*. Ut
diceretur: nomen est *signum* vocale. Sicut etiam convenientius definiretur
scutella, si quis diceret quod est vas ligneum, quam si quis diceret quod est
lignum formatum in vas. But vocal sound
is a natural thing, whereas a name is not natural but instituted by men; it
seems, therefore, that Aristotle should have taken sign, which is from
institution, as the genus of the name, rather than vocal sound, which is from
nature. Then the definition would be: a name is a vocal sign, etc., just as a
salver would be more suitably defined as a wooden dish than as wood formed into
a dish. 5.
Sed dicendum quod *arti-ficialia* sunt quidem in genere substantiae ex parte
materiae, in genere autem accidentium ex parte formae. Nam formae *arti-ficialium*
accidentia sunt. Nomen ergo signi-ficat formam accidentalem ut concretam
subiecto. Cum autem in definitione omnium accidentium oporteat poni subiectum,
necesse est quod, si qua nomina accidens in abstracto signi-ficant quod in
eorum definitione ponatur accidens in recto, quasi genus, subiectum autem in
obliquo, quasi differentia; ut cum dicitur, simitas est curvitas nasi. Si qua
vero nomina accidens significant in concreto, in eorum definitione ponitur
materia, vel subiectum, quasi genus, et accidens, quasi differentia; ut cum
dicitur, simum est nasus curvus. Si igitur nomina rerum *arti-ficialium*
significant formas accidentales, ut concretas subiectis *naturalibus*,
convenientius est, ut in eorum definitione ponatur res *naturalis* quasi genus,
ut dicamus quod scutella est lignum figuratum, et similiter quod nomen est vox
signi-ficativa. Secus autem esset, si nomina *arti-ficialium* acciperentur,
quasi signi-ficantia ipsas formas arti-ficiales in abstracto. [5. “It should be noted, however, that while it is true that artificial
things are in the genus of substance on the part of matter, they are in the
genus of accident on the part of form, since the forms of artificial things are
accidents. A name, therefore, signifies an accidental form made concrete in a
subject. Now the subject must be posited in the definition of every accident;
hence, when names signify an accident in the abstract the accident has to be
posited directly (i.e., in the nominative case) as a quasi-genus in their definition
and the subject posited obliquely (i.e., in an oblique case such as the
genitive, dative, or accusative) as a quasi-difference; as for example, when we
define snubness as curvedness of the nose. But when names signify an accident
ill the concrete, the matter or subject has to be posited in their definition
as a quasi-genus and the accident as a quasi-difference, as when we say that a
snub nose is a curved nose. Accordingly, if the names of artificial things
signify accidental forms as made concrete in *natural* subjects, then it is
more appropriate to posit the natural thing in their definition as a
quasi-genus. We would say, therefore, that a salver is shaped wood, and
likewise, that a name is a significant vocal sound. It would be another matter
if names of *artificial* things were taken as signifying artificial forms in
the abstract”]. Aristotele ponit secundam differentiam cum dicit: ‘secundum
placitum’, idest *secundum institutionem humanam a beneplacito hominis
procedentem*. Et per hoc differt nomen a vocibus signi-FICANTIBUS *naturaliter*,
sicut sunt *gemitus infirmorum* [gemitus infirmi] et voces brutorum animalium. Ponit
tertiam differentiam, scilicet sine tempore, per quod differt nomen a verbo.
Sed videtur hoc esse falsum: quia hoc nomen dies vel annus significat tempus.
Sed dicendum quod circa tempus tria possunt considerari. Primo quidem, ipsum
tempus, secundum quod est res quaedam, et sic potest significari a nomine,
sicut quaelibet alia res. Alio modo, potest considerari id, quod tempore
mensuratur, in quantum huiusmodi: et quia id quod primo et principaliter
tempore mensuratur est motus, in quo consistit actio et passio, ideo verbum
quod significat actionem vel passionem, significat cum tempore. Substantia
autem secundum se considerata, prout significatur per nomen et pronomen, non
habet in quantum huiusmodi ut tempore mensuretur, sed solum secundum quod
subiicitur motui, prout per participium significatur. Et ideo verbum et participium significant cum tempore, non autem nomen et
pronomen. Tertio modo, potest considerari ipsa habitudo temporis
mensurantis; quod significatur per adverbia temporis, ut cras, heri et
huiusmodi. The fourth part is the third difference, i.e., without time, which
differentiates the name from the verb. This, however, seems to be false, for
the name "day” or "year” signifies time. But there are three things
that can be considered with respect to time; first, time itself, as it is a
certain kind of thing or reality, and then it can be signified by a name just
like any other thing; secondly, that which is measured by time, insofar as it
is measured by time. Motion, which consists of action and passion, is what is
measured first and principally by time, and therefore the verb, which signifies
action and passion, signifies with time. Substance considered in itself, which
a name or a pronoun signify, is not as such measured by time, but only insofar
as it is subjected to motion, and this the participle signifies. The verb and
the participle, therefore, signify with time, but not the name and pronoun. The
third thing that can be considered is the very relationship of time as it
measures. This is signified by adverbs of time such as "tomorrow,”
"yesterday,” and others of this kind. 8 Quinto, ponit
quartam differentiam cum subdit: cuius nulla pars est significativa separata,
scilicet a toto nomine; comparatur tamen ad significationem nominis secundum
quod est in toto. Quod ideo est, quia significatio est quasi forma nominis;
nulla autem pars separata habet formam totius, sicut manus separata ab homine
non habet formam humanam. Et per hoc distinguitur nomen ab oratione, cuius pars
significat separata; ut cum dicitur, homo iustus. The fifth part is the fourth
difference, no part of which is significant separately, that is, separated from
the whole name; but it is related to the signification of the name according as
it is in the whole. The reason for this is that signification is a quasi-form
of the name. But no separated part has the form of the whole; just as the hand
separated from the man does not have the human form. This difference
distinguishes the name from speech, some parts of which signify separately, as
for example in "just man.” 9 Deinde cum dicit: in nomine enim quod est
etc., manifestat praemissam definitionem. Et primo, quantum
ad ultimam particulam; secundo, quantum ad tertiam; ibi: secundum vero placitum
et cetera. Nam primae duae particulae manifestae sunt ex praemissis; tertia
autem particula, scilicet sine tempore, manifestabitur in sequentibus in
tractatu de verbo. Circa primum duo facit: primo, manifestat propositum per
nomina composita; secundo, ostendit circa hoc differentiam inter nomina
simplicia et composita; ibi: at vero nonquemadmodum et cetera. Manifestat ergo
primo quod pars nominis separata nihil significat, per nomina composita, in
quibus hoc magis videtur. In hoc enim nomine quod est equiferus, haec pars
ferus, per se nihil significat sicut significat in hac oratione, quae est equus
ferus. Cuius ratio est quod unum nomen imponitur ad significandum unum
simplicem intellectum; aliud autem est id a quo imponitur nomen ad
significandum, ab eo quod nomen significat; sicut hoc nomen lapis imponitur a
laesione pedis, quam non significat: quod tamen imponitur ad significandum
conceptum cuiusdam rei. Et inde est quod pars nominis compositi, quod imponitur
ad significandum conceptum simplicem, non significat partem conceptionis
compositae, a qua imponitur nomen ad significandum. Sed oratio significat ipsam conceptionem compositam: unde pars orationis
significat partem conceptionis compositae. When he says, for in the name
"Campbell” the part "bell” as such signifies nothing, etc., he
explains the definition. First he explains the last part of the definition;
secondly, the third part, by convention. The first two parts were explained in
what preceded, and the fourth part, without time, will be explained later in
the section on the verb. And first he explains the last part by means of a
composite name; then he shows what the difference is between simple and composite
names where he says, However the case is not exactly the same in simple names
and composite names, etc. First, then, he shows that a part separated from a
name signifies nothing. To do this he uses a composite name because the point
is more striking there. For in the name "Campbell” the part "bell”
per se signifies nothing, although it does signify something in the phrase
"camp bell.” The reason for this is that one name is imposed to signify
one simple conception; but that from which a name is imposed to signify is
different from that which a name signifies. For example, the name
"pedigree”, The Latin here is lapis, from laesione pedis. To bring out the
point St. Thomas is making herean equivalent English word of Latin derivation,
i.e., "pedigree,” has been used. Close is imposed from pedis and grus
[crane’s foot] which it does not signify, to signify the concept of a certain
thing. Hence, a part of the composite name—which composite name is imposed to
signify a simple concept—does not signify a part of the composite conception
from which the name is imposed to signify. Speech, on the other hand, does
signify a composite conception. Hence, a part of speech signifies a part of the
composite conception. 10. Deinde cum dicit: at vero non etc., ostendit quantum
ad hoc differentiam inter nomina simplicia et composita, et dicit quod non ita
se habet in nominibus simplicibus, sicut et in compositis: quia in simplicibus
pars nullo modo est significativa, neque secundum veritatem, neque secundum
apparentiam; sed in compositis vult quidem, idest apparentiam habet
significandi; nihil tamen pars eius significat, ut dictum est de nomine
equiferus. Haec autem ratio differentiae est, quia nomen simplex sicut
imponitur ad significandum conceptum simplicem, ita etiam imponitur ad
significandum ab aliquo simplici conceptu; nomen vero compositum imponitur a
composita conceptione, ex qua habet apparentiam quod pars eius significet. When
he says, However, the case is not exactly the same in simple names and
composite names, etc., he shows that there is a difference between simple and
composite names in regard to their parts not signifying separately. Simple
names are not the same as composite names in this respect because in simple
names a part is in no way significant, either according to truth or according
to appearance, but in composite names the part has meaning, i.e., has the
appearance of signifying; yet a part of it signifies nothing, as is said of the
name "breakfast.” The reason for this difference is that the simple name
is imposed to signify a simple concept and is also imposed from a simple
concept; but the composite name is imposed from a composite conception, and
hence has the appearance that a part of it signifies. 11. Deinde cum dicit: “secundum
placitum”, etc., manifestat tertiam partem praedictae definitionis; et dicit
quod ideo dictum est quod nomen “significat secundum placitum”, quia nullum
nomen est “naturaliter”. Ex hoc enim est
nomen, quod significat: non autem significat *naturaliter*, sed *ex
institutione*. Et hoc est quod subdit: sed quando fit nota, idest quando
imponitur ad significandum. Id enim quod naturaliter significat *non fit* [cfr.
signi-FICARE], sed naturaliter est signum. Et hoc *signi-ficat* cum dicit. Illitterati
enim soni, ut ferarum, quia scilicet litteris *signi-FICARI* non possunt. Et
dicit potius sonos quam voces, quia quaedam animalia non habent vocem, eo quod
carent pulmone, sed tantum quibusdam sonis proprias *passiones* *naturaliter* *signi-FICANT*.
Nihil autem horum sonorum est nomen. Ex quo manifeste datur intelligi quod
nomen non significat naturaliter. -Sciendum tamen est quod circa hoc fuit
diversa quorumdam opinio. Quidam enim dixerunt quod nomina nullo modo
naturaliter significant: nec differt quae res quo nomine significentur. Alii
vero dixerunt quod nomina omnino naturaliter significant, quasi nomina sint
naturales similitudines rerum. Quidam vero dixerunt quod nomina non naturaliter
significant quantum ad hoc, quod eorum significatio non est a natura, ut
Aristoteles hic intendit; quantum vero ad hoc naturaliter significant quod
eorum significatio congruit naturis rerum, ut Plato dixit. Nec obstat quod una
res multis nominibus significatur: quia unius rei possunt esse multae
similitudines; et similiter ex diversis proprietatibus possunt uni rei multa
diversa nomina imponi. Non est autem intelligendum quod dicit: quorum nihil est
nomen, quasi soni animalium non habeant nomina: nominantur enim quibusdam
nominibus, sicut dicitur rugitus leonis et mugitus bovis; sed quia nullus talis
sonus est nomen, ut dictum est. However, there were diverse
opinions about this. Some men said that names in no way signify naturally and
that it makes no difference which things are signified by which names. Others
said that names signify naturally in every way, as if names were natural
likenesses of things. Still others said names do not signify naturally, i.e.,
insofar as their signification is not from nature, as Aristotle maintains here,
but that names do signify naturally in the sense that their signification
corresponds to the natures of things, as Plato held. The fact that one thing is
signified by many names is not in opposition to Aristotle’s position here, for
there can be many likenesses of one thing; and similarly, from diverse
properties many diverse names can be imposed on one thing. When Aristotle says,
but none of them is a name, he does not mean that the sounds of animals are not
named, for we do have names for them; "roaring,” for example, is said of
the sound made by a lion, and "lowing” of that of a cow. What he means is
that no such sound is a name. 13 Deinde cum dicit:
non homo vero etc., excludit quaedam a nominis ratione. Et primo, nomen
infinitum; secundo, casus nominum; ibi: Catonis autem vel Catoni et cetera.
Dicit ergo primo quod non homo non est nomen. Omne enim nomen significat
aliquam naturam determinatam, ut homo; aut personam determinatam, ut pronomen;
aut utrumque determinatum, ut Socrates. Sed hoc quod dico non homo, neque
determinatam naturam neque determinatam personam significat. Imponitur enim a negatione hominis, quae aequaliter dicitur de ente, et non
ente. Unde non homo potest dici indifferenter, et de eo quod non est in rerum
natura; ut si dicamus, Chimaera est non homo, et de eo quod est in rerum
natura; sicut cum dicitur, equus est non homo. Si autem imponeretur a
privatione, requireret subiectum ad minus existens: sed quia imponitur a
negatione, potest dici de ente et de non ente, ut Boethius et Ammonius dicunt.
Quia tamen significat per modum nominis, quod potest subiici et praedicari,
requiritur ad minus suppositum in apprehensione. Non autem erat nomen positum
tempore Aristotelis sub quo huiusmodi dictiones concluderentur. Non enim est
oratio, quia pars eius non significat aliquid separata, sicut nec in nominibus
compositis; similiter autem non est negatio, id est oratio negativa, quia
huiusmodi oratio superaddit negationem affirmationi, quod non contingit hic. Et
ideo novum nomen imponit huiusmodi dictioni, vocans eam nomen infinitum propter
indeterminationem significationis, ut dictum est. When he says, "Non-man,” however, is not a name, etc., he points
out that certain things do not have the nature of a name. First he excludes the
infinite name; then the cases of the name where he says, "Of Philo” and
"to Philo,” etc. He says that "non-man” is not a name because every
name signifies some determinate nature, for example, "man,” or a
determinate person in the case of the pronoun, or both determinately, as in
"Socrates.” But when we say "non-man” it signifies neither a
determinate nature nor a determinate person, because it is imposed from the
negation of man, which negation is predicated equally of being and non-being.
Consequently, "non-man” can be said indifferently both of that which does
not exist in reality, as in "A chimera is non-man,” and of that which does
exist in reality, as in "A horse is non-man.” Now if the infinite name
were imposed from a privation it would require at least an existing subject,
but since it is imposed from a negation, it can be predicated of being and
nonbeing, as Boethius and Ammonius say. However, since it signifies in the mode
of a name, and can therefore be subjected and predicated, a suppositum is
required at least in apprehension. In the time of Aristotle there was no name
for words of this kind. They are not speech since a part of such a word does
not signify something separately, just as a part of a composite name does not
signify separately; and they are not negations, i.e., negative speech, for
speech of this kind adds negation to affirmation, which is not the case here.
Therefore he imposes a new name for words of this kind, the "infinite
name,” because of the indetermination of signification, as has been said. 14 Deinde
cum dicit: Catonis autem vel Catoni etc., excludit casus nominis; et dicit quod
Catonis vel Catoni et alia huiusmodi non sunt nomina, sed solus nominativus
dicitur principaliter nomen, per quem facta est impositio nominis ad aliquid
significandum. Huiusmodi autem obliqui vocantur casus nominis: quia quasi
cadunt per quamdam declinationis originem a nominativo, qui dicitur rectus eo
quod non cadit. Stoici autem dixerunt etiam nominativos dici casus: quos
grammatici sequuntur, eo quod cadunt, idest procedunt ab interiori conceptione
mentis. Et dicitur rectus, eo quod nihil prohibet aliquid cadens sic cadere, ut
rectum stet, sicut stilus qui cadens ligno infigitur. When he says, "Of
Philo” and "to Philo” and all such expressions are not names but modes of
names, he excludes the cases of names from the nature of the name. The
nominative is the one that is said to be a name principally, for the imposition
of the name to signify something was made through it. Oblique expressions of
the kind cited are called cases of the name because they fall away from the
nominative as a kind of source of their declension. On the other hand, the
nominative, because it does not fall away, is said to be erect. The Stoics held
that even the nominatives were cases (with which the grammarians agree),
because they fall, i.e., proceed from the interior conception of the mind; and
they said they were also called erect because nothing prevents a thing from
falling in such a way that it stands erect, as when a pen falls and is fixed in
wood. Aquinas lib. 1 l. 4 n. 15Deinde cum dicit: ratio autem eius etc.,
ostendit consequenter quomodo se habeant obliqui casus ad nomen; et dicit quod
ratio, quam significat nomen, est eadem et in aliis, scilicet casibus nominis;
sed in hoc est differentia quod nomen adiunctum cum hoc verbo est vel erit vel
fuit semper significat verum vel falsum: quod non contingit in obliquis. Signanter
autem inducit exemplum de verbo substantivo: quia sunt quaedam alia verba,
scilicet impersonalia, quae cum obliquis significant verum vel falsum; ut cum
dicitur, poenitet Socratem, quia actus verbi intelligitur ferri super obliquum;
ac si diceretur, poenitentia habet Socratem. Then he says, The definition of
these is the same in all other respects as that of the name itself, etc. Here
Aristotle shows how oblique cases are related to the name. The definition, as
it signifies the name, is the same in the others, namely, in the cases of the
name. But they differ in this respect: the name joined to the verb "is” or
"will be” or "has been” always signifies the true or false; in
oblique cases this is not so. It is significant that the substantive verb is
the one he uses as an example, for there are other verbs, i.e., impersonal
verbs, that do signify the true or false when joined with a name in an oblique
case, as in "It grieves Socrates,” because the act of the verb is
understood to be carried over to the oblique cases, as though what were said
were, "Grief possesses Socrates.” Aquinas lib. 1 l. 4 n. 16Sed contra: si
nomen infinitum et casus non sunt nomina, inconvenienter data est praemissa
nominis definitio, quae istis convenit. Sed dicendum, secundum Ammonium, quod
supra communius definit nomen, postmodum vero significationem nominis arctat
subtrahendo haec a nomine. Vel dicendum quod praemissa definitio non
simpliciter convenit his: nomen enim infinitum nihil determinatum significat,
neque casus nominis significat secundum primum placitum instituentis, ut dictum
est. However, an objection could be made against Aristotle’s position in this
portion of his text. If the infinite name and the cases of the name are not
names, then the definition of the name (which belongs to these) is not
consistently presented. There are two ways of answering this objection. We
could say, as Ammonius does, that Aristotle defines the name broadly, and
afterward limits the signification of the name by subtracting these from it.
Or, we could say that the definition Aristotle has given does not belong to
these absolutely, since the infinite name signifies nothing determinate, and
the cases of the name do not signify according to the first intent of the one
instituting the name, as has been said. V. 1. Postquam
philosophus determinavit de nomine: hic determinat de verbo. Et circa hoc tria
facit: primo, definit verbum; secundo, excludit quaedam a ratione verbi; ibi:
non currit autem, et non laborat etc.; tertio, ostendit convenientiam verbi ad
nomen; ibi: ipsa quidem secundum se dicta verba, et cetera. Circa
primum duo facit: primo, ponit definitionem verbi; secundo exponit eam; ibi:
dico autem quoniam consignificat et cetera. After determining
the nature of the name the Philosopher now determines the nature of the verb.
First he defines the verb; secondly, he excludes certain forms of verbs from
the definition, where he says, "Non-matures” and "non-declines” I do
not call verbs, etc.; finally, he shows in what the verb and name agree where
he says, Verbs in themselves, said alone, are names, etc. First, then, he
defines the verb and immediately begins to explain the definition where he
says, I mean by "signifies with time,” etc. 2 Est autem considerandum quod
Aristoteles, brevitati studens, non ponit in definitione verbi ea quae sunt
nomini et verbo communia, relinquens ea intellectui legentis ex his quae
dixerat in definitione nominis. Ponit autem tres particulas in definitione
verbi: quarum prima distinguit verbum a nomine, in hoc scilicet quod dicit quod
consignificat tempus. Dictum est enim in definitione nominis quod nomen
significat sine tempore. Secunda vero particula est, per quam distinguitur
verbum ab oratione, scilicet cum dicitur: cuius pars nihil extra significat. In
order to be brief, Aristotle does not give what is common to the name and the
verb in the definition of the verb, but leaves this for the reader to
understand from the definition of the name. He posits three elements in the
definition of the verb. The first of these distinguishes the verb from the
name, for the verb signifies with time, the name without time, as was stated in
its definition. The second element, no part of which signifies separately,
distinguishes the verb from speech. 3 Sed cum hoc etiam positum sit in
definitione nominis, videtur hoc debuisse praetermitti, sicut et quod dictum
est, vox significativa ad placitum. Ad quod respondet Ammonius quod in
definitione nominis hoc positum est, ut distinguatur nomen ab orationibus, quae
componuntur ex nominibus; ut cum dicitur, homo est animal. Quia vero sunt etiam
quaedam orationes quae componuntur ex verbis; ut cum dicitur, ambulare est
moveri, ut ab his distinguatur verbum, oportuit hoc etiam in definitione verbi
iterari. Potest etiam aliter dici quod quia verbum importat compositionem, in
qua perficitur oratio verum vel falsum significans, maiorem convenientiam
videbatur verbum habere cum oratione, quasi quaedam pars formalis ipsius, quam
nomen, quod est quaedam pars materialis et subiectiva orationis; et ideo oportuit
iterari. This second element was also given in the definition of the name and
therefore it seems that this second element along with vocal sound significant
by convention, should have been omitted. Ammonius says in reply to this that
Aristotle posited this in the definition of the name to distinguish it from
speech which is composed of names, as in "Man is an animal”; but speech
may also be composed of verbs, as in "To walk is to move”; therefore, this
also bad to be repeated in the definition of the verb to distinguish it from
speech. We might also say that since the verb introduces the composition which
brings about speech signifying truth or falsity, the verb seems to be more like
speech (being a certain formal part of it) than the name which is a material
and subjective part of it; therefore this had to be repeated. 4 Tertia vero
particula est, per quam distinguitur verbum non solum a nomine, sed etiam a
participio quod significat cum tempore; unde dicit: et est semper eorum, quae
de altero praedicantur nota, idest signum: quia scilicet nomina et participia
possunt poni ex parte subiecti et praedicati, sed verbum semper est ex parte
praedicati. The third element distinguishes the verb not only from the name,
but also from the participle, which also signifies with time. He makes this
distinction when he says, and it is a sign of something said of something else,
i.e., names and participles can be posited on the part of the subject and the
predicate, but the verb is always posited on the part of the predicate. 5 Sed
hoc videtur habere instantiam in verbis infinitivi modi, quae interdum ponuntur
ex parte subiecti; ut cum dicitur, ambulare est moveri. Sed dicendum est quod
verba infinitivi modi, quando in subiecto ponuntur, habent vim nominis: unde et
in Graeco et in vulgari Latina locutione suscipiunt additionem articulorum
sicut et nomina. Cuius ratio est quia proprium nominis est, ut significet
rem aliquam quasi per se existentem; proprium autem verbi est, ut significet
actionem vel passionem. Potest autem actio significari tripliciter: uno modo,
per se in abstracto, velut quaedam res, et sic significatur per nomen; ut cum
dicitur actio, passio, ambulatio, cursus et similia; alio modo, per modum
actionis, ut scilicet est egrediens a substantia et inhaerens ei ut subiecto,
et sic significatur per verba aliorum modorum, quae attribuuntur praedicatis.
Sed quia etiam ipse processus vel inhaerentia actionis potest apprehendi ab
intellectu et significari ut res quaedam, inde est quod ipsa verba infinitivi modi,
quae significant ipsam inhaerentiam actionis ad subiectum, possunt accipi ut
verba, ratione concretionis, et ut nomina prout significant quasi res quasdam. But it seems that verbs are used as subjects. The verb in the infinitive
mode is an instance of this, as in the example, "To walk is to be moving.”
Verbs of the infinitive mode, however, have the force of names when they are
used as subjects. (Hence in both Greek and ordinary Latin usage articles are
added to them as in the case of names.) The reason for this is that it is
proper to the name to signify something as existing per se, but proper to the
verb to signify action or passion. Now there are three ways of signifying
action or passion. It can be signified per se, as a certain thing in the
abstract and is thus signified by a name such as "action,” "passion,”
"walking,” "running,” and so on. It can also be signified in the mode
of an action, i.e., as proceeding from a substance and inhering in it as in a
subject; in this way action or passion is signified by the verbs of the
different modes attributed to predicates. Finally—and this is the third way in
which action or passion can be signified—the very process or inherence of
action can be apprehended by the intellect and signified as a thing. Verbs of
the infinitive mode signify such inherence of action in a subject and hence can
be taken as verbs by reason of concretion, and as names inasmuch as they
signify as things. 6 Potest etiam obiici de hoc quod etiam verba aliorum
modorum videntur aliquando in subiecto poni; ut cum dicitur, curro est verbum.
Sed dicendum est quod in tali locutione, hoc verbum curro, non sumitur
formaliter, secundum quod eius significatio refertur ad rem, sed secundum quod
materialiter significat ipsam vocem, quae accipitur ut res quaedam. Et ideo tam
verba, quam omnes orationis partes, quando ponuntur materialiter, sumuntur in
vi nominum. On this point the objection may also be raised that verbs of other
modes sometimes seem to be posited as subjects; for example when we say,
"‘Matures’is a verb.” In such a statement, however, the verb
"matures” is not taken formally according as its signification is referred
to a thing, but as it signifies the vocal sound itself materially, which vocal
sound is taken as a thing. When posited in this way, i.e., materially, verbs
and all parts of speech are taken with the force of names. 7 Deinde cum dicit: dico vero quoniam
consignificat etc., exponit definitionem positam. Et primo, quantum ad hoc quod
dixerat quod consignificat tempus; secundo, quantum ad hoc quod dixerat quod
est nota eorum quae de altero praedicantur, cum dicit: et semper est et cetera.
Secundam autem particulam, scilicet: cuius nulla pars
extra significat, non exponit, quia supra exposita est in tractatu nominis.
Exponit ergo primum quod verbum consignificat tempus, per exemplum; quia
videlicet cursus, quia significat actionem non per modum actionis, sed per
modum rei per se existentis, non consignificat tempus, eo quod est nomen. Curro
vero cum sit verbum significans actionem, consignificat tempus, quia proprium
est motus tempore mensurari; actiones autem nobis notae sunt in tempore. Dictum
est autem supra quod consignificare tempus est significare aliquid in tempore
mensuratum. Unde aliud est significare tempus principaliter, ut rem quamdam,
quod potest nomini convenire, aliud autem est significare cum tempore, quod non
convenit nomini, sed verbo. Then he says, I mean by
"signifies with time” that "maturity,” for example, is a name, but
"matures” is a verb, etc.”’ With this he begins to explain the definition
of the verb: first in regard to signifies with time; secondly, in regard to the
verb being a sign of something said of something else. He does not explain the
second part, no part of which signifies separately, because an explanation of
it has already been made in connection with the name. First, he shows by an
example that the verb signifies with time. "Maturity,” for example,
because it signifies action, not in the mode of action but. in the mode of a thing
existing per se, does not signify with time, for it is a name. But
"matures,” since it is a verb signifying action, signifies with time,
because to be measured by time is proper to motion; moreover, actions are known
by us in time. We have already mentioned that to signify with time is to
signify something measured in time. Hence it is one thing to signify time
principally, as a thing, which is appropriate to the name; however, it is
another thing to signify with time, which is not proper to the name but to the
verb. 8 Deinde cum dicit: et est semper etc., exponit aliam
particulam. Ubi notandum est quod quia subiectum enunciationis significatur ut
cui inhaeret aliquid, cum verbum significet actionem per modum actionis, de
cuius ratione est ut inhaereat, semper ponitur ex parte praedicati, nunquam
autem ex parte subiecti, nisi sumatur in vi nominis, ut dictum est. Dicitur
ergo verbum semper esse nota eorum quae dicuntur de altero: tum quia verbum
semper significat id, quod praedicatur; tum quia in omni praedicatione oportet
esse verbum, eo quod verbum importat compositionem, qua praedicatum componitur
subiecto. Then he says, Moreover, a verb is always a sign of
something that belongs to something, i.e., of something present in a subject.
Here he explains the last part of the definition of the verb. It should be
noted first that the subject of an enunciation signifies as that in which
something inheres. Hence, when the verb signifies action through the mode of
action (the nature of which is to inhere) it is always posited on the part of
the predicate and never on the part of the subject—unless it is taken with the
force of a name, as was said. The verb, therefore, is always said to be a sign
of something said of another, and this not only because the verb always signifies
that which is predicated but also because there must be a verb in every
predication, for the verb introduces the composition by which the predicate is
united with the subject. Aquinas lib. 1 l. 5 n. 9Sed dubium videtur quod
subditur: ut eorum quae de subiecto vel in subiecto sunt. Videtur enim aliquid
dici ut de subiecto, quod essentialiter praedicatur; ut, homo est animal; in
subiecto autem, sicut accidens de subiecto praedicatur; ut, homo est albus. Si
ergo verba significant actionem vel passionem, quae sunt accidentia, consequens
est ut semper significent ea, quae dicuntur ut in subiecto. Frustra igitur
dicitur in subiecto vel de subiecto. Et ad hoc dicit Boethius quod utrumque ad
idem pertinet. Accidens enim et de subiecto praedicatur, et in subiecto est.
Sed quia Aristoteles disiunctione utitur, videtur aliud per utrumque
significare. Et ideo potest dici quod cum Aristoteles dicit quod, verbum semper
est nota eorum, quae de altero praedicantur, non est sic intelligendum, quasi
significata verborum sint quae praedicantur, quia cum praedicatio videatur
magis proprie ad compositionem pertinere, ipsa verba sunt quae praedicantur,
magis quam significent praedicata. Est ergo intelligendum quod verbum semper
est signum quod aliqua praedicentur, quia omnis praedicatio fit per verbum
ratione compositionis importatae, sive praedicetur aliquid essentialiter sive
accidentaliter. The last phrase of this portion of the text presents a
difficulty, namely, "of something belonging to [i.e., of] a subject or in
a subject.” For it seems that something is said of a subject when it is
predicated essentially, as in "Man is an animal”; but in a subject, when
it is an accident that is predicated of a subject, as in "Man is white.”
But if verbs signify action or passion (which are accidents), it follows that
they always signify what is in a subject. It is useless, therefore, to say
"belonging to [i.e., of] a subject or in a subject.” In answer to this
Boethius says that both pertain to the same thing, for an accident is
predicated of a subject and is also in a subject. Aristotle, however, uses a
disjunction, which seems to indicate that he means something different by each.
Therefore it could be said in reply to this that when Aristotle says the verb
is always a sign of those things that are predicated of another” it is not to
be understood as though the things signified by verbs are predicated. For
predication seems to pertain more properly to composition; therefore, the verbs
themselves are what are predicated, rather than signify predicates.” The verb,
then, is always a sign that something is being predicated because all
predication is made through the verb by reason of the composition introduced,
whether what is being predicated is predicated essentially or accidentally. Aquinas lib. 1 l. 5 n. 10Deinde cum dicit: non currit vero et non laborat
etc., excludit quaedam a ratione verbi. Et primo, verbum infinitum; secundo,
verba praeteriti temporis vel futuri; ibi: similiter autem curret vel currebat.
Dicit ergo primo quod non currit, et non laborat, non proprie dicitur verbum.
Est enim proprium verbi significare aliquid per modum actionis vel passionis;
quod praedictae dictiones non faciunt: removent enim actionem vel passionem,
potius quam aliquam determinatam actionem vel passionem significent. Sed
quamvis non proprie possint dici verbum, tamen conveniunt sibi ea quae supra
posita sunt in definitione verbi. Quorum primum est quod significat tempus,
quia significat agere et pati, quae sicut sunt in tempore, ita privatio eorum;
unde et quies tempore mensuratur, ut habetur in VI physicorum. Secundum est quod semper ponitur ex parte praedicati, sicut et verbum: et
hoc ideo, quia negatio reducitur ad genus affirmationis. Unde sicut verbum quod
significat actionem vel passionem, significat aliquid ut in altero existens,
ita praedictae dictiones significant remotionem actionis vel passionis. When he says, "Non-matures” and "non-declines” I do not call
verbs, etc., he excludes certain forms of verbs from the definition of the
verb. And first he excludes the infinite verb, then the verbs of past and
future time. "Non-matures” and "non-declines” cannot strictly
speaking be called verbs for it is proper to the verb to signify something in
the mode of action or passion. But these words remove action or passion rather
than signify a determinate action or passion. Now while they cannot properly be
called verbs, all the parts of the definition of the verb apply to them. First
of all the verb signifies time, because it signifies to act or to be acted
upon; and since these are in time so are their privations; whence rest, too, is
measured by time, as is said in VI Physicorum. Again, the infinite verb is
always posited on the part of the predicate just as the verb is; the reason is
that negation is reduced to the genus of affirmation. Hence, just as the verb,
which signifies action or passion, signifies something as existing in another,
so the foresaid words signify the remotion of action or passion. 11 Si quis
autem obiiciat: si praedictis dictionibus convenit definitio verbi; ergo sunt
verba; dicendum est quod definitio verbi supra posita datur de verbo communiter
sumpto. Huiusmodi autem dictiones negantur esse verba, quia deficiunt a
perfecta ratione verbi. Nec ante Aristotelem erat nomen positum huic generi
dictionum a verbis differentium; sed quia huiusmodi dictiones in aliquo cum
verbis conveniunt, deficiunt tamen a determinata ratione verbi, ideo vocat ea
verba infinita. Et rationem nominis assignat, quia unumquodque eorum
indifferenter potest dici de eo quod est, vel de eo quod non est. Sumitur
enim negatio apposita non in vi privationis, sed in vi simplicis negationis.
Privatio enim supponit determinatum subiectum. Differunt tamen huiusmodi verba
a verbis negativis, quia verba infinita sumuntur in vi unius dictionis, verba
vero negativa in vi duarum dictionum. Now someone might
object that if the definition of the verb applies to the above words, then they
are verbs. In answer to this it should be pointed out that the definition which
has been given of the verb is the definition of it taken commonly. Insofar as
these words fall short of the perfect notion of the verb, they are not called
verbs. Before Aristotle’s time a name bad not been imposed for a word that
differs from verbs as these do. He calls them infinite verbs because such words
agree in some things with verbs and yet fall short of the determinate notion of
the verb. The reason for the name, he says, is that an infinite verb can be
said indifferently of what is or what is not; for the adjoined negation is
taken, not with the force of privation, but with the force of simple negation
since privation supposes a determinate subject. Infinite verbs do differ from
negative verbs, however, for infinite verbs are taken with the force of one word,
negative verbs with the force of two. 12 Deinde cum dicit: similiter autem
curret etc., excludit a verbo verba praeteriti et futuri temporis; et dicit
quod sicut verba infinita non sunt simpliciter verba, ita etiam curret, quod
est futuri temporis, vel currebat, quod est praeteriti temporis, non sunt
verba, sed sunt casus verbi. Et differunt in hoc a
verbo, quia verbum consignificat praesens tempus, illa vero significant tempus
hinc et inde circumstans. Dicit autem signanter praesens tempus, et non
simpliciter praesens, ne intelligatur praesens indivisibile, quod est instans:
quia in instanti non est motus, nec actio aut passio; sed oportet accipere
praesens tempus quod mensurat actionem, quae incepit, et nondum est determinata
per actum. Recte autem ea quae consignificant tempus praeteritum vel futurum,
non sunt verba proprie dicta: cum enim verbum proprie sit quod significat agere
vel pati, hoc est proprie verbum quod significat agere vel pati in actu, quod
est agere vel pati simpliciter: sed agere vel pati in praeterito vel futuro est
secundum quid. When he says, Likewise, "has matured” and
"will mature” are not verbs, but modes of verbs, etc., he excludes verbs
of past and future time from the definition. For just as infinite verbs are not
verbs absolutely, so "will mature,” which is of future time, and "has
matured,” of past time, are not verbs. They are cases of the verb and differ
from the verb—which signifies with present time—by signifying time before and
after the present. Aristotle expressly says "present time” and not just
"present” because he does not mean here the indivisible present which is
the instant; for in the instant there is neither movement, nor action, nor
passion. Present time is to be taken as the time that measures action which has
begun and has not yet been terminated in act. Accordingly, verbs that signify
with past or future time are not verbs in the proper sense of the term, for the
verb is that which signifies to act or to be acted upon and therefore strictly
speaking signifies to act or to be acted upon in act, which is to act or to be
acted upon simply, whereas to act or to be acted upon in past or future time is
relative. 13 Dicuntur etiam verba praeteriti vel futuri temporis rationabiliter
casus verbi, quod consignificat praesens tempus; quia praeteritum vel futurum
dicitur per respectum ad praesens. Est enim praeteritum quod fuit praesens,
futurum autem quod erit praesens. It is with reason that verbs of past or
future time are called cases of the verb signifying with present time, for past
or future are said with respect to the present, the past being that which was
present, the future, that which will be present. Aquinas lib. 1 l. 5 n. 14Cum
autem declinatio verbi varietur per modos, tempora, numeros et personas,
variatio quae fit per numerum et personam non constituit casus verbi: quia
talis variatio non est ex parte actionis, sed ex parte subiecti; sed variatio
quae est per modos et tempora respicit ipsam actionem, et ideo utraque
constituit casus verbi. Nam verba imperativi vel optativi modi casus dicuntur,
sicut et verba praeteriti vel futuri temporis. Sed verba indicativi modi
praesentis temporis non dicuntur casus, cuiuscumque sint personae vel numeri. Although the inflection of the verb is varied by mode, time, number, and
person, the variations that are made in number and person do not constitute
cases of the verb, the reason being that such variation is on the part of the
subject, not on the part of the action. But variation in mode and time refers
to the action itself and hence both of these constitute cases of the verb. For
verbs of the imperative or optative modes are called cases as well as verbs of
past or future time. Verbs of the indicative mode in present time, however, are
not called cases, whatever their person and number. 15 Deinde cum dicit: ipsa
itaque etc., ostendit convenientiam verborum ad nomina. Et circa hoc duo facit:
primo, proponit quod intendit; secundo, manifestat propositum; ibi: et
significant aliquid et cetera. Dicit ergo primo, quod ipsa verba secundum se
dicta sunt nomina: quod a quibusdam exponitur de verbis quae sumuntur in vi
nominis, ut dictum est, sive sint infinitivi modi; ut cum dico, currere est
moveri, sive sint alterius modi; ut cum dico, curro est verbum. Sed haec
non videtur esse intentio Aristotelis, quia ad hanc intentionem non respondent
sequentia. Et ideo aliter dicendum est quod nomen hic sumitur, prout communiter
significat quamlibet dictionem impositam ad significandum aliquam rem. Et quia
etiam ipsum agere vel pati est quaedam res, inde est quod et ipsa verba in
quantum nominant, idest significant agere vel pati, sub nominibus
comprehenduntur communiter acceptis. Nomen autem, prout a verbo distinguitur,
significat rem sub determinato modo, prout scilicet potest intelligi ut per se
existens. Unde nomina possunt subiici et praedicari. He points out the conformity between verbs and names where he says,
Verbs in themselves, said alone, are names. He proposes this first and then
manifests it. He says then, first, that verbs said by themselves are names.
Some have taken this to mean the verbs that are taken with the force of names,
either verbs of the infinitive mode, as in "To run is to be moving,” or
verbs of another mode, as in "‘Matures’ is a verb.” But this does not seem
to be what Aristotle means, for it does not correspond to what he says next.
Therefore "name” must be taken in another way here, i.e., as it commonly
signifies any word whatever that is imposed to signify a thing. Now, since to
act or to be acted upon is also a certain thing, verbs themselves as they name,
i.e., as they signify to act or to be acted upon, are comprehended under names
taken commonly. The name as distinguished from the verb signifies the thing
under a determinate mode, i.e., according as the thing can be understood as
existing per se. This is the reason names can be subjected and predicated. 6 Deinde
cum dicit: et significant aliquid etc., probat propositum. Et primo, per hoc
quod verba significant aliquid, sicut et nomina; secundo, per hoc quod non
significant verum vel falsum, sicut nec nomina; ibi: sed si est, aut non est et
cetera. Dicit
ergo primo quod in tantum dictum est quod verba sunt nomina, in quantum
significant aliquid. Et hoc probat, quia supra dictum
est quod voces significativae significant intellectus. Unde proprium vocis
significativae est quod generet aliquem intellectum in animo audientis. Et ideo
ad ostendendum quod verbum sit vox significativa, assumit quod ille, qui dicit
verbum, constituit intellectum in animo audientis. Et ad hoc manifestandum
inducit quod ille, qui audit, quiescit. He proves the
point he has just made when he says, and signify something, etc., first by
showing that verbs, like names, signify something; then by showing that, like
names, they do not signify truth or falsity when he says, for the verb is not a
sign of the being or nonbeing of a thing. He says first that verbs have been
said to be names only insofar as they signify a thing. Then he proves this: it
has already been said that significant vocal sound signifies thought; hence it
is proper to significant vocal sound to produce something understood in the
mind of the one who hears it. To show, then, that a verb is significant vocal
sound he assumes that the one who utters a verb brings about understanding in
the mind of the one who bears it. The evidence he introduces for this is that
the mind of the one who bears it is set at rest. 17 Sed hoc videtur
esse falsum: quia sola oratio perfecta facit quiescere intellectum, non autem
nomen, neque verbum si per se dicatur. Si enim dicam, homo, suspensus est
animus audientis, quid de eo dicere velim; si autem dico, currit, suspensus est
eius animus de quo dicam. Sed dicendum est quod cum duplex sit intellectus
operatio, ut supra habitum est, ille qui dicit nomen vel verbum secundum se,
constituit intellectum quantum ad primam operationem, quae est simplex
conceptio alicuius, et secundum hoc, quiescit audiens, qui in suspenso erat
antequam nomen vel verbum proferretur et eius prolatio terminaretur; non autem
constituit intellectum quantum ad secundam operationem, quae est intellectus
componentis et dividentis, ipsum verbum vel nomen per se dictum: nec quantum ad
hoc facit quiescere audientem. But what Aristotle says here
seems to be false, for it is only perfect speech that makes the intellect rest.
The name or the verb, if said by themselves, do not do this. For example, if I
say "man,” the mind of the hearer is left in suspense as to what I wish to
say about mail; and if I say "runs,” the bearer’s mind is left in suspense
as to whom I am speaking of. It should be said in answer to this objection that
the operation of the intellect is twofold, as was said above, and therefore the
one who utters a name or a verb by itself, determines the intellect with respect
to the first operation, which is the simple conception of something. It is in
relation to this that the one hearing, whose mind was undetermined before the
name or the verb was being uttered and its utterance terminated, is set at
rest. Neither the name nor the verb said by itself, however, determines the
intellect in respect to the second operation, which is the operation of the
intellect composing and dividing; nor do the verb or the name said alone set
the hearer’s mind at rest in respect to this operation. 18 Et ideo statim subdit: sed si est, aut non est, nondum significat, idest
nondum significat aliquid per modum compositionis et divisionis, aut veri vel
falsi. Et hoc est secundum, quod probare intendit. Probat autem consequenter
per illa verba, quae maxime videntur significare veritatem vel falsitatem,
scilicet ipsum verbum quod est esse, et verbum infinitum quod est non esse;
quorum neutrum per se dictum est significativum veritatis vel falsitatis in re;
unde multo minus alia. Vel potest intelligi hoc generaliter dici de omnibus
verbis. Quia enim dixerat quod verbum non significat si est res vel non est,
hoc consequenter manifestat, quia nullum verbum est significativum esse rei vel
non esse, idest quod res sit vel non sit. Quamvis enim omne verbum finitum implicet
esse, quia currere est currentem esse, et omne verbum infinitum implicet non
esse, quia non currere est non currentem esse; tamen nullum verbum significat
hoc totum, scilicet rem esse vel non esse. Aristotle
therefore immediately adds, but they do not yet signify whether a thing is or
is not, i.e., they do not yet signify something by way of composition and
division, or by way of truth or falsity. This is the second thing he intends to
prove, and he proves it by the verbs that especially seem to signify truth or
falsity, namely the verb to be and the infinite verb to non-be, neither of
which, said by itself, signifies real truth or falsity; much less so any other
verbs. This could also be understood in a more general way, i.e., that here he
is speaking of all verbs; for he says that the verb does not signify whether a
thing is or is not; he manifests this further, therefore, by saying that no
verb is significative of a thing’s being or non-being, i.e., that a thing is or
is not. For although every finite verb implies being, for "to run” is
"to be running,” and every infinite verb implies nonbeing, for "to
non-run” is "to be non-running,” nevertheless no verb signifies the whole,
i.e., a thing is or a thing is not. 19 Et hoc consequenter probat per id, de quo
magis videtur cum subdit: nec si hoc ipsum est purum dixeris, ipsum quidem
nihil est. Ubi notandum est quod in Graeco habetur: neque si ens
ipsum nudum dixeris, ipsum quidem nihil est. Ad probandum enim quod verba non
significant rem esse vel non esse, assumpsit id quod est fons et origo ipsius
esse, scilicet ipsum ens, de quo dicit quod nihil est (ut Alexander exponit),
quia ens aequivoce dicitur de decem praedicamentis; omne autem aequivocum per
se positum nihil significat, nisi aliquid addatur quod determinet eius
significationem; unde nec ipsum est per se dictum significat quod est vel non
est. Sed haec expositio non videtur conveniens, tum quia ens non dicitur
proprie aequivoce, sed secundum prius et posterius; unde simpliciter dictum
intelligitur de eo, quod per prius dicitur: tum etiam, quia dictio aequivoca
non nihil significat, sed multa significat; et quandoque hoc, quandoque illud
per ipsam accipitur: tum etiam, quia talis expositio non multum facit ad
intentionem praesentem. Unde Porphyrius aliter exposuit quod hoc ipsum ens non
significat naturam alicuius rei, sicut hoc nomen homo vel sapiens, sed solum
designat quamdam coniunctionem; unde subdit quod consignificat quamdam
compositionem, quam sine compositis non est intelligere. Sed neque hoc
convenienter videtur dici: quia si non significaret aliquam rem, sed solum
coniunctionem, non esset neque nomen, neque verbum, sicut nec praepositiones
aut coniunctiones. Et ideo aliter exponendum est, sicut Ammonius exponit, quod
ipsum ens nihil est, idest non significat verum vel falsum. Et rationem huius
assignat, cum subdit: consignificat autem quamdam compositionem. Nec accipitur
hic, ut ipse dicit, consignificat, sicut cum dicebatur quod verbum
consignificat tempus, sed consignificat, idest cum alio significat, scilicet
alii adiunctum compositionem significat, quae non potest intelligi sine
extremis compositionis. Sed quia hoc commune est omnibus nominibus et verbis,
non videtur haec expositio esse secundum intentionem Aristotelis, qui assumpsit
ipsum ens quasi quoddam speciale. He proves this
point from something in which it will be clearer when he adds, Nor would it be
a sign of the being or nonbeing of a thing if you were to say "is” alone,
for it is nothing. It should be noted that the Greek text has the word
"being” in place of "is” here. In order to prove that verbs do not
signify that a thing is or is not, he takes the source and origin of to be
[esse], i.e., being [ens] itself, of which he says, it is nothing. Alexander
explains this passage in the following way: Aristotle says being itself is
nothing because "being” [ens] is said equivocally of the ten predicaments;
now an equivocal name used by itself signifies nothing unless something is
added to determine its signification; hence, "is” [est] said by itself
does not signify what is or is not. But this explanation is not appropriate for
this text. In the first place "being” is not, strictly speaking, said
equivocally but according to the prior and posterior. Consequently, said absolutely,
it is understood of that of which it is said primarily. Secondly, an equivocal
word does not signify nothing, but many things, sometimes being taken for one,
sometimes for another. Thirdly, such an explanation does not have much
application here. Porphyry explains this passage in another way. He says that
"being” [ens] itself does not signify the nature of a thing as the name
"man” or "wise” do, but only designates a certain conjunction and
this is why Aristotle adds, it signifies with a composition, which cannot be
conceived apart from the things composing it. This explanation does not seem to
be consistent with the text either, for if "being” itself does not signify
a thing, but only a conjunction, it, like prepositions and conjunctions, is
neither a name nor a verb. Therefore Ammonius thought this should be explained
in another way. He says "being itself is nothing” means that it does not
signify truth or falsity. And the reason for this is given when Aristotle says,
it signifies with a composition. The "signifies with,” according to
Ammonius, does not mean what it does when it is said that the verb signifies
with time; "signifies with,” means here signifies with something, i.e.,
joined to another it signifies composition, which cannot be understood without the
extremes of the composition. But this explanation does not seem to be in
accordance with the intention of Aristotle, for it is common to all names and
verbs not to signify truth or falsity, whereas Aristotle takes "being”
here as though it were something special. Aquinas lib. 1 l. 5 n. 20 Et ideo ut
magis sequamur verba Aristotelis considerandum est quod ipse dixerat quod
verbum non significat rem esse vel non esse, sed nec ipsum ens significat rem
esse vel non esse. Et hoc est quod dicit, nihil est,
idest non significat aliquid esse. Etenim hoc maxime videbatur de hoc quod dico
ens: quia ens nihil est aliud quam quod est. Et sic videtur et rem significare,
per hoc quod dico quod et esse, per hoc quod dico est. Et si quidem haec dictio
ens significaret esse principaliter, sicut significat rem quae habet esse,
procul dubio significaret aliquid esse. Sed ipsam compositionem, quae
importatur in hoc quod dico est, non principaliter significat, sed
consignificat eam in quantum significat rem habentem esse. Unde talis
consignificatio compositionis non sufficit ad veritatem vel falsitatem: quia
compositio, in qua consistit veritas et falsitas, non potest intelligi, nisi
secundum quod innectit extrema compositionis. Therefore in
order to understand what Aristotle is saying we should note that he has just
said that the verb does not signify that a thing exists or does not exist [rem
esse vel non esse]; nor does "being” [ens] signify that a thing exists or
does not exist. This is what he means when he says, it is nothing, i.e., it
does not signify that a thing exists. This is indeed most clearly seen in
saying "being” [ens], because being is nothing other than that which is.
And thus we see that it signifies both a thing, when I say "that which,”
and existence [esse] when I say "is” [est]. If the word "being” [ens]
as signifying a thing having existence were to signify existence [esse]
principally, without a doubt it would signify that a thing exists. But the word
"being” [ens] does not principally signify the composition that is implied
in saying "is” [est]; rather, it signifies with composition inasmuch as it
signifies the thing having existence. Such signifying with composition is not
sufficient for truth or falsity; for the composition in which truth and falsity
consists cannot be understood unless it connects the extremes of a composition.
21 Si vero dicatur, nec ipsum esse, ut libri nostri habent, planior est sensus.
Quod enim nullum verbum significat rem esse vel non esse, probat per hoc verbum
est, quod secundum se dictum, non significat aliquid esse, licet significet
esse. Et quia hoc ipsum esse videtur compositio quaedam, et ita hoc verbum est,
quod significat esse, potest videri significare compositionem, in qua sit verum
vel falsum; ad hoc excludendum subdit quod illa compositio, quam significat hoc
verbum est, non potest intelligi sine componentibus: quia dependet eius
intellectus ab extremis, quae si non apponantur, non est perfectus intellectus
compositionis, ut possit in ea esse verum, vel falsum. If in place of what
Aristotle says we say nor would "to be” itself [nec ipsum esse], as it is
in our texts, the meaning is clearer. For Aristotle proves through the verb
"is” [est] that no verb signifies that a thing exists or does not exist,
since "is” said by itself does not signify that a thing exists, although
it signifies existence. And because to be itself seems to be a kind of
composition, so also the verb "is” [est], which signifies to be, can seem
to signify the composition in which there is truth or falsity. To exclude this
Aristotle adds that the composition which the verb "is” signifies cannot
be understood without the composing things. The reason for this is that an
understanding of the composition which "is” signifies depends on the
extremes, and unless they are added, understanding of the composition is not
complete and hence cannot be true or false. 22 Ideo autem dicit quod hoc verbum
est consignificat compositionem, quia non eam principaliter significat, sed ex
consequenti; significat enim primo illud quod cadit in intellectu per modum
actualitatis absolute: nam est, simpliciter dictum, significat in actu esse; et
ideo significat per modum verbi. Quia vero actualitas, quam principaliter
significat hoc verbum est, est communiter actualitas omnis formae, vel actus
substantialis vel accidentalis, inde est quod cum volumus significare
quamcumque formam vel actum actualiter inesse alicui subiecto, significamus
illud per hoc verbum est, vel simpliciter vel secundum quid: simpliciter quidem
secundum praesens tempus; secundum quid autem secundum alia tempora. Et ideo ex
consequenti hoc verbum est significat compositionem. Therefore he says that the
verb "is” signifies with composition; for it does not signify composition
principally but consequently. it primarily signifies that which is perceived in
the mode of actuality absolutely; for "is” said simply, signifies to be in
act, and therefore signifies in the mode of a verb. However, the actuality
which the verb "is” principally signifies is the actuality of every form
commonly, whether substantial or accidental. Hence, when we wish to signify
that any form or act is actually in some subject we signify it through the verb
"is,” either absolutely or relatively; absolutely, according to present
time, relatively, according to other times; and for this reason the verb
"is” signifies composition, not principally, but consequently. VI. 1. Postquam philosophus determinavit de nomine et de verbo, quae sunt
principia materialia enunciationis, utpote partes eius existentes; nunc
determinat de oratione, quae est principium formale enunciationis, utpote genus
eius existens. Et circa hoc tria facit: primo enim, proponit definitionem
orationis; secundo, exponit eam; ibi: dico autem ut homo etc.; tertio, excludit
errorem; ibi: est autem oratio omnis et cetera. Having
established and explained the definition of the name and the verb, which are
the material principles of the enunciation inasmuch as they are its parts, the
Philosopher now determines and explains what speech is, which is the formal
principle of the enunciation inasmuch as it is its genus. First he proposes the
definition of speech; then he explains it where he says, Let me explain. The
word "animal” signifies something, etc.; finally, he excludes an error
where he says, But all speech is significant—not just as an instrument, however,
etc. 2 Circa primum considerandum est
quod philosophus in definitione orationis primo ponit illud in quo oratio
convenit cum nomine et verbo, cum dicit: oratio est vox significativa, quod
etiam posuit in definitione nominis, et probavit de verbo quod aliquid
significet. Non autem posuit in eius definitione, quia supponebat ex eo quod
positum erat in definitione nominis, studens brevitati, ne idem frequenter
iteraret. Iterat tamen hoc in definitione orationis, quia significatio
orationis differt a significatione nominis et verbi, quia nomen vel verbum
significat simplicem intellectum, oratio vero significat intellectum
compositum. In defining speech the Philosopher first states what it has in common
with the name and verb where he says, Speech is significant vocal sound. This
was posited in the definition of the name but not repeated in the case of the
verb, because it was supposed from the definition of the name. This was done
for the sake of brevity and to avoid repetition; but subsequently he did prove
that the verb signifies something. He repeats this, however, in the definition
of speech because the signification of speech differs from that of the name and
the verb; for the name and the verb signify simple thought, whereas speech
signifies composite thought. 3 Secundo autem ponit id, in quo oratio differt a
nomine et verbo, cum dicit: cuius partium aliquid significativum est separatim.
Supra enim dictum est quod pars nominis non significat
aliquid per se separatum, sed solum quod est coniunctum ex duabus partibus.
Signanter autem non dicit: cuius pars est significativa aliquid separata, sed
cuius aliquid partium est significativum, propter negationes et alia
syncategoremata, quae secundum se non significant aliquid absolutum, sed solum
habitudinem unius ad alterum. Sed quia duplex est significatio vocis,
una quae refertur ad intellectum compositum, alia quae refertur ad intellectum
simplicem; prima significatio competit orationi, secunda non competit orationi,
sed parti orationis. Unde subdit: ut dictio, non ut
affirmatio. Quasi dicat: pars orationis est significativa, sicut dictio
significat, puta ut nomen et verbum, non sicut affirmatio, quae componitur ex
nomine et verbo. Facit autem mentionem solum de affirmatione et non de
negatione, quia negatio secundum vocem superaddit affirmationi; unde si pars
orationis propter sui simplicitatem non significat aliquid, ut affirmatio,
multo minus ut negatio. Secondly, he posits what differentiates speech from
the name and verb when he says, of which some of the parts are significant
separately; for a part of a name taken separately does not signify anything per
se, except in the case of a name composed of two parts, as he said above. Note
that he says, of which some of the parts are significant, and not, a part of
which is significant separately; this is to exclude negations and the other
words used to unite categorical words, which do not in themselves signify
something absolutely, but only the relationship of one thing to another. Then
because the signification of vocal sound is twofold, one being referred to
composite thought, the other to simple thought (the first belonging to speech,
the second, not to speech but to a part of speech), he adds, as words but not
as an affirmation. What he means is that a part of speech signifies in the way
a word signifies, a name or a verb, for instance; it does not signify in the
way an affirmation signifies, which is composed of a name and a verb. He only
mentions affirmation because negation adds something to affirmation as far as
vocal sound is concerned for if a part of speech, since it is simple, does not
signify as an affirmation, it will not signify as a negation. 4 Sed contra hanc definitionem Aspasius obiicit quod videtur non omnibus
partibus orationis convenire. Sunt enim quaedam orationes, quarum partes
significant aliquid ut affirmatio; ut puta, si sol lucet super terram, dies
est; et sic de multis. Et ad hoc respondet Porphyrius quod in quocumque genere
invenitur prius et posterius, debet definiri id quod prius est. Sicut cum datur
definitio alicuius speciei, puta hominis, intelligitur definitio de eo quod est
in actu, non de eo quod est in potentia; et ideo quia in genere orationis prius
est oratio simplex, inde est quod Aristoteles prius definivit orationem
simplicem. Vel potest dici, secundum Alexandrum et Ammonium, quod hic definitur
oratio in communi. Unde debet poni in hac definitione id quod est commune
orationi simplici et compositae. Habere autem partes significantes aliquid ut
affirmatio, competit soli orationi, compositae; sed habere partes significantes
aliquid per modum dictionis, et non per modum affirmationis, est commune
orationi simplici et compositae. Et ideo hoc debuit poni in definitione orationis.
Et secundum hoc non debet intelligi esse de ratione orationis quod pars eius
non sit affirmatio: sed quia de ratione orationis est quod pars eius sit
aliquid quod significat per modum dictionis, et non per modum affirmationis. Et
in idem redit solutio Porphyrii quantum ad sensum, licet quantum ad verba
parumper differat. Quia enim Aristoteles frequenter ponit dicere pro affirmare,
ne dictio pro affirmatione sumatur, subdit quod pars orationis significat ut
dictio, et addit non ut affirmatio: quasi diceret, secundum sensum Porphyrii,
non accipiatur nunc dictio secundum quod idem est quod affirmatio. Philosophus
autem, qui dicitur Ioannes grammaticus, voluit quod haec definitio orationis
daretur solum de oratione perfecta, eo quod partes non videntur esse nisi
alicuius perfecti, sicut omnes partes domus referuntur ad domum: et ideo
secundum ipsum sola oratio perfecta habet partes significativas. Sed tamen hic
decipiebatur, quia quamvis omnes partes referantur principaliter ad totum
perfectum, quaedam tamen partes referuntur ad ipsum immediate, sicut paries et
tectum ad domum, et membra organica ad animal: quaedam vero mediantibus
partibus principalibus quarum sunt partes; sicut lapides referuntur ad domum
mediante pariete; nervi autem et ossa ad animal mediantibus membris organicis,
scilicet manu et pede et huiusmodi. Sic ergo omnes partes orationis
principaliter referuntur ad orationem perfectam, cuius pars est oratio
imperfecta, quae etiam ipsa habet partes significantes. Unde ista definitio convenit tam orationi perfectae, quam imperfectae. Aspasius
objects to this definition because it does not seem to belong to all parts of
speech. There is a kind of speech he says, in which some of the parts signify
as an affirmation; for instance, "If the sun shines over the earth, it is
day,” and so in many other examples. Porphyry says in reply to this objection
that in whatever genus there is something prior and posterior, it is the prior
thing that has to be defined. For example, when we give the definition of a species—say,
of man—the definition is understood of that which is in act, not of that which
is in potency. Since, then, in the genus of speech, simple speech is prior,
Aristotle defines it first. Or, we can answer the objection in the way
Alexander and Ammonious do. They say that speech is defined here commonly.
Hence what is common to simple and composite speech ought to be stated in the
definition. Now to have parts signifying something as an affirmation belongs
only to composite speech, but to have parts signifying something in the mode of
a word and not in the mode of an affirmation is common to simple and composite
speech. Therefore this had to be posited in the definition of speech. We should
not conclude, however, that it is of the nature of speech that its part not be
an affirmation, but rather that it is of the nature of speech that its parts be
something that signify in the manner of words and not in the manner of an
affirmation. Porphyry’s solution reduces to the same thing as far as meaning is
concerned, although it is a little different verbally. Aristotle frequently
uses "to say” for "to affirm,” and hence to prevent "word” from
being taken as "affirmation” when he says that a part of speech signifies
as a word, he immediately adds, not as an affirmation, meaning—according to
Porphyry’s view—"word” is not taken here in the sense in which it is the
same as "affirmation.” A philosopher called John the Grammarian thought
that this definition could only apply to perfect speech because there only seem
to be parts in the case of something perfect, or complete; for example, a house
to which all of the parts are referred. Therefore only perfect speech has
significant parts. He was in error on this point, however, for while it is true
that all the parts are referred principally to the perfect, or complete whole,
some parts are referred to it immediately, for example, the walls and roof to a
house and organic members to an animal; others, however, are referred to it
through the principal parts of which they are parts; stones, for example, to
the house by the mediate wall, and nerves and bones to the animal by the
mediate organic members like the hand and the foot, etc. In the case of speech,
therefore, all of the parts are principally referred to perfect speech, a part
of which is imperfect speech, which also has significant parts. Hence this
definition belongs both to perfect and to imperfect speech. Aquinas lib. 1 l. 6
n. 5Deinde cum dicit: dico autem ut homo etc., exponit propositam definitionem.
Et primo, manifestat verum esse quod dicitur; secundo, excludit falsum
intellectum; ibi: sed non una hominis syllaba et cetera. Exponit ergo quod
dixerat aliquid partium orationis esse significativum, sicut hoc nomen homo,
quod est pars orationis, significat aliquid, sed non significat ut affirmatio
aut negatio, quia non significat esse vel non esse. Et hoc dico non in
actu, sed solum in potentia. Potest enim aliquid addi, per cuius additionem fit
affirmatio vel negatio, scilicet si addatur ei verbum. When he says, Let me explain. The word "animal” signifies
something, etc., he elucidates the definition. First he shows that what he says
is true; secondly, he excludes a false understanding of it where he says, But
one syllable of "animal” does not signify anything, etc. He explains that
when he says some parts of speech are significant, he means that some of the
parts signify something in the way the name "animal,” which is a part of
speech, signifies something and yet does not signify as an affirmation or
negation, because it does not signify to be or not to be. By this I mean it
does not signify affirmation or negation in act, but only in potency; for it is
possible to add something that will make it an affirmation or negation, i.e., a
verb. 6 Deinde cum dicit: sed non una hominis etc., excludit
falsum intellectum. Et posset hoc referri ad immediate dictum, ut sit
sensus quod nomen erit affirmatio vel negatio, si quid ei addatur, sed non si
addatur ei una nominis syllaba. Sed quia huic sensui non conveniunt verba
sequentia, oportet quod referatur ad id, quod supra dictum est in definitione
orationis, scilicet quod aliquid partium eius sit significativum separatim. Sed quia pars alicuius totius dicitur proprie illud, quod immediate venit
ad constitutionem totius, non autem pars partis; ideo hoc intelligendum est de
partibus ex quibus immediate constituitur oratio, scilicet de nomine et verbo,
non autem de partibus nominis vel verbi, quae sunt syllabae vel litterae. Et
ideo dicitur quod pars orationis est significativa separata, non tamen talis
pars, quae est una nominis syllaba. Et hoc manifestat in syllabis, quae
quandoque possunt esse dictiones per se significantes: sicut hoc quod dico rex,
quandoque est una dictio per se significans; in quantum vero accipitur ut una
quaedam syllaba huius nominis sorex, soricis, non significat aliquid per se,
sed est vox sola. Dictio enim quaedam est composita ex pluribus vocibus, tamen
in significando habet simplicitatem, in quantum scilicet significat simplicem
intellectum. Et ideo in quantum est vox composita, potest habere partem quae
sit vox, inquantum autem est simplex in significando, non potest habere partem
significantem. Unde syllabae quidem sunt voces, sed non sunt voces per se
significantes. Sciendum tamen quod in nominibus compositis, quae imponuntur ad
significandum rem simplicem ex aliquo intellectu composito, partes secundum
apparentiam aliquid significant, licet non secundum veritatem. Et ideo subdit
quod in duplicibus, idest in nominibus compositis, syllabae quae possunt esse dictiones,
in compositione nominis venientes, significant aliquid, scilicet in ipso
composito et secundum quod sunt dictiones; non autem significant aliquid
secundum se, prout sunt huiusmodi nominis partes, sed eo modo, sicut supra
dictum est. He excludes a false understanding of what has been
said by his next statement. But one syllable of "animal” does not signify
anything. This could be referred to what has just been said and the meaning
would be that the name will be an affirmation or negation if something is added
to it, but not if what is added is one syllable of a name. However, what he
says next is not compatible with this meaning and therefore these words should
be referred to what was stated earlier in defining speech, namely, to some
parts of which are significant separately. Now, since what is properly called a
part of a whole is that which contributes immediately to the formation of the
whole, and not that which is a part of a part, "some parts” should be
understood as the parts from which speech is immediately formed, i.e., the name
and verb, and not as parts of the name or verb, which are syllables or letters.
Hence, what is being said here is that a part of speech is significant
separately but not such a part as the syllable of a name. He manifests this by
means of syllables that sometimes can be words signifying per se. "Owl,”
for example, is sometimes one word signifying per se. When taken as a syllable
of the name "fowl,” however, it does not signify something per se but is
only a vocal sound. For a word is composed of many vocal sounds, but it has
simplicity in signifying insofar as it signifies simple thought. Hence, a word
inasmuch as it is a composite vocal sound can have a part which is a vocal
sound, but inasmuch as it is simple in signifying it cannot have a signifying
part. Whence syllables are indeed vocal sounds, but they are not vocal sounds
signifying per se. In contrast to this it should be noted that in composite
names, which are imposed to signify a simple thing from some composite
understanding, the parts appear to signify something, although according to
truth they do not. For this reason he adds that in compound words, i.e.,
composite names, the syllables may be words contributing to the composition of
a name, and therefore signify something, namely, in the composite, and
according as they are words; but as parts of this kind of name they do not
signify something per se, but in the way that has already been explained. 7 Deinde cum dicit: est autem oratio etc., excludit quemdam errorem.
Fuerunt enim aliqui dicentes quod oratio et eius partes significant
naturaliter, non ad placitum. Ad probandum autem hoc utebantur tali
ratione. Virtutis naturalis oportet esse naturalia instrumenta: quia natura non
deficit in necessariis; potentia autem interpretativa est naturalis homini;
ergo instrumenta eius sunt naturalia. Instrumentum autem eius est oratio, quia
per orationem virtus interpretativa interpretatur mentis conceptum: hoc enim
dicimus instrumentum, quo agens operatur. Ergo oratio est
aliquid naturale, non ex institutione humana significans, sed naturaliter. Then
he says, But all speech is significant—not just as an instrument, however, etc.
Here he excludes the error of those who said that speech and its parts signify
naturally rather than by convention. To prove their point they used the
following argument. The instruments of a natural power must themselves be
natural, for nature does not fail in regard to what is necessary; but the
interpretive power is natural to man; therefore, its instruments are natural.
Now the instrument of the interpretive power is speech since it is through
speech that expression is given to the conception of the mind; for we mean by
an instrument that by which an agent operates. Therefore, speech is something
natural, signifying, not from human institution, but naturally. Aquinas lib. 1
l. 6 n. 8Huic autem rationi, quae dicitur esse Platonis in Lib. qui intitulatur
Cratylus, Aristoteles obviando dicit quod omnis oratio est significativa, non
sicut instrumentum virtutis, scilicet naturalis: quia instrumenta naturalia
virtutis interpretativae sunt guttur et pulmo, quibus formatur vox, et lingua
et dentes et labia, quibus litterati ac articulati soni distinguuntur; oratio
autem et partes eius sunt sicut effectus virtutis interpretativae per
instrumenta praedicta. Sicut enim virtus motiva utitur naturalibus
instrumentis, sicut brachiis et manibus ad faciendum opera artificialia, ita
virtus interpretativa utitur gutture et aliis instrumentis naturalibus ad
faciendum orationem. Unde oratio et partes eius non
sunt res naturales, sed quidam artificiales effectus. Et ideo subdit quod
oratio significat ad placitum, idest secundum institutionem humanae rationis et
voluntatis, ut supra dictum est, sicut et omnia artificialia causantur ex
humana voluntate et ratione. Sciendum tamen quod, si virtutem interpretativam
non attribuamus virtuti motivae, sed rationi; sic non est virtus naturalis, sed
supra omnem naturam corpoream: quia intellectus non est actus alicuius
corporis, sicut probatur in III de anima. Ipsa autem ratio est, quae movet
virtutem corporalem motivam ad opera artificialia, quibus etiam ut instrumentis
utitur ratio: non sunt autem instrumenta alicuius virtutis corporalis. Et hoc
modo ratio potest etiam uti oratione et eius partibus, quasi instrumentis:
quamvis non naturaliter significent. Aristotle refutes
this argument, which is said to be that of Plato in the Cratylus, when he says
that all speech is significant, but not as an instrument of a power, that is,
of a natural power; for the natural instruments of the interpretive power are the
throat and lungs, by which vocal sound is formed, and the tongue, teeth and
lips by which letters and articulate sounds are formulated. Rather, speech and
its parts are effects of the interpretative power through the aforesaid
instruments. For just as the motive power uses natural instruments such as arms
and hands to make an artificial work, so the interpretative power uses the
throat and other natural instruments to make speech. Hence, speech and its
parts are not natural things, but certain artificial effects. This is the
reason Aristotle adds here that speech signifies by convention, i.e., according
to the ordinance of human will and reason. It should be noted, however, that if
we do not attribute the interpretative power to a motive power, but to reason,
then it is not a natural power but is beyond every corporeal nature, since
thought is not an act of the body, as is proved in III De anima [4: 429a 10].
Moreover, it is reason itself that moves the corporeal motive power to make
artificial works, which reason then uses as instruments; and thus artificial
works are not instruments of a corporeal power. Reason can also use speech and
its parts in this way, i.e., as instruments, although they do not signify
naturally. Postquam philosophus determinavit de principiis enunciationis, hic
incipit determinare de ipsa enunciatione. Et dividitur pars haec in duas: in
prima, determinat de enunciatione absolute; in secunda, de diversitate
enunciationum, quae provenit secundum ea quae simplici enunciationi adduntur;
et hoc in secundo libro; ibi: quoniam autem est de aliquo affirmatio et cetera.
Prima autem pars dividitur in partes tres. In prima, definit enunciationem; in
secunda, dividit eam; ibi: est autem una prima oratio etc., in tertia, agit de
oppositione partium eius ad invicem; ibi: quoniam autem est enunciare et
cetera. Circa primum tria facit: primo, ponit definitionem enunciationis;
secundo, ostendit quod per hanc definitionem differt enunciatio ab aliis
speciebus orationis; ibi: non autem in omnibus etc.; tertio, ostendit quod de
sola enunciatione est tractandum, ibi: et caeterae quidemrelinquantur. Having
defined the principles of the enunciation, the Philosopher now begins to treat
the enunciation itself. This is divided into two parts. In the first he
examines the enunciation absolutely; in the second the diversity of
enunciations resulting from an addition to the simple enunciation. The latter
is treated in the second book, where he says, Since an affirmation signifies
something about a subject, etc.”’ The first part, on the enunciation
absolutely, is divided into three parts. In the first he defines enunciation;
in the second he divides it where he says, First affirmation, then negation, is
enunciative speech that is one, etc.;” in the third he treats of the opposition
of its parts to each other, where he says, Since it is possible to enunciate
that what belongs to a subject does not belong to it, etc. In the portion of
the text treated in this lesson, which is concerned with the definition of
enunciation, he first states the definition, then shows that this definition
differentiates the enunciation from other species of speech, where he says,
Truth and falsity is not present in all speech however, etc., and finally
indicates that only the enunciation is to be treated in this book where he
says, Let us therefore consider enunciative speech, etc. 2 Circa primum
considerandum est quod oratio, quamvis non sit instrumentum alicuius virtutis
naturaliter operantis, est tamen instrumentum rationis, ut supra dictum est.
Omne autem instrumentum oportet definiri ex suo fine, qui est usus instrumenti:
usus autem orationis, sicut et omnis vocis significativae est significare
conceptionem intellectus, ut supra dictum est: duae autem sunt operationes
intellectus, in quarum una non invenitur veritas et falsitas, in alia autem
invenitur verum vel falsum. Et ideo orationem enunciativam definit ex
significatione veri et falsi, dicens quod non omnis oratio est enunciativa, sed
in qua verum vel falsum est. Ubi considerandum est quod Aristoteles mirabili
brevitate usus, et divisionem orationis innuit in hoc quod dicit: non omnis
oratio est enunciativa, et definitionem enunciationis in hoc quod dicit: sed in
qua verum vel falsum est: ut intelligatur quod haec sit definitio enunciationis,
enunciatio est oratio, in qua verum vel falsum est. The point has just been
made that speech, although it is not an instrument of a power operating
naturally, is nevertheless an instrument of reason. Now every instrument is
defined by its end, which is the use of the instrument. The use of speech, as
of every significant vocal sound, is to signify a conception of the intellect.
But there are two operations of the intellect. In one truth and falsity is
found, in the other not. Aristotle therefore defines enunciative speech by the
signification of the true and false: Yet not all speech is enunciative; but
only speech in which there is truth or falsity. Note with what remarkable
brevity he signifies the division of speech by Yet not all speech is enunciative,
and the definition by, but only speech in which there is truth or falsity.
This, then, is to be understood as the definition of the enunciation: speech in
which there is truth and falsity. 3 Dicitur autem in enunciatione esse verum
vel falsum, sicut in signo intellectus veri vel falsi: sed sicut in subiecto
est verum vel falsum in mente, ut dicitur in VI metaphysicae, in re autem sicut
in causa: quia ut dicitur in libro praedicamentorum, ab eo quod res est vel non
est, oratio vera vel falsa est. True or false is said to be in
the enunciation as in a sign of true or false thought; but true or false is in
the mind as in a subject (as is said in VI Metaphysicae), and in the thing as
in a cause (as is said in the book Predicamentorum [5: 4a 35–4b 9])—for it is
from the facts of the case, i.e., from a thing’s being so or not being so, that
speech is true or false. 4 Deinde cum dicit: non autem in omnibus etc.,
ostendit quod per hanc definitionem enunciatio differt ab aliis orationibus. Et
quidem de orationibus imperfectis manifestum est quod non significant verum vel
falsum, quia cum non faciant perfectum sensum in animo audientis, manifestum
est quod perfecte non exprimunt iudicium rationis, in quo consistit verum vel
falsum. His igitur praetermissis, sciendum est quod perfectae orationis, quae
complet sententiam, quinque sunt species, videlicet enunciativa, deprecativa,
imperativa, interrogativa et vocativa. (Non tamen intelligendum est quod solum
nomen vocativi casus sit vocativa oratio: quia oportet aliquid partium
orationis significare aliquid separatim, sicut supra dictum est; sed per
vocativum provocatur, sive excitatur animus audientis ad attendendum; non autem
est vocativa oratio nisi plura coniungantur; ut cum dico, o bone Petre). Harum autem
orationum sola enunciativa est, in qua invenitur verum vel falsum, quia ipsa
sola absolute significat conceptum intellectus, in quo est verum vel falsum. Next he shows that this definition differentiates the enunciation from
other speech, when he says, Truth or falsity is not present in all speech
however, etc. In the case of imperfect or incomplete speech it is clear that it
does not signify the true or false, since it does not make complete sense to
the mind of the hearer and therefore does not completely express a judgment of
reason in which the true or false consists. Having made this point, however, it
must be noted that there are five species of perfect speech that are complete
in meaning: enunciative, deprecative, imperative, interrogative, and vocative.
(Apropos of the latter it should be noted that a name alone in the vocative
case is not vocative speech, for some of the parts must signify something
separately, as was said above. So, although the mind of the hearer is provoked
or aroused to attention by a name in the vocative case, there is not vocative
speech, unless many words are joined together, as in "O good Peter!”) Of
these species of speech the enunciative is the only one in which there is truth
or falsity, for it alone signifies the conception of the intellect absolutely
and it is in this that there is truth or falsity. 5 Sed quia intellectus vel
ratio, non solum concipit in seipso veritatem rei tantum, sed etiam ad eius
officium pertinet secundum suum conceptum alia dirigere et ordinare; ideo
necesse fuit quod sicut per enunciativam orationem significatur ipse mentis conceptus,
ita etiam essent aliquae aliae orationes significantes ordinem rationis,
secundum quam alia diriguntur. Dirigitur autem ex ratione unius hominis
alius homo ad tria: primo quidem, ad attendendum mente; et ad hoc pertinet
vocativa oratio: secundo, ad respondendum voce; et ad hoc pertinet oratio
interrogativa: tertio, ad exequendum in opere; et ad hoc pertinet quantum ad
inferiores oratio imperativa; quantum autem ad superiores oratio deprecativa,
ad quam reducitur oratio optativa: quia respectu superioris, homo non habet vim
motivam, nisi per expressionem sui desiderii. Quia igitur istae quatuor
orationis species non significant ipsum conceptum intellectus, in quo est verum
vel falsum, sed quemdam ordinem ad hoc consequentem; inde est quod in nulla
earum invenitur verum vel falsum, sed solum in enunciativa, quae significat id
quod mens de rebus concipit. Et inde est quod omnes modi orationum, in quibus
invenitur verum vel falsum, sub enunciatione continentur: quam quidam dicunt
indicativam vel suppositivam. Dubitativa autem ad interrogativam reducitur,
sicut et optativa ad deprecativam. But the intellect,
or reason, does not just conceive the truth of a thing. It also belongs to its
office to direct and order others in accordance with what it conceives.
Therefore, besides enunciative speech, which signifies the concept of the mind,
there had to be other kinds of speech to signify the order of reason by which
others are directed. Now, one man is directed by the reason of another in
regard to three things: first, to attend with his mind, and vocative speech
relates to this; second, to respond with his voice, and interrogative speech
relates to this; third, to execute a work, and in relation to this, imperative
speech is used with regard to inferiors, deprecative with regard to superiors.
Optative speech is reduced to the latter, for a man does not have the power to
move a superior except by the expression of his desire. These four species of
speech do not signify the conception of the intellect in which there is truth
or falsity, but a certain order following upon this. Consequently truth or
falsity is not found in any of them, but only in enunciative speech, which
signifies what the mind conceives from things. It follows that all the modes of
speech in which the true or false is found are contained under the enunciation,
which some call indicative or suppositive. The dubitative, it should be noted,
is reduced to the interrogative, as the optative is to the deprecative. 6 Deinde
cum dicit: caeterae igitur relinquantur etc., ostendit quod de sola enunciativa
est agendum; et dicit quod aliae quatuor orationis species sunt relinquendae,
quantum pertinet ad praesentem intentionem: quia earum consideratio
convenientior est rhetoricae vel poeticae scientiae. Sed enunciativa oratio
praesentis considerationis est. Cuius ratio est, quia consideratio huius libri
directe ordinatur ad scientiam demonstrativam, in qua animus hominis per
rationem inducitur ad consentiendum vero ex his quae sunt propria rei; et ideo
demonstrator non utitur ad suum finem nisi enunciativis orationibus,
significantibus res secundum quod earum veritas est in anima. Sed rhetor
et poeta inducunt ad assentiendum ei quod intendunt, non solum per ea quae sunt
propria rei, sed etiam per dispositiones audientis. Unde rhetores et poetae
plerumque movere auditores nituntur provocando eos ad aliquas passiones, ut
philosophus dicit in sua rhetorica. Et ideo consideratio dictarum specierum orationis,
quae pertinet ad ordinationem audientis in aliquid, cadit proprie sub
consideratione rhetoricae vel poeticae, ratione sui significati; ad
considerationem autem grammatici, prout consideratur in eis congrua vocum constructio.
Then Aristotle says, Let us therefore consider
enunciative speech, etc. Here he points out that only enunciative speech is to
be treated; the other four species must be omitted as far as the present
intention is concerned, because their investigation belongs rather to the sciences
of rhetoric or poetics. Enunciative speech belongs to the present consideration
and for the following reason: this book is ordered directly to demonstrative
science, in which the mind of man is led by an act of reasoning to assent to
truth from those things that are proper to the thing; to this end the
demonstrator uses only enunciative speech, which signifies things according as
truth about them is in the mind. The rhetorician and the poet, on the other
hand, induce assent to what they intend not only through what is proper to the
thing but also through the dispositions of the hearer. Hence, rhetoricians and
poets for the most part strive to move their auditors by arousing certain
passions in them, as the Philosopher says in his Rhetorica. This kind of speech,
therefore, which is concerned with the ordination of the hearer toward
something, belongs to the consideration of rhetoric or poetics by reason of its
intent, but to the consideration of the grammarian as regards a suitable
construction of the vocal sounds. VIII. 1. Postquam philosophus definivit
enunciationem, hic dividit eam. Et dividitur in duas partes: in prima, ponit
divisionem enunciationis; in secunda, manifestat eam; ibi: necesse est autem et
cetera. Having defined the enunciation the Philosopher now divides it. First he
gives the division, and then manifests it where he says, Every enunciative
speech however, must contain a verb, etc. 2 Circa primum considerandum est quod
Aristoteles sub breviloquio duas divisiones enunciationis ponit. Quarum una est
quod enunciationum quaedam est una simplex, quaedam est coniunctione una. Sicut
etiam in rebus, quae sunt extra animam, aliquid est unum simplex sicut
indivisibile vel continuum, aliquid est unum colligatione aut compositione aut
ordine. Quia enim ens et unum convertuntur, necesse est sicut
omnem rem, ita et omnem enunciationem aliqualiter esse unam. It should be noted that Aristotle in his concise way gives two divisions
of the enunciation. The first is the division into one simply and one by
conjunction. This parallels things outside of the soul where there is also
something one simply, for instance the indivisible or the continuum, and something
one either by aggregation or composition or order. In fact, since being and one
are convertible, every enunciation must in some way be one, just as every thing
is. 3 Alia vero subdivisio enunciationis est quod si enunciatio sit una, aut
est affirmativa aut negativa. Enunciatio autem
affirmativa prior est negativa, triplici ratione, secundum tria quae supra
posita sunt: ubi dictum est quod vox est signum intellectus, et intellectus est
signum rei. Ex parte igitur vocis, affirmativa enunciatio est prior negativa,
quia est simplicior: negativa enim enunciatio addit supra affirmativam
particulam negativam. Ex parte etiam intellectus affirmativa enunciatio, quae
significat compositionem intellectus, est prior negativa, quae significat
divisionem eiusdem: divisio enim naturaliter posterior est compositione, nam
non est divisio nisi compositorum, sicut non est corruptio nisi generatorum. Ex
parte etiam rei, affirmativa enunciatio, quae significat esse, prior est
negativa, quae significat non esse: sicut habitus naturaliter prior est
privatione. The other is a subdivision of the enunciation: the
division of it as it is one into affirmative and negative. The affirmative
enunciation is prior to the negative for three reasons, which are related to
three things already stated. It was said that vocal sound is a sign of thought
and thought a sign of the thing. Accordingly, with respect to vocal sound,
affirmative enunciation is prior to negative because it is simpler, for the
negative enunciation adds a negative particle to the affirmative. With respect
to thought, the affirmative enunciation, which signifies composition by the
intellect, is prior to the negative, which signifies division, for division is
posterior by nature to composition since division is only of composite
things—just as corruption is only of generated things. With respect to the
thing, the affirmative enunciation, which signifies to be is prior to the
negative, which signifies not to be, as the having of something is naturally
prior to the privation of it. 4 Dicit ergo quod oratio enunciativa una et prima
est affirmatio, idest affirmativa enunciatio. Et contra hoc quod dixerat prima,
subdit: deinde negatio, idest negativa oratio, quia est posterior affirmativa,
ut dictum est. Contra id autem quod dixerat una, scilicet simpliciter, subdit
quod quaedam aliae sunt unae, non simpliciter, sed coniunctione unae. What he
says, then, is this: Affirmation, i.e., affirmative enunciation, is one and the
first enunciative speech. And in opposition to first he adds, then negation,
i.e., negative speech, for it is posterior to affirmative, as we have said. In
Opposition to one, i.e., one simply, he adds, certain others are one, not
simply, but one by conjunction. 5 Ex hoc autem quod hic dicitur argumentatur
Alexander quod divisio enunciationis in affirmationem et negationem non est
divisio generis in species, sed divisio nominis multiplicis in sua significata.
Genus enim univoce praedicatur de suis speciebus, non secundum prius et
posterius: unde Aristoteles noluit quod ens esset genus commune omnium, quia
per prius praedicatur de substantia, quam de novem generibus accidentium. From
what Aristotle says here Alexander argues that the division of enunciation into
affirmation and negation is Dot a division of a genus into species, but a
division of a multiple name into its meanings; for a genus is not predicated
according to the prior and posterior, but is predicated univocally of its
species; this is the reason Aristotle would not grant that being is a common
genus of all things, for it is predicated first of substance, and then of the
nine genera of accidents. 6 Sed dicendum quod unum dividentium aliquod commune
potest esse prius altero dupliciter: uno modo, secundum proprias rationes, aut
naturas dividentium; alio modo, secundum participationem rationis illius
communis quod in ea dividitur. Primum autem non tollit univocationem generis,
ut manifestum est in numeris, in quibus binarius secundum propriam rationem
naturaliter est prior ternario; sed tamen aequaliter participant rationem
generis sui, scilicet numeri: ita enim est ternarius multitudo mensurata per
unum, sicut et binarius. Sed secundum impedit
univocationem generis. Et propter hoc ens non potest esse genus substantiae et
accidentis: quia in ipsa ratione entis, substantia, quae est ens per se,
prioritatem habet respectu accidentis, quod est ens per aliud et in alio. Sic
ergo affirmatio secundum propriam rationem prior est negatione; tamen
aequaliter participant rationem enunciationis, quam supra posuit, videlicet
quod enunciatio est oratio in qua verum vel falsum est. However, in the division of that which is common, one of the dividing
members can be prior to another in two ways: according to the proper notions”
or natures of the dividing members, or according to the participation of that
common notion that is divided in them. The first of these does not destroy the
univocity of a genus, as is evident in numbers. Twoness, according to its
proper notion, is naturally prior to threeness, yet they equally participate in
the notion of their genus, i.e., number; for both a multitude consisting of
three and a multitude consisting of two is measured by one. The second,
however, does impede the univocity of a genus. This is why being cannot be the
genus of substance and accident, for in the very notion of being, substance,
which is being per se, has priority in respect to accident, which is being
through another and in another. Applying this distinction to the matter at
hand, we see that affirmation is prior to negation in the first way, i.e.,
according to its notion, yet they equally participate in the definition
Aristotle has given of the enunciation, i.e., speech in which there is truth or
falsity. 7 Deinde cum dicit: necesse est autem etc., manifestat
propositas divisiones. Et primo, manifestat primam, scilicet quod enunciatio
vel est una simpliciter vel coniunctione una; secundo, manifestat secundam,
scilicet quod enunciatio simpliciter una vel est affirmativa vel negativa; ibi:
est autem simplex enunciatio et cetera. Circa primum duo facit: primo,
praemittit quaedam, quae sunt necessaria ad propositum manifestandum; secundo,
manifestat propositum; ibi: est autem una oratio et cetera. Where he says, Every enunciative speech, however, must contain a verb or
a mode of the verb, etc., he explains the divisions. He gives two explanations,
one of the division of enunciation into one simply and one by conjunction, the
second of the division of the enunciation which is one simply into affirmative
or negative. The latter explanation begins where he says, A simple enunciation
is vocal sound signifying that something belongs or does not belong to a
subject, etc. Before he explains the first division, i.e., into one simply and
one by conjunction, he states certain things that are necessary for the
evidence of the explanation, and then explains the division where he says,
Enunciative speech is one when it signifies one thing, etc. 8 Circa primum duo
facit: primo, dicit quod omnem orationem enunciativam oportet constare ex verbo
quod est praesentis temporis, vel ex casu verbi quod est praeteriti vel futuri.
Tacet autem de verbo infinito, quia eumdem usum habet in enunciatione sicut et
verbum negativum. Manifestat autem quod dixerat per hoc, quod non solum nomen
unum sine verbo non facit orationem perfectam enunciativam, sed nec etiam
oratio imperfecta. Definitio enim oratio quaedam est, et tamen si ad rationem
hominis, idest definitionem non addatur aut est, quod est verbum, aut erat, aut
fuit, quae sunt casus verbi, aut aliquid huiusmodi, idest aliquod aliud verbum
seu casus verbi, nondum est oratio enunciativa. He states the first thing that
is necessary for his explanation when he says that every enunciative speech
must contain a verb in present time, or a case of the verb, i.e., in past or
future time. (The infinite verb is not mentioned because it has the same
function in the enunciation as the negative verb.) To manifest this he shows
that one name, without a verb, does not even constitute imperfect enunciative
speech, let alone perfect speech. Definition, he points out, is a certain kind
of speech, and yet if the verb "is” or modes of the verb such as
"was” or "has been” or something of the kind, is not added to the
notion of man, i.e., to the definition, it is not enunciative speech. 9 Potest
autem esse dubitatio: cum enunciatio constet ex nomine et verbo, quare non
facit mentionem de nomine, sicut de verbo? Ad quod tripliciter responderi
potest. Primo quidem, quia nulla oratio enunciativa invenitur sine verbo vel
casu verbi; invenitur autem aliqua enunciatio sine nomine, puta cum nos utimur
infinitivis verborum loco nominum; ut cum dicitur, currere est moveri. Secundo
et melius, quia, sicut supra dictum est, verbum est nota eorum quae de altero
praedicantur. Praedicatum autem est principalior pars enunciationis, eo quod
est pars formalis et completiva ipsius. Unde vocatur apud Graecos propositio
categorica, idest praedicativa. Denominatio autem fit a forma, quae dat speciem
rei. Et ideo potius fecit mentionem de verbo tanquam de parte principaliori et
formaliori. Cuius signum est, quia enunciatio categorica dicitur affirmativa
vel negativa solum ratione verbi, quod affirmatur vel negatur; sicut etiam
conditionalis dicitur affirmativa vel negativa, eo quod affirmatur vel negatur
coniunctio a qua denominatur. Tertio, potest dici, et adhuc melius, quod non
erat intentio Aristotelis ostendere quod nomen vel verbum non sufficiant ad
enunciationem complendam: hoc enim supra manifestavit tam de nomine quam de
verbo. Sed quia dixerat quod quaedam enunciatio est una simpliciter, quaedam
autem coniunctione una; posset aliquis intelligere quod illa quae est una
simpliciter careret omni compositione: sed ipse hoc excludit per hoc quod in
omni enunciatione oportet esse verbum, quod importat compositionem, quam non
est intelligere sine compositis, sicut supra dictum est. Nomen autem non importat compositionem, et ideo non exigit praesens
intentio ut de nomine faceret mentionem, sed solum de verbo. But, one might ask, why mention the verb and not the name, for the
enunciation consists of a name and a verb? This can be answered in three ways.
First of all because enunciative speech is not attained without a verb or a
mode of the verb, but it is without a name, for instance, when infinitive forms
of the verb are used in place of names, as in "To run is to be moving.” A
second and better reason for speaking only of the verb is that the verb is a
sign of what is predicated of another. Now the predicate is the principal part
of the enunciation because it is the formal part and completes it. This is the
reason the Greeks called the enunciation a categorical, i.e., predicative,
proposition. It should also be noted that denomination is made from the form
which gives species to the thing. He speaks of the verb, then, but not the
name, because it is the more principal and formal part of the enunciation. A
sign of this is that the categorical enunciation is said to be affirmative or
negative solely by reason of the verb being affirmed or denied, and the
conditional enunciation is said to be affirmative or negative by reason of the
conjunction by which it is denominated being affirmed or denied. A third and
even better reason is that Aristotle did not intend to show that the name or
verb is not sufficient for a complete enunciation, for he explained this
earlier. Rather, he is excluding a misunderstanding that might arise from his
saying that one kind of enunciation is one simply and another kind is one by
conjunction. Some might think this means that the kind that is one simply,
lacks all composition. But he excludes this by saying that there must be a verb
in every enunciation; for the verb implies composition and composition cannot
be understood apart from the things composed, as he said earlier.” The name, on
the other hand, does not imply composition and therefore did not have to be mentioned.
10 Secundo; ibi: quare autem etc., ostendit aliud quod est necessarium ad
manifestationem propositi, scilicet quod hoc quod dico, animal gressibile
bipes, quae est definitio hominis, est unum et non multa. Et eadem ratio est de
omnibus aliis definitionibus. Sed huiusmodi rationem assignare dicit esse
alterius negocii. Pertinet enim ad metaphysicum; unde in VII et in VIII
metaphysicae ratio huius assignatur: quia scilicet differentia advenit generi
non per accidens sed per se, tanquam determinativa ipsius, per modum quo
materia determinatur per formam. Nam a materia sumitur genus, a forma autem
differentia. Unde sicut ex forma et materia fit vere unum et non multa, ita ex
genere et differentia. The other, point necessary for the evidence of the
first division is made where he says, but then the question arises as to why
the definition "terrestrial biped animal” is something one, etc. He
indicates by this that "terrestrial biped animal,” which is a definition
of man, is one and not many. The reason it is one is the same as in the case of
all definitions but, he says, to assign the reason belongs to another subject
of inquiry. It belongs, in fact, to metaphysics and he assigns the reason in
VII and VIII Metaphysicae which is this: the difference does not accrue to the
genus accidentally but per se and is determinative of it in the way in which
form determines matter; for the genus is taken from matter, the difference from
form. Whence, just as one thing—not many—comes to be from form and matter, so
one thing comes to be from the genus and difference. 11 Excludit autem quamdam
rationem huius unitatis, quam quis posset suspicari, ut scilicet propter hoc
definitio dicatur unum, quia partes eius sunt propinquae, idest sine aliqua
interpositione coniunctionis vel morae. Et quidem non interruptio locutionis necessaria
est ad unitatem definitionis, quia si interponeretur coniunctio partibus
definitionis, iam secunda non determinaret primam, sed significarentur ut actu
multae in locutione: et idem operatur interpositio morae, qua utuntur rhetores
loco coniunctionis. Unde ad unitatem definitionis requiritur quod partes eius
proferantur sine coniunctione et interpolatione: quia etiam in re naturali,
cuius est definitio, nihil cadit medium inter materiam et formam: sed praedicta
non interruptio non sufficit ad unitatem definitionis, quia contingit etiam
hanc continuitatem prolationis servari in his, quae non sunt simpliciter unum,
sed per accidens; ut si dicam, homo albus musicus. Sic igitur Aristoteles valde
subtiliter manifestavit quod absoluta unitas enunciationis non impeditur, neque
per compositionem quam importat verbum, neque per multitudinem nominum ex
quibus constat definitio. Et est eadem ratio utrobique, nam praedicatum
comparatur ad subiectum ut forma ad materiam, et similiter differentia ad
genus: ex forma autem et materia fit unum simpliciter. The reason for the unity
of this definition might be supposed by some to be only that of juxtaposition
of the parts, i.e., that "terrestrial biped animal” is said to be one only
because the parts are side by side without conjunction or pause. But he
excludes such a notion of its unity. Now it is true that non-interruption of
locution is necessary for the unity of a definition, for if a conjunction were
put between the parts the second part would not determine the first immediately
and the many in locution would consequently signify many in act. The pause used
by rhetoricians in place of a conjunction would do the same thing. Whence it is
a requirement for the unity of a definition that its parts be uttered without
conjunction and interpolation, the reason being that in the natural thing,
whose definition it is, nothing mediates between matter and form. However,
non-interruption of locution is not the only thing that is needed for unity of
the definition, for there can be continuity of utterance in regard to things
that are not one simply, but are accidentally, as in white musical man.”
Aristotle has therefore manifested very subtly that absolute unity of the
enunciation is not impeded either by the composition which the verb implies or
by the multitude of names from which a definition is established. And the
reason is the same in both cases, i.e., the predicate is related to the subject
as form to matter, as is the difference to a genus; but from form and matter a
thing that is one simply comes into existence. 12 Deinde cum dicit: est autem
una oratio etc., accedit ad manifestandam praedictam divisionem. Et primo,
manifestat ipsum commune quod dividitur, quod est enunciatio una; secundo,
manifestat partes divisionis secundum proprias rationes; ibi: harum autem haec
simplex et cetera. Circa primum duo facit: primo, manifestat ipsam divisionem;
secundo, concludit quod ab utroque membro divisionis nomen et verbum
excluduntur; ibi: nomen ergo et verbum et cetera. Opponitur autem unitati
pluralitas; et ideo enunciationis unitatem manifestat per modos pluralitatis. He
begins to explain the division when he says, Enunciative speech is one when it
signifies one thing, etc. First he makes the common thing that is divided
evident, i.e., the enunciation as it is one; secondly, he makes the parts of
the division evident according to their own proper notions, where he says, Of
enunciations that are one, simple enunciation is one kind, etc. After he has
made the division of the common thing evident, i.e., enunciation, he then
concludes that the name and the verb are excluded from each member of the
division where he says, Let us call the name or the verb a word only, etc. Now
plurality is opposed to unity. Therefore he is going to manifest the unity of
the enunciation through the modes of plurality. 13 Dicit ergo primo
quod enunciatio dicitur vel una absolute, scilicet quae unum de uno significat,
vel una secundum quid, scilicet quae est coniunctione una. Per oppositum autem
est intelligendum quod enunciationes plures sunt, vel ex eo quod plura significant
et non unum: quod opponitur primo modo unitatis; vel ex eo quod absque
coniunctione proferuntur: et tales opponuntur secundo modo unitatis. He begins his explanation by saying that enunciation is either one
absolutely, i.e., it signifies one thing said of one thing, or one relatively,
i.e., it is one by conjunction. In opposition to these are the enunciations
that are many, either because they signify not one but many things, which is
opposed to the first mode of unity or because they are uttered without a
connecting particle, which is opposed to the second mode of unity. 14 Circa
quod considerandum est, secundum Boethium, quod unitas et pluralitas orationis
refertur ad significatum; simplex autem et compositum attenditur secundum ipsas
voces. Et ideo enunciatio quandoque est una et simplex puta cum solum ex nomine
et verbo componitur in unum significatum; ut cum dico, homo est albus. Est
etiam quandoque una oratio, sed composita, quae quidem unam rem significat, sed
tamen composita est vel ex pluribus terminis; sicut si dicam, animal rationale
mortale currit, vel ex pluribus enunciationibus, sicut in conditionalibus, quae
quidem unum significant et non multa. Similiter autem
quandoque in enunciatione est pluralitas cum simplicitate, puta cum in oratione
ponitur aliquod nomen multa significans; ut si dicam, canis latrat, haec oratio
plures est, quia plura significat, et tamen simplex est. Quandoque vero in enunciatione
est pluralitas et compositio, puta cum ponuntur plura in subiecto vel in
praedicato, ex quibus non fit unum, sive interveniat coniunctio sive non; puta
si dicam, homo albus musicus disputat: et similiter est si coniungantur plures
enunciationes, sive cum coniunctione sive sine coniunctione; ut si dicam,
Socrates currit, Plato disputat. Et secundum hoc sensus litterae est quod
enunciatio una est illa, quae unum de uno significat, non solum si sit simplex,
sed etiam si sit coniunctione una. Et similiter enunciationes plures dicuntur
quae plura et non unum significant: non solum quando interponitur aliqua
coniunctio, vel inter nomina vel verba, vel etiam inter ipsas enunciationes;
sed etiam si vel inconiunctione, idest absque aliqua interposita coniunctione
plura significat, vel quia est unum nomen aequivocum, multa significans, vel
quia ponuntur plura nomina absque coniunctione, ex quorum significatis non fit
unum; ut si dicam, homo albus grammaticus logicus currit. Boethius interprets this passage in the following way. "Unity” and
"plurality” of speech refers to what is signified, whereas "simple”
and "composite” is related to the vocal sounds. Accordingly, an enunciation
is sometimes one and simple, namely, when one thing is signified by the
composition of name and verb, as in "Man is white.” Sometimes it is one
and composite. In this case it signifies one thing, but is composed either from
many terms, as in "A mortal rational animal is running,” or from many
enunciations, as in conditionals that signify one thing and not many. On the
other hand, sometimes there is plurality along with simplicity, namely, when a
name signifying many things is used, as in "The dog barks,” in which case
the enunciation is many because it signifies many things [i.e., it signifies
equivocally], but it is simple as far as vocal sound is concerned. But
sometimes there is plurality and composition, namely, when many things are
posited on the part of the subject or predicate from which one thing does not
result, whether a conjunction intervenes or not, as in "The musical white
man is arguing.” This is also the case if there are many enunciations joined
together, with or without connecting particles as in "Socrates runs, Plato
discusses. According to this exposition the meaning of the passage in question
is this: an enunciation is one when it signifies one thing said of one thing,
and this is the case whether the enunciation is one simply or is one by
conjunction; an enunciation is many when it signifies not one but many things,
and this not only when a conjunction is inserted between either the names or
verbs or between the enunciations themselves, but even if there are many things
that are not conjoined. In the latter case they signify many things either
because an equivocal name is used or because many names signifying many things
from which one thing does not result are used without conjunctions, as in
"The white grammatical logical man is running.” Sed haec expositio non
videtur esse secundum intentionem Aristotelis. Primo quidem, quia per
disiunctionem, quam interponit, videtur distinguere inter orationem unum
significantem, et orationem quae est coniunctione una. Secundo, quia supra dixerat quod est unum quoddam et non multa, animal
gressibile bipes. Quod autem est coniunctione unum, non est unum et non multa,
sed est unum ex multis. Et ideo melius videtur dicendum quod Aristoteles, quia
supra dixerat aliquam enunciationem esse unam et aliquam coniunctione unam,
vult hic manifestare quae sit una. Et quia supra dixerat quod multa nomina
simul coniuncta sunt unum, sicut animal gressibile bipes, dicit consequenter
quod enunciatio est iudicanda una non ex unitate nominis, sed ex unitate
significati, etiam si sint plura nomina quae unum significent. Vel si sit
aliqua enunciatio una quae multa significet, non erit una simpliciter, sed
coniunctione una. Et secundum hoc, haec enunciatio, animal gressibile bipes est
risibile, non est una quasi coniunctione una, sicut in prima expositione
dicebatur, sed quia unum significat. However, this
exposition does not seem to be what Aristotle had in mind. First of all the
disjunction he inserts seems to indicate that he is distinguishing between
speech signifying one thing and speech which is one by conjunction. In the
second place, he has just said that terrestrial biped animal is something one
and not many. Moreover, what is one by conjunction is not one, and not many,
but one from many. Hence it seems better to say that since he has already said
that one kind of enunciation is one simply and another kind is one by
conjunction be is showing here what one enunciation is. Having said, then, that
many names joined together are something one as in the example "terrestrial
biped animal,” he goes on to say that an enunciation is to be judged as one,
not from the unity of the name but from the unity of what is signified, even if
there are many names signifying the one thing; and if an enunciation which
signifies many things is one, it will not be one simply, but one by
conjunction. Hence, the enunciation "A terrestrial biped animal is
risible,” is not one in the sense of one by conjunction as the first exposition
would have it, but because it signifies one thing. 16 Et quia oppositum per oppositum manifestatur, consequenter ostendit quae
sunt plures enunciationes, et ponit duos modos pluralitatis. Primus est, quod
plures dicuntur enunciationes quae plura significant. Contingit autem aliqua
plura significari in aliquo uno communi; sicut cum dico, animal est sensibile,
sub hoc uno communi, quod est animal, multa continentur, et tamen haec
enunciatio est una et non plures. Et ideo addit et non unum. Sed melius est ut
dicatur hoc esse additum propter definitionem, quae multa significat quae sunt
unum: et hic modus pluralitatis opponitur primo modo unitatis. Secundus modus
pluralitatis est, quando non solum enunciationes plura significant, sed etiam
illa plura nullatenus coniunguntur, et hic modus pluralitatis opponitur secundo
modo unitatis. Et secundum hoc patet quod secundus modus unitatis non opponitur
primo modo pluralitatis. Ea autem quae non sunt opposita, possunt simul esse.
Unde manifestum est, enunciationem quae est una coniunctione, esse etiam
plures: plures in quantum significat plura et non unum. Secundum hoc ergo
possumus accipere tres modos enunciationis. Nam quaedam est simpliciter una, in
quantum unum significat; quaedam est simpliciter plures, in quantum plura
significat, sed est una secundum quid, in quantum est coniunctione una; quaedam
sunt simpliciter plures, quae neque significant unum, neque coniunctione aliqua
uniuntur. Ideo autem Aristoteles quatuor ponit et non solum tria, quia
quandoque est enunciatio plures, quia plura significat, non tamen est coniunctione
una, puta si ponatur ibi nomen multa significans. Then — because an opposite is manifested through an opposite — he goes
on to show which enunciations are many, and he posits two modes of plurality.
Enunciations are said to be many which signify many things. Many things may be
signified in some one common thing however; when I say, for example, "An
animal is a sentient being,” many things are contained under the one common
thing, animal, but such an enunciation is still one, not many. Therefore
Aristotle adds, and not one. It would be better to say, however, that the and
not one is added because of definition, which signifies many things that are
one. The mode of plurality he has spoken of thus far is opposed to the first
mode of unity. The second mode of plurality covers enunciations that not only
signify many things but many that are in no way joined together. This mode is
opposed to the second mode of unity. Thus it is evident that the second mode of
unity is not opposed to the first mode of plurality. Now those things that are
not opposed can be together. Therefore, the enunciation that is one by
conjunction is also many many insofar as it signifies many and not one.
According to this understanding of the text there are three modes of the
enunciation: the enunciation that is one simply inasmuch as it signifies one
thing; the enunciation that is many simply inasmuch as it signifies many
things, but is one relatively inasmuch as it is one by conjunction; finally,
the enunciations that are many simply—those that do not signify one thing and
are not united by any conjunction. Aristotle posits four kinds of enunciation
rather than three, for an enunciation is sometimes many because it signifies
many things, and yet is not one by conjunction; a case in point would be an
enunciation in which a name signifying many things is used. 17 Deinde cum dicit: nomen ergo et verbum etc., excludit ab unitate
orationis nomen et verbum. Dixerat enim quod enunciatio una est, quae unum
significat: posset autem aliquis intelligere, quod sic unum significaret sicut
nomen et verbum unum significant. Et ideo ad hoc excludendum subdit: nomen
ergo, et verbum dictio sit sola, idest ita sit dictio, quod non enunciatio. Et
videtur, ex modo loquendi, quod ipse imposuerit hoc nomen ad significandum
partes enunciationis. Quod autem nomen et verbum dictio sit sola manifestat per
hoc, quod non potest dici quod ille enunciet, qui sic aliquid significat voce,
sicut nomen, vel verbum significat. Et ad hoc manifestandum innuit duos modos
utendi enunciatione. Quandoque enim utimur ipsa quasi ad interrogata
respondentes; puta si quaeratur, quis sit in scholis? Respondemus, magister.
Quandoque autem utimur ea propria sponte, nullo interrogante; sicut cum
dicimus, Petrus currit. Dicit ergo, quod ille qui significat aliquid unum
nomine vel verbo, non enunciat vel sicut ille qui respondet aliquo
interrogante, vel sicut ille qui profert enunciationem non aliquo interrogante,
sed ipso proferente sponte. Introduxit autem hoc, quia simplex nomen vel verbum,
quando respondetur ad interrogationem, videtur verum vel falsum significare:
quod est proprium enunciationis. Sed hoc non competit nomini vel verbo, nisi
secundum quod intelligitur coniunctum cum alia parte proposita in
interrogatione. Ut si quaerenti, quis legit in scholis? Respondeatur, magister,
subintelligitur, ibi legit. Si ergo ille qui enunciat aliquid nomine vel verbo
non enunciat, manifestum est quod enunciatio non sic unum significat, sicut
nomen vel verbum. Hoc autem inducit sicut conclusionem eius quod supra
praemisit: necesse est omnem orationem enunciativam ex verbo esse vel ex casu
verbi. Where he says, Let us call the name or the verb a word
only, etc., he excludes the name and the verb from the unity of speech. His
reason for making this point is that his statement, "an enunciation is one
inasmuch as it signifies one thing,” might be taken to mean that an enunciation
signifies one thing in the same way the name or verb signify one thing. To
prevent such a misunderstanding he says, Let us call the name or the verb a
word only, i.e., a locution which is not an enunciation. From his mode of
speaking it would seem that Aristotle himself imposed the name "phasis”
[word] to signify such parts of the enunciation. Then he shows that a name or
verb is only a word by pointing out that we do not say that a person is
enunciating when be signifies something in vocal sound in the way in which a
name or verb signifies. To manifest this he suggests two ways of using the
enunciation. Sometimes we use it to reply to questions; for example if someone
asks "Who is it who discusses,” we answer "The teacher.” At other
times we use the enunciation, not in reply to a question, but of our own
accord, as when we say "Peter is running.” What Aristotle is saying, then,
is that the person who signifies something one by a name or a verb is not
enunciating in the way in which either the person who replies to a question or
who utters an enunciation of his own accord is enunciating. He introduces this
point because the simple name or verb, when used in reply to a question seems
to signify truth or falsity and truth or falsity is what is proper to the
enunciation. Truth and falsity is not proper, however, to the name or verb
unless it is understood as joined to another part proposed in a question; if
someone should ask, for example, "Who reads in the schools,” we would
answer, "The teacher,” understanding also, "reads there.” If, then,
something expressed by a name or verb is not an enunciation, it is evident that
the enunciation does not signify one thing in the same way as the name or verb
signify one thing. Aristotle draws this by way of a conclusion from, Every
enunciative speech must contain a verb or a mode of the verb, which was stated earlier.
18 Deinde cum dicit: harum autem haec simplex etc.,
manifestat praemissam divisionem secundum rationes partium. Dixerat enim quod
una enunciatio est quae unum de uno significat, et alia est quae est
coniunctione una. Ratio autem huius divisionis est ex eo quod unum natum est
dividi per simplex et compositum. Et ideo dicit: harum autem, scilicet
enunciationum, in quibus dividitur unum, haec dicitur una, vel quia significat
unum simpliciter, vel quia una est coniunctione. Haec quidem simplex enunciatio
est, quae scilicet unum significat. Sed ne intelligatur quod sic significet
unum, sicut nomen vel verbum, ad excludendum hoc subdit: ut aliquid de aliquo,
idest per modum compositionis, vel aliquid ab aliquo, idest per modum
divisionis. Haec autem ex his coniuncta, quae scilicet dicitur coniunctione
una, est velut oratio iam composita: quasi dicat hoc modo, enunciationis unitas
dividitur in duo praemissa, sicut aliquod unum dividitur in simplex et
compositum. Then when he says, Of enunciations that are one,
simple enunciation is one kind, etc., he manifests the division of enunciation
by the natures of the parts. He has said that the enunciation is one when it
signifies one thing or is one by conjunction. The basis of this division is the
nature of one, which is such that it can be divided into simple and composite.
Hence, Aristotle says, Of these, i.e., enunciations into which one is divided,
which are said to be one either because the enunciation signifies one thing
simply or because it is one by conjunction, simple enunciation is one kind,
i.e., the enunciation that signifies one thing. And to exclude the
understanding of this as signifying one thing in the same way as the name or
the verb signifies one thing he adds, something affirmed of something, i.e., by
way of composition, or something denied of something, i.e., by way of division.
The other kind—the enunciation that is said to be one by conjunction—is
composite, i.e., speech composed of these simple enunciations. In other words,
he is saying that the unity of the enunciation is divided into simple and
composite, just as one is divided into simple and composite. 19 Deinde cum dicit: est autem simplex etc., manifestat secundam divisionem
enunciationis, secundum videlicet quod enunciatio dividitur in affirmationem et
negationem. Haec autem divisio primo quidem convenit enunciationi simplici; ex
consequenti autem convenit compositae enunciationi; et ideo ad insinuandum
rationem praedictae divisionis dicit quod simplex enunciatio est vox
significativa de eo quod est aliquid: quod pertinet ad affirmationem; vel non
est aliquid: quod pertinet ad negationem. Et ne hoc intelligatur solum secundum
praesens tempus, subdit: quemadmodum tempora sunt divisa, idest similiter hoc
habet locum in aliis temporibus sicut et in praesenti. He manifests the second division of the enunciation where he says, A
simple enunciation is vocal sound signifying that something belongs or does not
belong to a subject, i.e., the division of enunciation into affirmation and
negation. This is a division that belongs primarily to the simple enunciation
and consequently to the composite enunciation; therefore, in order to suggest
the basis of the division he says that a simple enunciation is vocal sound
signifying that something belongs to a subject, which pertains to affirmation,
or does not belong to a subject, which pertains to negation. And to make it
clear that this is not to be understood only of present time he adds, according
to the divisions of time, i.e., this holds for other times as well as the present.
Alexander autem existimavit quod Aristoteles hic definiret enunciationem; et
quia in definitione enunciationis videtur ponere affirmationem et negationem,
volebat hic accipere quod enunciatio non esset genus affirmationis et
negationis, quia species nunquam ponitur in definitione generis. Id autem quod
non univoce praedicatur de multis (quia scilicet non significat aliquid unum,
quod sit unum commune multis), non potest notificari nisi per illa multa quae
significantur. Et inde est quod quia unum non dicitur aequivoce de simplici et
composito, sed per prius et posterius, Aristoteles in praecedentibus semper ad
notificandum unitatem enunciationis usus est utroque. Quia ergo videtur uti
affirmatione et negatione ad notificandum enunciationem, volebat Alexander
accipere quod enunciatio non dicitur de affirmatione et negatione univoce sicut
genus de suis speciebus. Alexander thought that Aristotle was defining the
enunciation here and because he seems to put affirmation and negation in the
"definition” he took this to mean that enunciation is not the genus of
affirmation and negation, for the species is never posited in the definition of
the genus. Now what is not predicated univocally of many (namely, because it
does not signify something one that is common to many) cannot be made known
except through the many that are signified. "One” is not said equivocally
of the simple and composite, but primarily and consequently, and hence
Aristotle always used both "simple” and "composite” in the preceding
reasoning to make the unity of the enunciation known. Now, here he seems to use
affirmation and negation to make the enunciation known; therefore, Alexander
took this to mean that enunciation is not said of affirmation and negation
univocally as a genus of its species. 21 Sed contrarium apparet ex hoc, quod
philosophus consequenter utitur nomine enunciationis ut genere, cum in
definitione affirmationis et negationis subdit quod, affirmatio est enunciatio
alicuius de aliquo, scilicet per modum compositionis, negatio vero est
enunciatio alicuius ab aliquo, scilicet per modum divisionis. Nomine
autem aequivoco non consuevimus uti ad notificandum significata eius. Et ideo
Boethius dicit quod Aristoteles suo modo breviloquio utens, simul usus est et
definitione et divisione eius: ita ut quod dicit de eo quod est aliquid vel non
est, non referatur ad definitionem enunciationis, sed ad eius divisionem. Sed
quia differentiae divisivae generis non cadunt in eius definitione, nec hoc
solum quod dicitur vox significativa, sufficiens est definitio enunciationis;
melius dici potest secundum Porphyrium, quod hoc totum quod dicitur vox
significativa de eo quod est, vel de eo quod non est, est definitio
enunciationis. Nec tamen ponitur affirmatio et negatio in definitione
enunciationis sed virtus affirmationis et negationis, scilicet significatum
eius, quod est esse vel non esse, quod est naturaliter prius enunciatione.
Affirmationem autem et negationem postea definivit per terminos utriusque cum
dixit: affirmationem esse enunciationem alicuius de aliquo, et negationem
enunciationem alicuius ab aliquo. Sed sicut in definitione generis non
debent poni species, ita nec ea quae sunt propria specierum. Cum igitur
significare esse sit proprium affirmationis, et significare non esse sit
proprium negationis, melius videtur dicendum, secundum Ammonium, quod hic non
definitur enunciatio, sed solum dividitur. Supra enim posita est definitio, cum
dictum est quod enunciatio est oratio in qua est verum vel falsum. In qua
quidem definitione nulla mentio facta est nec de affirmatione, nec de
negatione. Est autem considerandum quod artificiosissime procedit: dividit enim
genus non in species, sed in differentias specificas. Non enim dicit quod
enunciatio est affirmatio vel negatio, sed vox significativa de eo quod est, quae
est differentia specifica affirmationis, vel de eo quod non est, in quo
tangitur differentia specifica negationis. Et ideo ex differentiis adiunctis
generi constituit definitionem speciei, cum subdit: quod affirmatio est
enunciatio alicuius de aliquo, per quod significatur esse; et negatio est
enunciatio alicuius ab aliquo quod significat non esse. But the contrary appears to be the case, for the Philosopher
subsequently uses the name "enunciation” as a genus when in defining
affirmation and negation he says, Affirmation is the enunciation of something
about something, i.e., by way of composition; negation is the enunciation of
something separated from something, i.e., by way of division. Moreover, it is
not customary to use an equivocal name to make known the things it signifies.
Boethius for this reason says that Aristotle with his customary brevity is
using both the definition and its division at once. Therefore when he says that
something belongs or does not belong to a subject he is not referring to the
definition of enunciation but to its division. However, since the differences
dividing a genus do not fall in its definition and since vocal sound signifying
is not a sufficient definition of the enunciation, Porphyry thought it would be
better to say that the whole expression, vocal sound signifying that something
belongs or does not belong to a subject, is the definition of the enunciation.
According to his exposition this is not affirmation and negation that is
posited in the definition, but capacity for affirmation and negation, i.e.,
what the enunciation is a sign of, which is to be or not to be, which is prior
in nature to the enunciation. Then immediately following this he defines
affirmation and negation in terms of themselves when he says, Affirmation is
the enunciation of something about something; negation the enunciation of
something separated from something. But just as the species should not be
stated in the definition of the genus, so neither should the properties of the
species. Now to signify to be is the property of the affirmation, and to
signify not to be the property of the negation. Therefore Ammonius thought it
would be better to say that the enunciation was not defined here, but only
divided. For the definition was posited above when it was said that the
enunciation is speech in which there is truth or falsity—in which definition no
mention is made of either affirmation or negation. It should be noticed,
however, that Aristotle proceeds very skillfully here, for he divides the
genus, not into species, but into specific differences. He does not say that
the enunciation is an affirmation or negation, but vocal sound signifying that
something belongs to a subject, which is the specific difference of
affirmation, or does not belong to a subject, which is the specific difference
of negation. Then when he adds, Affirmation is the enunciation of something
about something which signifies to be, and negation is the enunciation of
something separated from something, which signifies not to be, he establishes
the definition of the species by joining the differences to the genus. IX. 1. Posita divisione enunciationis, hic agit de oppositione partium
enunciationis, scilicet affirmationis et negationis. Et quia enunciationem esse
dixerat orationem, in qua est verum vel falsum, primo, ostendit qualiter
enunciationes ad invicem opponantur; secundo, movet quamdam dubitationem circa
praedeterminata et solvit; ibi: in his ergo quae sunt et quae facta sunt et
cetera. Circa
primum duo facit: primo, ostendit qualiter una enunciatio opponatur alteri;
secundo, ostendit quod tantum una opponitur uni; ibi: manifestum est et cetera.
Prima autem pars dividitur in duas partes: in prima, determinat de oppositione
affirmationis et negationis absolute; in secunda, ostendit quomodo huiusmodi
oppositio diversificatur ex parte subiecti; ibi: quoniam autem sunt et cetera. Circa primum duo facit: primo, ostendit quod omni affirmationi est
negatio opposita et e converso; secundo, manifestat oppositionem affirmationis
et negationis absolute; ibi: et sit hoccontradictio et cetera.Having mad e the
division of the enunciation, Aristotle now deals with the opposition of the
parts of the enunciation, i.e., the opposition of affirmation and negation. He
has already said that the enunciation is speech in which there is truth or
falsity; therefore, he first shows how enunciations are opposed to each other;
secondly, he raises a doubt about some things previously determined and then
resolves it where he says, In enunciations about that which is or has taken
place, etc. He not only shows how one enunciation is opposed to another, but
that only one is opposed to one, where he says, It is evident also that there
is one negation of one affirmation. In showing how one enunciation is opposed
to another, he first treats of the opposition of affirmation and negation
absolutely, and then shows in what way opposition of this kind is diversified
on the part of the subject where he says, Since some of the things we are
concerned with are universal and others singular, etc. With respect to the
opposition of affirmation and negation absolutely, he first shows that there is
a negation opposed to every affirmation and vice versa, and then where he says,
We will call this opposed affirmation and negation "contradiction,” he
explains the opposition of affirmation and negation absolutely. 2 Circa primum
considerandum est quod ad ostendendum suum propositum philosophus assumit
duplicem diversitatem enunciationis: quarum prima est ex ipsa forma vel modo
enunciandi, secundum quod dictum est quod enunciatio vel est affirmativa, per
quam scilicet enunciatur aliquid esse, vel est negativa per quam significatur
aliquid non esse; secunda diversitas est per comparationem ad rem, ex qua
dependet veritas et falsitas intellectus et enunciationis. Cum enim
enunciatur aliquid esse vel non esse secundum congruentiam rei, est oratio vera;
alioquin est oratio falsa. In relation to the first
point, that there is a negation opposed to every affirmation and vice versa,
the Philosopher assumes a twofold diversity of enunciation. The first arises
from the very form or mode of enunciating. According to this diversity, enunciation
is either affirmative—in which it is enunciated that something is — or negative
— in which it is signified that something is not. The second is the diversity
that arises by comparison to reality. Truth and falsity of thought and of the
enunciation depend upon this comparison, for when it is enunciated that
something is or is not, if there is agreement with reality, there is true
speech; otherwise there is false speech. 3 Sic igitur quatuor modis potest
variari enunciatio, secundum permixtionem harum duarum divisionum. Uno modo,
quia id quod est in re enunciatur ita esse sicut in re est: quod pertinet ad
affirmationem veram; puta cum Socrates currit, dicimus Socratem currere. Alio
modo, cum enunciatur aliquid non esse quod in re non est: quod pertinet ad
negationem veram; ut cum dicitur, Aethiops albus non est. Tertio modo, cum
enunciatur aliquid esse quod in re non est: quod pertinet ad affirmationem
falsam; ut cum dicitur, corvus est albus. Quarto modo, cum enunciatur aliquid
non esse quod in re est: quod pertinet ad negationem falsam; ut cum dicitur,
nix non est alba. Philosophus autem, ut a minoribus ad potiora procedat, falsas
veris praeponit: inter quas negativam praemittit affirmativae, cum dicit quod
contingit enunciare quod est, scilicet in rerum natura, non esse. Secundo autem, ponit affirmativam falsam cum dicit: et quod non est,
scilicet in rerum natura, esse. Tertio autem, ponit affirmativam veram, quae
opponitur negativae falsae, quam primo posuit, cum dicit: et quod est, scilicet
in rerum natura, esse. Quarto autem, ponit negativam veram, quae opponitur
affirmationi falsae, cum dicit: et quod non est, scilicet in rerum natura, non
esse. The enunciation can therefore be varied in four ways
according to a combination of these two divisions: in the first way, what is in
reality is enunciated to be as it is in reality. This is characteristic of true
affirmation. For example, when Socrates runs, we say, "Socrates is
running.” In the second way, it is enunciated that something is not what in
reality it is not. This is characteristic of true negation, as when we say,
"An Ethiopian is not white.” In the third way, it is enunciated that
something is what in reality it is not. This is characteristic of a false
affirmation, as in "The raven is white.” In the fourth way, it is
enunciated that something is not what it is in reality. This is characteristic
of a false negation, as in "Snow is not white.” In order to proceed from
the weaker to the stronger the Philosopher puts the false before the true, and
among these he states the negative before the affirmative. He begins, then,
with the false negative; it is possible to enunciate, that what is, namely, in
reality, is not. Secondly, he posits the false affirmative, and that what is
not, namely, in reality, is. Thirdly, he posits the true affirmative—which is
opposed to the false negative he gave first—and that what is, namely, in
reality, is. Fourthly, he posits the true negative—which is opposed to the
false affirmative—and that what is not, namely, in reality, is not. Aquinas
lib. 1 l. 9 n. 4Non est autem intelligendum quod hoc quod dixit: quod est et
quod non est, sit referendum ad solam existentiam vel non existentiam subiecti,
sed ad hoc quod res significata per praedicatum insit vel non insit rei
significatae per subiectum. Nam cum dicitur,
corvus est albus, significatur quod non est, esse, quamvis ipse corvus sit res
existens. In saying what is and what is not, Aristotle is not
referring only to the existence or nonexistence of a subject. What he is saying
is that the reality signified by the predicate is in or is not in the reality
signified by the subject. For what is signified in saying, "The raven is
white,” is that what is not, is, although the raven itself is an existing
thing. 5 Et sicut istae quatuor differentiae enunciationum inveniuntur in
propositionibus, in quibus ponitur verbum praesentis temporis, ita etiam
inveniuntur in enunciationibus in quibus ponuntur verba praeteriti vel futuri
temporis. Supra enim dixit quod necesse est enunciationem constare ex verbo vel
ex casu verbi. Et hoc est quod subdit: quod similiter contingit, scilicet
variari diversimode enunciationem circa ea, quae sunt extra praesens tempus,
idest circa praeterita vel futura, quae sunt quodammodo extrinseca respectu
praesentis, quia praesens est medium praeteriti et futuri. These four
differences of enunciations are found in propositions in which there is a verb
of present time and also in enunciations in which there are verbs of past or
future time. He said earlier that every enunciative speech must contain a verb
or a mode of the verb. Here he makes this point in relation to the four
differences of enunciations: similarly it is possible to enunciate these, i.e.,
that the enunciation be varied in diverse ways in regard to those times outside
of the present, i.e., with respect to the past or future, which are in a
certain way extrinsic in respect to the present, since the present is between
the past and the future. 6 Et quia ita est,
contingit omne quod quis affirmaverit negare, et omne quod quis negaverit
affirmare: quod quidem manifestum est ex praemissis. Non enim potest affirmari
nisi vel quod est in rerum natura secundum aliquod trium temporum, vel quod non
est; et hoc totum contingit negare. Unde manifestum est quod omne quod
affirmatur potest negari, et e converso. Et quia affirmatio et negatio opposita
sunt secundum se, utpote ex opposito contradictoriae, consequens est quod
quaelibet affirmatio habeat negationem sibi oppositam et e converso. Cuius
contrarium illo solo modo posset contingere, si aliqua affirmatio affirmaret
aliquid, quod negatio negare non posset. Since there are
these four differences of enunciation in past and future time as well as in
present time, it is possible to deny everything that is affirmed and to affirm
everything that is denied. This is evident from the premises, for it is only
possible to affirm either that which is in reality according to past, present,
or future time, or that which is not; and it is possible to deny all of this.
It is clear, then, that everything that is affirmed can be denied or vice
versa. Now, since affirmation and negation are per se opposed, i.e., in an
opposition of contradiction, it follows that any affirmation would have a
negation opposed to it, and conversely. The contrary of this could happen only
if an affirmation could affirm something that the negation could not deny. 7 Deinde cum dicit: et sit hoc contradictio etc., manifestat quae sit
absoluta oppositio affirmationis et negationis. Et primo,
manifestat eam per nomen; secundo, per definitionem; ibi: dico autem et cetera.
Dicit ergo primo quod cum cuilibet affirmationi opponatur negatio, et e
converso, oppositioni huiusmodi imponatur nomen hoc, quod dicatur contradictio.
Per hoc enim quod dicitur, et sit hoc contradictio, datur
intelligi quod ipsum nomen contradictionis ipse imposuerit oppositioni
affirmationis et negationis, ut Ammonius dicit. When he
says, We will call this opposed affirmation and negation "contradiction,”
he explains what absolute opposition of affirmation and negation is. He does
this first through the name; secondly, through the definition where he says, I
mean by "opposed” the enunciation of the same thing of the same subject,
etc. "Contradiction,” he says, is the name imposed for the kind of
opposition in which a negation is opposed to an affirmation and conversely. By
saying We will call this "contradiction,” we are given to understand—as
Ammonius points out—that he has himself imposed the name "contradiction”
for the opposition of affirmation and negation. 8 Deinde cum dicit: dico autem opponi etc., definit contradictionem. Quia
vero, ut dictum est, contradictio est oppositio affirmationis et negationis,
illa requiruntur ad contradictionem, quae requiruntur ad oppositionem
affirmationis et negationis. Oportet autem opposita esse circa idem. Et quia
enunciatio constituitur ex subiecto et praedicato, requiritur ad
contradictionem primo quidem quod affirmatio et negatio sint eiusdem
praedicati: si enim dicatur, Plato currit, Plato non disputat, non est
contradictio; secundo, requiritur quod sint de eodem subiecto: si enim dicatur,
Socrates currit, Plato non currit, non est contradictio. Tertio, requiritur
quod identitas subiecti et praedicati non solum sit secundum nomen, sed sit
simul secundum rem et nomen. Nam si non sit idem nomen, manifestum est quod non
sit una et eadem enunciatio. Similiter autem ad hoc quod sit enunciatio una,
requiritur identitas rei: dictum est enim supra quod enunciatio una est, quae
unum de uno significat; et ideo subdit: non autem aequivoce, idest non sufficit
identitas nominis cum diversitate rei, quae facit aequivocationem. Then he defines contradiction when he says, I mean by "opposed” the
enunciation of the same thing of the same subject, etc. Since contradiction is
the opposition of affirmation and negation, as he has said, whatever is
required for the opposition of affirmation and negation is required for
contradiction. Now, opposites must be about the same thing and since the
enunciation is made up of a subject and predicate the first requirement for
contradiction is affirmation and negation of the same predicate, for if we say
"Plato runs” and "Plato does not discuss,” there is no contradiction.
The second is that the affirmation and negation be of the same subject, for if
we say "Socrates runs” and "Plato does not run,” there is no
contradiction. The third requirement is identity of subject and predicate not
only according to name but according to the thing and the name at once; for
clearly, if the same name is not used there is not one and the same
enunciation; similarly there must be identity of the thing, for as was said
above, the enunciation is one when it signifies one thing said of one thing.”’
This is why he adds, not equivocally however, for identity of name with
diversity of the thing—which is equivocation—is not sufficient for
contradiction. Aquinas lib. 1 l. 9 n. 9Sunt autem et quaedam alia in
contradictione observanda ad hoc quod tollatur omnis diversitas, praeter eam
quae est affirmationis et negationis: non enim esset oppositio si non omnino
idem negaret negatio quod affirmavit affirmatio. Haec autem diversitas potest
secundum quatuor considerari. Uno quidem modo, secundum diversas partes
subiecti: non enim est contradictio si dicatur, Aethiops est albus dente et non
est albus pede. Secundo, si sit diversus modus ex parte praedicati: non
enim est contradictio si dicatur, Socrates currit tarde et non movetur
velociter; vel si dicatur, ovum est animal in potentia et non est animal in
actu. Tertio, si sit diversitas ex parte mensurae, puta loci vel temporis; non
enim est contradictio si dicatur, pluit in Gallia et non pluit in Italia; aut,
pluit heri, hodie non pluit. Quarto, si sit diversitas ex habitudine ad aliquid
extrinsecum; puta si dicatur, decem homines esse plures quoad domum, non autem
quoad forum. Et haec omnia designat cum subdit: et quaecumque caetera talium
determinavimus, idest determinare consuevimus in disputationibus contra
sophisticas importunitates, idest contra importunas et litigiosas oppositiones
sophistarum, de quibus plenius facit mentionem in I elenchorum. There are also certain other things that must be observed with respect
to contradiction in order that all diversity be destroyed except the diversity
of affirmation and negation, for if the negation does not deny in every way the
same thing that the affirmation affirms there will not be opposition. Inquiry
can be made about this diversity in respect to four things: first, are there
diverse parts of the subject, for if we say "An Ethiopian is white as to
teeth” and "An Ethiopian is not white as to foot,” there is no
contradiction; secondly, is there a diverse mode on the part of the predicate,
for there is no contradiction if we say "Socrates runs slowly” and
"Socrates is not moving swiftly,” or "An egg is an animal in potency”
and "An egg is not an animal in act”; thirdly, is there diversity on the
part of measure, for instance, of place or time, for there is no contradiction
if we say "It is raining in Gaul” and "It is not raining in Italy,”
or "It rained yesterday” and "It did not rain today”; fourthly, is
there diversity from a relationship to something extrinsic, as when we say
"Ten men are many in respect to a house, but not in respect to a court
house.” Aristotle designates all of these when he adds, nor in any of the other
ways that we have distinguished, i.e., that it is usual to determine in
disputations against the specious difficulties of the sophists, i.e., against
the fallacious and quarrelsome objections of the sophists, which he mentions
more fully in I Elenchorum [5: 166b 28–167a 36]. X. 1 Quia philosophus dixerat oppositionem affirmationis et negationis esse
contradictionem, quae est eiusdem de eodem, consequenter intendit distinguere
diversas oppositiones affirmationis et negationis, ut cognoscatur quae sit vera
contradictio. Et circa hoc duo facit: primo, praemittit quamdam divisionem
enunciationum necessariam ad praedictam differentiam oppositionum assignandam;
secundo, manifestat propositum; ibi: si ergo universaliter et cetera.
Praemittit autem divisionem enunciationum quae sumitur secundum differentiam
subiecti. Unde circa primum duo facit: primo, dividit subiectum enunciationum;
secundo, concludit divisionem enunciationum, ibi: necesse est enunciare et
cetera. The Philosopher has just said that contradiction is
the opposition of the affirmation and negation of the same thing of the same
subject. Following upon this he distinguishes the diverse oppositions of
affirmation and negation, the purpose being to know what true contradiction is.
He first states a division of enunciation which is necessary in order to assign
the difference of these oppositions; then he begins to manifest the different
oppositions where he says, If, then, it is universally enunciated of a
universal that something belongs or does not belong to it, etc. The division he
gives is taken from the difference of the subject and therefore he divides the
subject of enunciations first; then he concludes with the division of
enunciation, where he says, we have to enunciate either of a universal or of a
singular, etc. 2 Subiectum autem enunciationis est nomen vel aliquid loco
nominis sumptum. Nomen autem est vox significativa ad placitum simplicis
intellectus, quod est similitudo rei; et ideo subiectum enunciationis
distinguit per divisionem rerum, et dicit quod rerum quaedam sunt universalia,
quaedam sunt singularia. Manifestat autem membra divisionis dupliciter: primo
quidem per definitionem, quia universale est quod est aptum natum de pluribus
praedicari, singulare vero quod non est aptum natum praedicari de pluribus, sed
de uno solo; secundo, manifestat per exemplum cum subdit quod homo est universale,
Plato autem singulare. Now the subject of an enunciation is a name or something
taken in place of a name. A name is a vocal sound significant by convention of simple
thought, which, in turn, is a likeness of the thing. Hence, Aristotle
distinguishes the subject of enunciation by a division of things; and he says
that of things, some are universals, others singulars. He then explains the
members of this division in two ways. First he defines them. Then he manifests
them by example when he says, "man” is universal, "Plato” singular. 3
Accidit autem dubitatio circa hanc divisionem, quia, sicut probat philosophus
in VII metaphysicae, universale non est aliquid extra res existens. Item, in
praedicamentis dicitur quod secundae substantiae non sunt nisi in primis, quae
sunt singulares. Non ergo videtur esse conveniens divisio rerum per universalia
et singularia: quia nullae res videntur esse universales, sed omnes sunt
singulares. There is a difficulty about this division, for the Philosopher
proves in VII Metaphysicae [14: 1039a 23] that the universal is not something
existing outside of the thing; and in the Predicamenta [5: 2a 11] he says that
second substances are only in first substances, i.e., singulars. Therefore, the
division of things into universals and singulars does not seem to be
consistent, since according to him there are no things that are universal; on
the contrary, all things are singular. 4 Dicendum est autem quod hic dividuntur
res secundum quod significantur per nomina, quae subiiciuntur in
enunciationibus: dictum est autem supra quod nomina non significant res nisi
mediante intellectu; et ideo oportet quod divisio ista rerum accipiatur secundum
quod res cadunt in intellectu. Ea vero quae sunt coniuncta in rebus
intellectus potest distinguere, quando unum eorum non cadit in ratione
alterius. In qualibet autem re singulari est considerare aliquid quod est
proprium illi rei, in quantum est haec res, sicut Socrati vel Platoni in
quantum est hic homo; et aliquid est considerare in ea, in quo convenit cum
aliis quibusdam rebus, sicut quod Socrates est animal, aut homo, aut
rationalis, aut risibilis, aut albus. Quando igitur res denominatur ab eo quod
convenit illi soli rei in quantum est haec res, huiusmodi nomen dicitur
significare aliquid singulare; quando autem denominatur res ab eo quod est
commune sibi et multis aliis, nomen huiusmodi dicitur significare universale,
quia scilicet nomen significat naturam sive dispositionem aliquam, quae est
communis multis. Quia igitur hanc divisionem dedit de rebus non absolute
secundum quod sunt extra animam, sed secundum quod referuntur ad intellectum,
non definivit universale et singulare secundum aliquid quod pertinet ad rem,
puta si diceret quod universale extra animam, quod pertinet ad opinionem
Platonis, sed per actum animae intellectivae, quod est praedicari de multis vel
de uno solo. The things divided here, however, are things as
signified by names—which names are subjects of enunciations. Now, Aristotle has
already said that names signify things only through the mediation of the
intellect; therefore, this division must be taken as a division of things as
apprehended by the intellect. Now in fact, whatever is joined together in
things can be distinguished by the intellect when one of them does not belong
to the notion of the other. In any singular thing, we can consider what is
proper to the thing insofar as it is this thing, for instance, what is proper
to Socrates or to Plato insofar as he is this man. We can also consider that in
which it agrees with certain other things, as, that Socrates is an animal, or
man, or rational, or risible, or white. Accordingly, when a thing is
denominated from what belongs only to this thing insofar as it is this thing,
the name is said to signify a singular. When a thing is denominated from what
is common to it and to many others, the name is said to signify a universal
since it signifies a nature or some disposition which is common to many.
Immediately after giving this division of things, then—not of things absolutely
as they are outside of the soul, but as they are referred to the
intellect—Aristotle defines the universal and the singular through the act of
the intellective soul, as that which is such as to be predicated of many or of
only one, and not according to anything that pertains to the thing, that is, as
if he were affirming such a universal outside of the soul, an opinion relating
to Plato’s teaching. 5 Est autem considerandum quod
intellectus apprehendit rem intellectam secundum propriam essentiam, seu
definitionem: unde et in III de anima dicitur quod obiectum proprium
intellectus est quod quid est. Contingit autem quandoque quod propria ratio
alicuius formae intellectae non repugnat ei quod est esse in pluribus, sed hoc
impeditur ab aliquo alio, sive sit aliquid accidentaliter adveniens, puta si
omnibus hominibus morientibus unus solus remaneret, sive sit propter
conditionem materiae, sicut est unus tantum sol, non quod repugnet rationi
solari esse in pluribus secundum conditionem formae ipsius, sed quia non est
alia materia susceptiva talis formae; et ideo non dixit quod universale est
quod praedicatur de pluribus, sed quod aptum natum est praedicari de pluribus. There is a further point we should consider in relation to this portion
of the text. The intellect apprehends the thing—understood according to the
thing’s essence or definition. This is the reason Aristotle says in III De
anima [4:429b 10] that the proper object of the intellect is what the thing
essentially is. Now, sometimes the proper nature of some understood form is not
repugnant to being in many but is impeded by something else, either by
something occurring accidentally (for instance if all men but one were to die)
or because of the condition of matter; the sun, for instance, is only one, not
because it is repugnant to the notion of the sun to be in many according to the
condition of its form, but because there is no other matter capable of
receiving such a form. This is the reason Aristotle did not say that the
universal is that which is predicated of many, but that which is of such a
nature as to be predicated of many. Aquinas lib. 1 l. 10 n. 6Cum autem omnis
forma, quae nata est recipi in materia quantum est de se, communicabilis sit
multis materiis; dupliciter potest contingere quod id quod significatur per
nomen, non sit aptum natum praedicari de pluribus. Uno modo, quia nomen
significat formam secundum quod terminata est ad hanc materiam, sicut hoc nomen
Socrates vel Plato, quod significat naturam humanam prout est in hac materia.
Alio modo, secundum quod nomen significat formam, quae non est nata in materia
recipi, unde oportet quod per se remaneat una et singularis; sicut albedo, si
esset forma non existens in materia, esset una sola, unde esset singularis: et
propter hoc philosophus dicit in VII Metaphys. quod si essent species rerum
separatae, sicut posuit Plato, essent individua. Now, since every form which is
so constituted as to be received in matter is communicable to many matters,
there are two ways in which what is signified by a name may not be of such a
nature as to be predicated of many: in one way, because a name signifies a form
as terminated in this matter, as in the case of the name "Socrates” or
"Plato,” which signifies human nature as it is in this matter; in another
way, because a name signifies a form which is not constituted to be received in
matter and consequently must remain per se one and singular. Whiteness, for
example, would be only one if it were a form not a existing in matter, and
consequently singular. This is the reason the Philosopher says in VII
Metaphysicae [6: 1045a 36–1045b 7] that if there were separated species of
things, as Plato held, they would be individuals. 7 Potest autem obiici quod hoc nomen Socrates vel Plato est natum de
pluribus praedicari, quia nihil prohibet multos esse, qui vocentur hoc nomine.
Sed ad hoc patet responsio, si attendantur verba Aristotelis. Ipse enim non
divisit nomina in universale et particulare, sed res. Et ideo intelligendum est
quod universale dicitur quando, non solum nomen potest de pluribus praedicari,
sed id, quod significatur per nomen, est natum in pluribus inveniri; hoc autem
non contingit in praedictis nominibus: nam hoc nomen Socrates vel Plato
significat naturam humanam secundum quod est in hac materia. Si vero hoc
nomen imponatur alteri homini significabit naturam humanam in alia materia; et
sic eius erit alia significatio; unde non erit universale, sed aequivocum. It could be objected that the name "Socrates” or "Plato” is of
such a kind as to be predicated of many, since there is nothing to prevent
their being applied to many. The response to this objection is evident if we
consider Aristotle’s words. Notice that he divides things into universal and
particular, not names. It should be understood from this that what is said to
be universal not only has a name that can be predicated of many but what is
signified by the name is of such a nature as to be found in many. Now this is
not the case in the above-mentioned names, for the name "Socrates” or
"Plato” signifies human nature as it is in this matter. If one of these
names is imposed on another man it will signify human nature in other matter
and thus another signification of it. Consequently, it will be equivocal, not
universal. 8 Deinde cum dicit: necesse est autem enunciare etc., concludit
divisionem enunciationis. Quia enim semper enunciatur aliquid de aliqua re;
rerum autem quaedam sunt universalia, quaedam singularia; necesse est quod
quandoque enuncietur aliquid inesse vel non inesse alicui universalium,
quandoque vero alicui singularium. Et est suspensiva
constructio usque huc, et est sensus: quoniam autem sunt haec quidem rerum
etc., necesse est enunciare et cetera. When he says, we
have to enunciate either of a universal or of a singular that something belongs
or does not belong to it, he infers the division of the enunciation. Since
something is always enunciated of some thing, and of things some are universals
and some singulars, it follows that sometimes it will be enunciated that
something belongs or does not belong to something universal, sometimes to
something singular. The construction of the sentence was interrupted by the
explanation of universal and singular but now we can see the meaning: Since
some of the things we are concerned with are universal and others singular...
we have to enunciate either of a universal or of a singular that something
belongs or does not belong to it. 9 Est autem considerandum quod de universali
aliquid enunciatur quatuor modis. Nam universale potest uno modo considerari
quasi separatum a singularibus, sive per se subsistens, ut Plato posuit, sive,
secundum sententiam Aristotelis, secundum esse quod habet in intellectu. Et sic
potest ei aliquid attribui dupliciter. Quandoque enim attribuitur ei sic
considerato aliquid, quod pertinet ad solam operationem intellectus, ut si
dicatur quod homo est praedicabile de multis, sive universale, sive species.
Huiusmodi enim intentiones format intellectus attribuens eas naturae
intellectae, secundum quod comparat ipsam ad res, quae sunt extra animam.
Quandoque vero attribuitur aliquid universali sic considerato, quod scilicet
apprehenditur ab intellectu ut unum, tamen id quod attribuitur ei non pertinet
ad actum intellectus, sed ad esse, quod habet natura apprehensa in rebus, quae
sunt extra animam, puta si dicatur quod homo est dignissima creaturarum. Hoc
enim convenit naturae humanae etiam secundum quod est in singularibus. Nam
quilibet homo singularis dignior est omnibus creaturis irrationalibus; sed
tamen omnes homines singulares non sunt unus homo extra animam, sed solum in
acceptione intellectus; et per hunc modum attribuitur ei praedicatum, scilicet
ut uni rei. Alio autem modo attribuitur universali, prout est in singularibus,
et hoc dupliciter. Quandoque quidem ratione ipsius naturae universalis, puta
cum attribuitur ei aliquid quod ad essentiam eius pertinet, vel quod
consequitur principia essentialia; ut cum dicitur, homo est animal, vel homo
est risibilis. Quandoque autem attribuitur ei aliquid ratione singularis in quo
invenitur, puta cum attribuitur ei aliquid quod pertinet ad actionem individui;
ut cum dicitur, homo ambulat. Singulari autem attribuitur aliquid tripliciter:
uno modo, secundum quod cadit in apprehensione; ut cum dicitur, Socrates est
singulare, vel praedicabile de uno solo. Quandoque
autem, ratione naturae communis; ut cum dicitur, Socrates est animal. Quandoque
autem, ratione sui ipsius; ut cum dicitur, Socrates ambulat. Et totidem etiam
modis negationes variantur: quia omne quod contingit affirmare, contingit
negare, ut supra dictum est. In relation to the point being
made here we have to consider the four ways in which something is enunciated of
the universal. On the one band, the universal can be considered as though
separated from singulars, whether subsisting per se as Plato held or according
to the being it has in the intellect as Aristotle held; considered thus,
something can be attributed to it in two ways. Sometimes we attribute something
to it which pertains only to the operation of the intellect; for example when
we say, "Man,” whether the universal or the species, "is predicable”
of many. For the intellect forms intentions of this kind, attributing them to
the nature understood according as it compares the nature to the things outside
of the mind. But sometimes we attribute something to the universal thus
considered (i.e., as it is apprehended by the intellect as one) which does not
belong to the act of the intellect but to the being that the nature apprehended
has in things outside of the soul; for example, when we say "Man is the
noblest of creatures.” For this truly belongs to human nature as it is in
singulars, since any single man is more noble than all irrational creatures;
yet all singular men are not one man outside of the mind, but only in the
apprehension of the intellect; and the predicate is attributed to it in this
way, i.e., as to one thing. On the other hand, we attribute something to the
universal as in singulars in another way, and this is twofold: sometimes it is
in view of the universal nature itself; for instance, when we attribute
something to it that belongs to its essence, or follows upon the essential
principles, as in "Man is an animal,” or "Man is risible.” Sometimes
it is in view of the singular in which the universal is found; for instance,
when we attribute something to the universal that pertains to the action of the
individual, as in "Man walks. Moreover, something is attributed to the
singular in three ways: in one way, as it is subject to the intellect, as when
we say "Socrates is a singular,” or "predicable of only one”; in
another way, by reason of the common nature, as when we say "Socrates is
an animal”; in the third way, by reason of itself, as when we say
"Socrates is walking.” The negations are varied in the same number of
ways, since everything that can be affirmed can also be denied, as was said
above. 10 Est autem haec tertia divisio enunciationis quam ponit philosophus.
Prima namque fuit quod enunciationum quaedam est una simpliciter, quaedam vero
coniunctione una. Quae quidem est divisio analogi in ea de quibus praedicatur
secundum prius et posterius: sic enim unum dividitur secundum prius in simplex
et per posterius in compositum. Alia vero fuit divisio enunciationis in
affirmationem et negationem. Quae quidem est divisio generis in species, quia
sumitur secundum differentiam praedicati ad quod fertur negatio; praedicatum
autem est pars formalis enunciationis; et ideo huiusmodi divisio dicitur
pertinere ad qualitatem enunciationis, qualitatem, inquam, essentialem,
secundum quod differentia significat quale quid. Tertia autem est huiusmodi
divisio, quae sumitur secundum differentiam subiecti, quod praedicatur de
pluribus vel de uno solo, et ideo dicitur pertinere ad quantitatem
enunciationis, nam et quantitas consequitur materiam. This is the third
division the Philosopher has given of the enunciation. The first was the
division of the enunciation into one simply and one by conjunction. This is an
analogous division into those things of which one is predicated primarily and
consequently, for one is divided according to the prior and posterior into
simple and composite. The second was the division of enunciation into
affirmation and negation. This is a division of genus into species, for it is
taken from the difference of the predicate to which a negation is added. The
predicate is the formal part of the enunciation and hence such a division is
said to pertain to the quality of the enunciation. By "quality” I mean
essential quality, for in this case the difference signifies the quality of the
essence. The third division is based upon the difference of the subject as
predicated of many or of only one, and is therefore a division that pertains to
the quantity of the enunciation, for quantity follows upon matter. 11 Deinde
cum dicit: si ergo universaliter etc., ostendit quomodo enunciationes
diversimode opponantur secundum diversitatem subiecti. Et circa hoc duo facit: primo, distinguit diversos modos oppositionum in
ipsis enunciationibus; secundo, ostendit quomodo diversae oppositiones
diversimode se habent ad verum et falsum; ibi: quocirca hasquidem impossibile
est et cetera.Aristotle shows next how enunciations are opposed in diverse ways
according to the diversity of the subject when he says, If, then, it is
universally enunciated of a universal that something belongs or does not belong
to it, etc. He first distinguishes the diverse modes of opposition in
enunciations; secondly, he shows how these diverse oppositions are related in
different ways to truth and falsity where he says, Hence in the case of the
latter it is impossible that both be at once true, etc. Aquinas lib. Circa
primum considerandum est quod cum universale possit considerari in abstractione
a singularibus vel secundum quod est in ipsis singularibus, secundum hoc
diversimode aliquid ei attribuitur, ut supra dictum est. Ad designandum autem
diversos modos attributionis inventae sunt quaedam dictiones, quae possunt dici
determinationes vel signa, quibus designatur quod aliquid de universali, hoc
aut illo modo praedicetur. Sed quia non est ab omnibus communiter apprehensum
quod universalia extra singularia subsistant, ideo communis usus loquendi non
habet aliquam dictionem ad designandum illum modum praedicandi, prout aliquid
dicitur in abstractione a singularibus. Sed Plato, qui posuit universalia extra
singularia subsistere, adinvenit aliquas determinationes, quibus designaretur
quomodo aliquid attribuitur universali, prout est extra singularia, et vocabat
universale separatum subsistens extra singularia quantum ad speciem hominis,
per se hominem vel ipsum hominem et similiter in aliis universalibus. Sed
universale secundum quod est in singularibus cadit in communi apprehensione
hominum; et ideo adinventae sunt quaedam dictiones ad significandum modum
attribuendi aliquid universali sic accepto. First, then, he distinguishes the
diverse modes of opposition and since these depend upon a diversity in the
subject we must first consider the latter diversity. Now the universal can be
considered either in abstraction from singulars or as it is in singulars, and
by reason of this something is attributed in diverse modes to the universal, as
we have already said. To designate diverse modes of attribution certain words
have been conceived which may be called determinations or signs and which
designate that something is predicated in this or that mode. But first we
should note that since it is not commonly apprehended by all men that universals
subsist outside of singulars there is no word in common speech to designate the
mode of predicating in which something is said of a universal thus in
abstraction from singulars. Plato, who held that universals subsist outside of
singulars, did, however, invent certain determinations to designate the way in
which something is attributed to the universal as it is outside of singulars.
With respect to the species man he called the separated universal subsisting
outside of singulars "man per se”’or "man itself,” and he designated
other such universals in like manner. The universal as it is in singulars,
however, does fall within the common apprehension of men and accordingly
certain words have been conceived to signify the mode of attributing something
to the universal taken in this way. 13 Sicut autem supra dictum est, quandoque
aliquid attribuitur universali ratione ipsius naturae universalis; et ideo hoc
dicitur praedicari de eo universaliter, quia scilicet ei convenit secundum
totam multitudinem in qua invenitur; et ad hoc designandum in affirmativis
praedicationibus adinventa est haec dictio, omnis, quae designat quod
praedicatum attribuitur subiecto universali quantum ad totum id quod sub
subiecto continetur. In negativis autem praedicationibus adinventa est haec
dictio, nullus, per quam significatur quod praedicatum removetur a subiecto
universali secundum totum id quod continetur sub eo. Unde nullus dicitur quasi
non ullus, et in Graeco dicitur, udis quasi nec unus, quia nec unum solum est
accipere sub subiecto universali a quo praedicatum non removeatur. Quandoque
autem attribuitur universali aliquid vel removetur ab eo ratione particularis;
et ad hoc designandum, in affirmativis quidem adinventa est haec dictio,
aliquis vel quidam, per quam designatur quod praedicatum attribuitur subiecto
universali ratione ipsius particularis; sed quia non determinate significat
formam alicuius singularis, sub quadam indeterminatione singulare designat;
unde et dicitur individuum vagum. In negativis autem non est aliqua dictio
posita, sed possumus accipere, non omnis; ut sicut, nullus, universaliter
removet, eo quod significat quasi diceretur, non ullus, idest, non aliquis, ita
etiam, non omnis, particulariter removeat, in quantum excludit universalem
affirmationem. As was said above, sometimes something is attributed to the
universal in view of the universal nature itself; for this reason it is said to
be predicated of the universal universally, i.e., that it belongs to the
universal according to the whole multitude in which it is found. The word
"every” has been devised to designate this in affirmative predications. It
designates that the predicate is attributed to the universal subject with
respect to the whole of what is contained under the subject. In negative
predications the word "no” has been devised to signify that the predicate
is removed from the universal subject according to the whole of what is
contained under it. Hence, saying nullus in Latin is like saying non ullus [not
any] and in Greek??de?? [none] is like??de e?? [not one], for not a single one
is understood under the universal subject from which the predicate is not
removed. Sometimes something is either attributed to or removed from the
universal in view of the particular. To designate this in affirmative
enunciations, the word "some,” or "a certain one,” has been devised.
We designate by this that the predicate is attributed to the universal subject
by reason of the particular. "Some,” or "a certain one,” however,
does not signify the form of any singular determinately, rather, it designates
the singular under a certain indetermination. The singular so designated is
therefore called the vague individual. In negative enunciations there is no
designated word, but "not all” can be used. just as "no,” then,
removes universally, for it signifies the same thing as if we were to say
"not any,” (i.e., "not some”) so also "not all” removes
particularly inasmuch as it excludes universal affirmation. Aquinas lib. 1 l.
10 n. 14Sic igitur tria sunt genera affirmationum in quibus aliquid de
universali praedicatur. Una quidem est, in qua de universali praedicatur
aliquid universaliter; ut cum dicitur, omnis homo est animal. Alia, in qua
aliquid praedicatur de universali particulariter; ut cum dicitur, quidam homo
est albus. Tertia vero est, in qua aliquid de universali praedicatur absque
determinatione universalitatis vel particularitatis; unde huiusmodi enunciatio
solet vocari indefinita. Totidem autem sunt negationes oppositae. There are,
therefore, three kinds of affirmations in which something is predicated of a
universal: in one, something is predicated of the universal universally, as in
"Every man is an animal”; in another, something is predicated of the
universal particularly, as in "Some man is white.” The third is the
affirmation in which something is predicated of the universal without a
determination of universality or particularity. Enunciations of this kind are
customarily called indefinite. There are the same number of opposed negations. De
singulari autem quamvis aliquid diversa ratione praedicetur, ut supra dictum
est, tamen totum refertur ad singularitatem ipsius, quia etiam natura
universalis in ipso singulari individuatur; et ideo nihil refert quantum ad
naturam singularitatis, utrum aliquid praedicetur de eo ratione universalis
naturae; ut cum dicitur, Socrates est homo, vel conveniat ei ratione
singularitatis. In the case of the singular, although something is predicated
of it in a different respect, as was said above, nevertheless the whole is
referred to its singularity because the universal nature is individuated in the
singular; therefore it makes no difference as far as the nature of singularity
is concerned whether something is predicated of the singular by reason of the
universal nature, as in "Socrates is a man,” or belongs to it by reason of
its singularity. Aquinas lib. 1 l. 10 n. 16Si igitur tribus praedictis
enunciationibus addatur singularis, erunt quatuor modi enunciationis ad
quantitatem ipsius pertinentes, scilicet universalis, singularis, indefinitus
et particularis. If we add the singular to the three already mentioned there
will be four modes of enunciation pertaining to quantity: universal singular,
indefinite, and particular. 17 Sic igitur secundum has differentias Aristoteles
assignat diversas oppositiones enunciationum adinvicem. Et primo, secundum
differentiam universalium ad indefinitas; secundo, secundum differentiam
universalium ad particulares; ibi: opponi autem affirmationem et cetera. Circa
primum tria facit: primo, agit de oppositione propositionum universalium
adinvicem; secundo, de oppositione indefinitarum; ibi: quando autem in
universalibus etc.; tertio, excludit dubitationem; ibi: in eo vero quod et
cetera. Aristotle assigns the diverse oppositions of
enunciations according to these differences. The first opposition is based on
the difference of universals and indefinites; the second bn the difference of
universals and particulars, the latter being treated where he says, Affirmation
is opposed to negation in the way I call contradictory, etc. With respect to
the first opposition, the one between universals and indefinites, the
opposition of universal propositions to each other is treated first, and then
the opposition of indefinite enunciations where he says, On the other hand,
when the enunciations are of a universal but not universally enunciated, etc.
Finally he precludes a possible question where he says, In the predicate,
however, the universal universally predicated is not true, etc. Aquinas lib. 1
l. 10 n. 18Dicit ergo primo quod si aliquis enunciet de subiecto universali
universaliter, idest secundum continentiam suae universalitatis, quoniam est,
idest affirmative, aut non est, idest negative, erunt contrariae enunciationes;
ut si dicatur, omnis homo est albus, nullus homo est albus. Huius autem ratio
est, quia contraria dicuntur quae maxime a se distant: non enim dicitur aliquid
nigrum ex hoc solum quod non est album, sed super hoc quod est non esse album,
quod significat communiter remotionem albi, addit nigrum extremam distantiam ab
albo. Sic igitur id quod affirmatur per hanc enunciationem, omnis homo est
albus, removetur per hanc negationem, non omnis homo est albus. Oportet ergo
quod negatio removeat modum quo praedicatum dicitur de subiecto, quem designat
haec dictio, omnis. Sed super hanc remotionem addit haec enunciatio, nullus
homo est albus, totalem remotionem, quae est extrema distantia a primo; quod
pertinet ad rationem contrarietatis. Et ideo convenienter hanc oppositionem
dicit contrarietatem. He says first, then, that if someone enunciates
universally of a universal subject, i.e., according to the content of its
universality, that it is, i.e., affirmatively, or is not, i.e., negatively,
these enunciations will be contrary; as when we say, "Every man is white,”
"No man is white.” And the reason is that the things that are most distant
from each other are said to be contraries. For a thing is not said to be black
only because it is not white but because over and beyond not being white—which
signifies the remotion of white commonly—it is, in addition, black, the extreme
in distance from white. What is affirmed by the enunciation "Every man is
white” then, is removed by the negation "Not every man is white”; the
negation, therefore, removes the mode in which the predicate is said of the
subject which the word "every” designates. But over and beyond this
remotion, the enunciation "No man is white” which is most distant from
"Every man is white,” adds total remotion, and this belongs to the notion
of contrariety. He therefore appropriately calls this opposition contrariety.
Aquinas lib. 1 l. 10 n. 19Deinde cum dicit: quando autem etc., ostendit qualis
sit oppositio affirmationis et negationis in indefinitis. Et primo, proponit
quod intendit; secundo, manifestat propositum per exempla; ibi: dico autem non
universaliter etc.; tertio, assignat rationem manifestationis; ibi: cum enim
universale sit homo et cetera. Dicit ergo primo quod quando de
universalibus subiectis affirmatur aliquid vel negatur non tamen universaliter,
non sunt contrariae enunciationes, sed illa quae significantur contingit esse
contraria. Deinde cum dicit: dico autem non universaliter etc., manifestat per
exempla. Ubi considerandum est quod non dixerat quando in universalibus
particulariter, sed non universaliter. Non enim
intendit de particularibus enunciationibus, sed de solis indefinitis. Et hoc
manifestat per exempla quae ponit, dicens fieri in universalibus subiectis non
universalem enunciationem; cum dicitur, est albus homo, non est albus homo. Et
rationem huius expositionis ostendit, quia homo, qui subiicitur, est
universale, sed tamen praedicatum non universaliter de eo praedicatur, quia non
apponitur haec dictio, omnis: quae non significat ipsum universale, sed modum
universalitatis, prout scilicet praedicatum dicitur universaliter de subiecto;
et ideo addita subiecto universali, semper significat quod aliquid de eo
dicatur universaliter. Tota autem haec expositio refertur ad hoc quod
dixerat: quando in universalibus non universaliter enunciatur, non sunt
contrariae. When he says, On the other hand, when the enunciations
are of a universal but not universally enunciated, etc., he shows what kind of
opposition there is between affirmation and negation in indefinite
enunciations. First he states the point; he then manifests it by an example
when he says, I mean by "enunciated of a universal but not universally,”
etc. Finally he gives the reason for this when he says, For while "man” is
a universal, it is not used as universal, etc. He says first, then, that when
something is affirmed or denied of a universal subject, but not universally,
the enunciations are not contrary but the things that are signified may be
contraries. He clarifies this with examples where he says, I mean by
"enunciated of a universal but not universally,” etc. Note in relation to
this that what he said just before this was "when... of universals but not
universally enunciated” and not, "when... of universals particularly,” the
reason being that he only intends to speak of indefinite enunciations, not of
particulars. This he manifests by the examples he gives. When we say "Man
is white” and "Man is not white,” the universal subjects do not make them
universal enunciations. He gives as the reason for this, that although man,
which stands as the subject, is universal, the predicate is not predicated of
it universally because the word "every” is not added, which does not
itself signify the universal, but the mode of universality, i.e., that the
predicate is said universally of the subject. Therefore when "every” is
added to the universal subject it always signifies that something is said of it
universally. This whole exposition relates to his saying, On the other hand,
when the enunciations are of a universal but not universally enunciated, they
are not contraries. Aquinas lib. 1 l. 10 n. 20Sed hoc quod additur: quae autem
significantur contingit esse contraria, non est expositum, quamvis obscuritatem
contineat; et ideo a diversis diversimode exponitur. Quidam enim hoc referre
voluerunt ad contrarietatem veritatis et falsitatis, quae competit huiusmodi
enunciationibus. Contingit enim quandoque has simul esse veras, homo est albus,
homo non est albus; et sic non sunt contrariae, quia contraria mutuo se
tollunt. Contingit tamen quandoque unam earum esse veram et
alteram esse falsam; ut cum dicitur, homo est animal, homo non est animal; et
sic ratione significati videntur habere quamdam contrarietatem. Sed hoc non
videtur ad propositum pertinere, tum quia philosophus nondum hic loquitur de
veritate et falsitate enunciationum; tum etiam quia hoc ipsum posset de
particularibus enunciationibus dici. Immediately after
this he adds, although it is possible for the things signified to be
contraries, and in spite of the fact that this is obscure he does not explain
it. It has therefore been interpreted in different ways. Some related it to the
contrariety of truth and falsity proper to enunciations of this kind, For such
enunciations may be simultaneously true, as in "Man is white” and
"Man is not white,” and thus not be contraries, for contraries mutually
destroy each other. On the other hand, one may be true and the other false, as
in "Man is an animal” and "Man is not an animal,” and thus by reason
of what is signified seem to have a certain kind of contrariety. But this does
not seem to be related to what Aristotle has said: first, because the
Philosopher has not yet taken up the point of truth and falsity of
enunciations; secondly, because this very thing can also be said of particular
enunciations. Alii vero, sequentes Porphyrium, referunt hoc ad contrarietatem
praedicati. Contingit enim quandoque quod praedicatum negatur de subiecto
propter hoc quod inest ei contrarium; sicut si dicatur, homo non est albus,
quia est niger; et sic id quod significatur per hoc quod dicitur, non est
albus, potest esse contrarium. Non tamen semper: removetur enim aliquid a
subiecto, etiam si contrarium non insit, sed aliquid medium inter contraria; ut
cum dicitur, aliquis non est albus, quia est pallidus; vel quia inest ei
privatio actus vel habitus seu potentiae; ut cum dicitur, aliquis non est
videns, quia est carens potentia visiva, aut habet impedimentum ne videat, vel
etiam quia non est aptus natus videre; puta si dicatur, lapis non videt. Sic
igitur illa, quae significantur contingit esse contraria, sed ipsae
enunciationes non sunt contrariae, quia ut in fine huius libri dicetur, non
sunt contrariae opiniones quae sunt de contrariis, sicut opinio quod aliquid
sit bonum, et illa quae est, quod aliquid non est bonum. Others, following
Porphyry, relate this to the contrariety of the predicate. For sometimes the
predicate may be denied of the subject because of the presence of the contrary
in it, as when we say, "Man is not white” because he is black; thus it
could be the contrary that is signified by "is not white.” This is not
always the case, however, for we remove something from a subject even when it
is not a contrary that is present in it but some mean between contraries, as in
saying, "So-and-so is not white” because he is pale; or when there is a
privation of act or habit or potency, as in saying, "So-and-so is
non-seeing” because he lacks the power of sight or has an impediment so that he
cannot see, or even because something is not of such a nature as to see, as in
saying, "A stone does not see.” It is therefore possible for the things
signified to be contraries, but the enunciations themselves not to be; for as
is said near the end of this book, opinions that are about contraries are not
contrary,”’ for example, an opinion that something is good and an opinion that
something is evil. Aquinas lib. 1 l. 10 n. 22Sed nec hoc videtur ad propositum
Aristotelis pertinere, quia non agit hic de contrarietate rerum vel opinionum,
sed de contrarietate enunciationum: et ideo magis videtur hic sequenda
expositio Alexandri. Secundum quam dicendum est quod in indefinitis
enunciationibus non determinatur utrum praedicatum attribuatur subiecto
universaliter (quod faceret contrarietatem enunciationum), aut particulariter
(quod non faceret contrarietatem enunciationum); et ideo huiusmodi
enunciationes indefinitae non sunt contrariae secundum modum quo proferuntur.
Contingit tamen quandoque ratione significati eas habere contrarietatem, puta,
cum attribuitur aliquid universali ratione naturae universalis, quamvis non
apponatur signum universale; ut cum dicitur, homo est animal, homo non est
animal: quia hae enunciationes eamdem habent vim ratione significati; ac si
diceretur, omnis homo est animal, nullus homo est animal. This does not seem to
relate to what Aristotle has proposed either, for he is not treating here of
contrariety of things or opinions, but of contrariety of enunciations. For this
reason it seems better here to follow the exposition of Alexander. According to
his exposition, in indefinite enunciations it is not determined whether the
predicate is attributed to the subject universally (which would constitute
contrariety of enunciations), or particularly (which would not constitute
contrariety of enunciations). Accordingly, enunciations of this kind are not
contrary in mode of expression. However, sometimes they have contrariety by
reason of what is signified, i.e., when something is attributed to a universal
in virtue of the universal nature although the universal sign is not added, as
in "Man is an animal” and "Man is not an animal,” for in virtue of
what is signified these enunciations have the same force as "Every man is
an animal” and "No man is an animal.” Aquinas lib. 1 l. 10 n. 23Deinde cum
dicit: in eo vero quod etc., removet quoddam quod posset esse dubium. Quia enim
posuerat quamdam diversitatem in oppositione enunciationum ex hoc quod
universale sumitur a parte subiecti universaliter vel non universaliter, posset
aliquis credere quod similis diversitas nasceretur ex parte praedicati, ex hoc
scilicet quod universale praedicari posset et universaliter et non
universaliter; et ideo ad hoc excludendum dicit quod in eo quod praedicatur
aliquod universale, non est verum quod praedicetur universale universaliter. Cuius
quidem duplex esse potest ratio. Una quidem, quia talis modus praedicandi
videtur repugnare praedicato secundum propriam rationem quam habet in
enunciatione. Dictum est enim supra quod praedicatum est quasi pars formalis
enunciationis, subiectum autem est pars materialis ipsius: cum autem aliquod
universale profertur universaliter, ipsum universale sumitur secundum
habitudinem quam habet ad singularia, quae sub se continet; sicut et quando
universale profertur particulariter, sumitur secundum habitudinem quam habet ad
aliquod contentorum sub se; et sic utrumque pertinet ad materialem
determinationem universalis: et ideo neque signum universale neque particulare
convenienter additur praedicato, sed magis subiecto: convenientius enim
dicitur, nullus homo est asinus, quam, omnis homo est nullus asinus; et
similiter convenientius dicitur, aliquis homo est albus, quam, homo est aliquid
album. Invenitur autem quandoque a philosophis signum particulare appositum
praedicato, ad insinuandum quod praedicatum est in plus quam subiectum, et hoc
praecipue cum, habito genere, investigant differentias completivas speciei,
sicut in II de anima dicitur quod anima est actus quidam. Alia vero ratio
potest accipi ex parte veritatis enunciationis; et ista specialiter habet locum
in affirmationibus quae falsae essent si praedicatum universaliter
praedicaretur. Et ideo manifestans id quod posuerat, subiungit quod nulla
affirmatio est in qua, scilicet vere, de universali praedicato universaliter
praedicetur, idest in qua universali praedicato utitur ad universaliter
praedicandum; ut si diceretur, omnis homo est omne animal. Oportet enim,
secundum praedicta, quod hoc praedicatum animal, secundum singula quae sub ipso
continentur, praedicaretur de singulis quae continentur sub homine; et hoc non
potest esse verum, neque si praedicatum sit in plus quam subiectum, neque si
praedicatum sit convertibile cum eo. Oporteret enim quod quilibet unus homo
esset animalia omnia, aut omnia risibilia: quae repugnant rationi singularis,
quod accipitur sub universali. When he says, But as regards
the predicate the universal universally predicated is not true, etc., he
precludes a certain difficulty. He has already stated that there is a diversity
in the opposition of enunciations because of the universal being taken either
universally or not universally on the part of the subject. Someone might think,
as a consequence, that a similar diversity would arise on the part of the
predicate, i.e., that the universal could be predicated both universally and
not universally. To exclude this he says that in the case in which a universal
is predicated it is not true that the universal is predicated universally.
There are two reasons for this. The first is that such a mode of predicating
seems to be repugnant to the predicate in relation to its status in the
enunciation; for, as has been said, the predicate is a quasi-formal part of the
enunciation, while the subject is a material part of it. Now when a universal
is asserted universally the universal itself is taken according to the
relationship it has to the singulars contained under it, and when it is
asserted particularly the universal is taken according to the relationship it
has to some one of what is contained under it. Thus both pertain to the
material determination of the universal. This is why it is not appropriate to
add either the universal or particular sign to the predicate, but rather to the
subject; for it is more appropriate to say, "No man is an ass” than
"Every man is no ass”; andlikewise, to say, "Some man is white” than,
"Man is some white.” However, sometimes philosophers put the particular
sign next to the predicate to indicate that the predicate is in more than the
subject, and this especially when they have a genus in mind and are investigating
the differences which complete the species. There is an instance of this in II
De anima where Aristotle says that the soul is a certain act.”’ The other
reason is related to the truth of enunciations. This has a special place in
affirmations, which would be false if the predicate were predicated
universally. Hence to manifest what he has stated, he adds, for there is no
affirmation in which, i.e., truly, a universal predicate will be predicated
universally, i.e., in which a universal predicate is used to predicate
universally, for example, "Every man is every animal.” If this could be
done, the predicate "animal” according to the singulars contained under it
would have to be predicated of the singulars contained under "man”; but
such predication could not be true, whether the predicate is in more than the
subject or is convertible with the subject; for then any one man would have to
be all animals or all risible beings, which is repugnant to the notion of the
singular, which is taken tinder the universal. Aquinas lib. 1 l. 10 n. 24Nec
est instantia si dicatur quod haec est vera, omnis homo est omnis disciplinae
susceptivus: disciplina enim non praedicatur de homine, sed susceptivum
disciplinae; repugnaret autem veritati si diceretur, omnis homo est omne
susceptivum disciplinae. The truth of the enunciation "Every man is
susceptible of every discipline” is not an instance that can be used as an
objection to this position, for it is not "discipline” that is predicated
of man but "susceptible of discipline.” It would be repugnant to truth if
it were said that "Every man is everything susceptible of discipline.” 25 Signum
autem universale negativum, vel particulare affirmativum, etsi convenientius
ponantur ex parte subiecti, non tamen repugnat veritati etiam si ponantur ex
parte praedicati. Contingit enim huiusmodi enunciationes in aliqua materia
esse veras: haec enim est vera, omnis homo nullus lapis est; et similiter haec
est vera, omnis homo aliquod animal est. Sed haec, omnis homo omne animal est,
in quacumque materia proferatur, falsa est. Sunt autem quaedam aliae tales
enunciationes semper falsae; sicut ista, aliquis homo omne animal est (quae
habet eamdem causam falsitatis cum hac, omnis homo omne animal est); et si quae
aliae similes, sunt semper falsae: in omnibus enim eadem ratio est. Et ideo per
hoc quod philosophus reprobavit istam, omnis homo omne animal est, dedit
intelligere omnes consimiles esse improbandas. On the other
hand, although the negative universal sign or the particular affirmative sign
are more appropriately posited on the part of the subject, it is not repugnant
to truth if they are posited on the part of the predicate, for such
enunciations may be true in some matter. The enunciation "Every man is no
stone,” for example, is true, and so is "Every man is some animal.” But
the enunciation "Every man is every animal,” in whatever matter it occurs,
is false. There are other enunciations of this kind that are always false, such
as, "Some man is every animal” (which is false for the same reason as
"Every man is every animal” is false). And if there are any others like these,
they are always false; and the reason is the same in every case. And,
therefore, in rejecting the enunciation "Every man is every animal,” the
Philosopher meant it to be understood that all similar enunciations are to be
rejected. XI. 1. Postquam philosophus determinavit de oppositione
enunciationum, comparando universales enunciationes ad indefinitas, hic
determinat de oppositione enunciationum comparando universales ad particulares.
Circa quod considerandum est quod potest duplex oppositio in his notari: una
quidem universalis ad particularem, et hanc primo tangit; alia vero universalis
ad universalem, et hanc tangit secundo; ibi: contrariae vero et cetera. Now
that he has determined the opposition of enunciations by comparing universal
enunciations with indefinite enunciations, Aristotle determines the opposition
of enunciations by comparing universals to particulars. It should be noted that
there is a twofold opposition in these enunciations, one of universal to
particular, and he touches upon this first; the other is the opposition of
universal to universal, and this he takes up next, where he says, They are
opposed contrarily when the universal affirmation is opposed to the universal
negation, etc. 2 Particularis vero affirmativa et particularis negativa, non
habent proprie loquendo oppositionem, quia oppositio attenditur circa idem
subiectum; subiectum autem particularis enunciationis est universale
particulariter sumptum, non pro aliquo determinato singulari, sed indeterminate
pro quocumque; et ideo, cum de universali particulariter sumpto aliquid
affirmatur vel negatur, ipse modus enunciandi non habet quod affirmatio et
negatio sint de eodem: quod requiritur ad oppositionem affirmationis et
negationis, secundum praemissa. The particular affirmative and particular
negative do not have opposition properly speaking, because opposition is
concerned with the same subject. But the subject of a particular enunciation is
the universal taken particularly, not for a determinate singular but
indeterminately for any singular. For this reason, when something is affirmed
or denied of the universal particularly taken, the mode of enunciating is not
such that the affirmation and negation are of the same thing; hence what is
required for the opposition of affirmation and negation is lacking. 3 Dicit
ergo primo quod enunciatio, quae universale significat, scilicet universaliter,
opponitur contradictorie ei, quae non significat universaliter sed
particulariter, si una earum sit affirmativa, altera vero sit negativa (sive
universalis sit affirmativa et particularis negativa, sive e converso); ut cum
dicitur, omnis homo est albus, non omnis homo est albus: hoc enim quod dico,
non omnis, ponitur loco signi particularis negativi; unde aequipollet ei quae
est, quidam homo non est albus; sicut et nullus, quod idem significat ac si
diceretur, non ullus vel non quidam, est signum universale negativum. Unde hae duae, quidam homo est albus (quae est particularis affirmativa),
nullus homo est albus (quae est universalis negativa), sunt contradictoriae. First he says that the enunciation that signifies the universal, i.e.,
universally, is opposed contradictorily to the one that does not signify
universally but particularly, if one of them is affirmative and the other
negative (whether the universal is affirmative and the particular negative or
conversely), as in "Every man is white,” "Not every man is white.”
For, the "not every” is used in place of the particular negative sign;
consequently, "Not every man is white” is equivalent to "Some man is
not white.” In a parallel way "no,” which signifies the same thing as
"not any” or "not some,” is the universal negative sign;
consequently, the two enunciations, "Some man is white,” which is the
particular affirmative, and "No man is white,” which is the universal
negative, are contradictories. 4 Cuius ratio est quia contradictio consistit in
sola remotione affirmationis per negationem; universalis autem affirmativa
removetur per solam negationem particularis, nec aliquid aliud ex necessitate
ad hoc exigitur; particularis autem affirmativa removeri non potest nisi per
universalem negativam, quia iam dictum est quod particularis affirmativa non
proprie opponitur particulari negativae. Unde relinquitur quod universali
affirmativae contradictorie opponitur particularis negativa, et particulari
affirmativae universalis negativa. The reason for this is that contradiction
consists in the mere removal of the affirmation by a negation. Now the
universal affirmative is removed by merely the negation of the particular and
nothing else is required of necessity; but the particular affirmative can only
be removed by the universal negative because, as has already been said, the
particular negative is not properly opposed to the particular affirmative.
Consequently, the particular negative is opposed contradictorily to the
universal affirmative and the universal negative to the particular affirmative.
5 Deinde cum dicit: contrariae vero etc., tangit oppositionem universalium
enunciationum; et dicit quod universalis affirmativa et universalis negativa
sunt contrariae; sicut, omnis homo est iustus, nullus homo est iustus, quia
scilicet universalis negativa non solum removet universalem affirmativam, sed
etiam designat extremam distantiam, in quantum negat totum quod affirmatio
ponit; et hoc pertinet ad rationem contrarietatis; et ideo particularis
affirmativa et negativa se habent sicut medium inter contraria. When he says,
They are opposed contrarily when the universal affirmation is opposed to the
universal negation, etc., he touches on the opposition of universal
enunciations. The universal affirmative and universal negative, he says, are
contraries, as in "Every man is just... No man is just”; for the universal
negative not only removes the universal affirmative but also designates an
extreme of distance between them inasmuch as it denies the whole that the
affirmation posits; and this belongs to the notion of contrariety. The
particular affirmative and particular negative, for this reason, are related as
a mean between contraries. 6 Deinde cum dicit:
quocirca has quidem etc., ostendit quomodo se habeant affirmatio et negatio
oppositae ad verum et falsum. Et primo, quantum ad contrarias; secundo, quantum
ad contradictorias; ibi: quaecumque igiturcontradictiones etc.; tertio, quantum
ad ea quae videntur contradictoria, et non sunt; ibi: quaecumque autem in
universalibus et cetera. Dicit ergo primo quod quia universalis affirmativa et
universalis negativa sunt contrariae, impossibile est quod sint simul verae.
Contraria enim mutuo se expellunt. Sed particulares, quae contradictorie
opponuntur universalibus contrariis, possunt simul verificari in eodem; sicut,
non omnis homo est albus, quae contradictorie opponitur huic, omnis homo est
albus, et, quidam homo est albus, quae contradictorie opponitur huic, nullus
homo est albus. Et huiusmodi etiam simile invenitur in contrarietate rerum: nam
album et nigrum numquam simul esse possunt in eodem, sed remotiones albi et
nigri simul possunt esse: potest enim aliquid esse neque album neque nigrum,
sicut patet in eo quod est pallidum. Et similiter
contrariae enunciationes non possunt simul esse verae, sed earum
contradictoriae, a quibus removentur, simul possunt esse verae. He shows how
the opposed affirmation and negation are related to truth and falsity when he
says, Hence in the case of the latter it is impossible that both be at once
true, etc. He shows this first in regard to contraries; secondly, in regard to
contradictories, where he says, Whenever there are contradictions with respect
to universal signifying universally, etc.; thirdly, in regard to those that
seem contradictory but are not, where he says, But when the contradictions are
of universals not signifying universally, etc. First, he says that because the
universal affirmative and universal negative are contraries, it is impossible
for them to be simultaneously true, for contraries mutually remove each other.
However, the particular enunciations that are contradictorily opposed to the
universal contraries, can be verified at the same time in the same thing, for
example, "Not every man is white” (which is opposed contradictorily to
"Every man is white”) and "Some man is white” (which is opposed
contradictorily to "No man is white”). A parallel to this is found in the
contrariety of things, for white and black can never be in the same thing at
the same time; but the remotion of white and black can be in the same thing at
the same time, for a thing may be neither white nor black, as is evident in
something yellow. In a similar way, contrary enunciations cannot be at once
true, but their contradictories, by which they are removed, can be true
simultaneously. 7 Deinde cum dicit: quaecumque igitur contradictiones
etc., ostendit qualiter veritas et falsitas se habeant in contradictoriis.
Circa quod considerandum est quod, sicut dictum est supra, in contradictoriis
negatio non plus facit, nisi quod removet affirmationem. Quod contingit
dupliciter. Uno modo, quando est altera earum universalis, altera particularis,
ut supra dictum est. Alio modo, quando utraque est singularis: quia tunc
negatio ex necessitate refertur ad idem (quod non contingit in particularibus
et indefinitis), nec potest se in plus extendere nisi ut removeat
affirmationem. Et
ideo singularis affirmativa semper contradicit singulari negativae, supposita
identitate praedicati et subiecti. Et ideo dicit quod, sive accipiamus
contradictionem universalium universaliter, scilicet quantum ad unam earum,
sive singularium enunciationum, semper necesse est quod una sit vera et altera
falsa. Neque enim contingit esse simul veras aut simul falsas,
quia verum nihil aliud est, nisi quando dicitur esse quod est, aut non esse
quod non est; falsum autem, quando dicitur esse quod non est, aut non esse quod
est, ut patet ex IV metaphysicorum. Then he says,
Whenever there are contradictions with respect to universals signifying
universally, one must be true and the other false, etc. Here he shows how truth
and falsity are related in contradictories. As was said above, in
contradictories the negation does no more than remove the affirmation, and this
in two ways: in one way when one of them is universal, the other particular; in
another way when each is singular. In the case of the singular, the negation is
necessarily referred to the same thing—which is not the case in particulars and
indefinites—and cannot extend to more than removing the affirmation.
Accordingly, the singular affirmative is always contradictory to the singular
negative, the identity of subject and predicate being supposed. Aristotle says,
therefore, that whether we take the contradiction of universals universally
(i.e., one of the universals being taken universally) or the contradiction of
singular enunciations, one of them must always be true and the other false. It
is not possible for them to be at once true or at once false because to be true
is nothing other than to say of what is, that it is, or of what is not that it
is not; to be false, to say of what is not, that it is, or of what is, that it
is not, as is evident in IV Metaphysicorum [7: 1011b 25]. 8 Deinde cum dicit: quaecumque autem universalium etc., ostendit qualiter
se habeant veritas et falsitas in his, quae videntur esse contradictoria, sed
non sunt. Et circa hoc tria facit: primo proponit quod intendit; secundo,
probat propositum; ibi: si enim turpis non probus etc.; tertio, excludit id
quod facere posset dubitationem; ibi: videbitur autem subito inconveniens et
cetera. Circa primum considerandum est quod affirmatio et negatio in
indefinitis propositionibus videntur contradictorie opponi propter hoc, quod
est unum subiectum non determinatum per signum particulare, et ideo videtur
affirmatio et negatio esse de eodem. Sed ad hoc removendum philosophus dicit
quod quaecumque affirmative et negative dicuntur de universalibus non universaliter
sumptis, non semper oportet quod unum sit verum, et aliud sit falsum, sed
possunt simul esse vera. Simul enim est verum dicere quod homo est albus, et,
homo non est albus, et quod homo est probus, et, homo non est probus. When he says, But when the contradictions are of universals not
signifying universally, etc., he shows how truth and falsity are related to
enunciations that seem to be contradictory, but are not. First he proposes how
they are related; then he proves it where he says, For if he is ugly, he is not
beautiful, etc.; finally, he excludes a possible difficulty where he says, At
first sight this might seem paradoxical, etc. With respect to the first point
we should note that affirmation and negation in indefinite propositions seem to
be opposed contradictorily because there is one subject in both of them and it
is not determined by a particular sign. Hence, the affirmation and negation
seem to be about the same thing. To exclude this, the Philosopher says that in
the case of affirmative and negative enunciations of universals not taken
universally, one need not always be true and the other false, but they can be
at once true. For it is true to say both that "Man is white” and that
"Man is not white,” and that "Man is honorable” and "Man is not
honorable. 9
In quo quidem, ut Ammonius refert, aliqui Aristoteli contradixerunt ponentes
quod indefinita negativa semper sit accipienda pro universali negativa. Et hoc
astruebant primo quidem tali ratione: quia indefinita, cum sit indeterminata,
se habet in ratione materiae; materia autem secundum se considerata, magis
trahitur ad id quod indignius est; dignior autem est universalis affirmativa,
quam particularis affirmativa; et ideo indefinitam affirmativam dicunt esse
sumendam pro particulari affirmativa: sed negativam universalem, quae totum
destruit, dicunt esse indigniorem particulari negativa, quae destruit partem,
sicut universalis corruptio peior est quam particularis; et ideo dicunt quod
indefinita negativa sumenda est pro universali negativa. Ad quod etiam inducunt
quod philosophi, et etiam ipse Aristoteles utitur indefinitis negativis pro
universalibus; sicut dicitur in libro Physic. quod non est motus praeter res;
et in libro de anima, quod non est sensus praeter quinque. Sed istae rationes non
concludunt. Quod enim primo dicitur quod materia secundum se sumpta sumitur pro
peiori, verum est secundum sententiam Platonis, qui non distinguebat
privationem a materia, non autem est verum secundum Aristotelem, qui dicit in
Lib. I Physic. quod malum et turpe et alia huiusmodi ad defectum pertinentia
non dicuntur de materia nisi per accidens. Et ideo non oportet quod indefinita
semper stet pro peiori. Dato etiam quod indefinita necesse sit sumi pro peiori,
non oportet quod sumatur pro universali negativa; quia sicut in genere
affirmationis, universalis affirmativa est potior particulari, utpote
particularem affirmativam continens; ita etiam in genere negationum universalis
negativa potior est. Oportet autem in unoquoque genere considerare id quod est
potius in genere illo, non autem id quod est potius simpliciter. Ulterius
etiam, dato quod particularis negativa esset potior omnibus modis, non tamen
adhuc ratio sequeretur: non enim ideo indefinita affirmativa sumitur pro
particulari affirmativa, quia sit indignior, sed quia de universali potest
aliquid affirmari ratione suiipsius, vel ratione partis contentae sub eo; unde
sufficit ad veritatem eius quod praedicatum uni parti conveniat (quod
designatur per signum particulare); et ideo veritas particularis affirmativae
sufficit ad veritatem indefinitae affirmativae. Et simili ratione veritas
particularis negativae sufficit ad veritatem indefinitae negativae, quia
similiter potest aliquid negari de universali vel ratione suiipsius, vel
ratione suae partis. Utuntur autem quandoque philosophi indefinitis negativis
pro universalibus in his, quae per se removentur ab universalibus; sicut et
utuntur indefinitis affirmativis pro universalibus in his, quae per se de
universalibus praedicantur. On this point, as Ammonius
reports, some men, maintaining that the indefinite negative is always to be
taken for the universal negative, have taken a position contradictory to
Aristotle’s. They argued their position in the following way. The indefinite, since
it is indeterminate, partakes of the nature of matter; but matter considered in
itself is regarded as what is less worthy. Now the universal affirmative is
more worthy than the particular affirmative and therefore they said that the
indefinite affirmative was to be taken for the particular affirmative. But,
they said, the universal negative, which destroys the whole, is less worthy
than the particular negative, which destroys the part (just as universal
corruption is worse than particular corruption); therefore, they said that the
indefinite negative was to be taken for the universal negative. They went on to
say in support of their position that philosophers, and even Aristotle himself,
used indefinite negatives as universals. Thus, in the book Physicorum [III, 1:
200b 32] Aristotle says that there is not movement apart from the thing; and in
the book De anima [III, 1: 424b 20], that there are not more than five senses.
However, these reasons are not cogent. What they say about matter—that
considered in itself it is taken for what is less worthy—is true according to
the opinion of Plato, who did not distinguish privation from matter; however,
it is not true according to Aristotle, who says in I Physicae [9: 192a 3 &
192a 22], that the evil and ugly and other things of this kind pertaining to
defect, are said of matter only accidentally. Therefore the indefinite need not
stand always for the more ignoble. Even supposing it is necessary that the
indefinite be taken for the less worthy, it ought not to be taken for the universal
negative; for just as the universal affirmative is more powerful than the
particular in the genus of affirmation, as containing the particular
affirmative, so also the universal negative is more powerful in the genus of
negations. Now in each genus one must consider what is more powerful in that
genus, not what is more powerful simply. Further, if we took the position that
the particular negative is more powerful than all other modes, the reasoning
still would not follow, for the indefinite affirmative is not taken for the
particular affirmative because it is less worthy, but because something can be
affirmed of the universal by reason of itself, or by reason of the part
contained under it; whence it suffices for the truth of the particular
affirmative that the predicate belongs to one part (which is designated by the
particular sign); for this reason the truth of the particular affirmative
suffices for the truth of the indefinite affirmative. For a similar reason the
truth of the particular negative suffices for the truth of the indefinite
negative, because in like manner, something can be denied of a universal either
by reason of itself, or by reason of its part. Apropos of the examples cited
for their argument, it should be noted that philosophers sometimes use
indefinite negatives for universals in the case of things that are per se
removed from universals; and they use indefinite affirmatives for universals in
the case of things that are per se predicated of universals. 10 Deinde cum dicit: si enim turpis est etc., probat propositum per id,
quod est ab omnibus concessum. Omnes enim concedunt quod indefinita affirmativa
verificatur, si particularis affirmativa sit vera. Contingit autem accipi duas
affirmativas indefinitas, quarum una includit negationem alterius, puta cum
sunt opposita praedicata: quae quidem oppositio potest contingere dupliciter.
Uno modo, secundum perfectam contrarietatem, sicut turpis, idest inhonestus,
opponitur probo, idest honesto, et foedus, idest deformis secundum corpus,
opponitur pulchro. Sed per quam rationem ista affirmativa est vera, homo est
probus, quodam homine existente probo, per eamdem rationem ista est vera, homo
est turpis, quodam homine existente turpi. Sunt ergo istae duae verae simul,
homo est probus, homo est turpis; sed ad hanc, homo est turpis, sequitur ista,
homo non est probus; ergo istae duae sunt simul verae, homo est probus, homo
non est probus: et eadem ratione istae duae, homo est pulcher, homo non est
pulcher. Alia autem oppositio attenditur secundum perfectum et imperfectum,
sicut moveri opponitur ad motum esse, et fieri ad factum esse: unde ad fieri
sequitur non esse eius quod fit in permanentibus, quorum esse est perfectum;
secus autem est in successivis, quorum esse est imperfectum. Sic ergo haec est
vera, homo est albus, quodam homine existente albo; et pari ratione, quia
quidam homo fit albus, haec est vera, homo fit albus; ad quam sequitur, homo
non est albus. Ergo istae duae sunt simul verae, homo est albus, homo non est
albus. When he says, For if he is ugly, he is not beautiful,
etc., he proves what he has proposed by something conceded by everyone, namely,
that the indefinite affirmative is verified if the particular affirmative is
true. We may take two indefinite affirmatives, one of which includes the
negation of the other, as for example when they have opposed predicates. Now
this opposition can happen in two ways. It can be according to perfect
contrariety, as shameful (i.e., dishonorable) is opposed to worthy (i.e.,
honorable) and ugly (i.e., deformed in body) is opposed to beautiful. But the
reasoning by which the affirmative enunciation, "Man is worthy,” is true,
i.e., by some worthy man existing, is the same as the reasoning by which
"Man is shameful” is true, i.e., by a shameful man existing. Therefore
these two enunciations are at once true, "Man is worthy” and "Man is
shameful.” But the enunciation, "Man is not worthy,” follows upon
"Man is shameful.” Therefore the two enunciations, " Man is worthy,”
and "Man is not worthy,” are at once true; and by the same reasoning these
two, "Man is beautiful” and "Man is not beautiful.” The other
opposition is according to the complete and incomplete, as to be in movement is
opposed to to have been moved, and becoming to to have become. Whence the
non-being of that which is coming to be in permanent things, whose being is
complete, follows upon the becoming but this is not so in successive things,
whose being is incomplete. Thus, "Man is white” is true by the fact that a
white man exists; by the same reasoning, because a man is becoming white, the
enunciation "Man is becoming white” is true, upon which follows, "Man
is not white.” Therefore, the two enunciations, "Man is white” and
"Man is not white” are at once true. 11 Deinde cum dicit: videbitur autem
etc., excludit id quod faceret dubitationem circa praedicta; et dicit quod
subito, id est primo aspectu videtur hoc esse inconveniens, quod dictum est;
quia hoc quod dico, homo non est albus, videtur idem significare cum hoc quod
est, nullus homo est albus. Sed ipse hoc removet dicens quod neque idem
significant neque ex necessitate sunt simul vera, sicut ex praedictis
manifestum est. Then when he says, At first sight this might seem paradoxical,
etc., he excludes what might present a difficulty in relation to what has been
said. At first sight, he says, what has been stated seems to be inconsistent;
for "Man is not white” seems to signify the same thing as "No man is
white.” But he rejects this when he says that they neither signify the same
thing, nor are they at once true necessarily, as is evident from what has been
said. XII. 1. Postquam philosophus distinxit diversos modos oppositionum in
enunciationibus, nunc intendit ostendere quod uni affirmationi una negatio
opponitur, et circa hoc duo facit: primo, ostendit quod uni affirmationi una
negatio opponitur; secundo, ostendit quae sit una affirmatio vel negatio, ibi:
una autem affirmatio et cetera. Circa primum tria facit: primo, proponit quod
intendit; secundo, manifestat propositum; ibi: hoc enim idem etc.; tertio,
epilogat quae dicta sunt; ibi: manifestum est ergo et cetera. Having
distinguished the diverse modes of opposition in enunciations, the Philosopher
now proposes to show that there is one negation opposed to one affirmation.
First he shows that there is one negation opposed to one affirmation; then he
manifests what one affirmation and negation are, where he says, Affirmation or
negation is one when one thing is signified of one thing, etc. With respect to
what he intends to do he first proposes the point; then he manifests it where
he says, for the negation must deny the same thing that the affirmation
affirms, etc. Finally, he gives a summary of what has been said, where he says,
We have said that there is one negation opposed contradictorily to one
affirmation, etc. 2 Dicit ergo primo,
manifestum esse quod unius affirmationis est una negatio sola. Et hoc quidem
fuit necessarium hic dicere: quia cum posuerit plura oppositionum genera,
videbatur quod uni affirmationi duae negationes opponerentur; sicut huic
affirmativae, omnis homo est albus, videtur, secundum praedicta, haec negativa
opponi, nullus homo est albus, et haec, quidam homo non est albus. Sed si quis
recte consideret huius affirmativae, omnis homo est albus, negativa est sola
ista, quidam homo non est albus, quae solummodo removet ipsam, ut patet ex sua
aequipollenti, quae est, non omnis homo est albus. Universalis vero negativa
includit quidem in suo intellectu negationem universalis affirmativae, in
quantum includit particularem negativam, sed supra hoc aliquid addit, in
quantum scilicet importat non solum remotionem universalitatis, sed removet
quamlibet partem eius. Et sic patet quod sola una est
negatio universalis affirmationis: et idem apparet in aliis. He says, then, that it is evident that there is only one negation of one
affirmation. It is necessary to make this point here because he has posited
many kinds of opposition and it might appear that two negations are opposed to
one affirmation. Thus it might seem that the negative enunciations, "No
man is white” and "Some man is not white” are both opposed to the
affirmative enunciation, "Every man is white.” But if one carefully
examines what has been said it will be evident that the only negative opposed
to "Every man is white” is "Some man is not white,” which merely
removes it, as is clear from its equivalent, "Not every man is white.” It
is true that the negation of the universal affirmative is included in the
understanding of the universal negative inasmuch as the universal negative includes
the particular negative, but the universal negative adds something over and
beyond this inasmuch as it not only brings about the removal of universality
but removes every part of it. Thus it is evident that there is only one
negation of a universal affirmation, and the same thing is evident in the
others. 3 Deinde cum dicit: hoc enim etc., manifestat propositum: et primo, per
rationem; secundo, per exempla; ibi: dico autem, ut est Socrates albus. Ratio
autem sumitur ex hoc, quod supra dictum est quod negatio opponitur
affirmationi, quae est eiusdem de eodem: ex quo hic accipitur quod oportet
negationem negare illud idem praedicatum, quod affirmatio affirmavit et de
eodem subiecto, sive illud subiectum sit aliquid singulare, sive aliquid
universale, vel universaliter, vel non universaliter sumptum; sed hoc non
contingit fieri nisi uno modo, ita scilicet ut negatio neget id quod affirmatio
posuit, et nihil aliud; ergo uni affirmationi opponitur una sola negatio. When
he says, for the negation must deny the same thing that the affirmation
affirms, etc., he manifests what he has said: first, from reason; secondly, by
example. The reasoning is taken from what has already been said, namely, that
negation is opposed to affirmation when the enunciations are of the same thing
of the same subject. Here he says that the negation must deny the same
predicate the affirmation affirms, and of the same subject, whether that
subject he something singular or something universal, either taken universally
or not taken universally. But this can only be done in one way, i.e., when the
negation denies what the affirmation posits, and nothing else. Therefore there
is only one negation opposed to one affirmation. 4 Deinde cum dicit: dico autem, ut est etc., manifestat propositum per
exempla. Et primo, in singularibus: huic enim affirmationi, Socrates est albus,
haec sola opponitur, Socrates non est albus, tanquam eius propria negatio. Si
vero esset aliud praedicatum vel aliud subiectum, non esset negatio opposita,
sed omnino diversa; sicut ista, Socrates non est musicus, non opponitur ei quae
est, Socrates est albus; neque etiam illa quae est, Plato est albus, huic quae
est, Socrates non est albus. Secundo, manifestat idem quando subiectum
affirmationis est universale universaliter sumptum; sicut huic affirmationi,
omnis homo est albus, opponitur sicut propria eius negatio, non omnis homo est
albus, quae aequipollet particulari negativae. Tertio, ponit exemplum quando
affirmationis subiectum est universale particulariter sumptum: et dicit quod
huic affirmationi, aliquis homo est albus, opponitur tanquam eius propria
negatio, nullus homo est albus. Nam nullus dicitur, quasi non ullus, idest, non
aliquis. Quarto, ponit exemplum quando affirmationis subiectum est universale
indefinite sumptum et dicit quod isti affirmationi, homo est albus, opponitur
tanquam propria eius negatio illa quae est, non est homo albus. In manifesting this by example, where he says, For example, the negation
of "Socrates is white,” etc., he first takes examples of singulars. Thus,
"Socrates is not white” is the proper negation opposed to "Socrates
is white.” If there were another predicate or another subject, it would not be
the opposed negation, but wholly different. For example, "Socrates is not
musical” is not opposed to "Socrates is white,” nor is "Plato is
white” opposed to "Socrates is not white.” Then he manifests the same
thing in an affirmation with a universal universally taken as the subject.
Thus, "Not every man is white,” which is equivalent to the particular
negative, is the proper negation opposed to the affirmation, "Every man is
white.” Thirdly, he gives an example in which the subject of the affirmation is
a universal taken particularly. The proper negation opposed to the affirmation "Some
man is white” is "No man is white,” for to say "no” is to say
"not any,” i.e., "not some.” Finally, he gives as an example
enunciations in which the subject of the affirmation is the universal taken
indefinitely; "Man is not white” is the proper negation opposed to the
affirmation "Man is white.” 5 Sed videtur hoc esse contra id, quod
supra dictum est quod negativa indefinita verificatur simul cum indefinita
affirmativa; negatio autem non potest verificari simul cum sua opposita
affirmatione, quia non contingit de eodem affirmare et negare. Sed ad hoc
dicendum quod oportet quod hic dicitur intelligi quando negatio ad idem
refertur quod affirmatio continebat; et hoc potest esse dupliciter: uno modo,
quando affirmatur aliquid inesse homini ratione sui ipsius (quod est per se de
eodem praedicari), et hoc ipsum negatio negat; alio modo, quando aliquid
affirmatur de universali ratione sui singularis, et pro eodem de eo negatur. The last example used to manifest his point seems to be contrary to what
he has already said, namely, that the indefinite negative and the indefinite
affirmative can be simultaneously verified; but a negation and its opposite
affirmation cannot be simultaneously verified, since it is not possible to
affirm and deny of the same subject. But what Aristotle is saying here must be
understood of the negation when it is referred to the same thing the
affirmation contained, and this is possible in two ways: in one way, when
something is affirmed to belong to man by reason of what he is (which is per se
to be predicated of the same thing), and this very thing the negation denies;
secondly, when something is affirmed of the universal by reason of its
singular, and the same thing is denied of it. 6 Deinde cum dicit: quod igitur
una affirmatio etc., epilogat quae dicta sunt, et concludit manifestum esse ex
praedictis quod uni affirmationi opponitur una negatio; et quod oppositarum
affirmationum et negationum aliae sunt contrariae, aliae contradictoriae; et
dictum est quae sint utraeque. Tacet autem de
subcontrariis, quia non sunt recte oppositae, ut supra dictum est. Dictum est
etiam quod non omnis contradictio est vera vel falsa; et sumitur hic large
contradictio pro qualicumque oppositione affirmationis et negationis: nam in
his quae sunt vere contradictoriae semper una est vera, et altera falsa. Quare
autem in quibusdam oppositis hoc non verificetur, dictum est supra; quia
scilicet quaedam non sunt contradictoriae, sed contrariae, quae possunt simul
esse falsae. Contingit etiam affirmationem et negationem non proprie opponi; et
ideo contingit eas esse veras simul. Dictum est autem quando altera
semper est vera, altera autem falsa, quia scilicet in his quae vere sunt
contradictoria. He concludes by summarizing what has been said: We
have said that there is one negation opposed contradictorily to one
affirmation, etc. He considers it evident from what has been said that one
negation is opposed to one affirmation; and that of opposite affirmations and negations,
one kind are contraries, the other contradictories; and that what each kind is
has been stated. He does not speak of subcontraries because it is not accurate
to say that they are opposites, as was said above. He also says here that it
has been shown that not every contradiction is true or false,
"contradiction” being taken here broadly for any kind of opposition of
affirmation and negation; for in enunciations that are truly contradictory one
is always true and the other false. The reason why this may not be verified in
some kinds of opposites has already been stated, namely, because some are not
contradictories but contraries, and these can be false at the same time. It is
also possible for affirmation and negation not to be properly opposed and consequently
to be true at the same time. It has been stated, however, when one is always
true and the other false, namely, in those that are truly contradictories. 7 Deinde
cum dicit: una autem affirmatio etc., ostendit quae sit affirmatio vel negatio
una. Quod quidem iam supra dixerat, ubi habitum est quod una est enunciatio,
quae unum significat; sed quia enunciatio, in qua aliquid praedicatur de aliquo
universali universaliter vel non universaliter, multa sub se continet, intendit
ostendere quod per hoc non impeditur unitas enunciationis. Et circa hoc duo
facit: primo, ostendit quod unitas enunciationis non impeditur per
multitudinem, quae continetur sub universali, cuius ratio una est; secundo,
ostendit quod impeditur unitas enunciationis per multitudinem, quae continetur
sub sola nominis unitate; ibi: si vero duobus et cetera. Dicit ergo primo quod
una est affirmatio vel negatio cum unum significatur de uno, sive illud unum
quod subiicitur sit universale universaliter sumptum sive non sit aliquid tale,
sed sit universale particulariter sumptum vel indefinite, aut etiam si
subiectum sit singulare. Et exemplificat de
diversis sicut universalis ista affirmativa est una, omnis homo est albus; et
similiter particularis negativa quae est eius negatio, scilicet non est omnis
homo albus. Et subdit alia exempla, quae sunt manifesta. In fine autem apponit quamdam
conditionem, quae requiritur ad hoc quod quaelibet harum sit una, si scilicet
album, quod est praedicatum, significat unum: nam sola multitudo praedicati impediret
unitatem enunciationis. Ideo autem universalis propositio una est, quamvis sub
se multitudinem singularium comprehendat, quia praedicatum non attribuitur
multis singularibus, secundum quod sunt in se divisa, sed secundum quod
uniuntur in uno communi. The Philosopher explains what one affirmation or
negation is where he says, Affirmation or negation is one when one thing is
signified of one thing, etc. He did in fact state this earlier when he said
that an enunciation is one when it signifies one thing, but because the
enunciation in which something is predicated of a universal, either universally
or not universally, contains under it many things, he is going to show here
that unity of enunciation is not impeded by this. First he shows that unity of enunciation
is not impeded by the multitude contained under the universal, whose notion is
one. Then he shows that unity of enunciation is impeded by the multitude
contained under the unity of a name only, where he says, But if one name is
imposed for two things, etc. He says, then, that an affirmation or negation is
one when one thing is signified of one thing, whether the one thing that is
subjected be a universal taken universally, or not, i.e., it may be a universal
taken particularly or indefinitely, or even a singular. He gives examples of
the differ6nt kinds: such as, the universal affirmative "Every man is
white” and the particular negative, which is its negation, "Not every man
is white,” each of which is one. There are other examples which are evident. At
the end he states a condition that is required for any of them to be one, i.e.,
provided the "white,” which is the predicate, signifies one thing; for a
multiple predicate with a subject signifying one thing would also impede the
unity of an enunciation. The universal proposition is therefore one, even
though it comprehends a multitude of singulars under it, for the predicate is
not attributed to many singulars according as each is divided from the other,
but according as they are united in one common thing. 8 Deinde cum dicit:
si vero duobus etc., ostendit quod sola unitas nominis non sufficit ad unitatem
enunciationis. Et circa hoc quatuor facit: primo, proponit quod intendit;
secundo, exemplificat; ibi: ut si quis ponat etc.; tertio, probat; ibi: nihil
enim differt etc.; quarto, infert corollarium ex dictis; ibi: quare nec in his
et cetera. Dicit ergo primo quod si unum nomen imponatur duabus rebus, ex
quibus non fit unum, non est affirmatio una. Quod autem dicit, ex quibus non
fit unum, potest intelligi dupliciter. Uno modo, ad excludendum hoc quod multa
continentur sub uno universali, sicut homo et equus sub animali: hoc enim nomen
animal significat utrumque, non secundum quod sunt multa et differentia ad
invicem, sed secundum quod uniuntur in natura generis. Alio modo, et melius, ad excludendum hoc quod ex multis partibus fit unum,
sive sint partes rationis, sicut sunt genus et differentia, quae sunt partes
definitionis: sive sint partes integrales alicuius compositi, sicut ex
lapidibus et lignis fit domus. Si ergo sit tale praedicatum quod attribuatur
rei, requiritur ad unitatem enunciationis quod illa multa quae significantur,
concurrant in unum secundum aliquem dictorum modorum; unde non sufficeret sola
unitas vocis. Si
vero sit tale praedicatum quod referatur ad vocem, sufficiet unitas vocis; ut
si dicam, canis est nomen. When he says, But if one name
is imposed for two things, he shows that unity of name alone does not suffice
for unity of an enunciation. He first makes the point; secondly, he gives an
example, where he says, if someone were to impose the name "cloak” on
horse and man, etc.; thirdly, he proves it where he says, For this is no
different from saying "Horse and man is white,” etc.; finally, he infers a
corollary from what has been said, where he says, Consequently, in such
enunciations, it is not necessary, etc. If one name is imposed for two things,
he says, from which one thing is not formed, there is not one affirmation. The
from which one thing is not formed can be understood in two ways. It can be
understood as excluding the many that are contained under one universal, as man
and horse under animal, for the name "animal” signifies both,.not as they
are many and different from each other but as they are united in the nature of
the genus. It can also be understood—and this would be more accurate—as
excluding the many parts from which something one is formed, whether the parts
of the notion as known, as the genus and the difference, which are parts of the
definition, or the integral parts of some composite, as the stones and wood
from which a house is made. If, then, there is such a predicate which is
attributed to a thing, the many that are signified must concur in one thing
according to some of the modes mentioned in order that there be one
enunciation; unity of vocal sound alone would not suffice. However, if there is
such a predicate which is referred to vocal sound, unity of vocal sound would
suffice, as in "‘Dog’is a name.” 9 Deinde cum dicit: ut si quis etc.,
exemplificat quod dictum est, ut si aliquis hoc nomen tunica imponat ad
significandum hominem et equum: et sic, si dicam, tunica est alba, non est
affirmatio una, neque negatio una. Deinde cum dicit:
nihil enim differt etc., probat quod dixerat tali ratione. Si tunica significat
hominem et equum, nihil differt si dicatur, tunica est alba, aut si dicatur,
homo est albus, et, equus est albus; sed istae, homo est albus, et equus est albus,
significant multa et sunt plures enunciationes; ergo etiam ista, tunica est
alba, multa significat. Et hoc si significet hominem et equum ut res diversas:
si vero significet hominem et equum ut componentia unam rem, nihil significat,
quia non est aliqua res quae componatur ex homine et equo. Quod autem dicit
quod non differt dicere, tunica est alba, et, homo est albus, et, equus est
albus, non est intelligendum quantum ad veritatem et falsitatem. Nam haec
copulativa, homo est albus et equus est albus, non potest esse vera nisi
utraque pars sit vera: sed haec, tunica est alba, praedicta positione facta,
potest esse vera etiam altera existente falsa; alioquin non oporteret
distinguere multiplices propositiones ad solvendum rationes sophisticas. Sed
hoc est intelligendum quantum ad unitatem et multiplicitatem. Nam sicut cum
dicitur, homo est albus et equus est albus, non invenitur aliqua una res cui
attribuatur praedicatum; ita etiam nec cum dicitur, tunica est alba. He gives an example of what he means where he says, For example, if
someone were to impose the name "cloak,” etc. That is, if someone were to
impose the name "cloak” to signify man and horse and then said,
"Cloak is white,” there would not be one affirmation, nor would there be
one negation. He proves this where he says, For this is no different from
saying, etc. His argument is as follows. If "cloak” signifies man and
horse there is no difference between saying "Cloak is white” and saying,
"Man is white, and, Horse is white.” But "Man is white, and, horse is
white” signify many and are many enunciations. Therefore, the enunciation,
"Cloak is white,” signifies many things. This is the case if "cloak”
signifies man and horse as diverse things; but if it signifies man and horse as
one thing, it signifies nothing, for there is not any thing composed of man and
horse. When Aristotle says that there is no difference between saying
"Cloak is white” and, "Man is white, and, horse is white,” it is not
to be understood with respect to truth and falsity. For the copulative
enunciation "Man is white and horse is white” cannot be true unless each
part is true; but the enunciation "Cloak is white,” under the condition
given, can be true even when one is false; otherwise it would not be necessary
to distinguish multiple propositions to solve sophistic arguments. Rather, it
is to be understood with respect to unity and multiplicity, for just as in
"Man is white and horse is white” there is not some one thing to which the
predicate is attributed, so also in "Cloak is white.” 10 Deinde cum dicit:
quare nec in his etc., concludit ex praemissis quod nec in his affirmationibus
et negationibus, quae utuntur subiecto aequivoco, semper oportet unam esse
veram et aliam falsam, quia scilicet negatio potest aliud negare quam
affirmatio affirmet. When he says, Consequently, it is not necessary in such
enunciations, etc., he concludes from what has been said that in affirmations
and negations that use an equivocal subject, one need not always be true and
the other false since the negation may deny something other than the
affirmation affirms. XIII. 1. Postquam philosophus determinavit de oppositione
enunciationum et ostendit quomodo dividunt verum et falsum oppositae
enunciationes; hic inquirit de quodam quod poterat esse dubium, utrum scilicet
id quod dictum est similiter inveniatur in omnibus enunciationibus vel non. Et circa
hoc duo facit: primo, proponit dissimilitudinem; secundo, probat eam; ibi: nam
si omnis affirmatio et cetera. Now that he, has treated opposition of
enunciations and has shown the way in which opposed enunciations divide truth
and falsity, the Philosopher inquires about a question that might arise,
namely, whether what has been said is found to be so in all enunciations or
not. And first he proposes a dissimilarity in enunciations with regard to
dividing truth and falsity, then proves it where he says, For if every
affirmation or negation is true or false, etc. Circa primum considerandum est
quod philosophus in praemissis triplicem divisionem enunciationum assignavit,
quarum prima fuit secundum unitatem enunciationis, prout scilicet enunciatio
est una simpliciter vel coniunctione una; secunda fuit secundum qualitatem,
prout scilicet enunciatio est affirmativa vel negativa; tertia fuit secundum
quantitatem, utpote quod enunciatio quaedam est universalis, quaedam
particularis, quaedam indefinita et quaedam singularis. In relation to the
dissimilarity which he intends to prove we should recall that the Philosopher
has given three divisions of the enunciation. The first was in relation to the
unity of enunciation, and according to this it is divided into one simply and
one by conjunction; the second was in relation to quality, and according to
this it is divided into affirmative and negative; the third was in relation to
quantity, and according to this it is either universal, particular, indefinite,
or singular. 3 Tangitur autem hic quarta divisio enunciationum secundum tempus.
Nam quaedam est de praesenti, quaedam de praeterito, quaedam de futuro; et haec
etiam divisio potest accipi ex his quae supra dicta sunt: dictum est enim supra
quod necesse est omnem enunciationem esse ex verbo vel ex casu verbi; verbum
autem est quod consignificat praesens tempus; casus autem verbi sunt, qui
consignificant tempus praeteritum vel futurum. Potest autem accipi
quinta divisio enunciationum secundum materiam, quae quidem divisio attenditur
secundum habitudinem praedicati ad subiectum: nam si praedicatum per se insit
subiecto, dicetur esse enunciatio in materia necessaria vel naturali; ut cum dicitur,
homo est animal, vel, homo est risibile. Si vero praedicatum per se repugnet subiecto
quasi excludens rationem ipsius, dicetur enunciatio esse in materia impossibili
sive remota; ut cum dicitur, homo est asinus. Si vero medio modo se habeat
praedicatum ad subiectum, ut scilicet nec per se repugnet subiecto, nec per se
insit, dicetur enunciatio esse in materia possibili sive contingenti. Here he treats of a fourth division of enunciation, a division according
to time. Some enunciations are about the present, some about the past, some
about the future. This division could be seen in what Aristotle has already
said, namely, that every enunciation must have a verb or a mode of a verb, the
verb being that which signifies the present time, the modes with past or future
time. In addition, a fifth division of the enunciation can be made, a division
in regard to matter. It is taken from the relationship of the predicate to the
subject. If the predicate is per se in the subject, it will be said to be an
enunciation in necessary or natural matter. Examples of this are "Man is
an animal” and "Man is risible.” If the predicate is per se repugnant to
the subject, as excluding the notion of it, it is said to be an enunciation in
impossible or remote matter; for example, the enunciation "Man is an ass.”
If the predicate is related to the subject in a way midway between these two,
being neither per se repugnant to the subject nor per se in it, the enunciation
is said to be in possible or contingent matter. 4 His igitur enunciationum
differentiis consideratis, non similiter se habet iudicium de veritate et
falsitate in omnibus. Unde philosophus dicit, ex praemissis concludens, quod in
his quae sunt, idest in propositionibus de praesenti, et in his quae facta sunt,
idest in enunciationibus de praeterito, necesse est quod affirmatio vel negatio
determinate sit vera vel falsa. Diversificatur tamen hoc, secundum diversam
quantitatem enunciationis; nam in enunciationibus, in quibus de universalibus
subiectis aliquid universaliter praedicatur, necesse est quod semper una sit
vera, scilicet affirmativa vel negativa, et altera falsa, quae scilicet ei
opponitur. Dictum est enim supra quod negatio enunciationis universalis in qua
aliquid universaliter praedicatur, est negativa non universalis, sed
particularis, et e converso universalis negativa non est directe negatio
universalis affirmativae, sed particularis; et sic oportet, secundum praedicta,
quod semper una earum sit vera et altera falsa in quacumque materia. Et eadem ratio est in enunciationibus singularibus, quae etiam
contradictorie opponuntur, ut supra habitum est. Sed in enunciationibus, in
quibus aliquid praedicatur de universali non universaliter, non est necesse
quod semper una sit vera et altera sit falsa, qui possunt ambae esse simul verae,
ut supra ostensum est. Given these differences of enunciations, the judgment
of truth and falsity is not alike in all. Accordingly, the Philosopher says, as
a conclusion from what has been established: In enunciations about that which
is, i.e., in propositions about the present, or has taken place, i.e., in
enunciations about the past, the affirmation or the negation must be
determinately true or false. However, this differs according to the different
quantity of the enunciations. In enunciations in which something is universally
predicated of universal subjects, one must always be true, either the
affirmative or negative, and the other false, i.e., the one opposed to it. For
as was said above, the negation of a universal enunciation in which something
is predicated universally, is not the universal negative, but the particular
negative, and conversely, the universal negative is not directly the negation
of the universal affirmative, but the particular negative. According to the
foregoing, then, one of these must always be true and the other false in any
matter whatever. And the same is the case in singular enunciations, which are
also opposed contradictorily. However, in enunciations in which something is
predicated of a universal but not universally, it is not necessary that one
always be true and the other false, for both could be at once true. 5 Et hoc
quidem ita se habet quantum ad propositiones, quae sunt de praeterito vel de
praesenti: sed si accipiamus enunciationes, quae sunt de futuro, etiam
similiter se habent quantum ad oppositiones, quae sunt de universalibus vel
universaliter vel non universaliter sumptis. Nam in materia
necessaria omnes affirmativae determinate sunt verae, ita in futuris sicut in
praeteritis et praesentibus; negativae vero falsae. In materia autem
impossibili, e contrario. In contingenti vero universales sunt falsae et
particulares sunt verae, ita in futuris sicut in praeteritis et praesentibus. In indefinitis autem, utraque simul est vera in futuris sicut in praesentibus
vel praeteritis. The case as it was just stated has to do with propositions
about the past or the present. Enunciations about the future that are of
universals taken either universally or not universally are also related in the
same way in regard to oppositions. In necessary matter all affirmative
enunciations are determinately true; this holds for enunciations in future time
as well as in past and present time; and negative enunciations are
determinately false. In impossible matter the contrary is the case. In
contingent matter, however, universal enunciations are false and particular
enunciations true. This is the case in enunciations about the future as well as
those of the past and present. In indefinite enunciations, both are at once
true in future enunciations as well as in those of the present or the past. 6 Sed in
singularibus et futuris est quaedam dissimilitudo. Nam in praeteritis et
praesentibus necesse est quod altera oppositarum determinate sit vera et altera
falsa in quacumque materia; sed in singularibus quae sunt de futuro hoc non est
necesse, quod una determinate sit vera et altera falsa. Et hoc quidem dicitur
quantum ad materiam contingentem: nam quantum ad materiam necessariam et
impossibilem similis ratio est in futuris singularibus, sicut in praesentibus
et praeteritis. Nec tamen Aristoteles mentionem fecit de materia contingenti,
quia illa proprie ad singularia pertinent quae contingenter eveniunt, quae
autem per se insunt vel repugnant, attribuuntur singularibus secundum
universalium rationes. Circa hoc igitur versatur tota praesens intentio: utrum
in enunciationibus singularibus de futuro in materia contingenti necesse sit
quod determinate una oppositarum sit vera et altera falsa. In singular future enunciations, however, there is a difference. In past
and present singular enunciations, one of the opposites must be determinately
true and the other false in any matter whatsoever, but in singulars that are
about the future, it is not necessary that one be determinately true and the
other false. This holds with respect to contingent matter; with respect to
necessary and impossible matter the rule is the same as in enunciations about
the present and the past. Aristotle has not mentioned contingent matter until
now because those things that take place contingently pertain exclusively to
singulars, whereas those that per se belong or are repugnant are attributed to
singulars according to the notions of their universals. Aristotle is therefore
wholly concerned here with this question: whether in singular enunciations
about the future in contingent matter it is necessary that one of the opposites
be determinately true and the other determinately false. 7 Deinde cum dicit:
nam si omnis affirmatio etc., probat praemissam differentiam. Et circa hoc duo
facit: primo, probat propositum ducendo ad inconveniens; secundo, ostendit illa
esse impossibilia quae sequuntur; ibi: quare ergo contingunt inconvenientia et
cetera. Circa
primum duo facit: primo, ostendit quod in singularibus et futuris non semper
potest determinate attribui veritas alteri oppositorum; secundo, ostendit quod
non potest esse quod utraque veritate careat; ibi: at vero nequequoniam et
cetera. Circa primum ponit duas rationes, in quarum prima ponit quamdam
consequentiam, scilicet quod si omnis affirmatio vel negatio determinate est
vera vel falsa ita in singularibus et futuris sicut in aliis, consequens est
quod omnia necesse sit vel determinate esse vel non esse. Deinde cum dicit:
quare si hic quidem etc. vel, si itaque hic quidem, ut habetur in Graeco,
probat consequentiam praedictam. Ponamus enim quod sint duo homines, quorum
unus dicat aliquid esse futurum, puta quod Socrates curret, alius vero dicat
hoc idem ipsum non esse futurum; supposita praemissa positione, scilicet quod
in singularibus et futuris contingit alteram esse veram, scilicet vel
affirmativam vel negativam, sequetur quod necesse sit quod alter eorum verum
dicat, non autem uterque: quia non potest esse quod in singularibus
propositionibus futuris utraque sit simul vera, scilicet affirmativa et
negativa: sed hoc habet locum solum in indefinitis. Ex hoc autem quod necesse
est alterum eorum verum dicere, sequitur quod necesse sit determinate vel esse
vel non esse. Et hoc probat consequenter: quia ista duo se convertibiliter
consequuntur, scilicet quod verum sit id quod dicitur, et quod ita sit in re.
Et hoc est quod manifestat consequenter dicens quod si verum est dicere quod
album sit, de necessitate sequitur quod ita sit in re; et si verum est negare,
ex necessitate sequitur quod ita non sit. Et e converso: quia si ita est in re
vel non est, ex necessitate sequitur quod sit verum affirmare vel negare. Et
eadem etiam convertibilitas apparet in falso: quia, si aliquis mentitur falsum
dicens, ex necessitate sequitur quod non ita sit in re, sicut ipse affirmat vel
negat; et e converso, si non est ita in re sicut ipse affirmat vel negat,
sequitur quod affirmans vel negans mentiatur. He proves
that there is a difference between these opposites and the others where he
says, For if every affirmation or negation is true or false, etc. First he
proves it by showing that the opposite position leads to what is unlikely;
secondly, he shows that what follows from this position is impossible, where he
says, These absurd consequences and others like them, etc. In his proof he
first shows that in enunciations about future singulars, truth cannot always be
determinately attributed to one of the opposites, and then he shows that both
cannot lack truth, where he says, But still it is not possible to say that
neither is true, etc. He gives two arguments with respect to the first point.
In the first of these he states a certain consequence, namely, that if every
affirmation or negation is determinately true or false, in future singulars as
in the others, it follows that all things must determinately be or not be. He
proves this consequence where he says, wherefore, if one person says, etc.,or
as it is in the Greek, for if one person says something will be, etc.”’ Let us
suppose, he argues, that there are two men, one of whom says something will
take place in the future, for instance, that Socrates will run, and the other
says this same thing will not take place. If the foregoing position is
supposed—that in singular future enunciations one of them will be true, either
the affirmative or the negative it would follow that only one of them is saying
what is true, because in singular future propositions both cannot be at once
true, that is, both the affirmative and the negative. This occurs only in
indefinite propositions. Moreover, from the fact that one of them must be
speaking the truth, it follows that it must determinately be or not be. Then he
proves this from the fact that these two follow upon each other convertibly,
namely, truth is that which is said and which is so in reality. And this is
what he manifests when he says that, if it is true to say that a thing is
white, it necessarily follows that it is so in reality; and if it is true to
deny it, it necessarily follows that it is not so. And conversely, for if it is
so in reality, or is not, it necessarily follows that it is true to affirm or
deny it. The same convertibility is also evident in what is false, for if
someone lies, saying what is false, it necessarily follows that in reality it
is not as he affirms or denies it to be; and conversely, if it is not in
reality as he affirms or denies it to be, it follows that in affirming or
denying it he lies. 8. Est ergo processus huius rationis talis. Si necesse est
quod omnis affirmatio vel negatio in singularibus et futuris sit vera vel
falsa, necesse est quod omnis affirmans vel negans determinate dicat verum vel
falsum. Ex
hoc autem sequitur quod omne necesse sit esse vel non esse. Ergo, si omnis
affirmatio vel negatio determinate sit vera, necesse est omnia determinate esse
vel non esse. Ex hoc concludit ulterius quod omnia sint ex
necessitate. Per quod triplex genus contingentium excluditur. The process of
Aristotle’s reasoning is as follows. If it is necessary that every affirmation
or negation about future singulars is true or false, it is necessary that
everyone who affirms or denies, determinately says what is true or false. From
this it follows that it is necessary that everything be or not be. Therefore,
if every affirmation or negation is determinately true, it is necessary that
everything determinately be or not be. From this he concludes further that all
things are of necessity. This would exclude the three kinds of contingent things.
9 Quaedam enim contingunt ut in paucioribus, quae accidunt a casu vel fortuna. Quaedam
vero se habent ad utrumlibet, quia scilicet non magis se habent ad unam partem,
quam ad aliam, et ista procedunt ex electione. Quaedam vero eveniunt ut in
pluribus; sicut hominem canescere in senectute, quod causatur ex natura. Si
autem omnia ex necessitate evenirent, nihil horum contingentium esset. Et ideo
dicit nihil est quantum ad ipsam permanentiam eorum quae permanent
contingenter; neque fit quantum ad productionem eorum quae contingenter
causantur; nec casu quantum ad ea quae sunt in minori parte, sive in
paucioribus; nec utrumlibet quantum ad ea quae se habent aequaliter ad
utrumque, scilicet esse vel non esse, et ad neutrum horum sunt determinata:
quod significat cum subdit, nec erit, nec non erit. De eo enim quod est magis
determinatum ad unam partem possumus determinate verum dicere quod hoc erit vel
non erit, sicut medicus de convalescente vere dicit, iste sanabitur, licet
forte ex aliquo accidente eius sanitas impediatur. Unde et philosophus dicit in
II de generatione quod futurus quis incedere, non incedet. De eo enim qui habet
propositum determinatum ad incedendum, vere potest dici quod ipse incedet,
licet per aliquod accidens impediatur eius incessus. Sed eius quod est ad
utrumlibet proprium est quod, quia non determinatur magis ad unum quam ad
alterum, non possit de eo determinate dici, neque quod erit, neque quod non
erit. Quomodo autem sequatur quod nihil sit ad utrumlibet ex praemissa
hypothesi, manifestat subdens quod, si omnis affirmatio vel negatio determinate
sit vera, oportet quod vel ille qui affirmat vel ille qui negat dicat verum; et
sic tollitur id quod est ad utrumlibet: quia, si esse aliquid ad utrumlibet,
similiter se haberet ad hoc quod fieret vel non fieret, et non magis ad unum quam
ad alterum. Est autem considerandum quod philosophus non excludit hic
expresse contingens quod est ut in pluribus, duplici ratione. Primo quidem,
quia tale contingens non excludit quin altera oppositarum enunciationum
determinate sit vera et altera falsa, ut dictum est. Secundo, quia remoto
contingenti quod est in paucioribus, quod a casu accidit, removetur per
consequens contingens quod est ut in pluribus: nihil enim differt id quod est
in pluribus ab eo quod est in paucioribus, nisi quod deficit in minori parte. The three kinds of contingent things are these: some, the ones that
happen by chance or fortune, happen infrequently; others are in determinate to
either of two alternatives because they are not inclined more to one part than
to another, and these proceed from choice; still others occur for the most
part, for example, men becoming gray in old age, which is caused by nature. If,
however, everything took place of necessity, there would be none of these kinds
of contingent things. Therefore, Aristotle says, nothing is with respect to the
very permanence of those things that are contingently permanent; or takes place
with respect to those that are caused contingently; by chance with respect to
those that take place for the least part, or infrequently; or is indeterminate
to either of two alternatives with respect to those that are related equally to
either of two, i.e., to being or to nonbeing, and are determined to neither of
these, which he signifies when he adds, or will be, or will not be. For of that
which is more determined to one part we can truly and determinately say that it
will be or will not be, as for example, the physician truly says of the
convalescent, "He will be restored to health,” although perchance by some
accident his cure may be impeded. The Philosopher makes this same point when he
says in II De generatione, "A man about to walk might not walk.” For it
can be truly said of someone who has the determined intention to walk that he
will walk, although by some accident his walking might be impeded. But in the
case of that which is indeterminate to either of two, it cannot determinately
be said of it either that it will be or that it will not be, for it is proper
to it not to be determined more to one than to another. Then he manifests how
it follows from the foregoing hypothesis that nothing is indeterminate to
either of two when he adds that if every affirmation or negation is
determinately true, then either the one who affirms or the one who denies must
be speaking the truth. That which is indeterminate to either of two is
therefore destroyed, for if there is something indeterminate to either of two,
it would be related alike to taking place or not taking place, and no more to
one than to the other. It should be, noted that the Philosopher is not
expressly excluding the contingent that is for the most part. There are two
reasons for this. In the first place, this kind of contingency still excludes
the determinate truth of one of the opposite enunciations and the falsity of
the other, as has been said. Secondly, when the contingent that is infrequent,
i.e., that which takes place by chance, is removed, the contingent that is for
the most part is removed as a consequence, for there is no difference between
that which is for the most part and that which is infrequent except that the
former fails for the least part. 10 Deinde cum dicit: amplius si est album
etc., ponit secundam rationem ad ostendendum praedictam dissimilitudinem,
ducendo ad impossibile. Si enim similiter se habet
veritas et falsitas in praesentibus et futuris, sequitur ut quidquid verum est
de praesenti, etiam fuerit verum de futuro, eo modo quo est verum de praesenti.
Sed determinate nunc est verum dicere de aliquo singulari quod est album; ergo
primo, idest antequam illud fieret album, erat verum dicere quoniam hoc erit
album. Sed eadem ratio videtur esse in propinquo et in remoto; ergo si ante
unum diem verum fuit dicere quod hoc erit album, sequitur quod semper fuit
verum dicere de quolibet eorum, quae facta sunt, quod erit. Si autem semper est
verum dicere de praesenti quoniam est, vel de futuro quoniam erit, non potest
hoc non esse vel non futurum esse. Cuius consequentiae ratio patet, quia ista
duo sunt incompossibilia, quod aliquid vere dicatur esse, et quod non sit. Nam hoc includitur in significatione veri, ut sit id quod dicitur. Si
ergo ponitur verum esse id quod dicitur de praesenti vel de futuro, non potest
esse quin illud sit praesens vel futurum. Sed quod non potest non fieri idem
significat cum eo quod est impossibile non fieri. Et quod impossibile est non
fieri idem significat cum eo quod est necesse fieri, ut in secundo plenius
dicetur. Sequitur
ergo ex praemissis quod omnia, quae futura sunt, necesse est fieri. Ex quo
sequitur ulterius, quod nihil sit neque ad utrumlibet neque a casu, quia illud
quod accidit a casu non est ex necessitate, sed ut in paucioribus; hoc autem
relinquit pro inconvenienti; ergo et primum est falsum, scilicet quod omne quod
est verum esse, verum fuerit determinate dicere esse futurum. When he says, Furthermore, on such a supposition, if something is now
white, it was true to say formerly that it will be white, etc., he gives a
second argument to show the dissimilarity of enunciations about future
singulars. This argument is by reduction to the impossible. If truth and
falsity. are related in like manner in present and in future enunciations, it
follows that whatever is true of the present was also true of the future, in
the way in which it is true of the present. But it is now determinately true to
say of some singular that it is white; therefore formerly, i.e., before it
became white, it was true to say that this will be white. Now the same
reasoning seems to hold for the proximate and the remote. Therefore, if
yesterday it was true to say that this will be white, it follows that it was
always true to say of anything that has taken place that it will be. And if it
is always true to say of the present that it is, or of the future that it will
be, it is not possible that this not be, or, that it will not be. The reason
for this consequence is evident, for these two cannot stand together, that
something truly be said to be, and that it not be; for this is included in the
signification of the true, that that which is said, is. If therefore that which
is said concerning the present or the future is posited to be true, it is not
possible that this not be in the present or future. But that which cannot not
take place signifies the same thing as that which is impossible not to take
place. And that which is impossible not to take place signifies the same thing
as that which necessarily takes place, as will be explained more fully in the
second book. It follows, therefore, that all things that are future must necessarily
take place. From this it follows further, that there is nothing that is
indeterminate to either of two or that takes place by chance, for what happens
by chance does not take place of necessity but happens infrequently. But this
is unlikely. Therefore the first proposition is false, i.e., that of everything
of which it is true that it is, it was determinately true to say that it would
be. 11 Ad cuius evidentiam considerandum est quod cum verum hoc significet ut
dicatur aliquid esse quod est, hoc modo est aliquid verum, quo habet esse. Cum
autem aliquid est in praesenti habet esse in seipso, et ideo vere potest dici
de eo quod est: sed quamdiu aliquid est futurum, nondum est in seipso, est
tamen aliqualiter in sua causa: quod quidem contingit tripliciter. Uno modo,
ut sic sit in sua causa ut ex necessitate ex ea proveniat; et tunc determinate
habet esse in sua causa; unde determinate potest dici de eo quod erit. Alio
modo, aliquid est in sua causa, ut quae habet inclinationem ad suum effectum,
quae tamen impediri potest; unde et hoc determinatum est in sua causa, sed
mutabiliter; et sic de hoc vere dici potest, hoc erit, sed non per omnimodam
certitudinem. Tertio, aliquid est in sua causa pure in potentia, quae etiam non
magis est determinata ad unum quam ad aliud; unde relinquitur quod nullo modo
potest de aliquo eorum determinate dici quod sit futurum, sed quod sit vel non
sit. For clarification of this point, we must consider the
following. Since "true” signifies that something is said to be what it is,
something is true in the manner in which it has being. Now, when something is
in the present it exists in itself, and hence it can be truly said of it that
it is. But as long as something is future, it does not yet exist in itself, but
it is in a certain way in its cause, and this in a threefold way. It may be in
its cause in such a way that it comes from it necessarily. In this case it has
being determinately in its cause, and therefore it can be determinately said of
it that it will be. In another way, something is in its cause as it has an
inclination to its effect but can be impeded. This, then, is determined in its
cause, but changeably, and hence it can be truly a said of it that it will be
but not with complete certainty. Thirdly, something is in its cause purely in
potency. This is the case in which the cause is as yet not determined more to
one thing than to another, and consequently it cannot in any way be said
determinately of these that it is going to be, but that it is or is not going
to be. 12 Deinde cum dicit: at vero neque quoniam etc., ostendit quod veritas
non omnino deest in singularibus futuris utrique oppositorum; et primo,
proponit quod intendit dicens quod sicut non est verum dicere quod in talibus
alterum oppositorum sit verum determinate, sic non est verum dicere quod non
utrumque sit verum; ut si quod dicamus, neque erit, neque non erit. Secundo, ibi: primum enim cum sit etc., probat propositum duabus
rationibus. Quarum prima talis est: affirmatio et negatio dividunt verum et
falsum, quod patet ex definitione veri et falsi: nam nihil aliud est verum quam
esse quod est, vel non esse quod non est; et nihil aliud est falsum quam esse
quod non est, vel non esse quod est; et sic oportet quod si affirmatio sit
falsa, quod negatio sit vera; et e converso. Sed secundum praedictam positionem
affirmatio est falsa, qua dicitur, hoc erit; nec tamen negatio est vera: et
similiter negatio erit falsa, affirmatione non existente vera; ergo praedicta
positio est impossibilis, scilicet quod veritas desit utrique oppositorum.
Secundam rationem ponit; ibi: ad haec si verum est et cetera. Quae talis est:
si verum est dicere aliquid, sequitur quod illud sit; puta si verum est dicere
quod aliquid sit magnum et album, sequitur utraque esse. Et ita de futuro sicut
de praesenti: sequitur enim esse cras, si verum est dicere quod erit cras. Si
ergo vera est praedicta positio dicens quod neque cras erit, neque non erit,
oportebit neque fieri, neque non fieri: quod est contra rationem eius quod est
ad utrumlibet, quia quod est ad utrumlibet se habet ad alterutrum; ut navale
bellum cras erit, vel non erit. Et ita ex hoc sequitur idem
inconveniens quod in praemissis. Then Aristotle says, But still it is not
possible to say that neither is true, etc. Here he shows that truth is not
altogether lacking to both of the opposites in singular future enunciations.
First he says that just as it is not true to say that in such enunciations one
of the opposites is determinately true, so it is not true to say that neither
is true; as if we could say that a thing neither will take place nor will not
take place. Then when he says, In the first place, though the affirmation be
false, etc., he gives two arguments to prove his point. The first is as
follows. Affirmation and negation divide the true and the false. This is
evident from the definition of true and false, for to be true is to be what in
fact is, or not to be what in fact is not; and to be false is to be what in
fact is not, or not to be what in fact is. Consequently, if the affirmation is
false, the negation must be true, and conversely. But if the position is taken
that neither is true, the affirmation, "This will be” is false, yet the
negation is not true; likewise the negation will be false and the affirmation
not be true. Therefore, the aforesaid position is impossible, i.e., that truth
is lacking to both of the opposites. The second argument begins where he says,
Secondly, if it is true to say that a thing is white and large, etc. The
argument is as follows. If it is true to say something, it follows that it is.
For example, if it is true to say that something is large and white, it follows
that it is both. And this is so of the future as of the present, for if it is
true to say that it will be tomorrow, it follows that it will be tomorrow.
Therefore, if the position that it neither will be or not be tomorrow is true,
it will be necessary that it neither happen nor not happen, which is contrary
to the nature of that which is indeterminate to either of two, for that which
is indeterminate to either of two is related to either; for example, a naval
battle will take place tomorrow, or will not. The same unlikely things follow,
then, from this as from the first argument. XIV. 1. Ostenderat superius
philosophus ducendo ad inconveniens quod non est similiter verum vel falsum
determinate in altero oppositorum in singularibus et futuris, sicut supra de
aliis enunciationibus dixerat; nunc autem ostendit inconvenientia ad quae
adduxerat esse impossibilia. Et circa hoc duo facit: primo, ostendit
impossibilia ea quae sequebantur; secundo, concludit quomodo circa haec se
veritas habeat; ibi: igitur esse quod est et cetera. The Philosopher has
shown—by leading the opposite position to what is unlikely—that in singular
future enunciations truth or falsity is not determinately in one of the
opposites, as it is in other enunciations. Now he is going to show that the
unlikely things to which it has led are impossibilities. First he shows that
the things that followed are impossibilities; then he concludes what the truth
is, where he says, Now that which is, when it is, necessarily is, etc. 2 Circa
primum tria facit: primo, ponit inconvenientia quae sequuntur; secundo,
ostendit haec inconvenientia ex praedicta positione sequi; ibi: nihil enim
prohibet etc.; tertio, ostendit esse impossibilia inconvenientia memorata; ibi:
quod si haecpossibilia non sunt et cetera. Dicit ergo primo, ex praedictis
rationibus concludens, quod haec inconvenientia sequuntur, si ponatur quod
necesse sit oppositarum enunciationum alteram determinate esse veram et alteram
esse falsam similiter in singularibus sicut in universalibus, quod scilicet
nihil in his quae fiunt sit ad utrumlibet, sed omnia sint et fiant ex
necessitate. Et ex hoc ulterius inducit alia duo inconvenientia. Quorum primum
est quod non oportebit de aliquo consiliari: probatum est enim in III Ethicorum
quod consilium non est de his, quae sunt ex necessitate, sed solum de
contingentibus, quae possunt esse et non esse. Secundum inconveniens est quod
omnes actiones humanae, quae sunt propter aliquem finem (puta negotiatio, quae
est propter divitias acquirendas), erunt superfluae: quia si omnia ex
necessitate eveniunt, sive operemur sive non operemur erit quod intendimus. Sed
hoc est contra intentionem hominum, quia ea intentione videntur consiliari et
negotiari ut, si haec faciant, erit talis finis, si autem faciunt aliquid
aliud, erit alius finis. With respect to the impossibilities that follow he
first states the unlikely things that follow from the opposite position, then
shows that these follow from the aforesaid position, where he says, For nothing
prevents one person from saying that this will be so in ten thousand years,
etc. Finally he shows that these are impossibilities where he says, But these
things appear to be impossible, etc. He says, then, concluding from the
preceding reasoning, that these unlikely things follow—if the position is taken
that of opposed enunciations one of the two must be determinately true and the
other false in the same way in singular as in universal enunciations—namely,
that in things that come about nothing is indeterminate to either of two, but
all things are and take place of necessity. From this he infers two other
unlikely things that follow. First, it will not be necessary to deliberate
about anything; whereas he proved in III Ethicorum that counsel is not
concerned with things that take place necessarily but only with contingent
things, i.e., things which can be or not be. Secondly, all human actions that
are for the sake of some end (for example, a business transaction to acquire
riches) will be superfluous, because what we intend will take place whether we
take pains to bring it about or not—if all things come about of necessity.
This, however, is in opposition to the intention of men, for they seem to
deliberate and to transact business with the intention that if they do this
there will be such a result, but if they do something else, there will be
another result. 3 Deinde cum dicit: nihil enim prohibet etc., probat quod dicta
inconvenientia consequantur ex dicta positione. Et circa hoc duo facit: primo,
ostendit praedicta inconvenientia sequi, quodam possibili posito; secundo,
ostendit quod eadem inconvenientia sequantur etiam si illud non ponatur; ibi:
at nec hoc differt et cetera. Dicit ergo primo, non esse impossibile quod ante
mille annos, quando nihil apud homines erat praecogitatum, vel praeordinatum de
his quae nunc aguntur, unus dixerit quod hoc erit, puta quod civitas talis
subverteretur, alius autem dixerit quod hoc non erit. Sed si omnis affirmatio
vel negatio determinate est vera, necesse est quod alter eorum determinate
verum dixerit; ergo necesse fuit alterum eorum ex necessitate evenire; et eadem
ratio est in omnibus aliis; ergo omnia ex necessitate eveniunt. Where he says,
For nothing prevents one person from saying that this will be so in ten
thousand years, etc., he proves that the said unlikely things follow from the
said position. First he shows that the unlikely things follow from the positing
of a certain possibility; then he shows that the same unlikely things follow
even if that possibility is not posited, where he says, Moreover, it makes no
difference whether people have actually made the contradictory statements or
not, etc. He says, then, that it is not impossible that a thousand years
before, when men neither knew nor ordained any of the things that are taking
place now, a man said, "This will be,” for example, that such a state
would be overthrown, and another man said, "This will not be.” But if
every affirmation or negation is determinately true, one of them must have
spoken the truth. Therefore one of them had to take place of necessity; and
this same reasoning holds for all other things. Therefore everything takes
place of necessity. Deinde cum dicit: at vero neque hoc differt etc., ostendit
quod idem sequitur si illud possibile non ponatur. Nihil enim differt, quantum
ad rerum existentiam vel eventum, si uno affirmante hoc esse futurum, alius
negaverit vel non negaverit; ita enim se habebit res si hoc factum fuerit,
sicut si hoc non factum fuerit. Non enim propter nostrum affirmare vel negare
mutatur cursus rerum, ut sit aliquid vel non sit: quia veritas nostrae
enunciationis non est causa existentiae rerum, sed potius e converso. Similiter
etiam non differt quantum ad eventum eius quod nunc agitur, utrum fuerit
affirmatum vel negatum ante millesimum annum vel ante quodcumque tempus. Sic
ergo, si in quocumque tempore praeterito, ita se habebat veritas enunciationum,
ut necesse esset quod alterum oppositorum vere diceretur; et ad hoc quod
necesse est aliquid vere dici sequitur quod necesse sit illud esse vel fieri;
consequens est quod unumquodque eorum quae fiunt, sic se habeat ut ex
necessitate fiat. Et huiusmodi consequentiae rationem assignat per hoc, quod si
ponatur aliquem vere dicere quod hoc erit, non potest non futurum esse. Sicut
supposito quod sit homo, non potest non esse animal rationale mortale. Hoc enim
significatur, cum dicitur aliquid vere dici, scilicet quod ita sit ut dicitur.
Eadem autem habitudo est eorum, quae nunc dicuntur, ad ea quae futura sunt,
quae erat eorum, quae prius dicebantur, ad ea quae sunt praesentia vel
praeterita; et ita omnia ex necessitate acciderunt, et accidunt, et accident,
quia quod nunc factum est, utpote in praesenti vel in praeterito existens,
semper verum erat dicere, quoniam erit futurum.Then he shows that the same
thing follows if this possibility is not posited where he says, Moreover, it
makes no difference whether people have actually made the contradictory
statements or not, etc. It makes no difference in relation to the existence or
outcome of things whether a person denies that this is going to take place when
it is affirmed, or not; for as was previously said, the event will either take
place or not whether the affirmation and denial have been made or not. That
something is or is not does not result from a change in the course of things to
correspond to our affirmation or denial, for the truth of our enunciation is
not the cause of the existence of things, but rather the converse. Nor does it
make any difference to the outcome of what is now being done whether it was
affirmed or denied a thousand years before, or at any other time before.
Therefore, if in all past time, the truth of enunciations was such that one of
the opposites had to have been truly said and if upon the necessity of
something being truly said it follows that this must be or take place, it will
follow that everything that takes place is such that it takes place of
necessity. The reason he assigns for this consequence is the following. If it
is posited that someone truly says this will be, it is not possible that it
will not be, just as having supposed that man is, he cannot not be a rational
mortal animal. For to be truly said means that it is such as is said. Moreover,
the relationship of what is said. now to what will be is the same as the
relationship of what was said previously to what is in the present or the past.
Therefore, all things have necessarily happened, and they are necessarily
happening, and they will necessarily happen, for of what is accomplished now,
as existing in the present or in the past, it was always true to say that it would
be. 5 Deinde cum dicit: quod si haec possibilia non sunt etc., ostendit
praedicta esse impossibilia: et primo, per rationem; secundo, per exempla
sensibilia; ibi: et multa nobis manifesta et cetera. Circa primum duo facit:
primo, ostendit propositum in rebus humanis; secundo, etiam in aliis rebus;
ibi: et quoniam est omnino et cetera. Quantum autem ad res humanas ostendit
esse impossibilia quae dicta sunt, per hoc quod homo manifeste videtur esse
principium eorum futurorum, quae agit quasi dominus existens suorum actuum, et
in sua potestate habens agere vel non agere; quod quidem principium si
removeatur, tollitur totus ordo conversationis humanae, et omnia principia
philosophiae moralis. Hoc enim sublato non erit aliqua
utilitas persuasionis, nec comminationis, nec punitionis aut remunerationis,
quibus homines alliciuntur ad bona et retrahuntur a malis, et sic evacuatur
tota civilis scientia. Hoc ergo philosophus accipit pro principio manifesto
quod homo sit principium futurorum; non est autem futurorum principium nisi per
hoc quod consiliatur et facit aliquid: ea enim quae agunt absque consilio non
habent dominium sui actus, quasi libere iudicantes de his quae sunt agenda, sed
quodam naturali instinctu moventur ad agendum, ut patet in animalibus brutis.
Unde impossibile est quod supra conclusum est quod non oporteat nos negotiari
vel consiliari. Et sic etiam impossibile est illud ex quo sequebatur, scilicet
quod omnia ex necessitate eveniant. When he says, But
these things appear to be impossible, etc., he shows that what has been said is
impossible. He shows this first by reason, secondly by sensible examples, where
he says, We can point to many clear instances of this, etc. First he argues
that the position taken is impossible in relation to human affairs, for clearly
man seems to be the principle of the future things that he does insofar as he
is the master of his own actions and has the power to act or not to act.
Indeed, to reject this principle would be to do away with the whole order of
human association and all the principles of moral philosophy. For men are
attracted to good and withdrawn from evil by persuasion and threat, and by
punishment and reward; but rejection of this principle would make these useless
and thus nullify the whole of civil science. Here the Philosopher accepts it as
an evident principle that man is the principle of future things. However, he is
not the principle of future things unless he deliberates about a thing and then
does it. In those things that men do without deliberation they do not have
dominion over their acts, i.e., they do not judge freely about things to be
done, but are moved to act by a kind of natural instinct such as is evident in
the case of brute animals. Hence, the conclusion that it is not necessary for
us to take pains about something or to deliberate is impossible; likewise what
it followed from is impossible, i.e., that all things take place of necessity. Aquinas lib. 1 l. 14 n. 6Deinde cum dicit: et quoniam est omnino etc.,
ostendit idem etiam in aliis rebus. Manifestum est enim etiam in rebus
naturalibus esse quaedam, quae non semper actu sunt; ergo in eis contingit esse
et non esse: alioquin vel semper essent, vel semper non essent. Id autem quod
non est, incipit esse aliquid per hoc quod fit illud; sicut id quod non est
album, incipit esse album per hoc quod fit album. Si autem non fiat album
permanet non ens album. Ergo in quibus contingit esse et non esse, contingit
etiam fieri et non fieri. Non ergo talia ex necessitate sunt vel
fiunt, sed est in eis natura possibilitatis, per quam se habent ad fieri et non
fieri, esse et non esse. Then he shows that this is also the case in other
things where he says, and that universally in the things not always in act,
there is a potentiality to be and not to be, etc. In natural things, too, it is
evident that there are some things not always in act; it is therefore possible
for them to be or not be, otherwise they would either always be or always not
be. Now that which is not begins to be something by becoming it; as for
example, that which is not white begins to be white by becoming white. But if it
does not become white it continues not to be white. Therefore, in things that
have the possibility of being and not being, there is also the possibility of
becoming and not becoming. Such things neither are nor come to be of necessity
but there is in them the kind of possibility which disposes them to becoming
and not becoming, to being and not being. 7 Deinde cum dicit: ac multa nobis
manifesta etc., ostendit propositum per sensibilia exempla. Sit enim, puta,
vestis nova; manifestum est quod eam possibile est incidi, quia nihil obviat
incisioni, nec ex parte agentis nec ex parte patientis. Probat autem quod simul
cum hoc quod possibile est eam incidi, possibile est etiam eam non incidi,
eodem modo quo supra probavit duas indefinitas oppositas esse simul veras,
scilicet per assumptionem contrarii. Sicut enim possibile est istam
vestem incidi, ita possibile est eam exteri, idest vetustate corrumpi; sed si
exteritur non inciditur; ergo utrumque possibile est, scilicet eam incidi et
non incidi. Et ex hoc universaliter concludit quod in aliis futuris, quae non
sunt in actu semper, sed sunt in potentia, hoc manifestum est quod non omnia ex
necessitate sunt vel fiunt, sed eorum quaedam sunt ad utrumlibet, quae non se
habent magis ad affirmationem quam ad negationem; alia vero sunt in quibus
alterum eorum contingit ut in pluribus, sed tamen contingit etiam ut in
paucioribus quod altera pars sit vera, et non alia, quae scilicet contingit ut
in pluribus. Next he shows the impossibility of what was said by
examples perceptible to the senses, where he says, We can point to many clear
instances of this, etc. Take a new garment for example. It is evident that it
is possible to cut it, for nothing stands in the way of cutting it either on
the part of the agent or the patient. He proves it is at once possible that it
be cut and that it not be cut in the same way he has already proved that two
opposed indefinite enunciations are at once true, i.e., by the assumption of
contraries. just as it is possible that the garment be cut, so it is possible
that it wear out, i.e., be corrupted in the course of time. But if it wears out
it is not cut. Therefore both are possible, i.e., that it be cut and that it
not be cut. From this he concludes universally in regard to other future things
which are not always in act, but are in potency, that not all are or take place
of necessity; some are indeterminate to either of two, and therefore are not
related any more to affirmation than to negation; there are others in which one
possibility happens for the most part, although it is possible, but for the
least part, that the other part be true, and not the part which happens for the
most part. 8
Est autem considerandum quod, sicut Boethius dicit hic in commento, circa
possibile et necessarium diversimode aliqui sunt opinati. Quidam enim
distinxerunt ea secundum eventum, sicut Diodorus, qui dixit illud esse
impossibile quod nunquam erit; necessarium vero quod semper erit; possibile
vero quod quandoque erit, quandoque non erit. Stoici vero distinxerunt haec
secundum exteriora prohibentia. Dixerunt enim necessarium esse illud quod non
potest prohiberi quin sit verum; impossibile vero quod semper prohibetur a
veritate; possibile vero quod potest prohiberi vel non prohiberi. Utraque autem
distinctio videtur esse incompetens. Nam prima distinctio est a posteriori: non
enim ideo aliquid est necessarium, quia semper erit; sed potius ideo semper
erit, quia est necessarium: et idem patet in aliis. Secunda autem assignatio
est ab exteriori et quasi per accidens: non enim ideo aliquid est necessarium,
quia non habet impedimentum, sed quia est necessarium, ideo impedimentum habere
non potest. Et ideo alii melius ista distinxerunt secundum naturam rerum, ut
scilicet dicatur illud necessarium, quod in sua natura determinatum est solum
ad esse; impossibile autem quod est determinatum solum ad non esse; possibile
autem quod ad neutrum est omnino determinatum, sive se habeat magis ad unum
quam ad alterum, sive se habeat aequaliter ad utrumque, quod dicitur contingens
ad utrumlibet. Et hoc est quod Boethius attribuit Philoni. Sed manifeste
haec est sententia Aristotelis in hoc loco. Assignat enim rationem
possibilitatis et contingentiae, in his quidem quae sunt a nobis ex eo quod
sumus consiliativi, in aliis autem ex eo quod materia est in potentia ad
utrumque oppositorum. With regard to this question about the possible and
the necessary, there have been different opinions, as Boethius says in his
Commentary, and these will have to be considered. Some who distinguished them
according to result—for example, Diodorus—said that the impossible is that
which never will be, the necessary, that which always will be, and the
possible, that which sometimes will be, sometimes not. The Stoics distinguished
them according to exterior restraints. They said the necessary was that which
could not be prevented from being true, the impossible, that which is always
prevented from being true, and the possible, that which can be prevented or not
be prevented. However, the distinctions in both of those cases seem to be
inadequate. The first distinctions are a posteriori, for something is not
necessary because it always will be, but rather, it always will be because it
is necessary; this holds for the possible as well as the impossible. The second
designation is taken from what is external and accidental, for something is not
necessary because it does not have an impediment, but it does not have an
impediment because it is necessary. Others distinguished these better by basing
their distinction on the nature of things. They said that the necessary is that
which in its nature is determined only to being, the impossible, that which is
determined only to nonbeing, and the possible, that which is not altogether
determined to either, whether related more to one than to another or related
equally to both. The latter is known as that which is indeterminate to either
of two. Boethius attributes these distinctions to Philo. However, this is
clearly the opinion of Aristotle here, for he gives as the reason for the possibility
and contingency in the things we do the fact that we deliberate, and in other
things the fact that matter is in potency to either it of two opposites. 9 Sed
videtur haec ratio non esse sufficiens. Sicut enim in corporibus
corruptibilibus materia invenitur in potentia se habens ad esse et non esse,
ita etiam in corporibus caelestibus invenitur potentia ad diversa ubi, et tamen
nihil in eis evenit contingenter, sed solum ex necessitate. Unde dicendum est
quod possibilitas materiae ad utrumque, si communiter loquamur, non est
sufficiens ratio contingentiae, nisi etiam addatur ex parte potentiae activae
quod non sit omnino determinata ad unum; alioquin si ita sit determinata ad
unum quod impediri non potest, consequens est quod ex necessitate reducat in
actum potentiam passivam eodem modo. But this reasoning
does not seem to be adequate either. While it is true that in corruptible
bodies matter is in potency to being and nonbeing, and in celestial bodies
there is potency to diverse location; nevertheless nothing happens contingently
in celestial bodies, but only of necessity. Consequently, we have to say that
the potentiality of matter to either of two, if we are speaking generally, does
not suffice as a reason for contingency unless we add on the part of the active
potency that it is not wholly determined to one; for if it is so determined to
one that it cannot be impeded, it follows that it necessarily reduces into act
the passive potency in the same mode. 10 Hoc igitur quidam attendentes
posuerunt quod potentia, quae est in ipsis rebus naturalibus, sortitur
necessitatem ex aliqua causa determinata ad unum quam dixerunt fatum. Quorum
Stoici posuerunt fatum in quadam serie, seu connexione causarum, supponentes
quod omne quod in hoc mundo accidit habet causam; causa autem posita, necesse
est effectum poni. Et si una causa per se non sufficit, multae causae ad hoc
concurrentes accipiunt rationem unius causae sufficientis; et ita concludebant
quod omnia ex necessitate eveniunt. Considering this, some maintained that the
very potency which is in natural things receives necessity from some cause
determined to one. This cause they called fate. The Stoics, for example, held
that fate was to be found in a series or interconnection of causes on the
assumption that everything that happens has a cause; but when a cause has been
posited the effect is posited of necessity, and if one per se cause does not
suffice, many causes concurring for this take on the nature of one sufficient
cause; so, they concluded, everything happens of necessity. Sed hanc rationem
solvit Aristoteles in VI metaphysicae interimens utramque propositionum
assumptarum. Dicit enim quod non omne quod fit habet causam, sed solum illud
quod est per se. Sed illud quod est per accidens non habet causam; quia proprie
non est ens, sed magis ordinatur cum non ente, ut etiam Plato dixit. Unde esse
musicum habet causam, et similiter esse album; sed hoc quod est, album esse
musicum, non habet causam: et idem est in omnibus aliis huiusmodi. Similiter
etiam haec est falsa, quod posita causa etiam sufficienti, necesse est effectum
poni: non enim omnis causa est talis (etiamsi sufficiens sit) quod eius
effectus impediri non possit; sicut ignis est sufficiens causa combustionis
lignorum, sed tamen per effusionem aquae impeditur combustio. Aristotle refutes
this reasoning in VI Metaphysicae [2: 1026a 33] by destroying each of the
assumed propositions. He says there that not everything that takes place has a
cause, but only what is per se has a cause. What is accidental does not have a
cause, for it is not properly being but is more like nonbeing, as Plato also
held. Whence, to be musical has a cause and likewise to be white, but to be
musical white does not have a cause; and the same is the case with all others
of this kind. It is also false that when a cause has been posited—even a
sufficient one—the effect must be posited, for not every cause (even if it is
sufficient) is such that its effect cannot be impeded. For example, fire is a
sufficient cause of the combustion of wood, but if water is poured on it the
combustion is impeded. 12 Si autem utraque propositionum praedictarum esset
vera, infallibiliter sequeretur omnia ex necessitate contingere. Quia si
quilibet effectus habet causam, esset effectum (qui est futurus post quinque
dies, aut post quantumcumque tempus) reducere in aliquam causam priorem: et sic
quousque esset devenire ad causam, quae nunc est in praesenti, vel iam fuit in
praeterito; si autem causa posita, necesse est effectum poni, per ordinem
causarum deveniret necessitas usque ad ultimum effectum. Puta, si comedit
salsa, sitiet: si sitiet, exibit domum ad bibendum: si exibit domum, occidetur
a latronibus. Quia ergo iam comedit salsa, necesse est eum occidi. Et ideo
Aristoteles ad hoc excludendum ostendit utramque praedictarum propositionum
esse falsam, ut dictum est. However, if both of the
aforesaid propositions were true, it would follow infallibly that everything
happens necessarily. For if every effect has a cause, then it would be possible
to reduce an effect (which is going to take place in five days or whatever
time) to some prior cause, and so on until it reaches a cause which is now in
the present or already has been in the past. Moreover, if when the cause is
posited it is necessary that the effect be posited, the necessity would reach
through an order of causes all the way to the ultimate effect. For instance, if
someone eats salty food, he will be thirsty; if he is thirsty, he will go
outside to drink; if he goes outside to drink, he will be killed by robbers.
Therefore, once he has eaten salty food, it is necessary that he be killed. To
exclude this position, Aristotle shows that both of these propositions are
false. 13 Obiiciunt autem quidam contra hoc, dicentes quod omne per accidens
reducitur ad aliquid per se, et ita oportet effectum qui est per accidens
reduci in causam per se. Sed non attendunt quod id quod est per accidens
reducitur ad per se, in quantum accidit ei quod est per se, sicut musicum
accidit Socrati, et omne accidens alicui subiecto per se existenti. Et
similiter omne quod in aliquo effectu est per accidens consideratur circa
aliquem effectum per se: qui quantum ad id quod per se est habet causam per se,
quantum autem ad id quod inest ei per accidens non habet causam per se, sed
causam per accidens. Oportet enim effectum proportionaliter referre ad causam
suam, ut in II physicorum et in V methaphysicae dicitur. However, some persons
object to this on the grounds that everything accidental is reduced to
something per se and therefore an effect that is accidental must be reduced to
a per se cause. Those who argue in this way fail to take into account that the
accidental is reduced to the per se inasmuch as it is accidental to that which
is per se; for example, musical is accidental to Socrates, and every accident
to some subject existing per se. Similarly, everything accidental in some
effect is considered in relation to some per se effect, which effect, in
relation to that which is per se, has a per se cause, but in relation to what
is in it accidentally does not have a per se cause but an accidental one. The
reason for this is that the effect must be proportionately referred to its
cause, as is said in II Physicorum [3: 195b 25-28] and in V Metaphysicae [2:
1013b 28]. 14 Quidam vero non attendentes differentiam effectuum per accidens
et per se, tentaverunt reducere omnes effectus hic inferius provenientes in
aliquam causam per se, quam ponebant esse virtutem caelestium corporum in qua
ponebant fatum, dicentes nihil aliud esse fatum quam vim positionis syderum. Sed ex hac
causa non potest provenire necessitas in omnibus quae hic aguntur. Multa enim
hic fiunt ex intellectu et voluntate, quae per se et directe non subduntur
virtuti caelestium corporum: cum enim intellectus sive ratio et voluntas quae
est in ratione, non sint actus organi corporalis, ut probatur in libro de
anima, impossibile est quod directe subdantur intellectus seu ratio et voluntas
virtuti caelestium corporum: nulla enim vis corporalis potest agere per se,
nisi in rem corpoream. Vires autem sensitivae in quantum sunt actus organorum
corporalium per accidens subduntur actioni caelestium corporum. Unde
philosophus in libro de anima opinionem ponentium voluntatem hominis subiici
motui caeli adscribit his, qui non ponebant intellectum differre a sensu.
Indirecte tamen vis caelestium corporum redundat ad intellectum et voluntatem,
in quantum scilicet intellectus et voluntas utuntur viribus sensitivis.
Manifestum autem est quod passiones virium sensitivarum non inferunt necessitatem
rationi et voluntati. Nam continens habet pravas concupiscentias, sed non
deducitur, ut patet per philosophum in VII Ethicorum. Sic igitur ex virtute
caelestium corporum non provenit necessitas in his quae per rationem et
voluntatem fiunt. Similiter nec in aliis corporalibus effectibus rerum
corruptibilium, in quibus multa per accidens eveniunt. Id autem quod est per
accidens non potest reduci ut in causam per se in aliquam virtutem naturalem,
quia virtus naturae se habet ad unum; quod autem est per accidens non est unum;
unde et supra dictum est quod haec enunciatio non est una, Socrates est albus
musicus, quia non significat unum. Et ideo philosophus dicit in libro de somno
et vigilia quod multa, quorum signa praeexistunt in corporibus caelestibus,
puta in imbribus et tempestatibus, non eveniunt, quia scilicet impediuntur per
accidens. Et quamvis illud etiam impedimentum secundum se consideratum
reducatur in aliquam causam caelestem; tamen concursus horum, cum sit per
accidens, non potest reduci in aliquam causam naturaliter agentem. Some,
however, not considering the difference between accidental and per se effects,
tried to reduce all the effects that come about in this world to some per se
cause. They posited as this cause the power of the heavenly bodies and assumed
fate to be dependent on this power—fate being, according to them, nothing else
but the power of the position of the constellations. But such a cause cannot
bring about necessity in all the things accomplished in this world, since many
things come about from intellect and will, which are not subject per se and
directly to the power of the heavenly bodies. For the intellect, or reason, and
the will which is in reason, are not acts of a corporeal organ (as is proved in
the treatise De anima [III, 4: 429a 18]) and consequently cannot be directly
subject to the power of the heavenly bodies, since a corporeal force, of
itself, can only act on a corporeal thing. The sensitive powers, on the other
hand, inasmuch as they are acts of corporeal organs, are accidentally subject
to the action of the heavenly bodies. Hence, the Philosopher in his book De
anima [III, 3: 427a 21] ascribes the opinion that the will of man is subject to
the movement of the heavens to those who hold the position that the intellect
does not differ from sense. The power of the heavenly bodies, however, does
indirectly redound to the intellect and will inasmuch as the aq intellect and
will use the sensitive powers. But clearly the passions of the sensitive powers
do not induce necessity of reason and will, for the continent man has wrong
desires but is not seduced by them, as is shown in VII Ethicorum. Therefore, we
may conclude that the power of the heavenly bodies does not bring about
necessity in the things done through reason and will. This is also the case in
other corporeal effects of corruptible things, in which many things happen
accidentally. What is accidental cannot be reduced to a per se cause in a
natural power because the power of nature is directed to some one thing; but
what is accidental is not one; whence it was said above that the enunciation
"Socrates is a white musical being” is not one because it does not signify
one thing. This is the reason the Philosopher says in the book De somno et
vigilia [object] Close that many things of which the signs pre-exist in the
heavenly bodies—for example in storm clouds and tempests—do not take place
because they are accidentally impeded. And although this impediment considered
as such is reduced to some celestial cause, the concurrence of these, since it
is accidental, cannot be reduced to a cause acting naturally. 15 Sed
considerandum est quod id quod est per accidens potest ab intellectu accipi ut
unum, sicut album esse musicum, quod quamvis secundum se non sit unum, tamen
intellectus ut unum accipit, in quantum scilicet componendo format
enunciationem unam. Et secundum hoc contingit id, quod secundum se per accidens
evenit et casualiter, reduci in aliquem intellectum praeordinantem; sicut
concursus duorum servorum ad certum locum est per accidens et casualis quantum
ad eos, cum unus eorum ignoret de alio; potest tamen esse per se intentus a
domino, qui utrumque mittit ad hoc quod in certo loco sibi occurrant. However,
what is accidental can be taken as one by the intellect. For example, "the
white is musical,” which as such is not one, the intellect takes as one, i.e.,
insofar as it forms one enunciation by composing. And in accordance with this
it is possible to reduce what in itself happens accidentally and fortuitously
to a preordaining intellect For example, the meeting of two servants at a
certain place may be accidental and fortuitous with respect to them, since
neither knew the other would be there, but be per se intended by their master
who sent each of them to encounter the other in a certain place. 16 Et secundum
hoc aliqui posuerunt omnia quaecumque in hoc mundo aguntur, etiam quae videntur
fortuita vel casualia, reduci in ordinem providentiae divinae, ex qua dicebant
dependere fatum. Et hoc quidem aliqui stulti negaverunt, iudicantes de
intellectu divino ad modum intellectus nostri, qui singularia non cognoscit.
Hoc autem est falsum: nam intelligere divinum et velle eius est ipsum esse
ipsius. Unde sicut esse eius sua virtute comprehendit omne illud quod quocumque
modo est, in quantum scilicet est per participationem ipsius; ita etiam suum
intelligere et suum intelligibile comprehendit omnem cognitionem et omne
cognoscibile; et suum velle et suum volitum comprehendit omnem appetitum et
omne appetibile quod est bonum; ut, scilicet ex hoc ipso quod aliquid est
cognoscibile cadat sub eius cognitione, et ex hoc ipso quod est bonum cadat sub
eius voluntate: sicut ex hoc ipso quod est ens, aliquid cadit sub eius virtute
activa, quam ipse perfecte comprehendit, cum sit per intellectum agens. Accordingly,
some have maintained that everything whatever that is effected in this
world—even the things that seem fortuitous and casual—is reduced to the order
of divine providence on which they said fate depends. Other foolish men have
denied this, judging of the Divine Intellect in the mode of our intellect which
does not know singulars. But the position of the latter is false, for His
divine thinking and willing is His very being. Hence, just as His being by its
power comprehends all that is in any way (i.e., inasmuch as it is through
participation of Him) so also His thinking and what He thinks comprehend all
knowing and everything knowable, and His willing and what He wills comprehend
all desiring and every desirable good; in other words, whatever is knowable
falls under His knowledge and whatever is good falls under His will, just as
whatever is falls under His active power, which He comprehends perfectly, since
He acts by His intellect. 17 Sed si providentia divina sit per se
causa omnium quae in hoc mundo accidunt, saltem bonorum, videtur quod omnia ex
necessitate accidant. Primo quidem ex parte scientiae eius: non enim potest
eius scientia falli; et ita ea quae ipse scit, videtur quod necesse sit
evenire. Secundo ex parte voluntatis: voluntas enim Dei inefficax esse non
potest; videtur ergo quod omnia quae vult, ex necessitate eveniant. It may be objected, however, that if Divine Providence is the per se
cause of everything that happens in this world, at least of good things, it
would look as though everything takes place of necessity: first on the part of
His knowledge, for His knowledge cannot be fallible, and so it would seem that
what He knows happens necessarily; secondly, on the part of the will, for the
will of God cannot be inefficacious; it would seem, therefore, that everything
He wills happens of necessity. 18 Procedunt autem hae obiectiones ex eo quod
cognitio divini intellectus et operatio divinae voluntatis pensantur ad modum
eorum, quae in nobis sunt, cum tamen multo dissimiliter se habeant. These
objections arise from judging of the cognition of the divine intellect and the
operation of the divine will in the way in which these are in us, when in fact
they are very dissimilar. 19 Nam primo quidem ex parte cognitionis vel
scientiae considerandum est quod ad cognoscendum ea quae secundum ordinem
temporis eveniunt, aliter se habet vis cognoscitiva, quae sub ordine temporis
aliqualiter continetur, aliter illa quae totaliter est extra ordinem temporis.
Cuius exemplum conveniens accipi potest ex ordine loci: nam secundum
philosophum in IV physicorum, secundum prius et posterius in magnitudine est
prius et posterius in motu et per consequens in tempore. Si ergo sint multi
homines per viam aliquam transeuntes, quilibet eorum qui sub ordine
transeuntium continetur habet cognitionem de praecedentibus et subsequentibus,
in quantum sunt praecedentes et subsequentes; quod pertinet ad ordinem loci. Et ideo quilibet eorum videt eos, qui iuxta se sunt et aliquos eorum qui
eos praecedunt; eos autem qui post se sunt videre non potest. Si autem esset
aliquis extra totum ordinem transeuntium, utpote in aliqua excelsa turri
constitutus, unde posset totam viam videre, videret quidem simul omnes in via
existentes, non sub ratione praecedentis et subsequentis (in comparatione
scilicet ad eius intuitum), sed simul omnes videret, et quomodo unus eorum
alium praecedit. Quia igitur cognitio nostra cadit sub ordine temporis, vel per
se vel per accidens (unde et anima in componendo et dividendo necesse habet
adiungere tempus, ut dicitur in III de anima), consequens est quod sub eius
cognitione cadant res sub ratione praesentis, praeteriti et futuri. Et ideo
praesentia cognoscit tanquam actu existentia et sensu aliqualiter
perceptibilia; praeterita autem cognoscit ut memorata; futura autem non
cognoscit in seipsis, quia nondum sunt, sed cognoscere ea potest in causis
suis: per certitudinem quidem, si totaliter in causis suis sint determinata, ut
ex quibus de necessitate evenient; per coniecturam autem, si non sint sic
determinata quin impediri possint, sicut quae sunt ut in pluribus; nullo autem
modo, si in suis causis sunt omnino in potentia non magis determinata ad unum
quam ad aliud, sicut quae sunt ad utrumlibet. Non enim est aliquid cognoscibile
secundum quod est in potentia, sed solum secundum quod est in actu, ut patet
per philosophum in IX metaphysicae. On the part of
cognition or knowledge it should be noted that in knowing things that take
place according to the order of time, the cognitive power that is contained in
any way under the order of time is related to them in another way than the
cognitive power that is totally outside of the order of time. The order of
place provides a suitable example of this. According to the Philosopher in IV
Physicorum [11:219a 14], before and after in movement, and consequently in
time, corresponds to before and after in magnitude. Therefore, if there arc
many men passing along some road, any one of those in the ranks has knowledge
of those preceding and following as preceding and following, which pertains to
the order of place. Hence any one of them sees those who are next to him and
some of those who precede him; but he cannot see those who follow behind him.
If, however, there were someone outside of the whole order of those passing
along the road, for instance, stationed in some high tower where he could see
the whole road, he would at once see all those who were on the road—not under
the formality of preceding and subsequent (i.e., in relation to his view) but
all at the same time and how one precedes another. Now, our cognition falls
under the order of time, either per se or accidentally; whence the soul in
composing and dividing necessarily includes time, as is said in III De anima
[6: 430a 32]. Consequently, things are subject to our cognition under the
aspect of present, past, and future. Hence the soul knows present things as
existing in act and perceptible by sense in some way; past things it knows as
remembered; future things are not known in themselves because they do not yet
exist, but can be known in their causes—with certitude if they are totally
determined in their causes so that they will take place of necessity; by
conjecture if they are not so determined that they cannot be impeded, as in the
case of those things that are for the most part; in no way if in their causes
they are wholly in potency, i.e., not more determined to one than to another,
as in the case of those that are indeterminate to either of two. The reason for
this is that a thing is not knowable according as it is in potency, but only
according as it is in act, as the Philosopher shows in IX Metaphysicae [9: 1051a
22]. 20 Sed Deus est omnino extra ordinem temporis, quasi in arce aeternitatis
constitutus, quae est tota simul, cui subiacet totus temporis decursus secundum
unum et simplicem eius intuitum; et ideo uno intuitu videt omnia quae aguntur
secundum temporis decursum, et unumquodque secundum quod est in seipso
existens, non quasi sibi futurum quantum ad eius intuitum prout est in solo
ordine suarum causarum (quamvis et ipsum ordinem causarum videat), sed omnino
aeternaliter sic videt unumquodque eorum quae sunt in quocumque tempore, sicut
oculus humanus videt Socratem sedere in seipso, non in causa sua. God, however,
is wholly outside the order of time, stationed as it were at the summit of
eternity, which is wholly simultaneous, and to Him the whole course of time is
subjected in one simple intuition. For this reason, He sees in one glance
everything that is effected in the evolution of time, and each thing as it is
in itself, and it is not future to Him in relation to His view as it is in the
order of its causes alone (although He also sees the very order of the causes),
but each of the things that are in whatever time is seen wholly eternally as
the human eye sees Socrates sitting, not in its causes but in itself. 21 Ex hoc
autem quod homo videt Socratem sedere, non tollitur eius contingentia quae
respicit ordinem causae ad effectum; tamen certissime et infallibiliter videt
oculus hominis Socratem sedere dum sedet, quia unumquodque prout est in seipso
iam determinatum est. Sic igitur relinquitur, quod Deus certissime et
infallibiliter cognoscat omnia quae fiunt in tempore; et tamen ea quae in
tempore eveniunt non sunt vel fiunt ex necessitate, sed contingenter. Now from
the fact that man sees Socrates sitting, the contingency of his sitting which
concerns the order of cause to effect, is not destroyed; yet the eye of man
most certainly and infallibly sees Socrates sitting while he is sitting, since
each thing as it is in itself is already determined. Hence it follows that God
knows all things that take place in time most certainly and infallibly, and yet
the things that happen in time neither are nor take place of necessity, but
contingently. 22 Similiter ex parte voluntatis divinae differentia est
attendenda. Nam voluntas divina est intelligenda ut extra ordinem entium
existens, velut causa quaedam profundens totum ens et omnes eius differentias.
Sunt autem differentiae entis possibile et necessarium; et ideo ex ipsa
voluntate divina originantur necessitas et contingentia in rebus et distinctio
utriusque secundum rationem proximarum causarum: ad effectus enim, quos voluit
necessarios esse, disposuit causas necessarias; ad effectus autem, quos voluit
esse contingentes, ordinavit causas contingenter agentes, idest potentes
deficere. Et secundum harum conditionem causarum, effectus dicuntur vel
necessarii vel contingentes, quamvis omnes dependeant a voluntate divina, sicut
a prima causa, quae transcendit ordinem necessitatis et contingentiae. Hoc
autem non potest dici de voluntate humana, nec de aliqua alia causa: quia omnis
alia causa cadit iam sub ordine necessitatis vel contingentiae; et ideo oportet
quod vel ipsa causa possit deficere, vel effectus eius non sit contingens, sed
necessarius. Voluntas autem divina indeficiens est; tamen non omnes effectus
eius sunt necessarii, sed quidam contingentes. There is likewise a difference
to be noted on the part of the divine Will, for the divine will must be
understood as existing outside of the order of beings, as a cause producing the
whole of being and all its differences. Now the possible and the necessary are
differences of being, an(] therefore necessity and contingency in things and
the distinction of each according to the nature of their proximate causes
originate from the divine will itself, for He disposes necessary causes for the
effects that He wills to be necessary, and He ordains causes acting
contingently (i.e., able to fail) for the effects that He wills to be
contingent. And according to the condition of these causes, effects are called
either necessary or contingent, although all depend on the divine will as on a
first cause, which transcends the order of necessity and contingency. This,
however, cannot be said of the human will, nor of any other cause, for every
other cause already falls under the order of necessity or contingency; hence,
either the cause itself must be able to fail or, if not, its effect is not
contingent, but necessary. The divine will, on the other hand, is unfailing;
yet not all its effects are necessary, but some are contingent. 23 Similiter
autem aliam radicem contingentiae, quam hic philosophus ponit ex hoc quod sumus
consiliativi, aliqui subvertere nituntur, volentes ostendere quod voluntas in
eligendo ex necessitate movetur ab appetibili. Cum enim bonum sit obiectum
voluntatis, non potest (ut videtur) ab hoc divertere quin appetat illud quod
sibi videtur bonum; sicut nec ratio ab hoc potest divertere quin assentiat ei
quod sibi videtur verum. Et ita videtur quod electio consilium consequens
semper ex necessitate proveniat; et sic omnia, quorum nos principium sumus per
consilium et electionem, ex necessitate provenient. Some men, in their desire
to show that the will in choosing is necessarily moved by the desirable, argued
in such a way as to destroy the other root of contingency the Philosopher
posits here, based on our deliberation. Since the good is the object of the
will, they argue, it cannot (as is evident) be diverted so as not to seek that
which seems good to it; as also it is not possible to divert reason so that it
does not assent to that which seems true to it. So it seems that choice, which
follows upon deliberation, always takes place of necessity; thus all things of
which we are the principle through deliberation and choice, will take place of
necessity. 24
Sed dicendum est quod similis differentia attendenda est circa bonum, sicut
circa verum. Est autem quoddam verum, quod est per se notum, sicut prima
principia indemonstrabilia, quibus ex necessitate intellectus assentit; sunt
autem quaedam vera non per se nota, sed per alia. Horum autem duplex est
conditio: quaedam enim ex necessitate consequuntur ex principiis, ita scilicet
quod non possunt esse falsa, principiis existentibus veris, sicut sunt omnes
conclusiones demonstrationum. Et huiusmodi veris ex necessitate assentit
intellectus, postquam perceperit ordinem eorum ad principia, non autem prius.
Quaedam autem sunt, quae non ex necessitate consequuntur ex principiis, ita
scilicet quod possent esse falsa principiis existentibus veris; sicut sunt
opinabilia, quibus non ex necessitate assentit intellectus, quamvis ex aliquo
motivo magis inclinetur in unam partem quam in aliam. Ita etiam est quoddam
bonum quod est propter se appetibile, sicut felicitas, quae habet rationem
ultimi finis; et huiusmodi bono ex necessitate inhaeret voluntas: naturali enim
quadam necessitate omnes appetunt esse felices. Quaedam vero sunt bona, quae
sunt appetibilia propter finem, quae comparantur ad finem sicut conclusiones ad
principium, ut patet per philosophum in II physicorum. Si igitur essent aliqua bona, quibus non existentibus, non posset aliquis
esse felix, haec etiam essent ex necessitate appetibilia et maxime apud eum,
qui talem ordinem perciperet; et forte talia sunt esse, vivere et intelligere
et si qua alia sunt similia. Sed particularia bona, in quibus humani actus
consistunt, non sunt talia, nec sub ea ratione apprehenduntur ut sine quibus
felicitas esse non possit, puta, comedere hunc cibum vel illum, aut abstinere
ab eo: habent tamen in se unde moveant appetitum, secundum aliquod bonum
consideratum in eis. Et ideo voluntas non ex necessitate inducitur ad haec
eligenda. Et propter hoc philosophus signanter radicem contingentiae in his
quae fiunt a nobis assignavit ex parte consilii, quod est eorum quae sunt ad
finem et tamen non sunt determinata. In his enim in quibus media sunt
determinata, non est opus consilio, ut dicitur in III Ethicorum. Et haec quidem
dicta sunt ad salvandum radices contingentiae, quas hic Aristoteles ponit,
quamvis videantur logici negotii modum excedere. In regard to
this point there is a similar diversity with respect to the good and with
respect to the true that must be noted. There are some truths that are known
per se, such as the first indemonstrable principles; these the intellect
assents to of necessity. There are others, however, which are not known per se,
but through other truths. The condition of these is twofold. Some follow
necessarily from the principles, i.e., so that they cannot be false when the
principles are true. This is the case with all the conclusions of
demonstrations, and the intellect assents necessarily to truths of this kind
after it has perceived their order to the principles, but not before. There are
others that do not follow necessarily from the principles, and these can be
false even though the principles be true. This is the case with things about
which there can be opinion. To these the intellect does not assent necessarily,
although it may be inclined by some motive more to one side than another.
Similarly, there is a good that is desirable for its own sake, such as
happiness, which has the nature of an ultimate end. The will necessarily adheres
to a good of this kind, for all men seek to be happy by a certain kind of
natural necessity. There are other good things that are desirable for the sake
of the end. These are related to the end as conclusions are to principles. The
Philosopher makes this point clear in II Physicorum [7: 198a 35]. If, then,
there were some good things without the existence of which one could not be
happy, these would be desirable of necessity, and especially by the person who
perceives such an order. Perhaps to be, to live, and to think, and other
similar things, if there are any, are of this kind. However, particular good
things with which human acts are concerned are not of this kind nor are they
apprehended as bein,r such that without tbeni happiness is impossible, for instance,
to eat this food or that, or abstain from it. Such things, nevertheless, do
have in them that whereby they move the appetite according to some good
considered in them. The will, therefore, is not induced to choose these of
necessity. And on this account the Philosopher expressly designates the root of
the contingency of things effected by us on the part of deliberation—which is
concerned with those things that are for the end and yet are not determined. In
those things in which the means are determined there is no need for
deliberation, as is said in III Ethicorum [3: 1112a 30–1113a 14]. These things
have been stated to save the roots of contingency that Aristotle posits here,
although they may seem to exceed the mode of logical matter. XV. 1 Postquam philosophus
ostendit esse impossibilia ea, quae ex praedictis rationibus sequebantur; hic,
remotis impossibilibus, concludit veritatem. Et circa hoc duo facit: quia enim
argumentando ad impossibile, processerat ab enunciationibus ad res, et iam
removerat inconvenientia quae circa res sequebantur; nunc, ordine converso,
primo ostendit qualiter se habeat veritas circa res; secundo, qualiter se
habeat veritas circa enunciationes; ibi: quare quoniam orationes verae sunt et
cetera. Circa primum duo facit: primo, ostendit qualiter se habeant veritas et
necessitas circa res absolute consideratas; secundo, qualiter se habeant circa
eas per comparationem ad sua opposita; ibi: et in contradictione eadem ratio
est et cetera. Now that the Philosopher has shown the impossibilities that
follow from the foresaid arguments, he concludes what the truth is on this
point. In arguing to the impossibility of the position, he proceeded from
enunciations to things, and has already rejected the unlikely consequences in
respect to things. Now, in the converse order, he first shows the way in which
there is truth about things; secondly, the way in which there is truth in
enunciations, where he says, And so, since speech is true as it corresponds to
things, etc. With respect to truth about things be first shows the way in which
there is truth and necessity about things absolutely considered; secondly, the
way in which there is truth and necessity about things through a comparing of
their opposites, where he says, And this is also the case with respect to
contradiction, etc. 2 Dicit ergo primo, quasi ex praemissis concludens, quod si
praedicta sunt inconvenientia, ut scilicet omnia ex necessitate eveniant,
oportet dicere ita se habere circa res, scilicet quod omne quod est necesse est
esse quando est, et omne quod non est necesse est non esse quando non est. Et haec necessitas fundatur super hoc principium: impossibile est simul
esse et non esse: si enim aliquid est, impossibile est illud simul non esse;
ergo necesse est tunc illud esse. Nam impossibile non esse idem significat
ei quod est necesse esse, ut in secundo dicetur. Et similiter, si aliquid non est, impossibile est illud simul esse; ergo
necesse est non esse, quia etiam idem significant. Et ideo manifeste verum est
quod omne quod est necesse est esse quando est; et omne quod non est necesse
est non esse pro illo tempore quando non est: et haec est necessitas non
absoluta, sed ex suppositione. Unde non potest simpliciter et absolute dici
quod omne quod est, necesse est esse, et omne quod non est, necesse est non
esse: quia non idem significant quod omne ens, quando est, sit ex necessitate,
et quod omne ens simpliciter sit ex necessitate; nam primum significat
necessitatem ex suppositione, secundum autem necessitatem absolutam. Et quod
dictum est de esse, intelligendum est similiter de non esse; quia aliud est
simpliciter ex necessitate non esse et aliud est ex necessitate non esse quando
non est. Et per hoc videtur Aristoteles excludere id quod supra dictum est,
quod si in his, quae sunt, alterum determinate est verum, quod etiam antequam
fieret alterum determinate esset futurum. 2. He begins,
then, as though concluding from premises: if the foresaid things are unlikely
(namely, that all things take place of necessity), then the case with respect
to things must be this: everything that is must be when it is, and everything
that is not, necessarily not be when it is not. This necessity is founded on
the principle that it is impossible at once to be and not be; for if something
is, it is impossible that it at the same time not be; therefore it is necessary
that it be at that time. For "impossible not to be” signifies the same
thing as "necessary to be,” as Aristotle says in the second book.
Similarly, if something is not, it is impossible that it at the same time be.
Therefore it is necessary that it not be, for they also signify the same thing.
Clearly it is true, then, that everything that is must be when it is, and
everything that is not must not be when it is not. This is not absolute necessity,
but necessity by supposition. Consequently, it cannot be said absolutely and
simply that everything that is must be, and that everything that is not must
not be. For "every being, when it is, necessarily is” does not signify the
same thing as "every being necessarily is, simply. The first signifies
necessity by supposition, the second, absolute necessity. What has been said
about to be must be understood to apply also to not to be, for
"necessarily not to be simply” and "necessarily not to be when it is
not” are also different. By this Aristotle seems to exclude what was said
above, namely, that if in those things that are, one of the two is
determinately true, then even before it takes place one of the two would
determinately be going to be. 3 Deinde cum dicit: et in contradictione etc.,
ostendit quomodo se habeant veritas et necessitas circa res per comparationem
ad sua opposita: et dicit quod eadem ratio est in contradictione, quae est in
suppositione. Sicut enim illud quod non est absolute necessarium, fit
necessarium ex suppositione eiusdem, quia necesse est esse quando est; ita
etiam quod non est in se necessarium absolute fit necessarium per disiunctionem
oppositi, quia necesse est de unoquoque quod sit vel non sit, et quod futurum
sit aut non sit, et hoc sub disiunctione: et haec necessitas fundatur super hoc
principium quod, impossibile est contradictoria simul esse vera vel falsa. Unde
impossibile est neque esse neque non esse; ergo necesse est vel esse vel non
esse. Non tamen si divisim alterum accipiatur, necesse est illud esse absolute.
Et hoc manifestat per exemplum: quia necessarium est navale bellum esse futurum
cras vel non esse; sed non est necesse navale bellum futurum esse cras;
similiter etiam non est necessarium non esse futurum, quia hoc pertinet ad
necessitatem absolutam; sed necesse est quod vel sit futurum cras vel non sit
futurum: hoc enim pertinet ad necessitatem quae est sub disiunctione. 3. He
shows how truth and necessity is had about things through the comparing of
their opposites where he says, This is also the case with respect to
contradiction, etc. The reasoning is the same, he says, in respect to
contradiction and in respect to supposition. For just as that which is not
absolutely necessary becomes necessary by supposition of the same (for it must
be when it is), so also what in itself is not necessary absolutely, becomes
necessary through the disjunction of the opposite, for of each thing it is
necessary that it is or is not, and that it will or will not be in the future,
and this under disjunction. This necessity is founded upon the principle that
it is impossible for contradictories to be at once true and false. Accordingly,
it is impossible that a thing neither be nor not be; therefore it is necessary
that it either be or not be. However if one of these is taken separately [i.e.,
divisively], it is not necessary that that one be absolutely. This he manifests
by example: it is necessary that there will be or will not be a naval battle
tomorrow; but it is not necessary that a naval battle will take place tomorrow,
nor is it necessary that it will not take place, for this pertains to absolute
necessity. It is necessary, however, that it will take place or will not take
place tomorrow. This pertains to the necessity which is under disjunction. 4 Deinde
cum dicit: quare quoniam etc. ex eo quod se habet circa res, ostendit qualiter
se habeat circa orationes. Et primo, ostendit quomodo uniformiter se habet in
veritate orationum, sicut circa esse rerum et non esse; secundo, finaliter
concludit veritatem totius dubitationis; ibi: quare manifestum et cetera. Dicit
ergo primo quod, quia hoc modo se habent orationes enunciativae ad veritatem
sicut et res ad esse vel non esse (quia ex eo quod res est vel non est, oratio
est vera vel falsa), consequens est quod in omnibus rebus quae ita se habent ut
sint ad utrumlibet, et quaecumque ita se habent quod contradictoria eorum
qualitercumque contingere possunt, sive aequaliter sive alterum ut in pluribus,
ex necessitate sequitur quod etiam similiter se habeat contradictio
enunciationum. Et exponit consequenter quae sint illae res, quarum
contradictoria contingere queant; et dicit huiusmodi esse quae neque semper
sunt, sicut necessaria, neque semper non sunt, sicut impossibilia, sed quandoque
sunt et quandoque non sunt. Et ulterius manifestat quomodo similiter se habeat
in contradictoriis enunciationibus; et dicit quod harum enunciationum, quae
sunt de contingentibus, necesse est quod sub disiunctione altera pars
contradictionis sit vera vel falsa; non tamen haec vel illa determinate, sed se
habet ad utrumlibet. Et si contingat quod altera pars contradictionis magis sit
vera, sicut accidit in contingentibus quae sunt ut in pluribus, non tamen ex
hoc necesse est quod ex necessitate altera earum determinate sit vera vel
falsa. Then when he says, And so, since speech is true as it corresponds to
things, etc., he shows how truth in speech corresponds to the way things are.
First he shows in what way truth of speech conforms to the being and nonbeing
of things; secondly, and finally, he arrives at the truth of the whole
question, where he says, Therefore it is clear that it is not necessary that of
every affirmation and negation of opposites, one is true and one false, etc. He
says, then, that enunciative speech is related to truth in the way the thing is
to being or nonbeing (for from the fact that a thing is or is not, speech is
true or false). It follows, therefore, that when things are such as to be
indeterminate to either of two, and when they are such that their
contradictories could happen in whichever way, whether equally or one for the
most part, the contradiction of enunciations must also be such. He explains
next what the things are in which contradictories can happen. They are those
that neither always are (i.e., the necessary), nor always are not (i.e., the
impossible), but sometimes are and some times are not. He shows further how
this is maintained in contradictory enunciations. In those enunciations that
are about contingent things, one part of the contradiction must be true or
false tinder disjunction; but it is related to either, not to this or that
determinately. If it should turn out that one part of the contradiction is more
true, as happens in contingents that are for the most part, it is nevertheless
not necessary on this account that one of them is determinately true or false. 5
Deinde cum dicit: quare manifestum est etc., concludit principale intentum et
dicit manifestum esse ex praedictis quod non est necesse in omni genere affirmationum
et negationum oppositarum, alteram determinate esse veram et alteram esse
falsam: quia non eodem modo se habet veritas et falsitas in his quae sunt iam
de praesenti et in his quae non sunt, sed possunt esse vel non esse. Sed hoc
modo se habet in utriusque, sicut dictum est, quia scilicet in his quae sunt
necesse est determinate alterum esse verum et alterum falsum: quod non
contingit in futuris quae possunt esse et non esse. Et sic terminatur primus
liber. 5. Then he says, Therefore, it is clear that it is not necessary that of
every affirmation and negation of opposites, one is true and one, false, etc.
This is the conclusion he principally intended. It is evident from what has
been said that it is not necessary in every genus of affirmation and negation
of opposites that one is determinately true and the other false, for truth and
falsity is not had in the same way in regard to things that are already in the
present and those that are not but which could be or not be. The position in
regard to each has been explained. In those that are, it is necessary that one
of them be determinately true and the other false; in things that are future,
which could be or not be, the case is not the same. The first book ends with
this. lib. 2 l. 1 n. 1Postquam philosophus in primo libro determinavit de
enunciatione simpliciter considerata; hic determinat de enunciatione, secundum
quod diversificatur per aliquid sibi additum. Possunt autem tria
in enunciatione considerari: primo, ipsae dictiones, quae praedicantur vel
subiiciuntur in enunciatione, quas supra distinxit per nomina et verba;
secundo, ipsa compositio, secundum quam est verum vel falsum in enunciatione
affirmativa vel negativa; tertio, ipsa oppositio unius enunciationis ad aliam.
Dividitur ergo haec pars in tres partes: in prima, ostendit quid accidat
enunciationi ex hoc quod aliquid additur ad dictiones in subiecto vel
praedicato positas; secundo, quid accidat enunciationi ex hoc quod aliquid
additur ad determinandum veritatem vel falsitatem compositionis; ibi: his vero
determinatis etc.; tertio, solvit quamdam dubitationem circa oppositiones
enunciationum provenientem ex eo, quod additur aliquid simplici enunciationi;
ibi: utrum autem contraria est affirmatio et cetera. Est autem considerandum
quod additio facta ad praedicatum vel subiectum quandoque tollit unitatem
enunciationis, quandoque vero non tollit, sicut additio negationis infinitantis
dictionem. Circa primum ergo duo facit: primo, ostendit quid accidat
enunciationibus ex additione negationis infinitantis dictionem; secundo,
ostendit quid accidat circa enunciationem ex additione tollente unitatem; ibi:
at vero unum de pluribus et cetera. Circa primum duo facit: primo, determinat
de enunciationibus simplicissimis, in quibus nomen finitum vel infinitum
ponitur tantum ex parte subiecti; secundo, determinat de enunciationibus, in
quibus nomen finitum vel infinitum ponitur non solum ex parte subiecti, sed
etiam ex parte praedicati; ibi: quando autem est tertium adiacens et cetera.
Circa primum duo facit: primo, proponit rationes quasdam distinguendi tales
enunciationes; secundo, ponit earum distinctionem et ordinem; ibi: quare prima
est affirmatio et cetera. Circa primum duo facit: primo, ponit rationes
distinguendi enunciationes ex parte nominum; secundo, ostendit quod non potest
esse eadem ratio distinguendi ex parte verborum; ibi: praeter verbum autem et
cetera. Circa primum tria facit: primo, proponit rationes distinguendi
enunciationes; secundo, exponit quod dixerat; ibi: nomen autem dictum est etc.;
tertio, concludit intentum; ibi: erit omnis affirmatio et cetera. 1. In the first book, the Philosopher has dealt with the enunciation
considered simply. Now he is going to treat of the enunciation as it is
diversified by the addition of something to it. There are three things that can
be considered in the enunciation: first, the words that are predicated or
subjected, which he has already distinguished into names and verbs; secondly,
the composition, according to which there is truth or falsity in the affirmative
or negative enunciation; finally, the opposition of one enunciation to another.
This book is divided into three parts which are related to these three things
in the enunciation. In the first, he shows what happens to the enunciation when
something is added to the words posited as the subject or predicate; in the
second, what happens when something is added to determine the truth or falsity
of the composition. He begins this where he says, Having determined these
things, we must consider in what way negations and affirmations of the possible
and not possible, etc. In the third part he solves a question that arises about
the oppositions of enunciations in which something is added to the simple
enunciation. This he takes up where he says, There is a question as to whether
the contrary of an affirmation is a negation, or whether the contrary of an
affirmation is another affirmation, etc. With respect to additions made to the
words used in the enunciation, it should be noted that an addition made to the
predicate or the subject sometimes destroys the unity of the enunciation, and
sometimes not, the latter being the case in which the addition is a negative
making a word infinite. Consequently, he first shows what happens to the
enunciation when the added negation makes a word infinite. Secondly, he shows
what happens when an addition destroys the unity of the enunciation where he
says, Neither the affirmation nor the negation which affirms or denies one
predicate of many subjects or many predicates of one subject is one, unless
something one is constituted from the many, etc. In relation to the first point
he first investigates the simplest of enunciations, in which a finite or
infinite name is posited only on the part of the subject. Then he considers the
enunciation in which a finite or infinite name is posited not only on the part
of the subject, but also on the part of the predicate, where he says, But when
"is” is predicated as a third element in the enunciation, etc. Apropos of
these simple enunciations, he proposes certain grounds for distinguishing such
enunciations and then gives their distinction and order where he says,
Therefore the primary affirmation and negation is "Man is,” "Man is
not,” etc. And first he gives the grounds for distinguishing enunciations on
the part of the name; secondly, he shows that there are not the same grounds
for a distinction on the part of the verb, where he says, There can be no
affirmation or negation without a verb, etc. First, then, he proposes the grounds
for distinguishing these enunciations; secondly, he explains this where he
says, we have already stated what a name is, etc.; finally, he arrives at the
conclusion he intended where he says, every affirmation will be made up of a
name and a verb, or an infinite name and a verb. 2 Resumit ergo illud, quod
supra dictum est de definitione affirmationis, quod scilicet affirmatio est
enunciatio significans aliquid de aliquo; et, quia verbum est proprie nota
eorum quae de altero praedicantur, consequens est ut illud, de quo aliquid
dicitur, pertineat ad nomen; nomen autem est vel finitum vel infinitum; et
ideo, quasi concludens subdit quod quia affirmatio significat aliquid de
aliquo, consequens est ut hoc, de quo significatur, scilicet subiectum
affirmationis, sit vel nomen, scilicet finitum (quod proprie dicitur nomen, ut
in primo dictum est), vel innominatum, idest infinitum nomen: quod dicitur
innominatum, quia ipsum non nominat aliquid cum aliqua forma determinata, sed
solum removet determinationem formae. Et ne aliquis diceret quod id quod in
affirmatione subiicitur est simul nomen et innominatum, ad hoc excludendum
subdit quod id quod est, scilicet praedicatum, in affirmatione, scilicet una,
de qua nunc loquimur, oportet esse unum et de uno subiecto; et sic oportet quod
subiectum talis affirmationis sit vel nomen, vel nomen infinitum. First of all,
he goes back to what was said above in defining affirmation, namely, that
affirmation is an enunciation signifying something about something; and, since
it is peculiar to the verb to be a sign of what is predicated of another, it
follows that that about which something is said pertains to the name; but the
name is either finite or infinite; therefore, as if drawing a conclusion, he
says that since affirmation signifies something about something it follows that
that about which something is signified, i.e., the subject of an affirmation,
is either a finite name (which is properly called a name), or unnamed, i.e., an
infinite name. It is called "unnamed” because it does not name something
with a determinate form but removes the determination of form. And lest anyone
think that what is subjected in an affirmation is at once a name and unnamed,
he adds, and one thing must be signified about one thing in an affirmation,
i.e., in the enunciation, of which we are speaking now; and hence the subject
of such an affirmation must be either the name or the infinite name. 3 Deinde
cum dicit: nomen autem etc., exponit quod dixerat, et dicit quod supra dictum
est quid sit nomen, et quid sit innominatum, idest infinitum nomen: quia, non
homo, non est nomen, sed est infinitum nomen, sicut, non currit, non est
verbum, sed infinitum verbum. Interponit autem quoddam, quod valet ad
dubitationis remotionem, videlicet quod nomen infinitum quodam modo significat
unum. Non enim significat simpliciter unum, sicut nomen finitum, quod
significat unam formam generis vel speciei aut etiam individui, sed in quantum
significat negationem formae alicuius, in qua negatione multa conveniunt, sicut
in quodam uno secundum rationem. Unum enim eodem modo dicitur aliquid, sicut et
ens; unde sicut ipsum non ens dicitur ens, non quidem simpliciter, sed secundum
quid, idest secundum rationem, ut patet in IV metaphysicae, ita etiam negatio
est unum secundum quid, scilicet secundum rationem. Introducit autem hoc, ne
aliquis dicat quod affirmatio, in qua subiicitur nomen infinitum, non
significet unum de uno, quasi nomen infinitum non significet unum. When he
says, we have already stated what a name is, etc., he relates what he has
previously said. We have already stated, he says, what a name is and what that
which is unnamed is, i.e., the infinite name. "Non-man” is not a name but
an infinite name, and "non-runs” is not a verb but an infinite verb. Then
he interposes a point that is useful for the preclusion of a difficulty, i.e.,
that an infinite name in a certain way does signify one thing. It does not
signify one thing simply as the finite name does, which signifies one form of a
genus or species, or even of an individual; rather it signifies one thing
insofar as it signifies the negation of a form, in which negation many things
are united, as in something one according to reason. For something is said to
be one in the same way it is said to be a being. Hence, just as nonbeing is
said to be being, not simply, but according to something, i.e., according to
reason, as is evident in IV Metaphysicae, so also a negation is one according
to something, i.e., according to reason. Aristotle introduces this point so
that no one will say that an affirmation in which an infinite name is the
subject does not signify one thing about one subject on the grounds that an
infinite name does not signify something one. 4 Deinde cum dicit: erit omnis
affirmatio etc., concludit propositum scilicet quod duplex est modus
affirmationis. Quaedam enim est affirmatio, quae constat ex nomine et
verbo; quaedam autem est quae constat ex infinito nomine et verbo. Et hoc
sequitur ex hoc quod supra dictum est quod hoc, de quo affirmatio aliquid
significat, vel est nomen vel innominatum. Et eadem differentia potest accipi
ex parte negationis, quia de quocunque contingit affirmare, contingit et negare,
ut in primo habitum est. When he says, every affirmation will be made up of a
name and a verb or an infinite name and a verb, he concludes that the mode of
affirmation is twofold. One consists of a name and a verb, the other of an
infinite name and a verb. This follows from what has been said, namely, that
that about which an affirmation signifies something is either a name or
unnamed. The same difference can be taken on the part of negation, for of
whatever something can be affirmed it can be denied, as was said in the first
book. 5
Deinde cum dicit: praeter verbum etc., ostendit quod differentia enunciationum
non potest sumi ex parte verbi. Dictum est enim supra quod, praeter verbum
nulla est affirmatio vel negatio. Potest enim praeter nomen esse aliqua
affirmatio vel negatio, videlicet si ponatur loco nominis infinitum nomen: loco
autem verbi in enunciatione non potest poni infinitum verbum, duplici ratione.
Primo quidem, quia infinitum verbum constituitur per additionem infinitae
particulae, quae quidem addita verbo per se dicto, idest extra enunciationem
posito, removet ipsum absolute, sicut addita nomini, removet formam nominis
absolute: et ideo extra enunciationem potest accipi verbum infinitum per modum
unius dictionis, sicut et nomen infinitum. Sed quando negatio additur verbo in
enunciatione posito, negatio illa removet verbum ab aliquo, et sic facit
enunciationem negativam: quod non accidit ex parte nominis. Non enim enunciatio
efficitur negativa nisi per hoc quod negatur compositio, quae importatur in
verbo: et ideo verbum infinitum in enunciatione positum fit verbum negativum.
Secundo, quia in nullo variatur veritas enunciationis, sive utamur negativa
particula ut infinitante verbum vel ut faciente negativam enunciationem; et
ideo accipitur semper in simpliciori intellectu, prout est magis in promptu. Et
inde est quod non diversificavit affirmationem per hoc, quod sit ex verbo vel
infinito verbo, sicut diversificavit per hoc, quod est ex nomine vel infinito
nomine. Est autem considerandum quod in nominibus et in verbis
praeter differentiam finiti et infiniti est differentia recti et obliqui. Casus
enim nominum, etiam verbo addito, non constituunt enunciationem significantem
verum vel falsum, ut in primo habitum est: quia in obliquo nomine non
concluditur ipse rectus, sed in casibus verbi includitur ipsum verbum
praesentis temporis. Praeteritum enim et futurum, quae significant casus verbi,
dicuntur per respectum ad praesens. Unde si dicatur, hoc erit, idem est ac si
diceretur, hoc est futurum; hoc fuit, hoc est praeteritum. Et propter hoc, ex
casu verbi et nomine fit enunciatio. Et ideo subiungit quod sive dicatur est,
sive erit, sive fuit, vel quaecumque alia huiusmodi verba, sunt de numero
praedictorum verborum, sine quibus non potest fieri enunciatio: quia omnia
consignificant tempus, et alia tempora dicuntur per respectum ad praesens. When he says, There can be no affirmation or negation without a verb,
etc., he intends to show that enunciations cannot be differentiated on the part
of the verb. He made the point earlier that there is no affirmation or negation
without a verb. However there can be an affirmation or negation without a name,
i.e., when an infinite name is posited in place of a name.” An infinite verb,
on the other hand, cannot be posited in an enunciation in place of a verb, and
this for two reasons. First of all, the infinite verb is constituted by the
addition of an infinite particle which, when added to a verb said by itself
(i.e., posited outside of the enunciation), removes it absolutely, just as it
removes the form of the name absolutely when added to it. Therefore, outside of
the enunciation, the infinite verb, as well as the infinite name, can be taken
in the mode of one word. But when a negation is added to the verb in an
enunciation it removes the verb from something and thus makes the enunciation
negative, which is not the case with respect to the name. For an enunciation is
made negative by denying the composition which the verb introduces; hence, an
infinite verb posited in the enunciation becomes a negative verb. Secondly,
whichever way we use the negative particle, whether as making the verb infinite
or as making a negative enunciation, the truth of the enunciation is not
changed. The negative particle, therefore, is always taken in the more absolute
sense, as being clearer. This, then, is why Aristotle does not diversify the
affirmation as made up of a verb or infinite verb, but as made up of a name or
an infinite name. It should also be noted that besides the difference of finite
and infinite there is the difference of nominative and oblique cases. The cases
of names even with a verb added do not constitute an enunciation signifying
truth or falsity, as was said in the first book, for the nominative is not
included in an oblique name. The verb of present time, however, is included in
the cases of the verb, for the past and future, which the cases of the verb
signify, are said with respect to the present. Whence, ‘if we say, "This
will be,” it is the same as if we were to say, "This is future”; and
"This has been” the same as "This is past.” A name, then, and a case
of the verb do constitute an enunciation. Therefore Aristotle adds that
"is,” or "will be,” or "was,” or any other verb of this kind
that we use are of the number of the foresaid verbs without which an
enunciation cannot be made, since they all signify with time and past and
future time are said with respect to the present. 6 Deinde cum dicit: quare
prima erit affirmatio etc., concludit ex praemissis distinctionem enunciationum
in quibus nomen finitum vel infinitum ponitur solum ex parte subiecti, in
quibus triplex differentia intelligi potest: una quidem, secundum affirmationem
et negationem; alia, secundum subiectum finitum et infinitum; tertia, secundum
subiectum universaliter, vel non universaliter positum. Nomen autem finitum est ratione prius infinito sicut affirmatio prior est
negatione; unde primam affirmationem ponit, homo est, et primam negationem,
homo non est. Deinde ponit secundam affirmationem, non homo est, secundam autem
negationem, non homo non est. Ulterius autem ponit illas enunciationes in
quibus subiectum universaliter ponitur, quae sunt quatuor, sicut et illae in
quibus est subiectum non universaliter positum. Praetermisit autem ponere
exemplum de enunciationibus, in quibus subiicitur singulare, ut, Socrates est,
Socrates non est, quia singularibus nominibus non additur aliquod signum. Unde
in huiusmodi enunciationibus non potest omnis differentia inveniri. Similiter
etiam praetermittit exemplificare de enunciationibus, quarum subiecta
particulariter ponuntur, quia tale subiectum quodammodo eamdem vim habet cum
subiecto universali, non universaliter sumpto. Non ponit autem aliquam
differentiam ex parte verbi, quae posset sumi secundum casus verbi, quia sicut
ipse dicit, in extrinsecis temporibus, idest in praeterito et in futuro, quae
circumstant praesens, est eadem ratio sicut et in praesenti, ut iam dictum est.
When he says, Therefore the primary affirmation and
negation is, etc., he infers from the premises the distinction of enunciations
in which the finite and infinite name is posited only on the part of the
subject. Among these there is a threefold difference to be noted: the first,
according to affirmation and negation; the second, according to finite and
infinite subject; the third, according as the subject is posited universally or
not universally. Now the finite name is prior in notion to the infinite name
just as affirmation is prior to negation. Accordingly, he posits "Man is”
as the first affirmation and "Man is not” as the first negation. Then he
posits the second affirmation, "Non-man is,” and the second negation,
"Non-man is not.” Finally he posits the enunciations in which the subject
is universally posited. These are four, as are those in which the subject is
not universally posited. The reason he does not give examples of the enunciation
with a singular subject, such as "Socrates is” and "Socrates is not,”
is that no sign is added to singular names, and hence not every difference can
be found in them. Nor does he give examples of the enunciation in which the
subject is taken particularly, for such a subject in a certain way has the same
force as a universal subject not universally taken. He does not posit any
difference on the part of the verb according to its cases because, as he
himself says, affirmations and negations in regard to extrinsic times, i.e.,
past and future time which surround the prcsent, are similar to these, as has
already been said. II. 1 Postquam philosophus distinxit enunciationes, in
quibus nomen finitum vel infinitum ponitur solum ex parte subiecti, hic accedit
ad distinguendum illas enunciationes, in quibus nomen finitum vel infinitum
ponitur ex parte subiecti et ex parte praedicati. Et circa hoc duo facit;
primo, distinguit huiusmodi enunciationes; secundo, manifestat quaedam quae
circa eas dubia esse possent; ibi: quoniam vero contrariaest et cetera. Circa
primum duo facit: primo, agit de enunciationibus in quibus nomen praedicatur
cum hoc verbo, est; secundo de enunciationibus in quibus alia verba ponuntur;
ibi: in his vero in quibus et cetera. Distinguit autem huiusmodi enunciationes
sicut et primas, secundum triplicem differentiam ex parte subiecti
consideratam: primo namque, agit de enunciationibus in quibus subiicitur nomen
finitum non universaliter sumptum; secundo de illis in quibus subiicitur nomen
finitum universaliter sumptum; ibi: similiter autem se habent etc.; tertio, de
illis in quibus subiicitur nomen infinitum; ibi: aliae autem habent ad id quod
est non homo et cetera. Circa primum tria facit: primo, proponit diversitatem
oppositionis talium enunciationum; secundo, concludit earum numerum et ponit
earum habitudinem; ibi: quare quatuor etc.; tertio, exemplificat; ibi:
intelligimus vero et cetera. Circa primum duo facit: primo, proponit quod
intendit; secundo, exponit quoddam quod dixerat; ibi: dico autem et cetera. After
distinguishing enunciations in which either a finite or an infinite name is
posited only on the part of the subject, the Philosopher begins here to
distinguish enunciations in which either a finite or an infinite name is
posited as the subject and as the predicate. First he distinguishes these
enunciations, and then he manifests certain things that might be doubtful in
relation to them where he says, Since the negation contrary to "Every
animal is just,” is the one signifying "No animal is just,” etc. With
respect to their distinction he first deals with enunciations in which the name
is predicated with the verb "is”; secondly, with those in which other
verbs are used, where he says, In enunciations in which "is” does not join
the predicate to the subject, for example, when the verb "matures” or
"walks” is used, etc.” He distinguishes these enunciations as he did the
primary enunciations, according to a threefold difference on the part of the
subject, first treating those in which the subject is a finite name not taken
universally, secondly, those in which the subject is a finite name taken
universally where he says, The same is the case when the affirmation is of a
name taken universally, etc.” Thirdly, he treats those in which an infinite name
is the subject, where he says, and there are two other pairs, if something is
added to non-man” as a subject, etc. With respect to the first enunciations [in
which the subject is a finite name not taken universally] he proposes a
diversity of oppositions and then concludes as to their number and states their
relationship, where he says, In this case, therefore, there will be four
enunciations, etc. Finally, he exemplifies this with a table. Aquinas lib. 2 l.
2 n. 2Circa primum duo oportet intelligere: primo quidem, quid est hoc quod
dicit, est tertium adiacens praedicatur. Ad cuius evidentiam considerandum est
quod hoc verbum est quandoque in enunciatione praedicatur secundum se; ut cum
dicitur, Socrates est: per quod nihil aliud intendimus significare, quam quod
Socrates sit in rerum natura. Quandoque vero non praedicatur per se, quasi
principale praedicatum, sed quasi coniunctum principali praedicato ad
connectendum ipsum subiecto; sicut cum dicitur, Socrates est albus, non est
intentio loquentis ut asserat Socratem esse in rerum natura, sed ut attribuat
ei albedinem mediante hoc verbo, est; et ideo in talibus, est, praedicatur ut
adiacens principali praedicato. Et dicitur esse tertium, non quia sit tertium
praedicatum, sed quia est tertia dictio posita in enunciatione, quae simul cum
nomine praedicato facit unum praedicatum, ut sic enunciatio dividatur in duas
partes et non in tres. In relation to the first point two things have to be
understood. First, what is meant by "is” is predicated as a third element
in the enunciation. To clarify this we must note that the verb "is” itself
is sometimes predicated in an enunciation, as in "Socrates is.” By this we
intend to signify that Socrates really is. Sometimes, however, "is” is not
predicated as the principal predicate, but is joined to the principal predicate
to connect it to the subject, as in "Socrates is white.” Here the
intention is not to assert that Socrates really is, but to attribute whiteness
to him by means of the verb "is.” Hence, in such enunciations "is” is
predicated as added to the principal predicate. It is said to be third, not
because it is a third predicate, but because it is a third word posited in the
enunciation, which together with the name predicated makes one predicate. The
enunciation is thus divided into two parts and not three. Considerandum est
quid est hoc, quod dicit quod quando est, eo modo quo dictum est, tertium
adiacens praedicatur, dupliciter dicuntur oppositiones. Circa quod
considerandum est quod in praemissis enunciationibus, in quibus nomen ponebatur
solum ex parte subiecti, secundum quodlibet subiectum erat una oppositio; puta
si subiectum erat nomen finitum non universaliter sumptum, erat sola una
oppositio, scilicet est homo, non est homo. Sed quando est tertium adiacens
praedicatur, oportet esse duas oppositiones eodem subiecto existente secundum
differentiam nominis praedicati, quod potest esse finitum vel infinitum; sicut
haec est una oppositio, homo est iustus, homo non est iustus: alia vero
oppositio est, homo est non iustus, homo non est non iustus. Non enim negatio
fit nisi per appositionem negativae particulae ad hoc verbum est, quod est nota
praedicationis. Secondly, we must consider what he means by when "is” is
predicated as a third element in the enunciation, in the mode in which we have
explained, there are two oppositions. In the enunciations already treated, in
which the name is posited only on the part of the subject, there was one
opposition in relation to any subject. For example, if the subject was a finite
name not taken universally there was only one opposition, "Man is,”
"Man is not.” But when "is” is predicated in addition there are two
oppositions with regard to the same subject corresponding to the difference of
the predicate name, which can be finite or infinite. There is the opposition of
"Man is just,” "Man is not just,” and the opposition, "Man is
non-just,” "Man is not non-just.” For the negation is effected by applying
the negative particle to the verb "is,” which is a sign of a predication. 4
Deinde cum dicit: dico autem, ut est iustus etc., exponit quod dixerat, est
tertium adiacens, et dicit quod cum dicitur, homo est iustus, hoc verbum est,
adiacet, scilicet praedicato, tamquam tertium nomen vel verbum in affirmatione.
Potest enim ipsum est, dici nomen, prout quaelibet dictio
nomen dicitur, et sic est tertium nomen, idest tertia dictio. Sed quia secundum communem usum loquendi, dictio significans tempus
magis dicitur verbum quam nomen, propter hoc addit, vel verbum, quasi dicat, ad
hoc quod sit tertium, non refert utrum dicatur nomen vel verbum.When he says, I
mean by this that in an enunciation such as"Man is just,” etc., he
explains what he means by when "is” is predicated as a third element in
the enunciation. When we say "Man is just,” the verb "is” is added to
the predicate as a third name or verb in the affirmation. Now "is,” like
any other word, may be called a name, and thus it is a third name, i.e., word.
But because, according to common usage, a word signifying time is called a verb
rather than a name Aristotle adds here, or verb, as if to say that with respect
to the fact that it is a third thing, it does not matter whether it is called a
name or a verb. 5 Deinde cum dicit: quare quatuor erunt etc., concludit numerum
enunciationum. Et primo, ponit conclusionem numeri; secundo, ponit earum
habitudinem; ibi: quarum duae quidem etc.; tertio, rationem numeri explicat;
ibi: dico autem quoniam est et cetera. Dicit ergo primo quod quia duae sunt
oppositiones, quando est tertium adiacens praedicatur, cum omnis oppositio sit
inter duas enunciationes, consequens est quod sint quatuor enunciationes illae
in quibus est, tertium adiacens, praedicatur, subiecto finito non universaliter
sumpto. Deinde cum dicit: quarum duae quidem etc., ostendit habitudinem
praedictarum enunciationum ad invicem; et dicit quod duae dictarum
enunciationum se habent ad affirmationem et negationem secundum consequentiam,
sive secundum correlationem, aut analogiam, ut in Graeco habetur, sicut
privationes; aliae vero duae minime. Quod quia
breviter et obscure dictum est, diversimode a diversis expositum est. He goes on to say, In this case, therefore, there will be four
enunciations, etc. Here he concludes to the number of the enunciations, first
giving the number, and then their relationship where he says, two of which will
correspond in their sequence, in respect of affirmation and negation, with the
privations but two will not. Finally, he explains the reason for the number
where he says, I mean that the "is” will be added either to "just” or
to "non-just,” etc. He says first, then, that since there are two
oppositions when "is” is predicated as a third element in the enunciation,
and since every opposition is between two enunciations, it follows that there
are four enunciations in which "is” is predicated as a third element when
the subject is finite and is not taken universally. When he says, two of which
will correspond in their sequence, etc., he shows their relationship. Two of
these enunciations are related to affirmation and negation according to
consequence (or according to correlation or proportion, as it is in the Greek)
like privations; the other two are not. Because this is said so briefly and
obscurely, it has been explained in diverse ways. 6 Ad cuius
evidentiam considerandum est quod tripliciter nomen potest praedicari in
huiusmodi enunciationibus. Quandoque enim praedicatur nomen finitum, secundum
quod assumuntur duae enunciationes, una affirmativa et altera negativa,
scilicet homo est iustus, et homo non est iustus; quae dicuntur simplices.
Quandoque vero praedicatur nomen infinitum, secundum quod etiam assumuntur duae
aliae, scilicet homo est non iustus, homo non est non iustus; quae dicuntur
infinitae. Quandoque vero praedicatur nomen privativum, secundum quod etiam
sumuntur duae aliae, scilicet homo est iniustus, homo non est iniustus; quae
dicuntur privativae. Before we take up the various explanations of this
passage there is a general point in relation to it that needs to be clarified.
In this kind of enunciation a name can be predicated in three ways. We can
predicate a finite name and by this we obtain two enunciations, one affirmative
and one negative, "Man is just” and "Man is not just.” These are
called simple enunciations. Or, we can predicate an infinite name and by this
we obtain two other enunciations, "Man is non-just” and "Man is not
non-just,” These are called infinite enunciations. Finally, we can predicate a
privative name and again we will have two, "Man is unjust” and "Man
is not unjust.” These are called privative. 7 Quidam ergo sic exposuerunt, quod
duae enunciationes earum, quas praemiserat scilicet illae, quae sunt de
infinito praedicato, se habent ad affirmationem et negationem, quae sunt de
praedicato finito secundum consequentiam vel analogiam, sicut privationes,
idest sicut illae, quae sunt de praedicato privativo. Illae enim duae, quae
sunt de praedicato infinito, se habent secundum consequentiam ad illas, quae
sunt de finito praedicato secundum transpositionem quandam, scilicet affirmatio
ad negationem et negatio ad affirmationem. Nam homo est non iustus, quae est
affirmatio de infinito praedicato, respondet secundum consequentiam negativae
de praedicato finito, huic scilicet homo non est iustus. Negativa vero de
infinito praedicato, scilicet homo non est non iustus, affirmativae de finito
praedicato, huic scilicet homo est iustus. Propter quod Theophrastus vocabat
eas, quae sunt de infinito praedicato, transpositas. Et similiter etiam
affirmativa de privativo praedicato respondet secundum consequentiam negativae
de finito praedicato, scilicet haec, homo est iniustus, ei quae est, homo non
est iustus. Negativa vero affirmativae, scilicet haec, homo non est iniustus,
ei quae est, homo est iustus. Disponatur ergo in figura. Et in prima quidem
linea ponantur illae, quae sunt de finito praedicato, scilicet homo est iustus,
homo non est iustus. In secunda autem linea, negativa de infinito praedicato
sub affirmativa de finito et affirmativa sub negativa. In tertia vero, negativa
de privativo praedicato similiter sub affirmativa de finito et affirmativa sub
negativa: ut patet in subscripta figura. (Figura). Sic ergo duae, scilicet quae
sunt de infinito praedicato, se habent ad affirmationem et negationem de finito
praedicato, sicut privationes, idest sicut illae quae sunt de privativo
praedicato. Sed duae aliae quae sunt de infinito subiecto, scilicet non homo
est iustus, non homo non est iustus, manifestum est quod non habent similem
consequentiam. Et hoc modo exposuit herminus hoc quod dicitur, duae vero,
minime, referens hoc ad illas quae sunt de infinito subiecto. Sed hoc manifeste
est contra litteram. Nam cum praemisisset quatuor enunciationes, duas scilicet
de finito praedicato et duas de infinito, subiungit quasi illas subdividens,
quarum duae quidem et cetera. Duae vero, minime; ubi datur intelligi quod
utraeque duae intelligantur in praemissis. Illae autem quae sunt de infinito
subiecto non includuntur in praemissis, sed de his postea dicetur. Unde
manifestum est quod de eis nunc non loquitur. Now the
passage in question has been explained by some in the following way. Two of the
enunciations he has given, those with an infinite predicate, are related to the
affirmation and negation of the finite predicate according to consequence or
analogy, as are privations, i.e., as those with a privative predicate. For the
two with an infinite predicate are related according to consequence to those
with a finite predicate but in a transposed way, namely, affirmation to
negation and negation to affirmation. That is, "Man is non-just,” the
affirmation of the infinite predicate, corresponds according to consequence to
the negative of the finite predicate, i.e., to "Man is not just”; the
negative of the infinite predicate, "Man is not non-just,” corresponds to
the affirmative of the finite predicate, i.e., to "Man is just.”
Theophrastus for this reason called those with the infinite predicate,
"transposed.” The affirmative with a privative predicate also corresponds
according to consequence to the negative with a finite predicate, i.e.,
"Man is unjust” to "Man is not just”; and the negative of the
privative predicate to the affirmative of the finite predicate, "Man is
not unjust” to "Man is just.” These enunciations can therefore be placed
in a table in the following way: Man is just Man is not non-just Man is not
unjust Man is not just Man is non-just Man is unjust This makes it clear that
two, those with the infinite predicate, are related to the affirmation and
negation of the finite predicate in the way privations are, i.e., as those that
have a privative predicate. It is also evident that there are two others that
do not have a similar consequence, i.e., those with an infinite subject,
"Non-man is just” and "Non-man is not just.” This is the way Herminus
explained the words but two will not, i.e., by referring it to enunciations
with an infinite subject. This, however, is clearly contrary to the words of
Aristotle, for after giving the four enunciations, two with a finite predicate
and two with an infinite predicate, he adds two of which... but two will not,
as though he were subdividing them, which can only mean that both pairs are
comprised in what he is saying. He does not include among these the ones with
an infinite subject but will mention them later. It is clear, then, that he is
not speaking of these here. 8 Et ideo, ut Ammonius dicit, alii aliter
exposuerunt, dicentes quod praedictarum quatuor propositionum duae, scilicet
quae sunt de infinito praedicato, sic se habent ad affirmationem et negationem,
idest ad ipsam speciem affirmationis et negationis, ut privationes, idest ut
privativae affirmationes seu negationes. Haec enim affirmatio, homo est non
iustus, non est simpliciter affirmatio, sed secundum quid, quasi secundum
privationem affirmatio; sicut homo mortuus non est homo simpliciter, sed
secundum privationem; et idem dicendum est de negativa, quae est de infinito
praedicato. Duae vero, quae sunt de finito praedicato, non se habent ad speciem
affirmationis et negationis secundum privationem, sed simpliciter. Haec enim,
homo est iustus, est simpliciter affirmativa, et haec, homo non est iustus, est
simpliciter negativa. Sed nec hic sensus convenit verbis Aristotelis. Dicit
enim infra: haec igitur quemadmodum in resolutoriis dictum est, sic sunt
disposita; ubi nihil invenitur ad hunc sensum pertinens. Et ideo Ammonius ex
his, quae in fine I priorum dicuntur de propositionibus, quae sunt de finito
vel infinito vel privativo praedicato, alium sensum accipit. Since this exposition is not consonant with Aristotle’s words, others,
Ammonius says, have explained this in another way. According to them, two of
the four propositions, those of the infinite predicate, are related to
affirmation and negation, i.e., to the species itself of affirmation and
negation, as privations, that is, as privative affirmations and negations. For
the affirmation, "Man is non-just,” is not an affirmation simply, but
relatively, as though according to privation; as a dead man is not a man
simply, but according to privation. The same thing applies to the negative
enunciation with an infinite predicate. However, the two enunciations having
finite predicates are not related to the species of affirmation and negation
according to privation, but simply, for the enunciation "Man is just” is
simply affirmative and "Man is not just” is simply negative. But this
meaning does not correspond to the words of Aristotle either, for he says
further on: This, then, is the way these are arranged, as we have said in the
Analytics, but there is nothing in that text pertaining to this meaning.
Ammonius, therefore, interprets this differently and in accordance with what is
said at the end of I Priorum [46: 51b 5] about propositions having a finite or
infinite or privative predicate. Aquinas lib. 2 l. 2 n. 9 Ad cuius evidentiam
considerandum est quod, sicut ipse dicit, enunciatio aliqua virtute se habet ad
illud, de quo totum id quod in enunciatione significatur vere praedicari
potest: sicut haec enunciatio, homo est iustus, se habet ad omnia illa, de
quorum quolibet vere potest dici quod est homo iustus; et similiter haec
enunciatio, homo non est iustus, se habet ad omnia illa, de quorum quolibet
vere dici potest quod non est homo iustus. Secundum ergo hunc modum loquendi,
manifestum est quod simplex negativa in plus est quam affirmativa infinita,
quae ei correspondet. Nam, quod sit homo non iustus, vere potest dici de
quolibet homine, qui non habet habitum iustitiae; sed quod non sit homo iustus,
potest dici non solum de homine non habente habitum iustitiae, sed etiam de eo
qui penitus non est homo: haec enim est vera, lignum non est homo iustus; tamen
haec est falsa, lignum est homo non iustus. Et ita negativa simplex est in plus quam affirmativa infinita; sicut etiam
animal est in plus quam homo, quia de pluribus verificatur. Simili etiam
ratione, negativa simplex est in plus quam affirmativa privativa: quia de eo
quod non est homo non potest dici quod sit homo iniustus. Sed affirmativa
infinita est in plus quam affirmativa privativa: potest enim dici de puero et
de quocumque homine nondum habente habitum virtutis aut vitii quod sit homo non
iustus, non tamen de aliquo eorum vere dici potest quod sit homo iniustus. Affirmativa
vero simplex in minus est quam negativa infinita: quia quod non sit homo non
iustus potest dici non solum de homine iusto, sed etiam de eo quod penitus non
est homo. Similiter etiam negativa privativa in plus est quam negativa
infinita. Nam, quod non sit homo iniustus, potest dici non solum de homine
habente habitum iustitiae, sed de eo quod penitus non est homo, de quorum
quolibet potest dici quod non sit homo non iustus: sed ulterius potest dici de
omnibus hominibus, qui nec habent habitum iustitiae neque habent habitum
iniustitiae. To make Ammonius’ explanation clear, it must be noted
that, as Aristotle himself says, the enunciation, by some power, is related to
that of which the whole of what is signified in the enunciation can be truly
predicated. The enunciation, "Man is just,” for example, is related to all
those of which in any way "is a just man” can be truly said. So, too, the
enunciation "Man is not just” is related to all those of which in any way
"is not a just man” can be truly said. According to this mode of speaking
it is evident, then, that the simple negative is wider than the infinite
affirmative which corresponds to it. Thus, "is a non-just man” can truly
be said of any man who does not have the habit of justice; but "is not a
just man” can be said not only of a man not having the habit of justice, but
also of what is not a man at all. For example, it is true to say "Wood is
not a just man,” but false to say, "Wood is a non-just man.” The simple
negative, then, is wider than the infinite affirmative-just as animal is wider
than man, since it is verified of more. For a similar reason the simple
negative is wider than the privative affirmative, for "is an unjust man”
cannot be said of what is not man. But the infinite affirmative is wider than
the private affirmative, for "is a non-just man” can be truly said of a
boy or of any man not yet having a habit of virtue or vice, but "is an
unjust man” cannot. And the simple affirmative is narrower than the infinite
negative, for "is not a non-just man” can be said not only of a just man,
but also of what is not man at all. Similarly, the privative negative is wider
than the infinite negative. For "is not an unjust man” can be said not
only of a man having the habit of justice and of what is not man at all—of
which "is not a non-just man” can be said—but over and beyond this can be
said about all men who neither have the habit of justice nor the habit of injustice.
10 His igitur visis, facile est exponere praesentem litteram hoc modo. Quarum,
scilicet quatuor enunciationum praedictarum, duae quidem, scilicet infinitae,
se habebunt ad affirmationem et negationem, idest ad duas simplices, quarum una
est affirmativa et altera negativa, secundum consequentiam, idest in modo
consequendi ad eas, ut privationes, idest sicut duae privativae: quia scilicet,
sicut ad simplicem affirmativam sequitur negativa infinita, et non convertitur
(eo quod negativa infinita est in plus), ita etiam ad simplicem affirmativam
sequitur negativa privativa, quae est in plus, et non convertitur. Sed sicut
simplex negativa sequitur ad infinitam affirmativam; quae est in minus, et non
convertitur; ita etiam negativa simplex sequitur ad privativam affirmativam,
quae est in minus, et non convertitur. Ex quo patet quod eadem est habitudo in
consequendo infinitarum ad simplices quae est etiam privativarum. With these
points in mind it is easy to explain the present sentence in Aristotle. Two of
which, i.e., the infinites, will be related to the simple affirmation and
negation according to consequence, i.e., in their mode of following upon the
two simple enunciations, the infinitives will be related as are privations,
i.e., as the two privative enunciations. For just as the infinite negative
follows upon the simple affirmative, and.is not convertible with it (because
the infinite negative is wider), so also the privative negative which is wider
follows upon the simple affirmative and is not convertible. But just as the
simple negative follows upon the infinite affirmative, which is narrower and is
not convertible with it, so also the simple negative follows upon the privative
affirmative, which is narrower and is not convertible. From this it is clear
that there is the same relationship, with respect to consequence, of infinites
to simple enunciations as there is of privatives. 11 Sequitur, duae
autem, scilicet simplices, quae relinquuntur, remotis duabus, scilicet
infinitis, a quatuor praemissis, minime, idest non ita se habent ad infinitas
in consequendo, sicut privativae se habent ad eas; quia videlicet, ex una parte
simplex affirmativa est in minus quam negativa infinita, sed negativa privativa
est in plus quam negativa infinita: ex alia vero parte, negativa simplex est in
plus quam affirmativa infinita, sed affirmativa privativa est in minus quam
infinita affirmativa. Sic ergo patet quod simplices non ita se habent ad
infinitas in consequendo, sicut privativae se habent ad infinitas. He goes on to say, but two, i.e., the simple entinciations that are left
after the two infinite enunciations have been taken care of, will not, i.e.,
are not related to infinites according to consequence as privatives are related
to them, because, on the one hand, the simple affirmative is narrower than the
infinite negative, and the privative negative wider than the infinite negative;
and on the other hand, the simple negative is wider than the infinite
affirmative, and the privative affirmative narrower than the infinite
affirmative. Thus it is clear that simple entinciations are riot related to
infinites in respect to consequence as privatives are related to infinites. 12 Quamvis autem secundum hoc littera philosophi subtiliter exponatur,
tamen videtur esse aliquantulum expositio extorta. Nam littera philosophi
videtur sonare diversas habitudines non esse attendendas respectu diversorum;
sicut in praedicta expositione primo accipitur similitudo habitudinis ad
simplices, et postea dissimilitudo habitudinis respectu infinitarum. Et ideo
simplicior et magis conveniens litterae Aristotelis est expositio Porphyrii
quam Boethius ponit; secundum quam expositionem attenditur similitudo et dissimilitudo
secundum consequentiam affirmativarum ad negativas. Unde dicit: quarum,
scilicet quatuor praemissarum, duae quidem, scilicet affirmativae, quarum una
est simplex et alia infinita, se habebunt secundum consequentiam ad
affirmationem et negationem; ut scilicet ad unam affirmativam sequatur alterius
negativa. Nam
ad affirmativam simplicem sequitur negativa infinita; et ad affirmativam
infinitam sequitur negativa simplex. Duae vero, scilicet negativae, minime,
idest non ita se habent ad affirmativas, ut scilicet ex negativis sequantur
affirmativae, sicut ex affirmativis sequebantur negativae. Et quantum ad utrumque similiter se habent privativae sicut infinitae. But
although this explains the words of the Philosopher in a subtle manner the
explanation appears a bit forced. For the words of the Philosopher seem to say
that diverse relationships will not apply in respect to diverse things;
however, in the exposition we have just seen, first there is an explanation of
a similitude of relationship to simple enunciations and then an explanation of
a dissimilitude of relationship in respect to infinites. The simpler exposition
of this passage of Aristotle by Porphyry, which Boethius gives, is therefore
more apposite. According to Porphyry’s explanation there is similitude and
dissimilitude according to consequence of affirmatives and negatives. Thus
Aristotle is saying: Of which, i.e., the four enunciations we are discussing,
two, i.e., affirmatives, one simple and the other infinite, will be related
according to consequence in regard to affirmation and negation, i.e., so that
upon one affirmative follows the other negative, for the infinite negative
follows upon the simple affirmative and the simple negative upon the infinite
affirmative. But two, i.e., the negatives, will not, i.e., are not so related
to affirmatives, i.e., so that affirmatives follow from negatives. And with
respect to both, privatives are related in the same way as the infinites.
Aquinas lib. 2 l. 2 n. 13Deinde cum dicit: dico autem quoniam etc., manifestat
quoddam quod supra dixerat, scilicet quod sint quatuor praedictae
enunciationes: loquimur enim nunc de enunciationibus, in quibus hoc verbum est
solum praedicatur secundum quod est adiacens alicui nomini finito vel infinito:
puta secundum quod adiacet iusto; ut cum dicitur, homo est iustus, vel secundum
quod adiacet non iusto; ut cum dicitur, homo est non iustus. Et quia in
neutra harum negatio apponitur ad verbum, consequens est quod utraque sit
affirmativa. Omni autem affirmationi opponitur negatio, ut supra in primo
ostensum est. Relinquitur ergo quod praedictis duabus enunciationibus
affirmativis respondet duae aliae negativae. Et sic consequens est quod sint
quatuor simplices enunciationes. Then Aristotle
says, I mean that the "is” will be added either to "just” or to
"non-just,” etc. Here he shows how, under these circumstances, we get four
enunciations. We are speaking now of enunciations in which the verb "is”
is predicated as added to some finite or infinite name, for instance as it adjoins
"just” in "Man is just,” or "non-just” in "Man is
non-just.” Now since the negation is not applied to the verb in either of
these, each is affirmative. However, there is a negation opposed to every
affirmation as was shown in the first book. Therefore, two negatives correspond
to the two foresaid affirmative enunciations, making four simple enunciations. 14
Deinde cum dicit: intelligimus vero etc., manifestat quod supra dictum est per
quandam figuralem descriptionem. Dicit enim quod id, quod in supradictis dictum
est, intelligi potest ex sequenti subscriptione. Sit enim quaedam quadrata
figura, in cuius uno angulo describatur haec enunciatio, homo est iustus, et ex
opposito describatur eius negatio quae est, homo non est iustus; sub quibus
scribantur duae aliae infinitae, scilicet homo est non iustus, homo non est non
iustus. (Figura). In qua descriptione apparet quod hoc verbum est, affirmativum
vel negativum, adiacet iusto et non iusto. Et secundum hoc diversificantur
quatuor enunciationes. Then he says, The following diagram will make this
clear. Here he manifests what he has said by a diagrammatic description; for,
as he says, what has been stated can be understood from the following diagram.
Take a four-sided figure and in one corner write the enunciation "Man is
just.” Opposite it write its negation "Man is not just,” and under these
the two infinite enunciations, "Man is non-just,” "Man is not
non-just.” Man is just Man is not non-just Man is not just Man is non-just It
is evident from this table that the verb "is” whether affirmative or
negative is adjoined to "just” and "non-just.” It is according to
this that the four enunciations are diversified. 15 Ultimo autem concludit quod
praedictae enunciationes disponuntur secundum ordinem consequentiae, prout
dictum est in resolutoriis, idest in I priorum. Alia littera habet: dico autem,
quoniam est aut homini aut non homini adiacebit, et in figura, est, hoc loco
homini et non homini adiacebit. Quod quidem non est
intelligendum, ut homo, et non homo accipiatur ex parte subiecti, non enim nunc
agitur de enunciationibus quae sunt de infinito subiecto. Unde oportet quod
homo et non homo accipiantur ex parte praedicati. Sed quia philosophus
exemplificat de enunciationibus in quibus ex parte praedicati ponitur iustum et
non iustum, visum est Alexandro, quod praedicta littera sit corrupta. Quibusdam
aliis videtur quod possit sustineri et quod signanter Aristoteles nomina in
exemplis variaverit, ut ostenderet quod non differt in quibuscunque nominibus
ponantur exempla. Finally, he concludes that these enunciations are
disposed aaccording to an order of consequence that he has stated in the
Analytics, i.e., in I Priorum [46: 51b 5]. There is a variant reading of a
previous portion of this text, namely, I mean that "is” will be added
either to "man” or to non-man,” and in the diagram "is” is added to
"man” and "non-man. This cannot be understood to mean that "man”
and "non-man” are taken on the part of the subject; for Aristotle is not
treating here of enunciations with an infinite subject and hence "man” and
"non-man” must be taken on the part of the predicate. This variant text
seemed to Alexander to be corrupt, for the Philosopher has been explicating
enunciations in which "just” and "non-just” are posited on the part
of the predicate. Others think it can be sustained and that Aristotle has
intentionally varied the names to show that it makes no difference what names
are used in the examples. III. 1 Postquam philosophus distinxit enunciationes
in quibus subiicitur nomen infinitum non universaliter sumptum, hic intendit
distinguere enunciationes, in quibus subiicitur nomen finitum universaliter
sumptum. Et circa hoc tria facit: primo, ponit similitudinem istarum
enunciationum ad infinitas supra positas; secundo, ostendit dissimilitudinem
earumdem; ibi: sed non similiter etc.; tertio, concludit numerum oppositionum
inter dictas enunciationes; ibi: hae duae igitur et cetera. Dicit ergo primo
quod similes sunt enunciationes, in quibus est nominis universaliter sumpti affirmatio.
Having distinguished enunciations in which the subject is an infinite name not
taken universally, Aristotle now distinguishes enunciations in which the
subject is a finite name taken universally. He first proposes a similarity
between these enunciations and the infinite enunciations already discussed, and
then shows their difference where he says, But it is not possible, in the same
way as in the former case, that those on the diagonal both be true, etc.
Finally, he concludes with the number of oppositions there are between these
enunciations where he says, These two pairs, then, are opposed, etc. He says
first, then, that enunciations in which the affirmation is of a name taken
universally are similar to those already discussed. 2 Quoad primum notandum est
quod in enunciationibus indefinitis supra positis erant duae oppositiones et
quatuor enunciationes, et affirmativae inferebant negativas, et non
inferebantur ab eis, ut patet tam in expositione Ammonii, quam Porphyrii. Ita
in enunciationibus in quibus subiicitur nomen finitum universaliter sumptum
inveniuntur duae oppositiones et quatuor enunciationes: et affirmativae
inferunt negativas et non e contra. Unde similiter se habent enunciationes
supradictae, si nominis in subiecto sumpti fiat affirmatio universaliter. Fient
enim tunc quatuor enunciationes: duae de praedicato finito, scilicet omnis homo
est iustus, et eius negatio quae est non omnis homo est iustus; et duae de
praedicato infinito, scilicet omnis homo est non iustus, et eius negatio quae
est, non omnis homo est non iustus. Et quia quaelibet
affirmatio cum sua negatione unam integrat oppositionem, duae efficiuntur
oppositiones, sicut et de indefinitis dictum est. Nec obstat quod de
enunciationibus universalibus loquens particulares inseruit; quoniam sicut
supra de indefinitis et suis negationibus sermonem fecit, ita nunc de
affirmationibus universalibus sermonem faciens de earum negationibus est
coactus loqui. Negatio siquidem universalis affirmativae non est
universalis negativa, sed particularis negativa, ut in I libro habitum est. It
is to be noted in relation to Aristotle’s first point that in indefinite
enunciations there were two oppositions and four enunciations, the affirmatives
inferring the negatives and not being inferred by them, as is clear in the
exposition of Ammonius as well as of Porphyry. In enunciations in which the
finite name universally taken is the subject there are also two oppositions and
four eminciations, the affirmatives inferring the negatives and not the
contrary. Hence, enunciations are related in a similar way if the affirmation
is made universally of the name taken as the subject. For again, four
enunciations will be made, two with a finite predicate-"Every man is
just,” and its negation, "Not every man is just”-and two with an infinite
predicate-"Every man is non-just” and its negation, "Not every man is
non-just.” And since any affirmation together with its negation makes one whole
opposition, two oppositions are made, as was also said of indefinite
enunciations. There might seem to be an objection to his use of particulars
when speaking of universal enunciations, but this cannot be objected to, for
just as in dealing with indefinite enunciations he spoke of their negations, so
now in dealing with universal affirmatives be is forced to speak of their
negations. The negation of the universal affirmative, however, is not the do
universal but the particular negative as was stated in the first book. Cajetanus lib. 2 l. 3 n. 3Quod autem similis sit consequentia in istis et
supradictis indefinitis patet exemplariter. Et ne multa
loquendo res clara prolixitate obtenebretur, formetur primo figura de
indefinitis, quae supra posita est in expositione Porphyrii, scilicet ex una
parte ponatur affirmativa finita, et sub ea negativa infinita, et sub ista
negativa privativa. Ex altera parte primo negativa finita, et sub ea
affirmativa infinita, et sub ea affirmativa privativa. Deinde sub illa figura
formetur alia figura similis illi universaliter: ponatur scilicet ex una parte
universalis affirmativa de praedicato finito, et sub ea particularis negativa
de praedicato infinito, et ad complementum similitudinis sub ista particularis
negativa de praedicato privativo; ex altera vero parte ponatur primo
particularis negativa de praedicato infinito, et sub ea universalis affirmativa
de praedicato finito, et sub ista universalis affirmativa de praedicato
privativo, hoc modo: (Figura). Quibus ita dispositis, exerceatur consequentia
semper in ista proxima figura, sicut supra in indefinitis exercita est: sive
sequendo expositionem Ammonii, ut infinitae se habeant ad finitas, sicut
privativae se habent ad ipsas finitas; finitae autem non se habeant ad
infinitas medias, sicut privativae se habent ad ipsas infinitas: sive sectando
expositionem Porphyrii, ut affirmativae inferant negativas, et non e contra.
Utrique enim expositioni suprascriptae deserviunt figurae, ut patet diligenter
indaganti. Similiter ergo se habent enunciationes istae universales ad
indefinitas in tribus, scilicet in numero propositionum, et numero
oppositionum, et modo consequentiae. A table will make
it evident that the consequence is similar in these and in indefinite
eminciations. And lest what is clear be made obscure by prolixity let us first
make a diagram of the indefinites posited in the last lesson, based upon the
exposition of Porphyry. Place the finite affirmative on one side and under it
the infinite negative, and under this the privative negative. On the other side
put the finite negative first, under it the infinite affirmative, and under
this the privative affirmative. Then under this diagram make another similar to
it but of universals. On one side put the universal affirmative of the finite
predicate, under it the particular negative of the infinite predicate, and to
complete the parallel put the particular negative of the privative predicate
under this. On the other side, first put the particular negative of the
infinite predicate, under it the universal affirmative of the finite
predicate,” and under this the universal affirmative of the privative
predicate. Thus: DIAGRAM OF THE INDEFINITES Man is just Man is not just Man is
not non-just Man is non-just Man is not unjust Man is unjust DIAGRAM OF THE
UNIVERSALS Every man is just Not every man is just. Not every man is non-just
Every man is non-just Not every man is unjust Every man is unjust In this
disposition of enunciations, the consequence always follows in the second
diagram just as it followed in regard to indefinites in the first diagram. This
is true if we follow the exposition of Ammonius in which infinites are related
to finites as privatives are related to the same finites, and the finites not
related to the infinite middle enunciatious as privatives are related to those
infinites. It is equally true if we follow the exposition of Porphyry, in which
affirmatives infer negatives and not vice versa. That the tables serve both
expositions will be clear to one studying them. These universal enunciations,
therefore, are related in like manner to indefinite entinciations in three
things: the number of propositions, the number of oppositions, and the mode of
consequence. 4 Deinde cum dicit: sed non similiter angulares etc., ponit
dissimilitudinem inter istas universales et supradictas indefinitas, in hoc
quod angulares non similiter contingit veras esse. Quae verba primo exponenda
sunt secundum eam, quam credimus esse ad mentem Aristotelis, expositionem;
deinde secundum alios. Angulares enunciationes in utraque figura suprascripta
vocat eas quae sunt diametraliter oppositae, scilicet affirmativam finitam ex
uno angulo, et affirmativam infinitam sive privativam ex alio angulo: et
similiter negativam finitam ex uno angulo, et negativam infinitam vel
privativam ex alio angulo. When he says, But it is not possible, in the same
way as in the former case, that those on the diagonal both be true, etc., he
proposes a difference between the universals and the indefinites, i.e., that it
is not possible for the diagonals to be true in the case of universals. First
we will explain these words according to the exposition we believe Aristotle
had in mind, then according to the opinion of others. Aristotle means by
diagonal eminciations those that are diametrically opposed in the diagram
above, i.e., the finite affirmative in one corner and the infinite affirmative
or the privative in the other; and the finite negative in one corner and the,
infinite negative or privative in the other. 5 Enunciationes ergo in qualitate
similes angulares vocatae, eo quod angulares, idest diametraliter distant,
dissimilis veritatis sunt apud indefinitas et universales. Angulares
enim indefinitae tam in diametro affirmationum, quam in diametro negationum
possunt esse simul verae, ut patet in suprascripta figura indefinitarum. Et hoc
intellige in materia contingenti. Angulares vero in figura universalium non sic
se habent, quoniam angulares secundum diametrum affirmationum impossibile est
esse simul veras in quacumque materia. Angulares autem secundum diametrum
negationum quandoque possunt esse simul verae, quando scilicet fiunt in materia
contingenti: in materia enim necessaria et remota impossibile est esse ambas
veras. Haec est Boethii, quam veram credimus, expositio. Enunciations
that are similar in quality, and called diagonal because diametrically distant,
are dissimilar in truth, tben, in the case of indefinites and universals. The
indefinites on the corners, both oil the diagonal of affirmations and the
diagonal of negations can be simultaneously true, as is evident in the table of
the indefinite entinciations. This is to be understood in regard to contingent
matter. But diagonals of universals are not so related, for angtilars on the
diagonal of affirmations cannot be simultaneously true in any matter. Those on
the diagonal of negations, however, can sometimes be true simultaneously, i.e.,
when they are in contingerlt matter. In necessary and rernote matter it is
impossible for both of these to be true. This is the exposition of Boethitis,
which we believe to be the true one. 6 Herminus autem, Boethio referente,
aliter exponit. Licet enim ponat similitudinem inter universales et
indefinitas quoad numerum enunciationum et oppositionum, oppositiones tamen
aliter accipit in universalibus et aliter in indefinitis. Oppositiones siquidem
indefinitarum numerat sicut et nos numeravimus, alteram scilicet inter finitas
affirmativam et negativam, et alteram inter infinitas affirmativam et
negativam, quemadmodum nos fecimus. Universalium vero non sic numerat
oppositiones, sed alteram sumit inter universalem affirmativam finitam et
particularem negativam finitam, scilicet omnis homo est iustus, non omnis homo
est iustus, et alteram inter eamdem universalem affirmativam finitam et
universalem affirmativam infinitam, scilicet omnis homo est iustus, omnis homo
est non iustus. Inter has enim est contrarietas, inter illas vero contradictio.
Dissimilitudinem etiam universalium ad indefinitas aliter ponit. Non enim
nobiscum fundat dissimilitudinem inter angulares universalium et indefinitarum
supra differentiam quae est inter angulares universalium affirmativas et
negativas, sed supra differentiam quae est inter ipsas universalium angulares
inter se ex utraque parte. Format namque talem figuram, in qua ex una
parte sub universali affirmativa finita, universalis affirmativa infinita est;
et ex alia parte sub particulari negativa finita, particularis negativa
infinita ponitur; sicque angulares sunt disparis qualitatis, et similiter
indefinitarum figuram format hoc modo: (Figura). Quibus ita dispositis, ait in
hoc stare dissimilitudinem, quod angulares indefinitarum mutuo se invicem
compellunt ad veritatis sequelam, ita quod unius angularis veritas suae
angularis veritatem infert undecumque incipias. Universalium vero angulares non
se mutuo compellunt ad veritatem, sed ex altera parte necessitas deficit
illationis. Si enim incipias ab aliquo universalium et ad suam angularem
procedas, veritas universalis non ita potest esse simul cum veritate angularis,
quod compellit eam ad veritatem: quia si universalis est vera, sua universalis
contraria erit falsa: non enim possunt esse simul verae. Et si ista universalis
contraria est falsa, sua contradictoria particularis, quae est angularis primae
universalis assumptae, erit necessario vera: impossibile est enim contradictorias
esse simul falsas. Si autem incipias e converso ab aliqua particularium et ad
suam angularem procedas, veritas particularis ita potest stare cum veritate
suae angularis, quod tamen non necessario infert eius veritatem: quia licet
sequatur: particularis est vera; ergo sua universalis contradictoria est falsa;
non tamen sequitur ultra: ista universalis contradictoria est falsa; ergo sua
universalis contraria, quae est angularis particularis assumpti, est vera. Possunt enim contrariae esse simul falsae. Herminus, however, according
to Boethius, explains this in another way. He takes the oppositions in one way
in universals and in another in indefinites, although he holds that there is a
likeness between universals and indefinites with respect to the n timber of
enunciations and of oppositions. He arrives at the oppositions of indefinites
we have, i.e., one between the affirmative and negative finites, and the other
between the affirmative and negative infinites. But he disposes the oppositions
of universals in another way, taking one between the finite universal
affirmative and finite particular negative, "Every man is just” and
"Not every man is just,” and the other between the same finite universal
affirmative and the infinite universal affirmative, "Every man is just”
and "Every man is non-just.” Between the latter there is contrariety,
between the former contradiction. He also proposes the dissimilarity between
universals and indefinites in another way. He does not base the dissimilarity
between diagonals of universals and indefinites on the difference between
affirinative and negative diagonals of universals, as we do, but on the
difference between the diagonals of universals on both sides among themselves.
Hence he forms his diagram in this way: under the finite universal affirmative
be places the infinite universal affirmative, and on the other side, under the
finite particular negative the infinite particular negative. Thus the diagonals
are of different quality. He also diagrams the indefinites in this way. Every
man is just? contradictories? Not every man is just contraries subcontraries
Every man is non-just? contradictories? Not every man is non-just Man is just
Man is non-just Man is not just Man is not non-just With enunciations disposed
in this way he says their difference is this: that in indefinite enunciations,
one on the diagonal is true as a necessary consequence of the truth of the
other, so that the truth of one enunciation infers the truth of its diagonal
from wherever you begin * But there is no such mutual necessary consequence in
universals—from the truth of one on a diagonal to the other—since the necessity
of inference fails in part. If you begin from any of the universals and proceed
to its diagonal, the truth of the universal cannot be simultaneous with the
truth of its diagonal so as to compel it to truth. For if the universal is true
its universal contrary will be false, since they cannot be at once true; and if
this universal contrary is false, its particular contradictory, which is the
diagonal of the first universal assumed, will necessarily be true, since it is
impossible for contradictories to be at once false; but if, conversely, you
begin with a particular enunciation and proceed to its diagonal, the truth of
the particular can so stand with the truth of its diagonal that it does not
infer its truth necessarily. For this follows: the particular is true,
therefore its universal contradictory is false. But this does not follow: this
universal contradictory is false, therefore its universal contrary, which is
the diagonal of the particular assumed, is true. For contraries can be at once false.
7 Sed videtur expositio ista deficere ab Aristotelis mente quoad modum sumendi
oppositiones. Non enim intendit hic loqui de oppositione quae est inter
finitas et infinitas, sed de ea quae est inter finitas inter se, et infinitas
inter se. Si enim de utroque modo oppositionis exponere volumus, iam non duas,
sed tres oppositiones inveniemus: primam inter finitas, secundam inter
infinitas, tertiam quam ipse herminus dixit inter finitam et infinitam. Figura
etiam quam formavit, conformis non est ei, quam Aristoteles in fine I priorum
formavit, ad quam nos remisit, cum dixit: haec igitur quemadmodum in
resolutoriis dictum est, sic sunt disposita. In
Aristotelis namque figura, angulares sunt affirmativae affirmativis, et
negativae negativis. But the way in which oppositions are taken in this
exposition does not seem to be what Aristotle had in mind. He did not intend to
speak here of the opposition between finites and infinites, but of the
opposition between finites themselves and infinites themselves. For if we meant
to explain each mode of opposition, there would not be two but three
oppositions: first, between finites; second, between infinites; and third, the
one Herminus states between finite and infinite. Even the diagram Herminus
makes is not like the one Aristotle makes at the end of I Priorum, to which
Aristotle himself referred us in the last lesson when he said, This, then, is
the way these are arranged, as we have said in the Analytics; for in
Aristotle’s diagram affirmatives are diagonal to affirmatives and negatives to
negatives. 8 Deinde cum dicit: hae igitur duae etc., concludit numerum
propositionum. Et potest dupliciter exponi; primo, ut ly hae demonstret
universales, et sic est sensus, quod hae universales finitae et infinitae
habent duas oppositiones, quas supra declaravimus; secundo, potest exponi ut ly
hae demonstret enunciationes finitas et infinitas quoad praedicatum sive
universales sive indefinitas, et tunc est sensus, quod hae enunciationes
supradictae habent duas oppositiones, alteram inter affirmationem finitam et
eius negationem, alteram inter affirmationem infinitam et eius negationem.
Placet autem mihi magis secunda expositio, quoniam brevitas cui Aristoteles
studebat, replicationem non exigebat, sed potius quia enunciationes finitas et
infinitas quoad praedicatum secundum diversas quantitates enumeraverat, ad duas
oppositiones omnes reducere, terminando earum tractatum, voluit. Then Aristotle
says, These two pairs, then, are opposed, etc. Here he concludes to the number
of propositions. What he says here can be interpreted in two ways. In the first
way, "these” designates universals, and thus the meaning is that the finite
and infinite universals have two oppositions, which we have explained above. In
the second, "these” designates enunciations which are finite and infinite
with respect to the predicate, whether universal or indefinite, and then the
meaning is that these enunciations have two oppositions, one between the finite
affirmation and its negation and the other between the infinite affirmation and
its negation. The second exposition seems more satisfactory to me, for the
brevity for which, Aristotle strove allows for no repetition; hence, in
terminating his treatment of the enunciations he had enumerated—those with a
finite and infinite predicate according to diverse quantities—he meant to
reduce all the oppositions to two. 9 Deinde
cum dicit: aliae autem ad id quod est etc., intendit declarare diversitatem
enunciationum de tertio adiacente, in quibus subiicitur nomen infinitum. Et
circa hoc tria facit: primo, proponit et distinguit eas; secundo, ostendit quod
non dantur plures supradictis; ibi: magis autem etc.; tertio, ostendit
habitudinem istarum ad alias; ibi: hae autem extra et cetera. Ad evidentiam
primi advertendum est tres esse species enunciationum de inesse, in quibus
explicite ponitur hoc verbum est. Quaedam sunt, quae subiecto sive finito sive
infinito nihil habent additum ultra verbum, ut, homo est, non homo est. Quaedam
vero sunt quae subiecto finito habent, praeter verbum, aliquid additum sive
finitum sive infinitum, ut, homo est iustus, homo est non iustus. Quaedam autem
sunt quae subiecto infinito, praeter verbum, habent aliquid additum sive
finitum sive infinitum, ut, non homo est iustus, non homo est non iustus. Et
quia de primis iam determinatum est, ideo de ultimis tractare volens, ait:
aliae autem sunt, quae habent aliquid, scilicet praedicatum, additum supra
verbum est, ad id quod est, non homo, quasi ad subiectum, idest ad subiectum
infinitum. Dixit
autem quasi, quia sicut nomen infinitum deficit a ratione nominis, ita deficit
a ratione subiecti. Significatum siquidem nominis infiniti non proprie
substernitur compositioni cum praedicato quam importat, est, tertium adiacens.
Enumerat quoque quatuor enunciationes et duas oppositiones in hoc ordine, sicut
in superioribus fecit. Distinguit etiam istas ex finitate vel infinitate
praedicata. Unde primo, ponit oppositiones inter affirmativam et negativam
habentes subiectum infinitum et praedicatum finitum, dicens: ut, non homo est
iustus, non homo non est iustus. Secundo, ponit
oppositionem alteram inter affirmativam et negativam, habentes subiectum infinitum
et praedicatum infinitum, dicens: ut, non homo est non iustus, non homo non est
non iustus. When he says, and there, are two other pairs if
something is added to "non-man” as a subject, etc., he shows the diversity
of enunciations when "is” is added as a third element and the subject is
an infinite name. First, he proposes and distinguishes them; secondly, he shows
that there are no more opposites than these where he says, There will be no
more opposites than these; thirdly, he shows the relationship of these to the
others where he says, The latter, however, are separate from the former and
distinct from them, etc. With respect to the first point, it should be noted
that there are three species of absolute [de inesse] enunciations in which the
verb "is” is posited explicitly. Some have nothing added to the
subject—which can be either finite or infinite—beyond the verb, as in "Man
is,” "Non-man is.” Some have, besides the verb, something either finite or
infinite added to a finite subject, as in "Man is just,” "Man is
non-just.” Finally, some have, besides the verb, something either finite or
infinite added to an infinite subject, as in "Non-man is just,”
"Non-man is non-just.” He has already treated the first two and now
intends to take tip the last ones. And there are two other pairs, he says, that
have something, namely a predicate. added beside the verb "is” to
"non-man” as if to a subject, i.e., to an infinite subject. He says
"as if” because the infinite name falls short of the notion of a subject
insofar as it falls short of the notion of a name. Indeed, the signification of
an infinite name is not properly submitted to composition with the predicate,
which "is,” the third element added, introduces. Aristotle enumerates four
enunciations and two oppositions in this order as he did in the former. In
addition he distinguishes these from the former finiteness and infinity. First,
he posits the opposition between affirmative and negative enunciations with an
infinite subject and a finite predicate, "Non-man is just,” "Non-man
is not just.” Then he posits another opposition between those with an infinite
subject and an infinite predicate, "Non-man is non-just,” "Non-man is
not non-just. 10 Deinde cum dicit: magis autem plures etc., ostendit
quod non dantur plures oppositiones enunciationum supradictis. Ubi notandum est
quod enunciationes de inesse, in quibus explicite ponitur hoc verbum est, sive
secundum, sive tertium adiacens, de quibus loquimur, non possunt esse plures
quam duodecim supra positae; et consequenter oppositiones earum secundum
affirmationem et negationem non sunt nisi sex. Cum enim in tres ordines divisae
sint enunciationes, scilicet in illas de secundo adiacente, in illas de tertio
subiecti finiti, et in illas de tertio subiecti infiniti, et in quolibet ordine
sint quatuor enunciationes; fiunt omnes enunciationes duodecim, et oppositiones
sex. Et quoniam subiectum earum in quolibet ordine potest quadrupliciter
quantificari, scilicet universalitate, particularitate, et singularitate et indefinitione;
ideo istae duodecim multiplicantur in quadraginta octo. Quater enim duodecim
quadraginta octo faciunt. Nec possibile est plures his imaginari. Et licet
Aristoteles nonnisi viginti harum expresserit, octo in primo ordine, octo in
secundo, et quatuor in tertio, attamen per eas reliquas voluit intelligi. Sunt
autem sic enumerandae et ordinandae secundum singulos ordines, ut affirmationi
negatio prima ex opposito situetur, ut oppositionis intentum clarius videatur.
Et sic contra universalem affirmativam non est ordinanda universalis negativa,
sed particularis negativa, quae est illius negatio; et e converso, contra
particularem affirmativam non est ordinanda particularis negativa, sed
universalis negativa quae est eius negatio. Ad clarius autem intuendum numerum,
coordinandae sunt omnes, quae sunt similis quantitatis, simul in recta linea,
distinctis tamen ordinibus tribus supradictis. Quod ut
clarius elucescat, in hac subscripta videatur figura: (Figura). Quod autem plures his non sint, ex eo patet quod non contingit pluribus
modis variari subiectum et praedicatum penes finitum et infinitum, nec pluribus
modis variantur finitum et infinitum subiectum. Nulla enim enunciatio de
secundo adiacente potest variari penes praedicatum finitum vel infinitum, sed
tantum penes subiectum quod sufficienter factum apparet. Enunciationes autem de
tertio adiacente quadrupliciter variari possunt, quia aut sunt subiecti et
praedicati finiti, aut utriusque infiniti, aut subiecti finiti et praedicati
infiniti, aut subiecti infiniti et praedicati finiti. Quarum nullam praetermissam esse superior docet figura. Then he says,
There will be no more opposites than these. Here he points out that there are
no more oppositions of enunciations than the ones be has already given. We
should note, then, that simple [or absolute] enunciations—of which we have been
speaking—in which the verb "is” is explicitly posited whether it is the
second or third element added, cannot be more than the twelve posited.
Consequently, their oppositions according to affirmation and negation are only
six. For enunciations are divided into three orders: those with the second
element added, those with the third element added to a finite subject, and
those with the third element added to an infinite subject; and in any order
there are four enunciations. And since their subject in any order can be
quantified in four ways, i.e., by universality, particularity, singularity, and
indefiniteness, these twelve will be increased to fortyeight (four twelves
being forty-eight). Nor is it possible to imagine more than these. Aristotle
has only expressed twenty of these, eight in the first order, eight in the
second, and four in the third, but through them be intended the rest to be
understood. They are to be enumerated and disposed according to each order so
that the primary negation is placed opposite an affirmation in order to make
the relation of opposition more evident. Thus, the universal negative should
not be ordered as opposite to the universal affirmative, but the particular
negative, which is its negation. Conversely, the particular negative should not
be ordered as opposite to the particular affirmative, but the universal
negative, which is its negation. For a clearer look at their number all those
of similar quantity should be co-ordered in a straight line and in the three
distinct orders given above. The following diagram will make this clear. FIRST
ORDER Socrates is Socrates is not Non-Socrates is Non-Socrates is not Some man
is Some man is not Some non-man is Some non-man is not Man is Man is not
Non-man is Non-man is not Every man is No man is Every non-man is No non-man is
SECOND ORDER Socrates is just Socrates is not just Socrates is non-just
Socrates is not non-just Some man is just Some man is not just Some man is
non-just Some man is not non-just Man is just Man is not just Man is non-just
Man is not non-just Every man is just No man is just Every man is non-just No
man is non-just THIRD ORDER Non-Socrates is just Non-Socrates is not just
Non-Socrates is non-just Non-Socrates is not non-just Some non-man is just Some
non-man is not just Some non-man is non-just Some non-man is not non-just
Non-man is just Non-man is not just Non-man is non-just Non-man is not non-just
Every non-man is just No non-man is just Every non-man is non-just No non-man
is non-just It is evident that there are no more than these, for the subject
and the predicate cannot be varied in any other way with respect to finite and
infinite. Nor can the finite and infinite subject be varied in any other way,
for the enunciation with a second adjoining element cannot be varied with a
finite and infinite predicate but only in respect to the subject. This is clear
enough. But enunciations with a third adjoining element can be varied in four
ways: they may have either a finite subject and predicate, or an infinite
subject and predicate, or a finite subject and infinite predicate, or an
infinite subject and finite predicate. These variations are all evident in the
above table. 11 Deinde cum dicit: hae autem extra illas etc., ostendit
habitudinem harum quas in tertio ordine numeravimus ad illas, quae in secundo
sitae sunt ordine, et dicit quod istae sunt extra illas, quia non sequuntur ad
illas, nec e converso. Et rationem assignans subdit: ut nomine utentes eo quod
est non homo, idest ideo istae sunt extra illas, quia istae utuntur nomine
infinito loco nominis, dum omnes habent subiectum infinitum. Notanter
autem dixit enunciationes subiecti infiniti uti ut nomine, infinito nomine,
quia cum subiici in enunciatione proprium sit nominis, praedicari autem commune
nomini et verbo, omne subiectum enunciationis ut nomen subiicitur. Then when he says, The latter, however, are separate from the former and
distinct from them, etc., he shows the relationship of those we have put in the
third order to those in the second order. The former, he says, are distinct
from the latter because they do not follow upon the latter, nor conversely. He
assigns the reason when he adds: because of the use of "non-man” as a
name, i.e., the former are separate from the latter because the former use an
infinite name in place of a name, since they all have an infinite subject. It
should be noted that he says enunciations of an infinite subject use an
infinite name as a name; for to be subjected in an enunciation is proper to a
name, to be predicated common to a name and a verb, and therefore every subject
of an enunciation is subjected as a name. 12 Deinde cum dicit: in his vero in
quibus est etc., determinat de enunciationibus in quibus ponuntur verba
adiectiva. Et circa hoc tria facit: primo, distinguit eas; secundo, respondet
cuidam tacitae quaestioni; ibi: non enim dicendum est etc.; tertio, concludit
earum conditiones; ibi: ergo et caetera eadem et cetera. Ad evidentiam primi
resumendum est, quod inter enunciationes in quibus ponitur est secundum
adiacens, et eas in quibus ponitur est tertium adiacens talis est differentia
quod in illis, quae sunt de secundo adiacente, simpliciter fiunt oppositiones,
scilicet ex parte subiecti tantum variati per finitum et infinitum; in his
vero, quae habent est tertium adiacens dupliciter fiunt oppositiones, scilicet
et ex parte praedicati et ex parte subiecti, quia utrumque variari potest per
finitum et infinitum. Unde unum ordinem tantum enunciationum de secundo
adiacente fecimus, habentem quatuor enunciationes diversimode quantificatas et
duas oppositiones. Enunciationes autem de tertio adiacente oportuit partiri in
duos ordines, quia sunt in eis quatuor oppositiones et octo enunciationes, ut
supra dictum est. Considerandum quoque est quod enunciationes, in quibus
ponuntur verba adiectiva, quoad significatum aequivalent enunciationibus de
tertio adiacente, resoluto verbo adiectivo in proprium participium et est, quod
semper fieri licet, quia in omni verbo adiectivo clauditur verbum substantivum.
Unde idem significant ista, omnis homo currit, quod ista, omnis homo est
currens. Propter quod Boethius vocat enunciationes cum verbo adiectivo de
secundo adiacente secundum vocem, de tertio autem secundum potestatem, quia
potest resolvi in tertium adiacens, cui aequivalet. Quoad numerum autem
enunciationum et oppositionum, enunciationes verbi adiectivi formaliter sumptae
non aequivalent illis de tertio adiacente, sed aequivalent enunciationibus, in
quibus ponitur est secundum adiacens. Non possunt enim fieri oppositiones
dupliciter in enunciationibus adiectivis, scilicet ex parte subiecti et
praedicati, sicut fiebant in substantivis de tertio adiacente, quia verbum,
quod praedicatur in adiectivis, infinitari non potest. Sed oppositiones
adiectivarum fiunt simpliciter, scilicet ex parte subiecti tantum variati per
infinitum et finitum diversimode quantificati, sicut fieri didicimus supra in
enunciationibus substantivis de secundo adiacente, eadem ducti ratione, quia
praeter verbum nulla est affirmatio vel negatio, sicut praeter nomen esse
potest. Quia autem in praesenti tractatu non de significationibus, sed de
numero enunciationum et oppositionum sermo intenditur, ideo Aristoteles
determinat diversificandas esse enunciationes adiectivas secundum modum, quo
distinctae sunt enunciationes in quibus ponitur est secundum adiacens. Et ait
quod in his enunciationibus, in quibus non contingit poni hoc verbum est
formaliter, sed aliquod aliud, ut, currit, vel, ambulat, idest in
enunciationibus adiectivis, idem faciunt quoad numerum oppositionum et
enunciationum sic posita, scilicet nomen et verbum, ac si est secundum adiacens
subiecto nomini adderetur. Habent enim et istae adiectivae, sicut illae, in
quibus ponitur est, duas oppositiones tantum, alteram inter finitas, ut, omnis
homo currit, omnis homo non currit, alteram inter infinitas quoad subiectum,
ut, omnis non homo currit, omnis non homo non currit. Next he takes up
enunciations in which adjective verbs are posited, when he says, In
enunciations in which "is” does not join the predicate to the subject,
etc. First, he distinguishes these adjective verbs; secondly, he answers an
implied question where he says, We must not say "non-every man,” etc.;
thirdly, he concludes with their conditions where he says, All else in the
enunciations in which "is” does not join the predicate to the subject will
be the same, etc. It is necessary to note here that there is a difference
between enunciations in which "is” is posited as a second adjoining
element and those in which it is posited as a third element. In those with
"is” as a second element oppositions are simple, i.e., varied only on the
part of the subject by finite and infinite. In those having "is” as a third
element oppositions are made in two ways—on the part of the predicate and on
the part of the subject—for both can be varied by finite and infinite. Hence we
made only one order of enunciations with "is” as the second element. It
had four enunciations quantified in diverse ways, and two oppositions. But
enunciations with "is” as a third element must be divided into two orders,
because in them there are four oppositions and eight enunciations, as we said
above. Enunciations with adjective verbs are made equivalent in signification
to enunciations with "is” as the third element by resolving the adjective
verb into its proper participle and "is,” which may always be done because
a substantive verb is contained in every adjective verb. For example,
"Every man runs” signifies the same thing as "Every man is running.”
Because of this Boethius calls enunciations having an adjective verb
"eminciations of the second adjoining element according to vocal sound,
but of the third adjoining element according to power.” He designates them in this
manner because they can be resolved into enunciations with a third adjoining
element to which they are equivalent. With respect to the number and
oppositions of enunciations, those with an adjective verb, formally taken, are
not equivalent to those with a third adjoining element but to those in which
"is” is posited as the second element. For oppositions cannot be made in
two ways in adjectival enunciations as they are in the case of substantival
enunciations with a third adjoining element, namely, on the part of the subject
and predicate, because the verb which is predicated in adjectival enunciations
cannot be made infinite. Hence oppositions of adjectival enunciations are made
simply, i.e., only by the subject quantified in diverse ways being varied by
finite and infinite, as was done above in substantival enunciations with a
second adjoining element, and for the same reason, i.e., there can be no
affirmation or negation without a verb but there can be without a name. Since
the present treatment is not of significations but of the number of
enunciations and oppositions, Aristotle determines that adjectival enunciations
are to be diversified according to the mode in which enunciations with
"is” as the second adjoining element are distinguished. And he says that
in enunciations in which the verb "is” is not posited formally, but some
other verb, such as "matures” or "walks,” i.e., in adjectival
enunciations, the name and verb form the same scheme with respect to the number
of oppositions and enunciations as when is as a second adjoining element is
added to the name as a subject. For these adjectival enunciations, like the
ones in which "is” is posited, have only two oppositions, one between the
finites, as in "Every man runs,” "Not every man runs,” the other
between the infinites with respect to subject, as in "Every non-man runs,”
"Not every non-man runs.” 13 Deinde cum dicit:
non enim dicendum est etc., respondet tacitae quaestioni. Et circa hoc facit
duo: primo, ponit solutionem quaestionis; deinde, probat eam; ibi: manifestum
est autem et cetera. Est ergo quaestio talis: cur negatio infinitans numquam
addita est supra signo universali aut particulari, ut puta, cum vellemus
infinitare istam, omnis homo currit, cur non sic infinitata est, non omnis homo
currit, sed sic, omnis non homo currit? Huic namque quaestioni respondet,
dicens quod quia nomen infinitabile debet significare aliquid universale, vel
singulare; omnis autem et similia signa non significant aliquid universale aut
singulare, sed quoniam universaliter aut particulariter; ideo non est dicendum,
non omnis homo, si infinitare volumus (licet debeat dici, si negare quantitatem
enunciationis quaerimus), sed negatio infinitans ad ly homo, quod significat
aliquid universale, addenda est, et dicendum, omnis non homo. Then he answers an implied question when he says, We, must not say
"non-every man” but must add the negation to man, etc. First he states the
solution of the question, then he proves it where he says, This is evident from
the following, etc. The question is this: Why is the negation that makes a word
infinite never added to the universal or particular sign? For example, when we
wish to make "Every man runs” infinite, why do we do it in this way
"Every non-man runs,” and not in this, "Non-every man runs.” He
answers the question by saying that to be capable of being made infinite a name
has to signify something universal or singular. "Every” and similar signs,
however, do not signify something universal or singular, but that something is
taken universally or particularly. Therefore, we should not say "non-every
man” if we wish to infinitize (although it may be used if we wish to deny the
quantity of an enunciation), but must add the infinitizing negation to
"man,” which signifies something universal, and say "every non-man.” 14 Deinde cum dicit: manifestum est autem ex eo quod est etc., probat hoc
quod dictum est, scilicet quod omnis et similia non significant aliquod
universale, sed quoniam universaliter tali ratione. Illud, in quo differunt enunciationes
praecise differentes per habere et non habere ly omnis, est non universale
aliquod, sed quoniam universaliter; sed illud in quo differunt enunciationes
praecise differentes per habere et non habere ly omnis, est significatum per ly
omnis; ergo significatum per ly omnis est non aliquid universale, sed quoniam
universaliter. Minor huius rationis, tacita in textu, ex se clara est. Id enim
in quo, caeteris paribus, habentia a non habentibus aliquem terminum differunt,
significatum est illius termini. Maior vero in littera exemplariter declaratur
sic. Illae enunciationes homo currit, et omnis homo currit, praecise differunt
ex hoc, quod in una est ly omnis, et in altera non. Tamen non ita
differunt ex hoc, quod una sit universalis, alia non universalis. Utraque enim
habet subiectum universale, scilicet ly homo, sed differunt, quia in ea, ubi
ponitur ly omnis, enunciatur de subiecto universaliter, in altera autem non
universaliter. Cum enim dico, homo currit, cursum attribuo homini universali,
sive communi, sed non pro tota humana universitate; cum autem dico, omnis homo
currit, cursum inesse homini pro omnibus inferioribus significo. Simili modo declarari potest de tribus aliis, quae in textu adducuntur,
scilicet, homo non currit, respectu suae universalis universaliter, omnis homo
non currit: et sic de aliis. Relinquitur ergo, quod, omnis et nullus et similia
signa nullum universale significant, sed tantummodo significant, quoniam
universaliter de homine affirmant vel negant. Where he
says, This is evident from the following, etc., he proves that "every” and
similar words do not signify a universal but that a universal is taken
universally. His argument is the following: That by which enunciations having
or not having the "every” differ is not the universal; rather, they differ
in that the universal is taken universally. But that by which enunciations
having and not having the "every” differ is signified by the "every.”
Therefore, that which is signified by the "every” is not a universal but
that the universal is taken universally. The minor of the argument is evident,
though not explicitly given in the text: that in which the having of some term
differs from the not having of it, other things being equal, is the
signification of that term. The major is made evident by examples. The
enunciations "Man matures” and "Every man matures” differ precisely
by the fact that in one there is an "every,” in the other not. However,
they do not differ in such a way by this that one is universal, the other not
universal, for both have the universal subject, "man”; they differ because
in the one in which "every” is posited, the enunciation is of the subject
universally, but in the other not universally. For when I say, "Man
matures,” I attribute maturing to "man” as universal or common but not to
man as to the whole human race; when I say, "Every man matures,” however,
I signify maturing to be present to man according to all the inferiors. This is
evident, too, in the three other examples of enunciations in Aristotle’s text.
For example, "Non-man matures” when its universal is taken universally
becomes "Every non-man matures,” and so of the others. It follows,
therefore, that "every” and "no” and similar signs do not signify a
universal but only signify that they affirm or deny of man universally. 15 Notato hic duo: primum est quod non dixit omnis et nullus significat
universaliter, sed quoniam universaliter; secundum est, quod addit, de homine
affirmant vel negant. Primi ratio est, quia signum distributivum non significat
modum ipsum universalitatis aut particularitatis absolute, sed applicatum
termino distributo. Cum enim dico, omnis homo, ly omnis denotat universitatem
applicari illi termino homo, ita quod Aristoteles dicens quod omnis significat
quoniam universaliter, per ly quoniam insinuavit applicationem universalitatis
importatam in ly omnis in actu exercito, sicut et in I posteriorum, in
definitione scire applicationem causae notavit per illud verbum quoniam,
dicens: scire est rem per causam cognoscere, et quoniam illius est causa. Ratio autem
secundi insinuat differentiam inter terminos categorematicos et
syncategorematicos. Illi siquidem ponunt significata supra terminos absolute;
isti autem ponunt significata sua supra terminos in ordine ad praedicata. Cum enim dicitur, homo albus, ly albus denominat hominem in seipso
absque respectu ad aliquod sibi addendum. Cum vero dicitur,
omnis homo, ly omnis etsi hominem distribuat, non tamen distributio intellectum
firmat, nisi in ordine ad aliquod praedicatum intelligatur. Cuius signum est,
quia, cum dicimus, omnis homo currit, non intendimus distribuere hominem pro
tota sua universitate absolute, sed in ordine ad cursum. Cum autem dicimus,
albus homo currit, determinamus hominem in seipso esse album et non in ordine
ad cursum. Quia ergo omnis et nullus, sicut et alia syncategoremata, nil aliud
in enunciatione faciunt, nisi quia determinant subiectum in ordine ad
praedicatum, et hoc sine affirmatione et negatione fieri nequit; ideo dixit
quod nil aliud significant, nisi quoniam universaliter de nomine, idest de
subiecto, affirmant vel negant, idest affirmationem vel negationem fieri
determinant, ac per hoc a categorematicis ea separavit. Potest etiam referri
hoc quod dixit, affirmant vel negant, ad ipsa signa, scilicet omnis et nullus,
quorum alterum positive distribuit, alterum removendo. Two things should be noted here: first, that Aristotle does not say
"every” and "no” signify universally, but that the universal is taken
universally; secondly, that he adds, they affirm or deny of man. The reason for
the first is that the distributive sign does not signify the mode of
universality or of particularity absolutely, but the mode applied to a
distributed term. When I say, "every man” the "every” denotes that
universality is applied to the term "man.” Hence, when Aristotle says
"every” signifies that a universal is taken universally, by the
"that” he conveys the application in actual exercise of the universality
denoted by the "every,” just as in I Posteriorum [2: 71b 10] in the definition
of "to know,” namely, To know scientifically is to know a thing through
its cause and that this is its cause, he signifies by the word "that” the
application of the cause. The reason for the second is to imply the difference
between categorematic and syneategorematic terms. The former apply what is
signified to the terms absolutely; the latter apply what they signify to the
terms in relation to the predicates. For example, in "white man” the
"white” denominates man in himself apart from any regard to something to
be added; but in "every man,” although the "every” distributes man,”
the distribution does not confirm the intellect unless it is under stood in
relation to some predicate. A sign of this is that when we say "Every man
runs” we do not intend to distribute "man” in its whole universality
absolutely, but only in relation to "running.” When we say "White man
runs,” on the other hand, we designate man in himself as "white” and not
in relation to "running.” Therefore, since "every” and "no” and
the other syncategorematic terms do nothing except determine the subject in
relation to the predicate in the enunciation, and this cannot be done without
affirmation and negation, Aristotle says that they only signify that the
affirmation or negation is of a name, i.e., of a subject, universally, i.e.,
they prescribe the affirmation or negation that is being formed, and by this he
separates them from categorematic terms. They affirm, or deny can also be
referred to the signs themselves i.e., "every” and "no,” one of which
distributes positively, the other distributes by removing. 16 Deinde cum dicit: ergo et caetera eadem etc., concludit adiectivarum
enunciationum conditiones. Dixerat enim quod adiectivae enunciationes idem
faciunt quoad oppositionum numerum, quod substantivae de secundo adiacente; et
hoc declaraverat, oppositionum numero exemplariter subiuncto. Et quia ad hanc
convenientiam sequitur convenientia quoad finitationem praedicatorum, et quoad
diversam subiectorum quantitatem, et earum multiplicationem ex ductu
quaternarii in seipsum, et si qua sunt huiusmodi enumerata; ideo concludit:
ergo et caetera, quae in illis servanda erant, eadem, idest similia istis
apponenda sunt. When he says All else in enunciations in which
"is”does not join the predicate to the subject, etc., he concludes the
treatment of the conditions of adjectival enunciations. He has already stated
that adjectival enunciations are the same with respect to the number of
oppositions as substantival enunciations with "is” as the second element,
and has clarified this by a table showing the number of oppositions. Now, since
upon this conformity follows conformity both with respect to finiteness of
predicates and with respect to the diverse quantity of subjects, and also-if
any enunciations of this kind are enumerated—their multiplication in sets of
four, he concludes, Therefore also the other things, which are to be observed
in them, are to be considered the same, i.e., similar to these. IV. 1. Postquam
determinatum est de diversitate enunciationum, hic intendit removere quaedam
dubia circa praedicta. Et circa hoc facit sex secundum numerum dubiorum, quae
suis patebunt locis. Quia ergo supra dixerat quod in universalibus non
similiter contingit angulares esse simul veras, quia affirmativae angulares non
possunt esse simul verae, negativae autem sic; poterat quispiam dubitare, quae
est causa huius diversitatis. Ideo nunc illius dicti causam intendit assignare
talem, quia, scilicet, angulares affirmativae sunt contrariae inter se; contrarias
autem in nulla materia contingit esse simul veras. Angulares autem negativae
sunt subcontrariae illis oppositae; subcontrarias autem contingit esse simul
veras. Et circa haec duo facit: primo, declarat conditiones contrariarum et
subcontrariarum; secundo, quod angulares affirmativae sint contrariae et quod
angulares negativae sint subcontrariae; ibi: sequuntur vero et cetera. Dicit
ergo resumendo: quoniam in primo dictum est quod enunciatio negativa contraria
illi affirmativae universali, scilicet, omne animal est iustum, est ista,
nullum animal est iustum; manifestum est quod istae non possunt simul, idest in
eodem tempore, neque in eodem ipso, idest de eodem subiecto esse verae. His
vero oppositae, idest subcontrariae inter se, possunt esse simul verae aliquando,
scilicet in materia contingenti, ut, quoddam animal est iustum, non omne animal
est iustum. Having treated the diversity of enunciations Aristotle now answers
certain questions about them. He takes up six points related to the number of
difficulties. These will become evident as we come to them. Since he has said
that in universal enunciations the diagonals in one case cannot be at once true
but can be in another, for the diagonal affirmatives cannot be at once true but
the negatives can,” someone might raise a question as to the cause of this
diversity. Therefore, it is his intention now to assign the cause of this:
namely, that the diagonal affirmatives are contrary to each other, and
contraries cannot be at once true in any matter; but the diagonal negatives are
subcontraries opposed to these and can be at once true. In relation to this he
first states the conditions for contraries and subcontraries. Then he shows
that diagonal affirmatives are contraries and that diagonal negatives are
subcontraries where he says, Now the enunciation "No man is just” follows
upon the enunciation "Every man is nonjust,” etc. By way of resumé,
therefore, he says that in the first book it was said that the negative
enunciation contrary to the universal affirmative "Every animal is just”
is "No animal is just.” It is evident that these cannot be at once true,
i.e., at the same time, nor of the same thing, i.e., of the same subject. But
the opposites of these, i.e., the subcontraries, can sometimes be at once true,
i.e., in contingent matter, as in "Some animal is just” and "Not
every animal is just.” 2 Deinde cum dicit: sequuntur vero etc., declarat quod
angulares affirmativae supra positae sint contrariae, negativae vero
subcontrariae. Et primum quidem ex eo quod universalis affirmativa infinita et
universalis negativa simplex aequipollent; et consequenter utraque earum est
contraria universali affirmativae simplici, quae est altera angularis. Unde
dicit quod hanc universalem negativam finitam, nullus homo est iustus, sequitur
aequipollenter illa universalis affirmativa infinita, omnis homo est non
iustus. Secundum vero declarat ex eo quod particularis affirmativa finita et
particularis negativa infinita aequipollent. Et consequenter utraque earum est
subcontraria particulari negativae simplici, quae est altera angularis, ut in
figura supra posita inspicere potes. Unde subdit quod illam particularem
affirmativam finitam, aliquis homo est iustus, opposita sequitur aequipollenter
(opposita intellige non istius particularis, sed illius universalis
affirmativae infinitae), non omnis homo est non iustus. Haec enim est
contradictoria eius. Ut autem clare videatur quomodo supra dictae enunciationes
sint aequipollentes, formetur figura quadrata, in cuius uno angulo ponatur universalis
negativa finita, et sub ea contradictoria particularis affirmativa finita; ex
alia vero parte locetur universalis affirmativa infinita, et sub ea
contradictoria particularis negativa infinita, noteturque contradictio inter
angulares et collaterales inter se, hoc modo: (Figura). His siquidem sic
dispositis, patet primo ipsarum universalium mutua consequentia in veritate et
falsitate, quia si altera earum est vera, sua angularis contradictoria est
falsa; et si ista est falsa, sua collateralis contradictoria, quae est altera
universalis, erit vera, et similiter procedit quoad falsitatem particularium. Deinde
eodem modo manifestatur mutua sequela. Si enim altera earum est vera, sua
angularis contradictoria est falsa, ista autem existente falsa, sua
contradictoria collateralis, quae est altera particularis erit vera; simili
quoque modo procedendum est quoad falsitatem. When he
says, Now the enunciation, "No man is just” follows upon the enunciation
"Every man is nonjust,” etc., he shows that the diagonal affirmatives
previously posited are contraries, the negatives subcontraries. First he
manifests this from the fact that the infinite universal affirmative and the
simple universal negative are equal in meaning, and consequently each of them
is contrary to the simple universal affirmative, which is the other diagonal.
Hence, he says that the infinite universal affirmative "Every man is
non-just” follows upon the finite universal negative "No man is just,”
equivalently. Secondly he shows this from the fact that the finite particular
affirmative and the infinite particular negative are equal in meaning, and
consequently each of these is subcontrary to the simple particular negative,
which is the other diagonal. This you can see in the previous diagram. He says,
then, that the opposite "Not every man is non-just” follows upon the
finite particular "Some man is just” equivalently (understand "the
opposite” not of this particular but of the infinite universal affirmative, for
this is its contradictory). In order to see clearly how these enunciations are
equivalent, make a four-sided figure, putting the finite universal negative in
one corner and under it the contradictory, the finite particular affirmative.
On the other side, put the infinite universal affirmative and under it the
contradictory, the infinite particular negative. Now indicate the contradiction
between diagonals and the contradiction between collaterals. No man is just
equivalents Every man is non-just contradictories contradictories Some man is
just equivalents Not every man is non-just This arrangement makes the mutual
consequence of the universals in truth and falsity evident, for if one of them
is true, its diagonal contradictory is false; and if this is false, its
collateral contradictory, which is the other universal, will be true. With
respect to the falsity of the particulars the procedure is the same. Their
mutual consequence is made evident in the same way, for if one of them is true,
its diagonal contradictory is false, and if this is false, its contradictory
collateral, which is the other particular, will be true; the procedure is the
same with respect to falsity. 3 Sed est hic unum dubium. In I enim priorum, in
fine, Aristoteles ex proposito determinat non esse idem iudicium de universali
negativa et universali affirmativa infinita; et superius in hoc secundo, super
illo verbo: quarum duae se habent secundum consequentiam, duae vero minime,
Ammonius, Porphyrius, Boethius et sanctus Thomas dixerunt quod negativa simplex
sequitur affirmativam infinitam, sed non e converso. Ad hoc dicendum
est, secundum Albertum, quod negativam finitam sequitur affirmativa infinita
subiecto constante; negativa vero simplex sequitur affirmativam absolute. Unde
utrumque dictum verificatur, et quod inter eas est mutua consequentia cum
subiecti constantia, et quod inter eas non est mutua consequentia absolute.
Potest dici secundo, quod supra locuti sumus de infinita enunciatione quoad
suum totalem significatum ad formam praedicati reductum; et secundum hoc, quia
negativa finita est superior affirmativa infinita, ideo non erat mutua
consequentia: hic autem loquimur de ipsa infinita formaliter sumpta. Unde s.
Thomas tunc adducendo Ammonii expositionem dixit, secundum hunc modum loquendi:
negativa simplex, in plus est quam affirmativa infinita. Textus vero I priorum
ultra praedicta loquitur de finita et infinita in ordine ad syllogismum.
Manifestum est autem quod universalis affirmativa sive finita sive infinita non
concluditur nisi in primo primae. Universalis autem
negativa quaecumque concluditur et in secundo primae, et primo et secundo
secundae. However, a question arises with respect to this. At the end of I
Priorum [46: 51b 5], Aristotle determines from what he has proposed that the
judgment of the universal negative and the infinite universal affirmative is
not the same. Furthermore, in the second book of the present work, in relation
to the phrase Of which two are related according to consequence, two are not.
Ammonius, Porphyry, Boethius, and St. Thomas say that the simple negative
follows upon the infinite affirmative and not conversely.” Albert answers this
latter difficulty by pointing out that the infinite affirmative follows upon
the finite negative when the subject is constant, but the simple negative
follows upon the affirmative absolutely. Hence both positions are verified, for
with a constant subject there is a mutual consequence between them, but there
is not a mutual consequence between them absolutely. We could also answer this
difficulty in this way. In Book II, Lesson 2 we were speaking of the infinite
enunciation with the whole of what it signified reduced to the form of the
predicate, and according to this there was not a mutual consequence, since the
finite negative is superior to the infinite affirmative. But here we are
speaking of the infinite itself formally taken. Hence St. Thomas, when he
introduced the exposition of Ammonius in his commentary on the above passage,
said that according to this mode of speaking the simple negative is wider than
the infinite affirmative. In the above mentioned text in I Priorum [46: 52a
36], Aristotle is speaking of finite and infinite enunciations in relation to
the syllogism. It is evident, however, that the universal affirmative, whether
finite or infinite is only inferred in the first mode of the first figure,
while any universal negative whatever is inferred in the second mode of the
first figure and in the first and second modes of the second figure. 4 Deinde
cum dicit: manifestum est autem etc., movet secundum dubium de vario situ
negationis, an scilicet quoad veritatem et falsitatem differat praeponere et
postponere negationem. Oritur autem haec dubitatio, quia dictum est nunc quod
non refert quoad veritatem si dicatur, omnis homo est non iustus, aut si
dicatur, omnis homo non est iustus; et tamen in altera postponitur negatio, in
altera praeponitur, licet multum referat quoad affirmationem et negationem.
Hanc, inquam, dubitationem solvere intendens cum distinctione, respondet quod
in singularibus enunciationibus eiusdem veritatis sunt singularis negatio et
infinita affirmatio eiusdem, in universalibus autem non est sic. Si enim est
vera negatio ipsius universalis non oportet quod sit vera infinita affirmatio
universalis. Negatio enim universalis est particularis contradictoria, qua
existente vera, non est necesse suam subalternam, quae est contraria suae
contradictoriae esse veram. Possunt enim duae contrariae esse simul falsae.
Unde dicit quod in singularibus enunciationibus manifestum est quod, si est
verum negare interrogatum, idest, si est vera negatio enunciationis singularis,
de qua facta est interrogatio, verum etiam est affirmare, idest, vera erit
affirmatio infinita eiusdem singularis. Verbi gratia: putasne Socrates est
sapiens? Si vera est ista responsio, non; Socrates igitur non sapiens est,
idest, vera erit ista affirmatio infinita, Socrates est non sapiens. In
universalibus vero non est vera, quae similiter dicitur, idest, ex veritate
negationis universalis affirmativae interrogatae non sequitur vera universalis
affirmativa infinita, quae similis est quoad quantitatem et qualitatem
enunciationi quaesitae; vera autem est eius negatio, idest, sed ex veritate
responsionis negativae sequitur veram esse eius, scilicet universalis quaesitae
negationem, idest, particularem negativam. Verbi gratia: putasne omnis homo est
sapiens? Si vera est ista responsio, non; affirmativa similis interrogatae quam
quis ex hac responsione inferre intentaret est illa: igitur omnis homo est non
sapiens. Haec autem non sequitur ex illa negatione. Falsum est enim hoc,
scilicet quod sequitur ex illa responsione; sed inferendum est, igitur non
omnis homo sapiens est. Et ratio utriusque est, quia haec
particularis ultimo illata est opposita, idest contradictoria illi universali
interrogatae quam respondens falsificavit; et ideo oportet quod sit vera. Contradictoriarum
enim si una est falsa, reliqua est vera. Illa vero, scilicet universalis
affirmativa infinita primo illata, est contraria illi eidem universali
interrogatae. Non est autem opus quod si universalium altera sit falsa,
quod reliqua sit vera. In promptu est autem causa huius diversitatis inter
singulares et universales. In singularibus enim varius negationis situs non
variat quantitatem enunciationis; in universalibus autem variat, ut patet. Ideo
fit ut non sit eadem veritas negantium universalem in quarum altera
praeponitur, in altera autem postponitur negatio, ut de se patet. When he says, And it is also clear with respect to the singular that if
a question is asked and a negative answer is the true one, there is also a true
affirmation, etc., he presents a difficulty relating to the varying position of
the negation, i.e., whether there is a difference as to truth and falsity when
the negation is a part of the predicate or a part of the verb. This difficulty
arises from what he has just said, namely, that it is of no consequence as to
truth or falsity whether you say, "Every man is non-just” or "Every
man is not just”; yet in one case the negation is a part of the predicate, in
the other part of the copula, and this makes a great deal of difference with
respect to affirmation and negation. To solve this problem Aristotle makes a
distinction: in singular enunciations, the singular negation and infinite
affirmation of the same subject are of the same truth, but in universals this
is not so. For if the negation of the universal is true it is not necessary
that the infinite affirmation of the universal is true. The negation of the
universal is the contradictory particular, but if it is true [i.e., the
contradictory particular] it is not necessary that the subaltern, which is the
contrary of the contradictory, be true, for two contraries can be at once
false. Hence he says that in singular enunciations it is evident that if it is
true to deny the thing asked, i.e., if the negation of a singular enunciation,
which has been made into an interrogation, is true, there will also be a true
affirmation, i.e., the infinite affirmation of the same singular will be true.
For example, if the question "Do you think Socrates is wise?” has
"No” as a true response, then "Socrates is non-wise,” i.e., the
infinite affirmation "Socrates is non-wise” will be true. But in the case
of universals the affirmative inference is not true, i.e., from the truth of a
negation to a universal affirmative question, the truth of the infinite
universal affirmative (which is similar in quantity and quality to the
enunciation asked) does not follow. But the negation is true, i.e., from the
truth of the negative response it follows that its negation is true, i.e., the
negation of the universal asked, which is the particular negative. Consider,
for example, the question "Do you think every man is wise?” If the
response "No” is true, one would be tempted to infer the affirmative
similar to the question asked, i.e., then "Every man is non-wise.” This,
however, does not follow from the negation, for this is false as it follows
from that response. Rather, what must be inferred is "Then not every man
is wise.” And the reason for both is that the particular enunciation inferred
last is the opposite, i.e., the contradictory of the universal question, which,
being falsified by the negative response, makes the contradictory of the
universal affirmative true, for of contradictories, if one is false the other
is true. The infinite universal affirmative first inferred, however, is
contrary to the same universal question. Should it not also be true? No,
because it is not necessary in the case of universals that if one is false the
other is true. The cause of the diversity between singulars and universals is
now clear. In singulars the varying position of the negation does not vary the
quantity of the enunciation ‘ but in universals it does. Therefore there is not
the same truth in enunciations denying a universal when in one the negation is
a part of the predicate and in the other a part of the verb. Cajetanus lib. 2
l. 4 n. 5Deinde cum dicit: illae vero secundum infinitaetc., solvit tertiam
dubitationem, an infinita nomina vel verba sint negationes. Insurgit autem hoc dubium, quia dictum est quod aequipollent negativa et
infinita. Et rursus dictum est nunc quod non refert in singularibus praeponere
et postponere negationem: si enim infinitum nomen est negatio, tunc enunciatio,
habens subiectum infinitum vel praedicatum, erit negativa et non affirmativa. Hanc
dubitationem solvit per interpretationem, probando quod nec nomina nec verba
infinita sint negationes, licet videantur. Unde duo circa hoc facit: primo,
proponit solutionem dicens: illae vero, scilicet dictiones, contraiacentes:
verbi gratia: non homo, et, homo non iustus et iustus. Vel sic: illae vero,
scilicet dictiones, secundum infinita, idest secundum infinitorum naturam,
iacentes contra nomina et verba (utpote quae removentes quidem nomina et verba
significant, ut non homo et non iustus et non currit, quae opponuntur contra ly
homo ly iustus et ly currit), illae, inquam, dictiones infinitae videbuntur
prima facie esse quasi negationes sine nomine et verbo ex eo quod comparatae
nominibus et verbis contra quae iacent, ea removent, sed non sunt secundum
veritatem. Dixit sine nomine et verbo quia nomen infinitum, nominis
natura caret, et verbum infinitum verbi natura non possidet. Dixit
quasi, quia nec nomen infinitum a nominis ratione, nec verbum infinitum a verbi
proprietate omnino semota sunt. Unde, si negationes apparent, videbuntur sine
nomine et verbo non omnino sed quasi. Deinde probat distinctiones infinitas non
esse negationes tali ratione. Semper est necesse negationem esse veram vel
falsam, quia negatio est enunciatio alicuius ab aliquo; nomen autem infinitum
non dicit verum vel falsum; igitur dictio infinita non est negatio. Minorem declarat, quia qui dixit, non homo, nihil magis de homine dixit
quam qui dixit, homo. Et quoad significatum quidem clarissimum est: non homo,
namque, nihil addit supra hominem, imo removet hominem. Quoad veritatis vero
vel falsitatis conceptum, nihil magis profuit qui dixit, non homo, quam qui
dixit, homo, si aliquid aliud non addatur, imo minus verus vel falsus fuit,
idest magis remotus a veritate et falsitate, qui dixit, non homo, quam qui
dixit, homo: quia tam veritas quam falsitas in compositione consistit;
compositioni autem vicinior est dictio finita, quae aliquid ponit, quam dictio
infinita, quae nec ponit, nec componit, idest nec positionem nec compositionem
importat. Then he says, The antitheses in infinite names and
verbs, as in " non-man” and "nonjust,” might seem to be negations
without a name or a verb, etc. Here he raises the third difficulty, i.e., whether
infinite names or verbs are negations. This question arises from his having
said that the negative and infinite are equivalent and from having just said
that in singular enunciations it makes no difference whether the negative is a
part of the predicate or a part of the verb. For if the infinite name is a
negation, then the enunciation having an infinite subject or predicate will be
negative and not affirmative. He resolves this question by an interpretation
which proves that neither infinite names nor verbs are negations although they
seem to be. First he proposes the solution saying, The antitheses in infinite
names and verbs, i.e., words contraposed, e.g., "non-man,” and
"non-just man” and "just man”; or this may be read as, Those (namely,
words) corresponding to infinites, i.e., corresponding to the nature of
infinites, placed in opposition to names or verbs (namely, removing what the
names and verbs signify, as in "non-man,” "non-just,” and
"non-runs,” which are opposed to "man,” "just” and "runs”),
would seem at first sight to be quasi-negations without Dame and verb, because,
as related to the names and verbs before which they are placed, they remove
them; they are not truly negations however. He says without a name or a verb
because the infinite name lacks the nature of a name and the infinite verb does
not have the nature of a verb. He says quasi because the infinite name does not
fall short of the notion of the name in every way, nor the infinite verb of the
nature of the verb. Hence, if it is thought that they are negations, they will
be regarded as without a name or a verb, not in every way but as though they
were without a name or a verb. He proves that infinitizing signs of separation
are not negations by pointing out that it is always necessary for the negation
to be true or false since a negation is an enunciation of something separated
from something. The infinite name, however, does not assert what is true or
false. Therefore the infinite word is not a negation. He manifests the minor
when he says that the one who says "non-man” says nothing more of man than
the one who says "man.” Clearly this is so with respect to what is
signified, for "non-man” adds nothing beyond "man”; rather, it
removes "man.” Moreover, with respect to a conception of truth or falsity,
it is of no more use to say "non-man” than to say "man” if something
else is not added; rather, it is less true or false, i.e., one who says non-man
is more removed from truth and falsity than one who says man,” for both truth
and falsity depend on composition, and the finite word which posits something
is closer to composition than the infinite word, which neither posits nor
composes, i.e., it implies neither positing nor composition. 6 Deinde cum
dicit: significat autem etc., respondet quartae dubitationi, quomodo scilicet
intelligatur illud verbum supradictum de enunciationibus habentibus subiectum
infinitum: hae autem extra illas, ipsae secundum se erunt. Et ait quod
intelligitur quantum ad significati consequentiam, et non solum quantum ad
ipsas enunciationes formaliter. Unde duas habentes subiectum infinitum,
universalem scilicet affirmativam et universalem negativam adducens, ait quod
neutra earum significat idem alicui illarum, scilicet habentium subiectum
finitum. Haec enim universalis affirmativa, omnis non homo est iustus, nulli
habenti subiectum finitum significat idem: non enim significat idem quod ista,
omnis homo est iustus; neque quod ista, omnis homo est non iustus. Similiter
opposita negatio et universalis negativa habens subiectum infinitum, quae est
contrarie opposita supradictae, scilicet omnis non homo non est iustus, nulli
illarum de subiecto finito significat idem. Et hoc clarum est ex diversitate subiecti in istis et in illis. When he says, Moreover, "Every non-man is just does not signify the
same thing as any of the other enunciations, etc., he answers a fourth
difficulty, i.e., how the earlier statement concerning enunciations having an
infinite subject is to be understood. The statement was that these stand by themselves
and are distinct from the former [in consequence of using the name
"non-man”]. This is to be understood not just with respect to the
enunciations themselves formally, but with respect to the consequence of what
is signified. Hence, giving two examples of enunciations with an infinite
subject, the universal affirmative and universal negative,” he says that
neither of these signifies the same thing as any of those, namely of those
having a finite subject. The universal affirmative "Every non-man is just”
does not signify the same thing as any of the enunciations with a finite
subject; for it does not signify "Every man is just” nor "Every man
is non-just.” Nor do the opposite negation, or the universal negative having an
infinite subject which is contrarily opposed to the universal affirmative,
signify the same thing as enunciations with a finite subject; i.e., "Not
every non-man is just” and "No non-man is just,” do not signify the same
thing as any of those with a finite subject. This is evident from the diversity
of subject in the latter and the former. Cajetanus lib. 2 l. 4 n. 7Deinde cum
dicit: illa vero quae est etc., respondet quintae quaestioni, an scilicet inter
enunciationes de subiecto infinito sit aliqua consequentia. Oritur autem
dubitatio haec ex eo, quod superius est inter eas ad invicem assignata
consequentia. Ait ergo quod etiam inter istas est consequentia. Nam
universalis affirmativa de subiecto, et praedicato infinitis et universalis
negativa de subiecto infinito, praedicato vero finito, aequipollent. Ista namque, omnis non homo est non iustus, idem significat illi, nullus
non homo est iustus. Idem autem est iudicium de particularibus indefinitis et
singularibus similibus supradictis. Cuiuscunque enim quantitatis sint, semper
affirmativa de utroque extremo infinita et negativa subiecti quidem infiniti,
praedicati autem finiti, aequipollent, ut facile potes exemplis videre. Unde Aristoteles universales exprimens, caeteras ex illis intelligi
voluit. When he says, But "Every non-man is non-just” signifies the same
thing as "No non-man is just,” he answers a fifth difficulty, i.e., is
there a consequence among enunciations with an infinite subject? This question
arises from the fact that consequences were assigned among them earlier.” He
says, therefore, that there is a consequence even among these, for the
universal affirmative with an infinite subject and predicate and the universal
negative with an infinite subject but a finite predicate are equivalent, i.e.,
"Every non-man is non-just” signifies the same thing as "No non-man
is just.” This is also the case in particular infinites and singulars which are
similar to the foresaid, for no matter what their quantity, the affirmative
with both extremes infinite and the negative with an infinite subject and a
finite predicate are always equivalent, as may be easily seen by examples.
Hence, Aristotle in giving the universals intends the others to be understood
from these. Cajetanus lib. 2 l. 4 n. 8Deinde cum dicit: transposita vero nomina
etc., solvit sextam dubitationem, an propter nominum vel verborum
transpositionem varietur enunciationis significatio. Oritur autem haec quaestio
ex eo, quod docuit transpositionem negationis variare enunciationis
significationem. Aliud enim dixit significare, omnis homo non est iustus, et
aliud, non omnis homo est iustus. Ex hoc, inquam, dubitatur, an similiter
contingat circa nominum transpositionem, quod ipsa transposita enunciationem
varient, sicut negatio transposita. Et circa hoc duo facit: primo, ponit solutionem
dicens, quod transposita nomina et verba idem significant: verbi gratia, idem
significat, est albus homo, et, est homo albus, ubi est transpositio nominum. Similiter transposita verba idem significant, ut, est albus homo, et, homo
albus est. When he says, When the names and verbs are transposed,
the enunciations signify the same thing, etc., he resolves a sixth difficulty:
whether the signification of the enunciation is varied because of the
transposition of names or verbs. This question arises from his having shown
that the transposition of the negation varies the signification of the
enunciation. "Every man is non-just,” he said, does not signify the same
thing as "Not every man is just.” This raises the question as to whether a
similar thing happens when we transpose names. Would this vary the enunciation
as the transposed negation does? First he states the solution, saying that
transposed names and verbs signify the same thing, e.g., "Man is white”
signifies the same thing as "White is man.” Transposed verbs also signify
the same thing, as in "Man is white” and "Man white is.” Cajetanus
lib. 2 l. 4 n. 9Deinde cum dicit: nam si hoc non est etc., probat praedictam
solutionem ex numero negationum contradictoriarum ducendo ad impossibile, tali
ratione. Si hoc non est, idest si nomina transposita diversificant
enunciationem, eiusdem affirmationis erunt duae negationes; sed ostensum est in
I libro, quod una tantum est negatio unius affirmationis; ergo a destructione
consequentis ad destructionem antecedentis transposita nomina non variant
enunciationem. Ad probationis autem consequentiae claritatem formetur figura,
ubi ex uno latere locentur ambae suprapositae affirmationes, transpositis
nominibus; et ex altero contraponantur duae negativae, similes illis quoad
terminos et eorum positiones. Deinde, aliquantulo interiecto spatio, sub
affirmativis ponatur affirmatio infiniti subiecti, et sub negativis illius
negatio. Et notetur contradictio inter primam affirmationem et duas negationes
primas, et inter secundam affirmationem et omnes tres negationes, ita tamen
quod inter ipsam et infimam negationem notetur contradictio non vera, sed
imaginaria. Notetur quoque contradictio inter tertiam affirmationem et tertiam
negationem inter se. Hoc modo: (Figura). His ita dispositis, probat
consequentiam Aristoteles sic. Illius affirmationis,
est albus homo, negatio est, non est albus homo; illius autem secundae
affirmationis, quae est, est homo albus, si ista affirmatio non est eadem illi
supradictae affirmationi, scilicet, est albus homo, propter nominum
transpositionem, negatio erit altera istarum, scilicet aut, non est non homo
albus, aut, non est homo albus. Sed utraque habet affirmationem oppositam alia
ab illa assignatam, scilicet, est homo albus. Nam altera quidem dictarum
negationum, scilicet, non est non homo albus, negatio est illius quae dicit,
est non homo albus; alia vero, scilicet, non est homo albus, negatio est eius
affirmationis, quae dicit, est albus homo, quae fuit prima affirmatio. Ergo
quaecunque dictarum negationum afferatur contradictoria illi mediae, sequitur
quod sint duae unius, idest quod unius negationis sint duae affirmationes, et
quod unius affirmationis sint duae negationes: quod est impossibile. Et hoc, ut
dictum est, sequitur stante hypothesi erronea, quod illae affirmationes sint
propter nominum transpositionem diversae. Then he proves the
solution from the number of contradictory negations when he says, For if this
is not the case there will be more than one negation of the same enunciation,
etc. He does this by a reduction to the impossible and his reasoning is as follows.
If this is not so, i.e., if transposed names diversify enunciations, there will
be two negations of the same affirmation. But in the first book it was shown
that there is only one negation of one affirmation. Going, then, from the
destruction of the consequent to the destruction of the antecedent, transposed
names do not vary the enunciation. To clarify the proof of the consequent, make
a figure in which both of the affirmations posited above, with the names
transposed are located on one side. Put the two negatives similar to them in
respect to terms and position on the opposite side. Then leaving a little
space, under the affirmatives put the affirmation with an infinite subject and
under the negatives the negation of it. Mark the contradiction between the
first affirmation and the first two negations and between the second
affirmation and all three negations, but in the latter case mark the
contradiction between it and the lowest negation as not true but imaginary.
Mark, also, the contradiction between the third affirmation and negation. (1)
Man is white - contradictories - Man is not white (2) White is man –
contradictories - White is not man (3) Non-man is white - contradictories - Non-man
is not white Now we can see how Aristotle proves the consequent. The negation
of the affirmation "Man is white” is "Man is not white.” But if the
second affirmation, "White is man,” is not the same as "Man is
white,” because of the transposition of the names, its negation, [i.e., of
"White is man”] will be either of these two: "Non-man is not white,”
or "White is not man.” But each of these has another opposed affirmation
than that assigned, namely, than "White is man.” For one of the negations,
namely, "Non-man is not white,” is the negation of "Non-man is
white”; the other, "White is not man” is the negation of the affirmation
"Man is white,” which was the first affirmation. Therefore whatever
negation is given as contradictory to the middle enunciation, it follows that
there are two of one, i.e., two affirmations of one negation, and two negations
of one affirmation, which is impossible. And this, as has been said, follows
upon an erroneously set up hypothesis, i.e., that these affirmations are
diverse because of the transposition of names. 10 Adverte hic primo quod
Aristoteles per illas duas negationes, non est non homo albus, et, non est homo
albus, sub disiunctione sumptas ad inveniendam negationem illius affirmationis,
est homo albus, caeteras intellexit, quasi diceret: aut negatio talis affirmationis
acceptabitur illa quae est vere eius negatio, aut quaecunque extranea negatio
ponetur; et quodlibet dicatur, semper, stante hypothesi, sequitur unius
affirmationis esse plures negationes, unam veram quae est contradictoria suae
comparis habentis nomina transposita, et alteram quam tu ut distinctam
acceptas, vel falso imaginaris; et e contra multarum affirmationum esse unicam
negationem, ut patet in opposita figura. Ex quacunque enim illarum quatuor
incipias, duas sibi oppositas aspicis. Unde notanter concludit indeterminate:
quare erunt duae unius. Notice first that Aristotle through these two
negations, "Non-man is not white” and "White is not man,” taken under
disjunction to find the negation of the affirmation "Man is white,” has
comprehended other things. It is as though he said: The negation which will be
taken will either be the true negation of such an affirmation or some
extraneous negation; and whichever is taken, it always follows, given the
hypothesis, that there are many negations of one affirmation—one which is the
contradictory of it, having equal truth with the one having its name
transposed, and the other which you accept as distinct, or you imagine falsely.
And conversely, there is a single negation of many affirmations, as is clear in
the diagram. Hence, from whichever of these four you begin, you see two opposed
to it. It is significant, therefore, that Aristotle concludes indeterminately:
Therefore, there will be two [negations] of one [affirmation]. 11 Nota secundo
quod Aristoteles contempsit probare quod contradictoria primae affirmationis
sit contradictoria secundae, et similiter quod contradictoria secundae
affirmationis sit contradictoria primae. Hoc enim accepit tamquam per se
notum, ex eo quod non possunt simul esse verae neque simul falsae, ut manifeste
patet praeposito sibi termino singulari. Non stant enim
simul aliquo modo istae duae, Socrates est albus homo, Socrates non est homo
albus. Nec turberis quod eas non singulares proposuit. Noverat enim supra
dictum esse in primo quae affirmatio et negatio sint contradictoriae et quae
non, et ideo non fuit sollicitus de exemplorum claritate. Liquet ergo ex eo
quod negationes affirmationum de nominibus transpositis non sunt diversae quod
nec ipsae affirmationes sunt diversae et sic nomina et verba transposita idem
significant. Note secondly that Aristotle does not consider it
important to prove that the contradictory of the first affirmation is the
contradictory of the second, and similarly that the contradictory of the second
affirmation is the contradictory of the first. This he accepts as self-evident
since they can neither be true at the same time nor false at the same time.
This is manifestly clear when a singular term is placed first, for
"Socrates is a white man” and "Socrates is not a white man” cannot be
maintained at the same time in any mode. You should not be disturbed by the
fact that he does not propose these singulars here, for he was undoubtedly
aware that he had already stated in the first book which affirmation and
negation are contradictories and which not and for this reason felt that a
careful elaboration of the examples was not necessary here. It is therefore
evident that since negations of affirmations with transposed names are not
diverse the affirmations themselves are not diverse, and hence transposed names
and verbs signify the same thing. 12 Occurrit autem dubium circa hoc, quia non
videtur verum quod nominibus transpositis eadem sit affirmatio. Non enim valet: omnis homo est animal; ergo omne animal est homo.
Similiter, transposito verbo, non valet: homo est animal rationale; ergo homo
animal rationale est, de secundo adiacente. Licet enim nugatio committatur,
tamen non sequitur primam. Ad hoc est dicendum quod sicut in rebus naturalibus
est duplex transmutatio, scilicet localis, scilicet de loco ad locum, et
formalis de forma ad formam; ita in enunciationibus est duplex transmutatio,
situalis scilicet, quando terminus praepositus postponitur, et e converso, et
formalis, quando terminus, qui erat praedicatum efficitur subiectum, et e
converso vel quomodolibet, simpliciter et cetera. Et sicut quandoque fit in
naturalibus transmutatio pure localis, puta quando res transfertur de loco ad
locum, nulla alia variatione facta; quandoque autem fit transmutatio secundum
locum, non pura sed cum variatione formali, sicut quando transit de loco
frigido ad locum calidum: ita in enunciationibus quandoque fit transmutatio
pure situalis, quando scilicet nomen vel verbum solo situ vocali variatur;
quandoque autem fit transmutatio situalis et formalis simul, sicut contingit
cum praedicatum fit subiectum, vel cum verbum tertium adiacens fit secundum. Et
quoniam hic intendit Aristoteles de transmutatione nominum et verborum pure
situali, ut transpositionis vocabulum praesefert, ideo dixit quod transposita
nomina et verba idem significant, insinuare volens quod, si nihil aliud praeter
transpositionem nominis vel verbi accidat in enunciatione, eadem manet oratio.
Unde patet responsio ad instantias. Manifestum est namque quod in utraque non
sola transpositio fit, sed transmutatio de subiecto in praedicatum, vel de
tertio adiacente in secundum. Et per hoc patet responsio ad
similia. A doubt does arise, however, about the point Aristotle is making here,
for it does not seem true that with transposed names the affirmation is the
same. This, for example, is not valid: "Every man is an animal”;
therefore, "Every animal is a man.” Nor is the following example with a
transposed verb valid: "Man is a rational animal and (taking "is” as
the second element), therefore "Man animal rational is”; for although it
is nugatory as a whole combination, nevertheless it does not follow upon the
first. The answer to this is as follows. just as there is a twofold
transmutation in natural things, i.e., local, from place to place, and formal,
from form to form, so in enunciations there is a twofold transmutation: a
positional transmutation when a term placed before is placed after, and
conversely, and a formal transmutation when a term that was a predicate is made
a subject, and conversely, or in whatever mode, simply, etc. And just as in
natural things sometimes a purely local transmutation is made (for instance,
when a thing is transferred from place to place, with no other variation made)
and sometimes a transmutation is made according to place—not simply but with a
formal variation (as when a thing passes from a cold place to a hot place), so
in enunciations a transmutation is sometimes made which is purely positional,
i.e., when the name and verb are varied only in vocal position, and sometimes a
transmutation is made which is at once formal and positional, as when the
predicate becomes the subject, or the verb which is the third element added becomes
the second. Aristotle’s purpose here was to treat of the purely positional
transmutation of names and verbs, as the vocabulary of the transposition
indicates; when he says, then, that transposed names and verbs signify the same
thing, he intends to imply that if nothing other than the transposition of name
and verb takes place in the enunciation, what is said remains the same. Hence,
the response to the present objection is clear, for in both examples there is
not only a transposition but a transmutation of subject to predicate in one
case, and from an enunciation with a third element to one with a second element
in the other. The response to similar questions is evident from this. V. 1. Postquam
Aristoteles determinavit diversitatem enunciationis unius provenientem ex
additione negationis infinitatis, hic intendit determinare quid accidat
enunciationi ex hoc quod additur aliquid subiecto vel praedicato tollens eius
unitatem. Et circa hoc duo facit: quia primo, determinat diversitatem earum;
secundo, consequentias earum; ibi: quoniam vero haec quidem et cetera. Circa
primum duo facit: primo, ponit earum diversitatem; secundo, probat omnes
enunciationes esse plures; ibi: si ergo dialectica et cetera. Dicit ergo
quoad primum, resumendo quod in primo dictum fuerat, quod affirmare vel negare
unum de pluribus, vel plura de uno, si ex illis pluribus non fit unum, non est
enunciatio una affirmativa vel negativa. Et declarando quomodo intelligatur
unum debere esse subiectum aut praedicatum, subdit quod unum dico non si nomen
unum impositum sit, idest ex unitate nominis, sed ex unitate significati. Cum
enim plura conveniunt in uno nomine, ita quod ex eis non fiat unum illius
nominis significatum, tunc solum vocis unitas est. Cum autem unum nomen pluribus impositum est, sive partibus subiectivis,
sive integralibus, ut eadem significatione concludat, tunc et vocis et
significati unitas est, et enunciationis unitas non impeditur. After the Philosopher has treated the diversity in an enunciation
arising from the addition of the infinite negation, he explains what happens to
an enunciation when something is added to the subject or predicate which takes
away its unity. He first determines their diversity, and then proves that all
the enunciations are many where he says, In fact, if dialectical interrogation
is a request for an answer, etc. Secondly, he determines their consequences,
where he says, Some things predicated separately are such that they unite to
form one predicate, etc. He begins by taking up something he said in the first
book: there is not one affirmative enunciation nor one negative enunciation
when one thing is affirmed or denied of many or many of one, if one thing is
not constituted from the many. Then he explains what he means by the subject or
predicate having to be one where he says, I do not use "one” of those
things which, although one name may be imposed, do not constitute something
one, i.e., a subject or predicate is one, not from the unity of the name, but
from the unity of what is signified. For when many things are brought together
under one name in such a way that what is signified by that name is not one,
then the unity is only one of vocal sound. But when one name has been imposed
for many, whether for subjective or for integral parts, so that it encloses
them in the same signification, then there is unity both of vocal sound and
what is signified. In the latter case, unity of the enunciation is not impeded.
2 Secundum quod subiungit: ut homo est fortasse animal et
mansuetum et bipes obscuritate non caret. Potest enim intelligi ut sit exemplum
ab opposito, quasi diceret: unum dico non ex unitate nominis impositi pluribus
ex quibus non fit tale unum, quemadmodum homo est unum quoddam ex animali et
mansueto et bipede, partibus suae definitionis. Et ne quis crederet quod hae
essent verae definitionis nominis partes, interposuit, fortasse. Porphyrius
autem, Boethio referente et approbante, separat has textus particulas, dicens
quod Aristoteles hucusque declaravit enunciationem illam esse plures, in qua plura
subiicerentur uni, vel de uno praedicarentur plura, ex quibus non fit unum. In
istis autem verbis: ut homo est fortasse etc., intendit declarare enunciationem
aliquam esse plures, in qua plura ex quibus fit unum subiiciuntur vel
praedicantur; sicut cum dicitur, homo est animal et mansuetum et bipes, copula
interiecta, vel morula, ut oratores faciunt. Ideo autem
addidisse aiunt, fortasse, ut insinuaret hoc contingere posse, necessarium
autem non esse. Then he adds, For example, man probably is an animal and
biped and civilized. This, however, is obscure, for it can be understood as all
example of the opposite, as if he were saying, "I do not mean by ‘one’
such a ‘one’ as the unity of the name imposed upon many from which one thing is
not constituted, for instance, ‘man’ as ‘one’ from the parts of the definition,
animal and civilized and biped.” And to prevent anyone from thinking these are
true parts of the definition of the name he interposes perhaps. Porphyry,
however, referred to with approval by Boethius, separates these parts of the
text. He says Aristotle first states that that enunciation is many in which
many are subjected to one, or many are predicated of one, when one thing is not
constituted from these. And when he says, For example, man perhaps is, etc., he
intends to show that an enunciation is many when many from which one thing is
constituted are subjected or predicated, as in the example "Man is an
animal and civilized and biped,” with copulas interjected or a pause such as
orators make. He added perhaps, they say, to imply that this could happen, but
it need not. 3 Possumus in eamdem Porphyrii, Boethii et Alberti sententiam
incidentes subtilius textum introducere, ut quatuor hic faciat. Et primo
quidem, resumit quae sit enunciatio in communi dicens: enunciatio plures est,
in qua unum de pluribus, vel plura de uno enunciantur. Si tamen ex illis pluribus non fit unum, ut in primo dictum et expositum
fuit. Deinde dilucidat illum terminum de uno, sive unum, dicens: dico autem
unum, idest, unum nomen voco, non propter unitatem vocis, sed significationis,
ut supra dictum est. Deinde tertio, dividendo declarat, et declarando dividit,
quot modis contingit unum nomen imponi pluribus ex quibus non fit unum, ut ex
hoc diversitatem enunciationis multiplicis insinuet. Et ponit duos modos,
quorum prior est, quando unum nomen imponitur pluribus ex quibus fit unum, non
tamen in quantum ex eis fit unum. Tunc enim, licet materialiter et per accidens
loquendo nomen imponatur pluribus ex quibus fit unum, formaliter tamen et per
se loquendo nomen unum imponitur pluribus, ex quibus non fit unum: quia
imponitur eis non in quantum ex eis est unum, ut fortasse est hoc nomen, homo,
impositum ad significandum animal et mansuetum et bipes, idest, partes suae
definitionis, non in quantum adunantur in unam hominis naturam per modum actus
et potentiae, sed ut distinctae sint inter se actualitates. Et insinuavit quod
accipit partes definitionis ut distinctas per illam coniunctionem, et per illud
quoque adversative additum: sed si ex his unum fit, quasi diceret, cum hoc
tamen stat quod ex eis unum fit. Addidit autem, fortasse, quia hoc nomen, homo,
non est impositum ad significandum partes sui definitivas, ut distinctae sunt.
Sed si impositum esset aut imponeretur, esset unum nomen pluribus impositum ex
quibus non fit unum. Et quia idem iudicium est de tali nomine, et illis
pluribus; ideo similiter illae plures partes definitivae possunt dupliciter
accipi. Uno modo, per modum actualis et possibilis, et sic unum faciunt; et sic
formaliter loquendo vocantur plura, ex quibus fit unum, et pronunciandae sunt
continuata oratione, et faciunt enunciationem unam dicendo, animal rationale
mortale currit. Est enim ista una sicut et ista, homo currit. Alio modo,
accipiuntur praedictae definitionis partes ut distinctae sunt inter se
actualitates, et sic non faciunt unum: ex duobus enim actibus ut sic, non fit
unum, ut dicitur VII metaphysicae; et sic faciunt enunciationes plures et
pronunciandae sunt vel cum pausa, vel coniunctione interposita, dicendo, homo
est animal et mansuetum et bipes; sive, homo est animal, mansuetum, bipes,
rhetorico more. Quaelibet enim istarum est enunciatio multiplex. Et similiter
ista, Socrates est homo, si homo est impositum ad illa, ut distinctae
actualitates sunt, significandum. Secundus autem modus, quo unum nomen
impositum est pluribus ex quibus non fit unum, subiungitur, cum dicit: ex albo
autem et homine et ambulante etc., idest, alio modo hoc fit, quando unum nomen
imponitur pluribus, ex quibus non potest fieri unum, qualia sunt: homo, album,
et ambulans. Cum enim ex his nullo modo possit fieri aliqua una natura, sicut
poterat fieri ex partibus definitivis, clare liquet quod nomen aliquod si eis
imponeretur, esset nomen non unum significans, ut in primo dictum fuit de hoc
nomine, tunica, imposito homini et equo. While agreeing
with the opinion of Porphyry, Boethius, and Albert, we think a more subtle
construction can be made of the text. According to it Aristotle makes four
points here. First, he reviews what an enunciation is in general when he says,
The enunciation is many in which one is enunciated of many or many of one,
unless from the many something one is constituted... as he stated and explained
in the first book. Secondly, he clarifies the term "one,” when he says, I
do not use "one” of those things, etc., i.e., I call a name one, not by
reason of the unity of vocal sound, but of signification, as was said above.
Thirdly, he manifests (by dividing) and divides (by manifesting) the number of
ways in which one name may be imposed on many things from which one thing is
not constituted. From this he implies the diversity of the multiple
enunciation. And he posits two ways in which one name may be imposed on many
things from which one thing is not constituted: first, when one name is imposed
upon many things from which one thing is constituted but not as one thing is
constituted from them. In this case, materially and accidentally speaking, the
name is imposed on many from which one thing is constituted, but it is formally
and per se imposed on many from which one thing is not constituted; for it is
not imposed upon them in the respect in which they constitute one thing; as
perhaps the name "man” is imposed to signify animal and civilized and
biped (i.e., parts of its definition) not as they are united in the one nature
of man in the mode of act and potency, but as they are themselves distinct
actualities. Aristotle implies that he is taking these parts of the definition
as distinct by the conjunctions and by also adding adversatively, but if there
is something one formed from these, Neither the Greek nor the Latin text of
Aristotle has the "if” that Cajetan puts into this phrase.The correct
reading is "...but there is something one formed from these.” Close as if
to say, "when however it holds that one thing is constituted from these.”
He adds perhaps because the name "man” is not imposed to signify its
definitive parts as they are distinct. But if it had been so imposed or were
imposed, it would be one name imposed on many things from which no one thing is
constituted. And since the judgment with respect to such a name and those many
things is the same, the many definitive parts can also be taken in two ways:
first, in the mode of the actual and possible, and thus they constitute one
thing, and formally speaking are called many from which one thing is
constituted, and they are to be pronounced in continuous speech and they make
one enunciation, for example, "A mortal rational animal is running.” For
this is one enunciation, just as is "Man is running.” In the second way,
the foresaid parts of the definition are taken as they are distinct
actualities, and thus they do not constitute one thing, for one thing is not
constituted from two acts as such, as Aristotle says in VII Metaphysicae [13:
1039a 5]. In this case they constitute many enunciations and are pronounced
either with conjunctions interposed or with a pause in the rhetorical manner,
for example, "Man is an animal and civilized and biped” or "Man is an
animal–civilized–biped.” Each of these is a multiple enunciation. And so is the
enunciation, "Socrates is a man” if "man” is imposed to signify
animal, civilized, and biped as they are distinct actualities. Aristotle takes
up the second way in which one name is imposed on many from which one thing is
not constituted where he says, whereas from "white” and "man” and
"walking” there is not [something one formed]. Since in no way can any one
nature be constituted from "man,” white,” and "walking” (as there can
be from the definitive parts), it is evident that if a name were imposed on
these it would be a name that does not signify one thing, as was said in the
first book of the name "cloak” imposed for man and horse. 4 Habemus ergo enunciationis pluris seu multiplicis duos modos, quorum,
quia uterque fit dupliciter, efficiuntur quatuor modi. Primus est, quando
subiicitur vel praedicatur unum nomen impositum pluribus, ex quibus fit unum,
non in quantum sunt unum; secundus est, quando ipsa plura ex quibus fit unum,
in quantum sunt distinctae actualitates, subiiciuntur vel praedicantur; tertius
est, quando ibi est unum nomen impositum pluribus ex quibus non fit unum;
quartus est, quando ista plura ex quibus non fit unum, subiiciuntur vel
praedicantur. Et notato quod cum enunciatio secundum membra divisionis illius,
qua divisa est, in unam et plures, quadrupliciter variari possit, scilicet cum
unum de uno praedicatur, vel unum de pluribus, vel plura de uno, vel plura de
pluribus; postremum sub silentio praeterivit, quia vel eius pluralitas de se
clara est, vel quia, ut inquit Albertus, non intendebat nisi de enunciatione,
quae aliquo modo una est, tractare. Demum concludit totam sententiam, dicens:
quare nec si aliquis affirmet unum de his pluribus, erit affirmatio una
secundum rem: sed vocaliter quidem erit una, significative autem non una, sed
multae fient affirmationes. Nec si e converso de uno ista plura
affirmabuntur, fiet affirmatio una. Ista namque, homo est
albus, ambulans et musicus, importat tres affirmationes, scilicet, homo est
albus et est ambulans et est musicus, ut patet ex illius contradictione. Triplex enim negatio illi opponitur correspondens triplici affirmationi
positae. We have, therefore, two modes of the many (i.e., the multiple
enunciation) and since both are constituted in two ways, there will be four
modes: first, when one name imposed on many from which one thing is constituted
is subjected or predicated as though the name stands for many; the second, when
the many from one which one thing is constituted are subjected or predicated as
distinct actualities; the third, when one name is imposed for a many from which
nothing one is constituted; the fourth, when many which do not constitute one
thing are subjected or predicated. Note that the enunciation, according to the
members of the division by which it has been divided into one and many, can be
varied in four ways, i.e., one is predicated of one, one of many, many of one,
and many of many. Aristotle has not spoken of the last one, either because its
plurality is clear enough or because, as Albert says, he only intends to treat
of the enunciation which is one in some way. Finally [fourthly], he concludes
with this summary: Consequently, if someone affirms something one of these
latter there will not be one affirmation according to the thing: vocally it
will be one; significatively, it will not be one, but many. And conversely, if
the many are affirmed of one subject, there will not be one affirmation. For example,
"Man is white, walking, and musical” implies three affirmations, i.e.,
"Man is white” and "is walking” and "is musical,” as is clear
from its contradiction, for a threefold negation is opposed to it,
corresponding to the threefold affirmation. 5 Deinde cum dicit: si ergo
dialectica etc., probat a posteriori supradictas enunciationes esse plures.
Circa quod duo facit: primo, ponit rationem ipsam ad hoc probandum per modum
consequentiae; deinde probat antecedens dictae consequentiae; ibi: dictum est autem
de his et cetera. Quoad primum talem rationem inducit. Si interrogatio
dialectica est petitio responsionis, quae sit propositio vel altera pars
contradictionis, nulli enunciationum supradictarum interrogative formatae erit
responsio una; ergo nec ipsa interrogatio est una, sed plures. Cuius rationis
primo ponit antecedens: si ergo et cetera. Ad huius intelligendos terminos nota
quod idem sonant enunciatio, interrogatio et responsio. Cum enim dicitur,
caelum est animatum, in quantum enunciat praedicatum de subiecto, enunciatio
vocatur; in quantum autem quaerendo proponitur, interrogatio; ut vero quaesito
redditur, responsio appellatur. Idem ergo erit probare non esse responsionem
unam, et interrogationem non esse unam, et enunciationem non esse unam. Adverte
secundo interrogationem esse duplicem. Quaedam enim
est utram partem contradictionis eligendam proponens; et haec vocatur
dialectica, quia dialecticus habet viam ex probabilibus ad utramque
contradictionis partem probandam. Altera vero determinatam ad unum
responsionem exoptat; et haec est interrogatio demonstrativa, eo quod
demonstrator in unum determinate tendit. Considera ulterius quod interrogationi
dialecticae dupliciter responderi potest. Uno modo, consentiendo interrogationi,
sive affirmative sive negative; ut si quis petat, caelum est animatum? Et respondeatur, est; vel, Deus non movetur? Et respondeatur, non: talis
responsio vocatur propositio. Alio modo, potest responderi interimendo;
ut si quis petat, caelum est animatum? Et respondeatur, non; vel Deus non
movetur? Et respondeatur, movetur: talis responsio vocatur contradictionis
altera pars, eo quod affirmationi negatio redditur et negationi affirmatio. Interrogatio ergo dialectica est petitio annuentis responsionis, quae est
propositio, vel contradicentis, quae est altera pars contradictionis secundum
supradictam Boethii expositionem. Then when he says,
In fact, if dialectical interrogation is a request for an answer, etc., he
proves a posteriori that the foresaid enunciations are many. First he states an
argument to prove this by way of the consequent; then he proves the antecedent
of the given consequent where he says, But we have spoken about these things in
the Topics, etc. Now if dialectical questioning is a request for an answer,
either a proposition or one part of a contradiction, none of the foresaid
enunciations, put in the form of a question, will have one answer. Therefore,
the question is not one, but many. Aristotle first states the antecedent of the
argument, if dialectical interrogation is a request for an answer, etc. To
understand this it should be noted that an enunciation, a question, and an
answer sound the same. For when we say, "The region of heaven is
animated,” we call it an enunciation inasmuch as it enunciates a predicate of a
subject, but when it is proposed to obtain an answer we call it an
interrogation, and as applied to what was asked we call it a response.
Therefore, to prove that there is not one response or one question or one
enunciation will be the same thing. It should also be noted that interrogation
is twofold. One proposes either of the two parts of a contradiction to choose
from. This is called dialectical interrogation because the dialectician knows
the way to prove either part of a contradiction from probable positions. The
other kind of interrogation seeks one determinate response. This is the
demonstrative interrogation, for the demonstrator proceeds determinately toward
a single alternative. Note, finally, that it is possible to reply to a
dialectical question in two ways. We may consent to the question, either
affirmatively or negatively; for example, when someone asks, "Is the
region of heaven animated,” we may respond, "It is,” or to the question
"Is not God moved,” we may say, "No.” Such a response is called a
proposition. The second way of replying is by destroying; for example, when
someone asks "Is the region of heaven animated?” and we respond,
"No,” or to the question, "Is not God moved?” we respond, "He is
moved.” Such a response is called the other part of a contradiction, because a
negation is given to an affirmation and an affirmation to a negation.
Dialectical interrogation, then, according to the exposition just given, which
is that of Boethius, is a request for the admission of a response which is a
proposition, or which is one part of a contradiction. 6 Deinde subdit probationem consequentiae, cum ait: propositio vero unius
contradictionis est et cetera. Ubi notandum est quod si responsio dialectica
posset esse plures, non sequeretur quod responsio enunciationis multiplicis non
posset esse dialectica; sed si responsio dialectica non potest esse nisi una
enunciatio, tunc recte sequitur quod responsio enunciationis pluris, non est
responsio dialectica, quae una est. Notandum etiam quod si enunciatio aliqua
plurium contradictionum pars est, una non esse comprobatur: una enim uni tantum
contradicit. Si autem unius solum contradictionis pars est, una est eadem
ratione, quia scilicet unius affirmationis unica est negatio, et e converso.
Probat ergo Aristoteles consequentiam ex eo quod propositio, idest responsio
dialectica unius contradictionis est, idest una enunciatio est affirmativa vel
negativa. Ex hoc enim, ut iam dictum est, sequitur quod nullius enunciationis
multiplicis sit responsio dialectica, et consequenter nec una responsio sit.
Nec praetereas quod cum propositionem, vel alteram partem contradictionis,
responsionemque praeposuerit dialecticae interrogationis, de sola propositione
subiunxit, quod est una; quod ideo fecit, quia illius alterius vocabulum ipsum
unitatem praeferebat. Cum enim alteram contradictionis partem audis, unam
affirmationem vel negationem statim intelligis. Adiunxit autem antecedenti ly
ergo, vel insinuans hoc esse aliunde sumptum, ut postmodum in speciali
explicabit, vel, permutato situ, notam consequentiae huius inter antecedens et
consequens locandam, antecedenti praeposuit; sicut si diceretur, si ergo
Socrates currit, movetur; pro eo quod dici deberet, si Socrates currit, ergo
movetur. Sequitur deinde consequens: non erit una responsio ad hoc; et infert
principalem conclusionem subdens, quod neque una erit interrogatio et cetera. Si enim
responsio non potest esse una, nec interrogatio ipsa una erit. He adds the proof of the consequent when he says, and a proposition is a
part of one contradiction. In relation to this it should be noted that if a
dialectical response could be many, it would not follow that a response to a
multiple enunciation would not be dialectical. However, if the dialectical
response can only be one enunciation then it follows that a response to a
plural enunciation is not a dialectical response, for it is one [i.e., it
inclines to one part of a contradiction at a time]. It should also be noted
that if an enunciation is a part of many contradictions, it is thereby proven
not to be one, for one contradicts only one. But if an enunciation is a part of
only one contradiction, it is one by the same reasoning, i.e., because there is
only one negation of one affirmation, and conversely. Hence Aristotle proves
the consequent from the fact that the proposition, i.e., the dialectical
response, is a part of one contradiction, i.e., it is one affirmative or one
negative enunciation. It follows from this, as has been said, that there is no
dialectical response of a multiple enunciation, and consequently not one
response. It should not be overlooked that when he designates a proposition or
one part of a contradiction as the response to a dialectical interrogation, it
is only of the proposition that he adds that it is one, because the very
wording shows the unity of the other. For when you hear one part of a
contradiction, you immediately understand one affirmation or negation. He puts
the "therefore” with the antecedent, either implying that this is taken
from another place and he will explain in particular afterward, or having
changed the structure, he places the sign of the consequent, which should be
between the antecedent and consequent before the antecedent, as when one says,
"Therefore if Socrates runs, he is moved,” for "If Socrates runs,
therefore he is moved.” Then the consequent follows: there will not be one
answer to this, etc.; and the inference of the principal conclusion, for there
would not be a single question. For if the response cannot be one, the question
will not be one. 7 Quod autem addidit: nec si sit vera, eiusmodi est. Posset
aliquis credere, quod licet interrogationi pluri non possit dari responsio una,
quando id de quo quaestio fit non potest de omnibus illis pluribus affirmari
vel negari (ut cum quaeritur, canis est animal? Quia non potest vere de omnibus
responderi, est, propter caeleste sidus, nec vere de omnibus responderi, non
est, propter canem latrabilem, nulla possit dari responsio una); attamen quando
id quod sub interrogatione cadit potest vere de omnibus affirmari aut negari,
tunc potest dari responsio una; ut si quaeratur, canis est substantia? Quia
potest vere de omnibus responderi, est, quia esse substantiam omnibus canibus
convenit, unica responsio dari possit. Hanc erroneam existimationem removet
dicens: nec si sit vera, idest, et dato quod responsio data enunciationi
multiplici de omnibus verificetur, nihilominus non est una, quia unum non
significat, nec unius contradictionis est pars, sed plures responsio illa habet
contradictorias, ut de se patet. He adds, even if there is a true answer,
because someone might think that although one response cannot be given to a
plural interrogation when the question concerns something that cannot be
affirmed or denied of all of the many (for example, when someone asks, "Is
a dog an animal?” no one response can be given, for we cannot truly say of
every dog that it is an animal because of the star by that name; nor can we
truly say of every dog that it is not an animal, because of the barking dog),
nevertheless one response could be given when that which falls tinder the
interrogation can be truly said of all. For example, when someone asks,
"Is a dog a substance?” a single response can be given because it can
truly he said of every dog that it is a substance, for to be a substance
belongs to all dogs. Aristotle adds the phrase, even if there is a true answer,
to remove such an erroneous judgment. For even if the response to the multiple
enunciation is verified of all, it is nonetheless not one, since it does not
signify one thing, nor is it a part of one contradiction. Rather, as is
evident, this response has many contradictories. 8 Deinde cum dicit: dictum est
autem de his in Topicis etc., probat antecedens dupliciter: primo, auctoritate
eorum quae dicta sunt in Topicis; secundo, a signo. Et circa hoc duo facit.
Primo, ponit ipsum signum, dicens: quod similiter etc., cum auctoritate
topicorum, manifestum est, scilicet, antecedens assumptum, scilicet quod
dialectica interrogatio est petitio responsionis affirmativae vel negativae. Quoniam nec ipsum quid est, idest ex eo quod nec ipsa quaestio quid est,
est interrogatio dialectica: verbi gratia; si quis quaerat, quid est animal?
Talis non quaerit dialectice. Deinde subiungit probationem assumpti, scilicet
quod ipsum quid est, non est quaestio dialectica; et intendit quod quia
interrogatio dialectica optionem respondenti offerre debet, utram velit
contradictionis partem, et ipsa quaestio quid est talem libertatem non proponit
(quia cum dicimus, quid est animal? Respondentem ad definitionis assignationem
coarctamus, quae non solum ad unum determinata est, sed etiam omni parte
contradictionis caret, cum nec esse, nec non esse dicat); ideo ipsa quaestio
quid est, non est dialectica interrogatio. Unde dicit: oportet enim ex data,
idest ex proposita interrogatione dialectica, hunc respondentem eligere posse
utram velit contradictionis partem, quam contradictionis utramque partem
interrogantem oportet determinare, idest determinate proponere, hoc modo: utrum
hoc animal sit homo an non: ubi evidenter apparet optionem respondenti offerri.
Habes ergo pro signo cum quaestio dialectica petat responsionem propositionis,
vel alterius contradictionis partem, elongationem quaestionis quid est a
quaestionibus dialecticis. Where he says, But we have
spoken about these things in the Topics, etc., he proves the antecedent in two
ways. First, he proves it on the basis of what was said in the Topics;
secondly, by a sign. The sign is given first where he says, Similarly it is clear
that the question "What is it?” is not a dialectical one, etc. That is,
given the doctrine in the Topics, it is clear (i.e., assuming the antecedent
that the dialectical interrogation is a request for an affirmative or negative
response) that the question "What is it?” is not a dialectical
interrogation, e.g., when someone asks, "What is an animal?” he does not
interrogate dialectically. Secondly, he gives the proof of what was assumed,
namely, that the question "What is it?” is not a dialectical question. He
states that a dialectical interrogation must offer to the one responding the
option of whichever part of the contradiction he wishes. The question
"What is it?” does not offer such liberty, for in saying "What is an
animal?” the one responding is forced to assign a definition, and a definition
is not only determined to one but is also entirely devoid of contradiction,
since it affirms neither being nor non-being. Therefore, the question
"What is it?” is not a dialectical interrogation. Whence he says, For the
dialectical interrogation must provide, i.e., from the proposed dialectical
interrogation the one responding must be able to choose whichever part of the
contradiction he wishes, which parts of the contradiction the interrogator must
specify, i.e., he must propose the question in this way: "Is this animal
man or not?” wherein the wording of the question clearly offers an option to
the one answering. Therefore, you have as a sign that a dialectical question is
seeking a response of a proposition or of one part of a contradiction, the
setting apart of the question "What is it?” from dialectical questions.
VI. 1 Postquam declaravit diversitatem multiplicis enunciationis, intendit
determinare de earum consequentiis. Et circa hoc duo facit, secundum duas
dubitationes quas solvit. Secunda incipit; ibi: verum autem est dicere et
cetera. Circa primum tria facit: primo, proponit quaestionem; secundo, ostendit
rationabilitatem quaestionis; ibi: si enim quoniam etc.; tertio, solvit eam;
ibi: eorum igitur et cetera. Est ergo dubitatio prima: quare ex
aliquibus divisim praedicatis de uno sequitur enunciatio, in qua illamet unita
praedicantur de eodem, et ex aliquibus non. Unde haec diversitas oritur? Verbi gratia; ex istis, Socrates est animal et
est bipes; sequitur, ergo Socrates est animal bipes; et similiter ex istis,
Socrates est homo et est albus; sequitur, ergo Socrates est homo albus. Ex
illis vero, Socrates est bonus, et est citharoedus; non sequitur, ergo est
bonus citharoedus. Unde proponens quaestionem inquit: quoniam vero haec,
scilicet praedicta, ita praedicantur composita, idest coniuncta, ut unum sit
praedicamentum quae extra praedicantur, idest, ut ex eis extra praedicatis
unite fiat praedicatio, alia vero praedicata non sunt talia, quae est inter
differentia; unde talis innascitur diversitas? Et subdit exempla iam adducta,
et ad propositum applicata: quorum primum continet praedicata ex quibus fit
unum per se, scilicet, animal et bipes, genus et differentia; secundum autem
praedicata ex quibus fit unum per accidens, scilicet, homo albus; tertium vero
praedicata ex quibus neque unum per se neque unum per accidens inter se fieri
sequitur; ut, citharoedus et bonus, ut declarabitur. Having explained the diversity of the multiple enunciation Aristotle now
proposes to determine the consequences of this. He treats this in relation to
two questions which he solves. The second begins where he says, On the other
hand, it is also true to say predicates of something singly, etc. With respect
to the other question, first he proposes it, then he shows that the question is
a reasonable one where he says, For if we hold that whenever each is truly said
of a subject, both together must also be true, many absurdities will follow,
etc. Finally, he solves it where he says, Those things that are
predicated—taken in relation to that to which they are joined in predication,
etc. The first question is this: Why is it that from some things predicated
divisively of a subject an enunciation follows in which they are predicated of
the same subject unitedly, and from others not? What is the reason for this
diversity? For example, from "Socrates is an animal and he is biped”
follows, "Therefore, Socrates is a biped animal”; and similarly, from
"Socrates is a man and he is white” follows, "Therefore, Socrates is
a white man.” But from "Socrates is good and he is a lute player,” the
enunciation, "Therefore, he is a good lute player” does not follow. Hence
in proposing the question Aristotle says, Some things, i.e., predicates, are so
predicated when combined, that there is one predicate from what is predicated
separately, i.e., from some things that are predicated separately, a united
predication is made but from others this is riot so. What is the difference
between these; whence does such a diversity arise? He adds the examples which
we have already cited and applied to the question. Of these examples, the first
contains predicates from which something one per se is formed, i.e.,
"animal” and "biped,” a genus and difference; the second contains
predicates from which something accidentally one is formed, namely, "white
man”; the third contains predicates from which neither one per se nor one
accidentally is formed, "lute player” and "good,” as will be
explained. Cajetanus lib. 2 l. 6 n. 2Deinde cum dicit: si enim quoniam etc.,
declarat veritatem diversitatis positae, ex qua rationabilis redditur quaestio:
si namque inter praedicata non esset talis diversitas, irrationabilis esset
dubitatio. Ostendit autem hoc ratione ducente ad inconveniens, nugationem
scilicet. Et quia nugatio duobus modis committitur, scilicet explicite et
implicite; ideo primo deducit ad nugationem explicitam, secundo ad implicitam;
ibi: amplius, si Socrateset cetera. Ait ergo quod si nulla est inter quaecumque
praedicata differentia, sed de quolibet indifferenter censetur quod quia
alterutrum separatum dicitur, quod utrumque coniunctim dicatur, multa
inconvenientia sequentur. De aliquo enim
homine, puta Socrate, verum est separatim dicere quod, homo est, et albus est;
quare et omne, idest et coniunctim dicetur, Socrates est homo albus. Rursus et
de eodem Socrate potest dici separatim quod, est homo albus, et quod, est
albus; quare et omne, idest, igitur coniunctim dicetur, Socrates est homo albus
albus: ubi manifesta est nugatio. Rursus si de eodem Socrate iterum dicas
separatim quod, est homo albus albus, verum dices et congrue quod est albus, et
secundum hoc, si iterum hoc repetes separatim, a veritate simili non discedes,
et sic in infinitum sequetur, Socrates est homo albus, albus, albus in
infinitum. Simile quod ostenditur in alio exemplo. Si quis de Socrate dicat
quod, est musicus, albus, ambulans, cum possit et separatim dicere quod, est
musicus, et quod, est albus, et quod, est ambulans; sequetur, Socrates est musicus,
albus, ambulans, musicus, albus, ambulans. Et quia pluries
separatim, in eodem tamen tempore, enunciari potest, procedit nugatio sine
fine. Deinde deducit ad implicitam nugationem, dicens, cum de Socrate vere dici
possit separatim quod, est homo, et quod, est bipes, si coniunctim inferre
licet, sequetur quod, Socrates sit homo bipes. Ubi est implicita nugatio. Bipes enim circumloquens differentiam hominis
actu et intellectu clauditur in hominis ratione. Unde ponendo loco hominis suam
rationem (quod fieri licet, ut docet Aristoteles II topicorum), apparebit
manifeste nugatio. Dicetur enim: Socrates est homo, idest, animal bipes, bipes.
Quoniam ergo plurima inconvenientia sequuntur si quis ponat complexiones,
idest, adunationes praedicatorum fieri simpliciter, idest, absque diversitate
aliqua, manifestum est ex dictis; quomodo autem faciendum est, nunc, idest, in
sequentibus dicemus. Et nota quod iste textus non habetur uniformiter apud
omnes quoad verba, sed quia sententia non discrepat, legat quicunque ut vult. When he says, For if we hold that whenever each is truly said of a
subject, both together must also be true, etc., he shows that there truly is
such a diversity among predicates and in so doing renders the question
reasonable, for if there were not such a diversity among predicates the
question would be pointless. He shows this by reasoning lead-ing to an
absurdity, i.e., to something nugatory. Now, something nugatory is effected in
two ways, explicitly and implicitly. Therefore, he first makes a deduction to
the explicitly nugatory, secondly to the implicitly, where he says,
Furthermore, if Socrates is Socrates and a man, Socrates is a Socrates man,
etc. If, he says, there is no difference between predicates, and it is supposed
of any of them indifferently that because both are said separately both may he
said conjointly, many absurdities will follow. For of some man, say Socrates,
it is true to say separately that he is a man and he is white; therefore both
-together, i.e., we may also say conjointly, "Socrates is a white man.”
Again, of the same Socrates we can say separately that he is a white man and
that he is white, and both together, i.e., therefore conjointly, "Socrates
is a white white man.” Here the nugatory expression is evident. Further, if of
the same Socrates that you again say separately is a white white man it will be
true and consistent to say that he is white, and according to this, if again
repeating this separately, you will not deviate from a similar truth, and this
will follow to infinity, then Socrates is a white white white man to infinity.
The same thing can be shown by another example, If someone says of Socrates
that he is musical, white, and walking, since it is also possible to say
separately that he is musical, and that he is white, and that he is walking, it
will follow that Socrates is musical, white, walking, musical, white, walking.
And since these can be enunciated many times separately, yet at the same time,
the nugatory statement proceeds without end. Then he makes a deduction to the
implicitly nugatory. Since it can be truly said of Socrates separately that he
is man and that he is biped, it will follow that Socrates is a biped man, if it
is licit to infer conjointly. This is implicitly nugatory because the "biped,”
which indirectly expresses the difference of man in act and in understanding,
is included in the notion of man. Hence, if we posit the definition of man in
place of "man” (which it is licit to do, as Aristotle teaches in II
Topicorum [2: 110a 5]) the nugatory character of the enunciation will be
evident, for when we say "Socrates is a biped man,” we are saying
"Socrates is a biped biped animal.” From what has been said it is evident
that many absurdities follow if anyone proposes that combinations, i.e., unions
of predicates, be made simply, i.e., without any distinction. Now, i.e., in
what follows, we will state how this must be settled. This particular text is
not uniformly worded in the manuscripts, but since no discrepancy of thought is
involved one may read it as he wishes. 3 Deinde cum dicit: eorum igitur etc.,
solvit propositam quaestionem. Et circa hoc duo facit: primo, respondet
instantiis in ipsa propositione quaestionis adductis; secundo, satisfacit
instantiis in probatione positis; ibi: amplius nec quaecumqueet cetera. Circa
primum duo facit: primo namque, declarat veritatem; secundo, applicat ad
propositas instantias; ibi: quocirca et cetera. Determinat ergo dubitationem
tali distinctione. Praedicatorum sive subiectorum plurium duo sunt genera:
quaedam sunt per accidens, quaedam per se. Si per accidens, hoc dupliciter
contingit, vel quia ambo dicuntur per accidens de uno tertio, vel quia alterum
de altero mutuo per accidens praedicatur. Quando illa plura divisim praedicata
sunt per accidens quovis modo, ex eis non sequitur coniunctim praedicatum;
quando autem sunt per se, tum ex eis sequitur coniuncte praedicatum. Unde
continuando se ad praecedentia ait: eorum igitur quae praedicantur, et de
quibus praedicantur, idest subiectorum, quaecumque dicuntur secundum accidens (et
per hoc innuit oppositum membrum, scilicet per se), vel de eodem, idest
accidentaliter concurrunt ad unius tertii denominationem, vel alterutrum de
altero, idest accidentaliter mutuo se denominant (et per hoc ponit membra
duplicis divisionis), haec, scilicet plura per accidens, non erunt unum, idest
non inferent praedicationem coniunctam. When he says,
Those things that are predicated—taken in relation to that to which they are
joined in predication, etc., he solves the proposed question. First he makes an
answer with respect to the instances cited in proposing the question; secondly,
he solves the problem as related to the instances posited in his proof where he
says, Furthermore, predicates that are present in one another cannot be
combined simply. In relation to the first answer, he states the true position
first and then applies it to the instances where he says, This is the reason
"good” and "shoemaker” cannot be combined simply, etc. He settles the
question with this distinction: there are two kinds of multiple predicates and
subjects. Some are accidental, some per se. If they are accidental this occurs
in two ways, either because both are said accidentally of a third thing or
because they are predicated of each other accidentally. Now when the many predicated
divisively are in any way accidental, a conjoined predicate does not follow
from them; but when they are per se, a conjoined predicate does follow from
them. In answering the question, therefore, Aristotle connects what he is
saying with what has gone before: Of those things that are predicated and those
of which they are predicated, i.e., subjects, whichever are said accidentally
(by which he intimates the opposite member, i.e., per se), either of the same
subject, i.e., they unite accidentally for the denomination of one third thing,
or of one another, i.e., they denominate each other accidentally (and by this
he posits the members of a two-fold division), these (i.e., these many
accidentally) will not be one, i.e., do not produce a conjoined predication. 4 Et explanat utrumque horum exemplariter. Et primo, primum, quando
scilicet illa plura per accidens dicuntur de tertio, dicens: ut si homo albus
est et musicus divisim. Sed non est idem, idest non sequitur adunatim, ergo
homo est musicus albus. Utraque enim sunt accidentia eidem tertio. Deinde
explanat secundum, quando solum illa plura per accidens de se mutuo
praedicantur, subdens: nec si album musicum verum est dicere, idest, et etiamsi
de se invicem ista praedicantur per accidens ratione subiecti in quo uniuntur,
ut dicatur, homo est albus, et est musicus, et album est musicum, non tamen
sequitur quod album musicum unite praedicetur, dicendo, ergo homo est albus
musicus. Et causam assignat, quia album dicitur de musico per
accidens, et e converso. He explains both of these by examples. First, the many
said accidentally of a third; for example, man is white and musical divisively.
But they are not the same, i.e., it does not follow unitedly that "Man is
musical white” for both are accidental to the same third thing. Then he
explains the second member by an example. In it the many are predicated only of
one another. Even if it were true to say white is musical, i.e., even if these
are predicated accidentally of each other by reason of the subject in which
they are united, so that we may say "Man is white and he is musical, and
white is musical,” it still does not follow that "musical white” is
predicated as a unity when we say, "Therefore, man is musical white.” He
gives as the cause of this that "white” is said of "musical”
accidentally and conversely. 5 Notandum est hic quod cum duo membra per
accidens enumerasset, unico tamen exemplo utrumque membrum explanavit, ut
insinuaret quod distinctio illa non erat in diversa praedicata per accidens,
sed in eadem diversimode comparata; album enim et musicum, comparata ad
hominem, sub primo cadunt membro; comparata autem inter se, sub secundo.
Diversitatem ergo comparationis pluralitate membrorum, identitatem autem
praedicatorum unitate exempli astruxit. It must be noted here that although he
has enumerated two accidental members, he explains both members by this single
example so as to imply that the distinction is not one of different accidental
predicates, but of the same predicates compared in different ways. "White”
and "musical” compared to "man” fall under the first member, but
compared with each other, under the second. Hence he has provided diversity of
comparison by the plurality of the members, but identity of predicates by the
unity of the example. 6 Advertendum est ulterius, ad evidentiam divisionis
factae in littera, quod, secundum accidens, potest dupliciter accipi. Uno modo,
ut distinguitur contra perseitatem posterioristicam, et sic non sumitur hic:
quoniam cum dicitur plura praedicata secundum accidens, aut ly secundum
accidens determinaret coniunctionem inter se, et sic manifeste esset falsa
regula; quoniam inter prima praedicata, animal bipes, seu, animal rationale,
est praedicatio secundum accidens hoc modo (differentia enim in nullo modo perseitatis
praedicatur de genere, et tamen Aristoteles in textu dicit ea non esse
praedicata per accidens, et asserit quod est optima illatio, est animal et
bipes, ergo est animal bipes); aut determinaret coniunctionem illarum ad
subiectum, et sic etiam inveniretur falsitas in regula: bene namque dicitur,
paries est coloratus, et est visibilis, et tamen coloratum visibile non per se
inest parieti. Alio modo, accipitur ly secundum accidens, ut distinguitur
contra hoc quod dico, ratione sui, seu, non propter aliud, et sic idem sonat,
quod, per aliud: et hoc modo accipitur hic. Quaecunque enim sunt talis naturae
quod non ratione sui iunguntur, sed propter aliud, ab illatione coniuncta
deficere necesse est, ex eo quod coniuncta illatio unum alteri substernit, et
ratione sui ea adunata denotat ut potentiam et actum. Est ergo sensus
divisionis, quod praedicatorum plurium, quaedam sunt per accidens, quaedam per
se, idest, quaedam adunantur inter se ratione sui, quaedam propter aliud. Ea
quae per se uniuntur inferunt coniunctum, ea autem quae propter aliud,
nequaquam. To make this division evident it must also be noted that
accidentally can be taken in two ways. It may be taken as it is distinguished
from "posterioristic perseity.” This is not the way it is taken here, for
"many predicates accidentally” would then mean that the
"accidentally” determines a conjunction between predicates, and thus the
rule would clearly be false, for the first predicates he gave as examples are
predicated accidentally in this way, namely, "biped animal,” or
"rational animal” (for a difference is not predicated of a genus in any
mode of perseity, and yet Aristotle says in the text that these are not
predicated accidentally, and has asserted that "He is an animal and biped,
therefore he is a biped animal” is a good inference). Or it would mean that the
"accidentally” determines a conjunction of the predicates with the
subject, and thus also the rule would be false, for it is valid to say,
"The wall is colored and it is visible,” yet visible colored is not per se
in the wall. Accidentally” taken in the second way is distinguished from what I
call "on its own account,” i.e., not because of something else;
"accidentally” then means "through another.” This is the way it is
taken here, for whatever are of such a nature that they are joined because of
something else, and not on their own account, do not admit of conjoined
inference, because a conjoined inference subjects one to the other, and denotes
the things united on their own account as potency and act. Therefore, the sense
of the division is this: of many predicates, some are accidental, some per se,
i.e., some are united among themselves on their own account, some on account of
another. Those that are per se united infer conjointly; those that are united
on account of another do not infer conjointly in any way. 7 Deinde cum dicit:
quocirca nec citharoedusetc., applicat declaratam veritatem ad partes
quaestionis. Et primo, ad secundam partem, quia scilicet non sequitur: est
bonus et est citharoedus; ergo est bonus citharoedus, dicens: quocirca nec
citharoedus bonus etc.; secundo, ad aliam partem quaestionis, quare sequebatur:
est animal et est bipes; ergo est animal bipes: et ait: sed animal bipes et
cetera. Et
subiungit huius ultimi dicti causam, quia, animal bipes, non sunt praedicata
secundum accidens coniuncta inter se aut in tertio, sed per se. Et per hoc explanavit alterum membrum primae divisionis, quod adhuc positum
non fuerat explicite. Adverte quod Aristoteles, eamdem tenens sententiam de citharoedo
et bono et musico et albo, conclusit quod album et musicum non inferunt
coniunctum praedicatum; ideo nec citharoedus et bonus inferunt citharoedus
bonus simpliciter, idest coniuncte. Est autem ratio dicti, quia licet musica et
albedo dissimiles sint bonitati et arti citharisticae in hoc, quod bonitas nata
est denominare et subiectum tertium, puta hominem et ipsam artem citharisticam
(propter quod falsitas manifeste cernitur, quando dicitur: est bonus et
citharoedus; ergo bonus citharoedus), musica vero et albedo subiectum tertium
natae sunt denominare tantum, et non se invicem (propter quod latentior est
casus cum proceditur: est albus et est musicus; ergo est musicus albus), licet,
inquam, in hoc sint dissimiles, et propter istam dissimilitudinem processus
Aristotelis minus sufficiens videatur; attamen similes sunt in hoc quod, si
servetur identitas omnimoda praedicatorum quam servari oportet, si illamet
divisa debent inferri coniunctim, sicut musica non denominat albedinem, neque
contra, ita nec bonitas, de qua fit sermo, cum dicitur, homo est bonus,
denominat artem citharisticam, neque e converso. Cum enim bonum sit aequivocum,
licet a consilio, alia ratione dicitur de perfectione citharoedi, et alia de
perfectione hominis. Quando namque dicimus, Socrates est bonus, intelligimus
bonitatem moralem, quae est hominis bonitas simpliciter (analogum siquidem
simpliciter positum sumitur pro potiori); cum autem infertur, citharoedus
bonus, non bonitatem moris sed artis praedicas: unde terminorum identitas non
salvatur; sufficienter igitur et subtiliter Aristoteles eamdem de utrisque
protulit sententiam, quia eadem est haec, et ibi ratio et cetera. When he says, This is the reason "good” and "shoemaker” cannot
be combined simply, etc., he applies the truth he has stated to the parts of
the question. He applies it first to the second part, i.e., why this does not
follow: "He is good and he is a shoemaker, therefore he is a good
shoemaker.” Then he applies it to the other part of the question, i.e., why
this follows: "He is an animal and he is biped, therefore he is a biped
animal.” He adds the reason in the case of the latter: "biped” and
"animal” are not predicates accidentally conjoined among themselves, nor
in a third thing, but per se. This also explains the other member of the first
division which has not yet been explicitly posited. Notice that he maintains
the same judgment is to be made about lute player and good, and musical and
white. He has concluded that "white” and "musical” do not infer a
conjoined predicate; hence neither do "lute player” and "good” infer
"good lute player” simply, i.e., conjointly. There is a reason for saying
this. For although there is a difference between musical and white, and
goodness and the art of luteplaying, they are also similar. Let us consider
their difference first. Goodness is of such a nature that it denominates both a
third subject, namely, man, and the art of lute-playing. This is the reason the
falsity is clearly discernible when we say "He is good and a lute player,
therefore he is a good lute player.” Musical and whiteness, on the other band,
are of such a nature that they denominate only a third subject, and not each
other, and hence, the error is less obvious in "He is white and be is
musical, therefore he is musical white.” Now it is this difference that makes
Aristotle’s process of reasoning appear somewhat inconclusive. However, they
are similar. For if identity of predicates is kept in every way that is
required for the same things divided to be inferred conjointly, then, just as
"musical” does not denominate "whiteness,” nor the contrary, so
neither does "goodness,” of which we are speaking when we say "Man is
good,” denominate the art of lute-playing,,nor conversely. For "good” is equivocal—by
choice though—and therefore is said of the perfection of the lute player by
means of one notion and of the perfection of man by means of another. For
example, when we say, "Socrates is good” we understand moral goodness,
which is the goodness of man absolutely (for the analogous term posited simply,
stands for what is mainly so); but when good lute player is inferred, it is not
the goodness of morality that is predicated but the goodness of art; whence
identity of the terms is not saved. Therefore, Aristotle has adequately and
subtly expressed the same judgment about both, i.e., "white” and
"musical,” and "good” and "lute player,” for the reason here is
the same as there. Nec praetereundum est quod, cum tres consequentias adduxit
quaestionem proponendo, scilicet; est animal et bipes; ergo est animal bipes:
et, est homo et albus; ergo est homo albus: et, est citharoedus et bonus; ergo
est homo albus: et, est citharoedus et bonus; ergo est bonus citharoedus; et
duas primas posuerat esse bonas, tertiam vero non; huius diversitatis causam
inquirere volens, cur solvendo quaestionem nullo modo meminerit secundae
consequentiae, sed tantum primae et tertiae. Indiscussum namque reliquit an
illa consequentia sit bona an mala. Et ad hoc videtur mihi dicendum quod ex his
paucis verbis etiam illius consequentiae naturam insinuavit. Profundioris enim
sensus textus capax apparet cum dixit quod, non sunt unum album et musicum
etc., ut scilicet non tantum indicet quod expositum est, sed etiam eius causam,
ex qua natura secundae consequentiae elucescit. Causa namque quare album et
musicum non inferunt coniunctam praedicationem est, quia in praedicatione
coniuncta oportet alteram partem alteri supponi, ut potentiam actui, ad hoc ut
ex eis fiat aliquo modo unum, et altera a reliqua denominetur (hoc enim vis
coniunctae praedicationis requirit, ut supra diximus de partibus definitionis);
album autem et musicum secundum se non faciunt unum per se, ut patet, neque
unum per accidens. Licet enim ipsa ut adunantur in subiecto uno sint unum
subiecto per accidens, tamen ipsamet quae adunantur in uno, tertio subiecto,
non faciunt inter se unum per accidens: tum quia neutrum informat alterum (quod
requiritur ad unitatem per accidens aliquorum inter se, licet non in tertio);
tum quia non considerata subiecti unitate, quae est extra eorum rationes, nulla
remanet inter ea unitatis causa. Dicens ergo quod album et musicum non sunt
unum, scilicet inter se, aliquo modo, causam expressit quare coniunctim non
infertur ex eis praedicatum. Et quia oppositorum eadem est disciplina,
insinuavit per illamet verba bonitatem illius consequentiae. Ex eo enim quod
homo et albus se habent sicut potentia et actus (et ita albedo informet,
denominet atque unum faciat cum homine ratione sui), sequitur quod ex divisis
potest inferri coniuncta praedicatio; ut dicatur: est homo et albus; ergo est
homo albus. Sicut per oppositum dicebatur quod ideo musicum et album non
inferunt coniunctum praedicatum quia neutrum alterum informabat. There is
another point that must be mentioned. Aristotle in proposing the question draws
three consequences: "He is an animal and biped, therefore he is a biped
animal” and "He is a man and white, therefore he is a white man” and
"He is a lute player and good, therefore he is a good lute player.” Then
he states that the first two consequences are good, the third not. His
intention was to inquire into the cause of this diversity, but in solving the
question he mentions only the first and third consequences, leaving the
goodness or badness of the second consequence undiscussed. Why is this? I would
say in answer to this that in these few words he has also implied the nature of
the second consequence, for there is a more profound meaning to the statement
in the text that whiteness and being musical is not one. It is a meaning that
not only indicates what has already been explained but also its cause, and from
this the nature of the second consequence is apparent. For the reason
"white” and "musical” do not infer a conjoined predication is that in
conjoined predication one part must be subjected to the other as potency to act
such that in some way one thing is formed from them and one is denominated from
the other (for the force of the conjoined predication requires this, as we have
said above concerning the parts of the definition). "White” and
"musical,” however, do not in themselves form one thing per se, as is
evident, nor do they form one thing accidentally. For while it is true that as
united in a subject they are one in subject accidentally, nevertheless things
that are united in one third subject do not form one thing accidentally among
themselves: first, because neither informs the other (which is required for
accidental unity of things among themselves, although not in a third thing);
secondly, because, considered apart from the unity of a subject, which is
outside of their notions, there is no cause of unity between them. Therefore,
when Aristotle says that whiteness and being musical are not one, i.e., among
themselves, in some measure he expresses the reason why a predicate is not
conjointly inferred from them. And since the same discipline extends to
opposites, the goodness of the second consequence is implied by these words.
That is, man and white are related as potency and act (and so, on its own
account whiteness informs, denominates, and forms one thing with ‘man’);
therefore from these taken divisively a conjoined predication can be inferred,
i.e., "He is man and white, therefore be is a white man”; just as, in the
opposite case, it was said that "musical” and "white” do not infer a
conjoined predicate because neither informs the other. 9 Nec obstat quod album
faciat unum per accidens cum homine: non enim dictum est quod unitas per
accidens aliquorum impedit ex diversis inferre coniunctum, sed quod unitas per
accidens aliquorum ratione tertii tantum est illa quae impedit. Talia enim quae
non sunt unum per accidens nisi ratione tertii, inter se nullam habent
unitatem; et propterea non potest inferri coniunctum, ut dictum est, quod
unitatem importat. Illa vero quae sunt unum per accidens ratione sui, seu
inter se, ut, homo albus, cum coniuncta accipiuntur, unitate necessaria non
carent, quia inter se unitatem habent. Notanter autem apposui ly tantum:
quoniam si aliqua duo sunt unum per accidens, ratione tertii subiecti scilicet,
sed non tantum ex hoc habent unitatem, sed etiam ratione sui, ex hoc quod
alterum reliquum informat, ex istis divisis non prohibetur inferri coniunctum. Verbi gratia, optime dicitur: est quantum et est coloratum; ergo est
quantum coloratum: quia color informat quantitatem. There is no opposition between the position just stated and the fact
that white forms an accidental unity with man. For we did not say that
accidental unity of certain things impedes inferring a conjunction from divided
things,” but that accidental unity of certain things only by reason of a third
thing is the one that impedes. Things that are one accidentally only by reason
of a third thing have no unity among them selves; and for this reason a
conjunction, which implies unity, cannot be inferred, as we have said. But
things that are one accidentally on their own account, i.e., among themselves,
as for example, "white man,” when taken conjointly, have the necessary
unity because they have unity among themselves. Notice that I have added
"only.” The reason is that if any two C are one accidentally, namely, by
reason of a third subject, and they not only have unity from this but also on
their own account (because one informs the other), then from these taken
divisively a conjoined inference can be made. For example, we can infer,
"It is a quantity and it is colored, therefore it is a colored quantity,”
because color informs quantity. Cajetanus lib. 2 l. 6 n. 10Potes autem credere
quod secunda illa consequentia, quam non explicite confirmavit Aristoteles
respondendo, sit bona et ex eo quod ipse proponendo quaestionem asseruit bonam,
et ex eo quod nulla instantia reperitur. Insinuavit autem et Aristoteles quod
sola talis unitas impedit illationem coniunctam, quando dixit quaecumque
secundum accidens dicuntur vel de eodem vel alterutrum de altero. Cum enim
dixit, secundum accidens de eodem, unitatem eorum ex sola adunatione in tertio
posuit (sola enim haec per accidens praedicantur de eodem, ut dictum est); cum
autem addidit, vel alterutrum de altero, mutuam accidentalitatem ponens, ex
nulla parte inter se unitatem reliquit. Utraque ergo per accidens adducta
praedicata, in tertio scilicet vel alterutrum, quae impediant illationem
coniunctam, nonnisi in tertio unitatem habent. You can hold
as true that this second consequence is good even though Aristotle has not
explicitly confirmed it by returning to it, both from the fact that in
proposing the question he has claimed it as good and also because there is no
instance opposed to it. Moreover, Aristotle has implied that it is only such
unity that impedes the conjoined inference where he says: which are said
accidentally, either of the same subject or of one another. By accidentally of
the same subject, he posits their unity to be only from union in a third thing
(for only these are predicated accidentally of the same subject, as was said).
When he adds, or of one another—positing mutual accidentality—no unity at all
is left between them. Therefore, both kinds of accidental predicates, namely,
in a third thing or in one another, that impede a conjoined inference have
unity only in a third thing. 11 Deinde cum dicit: amplius nec etc., satisfacit
instantiis in probatione adductis, et in illis in quibus explicita
committebatur nugatio, et in illis in quibus implicita; et ait quod non solum
inferre ex divisis coniunctum non licet quando praedicata illa sunt per
accidens, sed nec etiam quaecunque insunt in alio: idest, sed nec hoc licet
quando praedicata includunt se, ita quod unum includatur in significato formali
alterius intrinsece, sive explicite, ut album in albo, sive implicite, ut
animal et bipes in homine. Quare neque album frequenter dictum divisim infert
coniunctum, neque homo divisim ab animali vel bipede enunciatum, animal bipes,
coniunctum cum homine infert; ut dicatur, ergo Socrates est homo bipes, vel
animal homo. Insunt enim in hominis ratione, animal et bipes actu et
intellectu, licet implicite. Stat ergo solutio quaestionis in hoc, quod unitas
plurium per accidens in tertio tantum et nugatio, impediunt ex divisis inferri
coniunctum; et consequenter, ubi neutrum horum invenitur, ex divisis licebit
inferre coniunctum. Et hoc intellige quando divisae sunt simul verae de eodem
et cetera. Then when he says, Furthermore, predicates that are
present in one another cannot be combined simply, etc., he gives the solution
for the instances (both the explicitly nugatory and the implicitly nugatory)
cited in the proof. It is not only not licit, he says, to infer a union from
divided predicates when these are accidental, but it is not licit when the
predicates are present in one another. That is, it is not licit to infer a
conjoined predicate from divided predicates when the predicates include one
another in such a way that one is included in the formal signification of
another intrinsically, or explicitly, as "white” in white,” or implicitly,
as "animal” and "biped” in "man.” Therefore, white” said
repeatedly and divisively does not infer a conjoined predication, nor does
"man” divisively enunciated from "animal” or "biped” infer
"biped” or "animal” conjoined with man, such that we could say,
"Therefore, Socrates is a biped-man” or "animal-man.” For animal and
biped are included in the notion of man in act and in understanding, although
implicitly. The solution of the question, then, is this: the inferring of a
conjunction from divided predicates is impeded when there is unity of the many
accidentally only in a third thing and when there is a nugatory result. Consequently,
where neither of these is found it will be licit to infer a conjunction from
divided predicates. It is to be understood that this applies when the divided
predicates are at once true of the same subject. VII. 1. Postquam expedita est
prima dubitatio, tractat secundam dubitationem. Et circa hoc tria facit: primo,
movet ipsam quaestionem; secundo, solvit eam; ibi: sed quando in adiecto etc.,
tertio, ex hoc excludit quemdam errorem; ibi: quod autem non est et cetera. Est
ergo quaestio: an ex enunciatione habente praedicatum coniunctum, liceat
inferre enunciationes dividentes illud coniunctum; et est quaestio contraria
superiori. Ibi enim quaesitum est an ex divisis inferatur coniunctum; hic autem
quaeritur an ex coniuncto sequantur divisa. Unde movendo quaestionem dicit:
verum autemaliquando est dicere de aliquo et simpliciter, idest divisim, quod
scilicet prius dicebatur coniunctim, ut quemdam hominem album esse hominem, aut
quoddam album hominem album esse, idest ut ex ista, Socrates est homo albus,
sequitur divisim, ergo Socrates est homo, ergo Socrates est albus. Non autem
semper, idest aliquando autem ex coniuncto non inferri potest divisim; non enim
sequitur, Socrates est bonus citharoedus, ergo est bonus. Unde haec est differentia, quod quandoque licet et quandoque non. Et
adverte quod notanter adduxit exemplum de homine albo, inferendo utramque
partem divisim, ut insinuaret quod intentio quaestionis est investigare quando
ex coniuncto potest utraque pars divisim inferri, et non quando altera tantum. Aristotle now takes up the second question in relation to multiple
enunciations. He first presents it, and then solves it where he says, When
something opposed is present in the adjunct, from which a contradiction follows,
it will not be true to predicate them singly, but false, etc. Finally, he
excludes an error where he says, In the case of non-being, however, it is not
true to say that because it is a matter of opinion, it is something, etc. The
second question is this: Is it licit to infer from an enunciation having a
conjoined predication, enunciations dividing that conjunction? This question is
the contrary of the first question. The first asked whether a conjoined
predicate could be inferred from divided predicates; the present one asks
whether divided predicates follow from conjoined predicates. When he presents
the question he says, on the other hand, it is also true to say predicates of
something singly, i.e., what was previously said conjointly may be said divisively;
for example, that some white man is a man, or that some white man is white.
That is, from "Socrates is a white man,” follows divisively,
"Therefore Socrates is a man,” "There fore Socrates is white.”
However, this is not always the case, i.e., some times it is not possible to
infer divisively from conjoined predicates, for this does not follow:
"Socrates is a good lute player, therefore he is good.” Hence, sometimes
it is licit, sometimes not. Note that in inferring each part divisively he takes
as an ex ample "white man.” This is significant, for by it he means to
imply that his intention is to investigate when each part can be inferred
divisively from a conjoined predicate, and not when only one of the two can be
inferred. 2 Deinde cum dicit: sed quando in adiecto etc., solvit quaestionem.
Et duo facit: primo, respondet parti negativae quaestionis, quando scilicet non
licet; secundo, ibi: quare in quantiscumque etc., respondet parti affirmativae,
quando scilicet licet. Circa primum considerandum quod quia dupliciter
contingit fieri praedicatum coniunctum, uno modo ex oppositis, alio modo ex non
oppositis, ideo duo facit: primo, ostendit quod numquam ex praedicato coniuncto
ex oppositis possunt inferri eius partes divisim; secundo, quod nec hoc licet universaliter
in praedicato coniuncto ex non oppositis, ibi: vel etiam quando et cetera. Ait ergo
quod quando in termino adiecto inest aliquid de numero oppositorum, ad quae
sequitur contradictio inter ipsos terminos, non verum est, scilicet inferre
divisim, sed falsum. Verbi gratia cum dicitur, Caesar est homo mortuus, non
sequitur, ergo est homo: quia ly mortuus, adiacens homini, oppositionem habet
ad hominem, quam sequitur contradictio inter hominem et mortuum: si enim est
homo, non est mortuus, quia non est corpus inanimatum; et si est mortuus, non
est homo, quia mortuum est corpus inanimatum. Quando autem non inest, scilicet talis oppositio, verum est, scilicet
inferre divisim. Ratio
autem quare, quando est oppositio in adiecto, non sequitur illatio divisa est,
quia alter terminus ex adiecti oppositione corrumpitur in ipsa enunciatione
coniuncta. Corruptum autem seipsum absque corruptione non infert,
quod illatio divisa sonaret. When he says, When something opposed is present in
the adjunct, etc., he solves the question, first by responding to the negative
part of the question, i.e., when it is not licit; secondly, to the affirmative
part, i.e., when it is licit, where he says, Therefore, in whatever
predications no contrariety is present when definitions are put in place of the
names, and wherein predicates are predicated per se and not accidentally, etc.
It should be noted, in relation to the negative part of the question, that a
conjoined predicate may be formed in two ways: from opposites and from non-opposites.
Therefore, he shows first that the parts in a conjoined predicate of opposites
can never be inferred divisively. Secondly, he shows that this is not licit
universally in a conjoined predicate of non-opposites, where he says, Or,
rather, when something opposed is present in it, it is never true; but when
something opposed is not present, it is not always true. Aristotle says, then,
that when something that is an opposite is contained in the adjacent term,
which results in a contradiction between the terms themselves, it is not true,
namely, to infer divisively, but false. For example, when we say, "Caesar
is a dead man,” it does not follow, "Therefore he is a man,” because the
contradiction between 11 man” and "dead” which results from adding the
"dead” to "man” is opposed to man, for if he is a man he is not dead,
because he is not an inanimate body; and if he is dead he is not a man, because
as dead he is an inanimate body. When something opposed is not present, i.e., there
is no such opposition, it is true, i.e., it is true to infer divisively. The
reason a divided inference does not follow when there is opposition in the
added term is that in a conjoined enunciation the other term is destroyed by
the opposition of the added term. But that which has been destroyed is not
inferred apart from the destruction, which is what the divided inference would
signify. Cajetanus
lib. 2 l. 7 n. 3Dubitatur hic primo circa id quod supponitur, quomodo possit
vere dici, Caesar est homo mortuus, cum enunciatio non possit esse vera, in qua
duo contradictoria simul de aliquo praedicantur. Hoc enim est primum
principium. Homo autem et mortuus, ut in littera dicitur, contradictoriam
oppositionem includunt, quia in homine includitur vita, in mortuo non vita.
Dubitatur secundo circa ipsam consequentiam, quam reprobat Aristoteles: videtur
enim optima. Cum enim ex enunciatione praedicante duo contradictoria possit
utrumque inferri (quia aequivalet copulativae), aut neutrum (quia destruit
seipsam), et enunciatio supradicta terminos oppositos contradictorie praedicet,
videtur sequi utraque pars, quia falsum est neutram sequi. Two questions arise at this point. The first concerns something assumed
here: how can it ever be true to make such a statement as "Caesar is a
dead man,” since an enunciation cannot be true in which two contradictories are
predicated at the same time of something (for this is a first principle). But
"man” and "dead,” as is said in the text, include contradictory
opposition, for in man is included life, and in dead, non-life. The second
question concerns the consequent that Aristotle rejects, which appears to be
good. The enunciation given as an example predicates terms that are opposed
contradictorily. But from an enunciation predicating two contradictory terms,
either both can be inferred (because it is equivalent to a copulative
enunciation), or neither (because it destroys itself); therefore both parts
seem to follow, since it is false that neither follows. Cajetanus lib. 2 l. 7 n. 4Ad hoc simul dicitur quod aliud est loqui de
duobus terminis secundum se, et aliud de eis ut unum stat sub determinatione
alterius. Primo namque modo, homo et mortuus, contradictionem inter se habent,
et impossibile est quod simul in eodem inveniantur. Secundo autem modo, homo et
mortuus, non opponuntur, quia homo transmutatus iam per determinationem
corruptivam importatam in ly mortuus, non stat pro suo significato secundum se,
sed secundum exigentiam termini additi, a quo suum significatum distractum est.
Ad utrunque autem insinuandum Aristoteles duo dixit, et quod habent
oppositionem quam sequitur contradictio, attendens significata eorum secundum
se, et quod etiam ex eis formatur una vera enunciatio cum dicitur, Socrates est
homo mortuus, attendens coniunctionem eorum alterius corruptivam. Unde patet
quid dicendum sit ad dubitationes. Ad utramque siquidem dicitur, quod non
enunciantur duo contradictoria simul de eodem, sed terminus ut stat sub
distractione, seu transmutatione alterius, cui secundum se esset
contradictorius. These two questions can be answered simultaneously. It
is one thing to speak of two terms in themselves, and another to speak of them
as one stands under the determination of another. Taken in the first way,
"man” and "dead” have a contradiction between them and it is
impossible that they be found in the same thing at the same time. In the second
way, however, "man” and "dead” are not opposed, since "man,”
changed by the destructive element introduced by "dead,” no longer stands
for what it signifies as such, but as determined by the term added, by which
what is signified is removed. Aristotle, in order to imply both, says two
things: that they have the opposition upon which contradiction follows if you
regard what they signify in themselves; and, that one true enunciation is
formed from them as in "Socrates is a dead man,” if you regard their
conjunction as destructive of one of them. Accordingly, the answer to the two
questions is evident. In a case such as this two contradictories are not
enunciated of the same thing at the same time, but one term as it stands under
dissolution or transmutation from the other, to which by itself it would be
contradictory. Cajetanus lib. 2 l. 7 n. 5Dubitatur quoque circa id quod ait:
inest aliquid oppositorum quae consequitur contradictio; superflue enim videtur
addi illa particula, quae consequitur contradictio. Omnia enim opposita consequitur contradictio, ut patet discurrendo in
singulis; pater enim est non filius, et album non nigrum, et videns non caecum
et cetera. Et
ad hoc dicendum est quod opposita possunt dupliciter accipi: uno modo
formaliter, idest secundum sua significata; alio modo denominative, seu
subiective. Verbi gratia, pater et filius possunt accipi pro paternitate et
filiatione, et possunt accipi pro eo qui denominatur pater vel filius. Rursus
cum omnis distinctio fiat oppositione aliqua, ut dicitur in X metaphysicae,
supponatur omnino distincta esse opposita. Dicendum ergo est quod, licet ad
omnia opposita seu distincta contradictio sequatur inter se formaliter sumpta,
non tamen ad omnia opposita sequitur contradictio inter ipsa denominative
sumpta. Quamvis enim pater et filius mutuam sui negationem inferant inter se
formaliter, quia paternitas est non filiatio, et filiatio est non paternitas;
in relatione tamen ad denominatum, contradictionem non necessario inferunt. Non
enim sequitur, Socrates est pater; ergo non est filius; nec e converso. Ut
persuaderet igitur Aristoteles quod non quaecunque opposita colligata impediunt
divisam illationem (quia non illa quae habent contradictionem annexam
formaliter tantum, sed illa quae habent contradictionem et formaliter et
secundum rem denominatam), addidit: quae consequitur contradictio, in tertio
scilicet denominato. Et usus est satis congrue vocabulo, scilicet,
consequitur: contradictio enim ista in tertio est quodammodo extra ipsa
opposita. There is also a question about something else that Aristotle says,
namely, something opposed is present... from which a contradiction follows. The
phrase from which a contradiction follows seems to be superfluous, for
contradiction follows upon all opposites, as is evident in discoursing about
singulars; for a father is not a son, and white is not black, and one seeing is
not blind, etc. Opposites, however, can be taken in two ways: formally, i.e.,
according to what they signify, and denominatively, or subjectively. For
example, father and son can be taken for paternity and filiation, or they can
be taken for the one who is denominated a father or a son. But, again, since
every distinction is made by some opposition, as is said in X Metaphysicae [3:
1054a 20], it could be supposed that opposites are wholly distinct. It must be
pointed out, therefore, that although contradiction follows between all
opposites or distinct things formally taken, nevertheless, contradiction does
not follow upon all opposites denominatively taken. Father and son formally
taken infer a mutual negation of one another, for paternity is not filiation
and filiation is not paternity, but in respect to what is denominated they do
not necessarily infer a contradiction. It does not follow, for example, that
"Socrates is a father; therefore he is not a son,” nor conversely.
Aristotle, therefore, in order to establish that not all combined opposites
prevent a divided inference (since those having a contradiction applying only
formally do not prevent a divided inference, but those having a contradiction
both formally and according to the thing denominated do prevent a divided
inference) adds, from which a contradiction follows, namely, in the third thing
denominated. And appropriately enough he uses the word follows, for the
contradiction in " the third thing denominated is in a certain way outside
of the opposites themselves. Cajetanus lib. 2 l. 7 n. 6Deinde cum dicit: vel
etiam quando est etc., declarat quod ex non oppositis in tertio coniunctis
secundum unum praedicatum, non universaliter possunt inferri partes divisim. Et
primo, hoc proponit quasi emendans quod immediate dixerat, subiungens: vel
etiam quando est, scilicet oppositio inter terminos coniunctos, falsum est
semper, scilicet inferre divisim; quasi diceret: dixi quod quando inest
oppositio, non verum sed falsum est inferre divisim; quando autem non inest
talis oppositio, verum est inferre divisim. Vel etiam ut melius dicatur, quod
quando est oppositio, falsum est semper, quando autem non inest talis
oppositio, non semper verum est. Et sic modificavit
supradicta addendo ly semper, et, non semper. Et subdens exemplum quod non
semper ex non oppositis sequatur divisio, ait: ut, Homerus est aliquid ut
poeta; ergo etiam est? Non. Ex hoc coniuncto, est poeta, de Homero enunciato,
altera pars, ergo Homerus est, non sequitur; et tamen clarum est quod istae
duae partes colligatae, est et poeta, non habent oppositionem, ad quam sequitur
contradictio. Igitur non semper ex non oppositis coniunctis illatio divisa
tenet et cetera. When he says, Or, rather, when something opposed is
present in it, it is never true, etc., he explains that the parts cannot
universally be inferred divisively in the case of a conjoined predicate in
which there is a non-opposite as the third thing denominated. He proposes
this—Or, rather, when something opposed is contained in it, i.e., opposition
between the terms conjoined—as if amending what he has just said, namely, it is
always false, i.e., to infer divisively. What he is saying, then, is this: I
have said that when there is inherent opposition it is not true but false to
infer divisively; but when there is not such opposition it is true to infer divisively;
or, even better, when there is opposition it is always false but when there is
not such opposition it is not always true. That is, he modifies what he first
said by the addition of "always” and "not always.” Then he adds an
example to show that division does not always follow from non-opposites: For
example, Homer is something, say, a poet. Is it therefore true to say also that
Homer "is,” or not? From the conjoined predicate, is a poet, enunciated of
Homer, one part, Therefore Homer is, does not follow; yet it is evident that
these two conjoined parts, "is” and "poet,” do not have the
opposition upon which contradiction follows. Therefore, in the case of
conjoined non-opposites a divided inference does not always hold. Cajetanus
lib. 2 l. 7 n. 7Deinde cum dicit: secundum accidens etc., probat hoc, quod modo
dictum est, ex eo quod altera pars istius compositi, scilicet, est, in
antecedente coniuncto praedicatur de Homero secundum accidens, idest ratione
alterius, quoniam, scilicet poeta, praedicatur de Homero, et non praedicatur
secundum se ly est de Homero; quod tamen infertur, cum concluditur: ergo
Homerus est. Considerandum
est hic quod ad solvendam illam conclusionem negativam, scilicet,- non semper
ex non oppositis coniunctis infertur divisim,- sufficit unam instantiam suae
oppositae universali affirmativae afferre. Et hoc fecit Aristoteles adducendo
illud genus enunciationum, in quo altera pars coniuncti est aliquid pertinens
ad actum animae. Loquimur enim modo de Homero vivente in poematibus suis in
mentibus hominum. In his siquidem enunciationibus partes coniunctae non sunt
oppositae in tertio, et tamen non licet inferre utramque partem divisim.
Committitur enim fallacia secundum quid ad simpliciter. Non enim valet, Caesar est laudatus, ergo est: et simile est de esse in
effectu dependente in conservari. Quomodo autem intelligenda sit ratio ad
hoc adducta ab Aristotele in sequenti particula dicetur. When he says, The "is” here is predicated accidentally of Homer, he
proves what he has said. One part of this composite, namely, "is,” is
predicated of Homer in the antecedent conjunction accidentally, i.e., by reason
of another, namely, with regard to the "poet” which is predicated of
Homer; it is not predicated as such of Homer. Nevertheless, this is what is
inferred when one concludes "Therefore Homer is.” To validate his negative
conclusion, namely, that it is not always true to infer divisively from
conjoined non-opposites, it was sufficient to give one instance of the opposite
of the universal affirmative. To do this Aristotle introduces that genus of
enunciation in which one part of the conjunction is something pertaining to an
act of the mind (for we are speaking only of Homer living in his poems in the
minds of men). In such enunciations the parts conjoined are not opposed in the
third thing denominated; nevertheless it is not licit to infer each part
divisively, for the fallacy of going from the relative to the absolute will be
committed. For example, it is not valid to say, "Caesar is praiseworthy,
therefore he is,” which is a parallel case, i.e., of an effect whose existence
requires maintenance. Aristotle will explain in the following sections of the
text how the reasoning in the above text is to be understood. Cajetanus lib. 2
l. 7 n. 8Deinde cum dicit: quare in quantiscunque etc., respondet parti
affirmativae quaestionis, quando scilicet ex coniunctis licet inferre divisim.
Et ponit duas conditiones oppositas supradictis debere convenire in unum, ad
hoc ut possit fieri talis consequentia; scilicet, quod nulla inter partes
coniuncti oppositio sit, et quod secundum se praedicentur. Unde dicit
inferendo ex dictis: quare in quantiscunque praedicamentis, idest praedicatis
ordine quodam adunatis, neque contrarietas aliqua, in cuius ratione ponitur
contradictio in tertio (contraria enim sunt quae mutuo se ab eodem expellunt),
aut universaliter nulla oppositio inest, ex qua scilicet sequatur contradictio
in tertio, si definitiones pro nominibus sumantur. Dixit hoc, quia licet in
quibusdam non appareat oppositio, solis nominibus positis, sicut, homo mortuus,
et in quibusdam appareat, ut, vivum mortuum; hoc tamen non obstante, si,
positis nominum definitionibus loco nominum, oppositio appareat, inter opposita
collocamus. Sicut, verbi gratia, homo mortuus, licet oppositionem non
praeseferat, tamen si loco hominis et mortui eorum definitionibus utamur,
videbitur contradictio. Dicemus enim corpus animatum rationale, corpus
inanimatum irrationale. In quantiscunque, inquam, coniunctis nulla est
oppositio, et secundum se, et non secundum accidens praedicantur, in his verum
erit dicere et simpliciter, idest divisim quod fuerat coniunctim enunciatum. When he says, Therefore, in whatever predications no contrariety is
present when definitions are put in place of the names, etc., he replies to the
affirmative part of the question, i.e., when it is licit to infer divisively
from conjoined predicates. He maintains that two conditions—opposed to what has
been said earlier in this portion of the text—must combine in one enunciation
in order that such a consequence be effected: there must be no opposition
between the parts conjoined, and they must be predicated per se. He says, then,
inferring from what has been said: Therefore, in whatever predicaments, i.e.,
predicates joined in a certain order, no contrariety, in virtue of which
contradiction is posited in the third thing denominated (for contraries
mutually remove each other from the same thing), is present, or universally, no
opposition is present, i.e., upon which a contradiction follows in the third
thing denominated, when definitions are taken in place of the names.... He says
this because it may be the case that the opposition is not apparent from the
names alone, as in "dead man,” and again it may be, as in "living
dead,” but whether apparent or not it will be evident that we are putting
together opposites if we posit the definitions of the names in place of the
names. For example, in the case of "dead man,” if we replace "man”
and "dead,” with their definitions, the contradiction will be evident, for
what we are saying is "rational animate body, irrational inanimate body.”
In whatever conjoined predicates, then, there is no opposition, and wherein
predicates are predicated per se and not accidentally, in these it will also be
true to predicate them singly, i.e., say divisively what had been enunciated
conjointly. Cajetanus lib. 2 l. 7 n. 9Ad evidentiam secundae conditionis hic
positae, nota quod ly secundum se potest dupliciter accipi: uno modo positive,
et sic dicit perseitatem primi, secundi, universaliter, quarti modi; alio modo
negative, et sic idem sonat quod non per aliud. Rursus considerandum est quod
cum Aristoteles dixit de praedicato coniuncto quod, secundum se praedicetur, ly
secundum se potest ad tria referri, scilicet, ad partes coniuncti inter se, ad
totum coniunctum respectu subiecti, et ad partes coniuncti respectu subiecti.
Si ergo accipiatur ly secundum se positive, licet non falsus, extraneus tamen a
mente Aristotelis reperitur sensus ad quodcunque illorum trium referatur. Licet enim valeat, est homo risibilis, ergo est homo et est risibilis, et,
est animal rationale, ergo est animal et est rationale; tamen his oppositae
inferunt similes consequentias. Dicimus enim, est albus musicus, ergo est
musicus et est albus: ubi nulla est perseitas, sed est coniunctio per accidens,
tam inter partes inter se, quam inter totum et subiectum, quam etiam inter
partes et subiectum. Liquet igitur quod non accipit Aristoteles ly secundum se
positive, ex eo quod vana fuisset talis additio, quae ab oppositis non facit in
hoc differentiam. Ad quid enim addidit, secundum se, et non, secundum accidens,
si tam illae quae sunt secundum se, modo exposito, quam illae quae sunt
secundum accidens ex coniuncto, inferunt divisum? Si vero accipiatur
secundum se, negative, idest, non per aliud, et referatur ad partes coniuncti
inter se, falsa invenitur regula. Nam non licet dicere, est bonus citharoedus;
ergo est bonus et citharoedus; et tamen ars citharizandi et bonitas eius sine medio
coniunguntur. Et similiter contingit, si referatur ad totum coniunctum respectu
subiecti, ut in eodem exemplo apparet. Totum enim hoc, citharoedus bonus, non
propter aliud convenit homini; et tamen non infert, ut dictum est, divisionem.
Superest ergo ut ad partem coniuncti respectu subiecti referatur, et sit
sensus: quando aliqua coniunctim praedicata, secundum se, idest, non per aliud,
praedicantur, idest, quod utraque pars praedicatur de subiecto non propter
alteram, sed propter seipsam et subiectum, tunc ex coniuncto infertur divisa
praedicatio. In order to make this second condition clear, it
should be noted that "per se” can be taken in two ways: positively, and
thus it refers to "perseity” of the first, of the second, and of the
fourth mode universally; or negatively, and thus it means the same as not
through something else. It should also be noted that when Aristotle says of a
conjoined predicate that it is predicated "per se,” the "per se” can
be referred to three things: to the parts of the conjunction among themselves,
to the whole conjunction with respect to the subject, and to the parts of the
conjoined predicate with respect to the subject. Now if "per se” is taken
positively, although it will not be false, nevertheless in reference to any of
these three the meaning will be found to be foreign to the mind of Aristotle.
For, although these are valid: "He is a risible man, therefore he is man
and he is risible” and "He is a rational animal, therefore he is animal
and he is rational,” nevertheless the opposite kind of predication infers
consequences in a similar way. For example, there is no 11 perseity” in
"He is a white musician, therefore he is white and he is a musician”;
rather, there is an accidental conjunction, not only between the parts among
themselves and between the whole and the subject, but even between the parts
and the subject. It is evident, therefore, that Aristotle is not taking
"per se” positively, for an addition that does not differentiate this kind
of predication from the opposed kind of predication would be useless. Why add
"per se and not accidentally,” if both those that are per se in the way
explained and those that are conjoined accidentally infer divisively? If
"per se” is taken negatively, i.e., as not through another, and is
referred to the parts of the conjoined predicate among themselves, the rule is
found to be false. It is not licit, for example, to say, "He is a good
lute player, therefore he is good and a lute player”; yet the art of
lute-playing and its goodness are conjoined without anything as a medium. And
the case is the same if it is referred to the whole conjoined predicate with
respect to the subject, as is clear in the same example, for the whole,
"good lute player,” does not belong to man on account of another, and yet
it does not infer the division, as has already been said. Therefore, "per
se” is referred to the parts of the conjoined predicate with respect to the
subject and the meaning is: when the predicates are conjointly predicated per
se, i.e., not through another, i.e., each part is predicated of the subject,
not on account of another but on account of itself and the subject, then a
divided predication is inferred from the conjoined predication. 10 Et hoc modo exponunt Averroes et Boethius; et vera invenitur regula, ut
inductive facile manifestari potest, et ratio ipsa suadet. Si enim partes
alicuius coniuncti praedicati ita inhaerent subiecto quod neutra propter
alteram insit, earum separatio nihil habet quod veritatem impediat divisarum.
Est et verbis Aristotelis consonus sensus iste. Quoniam et per hoc distinguit
inter enunciationes ex quibus coniunctum infert divisam praedicationem, et eas
quibus haec non inest consequentia. Istae siquidem ultra habentes oppositiones
in adiecto, sunt habentes praedicatum coniunctum, cuius una partium alterius
est ita determinatio, quod nonnisi per illam subiectum respicit, sicut apparet
in exemplo ab Aristotele adducto, Homerus est poeta. Est siquidem ibi non
respicit Homerum ratione ipsius Homeri, sed praecise ratione poesis relictae;
et ideo non licet inferre, ergo Homerus est. Et simile est in negativis. Si
quis enim dicat, Socrates non est paries, non licet inferre, ergo Socrates non
est, eadem ratione, quia esse non est negatum de Socrate, sed de pariete in
Socrate. This is the way in which Averroes and Boethius explain
this and, explained in this way, a true rule is found, as can easily be
manifested inductively; moreover, the reasoning is compelling. For, if the
parts of some conjoined predicate so inhere in the subject that neither is in
it on account of another, their separation produces nothing that could impede
the truth of the divided predicates. And this meaning is consonant with the
words of Aristotle, for by this he also distinguishes between enunciations in
which the conjoined predicate infers a divided predicate, and those in which
this consequence is not inherent. For besides the predicates having opposition
in the additional determining element, there are those with a conjoined
predicate wherein one part is a determination of the other in such a way that
only through it does it regard the subject, as is evident in Aristotle’s
example, "Homer is a poet.” The "is” does not regard Homer by reason
of Homer himself, but precisely by reason of the poetry he left. Hence it is
not licit to infer, "Therefore Homer is.” The same is true with respect to
negative enunciations of this type, for it is not licit to infer from
"Socrates is not a wall,” "Therefore Socrates is not.” And the reason
is the same: "to be” is not denied of Socrates, but of "wallness” in
Socrates. 11 Et per hoc patet qualiter sit intelligenda ratio in textu
superiore adducta. Accipitur enim ibi, secundum se negative, modo hic exposito,
et secundum accidens, idest propter aliud. In eadem ergo significatione est
usus ly secundum accidens, solvendo hanc et praecedentem quaestionem: utrobique
enim intellexit secundum accidens, idest, propter aliud, coniuncta, sed ad
diversa retulit. Ibi namque ly secundum accidens determinabat coniunctionem
duorum praedicatorum inter se; hic vero determinat partem coniuncti praedicati
in ordine ad subiectum. Unde ibi, album et musicum, inter ea quae secundum
accidens sunt, numerabantur; hic autem non. Accordingly, it is evident how the
reasoning in the text above is to be understood. "Per se” is taken
negatively in the way explained here, and "accidentally” as "on
account of another.” The "accidentally” is used with the same signification
in solving this and the preceding question. In both he understands
"accidentally” to mean conjoined on account of another, but it is referred
to diverse things. In the preceding question "accidentally” determines the
way in which two predicates are conjoined among themselves; in the latter
question it determines the way in which the part of the conjoined predicate is
ordered to the subject. Hence, in the former, "white” and "musician”
are numbered among the things that are accidental, but in the latter they are
not. 12 Sed occurrit circa hanc expositionem dubitatio non parva. Si enim ideo
non licet ex coniuncto inferre divisim, quia altera pars coniuncti non respicit
subiectum propter se, sed propter alteram partem (ut dixit Aristoteles de ista
enunciatione, Homerus est poeta), sequetur quod numquam a tertio adiacente ad
secundum erit bona consequentia: quia in omni enunciatione de tertio adiacente,
est respicit subiectum propter praedicatum et non propter se et cetera. This
exposition seems a bit dubious, however. For if it is not licit to infer
divisively from a conjoined predicate because one part of the conjoined
predicate does not regard the subject on account of itself but on account of
another part (as Aristotle says of the enunciation, "Homer is a poet”), it
will follow that there will never be a good consequence from the third
determinant to the second, since in every enunciation with a third determinant,
"is” regards the subject on account of the predicate and not on account of
itself. 13 Ad huius difficultatis evidentiam, nota primo hanc distinctionem.
Aliud est tractare regulam, quando ex tertio adiacente infertur secundum et
quando non, et aliud quando ex coniuncto fit illatio divisa et quando non. Illa
siquidem est extra propositum, istam autem venamur. Illa compatitur varietatem
terminorum, ista non. Si namque unus terminorum, qui est altera pars coniuncti,
secundum significationem seu suppositionem varietur in separatione, non
infertur ex coniuncto praedicato illudmet divisim, sed aliud. Nota secundo hanc
propositionem: cum ex tertio adiacente infertur secundum, non servatur
identitas terminorum. Liquet ista quoad illum terminum, est. Dictum siquidem
fuit supra a sancto Thoma, quod aliud importat est secundum adiacens, et aliud
est tertium adiacens. Illud namque importat actum essendi simpliciter, hoc
autem habitudinem inhaerentiae vel identitatis praedicati ad subiectum. Fit
ergo varietas unius termini cum ex tertio adiacente infertur secundum, et
consequenter non fit illatio divisi ex coniuncto. Unde praelucet responsio ad
obiectionem, quod, licet ex tertio adiacente quandoque possit inferri secundum,
numquam tamen ex tertio adiacente licet inferri secundum tamquam ex coniuncto
divisum, quia inferri non potest divisim, cuius altera pars ipsa divisione
perit. Negetur ergo consequentia obiectionis et ad probationem dicatur quod,
optime concludit quod talis illatio est illicita infra limites illationum, quae
ex coniuncto divisionem inducunt, de quibus hic Aristoteles loquitur. To make
this difficulty clear, we must first note a distinction. It is one thing to
treat of the rule when inferring a second determinant from a third determinant,
and when not; it is quite another thing when a divided inference is made from a
conjoined predicate, and when not. The former is an additional point; the
latter is the question we have been inquiring about. The former is compatible
with variety of the terms, the latter not. For if one of the terms which is one
part of a conjoined predicate will be varied according to signification, or
supposition when taken separately, it is not inferred divisively from the
conjoined predicate, but the other is. Secondly, note this proposition: when a
second determinant is inferred from a third, identity of the terms is not kept.
This is evident with respect to the term "is.” Indeed, St. Thomas said
above that "is” as the second determinant implies one thing and "is”
as the third determinant another. The former implies the act of being simply,
the latter implies the relationship of inherence, or identity of the predicate
with the subject. Therefore, when the second determinant is inferred from the
third, one term is varied and consequently an inference is not made of the
divided from the conjoined. Accordingly, the response to the objection is
clear, for although the second determinant can sometimes be inferred from the
third, it is never licit for the second to be inferred from the third as
divided from conjoined, because you cannot infer divisively when one part is
destroyed by that very division. Therefore, let the consequence of the
objection be denied and for proof let it be said that the conclusion that such
an inference is illicit under the limits of inferences which induce division
from a conjoined predicate-is good, for this is what Aristotle is speaking of
here. 14 Sed contra hoc instatur. Quia etiam tanquam ex coniuncto divisa fit
illatio, Socrates est albus, ergo est, per locum a parte in modo ad suum totum,
ubi non fit varietas terminorum. Et ad hoc dicitur quod licet homo albus sit
pars in modo hominis (quia nihil minuit de hominis ratione albedo, sed ponit
hominem simpliciter), tamen est album non est pars in modo ipsius est, eo quod
pars in modo est universale cum conditione non minuente, ponente illud
simpliciter. Clarum est autem quod album minuit rationem ipsius est,
et non ponit ipsum simpliciter: contrahit enim ad esse secundum quid. Unde apud philosophos, cum fit aliquid album, non dicitur generari, sed
generari secundum quid. But the objection is raised against this that in the
case of "Socrates is white, therefore be is,” a divided inference can be
made as from a conjoined predicate, in virtue of the argument that we can go
from what is in the mode of part to its whole as long as the terms remain the
same. The answer to this is as follows. It is true that white man is a part in
the mode of man (because white diminishes nothing of the notion of man but
posits man simply); is white, however, is not a part in the mode of is, because
a part in the mode of its whole is a universal, the condition not diminishing
the positing of it simply. But it is evident that white diminishes the notion
of is, and does not posit it simply, for it contracts it to relative being.
Whence when something becomes white, philosophers do not say that it is
generated, but generated relatively. 15 Sed instatur adhuc quia secundum hoc,
dicendo, est animal, ergo est, fit illatio divisa per eumdem locum. Animal enim
non minuit rationem ipsius est. Ad hoc est dicendum quod ly est, si dicat
veritatem propositionis, manifeste peccatur a secundum quid ad simpliciter. Si
autem dicat actum essendi, illatio est bona, sed non est de tertio, sed de
secundo adiacente. In accordance with this, the objection is raised that in
saying "It is an animal, therefore it is,” a divided inference is made in
virtue of the same argument; for animal does not diminish the notion of is
itself. The answer to this is that if the is asserts the truth of a
proposition, the fallacy is committed of going from the relative to the
absolute; if the is asserts the act of being, the inference is good, but it is
of the second determinant, not of the third. 16 Potest ulterius dubitari circa
principale: quia sequitur, est quantum coloratum, ergo est quantum, et, est
coloratum; et tamen coloratum respicit subiectum mediante quantitate: ergo non
videtur recta expositio supra adducta. Ad hoc et similia dicendum est quod
coloratum non ita inest subiecto per quantitatem quod sit eius determinatio et
ratione talis determinationis subiectum denominet, sicut bonitas artem
citharisticam determinat; cum dicitur, est citharoedus bonus; sed potius
subiectum ipsum primo coloratum denominatur, quantum vero secundario coloratum
dicitur, licet color media quantitate suscipiatur. Unde notanter supra diximus,
quod tunc altera pars coniuncti praedicatur per accidens, quando praecise denominat
subiectum, quia denominat alteram partem. Quod nec in similibus instantiis
invenitur. There is another doubt, this time about the principle in the
exposition; for this follows, "It is a colored quantity, therefore it is a
quantity and it is colored”; but "colored” regards the subject through the
medium of quantity; therefore the exposition given above does not seem to be
correct. The answer to this and to similar objections is that "colored” is
not so present in a subject by means of quantity that it is its determination,
and by reason of such a determination denominates the subject; as goodness,”
for instance, determines the art of lute-playing when we say "He is a good
lute player.” Rather, the subject itself is first denominated "colored”
and quantity is called "colored” secondarily, although color is received
through the medium of quantity. Hence, we made a point of saying earlier that
one part of a conjoined predicate is predicated accidentally when it
denominates the subject precisely because it denominates the other part.93 This
is not the case here nor in similar instances. 17 Deinde cum dicit: quod autem non est etc., excludit quorumdam errorem
qui, quod non est, esse tali syllogismo concludere satagebant: quod est,
opinabile est. Quod non est, est opinabile. Ergo quod non est, est. Hunc
siquidem processum elidit Aristoteles destruendo primam propositionem, quae
partem coniuncti in subiecto divisim praedicat, ac si diceret: est opinabile,
ergo est. Unde assumendo subiectum conclusionis illorum ait: quod autem non
est; et addit medium eorum, quoniam opinabile est; et subdit maiorem
extremitatem, non est verum dicere, esse aliquid. Et causam assignat, quia
talis opinatio non propterea est, quia illud sit, sed potius quia non est. When he says, In the case of non-being, however, it is not true to say
that it is something, etc., he excludes the error of those who were satisfied
to conclude that what is not, is. This is the syllogism they use: "That
which is, is ‘opinionable’; that which is not, is ‘opinionable’; therefore what
is not, is.” Aristotle destroys this process of reasoning by destroying the
first proposition, which predicates divisively a part of what is conjoined in
the subject, as if it said "It is ‘opinionable,’ therefore it is.” Hence,
assuming the subject of their conclusion, he says, In the case of that which is
not, however; and he adds their middle term, because it is a matter of opinion;
then he adds the major extreme, it is not true to say that it is something. He
then assigns the cause: it is not because it is but rather because it is not,
that there is such opinion. VIII. 1 Postquam determinatum est de
enunciationibus, quarum partibus aliud additur tam remanente quam variata
unitate, hic intendit declarare quid accidat enunciationi, ex eo quod aliquid
additur, non suis partibus, sed compositioni eius. Et circa hoc duo facit:
primo, determinat de oppositione earum; secundo, de consequentiis; ibi:
consequentiae vero et cetera. Circa primum duo facit: primo, proponit quod
intendit; secundo, exequitur; ibi: nam si eorum et cetera. Proponit ergo quod iam perspiciendum est, quomodo se habeant affirmationes
et negationes enunciationum de possibili et non possibili et cetera. Et causam
subdit: habent enim multas dubitationes speciales. Sed antequam ulterius
procedatur, quoniam de enunciationibus, quae modales vocantur, sermo inchoatur,
praelibandum est esse quasdam modales enunciationes, et qui et quot sunt modi
reddentes propositiones modales; et quid earum sit subiectum et quid
praedicatum; et quid sit ipsa enunciatio modalis; quisque sit ordo earum ad
praecedentes; et quae necessitas sit specialem faciendi tractatum de his. Now that he has treated enunciations in which something added to the
parts leaves the unity intact on the one hand, and varies it on the other,
Aristotle begins to explain what happens to the enunciation when something is
added, not to its parts, but to its composition. First, he explains their
opposition; secondly, he treats of the consequences of their opposition where
he says, Logical sequences result from modals ordered thus, etc. With respect
to the first point, he proposes the question he intends to consider and then
begins his consideration where he says, Let us grant that of mutually related
enunciations, contradictories are those opposed to each other, etc. He proposes
that we must now investigate the way in which affirmations and negations of the
possible and not possible are related. He gives the reason when he adds, for
the question has many special difficulties. However, before we proceed with the
consideration of enunciations that are called modal, we must first see that
there are such things as modal enunciations, and which and how many modes
render propositions modal; we must also know what their subject is and their
predicate, what the modal enunciation itself is, what the order is between
modal enunciations and the enunciations already treated, and finally, why a
special treatment of them is necessary. 2 Quia ergo possumus dupliciter de
rebus loqui; uno modo, componendo rem unam cum alia, alio modo, compositionem
factam declarando qualis sit, insurgunt duo enunciationum genera; quaedam
scilicet enunciantes aliquid inesse vel non inesse alteri, et hae vocantur de
inesse, de quibus superius habitus est sermo; quaedam vero enunciantes modum
compositionis praedicati cum subiecto, et hae vocantur modales, a principaliori
parte sua, modo scilicet. Cum enim dicitur, Socratem currere est possibile, non
enunciatur cursus de Socrate, sed qualis sit compositio cursus cum Socrate,
scilicet possibilis. Signanter autem dixi modum
compositionis, quoniam modus in enunciatione positus duplex est. Quidam enim
determinat verbum, vel ratione significati ipsius verbi ut Socrates currit
velociter, vel ratione temporis consignificati, ut Socrates currit hodie;
quidam autem determinat compositionem ipsam praedicati cum subiecto; sicut cum
dicitur, Socratem currere est possibile. In illis namque determinatur qualis
cursus insit Socrati, vel quando; in hac autem, qualis sit coniunctio cursus
cum Socrate. Modi ergo non illi qui rem verbi, sed qui compositionem
determinant, modales enunciationes reddunt, eo quod compositio veluti forma
totius totam enunciationem continet. We can speak about
things in two ways: in one, composing one thing with another; in the other,
declaring the kind of composition that exists between the two things. To
signify these two ways of speaking about things we form two kinds of
enunciations. One kind enunciates that something belongs or does not belong to
something. These are called absolute [de inesse] enunciations; these we have
already discussed. The other enunciates the mode of composition of the
predicate with the subject. These are called modal, from their principal part,
the mode. For when we say, "That Socrates run is possible,” it is not the
running of Socrates that is enunciated but the kind of composition there is
between running and Socrates-in this case, possible. I have said "mode of
composition” expressly, for there are two kinds of mode posited in the
enunciation. One modifies the verb, either with respect to what it signifies,
as in "Socrates runs swiftly,” or with respect to the time signified along
with the verb, as in "Socrates runs today.” The other kind modifies the
very composition of the predicate with the subject, as in the example,
"That Socrates run is possible.” The former determines how or when running
is in Socrates; the latter determines the kind of conjunction there is between
running and Socrates. The former, which affects the actuality of the verb, does
not make a modal enunciation. Only the modes that affect the composition make a
modal enunciation, the reason being that the composition, as the form of the
whole, contains the whole enunciation. 3 Sunt autem huiusmodi modi quatuor
proprie loquendo, scilicet possibile et impossibile, necessarium et contingens.
Verum namque et falsum, licet supra compositionem cadant cum dicitur, Socratem
currere est verum, vel hominem esse quadrupedem est falsum, attamen modificare
proprie non videntur compositionem ipsam. Quia modificari
proprie dicitur aliquid, quando redditur aliquale, non quando fit secundum suam
substantiam. Compositio autem quando dicitur vera, non aliqualis proponitur,
sed quod est: nihil enim aliud est dicere, Socratem currere est verum, quam
quod compositio cursus cum Socrate est. Et similiter
quando est falsa, nihil aliud dicitur, quam quod non est: nam nihil aliud est
dicere, Socratem currere est falsum, quam quod compositio cursus cum Socrate
non est. Quando vero compositio dicitur possibilis aut contingens, iam non
ipsam esse, sed ipsam aliqualem esse dicimus: cum siquidem dicitur, Socratem
currere est possibile, non substantificamus compositionem cursus cum Socrate,
sed qualificamus, asserentes illam esse possibilem. Unde Aristoteles hic modos
proponens, veri et falsi nullo modo meminit, licet infra verum et non verum
inferat, propter causam ibi assignandam. This kind of mode,
properly speaking, is fourfold: possible, impossible, necessary, and
contingent. True and false are not included because, strictly speaking, they do
not seem to modify the composition even though they fall upon the composition
itself, as is evident in "That Socrates runs is true,” and "That man
is four-footed is false.” For something is said to be modified in the proper
sense of the term when it is caused to be in a certain way, not when it comes
to be according to its substance. Now, when a composition is said to be true it
is not proposed that it is in a certain way, but that it is. To say, "That
Socrates runs is true,” for example, is to say that the composition of running
with Socrates is. The case is similar when it is false, for what is said is
that it is not; for example, to say, "That Socrates runs is false” is to
say that the composition of running with Socrates is not. On the other hand,
when the composition is said to be possible or contingent, we are not saying
that it is but that it is in a certain way. For example, when we say,
"That Socrates run is possible,” we do not make the composition of running
with Socrates substantial, but we qualify it, asserting that it is possible.
Consequently, Aristotle in proposing the modes, does not mention the true and
false at all, although later on he infers the true and the not true, and
assigns the reason for it where he does this. 4 Et quia enunciatio modalis duas in se continet compositiones, alteram
inter partes dicti, alteram inter dictum et modum, intelligendum est eam
compositionem modificari, idest, quae est inter partes dicti, non eam quae est
inter modum et dictum. Quod sic perpendi potest. Huius enunciationis modalis,
Socratem esse album est possibile, duae sunt partes; altera est, Socratem esse
album, altera est, possibile. Prima dictum vocatur, eo quod est id quod dicitur
per eius indicativam, scilicet, Socrates est albus: qui enim profert hanc,
Socrates est albus, nihil aliud dicit nisi Socratem esse album: secunda vocatur
modus, eo quod modi adiectio est. Prima compositionem quandam in se continet ex
Socrate et albo; secunda pars primae opposita compositionem aliquam sonat ex
dicti compositione et modo. Prima rursus pars, licet omnia habeat propria,
subiectum scilicet, et praedicatum, copulam et compositionem, tota tamen
subiectum est modalis enunciationis; secunda autem est praedicatum. Dicti ergo
compositio subiicitur et modificatur in enunciatione modali. Qui enim dicit,
Socratem esse album est possibile, non significat qualis est coniunctio
possibilitatis cum hoc dicto, Socratem esse album, sed insinuat qualis sit
compositio partium dicti inter se, scilicet albi cum Socrate, scilicet quod est
compositio possibilis. Non dicit igitur enunciatio modalis aliquid inesse,
vel non inesse, sed dicti potius modum enunciat. Nec proprie componit secundum
significatum, quia compositionis non est compositio, sed rerum compositioni
modum apponit. Unde nihil aliud est enunciatio modalis, quam enunciatio dicti
modificativa. Since the modal enunciation contains two compositions,
one between the parts of what is said, the other between what is said and the
mode, it must be understood that it is the former composition that is modified,
i.e., the composition between the parts of what is said, not the composition
between what is said and the mode. This can be seen in an example. In the modal
enunciation, "That Socrates be white is possible,” there are two parts:
one, "That Socrates be white,” the other, "is possible.” The first is
called the dictum because it is that which is asserted by the indicative,
namely, "Socrates is white”; for in saying "Socrates is white” we are
simply saying, "That Socrates be white.” The second part is called the
mode because it is the addition of a restriction. The first part of the modal
enunciation consists of a certain composition of Socrates and white; the second
part, opposed to the first, 4 indicates a composition from the composition of
dictum and mode. Again, the first part, although it has all the properties of
an enunciation—subject, predicate, copula, and composition—is, in its entirety,
the subject of the modal enunciation; the second part, the mode, is the
predicate. In a modal enunciation, therefore, the composition of the dictum is
subjected and modified; for when we say, "That Socrates be white is
possible,” it does not signify the kind of conjunction of possibility there is
with the dictum "That Socrates be white,” but it implies the kind of
composition there is of the parts of the dictum among themselves, i.e., of
white with Socrates, namely, that it is a possible composition. The modal
enunciation, therefore, does not say that something is present in or not
present in a subject, but rather, it enunciates a mode of the dictum. Nor
properly speaking does it compose according to what is signified, since it is
not a composition of the composition; rather, it adds a mode to the composition
of the things. Hence the modal enunciation is simply an enunciation in which
the dictum is modified. 5 Nec propterea censenda est
enunciatio plures modalis, quia omnia duplicata habeat: quoniam unum modum de
unica compositione enunciat, licet illius compositionis plures sint partes.
Plura enim illa ad dicti compositionem concurrentia, veluti plura ex quibus fit
unum subiectum concurrunt, de quibus dictum est supra quod enunciationis
unitatem non impediunt. Sicut nec cum dicitur, domus est alba, est enunciatio
multiplex, licet domus ex multis consurgat partibus. Because the modal enunciation has everything duplicated, it must not on
that account be thought to be many. It enunciates one mode of only one
composition, although there are many parts of that composition. The many
concurring for the composition of the dictum are like the many that concur to
make one subject, of which it was said above that it does not impede the unity
of the enunciation.” The enunciation, "The house is white,” is also a case
in point, for it is not multiple, although a house is built of many parts. 6 Merito autem est, post enunciationes de inesse, de modalibus tractandum,
quia partes naturaliter sunt toto priores, et cognitio totius ex partium
cognitione dependet; et specialis sermo de his est habendus, quia proprias
habet difficultates. Notavit quoque Aristoteles in textu multa. Horum ordinem
scilicet, cum dixit: his vero determinatis etc.; modos qui et quot sunt, cum
eos expressit et inseruit; variationem eiusdem modi, per affirmationem et
negationem, cum dixit: possibile et non possibile, contingens et non
contingens; necessitatem cum addidit: habent enim multas dubitationes proprias
et cetera. Modal enunciations are rightly treated after the
absolute enunciation, for parts are naturally prior to the whole, and knowledge
of the whole depends on knowledge of the parts. Moreover, a special discussion
of them was necessary because the modal enunciation has its own peculiar
difficulties. Aristotle indicates in his text many of the things we have taken
up here: the order of modal enunciations, when he says, Having determined these
things, etc.; what and how many modes there are when he expresses and lists
them, the variation of the same mode by affirmation and negation when he says,
the possible and not possible, contingent and not contingent; the necessity of
treating them, when he adds, for they have many difficulties of their own. 7 Deinde
cum dicit: nam si eorum etc., exequitur tractatum de oppositione modalium. Et
circa hoc duo facit: primo, movendo quaestionem arguit ad partes; secundo,
determinat veritatem; ibi: contingit autem et cetera. Est autem dubitatio: an
in enunciationibus modalibus fiat contradictio negatione apposita ad verbum
dicti, quod dicit rem; an non, sed potius negatione apposita ad modum qui
qualificat. Et primo, arguit ad partem affirmativam, quod scilicet addenda sit
negatio ad verbum; secundo, ad partem negativam, quod non apponenda sit negatio
ipsi verbo; ibi: videtur autem et cetera. Then he investigates the opposition
of modal enunciations, where he says, Let us grant that of those things that
are combined, contradictories are those opposed to each other by being related
in a certain way according to "to be” and "not to be,” etc. First, he
presents the question and in so doing gives arguments for the parts; secondly,
he determines the truth, where he says, For it follows from what we have said,
either that the same thing is asserted and denied at once of the same subject,
etc. The question with respect to the opposition of modals is this: Is a
contradiction made in modal enunciations by a negation added to the verb of the
dictum, which expresses what is; or is it not, but rather by a negation added
to the mode which qualifies? Aristotle first argues for the affirmative part,
that the negation must be added to the verb; then he argues for the negative
part, that the negation must not be added to the verb, where he says, However
it seems that the same thing is possible to be and possible not to be, etc. 8 Intendit
ergo primo tale argumentum; si complexorum contradictiones attenduntur penes
esse et non esse (ut patet inductive in enunciationibus substantivis de secundo
adiacente et de tertio, et in adiectivis), contradictionesque omnium hoc modo
sumendae sunt, contradictoria huius, possibile esse, erit, possibile non esse,
et non illa, non possibile esse. Et consequenter apponenda est negatio
verbo, ad sumendam oppositionem in modalibus. Patet consequentia, quia cum
dicitur, possibile esse, et, possibile non esse, negatio cadit supra esse. Unde
dicit: nam si eorum, quae complectuntur, idest complexorum, illae sibi invicem
sunt oppositae contradictiones, quae secundum esse vel non esse disponuntur,
idest in quarum una affirmatur esse, et in altera negatur. His first argument is this. If of combined things, contradictions are
those related according to "to be” and "not to be” (as is clear
inductively in substantive enunciations with a second determinant, in those
with a third determinant, and in adjectival enunciations) and all
contradictions must be obtained in this way, the contradictory of
"possible to be” will be "possible not to be,” and not, "not
possible to be.” Consequently, the negation must be added to the verb to get
opposition in modal enunciations. The consequence is clear, for when we say
"possible to be” and possible not to be” the negation falls on "to
be.” Accordingly, he says, Let us grant that of those things that are combined,
i.e., of complex things, contradictions are those opposed to each other which
are disposed according to "to be” and "not to be,” i.e., in one of
which "to be” is affirmed and in the other denied. Et subdit inductionem,
inchoans a secundo adiacente: ut, eius enunciationis quae est, esse hominem,
idest, homo est, negatio est, non esse hominem, ubi verbum negatur, idest, homo
non est; et non est eius negatio ea quae est, esse non hominem, idest, non homo
est: haec enim non est negativa, sed affirmativa de subiecto infinito, quae
simul est vera cum illa prima, scilicet, homo est. He goes on to give an
induction, beginning with an enunciation having a second determinant. The
negation of "Man is,” is, "Man is not,” in which the verb is negated.
The negation of "Man is,” is not, "Non-man is,” for this is not the negative
but the affirmative of the infinite subject, which is true at the same time as
the first enunciation, "Man is.” Cajetanus lib. 2 l. 8 n. 10Deinde
prosequitur inductionem in substantivis de tertio adiacente: ut, eius quae est,
esse album hominem idest, ut illius enunciationis, homo est albus, negatio est,
non esse album hominem, ubi verbum negatur, idest, homo non est albus; et non
est negatio illius ea, quae est, esse non album hominem, idest, homo est non
albus. Haec
enim non est negativa, sed affirmativa de praedicato infinito. Et quia istae
duae affirmativae de praedicato finito et infinito non possunt de eodem
verificari, propterea quia sunt de praedicatis oppositis, posset aliquis
credere quod sint contradictoriae; et ideo ad hunc errorem tollendum interponit
rationem probantem quod hae duae non sunt contradictoriae. Est autem ratio talis. Contradictoriorum talis est natura quod de omnibus
aut dictio, idest affirmatio aut negatio verificatur. Inter contradictoria
siquidem nullum potest inveniri medium; sed hae duae enunciationes, scilicet,
est homo albus, et, est homo non albus, sunt contradictoriae per se; ergo sunt
talis naturae quod de omnibus altera verificatur. Et sic, cum de ligno sit
falsum dicere, est homo albus, erit verum dicere de eo, scilicet ligno, esse
non album hominem, idest, lignum est homo non albus. Quod est manifeste falsum:
lignum enim neque est homo albus, neque est homo non albus. Restat ergo ex quo
utraque est simul falsa de eodem, quod non sit inter eas contradictio. Sed contradictio fit quando negatio apponitur verbo. He continues the
induction with substantive enunciations having a third determinant. The
negation of the enunciation "Man is white” is "Man is not white,” in
which the verb is negated. The negation is not "Man is nonwhite,” for this
is not the negative, but the affirmative of the infinite predicate. Now it
might be thought that the affirmatives of the finite and infinite predicates
are contradictories since they cannot be verified of the same thing because of
their opposed predicates. To obviate this error, Aristotle interposes an
argument proving that these two are not contradictories. The nature of
contradictories, he reasons, is such that either the assertion, i.e., the
affirmation, or the negation, is verified of anything, for between
contradictories no middle is possible. Now the two enunciations, that something
"is white man” and "is nonwhite man” are per se contradictories.
Therefore, they are of such a nature that one of them is verified of anything.
For example, it is false to say "is white man” of wood; hence "is
nonwhite man” will be true to say of it, namely of wood, i.e., "Wood is
nonwhite man.” This is manifestly false, for wood is neither white man nor
nonwhite man. Consequently, there is not a contradiction in the case in which
each is at once false of the same subject. Therefore, contradiction is effected
when the negation is added to the verb. 11 Deinde prosequitur inductionem in
enunciationibus adiectivi verbi, dicens: quod si hoc modo, scilicet supradicto,
accipitur contradictio, et in quantiscunque enunciationibus esse non ponitur
explicite, idem faciet quoad oppositionem sumendam, id quod pro esse dicitur
(idest verbum adiectivum, quod locum ipsius esse tenet, pro quanto, propter
eius veritatem in se inclusam, copulae officium facit), ut eius enunciationis
quae est, homo ambulat, negatio est, non ea quae dicit, non homo ambulat (haec
enim est affirmativa de subiecto infinito), sed negatio illius est, homo non
ambulat; sicut et in illis de verbo substantivo, negatio verbo addenda erat. Nihil enim differt dicere verbo adiectivo, homo ambulat, vel substantivo,
homo est ambulans. He continues his induction with enunciations having an
adjective verb: Now if the case is as we have stated it, i.e., contradiction is
taken as said above, then in enunciations in which "to be” is not the
determining word added (explicitly), that which is said in place of "to
be” will effect the same thing with respect to the opposition obtained (i.e.,
the adjective verb that occupies the place of "to be,” inasmuch as the
truth of "to be” is included in it, effects the function of the copula).
For example, the negation of the enunciation "Man walks” is not,
"Non-man walks” (for this is the affirmative of the infinite subject) but
"Man is not walking.” In this case, as in that of the substantive verb,
the negation must be added to the verb, for there is no difference between
using the adjective verb, as in "Man walks,” and using the substantive
verb, as in "Man is walking.” 12 Deinde ponit secundam partem inductionis
dicens: et si hoc modo in omnibus sumenda est contradictio, scilicet, apponendo
negationem ad esse, concluditur quod et eius enunciationis, quae dicit,
possibile esse, negatio est, possibile non esse, et non illa quae dicit, non
possibile esse. Patet
conclusionis sequela: quia in illa, possibile non esse, negatio apponitur
verbo; in ista autem non. Dixit autem in principio huius rationis: eorum quae
complectuntur, idest complexorum, contradictiones fiunt secundum esse et non
esse, ad differentiam incomplexorum quorum oppositio non fit negatione dicente
non esse, sed ipsi incomplexo apposita, ut, homo, et, non homo, legit, et non
legit. Then he posits the second part of the induction: And
if this is always the case, i.e., that contradiction must be gotten by adding
the negation to "to be,” we must conclude that the negation of the
enunciation that asserts "Possible to be” is "possible not to be,”
and not, "not possible to be.” The consequent of the conclusion is
evident, for in "possible not to be” the negation is added to the verb, in
"not possible to be,” it is not. At the beginning of this argument,
Aristotle said, Of those things that are combined, i.e., complex things, the
contradictions are effected according to "to be” and "not to be.” He
said this in reference to the difference between complex and incomplex things,
for opposition in the latter is not made by the negation expressing "not
to be,” but by adding the negative to the incomplex thing itself, as in "man”
and "non-man,” "reads” and "non-reads.” Cajetanus lib. 2 l. 8 n.
13Deinde cum dicit: videtur autem idem etc., arguit ad quaestionis partem
negativam (scilicet quod ad sumendam contradictionem in modalibus non addenda
est negatio verbo), tali ratione. Impossibile est duas contradictorias esse
simul veras de eodem; sed supradictae, scilicet, possibile esse, et, possibile
non esse, simul verificantur de eodem; ergo istae non sunt contradictoriae:
igitur contradictio modalium non attenditur penes verbi negationem. Huius
rationis primo ponitur in littera minor cum sua probatione; secundo maior;
tertio conclusio. Minor quidem cum dicit: videtur autem idem possibile
esse, et, non possibile esse. Sicut verbi gratia, omne quod est possibile
dividi est etiam possibile non dividi, et quod est possibile ambulare est etiam
possibile non ambulare. Ratio autem huius minoris est, quoniam omne quod sic
possibile est (sicut, scilicet, est possibile ambulare et dividi), non semper
actu est: non enim semper actualiter ambulat, qui ambulare potest; nec semper
actu dividitur, quod dividi potest. Quare inerit etiam negatio possibilis,
idest, ergo non solum possibilis est affirmatio, sed etiam negatio eiusdem. Adverte quod quia possibile est multiplex, ut infra dicetur, ideo notanter
Aristoteles addidit ly sic, assumens, quod sic possibile est, non semper actu
est. Non enim de omni possibili verum est dicere quod non semper actu est, sed
de aliquo, eo scilicet quod est sic possibile, quemadmodum ambulare et dividi.
Nota ulterius quod quia tale possibile habet duas conditiones, scilicet quod
potest actu esse et quod non semper actu est, sequitur necessario quod de eo
simul est verum dicere, possibile esse, et, non esse. Ex eo enim quod potest
actu esse, sequitur quod sit possibile esse; ex eo vero quod non semper actu
est, sequitur quod sit possibile non esse. Quod enim non semper est, potest non
esse. Bene ergo intulit Aristoteles ex his duobus: quare inerit etiam negatio
possibilis et non solum affirmatio; potest igitur et non ambulare, quod est
ambulabile, et non videri, quod est visibile. Maior vero subiungitur, cum ait:
at vero impossibile est de eodem veras esse contradictiones. Infertur quoque
ultimo conclusio: non est igitur ista (scilicet, possibile non esse) negatio
illius, quae dicit, possibile esse: quia sunt simul verae de eodem. Caveto
autem ne ex isto textu putes possibile, ut est modus, debere semper accipi pro
possibili ad utrumlibet: quoniam hoc infra declarabitur esse falsum; sed
considera quod satis fuit intendenti declarare quod in modalibus non sumitur
contradictio ex verbi negatione, afferre instantiam in una modali, quae
continetur sub modalibus de possibili. When he says,
However, it seems that the same thing is possible to be and possible not to be,
etc., he argues for the negative part of the question, namely, to get a
contradiction in modals the negation should not be added to the verb. His
reasoning is the following: It is impossible for two contradictories to be true
at once of the same subject; but "possible to be” and "possible not
to be” are verified at once of the same thing; therefore, these are not
contradictories. Consequently, contradiction of the modals is not obtained by
negation of the verb. In this reasoning, the minor is posited first, with its
proof; secondly, the major; finally, the conclusion. The minor is: However, it
seems that the same thing is possible to be and possible not to be. For
instance, everything that has the possibility of being divided also has the
possibility of not being divided, and that which has the possibility of walking
also has the possibility of not walking. The proof of this minor is that
everything that is possible in this way (as are possible to walk and to be
divided) is not always in act; for he who is able to walk is not always
actually walking, nor is that which can be divided always divided. And so the
negation of the possible will also be inherent in it, i.e., therefore not only
is the affirmation possible but also the negation. Notice that since the
possible is manifold, as will be said further on, Aristotle explicitly adds
"in this way” when he assumes here that that which is possible is not
always in act. For it is not true to say of every possible that it is not
always in act, but only of some, namely, those that are possible in the way in
which to walk and to be divided are possible. Note also that "possible in
this way” has two conditions: that it is able to be in act, and that it is not
always in act. It follows necessarily, then, that it is true to say of it
simultaneously that it is both possible to be and possible not to be. From the
fact that it can be in act it follows that it is possible to be; from the fact
that it is not always in act it follows that it is possible not to be, for that
which not always is, is able not to be. Aristotle, then, rightly infers from
these two: and so the negation of the possible will also be inherent in it; and
not just the affirmation, for that which could walk could also not walk and
that which could be seen not be seen. The major is: But it is impossible that
contradictions in respect to the same thing be true. The final conclusion
inferred is: Therefore, the negation of "possible to be” is not,
"possible not to be” because they are true at once of the same thing. In
relation to this part of the text, be careful not to suppose that possible as
it is a mode, is always to be taken for possible to either of two alternatives,
for this will be shown to be false later on. If you consider the matter
carefully you will see that it was enough for his intention to give as an
instance one modal contained under the modals of the possible in order to show
that contradiction in modals is not obtained by negation of the verb. 14 Deinde cum dicit: contingit autem unum ex his etc., determinat veritatem
huius dubitationis. Et quia duo petebat, scilicet, an contradictio modalium ex
negatione verbi fiat an non, et, an potius ex negatione modi; ideo primo,
determinat veritatem primae petitionis, quod scilicet contradictio harum non
fit negatione verbi; secundo determinat veritatem secundae petitionis, quod
scilicet fiat modalium contradictio ex negatione modi; ibi: est ergo negatioet
cetera. Dicit ergo quod propter supradictas rationes evenit unum ex his duobus,
quae conclusimus determinare, aut idem ipsum, idest, unum et idem dicere, idest
affirmare et negare simul de eodem: idest, aut quod duo contradictoria simul
verificantur de eodem, ut prima ratio conclusit; aut affirmationes vel
negationes modalium, quae opponuntur contradictorie, fieri non secundum esse
vel non esse, idest, aut contradictio modalium non fiat ex negatione verbi, ut
secunda ratio conclusit. Si ergo illud est impossibile, scilicet quod duo
contradictoria possunt simul esse vera de eodem, hoc, scilicet quod
contradictio modalium non fiat secundum verbi negationem, erit magis eligendum.
Impossibilia enim semper vitanda sunt. Ex ipso autem modo loquendi innuit quod
utrique earum aliquid obstat. Sed quia primo obstat impossibilitas quae
acceptari non potest, secundo autem nihil aliud obstat nisi quod negatio supra
enunciationis copulam cadere debet, si negativa fieri debet enunciatio, et hoc
aliter fieri potest quam negando dicti verbum, ut infra declarabitur; ideo hoc
secundum, scilicet quod contradictio modalium non fiat secundum negationem
verbi, eligendum est: primum vero est omnino abiiciendum. Aristotle establishes the truth with respect to this difficulty where he
says, For it follows from what we have said, either that the same thing is
asserted and denied at once of the same subject, etc. Since he is investigating
two things, i.e., whether contradiction of modals is made by the negation of
the verb or not; and, whether it is not rather by negation of the mode, he
first determines the truth in relation to the first question, namely, that
contradiction of modals is not made by negation of the verb; then he determines
the truth in relation to the second, namely, that contradiction of modals is
made by negation of the mode, where he says, Therefore, the negation of
"possible to be” is "not possible to be,” etc. Hence he says that
because of the foresaid reasoning one of these two follows: first, that either
the same thing, i.e., one and the same thing is said, i.e., is asserted and
denied at once of the same subject, i.e., either two contradictories are
verified at once of the same thing, as the first argument concluded; or
secondly, that assertions and denials of modals, which are opposed
contradictorily are not made by the addition of "to be” or "not to
be,” i.e., contradiction of modals is not made by the negation of the verb, as
the second argument concluded. If the former alternative is impossible, namely,
that two contradictories can be true of the same thing at once, the latter,
that contradiction of modals is not made according to negation of the verb,
must obtain, for impossible things must always be avoided. His mode of speaking
here indicates that there is some obstacle to each alternative. But since in
the first the obstacle is an impossibility that cannot be accepted, while in
the second the only obstacle is that the negation must fall upon the copula of
the enunciation if a negative enunciation is to be formed, and this can be done
otherwise than by denying the verb of the dictum, as will be shown later on,
then the second alternative must be chosen, i.e., that the contradiction of
modals is not made according to negation of the verb, and the first alternative
is to be rejected. IX. 1. Determinat ubi ponenda sit negatio ad assumendam
modalium contradictionem. Et circa hoc quatuor facit: primo, determinat
veritatem summarie; secundo, assignat determinatae veritatis rationem, quae
dicitur rationi ad oppositum inductae; ibi: fiunt enim etc.; tertio, explanat
eamdem veritatem in omnibus modalibus; ibi: eius veroetc.; quarto, universalem
regulam concludit; ibi: universaliter vero et cetera. Quia igitur negatio aut
verbo aut modo apponenda est, et quod verbo non addenda est, declaratum est per
locum a divisione; concludendo determinat: est ergo negatio eius quae est
possibile esse, ea quae est non possibile esse, in qua negatur modus. Et eadem est ratio in enunciationibus de contingenti. Huius enim, quae est,
contingens esse, negatio est, non contingens esse. Et in aliis, scilicet de
necesse et impossibile idem est iudicium. Aristotle now
determines where the negation must be placed in order to obtain contradiction
in modals. He first determines the truth summarily; secondly, he presents the
argument for the truth of the position, which is also the answer to the
reasoning induced for the opposite position, where he says, For just as
"to be” and "not to be” are the determining additions in the former,
and the things subjected are "white” and "man,” etc.; thirdly, he
makes this truth evident in all the modals, where he says, The negation, then,
of "possible not to be” is "not possible not to be,” etc.; fourthly,
he arrives at a universal rule where he says, And universally, as has been
said, "to be” and "not to be must be posited as the subject, etc.
Since the negation must be added either to the verb or to the mode and it was
shown above in virtue of an argument from division that it is not to be added
to the verb, he concludes: Therefore, the negation of "possible to be” is
"not possible to be”, that is, the mode is negated. The reasoning is the
same with respect to enunciations of the contingent, for the negation of
"contingent to be” is "not contingent to be.” And the judgment is the
same in the others, i.e., the necessary and the impossible. Cajetanus lib. 2 l. 9 n. 2Deinde cum dicit: fiunt enim in illis
appositiones etc., subdit huius veritatis rationem talem. Ad sumendam
contradictionem inter aliquas enunciationes oportet ponere negationem super
appositione, idest coniunctione praedicati cum subiecto; sed in modalibus
appositiones sunt modi; ergo in modalibus negatio apponenda est modo, ut fiat
contradictio. Huius rationis, maiore subintellecta, minor ponitur in littera
per secundam similitudinem ad illas de inesse. Et dicitur quod quemadmodum in
illis enunciationibus de inesse appositiones, idest praedicationes, sunt esse
et non esse, idest verba significativa esse vel non esse (verbum enim semper
est nota eorum quae de altero praedicantur), subiective vero appositionibus res
sunt, quibus esse vel non esse apponitur, ut album, cum dicitur, album est, vel
homo, cum dicitur, homo est; eodem modo hoc in loco in modalibus accidit: esse
quidem subiectum fit, idest dictum significans esse vel non esse subiecti locum
tenet; contingere vero et posse oppositiones, idest modi, praedicationes sunt.
Et quemadmodum in illis de inesse penes esse et non esse veritatem vel
falsitatem determinavimus, ita in istis modalibus penes modos. Hoc est enim quod subdit, determinantes, scilicet, fiunt ipsi modi
veritatem, quemadmodum in illis esse et non esse, eam determinat. When he says, For just as "to be” and "not to be” are the
determining additions in the former, and the things subjected are "white”
and "man,” etc., he gives the argument for the truth of his position. To
obtain contradiction among any enunciations the negation must be applied to the
determining addition, i.e., to the word that joins the predicate with the
subject; but in modals the determining additions are the modes; therefore, to
get a contradiction in modals, the negation must be added to the mode. The
major of the argument is subsumed; the minor is stated in Aristotle’s wording
by a further similitude to absolute enunciations. In absolute enunciations the
determining additions, i.e., the predications, are "to be” and "not
to be,” i.e., the verb signifying "to be” or "not to be” (for the
verb is always a sign of those things that are predicated of another). The
things subjected to the determining additions, i.e., to which to be” and
"not to be” are applied, are "white,” in "White is, "or
man,” in "Man is.” This happens in modals in the same way but in a manner
appropriate to them. "To be” is as the subject, i.e., the dictum
signifying "to be” or "not to be” holds the place of the subject;
"is possible” and "is contingent,” i.e., the modes, are the
predicates. And just as in absolute enunciations we determine truth or falsity
with "to be” and "not to be,” so in modals with the modes. He makes
this point when he says, determining additions, i.e., these modes effect truth
just as "to be” and "not to be” determine truth and falsity in the others.
3. Et sic patet responsio ad argumentum in oppositum primo adductum, concludens
quod negatio verbo apponenda sit, sicut illis de inesse. Dicitur enim quod cum
modalis enunciet modum de dicto sicut enunciatio de inesse, esse vel esse tale,
puta esse album de subiecto, eumdem locum tenet modus hic, quem ibi verbum; et
consequenter super idem proportionaliter cadit negatio hic et ibi. Eadem enim, ut dictum est, proportio est modi ad dictum, quae est verbi ad
subiectum. Rursus cum veritas et falsitas affirmationem et negationem
sequantur, penes idem attendenda est affirmatio vel negatio enunciationis, et
veritas vel falsitas eiusdem; sicut autem in enunciationibus de inesse veritas
vel falsitas esse vel non esse consequitur, ita in modalibus modum. Illa namque
modalis est vera quae sic modificat dictum sicut dicti compositio patitur,
sicut illa de inesse est vera, quae sic significat esse sicut est. Est ergo
negatio modo hic apponenda, sicut ibi verbo, cum sit eadem utriusque vis quoad
veritatem et falsitatem enunciationis. Adverte quod modos, appositiones, idest,
praedicationes vocavit, sicut esse in illis de inesse, intelligens per modum
totum praedicatum enunciationis modalis, puta, est possibile. In cuius signum
modos ipsos verbaliter protulit dicens: contingere vero et posse appositiones
sunt. Contingit enim et potest, totum praedicatum modalis continent. Thus the response to the argument for the opposite position, which he
gave first, is evident. That argument concluded that the negation should be
added to the verb as it is in absolute enunciations. But since the modal
enunciates a mode of a dictum—as the absolute enunciation enunciates "to
be” or "not to be” such, for instance, "to be white” of a subject—the
mode holds the same place here that the verb does there. Consequently, the
negation falls upon the same thing proportionally here and there, for the
proportion of mode to dictum is the same as the proportion of verb to subject.
Again, since truth and falsity follow upon affirmation and negation, the
affirmation and negation of an enunciation and its truth and falsity must be
controlled by the same thing. In absolute enunciations truth and falsity follow
upon "to be” or "not to be,” hence in the modals they follow upon the
mode; for that modal is true which modifies the dictum as the composition of the
dictum permits, just as that absolute enunciation is true which signifies that
something is as it is. Therefore, negation is added here to the mode just as it
is added there to the verb, since the power of each is the same with respect to
the truth and falsity of an enunciation. Notice that he calls the modes
"determining additions,” i.e., predications—as "to be” is in absolute
enunciations—understanding by the mode the whole predicate of the modal
enunciation, for example, "is possible.” As a sign of this he expresses
the modes themselves verbally when he says, "is possible” and "is
contingent” are determining additions. For "is contingent” and "is
possible” comprise the whole predicate of the modal enunciation. Cajetanus lib.
2 l. 9 n. 4Deinde cum dicit: eius vero quod est possibile est non esse etc.,
explanat determinatam veritatem in omnibus modalibus, scilicet de possibili, et
necessario, et impossibili. Contingens convertitur cum possibili. Et quia
quilibet modus facit duas modales affirmativas, alteram habentem dictum
affirmatum, et alteram habentem dictum negatum; ideo explanat in singulis modis
quae cuiusque affirmationis negatio sit. Et primo in illis de possibili. Et
quia primae affirmativae de possibili (quae scilicet habet dictum affirmatum)
scilicet possibile esse, negatio assignata fuit, non possibile esse; ideo ad
reliquam affirmativam de possibili transiens ait: eius vero, quae est possibile
non esse (ubi dictum negatur) negatio est non possibile non esse. Et hoc consequenter probat per hoc quod contradictoria huius, possibile non
esse, aut est, possibile esse, aut illa, quam diximus, scilicet, non possibile
non esse. Sed illa, scilicet, possibile esse, non est eius contradictoria. Non
enim sunt sibi invicem contradicentes, possibile esse, et, possibile non esse,
quia possunt simul esse verae. Unde et sequi sese invicem putabuntur: quoniam,
ut supra dictum fuit, idem est, possibile esse, et, non esse, et consequenter
sicut ad, posse esse, sequitur, posse non esse, ita e contra ad, posse non
esse, sequitur, posse esse; sed contradictoria illius, possibile esse, quae non
potest simul esse vera est, non possibile esse: hae enim, ut dictum est,
opponuntur. Remanet
ergo quod huius negatio, possibile non esse, sit illa, non possibile non esse:
hae namque simul nunquam sunt verae vel falsae. Dixit quod possibile esse et
non esse sequi se invicem putabuntur, et non dixit quod se invicem
consequuntur: quia secundum veritatem universaliter non sequuntur se, sed
particulariter tantum, ut infra dicetur; propter quod putabitur quod
simpliciter se invicem sequantur. Deinde declarat hoc idem in illis de
necessario. Et primo, in affirmativa habente dictum affirmatum, dicens:
similiter eius quae est, necessarium esse, negatio non est ea, quae dicit
necessarium non esse, ubi modus non negatur, sed ea quae est, non necessarium
esse. Deinde subdit de affirmativa de necessario habente dictum negatum, et
ait: eius vero, quae est, necessarium non esse, negatio est ea, quae dicit, non
necessarium non esse. Deinde transit ad illas de impossibili, eumdem ordinem
servans, et inquit: et eius, quae dicit, impossibile esse, negatio non est ea
quae dicit, impossibile non esse, sed, non impossibile esse: ubi iam modus
negatur. Alterius vero affirmativae, quae est, impossibile non esse, negatio
est ea quae dicit non impossibile non esse. Et sic semper modo
negatio addenda est. When he says, The negation, then, of "possible not to
be” is [not, "not possible to be” but] "not possible not to be,”
etc., he makes this truth evident in all the modals, i.e., the possible, the
necessary, and the impossible (the contingent being convertible with the
possible). And since any mode makes two modal affirmatives, one having an
affirmed dictum and the other having a negated dictum, he shows what the
negation of each affirmation is in each mode. First he takes those of the
possible. The negation of the first affirmative of the possible (the one with
an affirmed dictum), i.e., "possible to be,” was assigned as "not
possible to be.” Hence, going on to the remaining affirmative of the possible
he says, The negation, then, of "possible not to be” [wherein the dictum
is negated] is, "not possible not to be.” Then he a proves this. The
contradictory of "possible not to be” is either "Possible to be” or
"not possible not to be.” But the former, i.e., "possible to be,” is
not the contradictory of "possible not to be,” for they can be at once
true. Hence they are also thought to follow upon each other, for, as was said
above, the same thing is possible to be and not to be. Consequently, just as
"possible not to be” follows upon "possible to be,” so conversely
"possible to be” follows upon "possible not to be.” But the
contradictory of "possible to be,” which cannot be true at the same time,
is "not possible to be,” for these, as has been said, are opposed.
Therefore, the negation of "possible not to be” is, "not possible not
to be,” for these are never at once true or false. Note that he says, Wherefore
"possible to be” and "possible not to be” would appear to be
consequent to each other, and not that they do follow upon each other, for it
is not true that they follow upon each other universally, but only particularly
(as will be said later); this is the reason they appear to follow upon each
other simply. Then he manifests the same thing in the modals of the necessary,
and first in the affirmative with an affirmed dictum: The case is the same with
respect to the necessary. The negation of "necessary to be” is not,
"necessary not to be” (in which the mode is not negated) but, "not
necessary to be.” Next he adds the affirmative of the necessary with a negated
dictum: and the negation of "necessary not to be is "not necessary
not to be.” Next, he takes up the impossible, keeping the same order. The
negation of "impossible to be” is not, "impossible not to be” but,
"not impossible to be,” in which the mode is negated. The negation of the
other affirmative, "impossible not to be” is "not impossible not to
be.” The negation, therefore, is always added to the mode. Cajetanus lib. 2 l.
9 n. 5Deinde cum dicit: universaliter vero etc., concludit regulam universalem
dicens quod, quemadmodum dictum est, dicta importantia esse et non esse oportet
ponere in modalibus ut subiecta, negationem vero et affirmationem hoc, idest
contradictionis oppositionem, facientem, oportet apponere tantummodo ad suum
eumdem modum, non ad diversos modos. Debet namque
illemet modus negari, qui prius affirmabatur, si contradictio esse debet. Et
exemplariter explanans quomodo hoc fiat, subdit: et oportet putare has esse
oppositas dictiones, idest affirmationes et negationes in modalibus, possibile
et non possibile, contingens et non contingens. Item cum dixit negationem alio
tantum modo ad modum apponi debere, non exclusit modi copulam, sed dictum. Hoc
enim est singulare in modalibus quod eamdem oppositionem facit, negatio modo
addita, et eius verbo. Contradictorie enim opponitur huic, possibile est esse,
non solum illa, non possibile est esse, sed ista, possibile non est esse;
meminit autem modi potius, et propter hoc quod nunc diximus, ut scilicet
insinuaret quod negatio verbo modi postposita, modo autem praeposita, idem
facit ac si modali verbo praeponeretur, et quia, cum modo numquam caret modalis
enunciatio, semper negatio supra modum poni potest. Non autem sic de eius
verbo: verbo enim modi carere contingit modalem, ut cum dicitur, Socrates
currit necessario; et ideo semper verbo negatio aptari potest. Quod autem in
fine addidit, verum et non verum, insinuat, praeter quatuor praedictos modos,
alios inveniri, qui etiam compositionem enunciationis determinant, puta, verum
et non verum, falsum et non falsum: quos tamen inter modos supra non posuit,
quia, ut declaratum fuit, non proprie modificant. Then he says, And universally, as has been said, "to be”and
"not to be” must be posited as the subject, and those that produce
affirmation and negation must be joined to "to be” and "not to be,”
etc. Here he concludes with the universal rule. As has been said, the dictums
denoting "to be” and "not to be” must be posited in the modals as
subjects, and the one making this an affirmation and negation, i.e., the
opposition of contradiction, must be added only to the selfsame mode, not to
diverse modes, for the selfsame mode which was previously affirmed must be
denied if there is to be a contradiction. He gives examples of how this is to
be done when he adds, And these are the words that are to be considered
opposed, i.e., affirmations and negations in modals, possible–not possible,
contingent–not contingent. Moreover, when he said elsewhere but in another way
that the negation must be applied only to the mode, he did not exclude the
copula of the mode, but the copula of the dictum. For it is unique to modals
that the same opposition is made by adding a negation to the mode and to its
verb. The contradictory of "is possible to be,” for instance, is not only
"is not possible to be,” but also "not is possible to be.” There are
two reasons, however, for his mentioning the mode rather than the verb: first,
for the reason we have just given, namely, so as to imply that the negation
placed after the verb of the mode, the mode having been put first, accomplishes
the same thing as if it were placed before the modal verb; and secondly,
because the modal enunciation is never without a mode; hence the negation can
always be put on the mode. However, it cannot always be put on the verb of a
mode, for the modal enunciation may lack the verb of a mode as for example in
"Socrates runs necessarily,” in which case the negation can always be adapted
to the verb. In adding "true” and "not true” at the end he implies
that besides the four modes mentioned previously there are others that also
determine the composition of the enunciation, for example, "true” and
"not true,” "false” and "not false”; nevertheless he did not
posit these among the modes first given because, as was shown, they do not properly
modify. Postquam determinavit de oppositione modalium, hic determinare intendit
de consequentiis earum. Et circa hoc duo facit: primo, tradit veritatem; secundo,
movet quandam dubitationem circa determinata; ibi: dubitabit autem et cetera.
Circa primum duo facit: primo, ponit consequentias earum secundum opinionem
aliorum; secundo, examinando et corrigendo dictam opinionem, determinat
veritatem; ibi: ergo impossibile et cetera. Having established the opposition
of modals, Aristotle now intends to determine their consequents. He first
presents the true doctrine; then, he raises a difficulty where he says, But it
may be questioned whether "Possible to be follows upon "necessary to
be,” etc. In presenting the true doctrine, he first posits the consequents of
the opposition of modals according to the opinion of others; secondly, he
determines the truth by examining and correcting their opinion, where he says,
Now the impossible and the not impossible follow contradictorily upon the
contingent and the possible and the not contingent and the not possible, but
inversely, etc. 2 Quoad primum considerandum est quod cum quilibet modus faciat
duas affirmationes, ut dictum fuit, et duabus affirmationibus opponantur duae
negationes, ut etiam dictum fuit in primo; secundum quemlibet modum fient
quatuor enunciationes, duae scilicet affirmativae et duae negativae. Cum autem
modi sint quatuor, efficientur sexdecim modales: quaternarius enim in seipsum
ductus sexdecim constituit. Et quoniam apud omnes, quaelibet cuiusque modi,
undecumque incipias, habet unam tantum cuiusque modi se consequentem, ideo ad
assignandas consequentias modalium, singulas ex singulis modis accipere oportet
et ad consequentiae ordinem inter se adunare. Before we consider these
consequents according to the opinion of others, we must first note that since
any mode makes two affirmations and there are two negations opposed to these,
there will be four enunciations according to any one mode, two affirmatives and
two negatives. And since there are four modes, there will be sixteen modals.
Among these sixteen, anyone of each mode, from wherever you begin, has only one
of each mode following upon it. Hence, to assign the consequents of the modals,
we have to take one from each mode and arrange them among themselves to form an
order of consequents. Cajetanus lib. 2 l. 10 n. 3Et hoc modo fecerunt antiqui,
de quibus inquit Aristoteles: consequentiae vero fiunt secundum infrascriptum
ordinem, antiquis ita ponentibus. Formaverunt enim quatuor ordines modalium, in
quorum quolibet omnes quae se consequuntur collocaverunt. Ut autem confusio
vitetur, vocetur, cum Averroe, de caetero, in quolibet modo, affirmativa de
dicto, et modo, affirmativa simplex; affirmativa autem de modo et negativa de
dicto, affirmativa declinata; negativa vero de modo et non dicto, negativa
simplex; negativa autem de utroque, negativa declinata: ita quod modi
affirmationem vel negationem simplicitas, dicti vero declinatio denominet.
Dixerunt ergo antiqui quod affirmationem simplicem de possibili, scilicet,
possibile est esse, sequitur affirmativa simplex de contingenti, scilicet,
contingens est esse (contingens enim convertitur cum possibili); et negativa
simplex de impossibili, scilicet, non impossibile esse; et similiter negativa
simplex de necessario, scilicet, non necesse est esse. Et hic est primus ordo
modalium consequentium se. In secundo autem dixerunt quod affirmativas
declinatas de possibili et contingenti, scilicet, possibile non esse, et,
contingens non esse, sequuntur negativae declinatae de necessario et
impossibili, scilicet, non necessarium non esse, et, non impossibile non esse.
In tertio vero ordine dixerunt quod negativas simplices de possibili et
contingenti, scilicet, non possibile esse, non contingens esse, sequuntur
affirmativa declinata de necessario, scilicet, necesse non esse, et affirmativa
simplex de impossibili, scilicet, impossibile esse. In quarto demum ordine
dixerunt quod negativas declinatas de possibili et contingenti, scilicet, non
possibile non esse, et, non contingens non esse, sequuntur affirmativa simplex
de necessario, scilicet, necesse esse, et affirmativa declinata de impossibili,
scilicet, impossibile est non esse. The modals were ordered in this way by the
ancients. They disposed them in four orders placing together in each order
those that were a consequent to each other. Aristotle speaks of this order when
he says, Logical consequents follow according to the order in the table below,
which is the way in which the ancients posited them. Henceforth, however, to
avoid confusion let us call the affirmative of dictum and mode in any one mode,
the simple affirmative, as it is by Averroes, among others; affirmative of mode
and negative of dictum, the declined affirmative; negative of mode and not of
dictum, the simple negative; negative of both mode and dictum, the declined
negative. Hence, simplicity of mode designates affirmation or negation, and so,
too, does declination of dictum. The ancients said, then, that simple
affirmation of the contingent, i.e., "contingent to be” follows upon
simple affirmation of the possible, i.e., "Possible to be” (for the
contingent is converted with the possible); the simple negative of the
impossible also follows upon this, i.e., "not impossible to be”; and the
simple negative of the necessary, i.e., "not necessary to be.” This is the
first order of modal consequents. In the second order they said that the
declined negatives of the necessary and impossible, i.e., "not necessary
not to be” and "not impossible not to be,” follow upon the declined
affirmative of the possible and the contingent, i.e., "possible not to be”
and "contingent not to be.” In the third order, according to them, the declined
affirmative of the necessary, i.e., "necessary not to be,” and the simple
affirmative of of the impossible, i.e., "impossible to be,” follow upon
the simple negatives of the possible and the contingent, i.e., "not
possible to be” and not contingent to be.” Finally, in the fourth order, the
simple affirmative of the necessary, i.e., "necessary to be,” and the
declined affirmative of the impossible, i.e., "impossible not to be,”
follow upon the declined negatives of the possible and the contingent, i.e.,
"not possible not to be” and "not contingent not to be.” 4 Consideretur
autem ex subscriptione appositae figurae, quemadmodum dicimus, ut clarius
elucescat depictum. Consequentiae enunciationum modalium secundum quatuor
ordines ab antiquis positae et ordinatae. (Figura). To make this ordering more
evident, let us consider it with the help of the following table. CONSEQUENTS
OF MODAL ENUNCIATIONS IN THE FOUR ORDERS POSITED AND ORDERED BY THE ANCIENTS
FIRST ORDER It is possible to be It is contingent to be It is not impossible to
be It is not necessary to be SECOND ORDER It is possible not to be It is
contingent not to be It is not impossible not to be It is not necessary not to
be It is not possible to be It is not contingent to be It is impossible to be
It is necessary not to be FOURTH ORDER It is not possible not to be It is not
contingent not to be It is impossible not to be It is necessary to be Cajetanus
lib. 2 l. 10 n. 5Deinde cum dicit: ergo impossibile et non impossibile etc.,
examinando dictam opinionem, determinat veritatem. Et circa hoc duo facit: quia
primo examinat consequentias earum de impossibili; secundo, illarum de
necessario; ibi: necessarium autem et cetera. Unde ex praemissa opinione
concludens et approbans, dicit: ergo istae, scilicet, impossibile, et, non
impossibile, sequuntur illas, scilicet, contingens et possibile, non
contingens, et, non possibile, sequuntur, inquam, contradictorie, idest ita ut
contradictoriae de impossibili contradictorias de possibili et contingenti
consequantur, sed conversim, idest, sed non ita quod affirmatio affirmationem
et negatio negationem sequatur, sed conversim, scilicet, quod affirmationem
negatio et negationem affirmatio. Et explanans hoc ait: illud enim quod est
possibile esse, idest affirmationem possibilis negatio sequitur impossibilis,
idest, non impossibile esse; negationem vero possibilis affirmatio sequitur
impossibilis. Illud enim quod est, non possibile esse, sequitur ista,
impossibile est esse; haec autem, scilicet, impossibile esse, affirmatio est;
illa vero, scilicet, non possibile esse, negatio est: hic siquidem modus
negatur; ibi, non. Bene igitur dixerunt antiqui in quolibet ordine quoad
consequentias illarum de impossibili, quia, ut in suprascripta figura apparet,
semper ex affirmatione possibilis negationem impossibilis, et ex negatione
possibilis affirmationem impossibilis inferunt.When he says, Now the impossible
and the not impossible follow contradictorily upon the contingent and the
possible and the not contingent and the not possible, but inversely, etc., he
determines the truth by examining the foresaid opinion. First, he examines the
consequents of enunciations predicating impossibility; secondly, those
predicating necessity, where he says, Now we must consider how enunciations
predicating necessity are related to these, etc. From the opinion advanced,
then, he concludes with approval that the impossible and the not impossible
follow upon the contingent and the possible and the not contingent and the not
possible, contradictorily, i.e., the contradictories of the impossible follow
upon the contradictories of the possible and the contingent, but inversely,
i.e., not so that affirmation follows upon affirmation and negation upon
negation, but inversely, i.e., negation follows upon affirmation and
affirmation upon negation. He explains this when he says, The negation of
"impossible to be” follows upon "possible to be,” i.e., the negation
of the impossible, i.e., "not impossible to be,” follows upon the
affirmation of the possible, and the affirmation of the impossible follows upon
the negation of the possible. For the affirmation, "impossible to be”
follows upon the negation, "not possible to be.” In the latter the mode is
negated, in the former it is not. Therefore, the ancients were right in saying
that in any order, the consequences of enunciations predicating impossibility
are as follows: from affirmation of the possible, negation of the impossible is
inferred; and from negation of the possible, affirmation of the impossible is
inferred. This is apparent in the diagram. Cajetanus lib. 2 l. 10 n. 6Deinde
cum dicit: necessarium autem etc., intendit examinando determinare
consequentias de necessario. Et circa hoc duo facit: primo examinat dicta
antiquorum; secundo, determinat veritatem intentam; ibi: at vero neque
necessarium et cetera. Circa primum quatuor facit. Primo, declarat quid bene et
quid male dictum sit ab antiquis in hac re. Ubi attendendum est quod cum
quatuor sint enunciationes de necessario, ut dictum est, differentes inter se
secundum quantitatem et qualitatem, adeo ut unam integrent figuram oppositionis
iuxta morem illarum de inesse; duae earum sunt contrariae inter se, duae autem
illis contrariis contradictoriae, ut patet in hac figura. (Figura). Quia ergo
antiqui universales contrarias bene intulerunt ex aliis, contradictorias autem
earum, scilicet particulares, male intulerunt; ideo dicit quod considerandum
restat de his, quae sunt de necessario, qualiter se habeant in consequendo
illas de possibili et non possibili. Manifestum est autem ex dicendis
quod non eodem modo istae de necessario illas de possibili consequuntur, quo
easdem sequuntur illae de impossibili. Nam omnes
enunciationes de impossibili recte illatae sunt ab antiquis. Enunciationes
autem de necessario non omnes recte inferuntur: sed duae earum, quae sunt
contrariae, scilicet, necesse est esse, et, necesse est non esse, sequuntur,
idest recta consequentia deducuntur ab antiquis, in tertio scilicet et quarto
ordine; reliquae autem duae de necessario, scilicet, non necesse non esse, et,
non necesse esse, quae sunt contradictoriae supradictis, sunt extra consequentias
illarum, in secundo scilicet et primo ordine. Unde antiqui in
tertio et quarto ordine omnia recte fecerunt; in primo autem et in secundo
peccaverunt, non quoad omnia, sed quoad enunciationes de necessario tantum. When he says, Now we must consider how enunciations predicating
necessity are related to these, etc., he proposes an examination of the
consequents of enunciations predicating necessity in order to determine the
truth about them. First he examines what was said by the ancients; secondly, he
determines the truth, where he says, But in fact neither " necessary to
be” nor "necessary not to be” follow upon "possible to be,” etc. In
his examination of the ancients, Aristotle makes four points. First, he shows
what was well said by the ancients and what was badly said. It must be noted in
regard to this that, as we have said, there are four enunciations predicating
necessity, which differ among themselves in quantity and quality, and hence
they make up a diagram of opposition in the manner of the absolute
enunciations. Two of them are contrary to each other, and two are contradictory
to these contraries, as is clear in the diagram below. necessary to be
contraries necessary not to be not necessary not to be subcontraries not
necessary to be Now the ancients correctly inferred the universal contraries
from the possibles, contingents, and impossibles, but incorrectly inferred
their contradictories, namely, particulars. This is the reason Aristotle says
that it remains to be considered how enunciations predicating necessity are
related consequentially to the possible and not possible. From what Aristotle
says, it is clear that those predicating necessity do not follow upon the
possibles in the same way as those predicating impossibility follow upon the possibles,
for all of the enunciations predicating impossibility were correctly inferred
by the ancients, but those predicating necessity were not. Two of them, the
contraries, "necessary to be” and "necessary not to be,” follow,
i.e., correct consequents were deduced by the ancients in the third and fourth
orders; the remaining two, "not necessary not to be” and "not
necessary to be,” which are contradictories of the contraries, are outside of
the consequents of these, i.e., in the second and first orders. Hence, the
ancients represented everything correctly in the third and fourth orders, but
in the first and second they erred, not with respect to all things, but only
with respect to enunciations predicating necessity. Cajetanus lib. Secundo cum
dicit: non enim est negatio eius etc., respondet cuidam tacitae obiectioni, qua
defendi posset consequentia enunciationis de necessario in primo ordine ab
antiquis facta. Est
autem obiectio tacita talis. Non possibile esse, et, necesse non esse,
convertibiliter se sequuntur in tertio ordine iam approbato; ergo, possibile
esse, et, non necesse esse, invicem se sequi debent in primo ordine. Tenet
consequentia: quia duorum convertibiliter se sequentium contradictoria mutuo se
sequuntur; sed illae duae tertii ordinis convertibiliter se sequuntur, et istae
duae primi ordinis sunt earum contradictoriae; ergo istae primi ordinis,
scilicet, possibile esse, et, non necesse esse, mutuo se sequuntur. Huic,
inquam, obiectioni respondet Aristoteles hic interimendo minorem quoad hoc quod
assumit, quod scilicet necessaria primi ordinis et necessaria tertii ordinis
sunt contradictoriae. Unde dicit: non enim est negatio eius quod est, necesse
non esse (quae erat in tertio ordine), illa quae dicit, non necesse est esse,
quae sita erat in primo ordine. Et causam subdit,
quia contingit utrasque simul esse veras in eodem; quod contradictoriis
repugnat. Illud enim idem, quod est necessarium non esse, non est necessarium
esse. Necessarium siquidem est hominem non esse lignum et non necessarium est
hominem esse lignum. Adverte quod, ut infra patebit, istae duae de necessario,
quas posuerunt antiqui in primo et tertio ordine, sunt subalternae (et ideo
sunt simul verae), et deberent esse contradictoriae; et ideo erraverunt
antiqui. Secondly, he says, For the negation of "necessary
not to be” is not "not necessary to be,” since both may be true of the
same subject, etc. Here he replies to a tacit objection. This reply could be
used to defend the consequent of the enunciation of the necessary made by the
ancients in the first order. The tacit objection is this: "not possible to
be” and "necessary not to be” follow convertibly in the third order which
has already been shown to be correct; therefore, "possible to be” and
"not necessary to be” ought to follow upon each other in the first order.
The consequent holds; for the contradictories of two that convertibly follow
upon each other, mutually follow upon each other; but those two follow upon
each other convertibly in the third order and these two in the first order are
their contradictories; therefore, those of the first order, i.e.,
"possible to be” and "not necessary to be,” mutually follow upon each
other. Aristotle replies here to this objection by destroying what was assumed
in the minor, i.e., that the necessary of the first order and the necessary of
the third order are contradictories. He says, For the negation of
"necessary not to be” (which is in the third order) is not "not
necessary to be” (which has been placed in the first order). He also gives the
reason: it is possible for both to be true at once of the same subject, which
is repugnant to contradictories. For the same thing which is necessary not to
be, is not necessary to be; for example, it is necessary that man not be wood
and it is not necessary that man be wood. Notice, as will be clear later, that
these two which the ancients posited in the first and third orders, are
subalterns and therefore are at once true, whereas they should be
contradictories; hence the ancients were in error. Cajetanus lib. 2 l. 10 n.
8Boethius autem et Averroes non reprehensive legunt tam hanc, quam praecedentem
textus particulam, sed narrative utramque simul iungentes. Narrare enim aiunt
Aristotelem qualitatem suprascriptae figurae quoad consequentiam illarum de
necessario, postquam narravit quo modo se habuerint illae de impossibili, et
dicere quod secundum praescriptam figuram non eodem modo sequuntur illas de
possibili illae de necessario, quo sequuntur illae de impossibili. Nam
contradictorias de possibili contradictoriae de impossibili sequuntur, licet
conversim; contradictoriae autem de necessario non dicuntur sequi illas
contradictorias de possibili, sed potius eas sequi dicuntur contrariae de
necessario: non inter se contrariae, sed hoc modo, quod affirmationem
possibilis negatio de necessario sequi dicitur, negationem vero possibilis non
affirmatio de necessario sequi ponitur, quae sit contradictoria illi negativae
quae ponebatur sequi ad possibilem, sed talis affirmationis de necessario
contrario. Et quod hoc ita fiat in illa figura ut dicimus, patet ex primo et
tertio ordine, quorum capita sunt negatio et affirmatio possibilis, et extrema
sunt, non necesse esse, et, necesse non esse. Hae siquidem non sunt
contradictoriae. Non enim est negatio eius, quae est, necesse non esse, non
necesse esse (quoniam contingit eas simul verificari de eodem), sed illa
scilicet, necesse non esse, est contraria contradictoriae huius, scilicet, non
necesse esse, quae est, necesse est esse. Sed quia sequenti litterae magis consona
est introductio nostra, quae etiam Alberto consentit, et extorte videtur ab
aliis exponi ly contrariae, ideo prima, iudicio meo, acceptanda est expositio
et ad antiquorum reprehensionem referendus est textus. Boethius and Averroes read both this and the preceding part of the text,
not reprovingly, but as explanatorily joined together. They say Aristotle
explains the quality of the above table with respect to the consequents of
enunciations predicating necessity after he has explained in what way those
predicating impossibility are related. What Aristotle is saying, then, is that
those of the necessary do not follow those of the possible in the same way as
those of the impossible follow upon the possible. For contradictories of the
impossible follow upon contradictories of the possible, although inversely; but
contradictories of the necessary are not said to follow the contradictories of
the possible, but rather the contraries of the necessary follow upon them. It
is not the contraries among themselves that follow, but contraries in this way:
the negation of the necessary is said to follow upon the affirmation of the
possible; but what follows on the negation of this possible is not the
affirmation of the necessary contradictory to that negative of the necessary
following upon the possible, but the contrary of such an affirmation of the
necessary. That this is the case is evident in the first and third orders. The
sources are negation and affirmation of the possible, and the extremes are
"not necessary to be” and "necessary not to be.” But these are not
contradictories, for the negation of "necessary not to be” is not
"not necessary to be,” for it is possible for them to be at once true of
the same thing. "Necessary not to be” is the contrary of the contradictory
of "not necessary to be,” which contradictory is "necessary to be.”
In my judgment, however, the first exposition should be accepted and this
portion of the text taken as a reproof of the ancients, because the contraries
seem to be explained in a forced way by others, whereas our introduction is
more in accord with what follows in the next part of the text; in addition, it
agrees with Albert’s interpretation. Cajetanus lib. 2 l. 10 n. 9Tertio cum
dicit: causa autem cur etc., manifestat id quod praemiserat, scilicet, quod non
simili modo ad illas de possibili sequuntur illae de impossibili et illae de
necessario. Antiquorum
enim hoc peccatum fuit tam in primo quam in secundo ordine, et quod simili modo
intulerunt illas de impossibili et necessario. In primo siquidem ordine, sicut
posuerunt negativam simplicem de impossibili, ita posuerunt negativam simplicem
de necessario, et similiter in secundo ordine utranque negativam declinatam
locaverunt. Hoc ergo quare peccatum sit, et causa autem quare necessarium non
sequitur possibile, similiter, idest, eodem modo cum caeteris, scilicet, de
impossibili, est, quoniam impossibile redditur idem valens necessario, idest,
aequivalet necessario, contrarie, idest, contrario modo sumptum, et non eodem
modo. Nam si, hoc esse est impossibile, non inferemus, ergo hoc esse est
necesse, sed, hoc non esse est necesse. Quia ergo impossibile et necesse mutuo
se sequuntur, quando dicta eorum contrario modo sumuntur, et non quando dicta
eorum simili modo sumuntur, sequitur quod non eodem modo ad possibile se
habeant impossibile et necessarium, sed contrario modo. Nam ad id possibile
quod sequitur dictum affirmatum de impossibili, sequitur dictum negatum de
necessario; et e contrario. Quare autem hoc accidit infra dicetur. Erraverunt
igitur antiqui quod similes enunciationes de impossibili et necessario in primo
et in secundo ordine locaverunt. Thirdly, he says,
Now the reason why enunciations predicating necessity do not follow in the same
way as the others, etc. Here Aristotle shows why enunciations predicating
impossibility and necessity do not follow in a similar way upon those
predicating possibility. This was the error made by the ancients in both the
first and second orders, for in the first order they posited the simple negative
of the impossible, and in a similar way the simple negative of the necessary,
and in the second order their declined negatives, the reason being that they
inferred those predicating impossibility and necessity in a similar way. The
cause of this error, then, and the reason why enunciations predicating
necessity do not follow the possible in the same way, i.e., in a similar mode,
as the others, i.e., as the impossibles, is that the impossible expresses the
same meaning as the necessary, i.e., is equivalent to the necessary,
contrarily, i.e., taken in a contrary mode, and not in the same mode. For if
something is impossible to be, we do not infer, therefore it is necessary to
be, but it is necessary not to be. Since, therefore, the impossible and necessary
mutually follow each other when their dictums are taken in a contrary mode—and
not when their dictums are taken in a similar mode — it follows that the
impossible and necessary are not related in the same way to the possible, but
in a contrary way. For the negated dictum of the necessary follows upon that
possible which follows the affirmed dictum of the impossible, and contrarily.
Why this is so will be explained later. Therefore, the ancients erred when they
located similar enunciations of the impossible and necessary in the first and
in the second orders. Cajetanus lib. 2 l. 10 n. 10 Hinc apparet quod supra
posita nostra expositio conformior est Aristoteli. Cum enim hunc textum
induxerit ad manifestandum illa verba: manifestum est autem quoniam non eodem
modo, etc., eo accipiendo sunt sensu illa verba, quo hic per causam
manifestantur. Liquet autem quod hic redditur causa dissimilitudinis verae
inter necessarias et impossibiles in consequendo possibiles, et non
dissimilitudinis falso opinatae ab antiquis: quoniam ex vera causa nonnisi
verum concluditur. Ergo reprehendendo antiquos, veram dissimilitudinem inter
necessarias, et impossibiles in consequendo possibiles, quam non servaverunt
illi, proposuisse tunc intelligendum est, et nunc eam manifestasse. Quod autem
dissimilitudo illa, quam antiqui posuerunt inter necessarias et impossibiles,
sit falso posita, ex infra dicendis patebit. Ostendetur enim quod
contradictorias de possibili contradictoriae de necessario sequuntur conversim;
et quod in hoc non differunt ab his quae sunt de impossibili, sed differunt in
hoc quod modo diximus, quod possibilium et impossibilium se consequentium
dictum est similiter, possibilium autem et necessariorum, se invicem
consequentium dictum est contrarium, ut infra clara luce videbitur. Hence it
appears that our exposition is more in conformity with Aristotle. For he
introduced this text to manifest these words: It is evident that the case here
is not the same, etc. By taking this meaning, then, these words are made clear
through the cause. Moreover, it is evident that here the cause is given of a
true dissimilitude between necessaries and impossibles in following the
possibles, and not of a dissimilitude falsely held by the ancients, for from a
true cause only the truth is concluded. Therefore in reproving the ancients it
must be understood that a true dissimilitude between the necessary and
impossible in following the possible, which they did not beed, has been
proposed, and now has been made manifest. It will be clear from what will be
said later that the dissimilitude posited by the ancients between the necessary
and impossible is falsely posited, for it will be shown that contradictories of
the necessary follow contradictories of the possible inversely, and that in
this they do not differ from enunciations predicating impossibility. They do
differ, however, in the way we have indicated, i.e., the dictum of the
possibles and of the impossibles following on them is similar, but the dictum
of the possibles and of the necessaries following on them is contrary, as will
be seen clearly later. Cajetanus lib. 2 l. 10 n. 11 Quarto cum dicit: aut certe
impossibile est etc., manifestat aliud quod proposuerat, scilicet, quod
contradictoriae de necessario male situatae sint secundum consequentiam ab
antiquis, qui contradictiones necessarii ita ordinaverunt. In primo
ordine posuerunt contradictoriam negationem, necesse esse, idest, non necesse
esse; et in secundo contradictoriam negationem, necesse non esse, idest, non
necesse non esse. Et probat hunc consequentiae modum esse malum in primo
ordine. Cognita enim malitia primi, facile est secundi ordinis agnoscere
defectum. Probat autem hoc tali ratione ducente ad impossibile. Ad necessarium
esse sequitur possibile esse: aliter sequeretur non possibile esse, quod
manifeste implicat; ad possibile esse sequitur non impossibile esse, ut patet;
ad non impossibile esse, secundum antiquos, sequitur in primo ordine non
necessarium esse; ergo de primo ad ultimum, ad necessarium esse sequitur non
necessarium esse: quod est inconveniens, quia est manifesta implicatio
contradictionis. Relinquitur ergo quod male dictum sit, quod non necessarium
esse consequatur in primo ordine. Ait ergo et certe impossibile est poni sic
secundum consequentiam, ut antiqui posuerunt, necessarii contradictiones, idest
illas duas enunciationes de necessario, quae sunt negationes contradictoriae
aliarum duarum de necessario. Nam ad id quod est, necessarium esse, sequitur,
possibile est esse: nam si non, idest quoniam si hanc negaveris consequentiam,
negatio possibilis sequitur illam, scilicet, necesse esse. Necesse est enim de
necessario aut dicere, idest affirmare possibile, aut negare possibile: de
quolibet enim est affirmatio vel negatio vera. Quare si dicas quod, ad necesse esse,
non sequitur, possibile esse, sed, non possibile est esse; cum haec aequivaleat
illi quae dicit, impossibile est esse, relinquitur quod ad, necesse esse,
sequitur, impossibile esse, et idem erit, necesse esse et impossibile esse:
quod est inconveniens. Bona ergo erat prima illatio, scilicet, necesse est
esse, ergo possibile est esse. Tunc ultra. Illud quod est, possibile esse,
sequitur, non impossibile esse, ut patet in primo ordine. Ad hoc vero,
scilicet, non impossibile esse, secundum antiquos eodem primo ordine, sequitur,
non necesse est esse (quare contingit de primo ad ultimum); ad id quod est,
necessarium esse, sequitur, non necessarium esse: quod est inconveniens, immo
impossibile. Fourthly, when he says, Or is it impossible to arrange
the contradictions of enunciations predicating necessity in this way? he
manifests another point he had proposed, namely, that contradictories of
enunciations predicating necessity were badly placed according to consequence
by the ancients when they ordered them thus: the contradictory negation to
"necessary to be,” i.e., "not necessary to be,” in the first order,
and the contradictory negation to "necessary not to be,” i.e., "not
necessary not to be,” in the second. Aristotle only proves that this mode of
consequence is incorrect in the first order, for when this is known the mistake
in the second order is readily seen. He does this by an argument leading to an
impossibility. "Possible to be” follows upon "necessary to be”;
otherwise "not possible to be” would follow, which it manifestly implies.
"Not impossible to be” follows upon "possible to be” as is evident,
and, according to the ancients, in the first order, "not necessary to be”
follows upon "not impossible to be.” Therefore, from first to last,
"not necessary to be” follows upon "necessary to be,” which is
inadmissible because there is an obvious implication of contradiction.
Therefore, it is erroneous to say that "not necessary to be” follows in
the first order. He says, then, that in fact it is impossible to posit
contradictions of the necessary according to consequence as the ancients
posited them, i.e., in the first order the contradictory negation of
"necessary to be,” i.e., "not necessary to be” and in the second the
contradictory negation of "necessary not to be,” i.e., "not necessary
not to be.” For "possible to be” follows upon "necessary to be”; if
not, i.e., if you deny this consequence, the negation of the possible follows
upon "necessary to be,” since the possible must either be asserted of the
necessary or denied, the reason being that of anything there is a true
affirmation or a true negation. Therefore, if you say that "possible to
be” does not follow upon "necessary to be,” but "not possible to be”
does follow, then, since the latter is equivalent to the former, i.e.,
"not possible to be” to "impossible to be,” "impossible to be”
follows upon "necessary to be” and the same thing will be "necessary
to be” and "impossible to be,” which cannot be admitted. Consequently, the
first inference was good, i.e., "It is necessary to be, therefore it is
possible to be.” But again, "possible to be” follows upon "not
impossible to be,” as is evident in the first order, and according to the
ancients, "not necessary to be” follows upon "not impossible to be”
in the same first order. Therefore, from first to last we arrive at this:
"not necessary to be” follows upon "necessary to be,” which is
unlikely, not to say impossible. 12 Dubitatur hic: quia in I priorum
dicitur quod ad possibile sequitur non necessarium, hic autem dicitur
oppositum. Ad hoc est dicendum quod possibile sumitur dupliciter. Uno modo in
communi, et sic est quoddam superius ad necessarium et contingens ad utrunque,
sicut animal ad hominem et bovem; et sic ad possibile non sequitur non
necessarium, sicut ad animal non sequitur non homo. Alio modo sumitur possibile
pro una parte possibilis in communi, idest pro possibili seu contingenti,
scilicet ad utrunque, scilicet quod potest esse et non esse; et sic ad
possibile sequitur non necessarium. Quod enim potest esse
et non esse, non necessarium est esse, et similiter non necessarium est non
esse. Loquimur
ergo hic de possibili in communi, ibi vero in speciali. There is a doubt about this, for in I Priorum, it is said that the not
necessary follows upon the possible, while here the opposite is said. The
possible, however, is taken in two ways: commonly, and thus it is superior to
the necessary and the contingent to either of two alternatives, as is the case
with animal in relation to man and cow; taken in this way, the not necessary
does not follow upon the possible, just as not-man does not follow upon animal.
In another way the possible is taken for one part of the possible commonly,
i.e., for the possible or contingent to either of two alternatives, namely, for
what can be and not be. The not necessary follows upon the possible taken in
this way, for what can be and not be is not necessary to be, and likewise is
not necessary not to be. In the Prior Analytics, then, Aristotle is speaking of
the possible in particular; here of the possible commonly. Deinde cum dicit: at
vero neque necessarium etc., determinat veritatem intentam. Et circa hoc tria
facit: primo, determinat quae enunciatio de necessario sequatur ad possibile;
secundo, ordinat consequentias omnium modalium; ibi: sequuntur enim et cetera. Quoad primum, sicut duabus viis reprehendit antiquos, ita ex illis duobus
motivis intentum probat. Et intendit quod, ad possibile esse,
sequitur, non necesse non esse. Primum motivum est per locum a divisione. Ad, possibile
esse, non sequitur (ut probatum est), non necesse esse, at vero neque, necesse
esse, neque, necesse non esse. Reliquum est ergo ut sequatur ad eam, non
necesse non esse: non enim dantur plures enunciationes de necessario. Huius
communis divisionis primo proponit reliqua duo membra excludenda, dicens: at
vero neque necessarium esse, neque necessarium non esse, sequitur ad possibile
non esse; secundo probat hoc sic. Nullum formale consequens minuit suum
antecedens: tunc enim oppositum consequentis staret cum antecedente; sed
utrumque horum, scilicet, necesse esse, et, necesse non esse, minuit possibile
esse; ergo, et cetera. Unde, tacita maiore, ponit minoris probationem dicens:
illi enim, scilicet, possibile esse, utraque, scilicet, esse et non esse,
contingit accidere; horum autem, scilicet, necesse esse et necesse non esse,
utrumlibet verum fuerit, non erunt illa duo, scilicet, esse et non esse, vera
simul in potentia. Et primum horum explanans ait:
cum dico, possibile esse, simul est possibile esse et non esse. Quoad secundum
vero subdit. Si vero dicas, necesse esse vel necesse non esse, non remanet
utrumque, scilicet, esse et non esse, possibile: si enim necesse est esse,
possibilitas ad non esse excluditur; et si necesse est non esse, possibilitas
ad esse removetur. Utrumque ergo istorum minuit illud antecedens, possibile
esse, quoniam ad esse et non esse se extendit, et cetera. Tertio subdit
conclusionem: relinquitur ergo quod, non necessarium non esse, comes est ei
quae dicit, possibile esse; et consequenter haec ponenda erit in primo ordine. When he says, But in fact neither "necessary to be” nor
"necessary not to be” follow upon "possible to be,” etc., he
determines the truth. First he determines which enunciation of the necessary
follows upon the possible; secondly, he orders the consequents of all of the
modals, where he says, Thus, these contradictions also follow in the way
indicated, etc. Aristotle has reproved the ancients in two ways; on the basis
of these two he now proves which enunciation of the necessary follows upon the
possible. What he intends to show is that "not necessary not to be”
follows upon "possible to be.” The first argument is taken from a locus of
division. "Not necessary to be” does not follow upon possible to be” (as
has been proved), but neither does "necessary to be” nor "necessary
not to be.” Therefore, "not necessary not to be” follows upon
"possible to be,” since there are no more enunciations of the necessary.
He first proposes the remaining two members that are to be excluded from this
common division: But in fact neither "necessary to be” nor "necessary
not to be” follow upon "possible to be.” Then he proves this: no formal
consequent diminishes its antecedent, for if it did, the opposite of the consequent
would stand with the antecedent; but both of these, namely, "necessary to
be” and "necessary not to be,” diminish possible to be”; therefore, etc.
The major is therefore implied and he gives the proof of the minor when he says
that "possible to be” admits of two possibilities, namely, "to be”
and "not to be”; but of these, namely, "necessary to be” and
"necessary not to be” (whichever should be true), these two, "to be”
and "not to be,” will not be true at the same time in potency. He explains
the first point thus: when I say "possible to be” it is at once possible
to be and not to be. With respect to the second, he adds: if you should say,
"necessary to be” or "necessary not to be,” both do not remain, i.e.,
possible to be and not to be do not remain, for if a thing is necessary to be,
possibility not to be is excluded, and if it is necessary not to be,
possibility to be is removed. Both of these, then, diminish the antecedent,
possible to be, for it is extended to "to be” and "not to be,” etc.
Thirdly, he concludes: it remains, therefore, that "not necessary not to
be” accompanies "possible to be,” and consequently will have to be placed
in the first order. Cajetanus lib. 2 l. 10 n. 14 Occurrit in hac parte dubium
circa hoc quod dicit quod, ad possibile non sequitur necessarium, cum superius
dixerit quod ad ipsum non sequitur non necessarium. Cum enim
necessarium et non necessarium sint contradictoria opposita, et de quolibet sit
affirmatio vel negatio vera, non videtur posse evadi quin ad possibile sequatur
necessarium, vel, non necessarium. Et cum non sequatur necessarium, sequetur
non necessarium, ut dicebant antiqui. Augetur et dubitatio ex eo quod
Aristoteles nunc usus est tali argumentationis modo, volens probare quod ad
necessarium sequatur possibile. Dixit enim: nam si non negatio
possibilis consequatur. Necesse est enim aut dicere aut negare. A difficulty
arises at this point with respect to his saying that the necessary does not
follow upon the possible, since he has also said that the not necessary does
not follow upon it. For the necessary and the not necessary are opposed
contradictorily, and since of anything there is a true affirmation or negation,
it seems impossible to avoid the conclusion that either the necessary or the
not necessary follows upon the possible; and since the necessary does not
follow, the not necessary must follow, as the ancients said. Furthermore, the
difficulty is augmented by the fact that Aristotle just used such a mode of
argumentation when, to prove that the possible follows upon the necessary, he
said, for if not, the negation will follow; for it is necessary either to
affirm or deny. 15. Pro solutione huius, oportet reminisci habitudinis quae est
inter possibile et necessarium, quod scilicet possibile est superius ad
necessarium, et attendere quod superius potestate continet suum inferius et
eius oppositum, ita quod neutrum eorum actualiter sibi vindicat, sed utrunque
potest sibi contingere; sicut animali potest accidere homo et non homo: et
consequenter inspicere debes quod, eadem est proportio superioris ad habendum
affirmationem et negationem unius inferioris, quae est alicuius subiecti ad
affirmativam et negativam futuri contingentis. Utrobique enim neutrum habetur,
et salvatur potentia ad utrumlibet. Unde, sicut in futuris contingentibus nec
affirmatio nec negatio est determinate vera, sed sub disiunctione altera est
necessario vera, ut in fine primi conclusum est; ita nec affirmatio nec negatio
inferioris sequitur determinate affirmationem vel negationem superioris, sed
sub disiunctione altera sequitur necessario. Unde non valet, est animal, ergo est homo, neque, ergo non est homo, sed,
ergo est homo vel non est homo. Quia ergo possibile superius est ad
necessarium, ideo optime determinavit Aristoteles neutram contradictionis partem
de necessario determinate sequi ad possibile. Non tamen dixit quod sub
disiunctione neutra sequatur; hoc enim est contra illud primum principium: de
quolibet est affirmatio vera vel falsa. Ad id autem quod additur, ex eadem
trahitur radice responsio. Quia enim necessarium inferius est ad possibile, et
inferius non in potentia sed in actu includit suum superius, necesse est ad
inferius determinate sequi suum superius: aliter determinate sequetur eius
contradictorium. Unde per dissimilem habitudinem, quae est inter necessarium et
possibile et non possibile, ex una parte, et inter possibile et necessarium et
non necessarium, ex altera parte, ibi optimus fuit processus ad alteram
contradictionis partem determinate, et hic optimus ad neutram determinate. In order to resolve this, we must recall the relationship between the
possible and the necessary, namely, that the possible is superior to the
necessary. Now the superior potentially contains its own inferior and the
opposite of it in such a way that neither of them is actually appropriated by
the superior, but each is possible to it; as in the case of man and not-man in
relation to animal. We must also consider that the proportion of the superior
as related to the affirmation and negation of one inferior is the same (which
is the proportion of some subject to the affirmative and negative of a future
contingent), for it is had by neither of the two, and the potency to either is
kept. Accordingly, as in future contingents neither the affirmation nor the negation
is determinately true, but under disjunction one is necessarily true (as was
concluded at the end of the first book), so neither the affirmation nor
negation of the inferior follows upon the affirmation or negation of the
superior determinately, but under disjunction one follows necessarily. This,
for instance, is not valid: "It is animal, therefore it is man,” nor is
"therefore it is not man” valid, but, "therefore it is man or it is
not man.” Since, then, the possible is superior to the necessary, Aristotle has
correctly determined that neither part of the contradiction of the necessary
determinately follows upon the possible. However, he has not said that under
disjunction neither follows; for this would be opposed to the first principle,
that of anything there is a true or false affirmation. The response to what was
added, beginning with "Furthermore, the difficulty is augmented,” etc., is
based upon the same point. Since the necessary is inferior to the possible, and
the inferior does not include its superior in potency but in act, the superior
must follow determinately upon the inferior; otherwise the contradiction of it
would follow determinately. Hence, because of the dissimilar relationship
between the necessary and the possible and not possible on the one hand, and
between the possible and the necessary and not necessary on the other, the
movement of the earlier argument to one part of the contradiction determinately
was quite right, and the movement here to neither determinately was quite right.
16.
Oritur quoque alia dubitatiuncula. Videtur enim quod Aristoteles difformiter
accipiat ly possibile in praecedenti textu et in isto. Ibi enim accipit ipsum
in communi, ut sequitur ad necessarium; hic videtur accipere ipsum specialiter
pro possibili ad utrumlibet, quia dicit quod possibile est simul potens esse et
non esse. Et ad hoc dicendum est quod uniformiter usus est
possibili. Nec eius verba obstant: quoniam et de possibili in communi verum est
dicere quod potest sibi utrunque accidere, scilicet, esse et non esse: tum quia
quidquid verificatur de suo inferiori, verificatur etiam de suo superiori,
licet non eodem modo; tum quia possibile in communi neutram contradictionis
partem sibi determinat, et consequenter utranque sibi advenire compatitur,
licet non asserat potentiam ad utranque partem, quemadmodum possibile ad
utrunque. There is another slight difficulty, for it seems that
Aristotle takes the possible in a different way in the preceding text and in
this. There he takes it commonly as it follows upon the necessary; here he
seems to take it specifically for the possible that is indifferent to
alternatives, since he says that the possible is at once possible to be and not
to be. But in fact Aristotle has used the possible uniformly. Nor are his words
at variance, for it is also true to say of the possible as common that it
admits of both possibilities, i.e., of "to be” and "not to be”;
first, because whatever is verified of its inferior is verified also of its
superior, although not in the same mode; secondly, because the possible as
common determines neither part of the contradiction to itself and consequently
admits of either happening, although it does not affirm a potency to each part,
as does the possible to either of two alternatives. 17. Secundum motivum ad
idem, correspondens tacitae obiectioni antiquorum quam supra exclusit, addit
cum subdit: hoc enim verum est et cetera. Ubi notandum quod
Aristoteles sub illa maiore adducta pro antiquis (scilicet, convertibiliter se
consequentium contradictoria se mutuo consequuntur), subsumit minorem: sed
horum convertibiliter se sequentium in tertio ordine (scilicet, non possibile
esse et necesse non esse), contradictoria sunt, possibile esse et non necesse
non esse (quoniam modi negatione eis opponuntur); ergo istae duae (scilicet,
possibile esse et non necesse non esse) se consequuntur et in primo locandae
sunt ordine. Unde motivum tangens ait: hoc enim, quod dictum est,
verum est, idest verum esse ostenditur, et de necesse non esse, idest, et ex
illius, scilicet, non necesse non esse, opposita, quae est, necesse non esse.
Vel, hoc enim, scilicet, non necesse non esse, verum est, scilicet,
contradictorium illius de necesse non esse. Et minorem subdens ait: haec enim,
scilicet, non necesse non esse, fit contradictio eius, quae convertibiliter
sequitur, non possibile esse. Et explanans hoc in terminis subdit. Illud enim,
non possibile esse, quod est caput tertii ordinis, sequitur hoc de impossibili,
scilicet, impossibile esse, et haec de necessario, scilicet, necesse non esse,
cuius negatio seu contradictoria est, non necesse non esse. Et quia, caeteris
paribus, modus negatur, et illa, possibile esse, est (subauditur)
contradictoria illius, scilicet, non possibile; igitur ista duo mutuo se
consequuntur, scilicet, possibile esse, et, non necesse non esse, tamquam
contradictoria duorum se mutuo consequentium. The second
grounds for proving the same thing corresponds to the tacit objection of the
ancients he excluded above: For this, he says, is true also with respect to
"necessary to be,” etc. It should be noted here that Aristotle subsumes
under the major cited as a proof for the position of the ancients (namely,
contradictories of consequences convertibly following each other mutually
follow upon each other) this minor: but the contradictories of those following
upon each other convertibly in the third order (i.e., of "not possible to
be” and "necessary not to be”) are "possible to be” and "not
necessary not to be” (for they are opposed to them by negation of mode);
therefore, these two (i.e., "possible to be” and "not necessary not
to be”) follow upon each other and are to be placed in the first order. Hence,
with respect to the basis of the above argument, he says, For this, i.e., what
has been said, is true, i.e., is shown to be true, also with respect to
"necessary not to be,” i.e., of the opposite of "not necessary not to
be,” i.e., "necessary not to be.” Or, For this, namely, not necessary not
to be,” is true, namely, is the true contradictory of necessary not to be.” He
gives the minor when he says, For "not necessary not to be” is the
contradictory of what follows upon "not possible to be.” Then he states
this explicitly: for "not possible to be,” which is the source of the third
order is followed by this impossible, namely, "impossible to be,” and by
this one of the necessary, namely, "necessary not to be,” of which the
negation or contradictory is "not necessary not to be.” And since, other
things being equal, the mode is negated, and, "possible to be” is (it is
understood) the contradictory of "not possible to be,” therefore, these
two mutually follow upon each other, namely, "possible to be” and
"not necessary not to be,” as contradictories of the two mutually
following upon each other. Cajetanus lib. Deinde cum dicit: sequuntur enim
etc., ordinat omnes consequentias modalium secundum opinionem propriam; et ait
quod, hae contradictiones, scilicet, de necessario, sequuntur illas de
possibili, secundum modum praedictum et approbatum illarum de impossibili. Sicut
enim contradictorias de possibili contradictoriae de impossibili sequuntur,
licet conversim; ita contradictorias de possibili contradictoriae de necessario
sequuntur conversim: licet in hoc, ut dictum est, dissimilitudo sit quod,
contradictoriarum de possibili et impossibili similiter est dictum,
contradictoriarum autem de possibili et necessario contrarium est dictum, ut in
sequenti videtur figura: consequentiae enunciationum modalium secundum quatuor
ordines ab Aristotele positae et ordinatae. (Figura). Ubi vides quod nulla est
inter Aristotelem et antiquos differentia, nisi in duobus primis ordinibus
quoad illas de necessario. Praepostero namque situ usi sunt antiqui,
eam de necessario, quae locanda erat in primo ordine, in secundo ponentes, et
eam quae in secundo ponenda erat, in primo locantes. Et aspice quoque quod
convertibiliter se consequentium semper contradictoria se consequi ordinavit.
Singulis enim tertii ordinis singulae primi ordinis contradictoriae sunt; et
similiter singulae quarti ordinis singulis, quae in secundo sunt,
contradictoriae sunt. Quod antiqui non observarunt. When he says, Thus,
these contradictions also follow in the way indicated, etc., he orders all of
the consequents of modals according to his own opinion. He says, then, that
these contradictions, namely, of the necessary, follow those of the possible,
according to the foresaid and approved mode of those of the impossible. For
just as contradictories of the impossible follow upon contradictories of the
possible, although inversely, so contradictories of the necessary follow
contradictories of the possible inversely. In the latter, however, as has been
said, there is a dissimilarity in that the dictum of the contradictories of the
possible and impossible is similar, but the dictum of the contradictories of
the possible and necessary is contrary. This can be seen in the following
table. CONSEQUENTS OF MODAL ENUNCIATIONS POSITED AND ORDERED BY ARISTOTLE
ACCORDING TO FOUR ORDERS FIRST ORDER It is possible to be It is contingent to
be It is not impossible to be It is not necessary to be SECOND ORDER It is
possible not to be It is contingent not to be It is not impossible not to be It
is not necessary not to be It is not possible to be It is not contingent to be
It is impossible to be It is necessary not to be FOURTH ORDER It is not
possible not to be It is not contingent not to be It is impossible not to be It
is necessary to be Here you see that there is no difference between Aristotle
and the ancients except in the first two orders with respect to those of the
necessary. The ancients inverted the position of these, placing the necessary
that should have been placed in the first order in the second order, and the
one that should have been in the second in the first. Notice, too, that he has
ordered them in such a way that the contradictories of those following upon
each other convertibly, always follow each other, for each one in the first
order is the contradictory of each one in the third order, and similarly, each
of the fourth order the contradictory of each in the second. This the ancients
did not observe. Postquam Aristoteles declaravit modalium consequentias, hic
movet quandam dubitationem circa unum eorum quae determinata sunt, scilicet
quod possibile sequitur ad necesse. Et duo facit: quia primo dubitationem
absolvit; secundo, ex determinata quaestione alium ordinem earumdem
consequentiarum modalibus statuit; ibi: et est fortasse et cetera. Circa primum
duo facit: primo, movet quaestionem; secundo, determinat eam; ibi: manifestum
est et cetera. Movet ergo quaestionem: primo dicens: dubitabit autem aliquis si
ad id quod est necesse esse sequatur possibile esse; et secundo, arguit ad
partem affirmativam subdens: nam si non sequatur, contradictoria eius sequetur,
scilicet non possibile esse, ut supra deductum est: quia de quolibet est
affirmatio vel negatio vera. Et si quis dicat hanc, scilicet, non possibile
esse, non esse contradictoriam illius, scilicet, possibile esse, et propterea
subterfugiendum velit argumentum, et dicere quod neutra harum sequitur ad
necesse esse; talis licet falsum dicat, tamen concedatur sibi, quoniam necesse
erit ipsum dicere illius contradictoriam fore, possibile non esse. Oportet
namque aut non possibile esse aut possibile non esse, esse contradictoriam, possibile
esse; et tunc in eumdem redibit errorem, quoniam utraeque, scilicet, non
possibile esse et possibile non esse, falsae sunt de eo quod est, necesse esse.
Et
consequenter ad ipsum neutra sequi potest. Nulla enim enunciatio sequitur ad
illam, cuius veritatem destruit. Relinquitur ergo
quod, ad necesse esse sequitur possibile esse. Now that he has explained the
consequents of modals, Aristotle raises a question about one of the points that
has already been determined, namely, that the possible follows upon the
necessary. He first raises the question and then settles it where he says, It
is evident by now that not every possibility of being or walking is one that
admits of opposites, etc. Secondly, he establishes another order of the same
consequents from the determination of the present question, where he says
Indeed the necessary and not necessary may well be the principle of all that is
or is not, etc. First, then, he raises the question: But it may be questioned
whether "Possible to be follows upon "necessary to be.” Secondly, he
argues to the affirmative part: Yet if not, the contradictory, "not
possible to be,” would have to follow, as was deduced earlier, for either the
affirmation or the negation is true of anything. And if someone should say
"not possible to be” is not the contradictory of "possible to be,”
because he wants to avoid the conclusion by saying that neither of these
follows upon "necessary to be,” this may be conceded, although what he
says is false. But then he will have to say that the contradictory of
"possible to be” is "possible not to be,” for the contradictory of
"possible to be” has to be either "not possible to be” or
"possible not to be.” But if he says this, he will fall into another
error, for it is false to say it is not possible to be of that which is
necessary to be, and it is false to say it is possible not to be. Consequently,
neither follows upon it, for no enunciation follows upon an enunciation whose
truth it destroys. Therefore, "possible to be” follows upon "necessary
to be.” 2. Tertio, arguit ad partem negativam cum subdit: at vero rursus etc.,
et intendit talem rationem. Si ad necesse esse sequitur possibile
esse, cum ad possibile sequatur possibile non esse (per conversionem in
oppositam qualitatem, ut dicitur in I priorum, quia idem est possibile esse et
non esse), sequetur de primo ad ultimum quod necesse est possibile non esse:
quod est falsum manifeste. Unde oppositionis hypothesim subdit: at vero rursus
videtur idem possibile esse et non esse, ut domus, et possibile incidi et non
incidi, ut vestis. Quare de primo ad ultimum necesse esse, erit contingens non
esse. Hoc autem est falsum. Ergo hypothesis illa, scilicet,
quod possibile sequatur ad necesse, est falsa. Thirdly, he argues to the
negative part where he says, On the other hand, it seems possible for the same
thing to be cut and not to be cut, etc. His argument is as follows: If
"possible to be” follows upon "necessary to be,” then, since "possible
not to be” follows upon the possible (through conversion to the opposite
quality, as is said in I Priorum, for the same thing is possible to be and not
to be), from first to last it will follow that the necessary is possible not to
be, which is clearly false. In this argument, Aristotle supplies a hypothesis opposed
to the position that possible to be follows upon necessary to be: On the other
hand, it seems possible for the same thing to be cut and not to be cut, for
instance a garment, and to be and not to be, for instance a house. Therefore,
from first to last, necessary to be will be possible not to be. But this is
false. Therefore, the hypothesis that the possible follows upon the necessary
is false. 3. Deinde cum dicit: manifestum est autemetc., respondet dubitationi.
Et primo, declarat veritatem simpliciter; secundo, applicat ad propositum; ibi:
hoc igitur possibile et cetera. Proponit ergo primo ipsam veritatem
declarandam, dicens: manifestum est autem, ex dicendis, quod non omne possibile
esse vel ambulare, idest operari: idest, non omne possibile secundum actum
primum vel secundum ad opposita valet, idest ad opposita viam habet, sed est
invenire aliqua possibilia, in quibus non sit verum dicere quod possunt in
opposita. Deinde, quia possibile a potentia nascitur, manifestat qualiter se
habeat potentia ipsa ad opposita: ex hoc enim clarum erit quomodo possibile se
habeat ad opposita. Et circa hoc duo facit: primo manifestat hoc in potentiis
eiusdem rationis; secundo, in his quae aequivoce dicuntur potentiae; ibi:
quaedam vero potentiae et cetera. Circa primum tria facit: quia primo
manifestat qualiter potentia irrationalis se habeat ad opposita; et ait quod
potentia irrationalis non potest in opposita. When he
says, It is evident by now that not every possibility of being or walking,
etc., he answers the question he proposed. First, he manifests the truth
simply, then applies it to the question where he says, So it is not true to say
the latter possible of what is necessary simply, etc. First, then, he proposes
the truth he is going to explain: It is evident by now that not every
possibility of being or walking, i.e., of operating; that is, not everything
possible according to first or second act admits of opposites, i.e., has access
to opposites; there are some possibles of which it is not true to say that they
are capable of opposites. Then, since the possible arises from potency, he
manifests how potency is related to opposites; for it will be clear from this
bow the possible is related to opposites. First he manifests this in potencies
having the same notion; secondly, in those that are called potencies
equivocally where he says, But some are called potentialities equivocally, etc.
With respect to the way in which potencies of the same specific notion are
related to opposites, he does three things. First of all he manifests how an
irrational potency is related to opposites; an irrational potency, he says, is
not a potency that is capable of opposites. Cajetanus lib. 2 l. 11 n. 4Ubi
notandum est quod, sicut dicitur IX Metaphys., potentia activa, cum nihil aliud
sit quam principium quo in aliud agimus, dividitur in potentiam rationalem et
irrationalem. Potentia rationalis est, quae cum ratione et electione operatur;
sicut ars medicinae, qua medicus cognoscens quid sanando expediat infirmo, et
volens applicat remedia. Potentia autem irrationalis vocatur illa, quae non ex
ratione et libertate operatur, sed ex naturali sua dispositione; sicut calor
ignis potentia irrationalis est, quia calefacit, non ut cognoscit et vult, sed
ut natura sua exigit. Assignatur autem ibidem duplex differentia proposito
deserviens inter istas potentias. Prima est quod activa potentia irrationalis
non potest duo opposita, sed est determinata ad unum oppositorum, sive sumatur
oppositum contradictorie sive contrarie. Verbi gratia: calor non potest
calefacere et non calefacere, quae sunt contradictorie opposita, neque potest
calefacere et frigefacere, quae sunt contraria, sed ad calefactionem
determinatus est. Et hoc intellige per se, quia per accidens calor frigefacere
potest, vel resolvendo materiam caloris, humidum scilicet, vel per
antiperistasin contrarii. Et similiter potest non calefacere per accidens,
scilicet si calefactibile deest. Potentia autem rationalis potest in opposita
et contradictorie et contrarie. Arte siquidem medicinae potest medicus adhibere
remedia et non adhibere, quae sunt contradictoria; et adhibere remedia sana et
nociva, quae sunt contraria. Secunda differentia est quod potentia activa
irrationalis, praesente passo, necessario operatur, deductis impedimentis: calor
enim calefactibile sibi praesens calefacit necessario, si nihil impediat;
potentia autem rationalis, passo praesente, non necessario operatur: praesente
siquidem infirmo, non cogitur medicus remedia adhibere. It must be noted in this connection that active potency, since it is the
principle by which we act on something else, is divided into rational and
irrational potency, as is said in IX Metaphysicae [2: 1046a 36]. Rational
potency operates in connection with reason and choice; for example, the art of
medicine by which the physician, knowing and willing what is expedient in
healing an illness, applies a remedy. Irrational potency operates according to
its own natural disposition, not according to reason and liberty; for example,
the heat of fire is an irrational potency, because it heats, not as it knows
and wills, but as its nature requires. In the Metaphysics, a twofold difference
between these potencies is assigned which is relevant here. The first is that
an irrational active potency is not capable of two opposites, but is determined
to one opposite, whether "opposite” is taken contradictorily or
contrarily; e.g., heat cannot heat and not heat, which are opposed
contradictorily; nor can it heat and cool, which are contraries, but is deter
mined to heating. Understand this per se, for heat can cool accidentally,
either by destroying the matter of heat, namely, the humid, or through
alternation of the contrary. It also has the potentiality not to heat
accidentally, if that which can be heated is lacking. A rational potency, on
the other hand, is capable of opposites, both contradictorily and contrarily;
for by the art of medicine the physician can employ a remedy and not employ it,
which are contradictories, and employ healing and harmful remedies, which are
contraries. The second difference is that an irrational active potency
necessarily operates when a subject is present and impediments are with drawn;
for heat necessarily heats when a subject that can be heated is present, and
nothing impedes it. A rational potency, however, does not necessarily operate
when a subject is present; e.g., when a sick man is present the physician is
not forced to employ a remedy. 5. Dimittantur autem metaphysico harum
differentiarum rationes et ad textum redeamus. Ubi narrans quomodo se habeat
potentia irrationalis ad oppositum, ait: et primum quidem, scilicet, non est
verum dicere quod sit potentia ad opposita in his quae possunt non secundum
rationem, idest, in his quorum posse est per potentias irrationales; ut ignis
calefactivus est, idest, potens calefacere, et habet vim, idest, potentiam
istam irrationalem. Ignis siquidem non potest frigefacere; neque in eius
potestate est calefacere et non calefacere. Quod autem dixit primum ordinem,
nota, ad secundum genus possibilis infra dicendum, in quo etiam non invenitur
potentia ad opposita. The reasons for these differences are given in the
Metaphysics, but let us return to the text. Explaining bow an irrational
potency is related to opposites, he says, First of all, this is not true, i.e.,
it is not true to say that there is a potency to opposites in those which are
not according to reason, i.e., whose power is through irrational potencies; as
fire which is calefactive, i.e., capable of heating, has this power, i.e., this
irrational potentiality, since it is not able to cool, nor is it in its power 4
to heat and not to heat. Note that he speaks here of a first kind. This is in
relation to a second genus of the possible which he will speak of later, in
which there is not a potency to opposites either. 6. Secundo,
manifestat quomodo potentia rationalis se habeat ad opposita, intendens quod
potentia rationalis potest in opposita. Unde subdit: ergo potestates secundum
rationem, idest rationales, ipsae eaedem sunt contrariorum, non solum duorum,
sed etiam plurimorum, ut arte medicinae medicus plurima iuga contrariorum
adhibere potest, et a multarum operationum contradictionibus abstinere potest.
Praeposuit autem ly ergo, ut hoc consequi ex dictis insinuaret: cum enim
oppositorum oppositae sint proprietates, et potentia irrationalis ex eo quod
irrationalis ad opposita non se extendat; oportet potentiam rationalem ad
opposita viam habere, eo quod rationalis sit. Secondly, he
shows how a rational potency is related to opposites, i.e., it is capable of
opposites: Therefore potentialities that are in conjunction with reason, i.e.,
rational potencies, are capable of contraries, not only of two, but even of
many; for example, a physician by the art of medicine can employ many pairs of
contraries and he can abstain from doing or not doing many things. He begins
with "therefore” so as to imply that this follows from what has been
said.”’ The argument would be: properties of opposites are opposites; an
irrational potency, because it is irrational, does not extend itself to
opposites; therefore a rational potency, because it is rational, has access to
opposites. Cajetanus lib. Tertio, explanat id quod dixit de
potentiis irrationalibus, propter causam infra assignandam ab ipso; et intendit
quod illud quod dixit de potentia irrationali, scilicet quod non potest in
opposita, non est verum universaliter, sed particulariter. Ubi nota
quod potentia irrationalis dividitur in potentiam activam, quae est principium
faciendi, et potentiam passivam, quae est principium patiendi: verbi gratia,
potentia ad calorem dividitur in posse calefacere, et in posse calefieri. In potentiis activis irrationalibus verum est quod non possunt in opposita,
ut declaratum est; in potentiis autem passivis non est verum. Illud enim quod
potest calefieri, potest etiam frigefieri, quia eadem est materia, seu potentia
passiva contrariorum, ut dicitur in II de caelo et mundo, et potest non
calefieri, quia idem est subiectum privationis et formae, ut dicitur in I
Physic. Et propter hoc ergo explanando, ait: irrationales vero potentiae non
omnes a posse in opposita excludi intelligendae sunt, sed illae quae sunt
quemadmodum potentia ignis calefactiva (ignem enim non posse non calefacere
manifestum est), et universaliter, quaecunque alia sunt talis potentiae, quod
semper agunt, idest quod quantum est ex se non possunt non agere, sed ad semper
agendum ex sua forma necessitantur. Huiusmodi autem sunt, ut declaravimus,
omnes potentiae activae irrationales. Alia vero sunt talis conditionis quod
etiam secundum irrationales potentias, scilicet passivas, simul possunt in
quaedam opposita, ut aer potest calefieri et frigefieri. Quod vero ait, simul,
cadit supra ly possunt, et non supra ly opposita; et est sensus, quod simul
aliquid habet potentiam passivam ad utrunque oppositorum, et non quod habeat
potentiam passivam ad utrunque oppositorum simul habendum. Opposita namque
impossibile est haberi simul. Unde et dici solet et bene, quod in huiusmodi est
simultas potentiae, non potentia simultatis. Irrationalis igitur potentia non
secundum totum suum ambitum a posse in opposita excluditur, sed secundum partem
eius, secundum potentias scilicet activas. Thirdly, he
explains what he has said about irrational potencies. He will assign the reason
for doing this later. He makes the point that what he has said about irrational
potentiality, i.e., that it is not capable of opposites, is not true
universally, but particularly. It should be noted here that irrational potency
is divided into active potency, which is the principle of acting, and passive
potency, which is the principle of being acted upon; e.g., potency to heat is
divided into potentiality to heat and potentiality to be heated. Now it is true
that active irrational potencies are not capable of opposites, as was
explained. This is not true, however, of passive potencies, for what can be
heated can also be cooled, because the mat ter is the same, i.e., the passive potency
of contraries, as is said in II De caelo et mundo [7: 286a 23]. It can also not
be heated, since the subject of privation and of form is the same, as is said
in I Physic [7: 189b 32]. Therefore, in explaining about irrational potencies,
he says, But not all irrational potentialities should be understood to be
excluded from the capacity of opposites. Those like the potentiality of fire to
heat are to be excluded (for it is evident that fire cannot not heat) I and
universally, whatever others are potencies of such a kind that they always act,
i.e., the ones that of themselves cannot not act, but are necessitated by their
form always to act. All active irrational potencies are of this kind, as we
have explained. There are others, however, of such a condition that even though
they are irrational potencies (i.e., passive) are simultaneously capable of
certain opposites; for example, air can be heated and cooled.
"Simultaneously” modifies "are capable” and not "opposites.”
What he means is that the thing simultaneously has a passive potency to each
opposite, and not that it has a passive potency to have both opposites
simultaneously, for it is impossible to have opposites at one and the same
time. Hence it is customary and correct to say that in these there is
simultaneity of potency, not potency of simultaneity. Therefore, irrational
potency is excluded from the capacity of opposites, not completely, but
according to its part, namely, according to active potencies. Quia autem
videbatur superflue addidisse differentias inter activas et passivas
irrationales, quia sat erat proposito ostendisse quod non omnis potentia
oppositorum est; ideo subdit quod hoc idcirco dictum est, ut notum fiat quoniam
nedum non omnis potestas oppositorum est, loquendo de potentia communissime,
sed neque quaecunque potentiae dicuntur secundum eamdem speciem ad opposita
possunt. Potentiae siquidem irrationales omnes sub una specie irrationalis
potentiae concluduntur, et tamen non omnes in opposita possunt, sed passive
tantum. Non
supervacanea ergo fuit differentia inter passivas et activas irrationales, sed
necessaria ad declarandum quod non omnes potentiae eiusdem speciei possunt in
opposita. Potest et ly hoc demonstrare utranque differentiam,
scilicet, inter rationales et irrationales, et inter irrationales activas et
passivas inter se; et tunc est sensus, quod hoc ideo fecimus, ut ostenderemus
quod non omnis potestas, quae scilicet secundum eamdem rationem potentiae
physicae dicitur, quia scilicet potest in aliquid ut rationalis et irrationalis,
neque etiam omnis potestas, quae sub eadem specie continetur, ut irrationalis
activa et passiva sub specie irrationalis, ad opposita potest. Because it might seem superfluous to have added the differences between
active and passive irrational potencies, since enough had already been said to
show that not every potency is of opposites, Aristotle gives the reason for
this. It was not only to make it known that not every potency is of opposites,
speaking of potency most commonly, but also that not all that are called
potencies according to the same species are capable of opposites. For all
irrational potencies are included under one species of irrational potency, and
yet not all are capable of opposites, but only the passive potencies. It was
not superfluous, therefore, to point out the difference between passive and
active irrational potencies, since this was necessary in order to show that not
all potencies of the same species are capable of opposites. " This” in the
phrase "this has been said” could designate each difference, the one
between rational and irrational potencies, and the one between active and
passive irrational potencies. The meaning is, then, that we have said this to
show that not every potentiality which is said according to the same notion of
physical power—namely, because it can be in something as rational and
irrational—not even every potentiality which is contained under the same
species, as active and passive under the species irrational, is capable of
opposites. Intendit
declarare quomodo illae quae aequivocae dicuntur potentiae, se habeant ad
opposita. Et circa hoc duo facit: primo, declarat naturam talis potentiae;
secundo, ponit differentiam et convenientiam inter ipsas et supradictas, ibi:
et haec quidem et cetera. Ad evidentiam primi advertendum est quod V et IX
Metaphys., Aristoteles dividit potentiam in potentias, quae eadem ratione
potentiae dicuntur, et in potentias, quae non ea ratione qua praedictae
potentiae nomen habent, sed alia. Et has appellat
aequivoce potentias. Sub primo membro comprehenduntur omnes potentiae activae,
et passivae, et rationales, et irrationales. Quaecunque enim posse dicuntur per
potentiam activam vel passivam quam habeant, eadem ratione potentiae sunt, quia
scilicet est in eis vis principiata alicuius activae vel passivae. Sub secundo
autem membro comprehenduntur potentiae mathematicales et logicales. Mathematica
potentia est, qua lineam posse dicimus in quadratum, et eo quod in semetipsam
ducta quadratum constituit. Logica potentia est, qua duo termini
coniungi absque contradictione in enunciatione possunt. Sub logica quoque
potentia continetur quae ea ratione potentia dicitur, quia est. Hae vero merito
aequivoce a primis potentiae dicuntur, eo quod istae nullam virtutem activam
vel passivam praedicant; et quod possibile istis modis dicitur, non ea ratione
possibile appellatur quia aliquis habeat virtutem ad hoc agendum vel patiendum,
sicut in primis. Unde cum potentiae habentes se ad opposita sint activae vel
passivae, istae quae aequivocae potestates dicuntur ad opposita non se habent. De his ergo loquens ait: quaedam vero potestates aequivocae sunt, et ideo
ad opposita non se habent. Aristotle now proposes to show
in what way potencies that are called equivocal are related to opposites. He
first explains the nature of this kind of potency, and then gives the
difference and agreement all between these and the foresaid, where he says, This
latter potentiality is only in that which is movable, but the former is also in
the immovable, etc. In V and IX Metaphysicae [V, 12: 1019a 15; 12, 1: 1046a 4],
Aristotle divides potency into those that are called potencies for the same
reason, and those that have the name potency for another reason than the
aforesaid potencies. The latter are named "potencies” equivocally. Under
the first member are included all active and passive, rational and irrational
potencies, for whatever are said to be possible through the active or passive
potency they have, are potencies for the same reason, i.e., because there is in
them the originative force of something active or passive. Mathematical and
logical potencies are included under the second member of this division. That
by which a line can lead to a square we call a mathematical potency, for a line
constitutes a square when protracted back to itself. That by which two terms
can be joined in an enunciation without contradiction is a logical potency.
Logical potency also comprises that which is called "potency” because it
is. The latter [mathematical and logical potencies] are named from the former
equivocally because they predicate no active or passive capacity; and what is
said to be possible in these ways is not termed possible in virtue of having
the capacity to do or undergo as in the first case. Hence, since the potencies
related to opposites are active or passive, the ones that are called
potentialities equivocally are not related to opposites. These, then, are the
potencies he speaks of when he says But some are called potentialities
equivocally, and therefore they are not related to opposites. Cajetanus lib. 2
l. 12 n. 2Deinde declarans qualis sit ista potestas aequivoce dicta, subdit
divisionem usitatam possibilis per quam hoc scitur, dicens: possibile enim non
uno modo dicitur, sed duobus. Et uno quidem modo
dicitur possibile eo quod verum est ut in actu, idest ut actualiter est; ut,
possibile est ambulare, quando ambulat iam: et omnino, idest universaliter
possibile est esse, quoniam est actu iam quod possibile dicitur. Secundo modo
autem possibile dicitur aliquid non ea ratione quia est actualiter, sed quia
forsitan aget, idest quia potest agere; ut possibile est ambulare, quoniam
ambulabit. Ubi advertendum est quod ex divisione bimembri possibilis divisionem
supra positam potentiae declaravit a posteriori. Possibile enim a potentia
dicitur: sub primo siquidem membro possibilis innuit potentias aequivoce; sub
secundo autem potentias univoce, activas scilicet et passivas. Intendebat ergo
quod quia possibile dupliciter dicitur, quod etiam potestas duplex est.
Declaravit autem potestates aequivocas ex uno earum membro tantum, scilicet ex
his quae dicuntur possibilia quia sunt, quia hoc sat erat suo proposito. To clarify the kind of potency that is called equivocal, he gives the
usual division of the possible through which this is known. "Possible,” he
says, is not said in one way, but in two. Something is said to be possible
because it is true as in act, i.e., inasmuch as it actually is; for example, it
is possible to walk when one is already walking, and in gene eral, i.e., universally,
that is said to be possible which is possible to be because it is already in
act. Something is said to be possible in the second way, not because it
actually is, but because it is about to act, i.e., because it can act; for
instance, it is possible for someone to walk because be is about to walk.
Notice here that by this two-membered division of the possible he makes the
division of potency posited above evident a posteriori, for the possible is
named from potency. Under the first member of the possible he signifies
potencies equivocally; under the second, potencies univocally, i.e., active and
passive potencies. He means to show, then, that since possible is said in two
ways, potentiality is also twofold. He explains equivocal potentialities in terms
of only one member, namely, those that are called possible because they are,
since this was sufficient for his purpose. Cajetanus lib. Deinde cum dicit: et haec quidem etc., assignat differentiam
inter utranque potentiam, et ait quod potentia haec ultimo dicta physica, est
in solis illis rebus, quae sunt mobiles; illa autem est et in rebus mobilibus
et immobilibus. Possibile siquidem a potentia dictum eo quod possit agere, non
tamen agit, inveniri non potest absque mutabilitate eius, quod sic posse dicitur.
Si enim nunc potest agere et non agit, si agere debet, oportet quod mPombaur de
otio ad operationem. Id autem quod possibile dicitur eo quod est, nullam
mutabilitatem exigit in eo quod sic possibile dicitur. Esse namque in actu,
quod talem possibilitatem fundat, invenitur et in rebus necessariis, et in
immutabilibus, et in rebus mobilibus. Possibile ergo
hoc, quod logicum vocatur, communius est illo quod physicum appellari solet. When
he says, This latter potentiality is only in that which is movable, but the
former is also in the immovable, etc., he specifies the difference between each
potency. This last potency, he says, [possible because it can be] which is
called physical potency, is only in things that are movable; but the former is
in movable and immovable things. The possible that is named from the potency
which can act, but is not yet acting, cannot be found without the mutability of
that which is said to be possible in this way. For if that which can act now
and is not acting, should act, it is necessary that it be changed from rest to
operation. On the other hand, that which is called possible because it is,
requires no mutability in that which is said to be possible in this way, for to
be in act, which is the basis of such a possibility, is found in necessary
things, in immutable things, and in mobile things. Therefore, the possible
which is called logical, is more common than the one we customarily call
physical. Cajetanus lib. Deinde subdit convenientiam inter utrunque possibile,
dicens quod in utrisque potestatibus et possibilibus verum est non impossibile
esse, scilicet, ipsum ambulare, quod iam actu ambulat seu agit, et quod iam
ambulabile est; idest, in hoc conveniunt quod, sive dicatur possibile ex eo
quod actu est, sive ex eo quod potest esse, de utroque verificatur non
impossibile; et consequenter necessario verificatur possibile, quoniam ad non
impossibile sequitur possibile. Hoc est secundum genus possibilis, respectu
cuius Aristoteles supra dixit: et primum quidem etc., in quo non invenitur via
ad utrunque oppositorum, hoc, inquam, est possibile quod iam actu est. Quod
enim tali ratione possibile dicitur, iam determinatum est ex eo quod actu esse
suppositum est. Non ergo possibile omne ad utrunque possibile est, sive
loquamur de possibili physice, sive logice.Then he shows that there is a
correspondence between these possibles when he adds that not impossible to be
is true of both of these potentialities and possibles, e.g., to walk is not
impossible for that which is already walking in act, i.e., acting, and it is
not impossible for that which could now walk; that is, they agree in that not
impossible is verified of both—of either what is said to be possible from the
fact that it is in act or of what is said to be possible from the fact that it
could be. Consequently, the necessary is verified as possible, for possible
follows upon not impossible. The possible that is already in act is the second
genus of the possible in which access is not found to both opposites, of which
Aristotle spoke when he said, First of all this is not true of the
potentialities which are not according to reason, etc. For that which is said
to be possible because it is already in act is already determined, since it is
supposed as being in act. Therefore, not every possible is the possible of
alternatives, whether we speak of the physical possible or the logical.
Cajetanus lib. Deinde cum dicit: sic igitur possibile etc., applicat
determinatam veritatem ad propositum. Et primo, concludendo ex dictis, declarat
habitudinem utriusque possibilis ad necessarium, dicens quod hoc ergo
possibile, scilicet physicum quod est in solis mobilibus, non est verum dicere
et praedicare de necessario simpliciter: quia quod simpliciter necessarium est,
non potest aliter esse. Possibile autem physicum potest
sic et aliter esse, ut dictum est. Addit autem ly simpliciter, quoniam
necessarium est multiplex. Quoddam enim est ad bene esse, quoddam ex
suppositione: de quibus non est nostrum tractare, sed solummodo id insinuare.
Quod ut praeservaret se ab illis modis necessarii qui non perfecte et omnino
habent necessarii rationem, apposuit ly simpliciter. De tali enim
necessario possibile physicum non verificatur. Alterum autem possibile logicum,
quod in rebus immobilibus invenitur, verum est de illo enunciare, quoniam nihil
necessitatis adimit. Et per hoc solvitur ratio inducta ad partem negativam
quaestionis. Peccabat siquidem in hoc, quod ex necessario inferebat possibile
ad utrunque quod convertitur in oppositam qualitatem. When he says, So it is not true to say the latter possible of what is
necessary simply, etc., he applies the truth he has determined to what has been
proposed. First, by way of a conclusion from what has been said, he shows the
relationship of each possible to the necessary. So, he says, it is not true to
say and predicate this possible, namely physical, which is only in mobile
things, of the necessary simply, because what is necessary simply cannot be
otherwise. The physical possible, however, can be thus and otherwise, as has
been said. He adds "simply” because the necessary is manifold. There is the
necessary for well-being and there is also the necessary from supposition, but
it is not our business to treat these, only to indicate them. In order, then,
to avoid the modes of the necessary that do not have the notion of the
necessary perfectly and in every way, he adds "simply.” Now the physical
possible is not verified of this kind of necessary [i.e., of the necessary
simply], but it is true to enunciate the logical possible, the one found in
immovable things, of the necessary, since it takes away nothing of the
necessity. The argument introduced for the negative part of this question”’ is
destroyed by this. The error in that argument was the inference—by way of
conversion into the opposite quality—of the possible to both alternatives from
the necessary. Cajetanus lib. Deinde respondet quaestioni formaliter intendens
quod affirmativa pars quaestionis tenenda sit, quod scilicet ad necessarium
sequitur possibile; et assignat causam. Quia ad partem subiectivam sequitur
constructive suum totum universale; sed necessarium est pars subiectiva
possibilis: quia possibile dividitur in logicum et physicum, et sub logico
comprehenditur necessarium; ergo ad necessarium sequitur possibile. Unde dicit:
quare, quoniam partem, scilicet subiectivam, suum totum universale sequitur,
illud quod ex necessitate est, idest necessarium, tamquam partem subiectivam,
consequitur posse esse, idest possibile, tamquam totum universale. Sed non
omnino, idest sed non ita quod omnis species possibilis sequatur; sicut ad
hominem sequitur animal, sed non omnino, idest non secundum omnes suas partes
subiectivas sequitur ad hominem: non enim valet: est homo, ergo est animal
irrationale. Et per hoc confirmata ratione adducta ad partem affirmativam,
expressius solvit rationem adductam ad partem negativam, quae peccabat secundum
fallaciam consequentis, inferens ex necessario possibile, descendendo ad unam
possibilis speciem, ut de se patet. Then he replies to the question formally.
He states that the affirmative part of the question must be held, namely, that
the possible follows upon the necessary. Next, he assigns the cause. The whole
universal follows constructively upon its subjective part; but the necessary is
a subjective part of the possible, because the possible is divided into logical
and physical and under the logical is comprehended the necessary; therefore,
the possible follows upon the necessary. Hence he says, Therefore, since the
universal follows upon the part, i.e., since the whole universal follows upon
its subjective part, to be possible to be, i.e., possible, as the whole
universal, follows upon that which necessarily is, i.e., necessary, as a
subjective part. He adds: though not every kind of possible does, i.e., not
every species of the possible follows; just as animal follows upon man, but not
in every way, i.e., it does not follow upon man according to all its subjective
parts, for it is not valid to say, "He is a man, therefore he is an
irrational animal.” By this proof of the validity of the affirmative part, Aristotle
has explicitly destroyed the reasoning adduced for the negative part, which, as
is evident, erred according to the fallacy of the consequent in inferring the
possible from the necessary by descending to one species of the possible.
Cajetanus lib. Deinde cum dicit: et est fortasse quidem etc., ordinat easdem
modalium consequentias alio situ, praeponendo necessarium omnibus aliis modis. Et circa hoc duo facit: primo, proponit quod intendit; secundo, assignat
causam dicti ordinis; ibi: manifestum est autem et cetera. Dicit ergo: et est
fortasse principium omnium enunciationum modalium vel esse vel non esse, idest,
affirmativarum vel negativarum, necessarium et non necessarium. Et oportet
considerare alia, scilicet, possibile contingere et impossibile esse, sicut
horum, scilicet, necessarii et non necessarii, consequentia, hoc modo:
consequentiae enunciationum modalium secundum quatuor ordines alio convenienti
situ ab Aristotele positae et ordinatae: (Figura). Vides autem hic nihil
immutatum, nisi quod necessariae quae ultimum locum tenebant, primum sortitae
sunt. Quod vero dixit fortasse, non dubitantis, sed absque
determinata ratione rem proponentis est. When he says, Indeed the necessary and
not necessary may well be the principle of all that is or is not, etc., he
disposes the same consequences of modals in another arrangement, placing the
necessary before all the other modes. First he proposes the order of modals and
then assigns the cause of the order where he says, It is evident, then, from
what has been said that that which necessarily is, actually is, etc. Indeed, he
says, the necessary and not necessary may well be the principle of the "to
be” or "not to be” of all modal enunciations, i.e., the necessary and not
necessary is the principle of affirmatives or negatives. And the others, i.e.,
the possible, contingent, and impossible to be must be considered as consequent
to these, i.e., to the necessary and not necessary. THE CONSEQUENTS OF MODAL
ENUNCIATIONS ACCORDING TO THE FOUR ORDERS, POSITED AND DISPOSED BY ARISTOTLE IN
ANOTHER APPROPRIATE ARRANGEMENT FIRST ORDER It is necessary to be It is not
possible not to be It is not contingent not to be It is impossible not to be
SECOND ORDER It is necessary not to be It is not possible to be It is not
contingent to be It is impossible to be It is not necessary to be It is
possible not to be It is contingent not to be It is not impossible not to be
FOURTH ORDER It is not necessary not to be It is possible to be It is
contingent to be It is not impossible to be Nothing is changed here except the
enunciations predicating necessity. They have been allotted the first place,
whereas in the former table they were placed last. When he says "may well
be,” it is not because he is in any doubt, but because he is proposing this
here without a determinate proof. 8. Deinde cum dicit: manifestum est
autemetc., intendit assignare causam dicti ordinis. Et primo, assignat causam,
quare praeposuerit necessarium possibili tali ratione. Sempiternum est prius
temporali; sed necessarium dicit sempiternitatem (quia dicit esse in actu,
excludendo omnem mutabilitatem, et consequenter temporalitatem, quae sine motu
non est imaginabilis), possibile autem dicit temporalitatem (quia non excludit
quin possit esse et non esse); ergo necesse merito prius ponitur quam
possibile. Unde dicit, proponendo minorem: manifestum est autem ex his quae
dicta sunt etc., tractando de necessario: quoniam id quod ex necessitate est,
secundum actum est totaliter, scilicet quia omnem excludit mutabilitatem et
potentiam ad oppositum: si enim mutari posset in oppositum aliquo modo, iam non
esset necessarium. Deinde subdit maiorem per modum antecedentis conditionalis:
quare si priora sunt sempiterna temporalibus et cetera. Ultimo ponit
conclusionem: et quae actu sunt omnino, scilicet necessaria, priora sunt
potestate, idest possibilibus, quae omnino actu esse non possunt, licet
compatiantur. When he says, It is evident, then, from what has been said that
that which necessarily is, actually is, etc., he gives the cause of this order.
First he gives the reason for placing the necessary before the possible: the
sempiternal is prior to the temporal; but "necessary” signifies
sempiternal (because it signifies "to be in act,” excluding all mutability
and consequently temporality, which is not imaginable without movement) and the
possible signifies temporality (since it does not exclude the possibility of
being and not being); therefore, the necessary is rightly placed before the
possible. He proposes the minor of this argument when he says, It is evident,
then, from what has been said in treating the necessary, that that which
necessarily is, is totally in act, since it excludes all mutability and potency
to the opposite—for if it could be changed into the opposite in any way, then it
would not be necessary. Next he gives the major, which is in the mode of an
antecedent conditional: and if eternal things are prior to temporal, etc.
Finally, he posits the conclusion: those that are wholly in act in every way,
namely necessary, are prior to the potential, i.e., to possibles, which do not
have being in act wholly although they are compatible with it. Cajetanus lib. 2 l. 12 n. 9Deinde cum dicit: et hae quidem etc., assignat
causam totius ordinis a se inter modales statuti, tali ratione. Universi
triplex est gradus. Quaedam sunt actu sine potestate, idest sine admixta
potentia, ut primae substantiae, non illae quas in praesenti diximus primas, eo
quod principaliter et maxime substent, sed illae quae sunt primae, quia omnium
rerum sunt causae, intelligentiae scilicet. Alia sunt actu cum possibilitate,
ut omnia mobilia, quae secundum id quod habent de actu sunt priora natura
seipsis secundum id quod habent de potentia, licet e contra sit, aspiciendo
ordinem temporis. Sunt enim secundum id quod habent de potentia priora tempore
seipsis secundum id quod habent de actu. Verbi gratia, Socrates prius secundum
tempus poterat esse philosophus, deinde fuit actualiter philosophus. Potentia
ergo praecedit actum secundum ordinem temporis in Socrate, ordine autem
naturae, perfectionis et dignitatis e converso contingit. Prior enim secundum
dignitatem, idest dignior et perfectior habebatur Socrates cum philosophus
actualiter erat, quam cum philosophus esse poterat. Praeposterus est igitur
ordo potentiae et actus in unomet, utroque ordine, scilicet, naturae et
temporis attento. Alia vero nunquam sunt actu sed potestate tantum, ut motus,
tempus, infinita divisio magnitudinis, et infinita augmentatio numeri. Haec
enim, ut IX Metaphys. dicitur, nunquam exeunt in actum, quoniam eorum rationi
repugnat. Nunquam enim aliquid horum ita est quin aliquid eius
expectetur, et consequenter nunquam esse potest nisi in potentia. Sed de his alio tractandum est loco. Then he says, Some things are
actualities without potentiality, namely, the primary substances, etc. Here he
assigns the cause of the whole order established among modals. The grades of
the universe are threefold. Some things are in act without potentiality, i.e.,
not combined with potency. These are the primary substances—not those we have
called "first” in the present work because they principally and especially
sustain—but those that are first because they are the causes of all things,
namely, the Intelligences. In others, act is accompanied with possibility, as
is the case with all mobile things, which, according to what they have of act,
are prior in nature to themselves according to what they have of potency,
although the contrary is the case in regard to the order of time. According to
what they have of potency they are prior in time to themselves according to
what they have of act. For example, according to time, Socrates first was able
to be a philosopher, then he actually was a philosopher. In Socrates therefore,
potency precedes act according to the order of time. The converse is the case,
however, in the order of nature, perfection, and dignity, for when he actually
was a philosopher, Socrates was regarded as prior according to dignity, i.e.,
more worthy and more perfect than when he was potentially a philosopher. Hence,
when we consider each order, i.e., nature and time, in one and the same thing,
the order of potency and act is reversed. Others never are in act but are only
in potency, e.g., motion, time, the infinite division of magnitude, and the
infinite augmentation of number. These, as is said in IX Metaphysicae, never
terminate in act, for it is repugnant to their nature. None of them is ever
such that something of it is not expected, and consequently they can only be in
potency. These, however, must be treated in another place. Cajetanus lib. Nunc haec
ideo dicta sint ut, inspecto ordine universi, appareat quod illum imitati sumus
in nostro ordine. Posuimus siquidem primo necessarium, quod sonat actu esse
sine potestate seu mutabilitate, imitando primum gradum universi. Locavimus
secundo loco possibile et contingens, quorum utrunque sonat actum cum
possibilitate, et sic servatur conformitas ad secundum gradum universi.
Praeposuimus autem possibile et non contingens, quia possibile respicit actum,
contingens autem secundum vim nominis respicit defectum causae, qui ad
potentiam pertinet: defectus enim potentiam sequitur; et ex hoc conforme est
secundae parti universi, in qua actus est prior potentia secundum naturam,
licet non secundum tempus. Ultimum autem locum impossibili reservavimus, eo
quod sonat nunquam fore, sicut et ultima universi pars dicta est illa, quae
nunquam actu est. Pulcherrimus igitur ordo statutus est, quando divinus
est observatus. This has been said so that once the order of the universe has
been seen it should appear that we were imitating it in our present ordering.
The necessary, which signifies "to be in act” without potentiality or
mutability, has been placed first, in imitation of the first grade of the
universe. We have put the possible and contingent, both of which signify act
with possibility, in second place in conformity with the second grade of the
universe. The possible has been Placed before the contingent because the
possible relates to act whereas the contingent, as the force of the name
suggests, relates to the defect of a cause-which pertains to potency, for
defect follows upon potency. The order of these is similar to the order in the
second part of the universe, where act is prior to potency according to nature,
though not according to time. We have reserved the last place for the
impossible because it signifies what never will be, just as the last part of
the universe is said to be that which is never in act. Thus, a beautifully
proportioned order is established when the divine is observed. Cajetanus lib.
Quia autem suppositae modalium consequentiae nil aliud sunt quam
aequipollentiae earum, quae ob varium negationis situm, qualitatem, vel
quantitatem, vel utranque mutantis, fiunt; ideo ad completam notitiam
consequentium se modalium, de earum qualitate et quantitate pauca admodum
necessaria dicenda sunt. Quoniam igitur natura
totius ex partium naturis consurgit, sciendum est quod subiectum enunciationis
modalis et dicit esse vel non esse, et est dictum unicum, et continet in se
subiectum dicti; praedicatum autem modalis enunciationis, modus scilicet, et
totale praedicatum est (quia explicite vel implicite verbum continet, quod est
semper nota eorum quae de altero praedicantur: propter quod Aristoteles dixit
quod modus est ipsa appositio), et continet in se vim distributivam secundum
partes temporis. Necessarium enim et impossibile distribuunt in omne tempus vel
simpliciter vel tale; possibile autem et contingens pro aliquo tempore in
communi. Since the consequents of modals, i.e., those placed
under each other, are their equivalents in meaning, and these are produced by
the varying position of the negation changing the quality or quantity or both,
a few things must be said about their quality and quantity to complete our
knowledge of them. The nature of the whole arises from the parts, and therefore
we should note the following things about the parts of the modal enunciation.
The subject of the modal enunciation asserts to be or not to be, and is a
singular dictum, and contains in itself the subject of the dictum. The
predicate of a modal enunciation, namely, the mode, is the total predicate
(since it explicitly or implicitly contains the verb, which is always a sign of
something predicated of another, for which reason Aristotle says that the mode
is a determining addition) and contains in itself distributive force according
to the parts of time. The necessary and impossible distribute in all time
either simply or in a limited way; the possible and contingent distribute
according to some time commonly. Cajetanus lib.
Nascitur autem ex his quinque conditionibus duplex in qualibet modali qualitas,
et triplex quantitas. Ex eo enim quod tam subiectum quam praedicatum modalis
verbum in se habet, duplex qualitas fit, quarum altera vocatur qualitas dicti,
altera qualitas modi. Unde et supra dictum est aliquam esse affirmativam de
modo et non de dicto, et e converso. Ex eo vero quod subiectum modalis continet
in se subiectum dicti, una quantitas consurgit, quae vocatur quantitas subiecti
dicti: et haec distinguitur in universalem, particularem et singularem, sicut
et quantitas illarum de inesse. Possumus enim dicere, Socratem, quemdam
hominem, vel omnem hominem, vel nullum hominem, possibile est currere. Ex eo
autem quod subiectum unius modalis dictum unum est, consurgit alia quantitas,
vocata quantitas dicti; et haec unica est singularitas: secundum omne enim
dictum cuiusque modalis singulare est istius universalis, scilicet dictum. Quod
ex eo liquet quod cum dicimus, hominem esse album est possibile, exponitur sic,
hoc dictum, hominem esse album, est possibile. Hoc dictum autem singulare est,
sicut et, hic homo. Propterea et dicitur quod omnis modalis est singularis
quoad dictum, licet quoad subiectum dicti sit universalis vel particularis. Ex
eo autem quod praedicatum modalis, modus scilicet, vim distributivam habet,
alia quantitas consurgit vocata quantitas modi seu modalis; et haec
distinguitur in universalem et particularem. As a
consequence of these five conditions there is a twofold quality and a threefold
quantity in any modal. The twofold quality results from the fact that both the
subject and the predicate of a modal have a verb in them. One of these is
called the quality of the dictum, the other the quality of the mode. This is
why it was said above that there is an enunciation which is affirmative of mode
and not of dictum, and conversely. Of the threefold quantity of a modal
enunciation, one arises from the fact that the subject of the modal contains in
it the subject of the dictum. This is called the quantity of the subject of the
dictum, and is distinguished into universal, particular, and singular, as in
the case of the quantity of an absolute enunciation. For we can say: "That
‘Socrates,’ ‘some man,’ ‘every man,”’ or "‘no man,’ run is possible’
" The second quantity is that of the dictum, which arises from the fact
that the subject of one modal is one dictum. This is a unique singularity, for
every dictum of a modal is the singular of that universal, i.e.,dictum.
"That man be white is possible” means "This dictum, ‘that man be
white,’ is possible.” "This dictum” is singular in quantity, just as
"this man” is. Hence, every modal is singular with respect to dictum,
although with respect to the subject of the dictum it is universal or
particular. The third quantity is that of the mode, or modal quantity, which
arises from the fact that the predicate of the modal, i.e., the mode, has
distributive force. This is distinguished into universal and particular.
Cajetanus lib. Ubi diligenter duo attendenda sunt. Primum est quod hoc est singulare in modalibus, quod praedicatum
simpliciter quantificat propositionem modalem, sicut et simpliciter qualificat.
Sicut enim illa est simpliciter affirmativa, in qua modus affirmatur, et illa
negativa, in qua modus negatur; ita illa est simpliciter universalis cuius
modus est universalis, et illa particularis cuius modus est particularis. Et
hoc quia modalis modi naturam sequitur. Secundum attendendum (quod est causa
istius primi) est, quod praedicatum modalis, scilicet modus, non habet solam
habitudinem praedicati respectu sui subiecti, scilicet esse et non esse, sed
habitudinem syncategorematis distributivi, sed non secundum quantitatem partium
subiectivarum ipsius subiecti, sed secundum quantitatem partium temporis
eiusdem. Et merito. Sicut enim quia subiecti enunciationis de inesse propria
quantitas est penes divisionem vel indivisionem ipsius subiecti (quia est nomen
quod significat per modum substantiae, cuius quantitas est per divisionem
continui: ideo signum quantificans in illis distribuit secundum partes
subiectivas), ita quia subiecti enunciationis modalis propria quantitas est
tempus (quia est verbum quod significat per modum motus, cuius propria
quantitas est tempus), ideo modus quantificans distribuit ipsum suum subiectum,
scilicet, esse vel non esse, secundum partes temporis. Unde subtiliter
inspicienti apparebit quod quantitas ista modalis proprii subiecti modalis
enunciationis quantitas est, scilicet, ipsius esse vel non esse. Ita quod illa
modalis est simpliciter universalis, cuius proprium subiectum distribuitur pro
omni tempore: vel simpliciter, ut, hominem esse animal est necessarium vel
impossibile; vel accepto, ut, hominem currere hodie, vel, dum currit, est
necessarium vel impossibile. Illa vero est particularis, in qua non pro omni,
sed aliquo tempore distributio fit in communi tantum; ut, hominem esse animal,
est possibile vel contingens. Est ergo et ista modalis quantitas subiecti sui
passio (sicut et universaliter quantitas se tenet ex parte materiae), sed
derivatur a modo, non in quantum praedicatum est (quod, ut sic, tenetur
formaliter), sed in quantum syncategorematis officio fungitur, quod habet ex eo
quod proprie modus est. Now, there are two things about modal enunciations
that must be carefully noted. The first—which is peculiar to modals—is that the
predicate quantifies the modal proposition simply, as it also qualifies it
simply. For just as the modal enunciation in which the mode is affirmed is
affirmative simply, and negative when the mode is negated, so the modal
enunciation in which the mode is universal is universal simply and particular
in which the mode is particular. The reason for this is that the modal follows
the nature of the mode. The second thing to be noted (which is the cause of the
first) is that the predicate of a modal, i.e., the mode, not only has the
relationship of a predicate to its subject (i.e., to "to be” and "not
to be”), but also has the relationship to the subject, of a distributive
syncategorematic term, which has the effect of distributing the subject, not
according to the quantity of its subjective parts, but according to the
quantity of the parts of its time. And rightly so, for just as the proper
quantity of the subject of an absolute enunciation varies according to the
division or lack of division of its subject (since the subject is a name which
signifies in the mode of substance, whose quantity is from the division of the
continuous, and therefore the quantifying sign distributes according to the
subjective parts), so, because the proper quantity of the subject of a modal
enunciation is time (since the subject is a verb, which signifies in the mode
of movement, whose proper quantity is time), the quantifying mode distributes
the subject, i.e., "to be” or "not to be” according to the parts of
time. Hence, we arrive at the subtle point that the quantity of the modal is
the quantity of the proper subject of the modal enunciation, namely, of
"to be” or "not to be.” Therefore, a modal enunciation is universal
simply when the proper subject is distributed throughout all time, either
simply, as in "That man is an animal is necessary or impossible,” or taken
in a limited way, as in "That man is running today,” or "while he is
running, is necessary or impossible.” A modal enunciation is particular in
which "to be” or "not to be” is distributed, not throughout all time,
but commonly throughout some time, as in "That man is an animal is possible
or contingent.” This modal quantity is therefore also a property of its subject
(in that, universally, quantity comes from the matter) but is derived from the
mode, not insofar as it is a predicate (because, as such, it is understood
formally), but insofar as it performs a syncategorematic function, which it has
in virtue of the fact that it is properly a mode. Cajetanus lib. Sunt igitur
modalium (de propria earum quantitate loquendo) aliae universales affirmativae,
ut illae de necessario, quia distribuunt ad semper esse; aliae universales
negativae, ut illae de impossibili, quia distribuunt ad nunquam esse; aliae
particulares affirmativae, ut illae de possibili et contingenti, quia
distribuunt utrunque ad aliquando esse; aliae particulares negativae, ut illae
de non necesse et non impossibili, quia distribuunt ad aliquando non esse:
sicut in illis de inesse, omnis, nullus, quidam, non omnis, non nullus, similem
faciunt diversitatem. Et quia, ut dictum est, haec quantitas modalium est
inquantum modales sunt, et de his, inquantum huiusmodi, praesens tractatus fit
ab Aristotele; idcirco aequipollentiae, seu consequentiae earum, ordinatae sunt
negationis vario situ, quemadmodum aequipollentiae illarum de inesse: ut
scilicet, negatio praeposita modo faciat aequipollere suae contradictoriae; negatio
autem modo postposita, posita autem dicti verbo, suae aequipollere contrariae
facit; praeposita vero et postposita suae subalternae, ut videre potes in
consequentiarum figura ultimo ab Aristotele formata. In qua, tali praeformata
oppositionum figura, clare videbis omnes se mutuo consequentes, secundum
alteram trium regularum aequipollere, et consequenter, totum primum ordinem
secundo contrarium, tertio contradictorium, quarto vero subalternum. (Figura). Therefore,
with respect to their proper quantity, some modals are universal affirmatives,
i.e., those of the necessary because they distribute "to be” to all time.
Others are universal negatives, i.e., those of the impossible because they
distribute "to be” to no time. Still others are particular affirmatives,
i.e., those signifying the possible and contingent, for both of these
distribute "to be” to some time. Finally, there are particular negatives,
i.e., those of the not necessary and not impossible, for they distribute
"not to be” to some time. This is similar to the diversity in absolute
enunciations from the use of "every,” "no” "some,” not all,” and
"not none.” Now, since this quantity belongs to modals insofar as they are
modals, as has been said, and since Aristotle is now considering them in this particular
respect, the modal enunciations that are equivalent, i.e., their consequents,
are ordered by the different location of the negation, as is the case with
absolute enunciations that are equivalent. A negative placed before the mode
makes an enunciation equivalent to its contradictory; placed after the mode,
i.e., with the verb of the dictum, makes it equivalent to its contrary; placed
before and after the mode makes it equivalent to its subaltern, as you can see
in the last table of consequents given by Aristotle. In that table of
oppositions, you see all the mutual consequents, according to one of the three
rules for making enunciations equivalent. Consequently, the whole first order
of equivalent enunciations is contrary to the second, contradictory to the
third, and the fourth is subalternated to it. Necessary to be - contraries -
Impossible to be subalterns subalterns Possible to be - subcontraries -
Contingent not to be TABLE OF OPPOSITION OF EQUIPOLLENT MODALS This table is
not Cajetan’s but is a full arrangement of the orders of modal enunciations
asdeveloped in this lesson. Close I Universal Affirmatives It is necessary to
be It is not possible not to be It is not contingent not to be It is impossible
not to be contraries II Universal Negatives It is necessary not to be It is not
possible to be It is not contingent to be It is impossible to be subalterns
subalterns IV Particular Affirmatives It is not necessary not to be It is
possible to be It is contingent to be It is not impossible to be subcontraries
III Particular Negatives It is not necessary to be It is possible not to be It
is contingent not to be It is not impossible not to be. XIII. 1 Postquam
determinatum est de enunciatione secundum quod diversificatur tam ex additione
facta ad terminos, quam ad compositionem eius, hic secundum divisionem a s.
Thoma in principio huius secundi factam, intendit Aristoteles tractare quandam
quaestionem circa oppositiones enunciationum provenientes ex eo quod additur
aliquid simplici enunciationi. Et circa hoc quatuor facit: primo, movet
quaestionem secundo, declarat quod haec quaestio dependet ab una alia
quaestione praetractanda; ibi: nam si ea, quae sunt in voce etc.; tertio,
determinat illam aliam quaestionem; ibi: nam arbitrari etc.; quarto, redit ad
respondendum quaestioni primo motae; ibi: quare si in opinione et cetera. Quaestio
quam movere intendit est: utrum affirmativae enunciationi contraria sit negatio
eiusdem praedicati, an affirmatio de praedicato contrario seu privativo? Unde
dicit: utrum contraria est affirmatio negationi contradictoriae, scilicet, et
universaliter oratio affirmativa orationi negativae; ut, affirmativa oratio
quae dicit, omnis homo est iustus, illi contraria sit orationi negativae,
nullus homo est iustus, aut illi, omnis homo est iniustus, quae est affirmativa
de praedicato privativo? Et similiter ista
affirmatio, Callias est iustus, est ne contraria illi contradictoriae
negationi, Callias non est iustus, aut illi, Callias est iniustus, quae est
affirmativa de praedicato privativo? Now that he has
treated the enunciation as it is diversified by an addition made to the terms
and by an addition made to its composition (which is the division of the text
made by St. Thomas at the beginning of the second book), Aristotle takes up
another question about oppositions of enunciations. This question concerns the
oppositions that result from something added to the simple enunciation. First
he asks the question; secondly, he shows that this question depends upon
another, which must be treated first, where he says, For if those things that
are in vocal sound are determined by those in the intellect, etc.; third, he
settles the latter question where he says, It is false, course, to suppose that
opinions are to be defined as contrary because they are about contraries, etc.;
finally, he replies to the first question where he says, If, therefore, this is
the case with respect to opinion, and affirmations and negations in vocal sound
are signs of those in the soul, etc. The first question he raises is this: is
the contrary of an affirmative enunciation the negation of the same predicate
or the affirmation of a contrary or privative predicate? Hence he says, There
is a question as to whether the contrary of an affirmation is the contradictory
negation, and universally, whether affirmative speech is contrary to negative
speech. For instance, is affirmative speech which says "Every man is
just,” contrary to negative speech which says "No man is just,” or to the
affirmative of the privative predicate, "Every man is unjust”? And
similarly, is the affirmation "Callias is just” contrary to the
contradictory negation, "Callias is not just” or is it contrary to
"Callias is unjust,” the affirmative of the privative predicate? Cajetanus
lib. Ad evidentiam tituli huius quaestionis, quia hactenus indiscusse ab aliis
est relictus, considerare oportet quod cum in enunciatione sint duo, scilicet
ipsa enunciatio seu significatio et modus enunciandi seu significandi, duplex
inter enunciationes fieri potest oppositio, una ratione ipsius enunciationis,
altera ratione modi enunciandi. Si modos enunciandi attendimus, duas species
oppositionis in latitudine enunciationum inveniemus, contrarietatem scilicet et
contradictionem. Divisae enim superius sunt enunciationes oppositae in
contrarias et contradictorias. Contradictio inter enunciationes ratione modi
enunciandi est quando idem praedicatur de eodem subiecto contradictorio modo
enunciandi; ut sicut unum contradictorium nil ponit, sed alterum tantum
destruit, ita una enunciatio nil asserit, sed id tantum quod altera enunciabat
destruit. Huiusmodi autem sunt omnes quae contradictoriae vocantur,
scilicet, omnis homo est iustus, non omnis homo est iustus, Socrates est
iustus, Socrates non est iustus, ut de se patet. Et ex hoc provenit quod non
possunt simul verae aut falsae esse, sicut nec duo contradictoria. Contrarietas
vero inter enunciationes ratione modi enunciandi est quando idem praedicatur de
eodem subiecto contrario modo enunciandi; ut sicut unum contrariorum ponit
materiam sibi et reliquo communem in extrema distantia sub illo genere, ut
patet de albo et nigro, ita una enunciatio ponit subiectum commune sibi et suae
oppositae in extrema distantia sub illo praedicato. Huiusmodi quoque sunt omnes
illae quae contrariae in figura appellantur, scilicet, omnis homo est iustus,
omnis homo non est iustus. Hae enim faciunt subiectum, scilicet
hominem, maxime distare sub iustitia, dum illa enunciat iustitiam inesse
homini, non quocunque modo, sed universaliter; ista autem enunciat iustitiam
abesse homini, non qualitercunque, sed universaliter. Maior enim distantia esse
non potest quam ea, quae est inter totam universitatem habere aliquid et nullum
de universitate habere illud. Et ex hoc provenit quod non possunt esse simul
verae, sicut nec contraria possunt eidem simul inesse; et quod possunt esse
simul falsae, sicut et contraria simul non inesse eidem possunt. Si vero ipsam
enunciationem sive eius significationem attendamus secundum unam tantum
oppositionis speciem, in tota latitudine enunciationum reperiemus
contrarietatem, scilicet secundum veritatem et falsitatem: quia duarum
enunciationum significationes entia positiva sunt, ac per hoc neque
contradictorie neque privative opponi possunt, quia utriusque oppositionis
alterum extremum est formaliter non ens. Et cum nec
relative opponantur, ut clarum est, restat ut nonnisi contrarie opponi possunt.
Since this question has not been discussed by others,
we must begin by noting that there are two things in an enunciation, namely,
the enunciation itself, i.e., the signification, and the mode of enunciating or
signifying. Hence, a twofold opposition can be made between enunciations, one
by reason of the enunciation itself, the other by reason of the mode of
enunciating. If we consider the modes of enunciating, we find two species of
opposition among enunciations, namely, contrariety and contradiction. This
point was made earlier when opposed enunciations were divided into contraries
and contradictories. There is contradiction by reason of mode of enunciating
when the same thing is predicated of the same subject in a contradictory mode;
so that just as one of a pair of contradictories posits nothing but only
destroys the other, so one enunciation 4 asserts nothing, but only destroys
what the other was enunciating. All enunciations that are called
contradictories are of this kind; e.g., "Every man is just,” "Not
every man is just”; "Socrates is just,” "Socrates is not just.” It
follows from this that they cannot be at once true or false, just as two
contradictories cannot be at once. There is contrariety between enunciations by
reason of mode of enunciating when the same thing is predicated of the same
subject in a contrary mode of enunciating; so that just as one of a pair of
contraries posits matter common to itself and to the other which is at the
extreme distance under that genus—as is evident for instance in white and
black—so one enunciation posits a subject common to itself and its opposite at
the extreme distance under that predicate. All the enunciations in the diagram
that are called contrary are of this kind, for example, "Every man is
just,” "No man is just.” These make the subject "man” distant to the
greatest degree possible under justice, one enunciating justice to be in man,
not in any way, but universally, the other enunciating justice to be absent
from man, not in any way, but universally. For no distance can be greater than
the distance between the total number of things having something and none of
the total number of things having that thing. It follows that contrary
enunciations cannot be at once true, just as contraries cannot be in the same
thing at once. They can, however, be false at the same time, just as it is
possible that contraries not be in the same thing at the same time. If we
consider the enunciation itself (viz., its signification) according to only one
species of opposition, we will find in the whole range of enunciations an
opposition of contrariety, i.e., an opposition according to truth and falsity.
The reason for this is that the significations of two enunciations are
positive, and accordingly cannot be opposed either contradictorily or
privatively because the other extreme of both of these oppositions is formally
non-being. And since significations are not opposed relatively, as is evident,
the only way they can be opposed is contrarily. Cajetanus lib. 2 l. 13 n.
3Consistit autem ista contrarietas in hoc quod duarum enunciationum altera
alteram non compatitur vel in veritate vel in falsitate, praesuppositis semper
conditionibus contrariorum, scilicet quod fiant circa idem et in eodem tempore.
Patere quoque potest talem oppositionem esse contrarietatem ex natura
conceptionum animae componentis et dividentis, quarum singulae sunt
enunciationes. Conceptiones siquidem animae adaequatae nullo alio modo
opponuntur conceptionibus inadaequatis nisi contrarie, et ipsae conceptiones
inadaequatae, si se mutuo expellunt, contrariae quoque dicuntur. Unde verum
et falsum, contrarie opponi probatur a s. Thoma in I parte, qu. 17. Sicut ergo
hic, ita et in enunciationibus ipsae significationes adaequatae contrarie
opponuntur inadaequatis, idest verae falsis; et ipsae inadaequatae, idest
falsae, contrarie quoque opponuntur inter se, si contingat quod se non
compatiantur, salvis semper contrariorum conditionibus. Est igitur in
enunciationibus duplex contrarietas, una ratione modi, altera ratione
significationis, et unica contradictio, scilicet ratione modi. Et, ut confusio
vitetur, prima contrarietas vocetur contrarietas modalis, secunda contrarietas
formalis. Contradictio autem non ad confusionis vitationem quia unica est, sed
ad proprietatis expressionem contradictio modalis vocari potest. Invenitur
autem contrarietas formalis enunciationum inter omnes contradictorias, quia
contradictoriarum altera alteram semper excludit; et inter omnes contrarias
modaliter quoad veritatem, quia non possunt esse simul verae, licet non
inveniatur inter omnes quoad falsitatem, quia possunt esse simul falsae. The contrariety spoken of here consists in this: of two enunciations one
is not compatible with the other either in truth or falsity—presupposing always
the conditions for contraries, that they are about the same thing and at once.
It can be shown that such opposition is contrariety from the nature of the
conceptions of the soul when composing and dividing, each of which is an
enunciation. Adequate conceptions of the soul are opposed to inadequate
conceptions only contrarily, and inadequate conceptions, if each cancels the
other, are also called contraries. It is from this that St. Thomas proves, in
[Summa theologiae] part I, question 17, that the true and false are contrarily
opposed. Therefore, as in the conceptions of the soul, so in enunciations,
adequate significations are contrarily opposed to inadequate, i.e., true to
false; and the inadequate, i.e., the false, are also contrarily opposed among
themselves if it happens that they are not compatible, supposing always the
conditions for contraries. There is, therefore, in enunciations a twofold contrariety,
one by reason of mode, the other by reason of signification, and only one
contradiction, that by reason of mode. To avoid confusion, let us call the
first contrariety modal and the second formal. We may call contradiction
modal—not to avoid confusion since it is unique—but for propriety of
expression. Formal contrariety is found between all contradictory enunciations,
since one contradictory always excludes the other. It is also found between all
modally contrary enunciations in regard to truth, since they cannot be at once
true. However it is not found between the latter in regard to falsity, since
they can be at once false. Cajetanus lib. Quia
igitur Aristoteles in hac quaestione loquitur de contrarietate enunciationum
quae se extendit ad contrarias modaliter, et contradictorias, ut patet in
principio et in fine quaestionis (in principio quidem, quia proponit utrasque
contradictorias dicens: affirmatio negationi etc.; et contrarias modaliter
dicens: et oratio orationi etc., unde et exempla utrarunque statim subdit, ut
patet in littera. In
fine vero, quia ibi expresse quam conclusit esse contrariam affirmativae
universali verae dividit, in contrariam modaliter universalem negativam,
scilicet, et contradictoriam: quae divisio falsitate non careret, nisi
conclusisset contrariam formaliter, ut de se patet), quia, inquam, sic accipit
contrarietatem, ideo de contrarietate formali enunciationum quaestio
intelligenda est. Et est quaestio valde subtilis, necessaria et adhuc nullo
modo superius tacta. Est igitur titulus quaestionis; utrum affirmativae verae
contraria formaliter sit negativa falsa eiusdem praedicati, aut affirmativa
falsa de praedicato, vel contrario? Et sic patet quis sit sensus tituli, et
quare non movet quaestionem de quacunque alia oppositione enunciationum (quia
scilicet nulla alia in eis formaliter invenitur), et quod accipit
contrarietatem proprie et strictissime, licet talis contrarietas inveniatur
inter contradictorias modaliter et contrarias modaliter. Dictum vero fuit a s.
Thoma provenire hanc dubitationem ex eo quod additur aliquid simplici
enunciationi, quia si tantum simplices, idest, de secundo adiacente
enunciationes attendantur, non habet haec quaestio radicem. Quia autem simplici
enunciationi, idest subiecto et verbo substantivo, additur aliquid, scilicet
praedicatum, nascitur dubitatio circa oppositionem, an illud additum in
contrariis debeat esse illudmet praedicatum, negatione apposita verbo, an
debeat esse praedicatum contrarium seu privativum, absque negatione praeposita
verbo. Aristotle in this question is speaking of the
contrariety of enunciations that extends to contraries modally and to
contradictories. This is evident from what he says in the beginning and at the
end of the question. In the beginning, he proposes both contradictories when he
says, an affirmation... to a negation, etc.; and contraries modally, when he
says, and in the case of speech whether the one saying... is opposed to the one
saying... etc. It is evident, too, from the examples immediately added. At the
end, he explicitly divides what he has concluded to be contrary to a true
universal affirmative, into the modally contrary universal negative and the
contradictory. It is clear at once that this division would be false unless it
comprised the contrary formally. Since he takes contrariety in this way the
question must be understood with respect to formal contrariety of enunciations.
This is a very subtle question and one that has to be treated and has not been
thus far. The question, therefore, is this: whether the formal contrary of the
true affirmative is the false negative of the same predicate or the false
affirmative of the privative predicate, i.e., of the contrary. The meaning of
the question is now clear, and it is evident why he does not ask about any
other oppositions of enunciations-no other opposition is found in them
formally. It is also evident that he is taking contrariety properly and
strictly, notwithstanding the fact that such contrariety is found among
contradictories modally and contraries modally. St. Thomas has already pointed
out that this question arises from the fact that something is added to the
simple enunciation, for as it far as simple enunciations are concerned, i.e.,
those with only a second determinant, there is no occasion for the question.
When, however, something is added, namely a predicate, to the simple
enunciation, i.e., to the subject and the substantive verb, the question arises
as to whether what ought to be added in contrary enunciations is the selfsame
predicate with a negation added to the verb or a contrary, i.e., privative,
predicate without a negation added to the verb. 5. Deinde cum dicit: nam siea
etc., declarat unde sumenda sit decisio huius quaestionis. Et duo facit: quia
primo declarat quod haec quaestio dependet ex una alia quaestione, ex illa
scilicet: utrum opinio, idest conceptio animae, in secunda operatione intellectus,
vera, contraria sit opinioni falsae negativae eiusdem praedicati, an falsae
affirmativae contrarii sive privativi. Et assignat
causam, quare illa quaestio dependet ex ista, quia scilicet enunciationes
vocales sequuntur mentales, ut effectus adaequati causas proprias, et ut
significata signa adaequata, et consequenter similis est in hoc utraque natura.
Unde inchoans ab hac causa ait: nam si ea quae sunt in voce sequuntur ea, quae
sunt in anima, ut dictum est in principio I libri, et illic, idest in anima,
opinio contrarii praedicati circa idem subiectum est contraria illi alteri,
quae affirmat reliquum contrarium de eodem (cuiusmodi sunt istae mentales
enunciationes, omnis homo est iustus, omnis homo est iniustus); si ita inquam
est, etiam et in his affirmationibus quae sunt in voce, idest vocaliter
sumptis, necesse est similiter se habere, ut scilicet sint contrariae duae
affirmativae de eodem subiecto et praedicatis contrariis. Quod si neque
illic, idest in anima, opinatio contrarii praedicati, contrarietatem inter
mentales enunciationes constituit, nec affirmatio vocalis affirmationi vocali
contraria erit de contrario praedicato, sed magis affirmationi contraria erit
negatio eiusdem praedicati. When Aristotle says, For if
those things that are in vocal sound are determined by those in the intellect,
etc.; he shows where we have to begin in order to settle this question. First
he shows that the question depends on another question, namely, whether a true
opinion (i.e., a conception of the soul in the second operation of the
intellect) is contrary to a false negative opinion of the same predicate, or to
a false affirmative of the contrary, i.e., privative, predicate. Then he gives
the reason why the former question depends on this. Vocal enunciations follow
upon mental as adequate effects upon proper causes and as the signified upon
adequate signs. So, in this the nature of each is similar. He begins, then,
with the reason for this dependence: For if those things that are in vocal
sound are determined by those in the intellect (as was said in the beginning of
the first book) and if in the soul, those opinions are contrary which affirm
contrary predicates about the same subject, (for example, the mental
enunciations, "Every man is just, "Every man is unjust”), then in
affirmations that are in vocal sound, the case must be the same. The contraries
will be two affirmatives about the same subject with contrary predicates. But
if in the soul this is not the case, i.e., that opinions with contrary
predicates constitute contrariety in mental enunciations, then the contrary of
a vocal affirmation will not be a vocal affirmation with a contrary predicate.
Rather, the contrary of an affirmation will be the negation of the same
predicate. Cajetanus lib. Dependet ergo mota quaestio ex ista alia sicut
effectus ex causa. Propterea et concludendo addit secundum, quod scilicet de
hac quaestione prius tractandum est, ut ex causa cognita effectus innotescat
dicens: quare considerandum est, opinio vera cui opinioni falsae contraria est:
utrum negationi falsae an certe ei affirmationi falsae, quae contrarium esse
opinatur. Et ut exemplariter proponatur, dico hoc modo: sunt tres opiniones de
bono, puta vita: quaedam enim est ipsius boni opinio vera, quoniam bonum est,
puta, quod vita sit bona; alia vero falsa negativa, scilicet, quoniam bonum non
est, puta, quod vita non sit bona; alia item falsa affirmativa contrarii,
scilicet, quoniam malum est, puta, quod vita sit mala. Quaeritur ergo quae
harum falsarum contraria est verae? The first question, then, depends on this
question as an effect upon its cause. For this reason, and by way of a
conclusion to what he has just been saying, he adds the second question, which
must be treated first so that once the cause is known the effect will be known:
We must therefore consider to which false opinion the true opinion is contrary,
whether it is to the false negation or to the false affirmation that it is to
be judged contrary. Then in order to propose the question by examples he says:
what I mean is this; there are three opinions of a good, for instance, of life.
One is a true opinion, that it is good, for instance, that life is good. The
other is a false negative, that it is not good, for instance, that life is not
good. Still another, likewise false, is the affirmative of the contrary, that
it is evil, for instance, that life is evil. The question is, then, which of
these false opinions is contrary to the true one. Cajetanus lib. Quod autem
subdidit: et si est una, secundum quam contraria est, tripliciter legi potest.
Primo, dubitative, ut sit pars quaestionis; et tunc est sensus: quaeritur quae
harum falsarum contraria est verae: et simul quaeritur, si est tantum una harum
falsarum secundum quam fiat contraria ipsi verae: quia cum unum uni sit
contrarium, ut dicitur in X metaphysicae, quaerendo quae harum sit contraria,
quaeremus etiam an una earum sit contraria. Alio modo, potest legi adversative,
ut sit sensus: quaeritur quae harum sit contraria; quamquam sciamus quod non
utraque sed una earum est secundum quam fit contrarietas. Tertio modo, potest
legi dividendo hanc particulam, et si est una, ab illa sequenti, secundum quam
contraria est; et tunc prima pars expressive, secunda vero dubitative legitur;
et est sensus: quaeritur quae harum falsarum contraria est verae, non solum si
istae duae falsae inter se differunt in consequendo, sed etiam si utraque est
una, idest alteri indivisibiliter unita, quaeritur secundum quam fit
contrarietas. Et hoc modo exponit Boethius, dicens quod Aristoteles apposuit
haec verba propter contraria immediata, in quibus non differt contrarium a
privativo. Inter
contraria enim mediata et immediata haec est differentia, quod in immediatis a
privativo contrarium non infertur. Non enim valet,
corpus colorabile est non album, ergo est nigrum: potest enim esse rubrum. In
immediatis autem valet; verbi gratia: animal est non sanum, ergo infirmum;
numerus est non par, ergo impar. Voluit ergo Aristoteles exprimere quod nunc,
cum quaerimus quae harum falsarum, scilicet negativae et affirmativae
contrarii, sit contraria affirmativae verae, quaerimus universaliter sive illae
duae falsae indivisibiliter se sequantur, sive non. Then he adds, the question, and if there is one, is either one the
contrary. This passage can be read in three ways. It can be read inquiringly so
that it is a part of the question, and then the meaning is: which of these
false opinions is contrary to the true opinion, and, is there one of these by
which the contrary to the true one is effected? For since one is contrary to
one other, as is said in X Metaphysicae, in asking which of these is the
contrary we are also asking whether one of them is the contrary. This can also
be read adversatively, and then the meaning is: which of these is the contrary,
given that we know it is not both but one by which the contrariety is effected?
This can be read in a third way by dividing the first clause, "and if it
is one” from the second clause, "is either one the contrary.” The first
part is then read assertively, the second inquiringly, and the meaning is:
which of these two false opinions is contrary to the true opinion if the two
false opinions differ as to consequence, and also if both are one, i.e., united
to each other indivisibly? Boethius explains this passage in the last way. He
says that Aristotle adds these words because of immediate contraries in which
the contrary does not differ from the privative. For the difference between
mediate and immediate contraries is that in the former the contrary is not
inferred from the privative. For example, this is not valid: "A colored
body is not white, therefore it is black”—for it could be red. In immediate
contraries, on the other hand, it is valid to infer the contrary from the
privative; e.g., "An animal is not healthy, therefore it is number is not
even, therefore it is odd.” Therefore, Aristotle intends to show here that when
we ask which of these false opinions, i.e., negative and affirmative
contraries, is contrary to the true affirmative, we are asking universally
whether these two false opinions follow each other indivisibly or not. 8. Deinde
cum dicit: nam arbitrari, prosequitur hanc secundam quaestionem. Et circa hoc
quatuor facit. Primo, declarat quod contrarietas opinionum non attenditur penes
contrarietatem materiae, circa quam versantur, sed potius penes oppositionem
veri vel falsi; secundo, declarat quod non penes quaecunque opposita secundum veritatem
et falsitatem est contrarietas opinionum; ibi: si ergo boni etc.; tertio,
determinat quod contrarietas opinionum attenditur penes per se primo opposita
secundum veritatem et falsitatem tribus rationibus; ibi: sed in quibus primo
fallacia etc.; quarto declarat hanc determinationem inveniri in omnibus veram;
ibi: manifestum est igitur et cetera. Dicit ergo proponens intentam
conclusionem, quod falsum est arbitrari opiniones definiri seu determinari
debere contrarias ex eo quod contrariorum obiectorum sunt. Et adducit ad hoc
duplicem rationem. Prima est: opiniones contrariae non sunt eadem opinio; sed
contrariorum eadem est fortasse opinio; ergo opiniones non sunt contrariae ex
hoc quod contrariorum sunt. Secunda est: opiniones contrariae non sunt simul
verae; sed opiniones contrariorum, sive plures, sive una, sunt simul verae
quandoque; ergo opiniones non sunt contrariae ex hoc quod contrariorum sunt.
Harum rationum, suppositis maioribus, ponit utriusque minoris declarationem
simul, dicens: boni enim, quoniam bonum est, et mali, quoniam malum est, eadem
fortasse opinio est, quoad primam. Et subdit esse vera,
sive plures sive una sit, quoad secundam. Utitur autem dubitativo adverbio et
disiunctione, quia non est determinandi locus an contrariorum eadem sit opinio,
et quia aliquo modo est eadem et aliquo modo non. Si enim loquamur de habituali
opinione, sic eadem est; si autem de actuali, sic non eadem est. Alia siquidem
mentalis compositio actualiter fit, concipiendo bonum esse bonum, et alia
concipiendo malum esse malum, licet eodem habitu utrunque cognoscamus, illud
per se primo, et hoc secundario, ut dicitur IX metaphysicae. Deinde subdit quod
ista quae ad declarationem minorum sumpta sunt, scilicet bonum et malum,
contraria sunt etiam contrarietate sumpta stricte in moralibus, ac per hoc
congrua usi sumus declaratione. Ultimo inducit conclusionem. Sed non in eo quod
contrariorum opiniones sunt, contrariae sunt, sed magis in eo quod contrariae,
idest, sed potius censendae sunt opiniones contrariae ex eo quod contrariae
adverbialiter, scilicet contrario modo, idest vere et false enunciant. Et sic patet primum. When he says, It is false, of course, to suppose
that opinions are to be defined as contrary because they are about contraries,
etc., he proceeds with the second question. First he shows that contrariety of
opinions is not determined by the contrariety of the matter involved, but
rather by the opposition of true and false; secondly, he shows that there is
not contrariety of opinions in just any opposites according to truth and
falsity, where he says, Now if there is the opinion of that which is good, that
it is good, and the opinion that it is not good, etc.; third, he determines
that contrariety of opinions is concerned with the per se first opposites;
according to truth and falsity, for three reasons, where he says, Rather, those
opinions in which there is fallacy must be posited as contrary to true
opinions, etc.; finally, he shows that this determination is true of all, where
he says, It is evident that it will make no difference if we posit the
affirmation universally, for the universal negation will be the contrary, etc.
Aristotle says, then, proposing the conclusion he intends to prove, that it is
false to suppose that opinions are to be defined or determined as contrary
because they are about contrary objects. He gives two arguments for this.
Contrary opinions are not the same opinion; but opinions about contraries are
probably the same opinion; therefore, opinions are not contrary from the fact that
they are about contraries. And, contrary opinions are not simultaneously true;
but opinions about contraries, whether many or one, are sometimes true
simultaneously; therefore, opinions are not contraries because they are about
contraries. Having supposed the majors of these arguments, he posits a
manifestation of each minor at the same time. In relation to the first
argument, he says, for the opinion of that which is good, that it is good, and
of that which is evil, that it is evil are probably the same. In relation to
the second argument he adds: and, whether many or one, are true. He uses
"probably,” an adverb expressing doubt and disjunction, because this is
not the place to determine whether the opinion of contraries is the same
opinion, and, because in some way the opinion is the same and in some way not.
In the case of habitual opinion, the opinion of contraries is the same, but in
the case of an actual opinion it is not. One mental composition is actually
made in conceiving that a good is good and another in conceiving that an evil
is evil, although we know both by the same habit, the former per se and first,
the latter secondarily, as is said in IX Metaphysicae [4: 1051a 4]. Then he
adds that good and evil—which are used for the manifestation of the minor—are
contraries even when the contrariety is taken strictly in moral matters; and so
in using this our exposition is apposite. Finally, he draws the conclusion:
however, opinions are not contraries because they are about contraries, but
rather because they are contraries, i.e., opinions are to be considered as
contrary from the fact that they enunciate contrarily, adverbially, i.e., in a
contrary mode, i.e., they enunciate truly and falsely. Thus the first argument
is clear. Cajetanus lib. Si ergo boni et cetera. Quia dixerat quod contrarietas
opinionum accipitur secundum oppositionem veritatis et falsitatis earum,
declarat modo quod non quaecunque secundum veritatem et falsitatem oppositae
opiniones sunt contrariae, tali ratione. De bono, puta,
de iustitia, quatuor possunt opiniones haberi, scilicet quod iustitia est bona,
et quod non est bona, et quod est fugibilis, et quod est non appetibilis.
Quarum prima est vera, reliquae sunt falsae. Inter quas haec est diversitas
quod, prima negat idem praedicatum quod vera affirmabat; secunda affirmat
aliquid aliud quod bono non inest; tertia negat id quod bono inest, non tamen
illud quod vera affirmabat. Tunc sic. Si omnes opiniones secundum veritatem et
falsitatem sunt contrariae, tunc uni, scilicet verae opinioni non solum multa
sunt contraria, sed etiam infinita: quod est impossibile, quia unum uni est
contrarium. Tenet consequentia, quia possunt infinitae imaginari opiniones
falsae de una re similes ultimis falsis opinionibus adductis, affirmantes,
scilicet ea quae non insunt illi, et negantes ea quae illi quocunque modo
coniuncta sunt: utraque namque indeterminata esse et absque numero constat.
Possumus enim opinari quod iustitia est quantitas, quod est relatio, quod est
hoc et illud; et similiter opinari quod iustitia non sit qualitas, non sit
appetibilis, non sit habitus. Unde ex supradictis in propositione quaestionis,
inferens pluralitatem falsarum contra unam veram, ait: si ergo est opinatio
vera boni, puta iustitiae, quoniam est bonum; et si est etiam falsa opinatio
negans idem, scilicet, quoniam non est quid bonum; est vero et tertia opinatio
falsa quoque, affirmans aliquid aliud inesse illi, quod non inest nec inesse
potest, puta, quod iustitia sit fugibilis, quod sit illicita; et hinc
intelligitur quarta falsa quoque, quae scilicet negat aliquid aliud ab eo quod
vera opinio affirmat inesse iustitiae, quod tamen inest, ut puta quod non sit
qualitas, quod non sit virtus; si ita inquam est, nulla aliarum falsarum
ponenda est contraria opinioni verae. Et exponens quid demonstret per ly
aliarum, subdit: neque quaecunque opinio opinatur esse quod non est, ut tertii
ordinis opiniones faciunt: neque quaecunque opinio opinatur non esse quod est,
ut quarti ordinis opiniones significant. Et causam subdit: infinitae enim
utraeque sunt, et quae esse opinantur quod non est, et quae non esse quod est,
ut supra declaratum fuit. Non ergo quaecunque opiniones oppositae
secundum veritatem et falsitatem contrariae sunt. Et sic patet secundum.When he says, Now, if there is the opinion of that
which is good, that it is good, and the opinion that it is not good, etc., he
takes up the second point. Since he has just said that contrariety of opinions
is taken according to their opposition of truth and falsity, he goes on to show
that not just any opposites according to truth and falsity are contraries. This
is his argument. Four opinions can be held about a good, for instance justice:
that justice is good, that it is not good, that it is avoidable, that it is not
desirable. Of these, the first is true, the rest false. The three false ones
are diverse. The first denies the same predicate the true one affirmed; the
second affirms something which does not belong to the good; the third denies
what belongs to the good, but something other than the true one affirmed. Now
if all opinions opposed as to truth and falsity are contraries, then not only
are there many contraries to one true opinion, but an infinite number. But this
is impossible, for one is contrary to one other. The consequence holds because
infinite false opinions about one thing, similar to those cited, can be
imagined; such opinions would affirm of it what does not belong to it and deny
what is joined to it in some way. Both kinds are indeterminate and without
number. We can think, for instance, that justice is a quantity, that it is a
relation, that it is this and that; and likewise we can think that it is not a
quality, is not desirable, is not a habit. Hence, from what was said above in
proposing the question, Aristotle infers a plurality of false opinions opposed
to one true opinion: Now if there is the opinion of that which is good, for
instance justice, that it is good, and there is a false opinion denying the
same thing, namely, that it is not good, and besides these a third opinion,
false also, affirming that some other thing belongs to justice that does not
belong and cannot belong to it (for instance, that justice is avoidable, that
it is illicit) and a fourth opinion, also false, that denies something other
than the true opinion affirms, something, however, which does belong to justice
(for instance, that it is not a quality, that it is not a virtue), none of
these other false enunciations are to be posited as the contrary of the true
opinion. To explain what he is designating by "of these others,” he adds,
neither those purporting that what is not, is, as opinions of the third order
do, nor those purporting that what is, is not, as opinions of the fourth order
signify. Then he adds the reason these cannot be posited as the contrary of the
true opinion: for both the opinions that that is which is not, and that which
is not, is, are infinite, as was shown above. Therefore, not just any opinions
opposed according to truth and falsity are contraries. Thus the second argument
is clear. Cajetanus lib. Quia subtili indagatione ostendit quod nec materiae
contrarietas, nec veri falsique qualiscunque oppositio contrarietatem opinionum
constituit, sed quod aliqua veri falsique oppositio id facit, ideo nunc
determinare intendit qualis sit illa veri falsique oppositio, quae opinionum
contrarietatem constituit. Ex hoc enim directe quaestioni satisfit. Et intendit
quod sola oppositio opinionum secundum affirmationem et negationem eiusdem de
eodem etc. constituit contrarietatem earum. Unde intendit probare istam
conclusionem per quam ad quaesitum respondet: opiniones oppositae secundum
affirmationem et negationem eiusdem de eodem sunt contrariae; et consequenter
illae, quae sunt oppositae secundum affirmationem contrariorum praedicatorum de
eodem, non sunt contrariae, quia sic affirmativa vera haberet duas contrarias,
quod est impossibile. Unum enim uni est contrarium.Aristotle has just completed
a subtle investigation in which he has shown that contrariety of matter does
not constitute contrariety of opinion, nor does just any kind of opposition of
true and false, but some opposition of true and false does. Now he intends to
determine what kind of opposition of true and false it is that constitutes
contrariety of opinions, for this will answer the question directly. He
maintains that only opposition of opinions according to affirmation and
negation of the same thing of the same thing, etc., constitutes their
contrariety. Accordingly, as the response to the question, he intends to prove
the following conclusion: opinions opposed according to affirmation and
negation of the same thing of the same thing are contraries; and consequently,
opinions opposed according to affirmation of contrary predicates of the same
subject are not contraries, for if these were contraries, the true affirmative
would have two contraries, which is impossible, since one is contrary to one
other. Cajetanus lib. Probat autem istam conclusionem tribus rationibus. Prima
est: opiniones in quibus primo est fallacia sunt contrariae; opiniones
oppositae secundum affirmationem et negationem eiusdem de eodem sunt in quibus
primo est fallacia; ergo opiniones oppositae secundum affirmationem et
negationem eiusdem de eodem sunt contrariae. Sensus maioris est: opiniones quae
primo ordine naturae sunt termini fallaciae, idest deceptionis seu erroris,
sunt contrariae: sunt enim, cum quis fallitur seu errat, duo termini, scilicet
a quo declinat, et ad quem labitur. Huius rationis in littera primo ponitur
maior, cum dicitur: sed in quibus primo fallacia est; adversative enim
continuans sermonem supradictis, insinuavit non tot enumeratas opiniones esse
contrarias, sed eas in quibus primo fallacia est modo exposito. Deinde subdit
probationem minoris talem: eadem proportionaliter sunt, ex quibus sunt
generationes et ex quibus sunt fallaciae; sed generationes sunt ex oppositis
secundum affirmationem et negationem; ergo et fallaciae sunt ex oppositis
secundum affirmationem et negationem. Quod erat assumptum in minore. Unde
ponens maiorem huius prosyllogismi, ait: haec autem, scilicet fallacia, est ex
his, scilicet terminis, proportionaliter tamen, ex quibus sunt et generationes.
Et subsumit minorem: ex oppositis vero, scilicet secundum
affirmationem et negationem, et generationes fiunt. Et demum concludit: quare
etiam fallacia, scilicet, est ex oppositis secundum affirmationem et negationem
eiusdem de eodem. Aristotle uses three arguments to prove this
conclusion. The first one is as follows: Those opinions in which there is
fallacy first are contraries. Opinions opposed according to affirmation and
negation of the same predicate of the same subject are those in which there is
fallacy first. Therefore, these are contraries. The sense of the major is this:
Opinions which first in the order of nature are the limits of fallacy, i.e., of
deception or error, are contraries; for when someone is deceived or errs, there
are two limits, the one from which he turns away and the one toward which he
turns. In the text the major of the argument is posited first: Rather, those
opinions in which there is fallacy must be posited as contrary to true
opinions. By uniting this part of the text adversatively with what was said
previously, Aristotle implies that not just any of the number of opinions
enumerated are contraries, but those in which there is fallacy first in the
manner we have explained. Then he gives this proof of the minor: those things
from which generations are and from which fallacies are, are the same
proportionally; generations are from opposites according to affirmation and
negation; therefore fallacies, too, are from opposites according to affirmation
and negation (which was assumed in the minor). Hence he posits the major of
this prosyllogism: Now the things from which fallacies arise, namely, limits,
are the things from which generations arise—proportionally however. Under it he
posits the minor: but generations are from opposites, i.e., according to
affirmation and negation. Finally, he concludes, therefore also fallacies,
i.e., they are from opposites according to affirmation and negation of the same
thing of the same thing. Cajetanus lib. Ad evidentiam huius probationis scito
quod idem faciunt in processu intellectus cognitio et fallacia seu error, quod
in processu naturae generatio et corruptio. Sicut namque perfectiones naturales
generationibus acquiruntur, corruptionibus desinunt; ita cognitione
perfectiones intellectuales acquiruntur, erroribus autem seu deceptionibus
amittuntur. Et ideo, sicut tam generatio quam corruptio est inter affirmationem
et negationem, ut proprios terminos, ut dicit V Physic.; ita tam cognoscere
aliquid, quam falli circa illud, est inter affirmationem et negationem, ut
proprios terminos: ita quod id ad quod primo attingit cognoscens aliquid in
secunda operatione intellectus est veritatis affirmatio, et quod per se primo
abiicitur est illius negatio. Et similiter quod per
se primo perdit qui fallitur est veritatis affirmatio, et quod primo incurrit
est veritatis negatio. Recte ergo dixit quod iidem sunt termini inter quos
primo est generatio, et illi inter quos est primo fallacia, quia utrobique
termini sunt affirmatio et negatio. This proof will be
more evident from the following: Knowledge and fallacy, or error, bring about
the same thing in the intellect’s progression as generation and corruption do
in nature’s progression. For just as natural perfections are acquired by generations
and perish by corruptions, so intellectual perfections are acquired by
knowledge and lost by errors or deceptions. Accordingly, just as generation and
corruption are between affirmation and negation as proper terms, as is said in
V Physicae [1:224b 35] so both to know something and to be deceived about it is
between affirmation and negation as proper terms. Consequently, what one who
knows attains first in the second operation of the intellect is affirmation of
the truth, and what he rejects per se and first is the negation of it. In like
manner, what he who is deceived loses per se and first is affirmation of the
truth, and acquires first is negation of the truth. Therefore Aristotle is
correct in maintaining that the terms between which there is generation first
and between which there is fallacy first are the same, because with respect to
both, the terms are affirmation and negation. Cajetanus lib. Deinde cum dicit: si ergo quod bonum est etc., intendit
probare maiorem principalis rationis. Et quia iam declaravit quod ea, in quibus
primo est fallacia, sunt affirmatio et negatio, ideo utitur, loco maioris
probandae, scilicet, opiniones in quibus primo est fallacia, sunt contrariae,
sua conclusione, scilicet, opiniones oppositae secundum affirmationem et
negationem eiusdem sunt contrariae. Aequivalere enim iam declaratum est. Fecit
autem hoc consuetae brevitati studens, quoniam sic procedendo, et probat
maiorem, et respondet directe quaestioni, et applicat ad propositum simul.
Probat ergo loco maioris conclusionem principaliter intentam quaestionis, hanc,
scilicet: opiniones oppositae secundum affirmationem et negationem eiusdem sunt
contrariae; et non illae, quae sunt oppositae secundum contrariorum
affirmationem de eodem. Et intendit talem rationem. Opinio vera et eius magis
falsa sunt contrariae opiniones; oppositae secundum affirmationem et negationem
sunt vera et eius magis falsa; ergo opiniones oppositae secundum affirmationem
et negationem sunt contrariae. Maior probatur ex eo quod, quae plurimum distant
circa idem sunt contraria; vera autem et eius magis falsa plurimum distant
circa idem, ut patet. Minor vero probatur ex eo quod opposita secundum
negationem eiusdem de eodem est per se falsa respectu suae affirmationis verae.
Opinio
autem per se falsa magis falsa est quacunque alia. Unumquodque enim quod est per se tale, magis tale est quolibet quod est
per aliud tale. When he says, Now, if that which is good is both good and not
evil, the former per se, the latter accidentally, etc., he intends to prove the
major of the principal argument. He has already shown that the opinions in
which there is fallacy first are affirmation and negation, and therefore in
place of the major to be proved (i.e., opinions in which it there is fallacy
first are contraries) he uses his conclusion—which has already been shown to be
equivalent—that opinions opposed according to affirmation and negation of the
same thing are contraries. Thus with his customary brevity he at once proves
the major, responds directly to the question, and applies it to what he has
proposed. In place of the major, then, he proves the conclusion principally
intended, i.e., that opinions opposed according to affirmation and negation of
the same thing are contraries, and not those opposed according to affirmation
of contraries about the same thing. His argument is as follows: A true opinion
and the opinion that is more false in respect to it are contrary opinions, but
opinions opposed according to affirmation and negation are the true opinion and
the opinion that is more false in respect to it; therefore, opinions opposed
according to affirmation and negation are contraries. The major is proved thus:
those things that are most distant in respect to the same thing are contraries;
but the true and the more false are most distant in respect to the same thing,
as is clear. The proof of the minor is that the opposite according to negation
of the same thing of the same thing is per se false in relation to the true
affirmation of it. But a per se false opinion is more false than any other,
since each thing that is per se such is more such than anything that is such by
reason of something else. Cajetanus lib. Unde ad suprapositas opiniones in
propositione quaestionis rediens, ut ex illis exemplariter clarius intentum
ostendat, a probatione minoris inchoat tali modo. Sint quatuor opiniones, duae verae, scilicet, bonum est bonum, bonum non
est malum, et duae falsae, scilicet, bonum non est bonum, et, bonum est malum.
Clarum est autem quod prima vera est ratione sui, secunda autem est vera
secundum accidens, idest, ratione alterius, quia scilicet non esse malum est
coniunctum ipsi bono: ideo enim ista est vera, bonum non est malum, quia bonum
est bonum, et non e contra; ergo prima quae est secundum se vera, est magis
vera quam secunda: quia in unoquoque genere quae secundum se est vera est magis
vera. Illae autem duae falsae eodem modo censendae sunt, quod scilicet magis
falsa est, quae secundum se est falsa. Unde quia prima earum, scilicet, bonum
non est bonum, quae est negativa, est per se et non ratione alterius falsa,
relata ad illam affirmativam, bonum est bonum; et secunda, scilicet, bonum est
malum, quae est affirmativa contrarii, ad eamdem relata est falsa per accidens,
idest ratione alterius (ista enim, scilicet, bonum est malum, non immediate
falsificatur ab illa vera, scilicet bonum est bonum, sed mediante illa alia
falsa, scilicet, bonum non est bonum); idcirco magis falsa respectu
affirmationis verae est negatio eiusdem quam affirmatio contrarii. Quod erat assumptum in minore. Accordingly, returning to the opinions
already given in proposing the question so as to show his intention more
clearly by example, he begins with the proof of the minor. There are four
opinions, of which two are true, "A good is good,” "A good is not
evil”; two are false, "A good is not good” and "A good is evil.” It
is evident that the first is true by reason of itself, the second accidentally,
i.e., by reason of another, for not to be evil is added to that which is good.
Hence, "A good is not evil” is true because a good is good, and not
contrarily. Therefore, the first of these opinions, which is per se true, is
more true than the second, for in each genus that which per se is true is more
true. The two false opinions are to be judged in the same way. The more false
is the one that is per se false. The first of them, the negative, "A good
is not good,” in relation to the affirmative, "A good is good,” is per se
false, not false by reason of another. The second, the affirmative of the
contrary, "A good is evil,” in relation to the same opinion, is false
accidentally, i.e., by reason of another (for "A good is evil” is not
immediately falsified by the true opinion, "A good is good,” but mediately
through the other false opinion "A good is not good”). Therefore, the
negation of the same thing is more false in respect to a trite affirmation than
the affirmation of a contrary. This was assumed in the minor. Cajetanus lib. 2
l. 14 n. 6Unde rediens ad supra positas (ut dictum est) opiniones, infert
primas duas veras opiniones dicens: si ergo quod bonum est et bonum est et non
est malum, et hoc quidem, scilicet quod dicit prima opinio, est verum secundum
se, idest ratione sui; illud vero, scilicet quod dicit secunda opinio, est
verum secundum accidens, quia accidit, idest, coniunctum est ei, scilicet bono,
malum non esse. In unoquoque autem ordine magis vera est illa quae secundum se
est vera. Etiam igitur falsa magis est quae secundum se falsa est: siquidem et
vera huius est naturae, ut declaratum est, quod scilicet magis vera est, quae
secundum se est vera. Ergo illarum duarum opinionum falsarum in quaestione
propositarum, scilicet, bonum non est bonum, et, bonum est malum, ea quae est
dicens, quoniam non est bonum quod bonum est, idest negativa; scilicet, bonum
non est bonum, est consistens falsa secundum se, idest, ratione sui continet in
seipsa falsitatem; illa vero reliqua falsa opinio, quae est dicens, quoniam
malum est, idest, affirmativa contraria, scilicet, bonum est malum, eius, quae
est, idest, illius affirmationis dicentis, bonum est bonum, secundum accidens,
idest, ratione alterius falsa est. Deinde subdit ipsam minorem: quare erit
magis falsa de bono, opinio negationis, quam contrarii. Deinde ponit maiorem
dicens quod, semper magis falsus circa singula est ille qui habet contrariam
opinionem, ac si dixisset, verae opinioni magis falsa est contraria. Quod
assumptum erat in maiore. Et eius probationem subdit, quia contrarium est de
numero eorum quae circa idem plurimum differunt. Nihil enim plus differt a vera
opinione quam magis falsa circa illam. As was pointed out
above, Aristotle returns to the opinions already posited, and infers the first
two true opinions: Now if that which is good is both good and not evil, and if
what the first opinion says is true per se, i.e., by reason of itself, and what
the second opinion says is trite accidentally (since it is accidental to it,
i.e., added to it, that is, to the good, not to be evil) and if in each order
that which is per se true is more true, then that which is per se false is more
false, since, as has been shown, the true also is of this nature, namely, that
the more true is that which per se is true. Therefore, of the two false
opinions proposed in the question, namely, "A good is not good,” and
"A good is evil,” the one saying that what is good is not good, namely,
the negative, is an opinion positing what is per se false, i.e., by reason of
itself it contains falsity in it. The other false opinion, the one saying it is
evil, namely, the affirmative contrary in respect to it, i.e., in respect to
the affirmation saying that a good is good, is false accidentally, i.e., by
reason of another. Then he gives the minor: Therefore, the opinion of the
negation of the good will be more false than the opinion affirming a contrary.
Next, he posits the major, the one who holds the contrary judgment about each
thing is most mistaken, i.e., in relation to the true judgment the contrary is
more false. This was assumed in the major. He gives as the proof of this, for
contraries are those that differ most with respect to the same thing, for
nothing differs more from a true opinion than the more false opinion in respect
to it. Cajetanus lib. 2 l. 14 n. 7Ultimo directe applicat ad quaestionem
dicens: quod si (pro, quia) harum falsarum, scilicet, negationis eiusdem et
affirmationis contrarii, altera est contraria verae affirmationi, opinio vero
contradictionis, idest, negationis eiusdem de eodem, magis est contraria
secundum falsitatem, idest, magis est falsa, manifestum est quoniam haec,
scilicet opinio falsa negationis, erit contraria affirmationi verae, et e
contra. Illa vero opinio quae est dicens, quoniam malum est quod bonum est,
idest, affirmatio contrarii, non contraria sed implicita est, idest, sed
implicans in se verae contrariam, scilicet, bonum non est bonum. Etenim necesse
est ipsum opinantem affirmationem contrarii opinari, quoniam idem de quo
affirmat contrarium non est bonum. Oportet siquidem si quis opinatur quod vita
est mala, quod opinetur quod vita non sit bona. Hoc enim necessario
sequitur ad illud, et non e converso; et ideo affirmatio contrarii implicita
dicitur. Negatio autem eiusdem de eodem implicita non est. Et
sic finitur prima ratio. Finally, he directly approaches the question. If (for
"since”), then, of two opinions (namely, false opinions—the negation of
the same thing and the affirmation of a contrary), one is the contrary of the
true affirmation, and, the contradictory opinion, i.e., the negation of the
same thing of the same thing, is more contrary according to falsity, i.e., is
more false, it is evident that the false opinion of negation will be contrary
to the true affirmation, and conversely. The opinion saying that what is good
is evil, i.e., the affirmation of a contrary, is not the contrary but implies
it, i.e., it implies in itself the opinion contrary to the true opinion, i.e.,
"A good is not good.” The reason for this is that the one conceiving the
affirmation of a contrary must conceive that the same thing of which he affirms
the contrary, is not good. If, for example, someone conceives that life is
evil, he must conceive that life is not good, for the former necessarily
follows upon the latter and not conversely. Hence, affirmation of a contrary is
said to be implicative, but negation of the same thing of the same thing is not
implicative. This concludes the first argument. Cajetanus lib. Notandum est hic
primo quod ista regula generalis tradita hic ab Aristotele de contrarietate
opinionum, quod scilicet contrariae opiniones sunt quae opponuntur secundum
affirmationem et negationem eiusdem de eodem, et in se et in assumptis ad eius
probationem propositionibus scrupulosa est. Unde multa hic insurgunt dubia.
Primum est quia cum oppositio secundum affirmationem et negationem non
constituat contrarietatem sed contradictionem apud omnes philosophos, quomodo
Aristoteles opiniones oppositas secundum affirmationem et negationem ex hoc
contrarias ponat. Augetur et dubitatio quia dixit quod ea in quibus primo est
fallacia sunt contraria, et tamen subdit quod sunt oppositae sicut termini
generationis, quos constat contradictorie opponi. Nec dubitatione caret quomodo
sit verum id quod supra diximus ex intentione s. Thomae, quod nullae duae
opiniones opponantur contradictorie, cum hic expresse dicitur aliquas opponi
secundum affirmationem et negationem. Dubium secundo insurgit circa id
quod assumpsit, quod contraria cuiusque verae est per se falsa. Hoc enim non videtur verum. Nam contraria istius verae, Socrates est albus,
est ista, Socrates non est albus, secundum determinata; et tamen non est per se
falsa. Sicut
namque sua opposita affirmatio est per accidens vera, ita ista est per accidens
falsa. Accidit enim isti enunciationi falsitas. Potest enim mutari in veram,
quia est in materia contingenti. Dubium est tertio
circa id quod dixit: magis vero contradictionis est contraria. Ex hoc enim
videtur velle quod utraque, scilicet, opinio negationis et contrarii, sit
contraria verae affirmationi; et consequenter vel uni duo ponit contraria, vel
non loquitur de contrarietate proprie sumpta: cuius oppositum supra ostendimus.
The general rule about the contrariety of opinions
that Aristotle has given here (namely, that contrary opinions are those opposed
according to affirmation and negation of the same thing of the same thing) is
accurate both in itself and in the propositions assumed for its proof. Many
questions may arise, however, as a consequence of this doctrine and its proof.
First of all, all philosophers hold that opposition according to affirmation
and negation constitutes contradiction, not contrariety. How, then, can
Aristotle maintain that opinions opposed in this way are contraries? The
difficulty is augmented by the fact that he has said that those opinions in
which there is fallacy first are contraries, yet he adds that they are opposed
as the terms of generation are, which he establishes to be opposed
contradictorily. In addition, there is a difficulty as to the way in which the
assertion of St. Thomas, which we used above, is true, namely, that no two
opinions are opposed contradictorily, since here it is explicitly said that
some are opposed according to affirmation and negation. The second uestion
involves his assumption that the contrary of each true opinion is per se false.
This does not seem to be true, for according to what was determined previously,
the contrary of the true opinion "Socrates is white” is "Socrates is
not white.” But this is not per se false, for the opposed affirmation is true
accidentally, and hence its negation is false accidentally. Falsity is
accidental to such an enunciation because, being in contingent matter, it can
be changed into a true one. A third difficulty arises from the fact that
Aristotle says the contradictory opinion is nwre contrary. He seems to be
proposing, according to this, that both the opinion of the negation and of a
contrary are contrary to a true affirmation. Consequently, he is either
positing two opinions contrary to one or he is not taking contrariety strictly,
although we showed above that he was taking contrariety properly and strictly.
Cajetanus lib. Ad evidentiam omnium, quae primo loco adducuntur, sciendum quod
opiniones seu conceptiones intellectuales, in secunda operatione de quibus
loquimur, possunt tripliciter accipi: uno modo, secundum id quod sunt absolute;
alio modo, secundum ea quae repraesentant absolute; tertio, secundum ea quae
repraesentant, ut sunt in ipsis opinionibus. Primo membro omisso, quia non est
praesentis speculationis, scito quod si accipiantur secundo modo secundum
repraesentata, sic invenitur inter eas et contradictionis, et privationis, et
contrarietatis oppositio. Ista siquidem
mentalis enunciatio, Socrates est videns, secundum id quod repraesentat
opponitur illi, Socrates non est videns, contradictorie; privative autem illi,
Socrates est caecus; contrarie autem illi, Socrates est luscus; si accipiantur
secundum repraesentata. Ut enim dicitur in postpraedicamentis, non solum
caecitas est privatio visus, sed etiam caecum esse est privatio huius quod est
esse videntem, et sic de aliis. Si vero accipiantur opiniones tertio modo,
scilicet, prout repraesentata per eas sunt in ipsis, sic nulla oppositio inter
eas invenitur nisi contrarietas: quoniam sive opposita contradictorie sive
privative sive contrarie repraesententur, ut sunt in opinionibus, illius tantum
oppositionis capaces sunt, quae inter duo entia realia inveniri potest.
Opiniones namque realia entia sunt. Regulare enim est quod quidquid convenit
alicui secundum esse quod habet in alio, secundum modum et naturam illius in
quo est sibi convenit, et non secundum quod exigeret natura propria. Inter
entia autem realia contrarietas sola formaliter reperitur. Taceo nunc de
oppositione relativa. Opiniones ergo hoc modo sumptae, si oppositae sunt,
contrarietatem sapiunt, sed non omnes proprie contrariae sunt, sed illae quae
plurimum differunt circa idem veritate et falsitate. Has autem probavit Aristoteles esse opiniones affirmationis et negationis
eiusdem de eodem. Istae
igitur verae contrariae sunt. Reliquae vero per reductionem ad has contrariae
dicuntur. In order to answer all of the difficulties in regard
to the first argument it must be noted that opinions, or intellectual
conceptions in the second operation, can be taken in three ways: according to
what they are absolutely; (2) according to the things they represent absolutely,
according to the things they represent, as they are in opinions. We will omit
the first since it does not belong to the present consideration. If they are
taken in the second way, i.e., according to the things represented, there can
be opposition of contradiction, of privation, and of contrariety among them.
The mental enunciation "Socrates sees,” according to what it represents,
is opposed contradictorily to. Socrates does not see”; privatively to
"Socrates is blind”; contrarily to "Socrates is purblind.” Aristotle
points out the reason for this in the Postpredicamenta [Categ.]: not only is
blindness privation of sight but to be blind is also a privation of to be
seeing, and so of others. Opinions taken in the third way, i.e., as the things
represented through opinions are in the opinions, have no opposition except
contrariety; for opposites as they are in opinions, whether represented
contradictorily or privatively or contrarily, only admit of the opposition that
can be found between two real beings, for opinions are real beings. The rule is
that whatever belongs to something according to the being which it has in
another, belongs to it according to the mode and nature of that in which it is,
and not according to what its own nature would require. Now, between real
beings only contrariety is found formally. (I am omitting here the
consideration of relative opposition.) Therefore, opinions taken in this mode,
if they are opposed, represent contrariety, although not all are contraries
properly. Only those differing most in respect to truth and falsity about the
same thing are contraries properly. Now Aristotle proved that these are -
judgments affirming and denying the same thing of the same thing. Therefore,
these are the true contraries. The rest are called contraries by reduction to
these. Cajetanus lib. Ex his patet quid ad obiecta dicendum sit. Fatemur enim
quod affirmatio et negatio in seipsis contradictionem constituunt; in
opinionibus vero existentes contrarietatem inter illas causant propter extremam
distantiam, quam ponunt inter entia realia, opinionem scilicet veram et
opinionem falsam circa idem. Stantque ista duo simul quod ea, in quibus primo
est fallacia, sint opposita ut termini generationis, et tamen sint contraria
utendo supradicta distinctione: sunt enim opposita contradictorie ut termini
generationis secundum repraesentata; sunt autem contraria, secundum quod habent
in seipsis illa contradictoria. Unde plurimum differunt. Liquet quoque ex hoc
quod nulla est dissentio inter dicta Aristotelis et s. Thomae, quia opiniones
aliquas opponi secundum affirmationem et negationem verum esse confitemur, si
ad repraesentata nos convertimus, ut hic dicitur. From this the answer to the
objections is clear. We grant that affirmation and negation in themselves
constitute contradiction. In actual judgments,”’ affirmation and negation cause
contrariety between opinions because of the extreme distance they posit between
real beings, namely, true opinion and false opinion in respect to the same
thing. And these two stand at the same time: those in which there is fallacy
first are opposed as the terms of generation are and yet they are contraries by
the use of the foresaid distinction—for they are opposed contradictorily as
terms of generation according to the things represented, but they are
contraries insofar as they have in themselves those contradictories and hence
differ most. It is also evident that there is no disagreement between Aristotle
and St. Thomas, for we have shown that it is true that some opinions are
opposed according to affirmation and negation if we consider the things
represented, as is said here. 11. Tu autem qui perspicacioris ac provectioris
ingenii es compos, hinc habeto quod inter ipsas opiniones oppositas quidam
tantum motus est, eo quod de affirmato in affirmatum mutatio fit: inter ipsas
vero secundum repraesentata, similitudo quaedam generationis et corruptionis
invenitur, dum inter affirmationem et negationem mutatio clauditur. Unde et
fallacia sive error quandoque et motus et mutationis rationem habet diversa
respiciendo, quando scilicet ex vera in per se falsam, vel e converso, quis
mutat opinionem; quandoque autem solam mutationem imitatur, quando scilicet
absque praeopinata veritate ipsam falsam offendit quis opinionem; quandoque vero
motus undique rationem possidet, quando scilicet ex vera affirmatione in falsam
circa idem contrarii affirmationem transit. Quia tamen prima ut quis fallatur
radix est oppositio affirmationis et negationis, merito ea in quibus primo est
fallacia, sicut generationis terminos opponi dixit. It will be noted, however,
by those of you who are more penetrating and advanced in your thinking, that
between opposite opinions there is something of true motion when a change is
made from the affirmed to the affirmed; but according to the order of representation
there is a certain similitude to generation and corruption so long as the
change is bounded by affirmation and negation. Consequently, fallacy or error
may be regarded in different ways. Sometimes it has the aspect of both movement
and change. This is the case when someone changes his opinion from a true one
to one that is per se false, or conversely. Sometimes change alone is imitated.
This happens when someone arrives at a false opinion apart from a former true
opinion. Sometimes, however, there is movement in every respect. This is the
case when reason passes from the true affirmation to the false affirmation of a
contrary about the same thing. However, since the first root of being in error
is the opposition of affirmation and negation, Aristotle is correct in saying
that those in which there is fallacy first are opposed as are the terms of
generation. 12.
Ad dubium secundo loco adductum dico quod peccatur ibi secundum aequivocationem
illius termini per se falsa, seu per se vera. Opinio enim et similiter
enunciatio potest dici dupliciter per se vera seu falsa. Uno modo, in seipsa,
sicut sunt omnes verae secundum illos modos perseitatis qui enumerantur I
posteriorum, et similiter falsae secundum illosmet modos, ut, homo non est
animal. Et hoc modo non accipitur in hac regula de contrarietate opinionum et
enunciationum opinio per se vera aut falsa, ut efficaciter obiectio adducta
concludit. Si enim ad contrarietatem opinionum hoc exigeretur non possent esse
opiniones contrariae in materia contingenti: quod est falsissimum. Alio modo
potest dici opinio sive enunciatio per se vera aut falsa respectu suae
oppositae. Per se vera quidem respectu suae falsae, et per se falsa respectu
suae verae. Et tunc nihil aliud est dicere, est per se vera respectu illius,
nisi quod ratione sui et non alterius verificatur ex falsitate illius. Et
similiter cum dicitur, est per se falsa respectu illius, intenditur quod
ratione sui et non alterius falsificatur ex illius veritate. Verbi gratia;
istius verae, Socrates currit, non est per se falsa, Socrates sedet, quia
falsitas eius non immediate sequitur ex illa, sed mediante ista alia falsa,
Socrates non currit, quae est per se illius falsa, quia ratione sui et non per
aliquod medium ex illius veritate falsificatur, ut patet. Et similiter istius
falsae, Socrates est quadrupes, non est per se vera ista, Socrates est bipes,
quia non per seipsam veritas istius illam falsificat, sed mediante ista,
Socrates non est quadrupes, quae est per se vera respectu illius: propter
seipsam enim falsitate istius verificatur, ut de se patet. Et hoc secundo modo
utimur istis terminis tradentes regulam de contrarietate opinionum et
enunciationum. Invenitur siquidem sic universaliter vera in omni materia regula
dicens quod, vera et eius per se falsa, et falsa et eius per se vera, sunt
contrariae. Unde patet responsio ad obiectionem, quia procedit accipiendo ly
per se vera, et per se falsa primo modo. With respect to
the second question, I say that there is an equivocation of the term "per
se false” and "per se true” in the objection. Opinion, as well as
enunciation, can be called per se true or false in two ways. It can be called
per se true in itself. This is the case in respect to all opinions and
enunciations that are in accordance with the modes of perseity enumerated in I
Posteriorum. Similarly, they can be said to be per se false according to the
same modes. An example of this would be "Man is not an animal.” Per se
true or false is not taken in this mode in the rule about contrariety of
opinions and enunciations, as the objection concludes. For if this were needed
for contrariety of opinions there could not be contrary opinions in contingent
matter, which is false. Secondly, an opinion or enunciation can be said to be
per se true or false in respect to its opposite: per se true with respect to
its opposite false opinion, and per se false with respect to its opposite true
opinion. Accordingly, to say that an opinion is per se true in respect to its
opposite is to say that on its own account and not on account of another it is
verified by the falsity of its opposite. Similarly, to say that an opinion is
per se false in respect to its opposite means that on its own account and not
on account of another it is falsified by the truth of the opposite. For
example, the opinion that is per se false in respect to the true opinion
"Socrates is running "is not, "Socrates is sitting,” since the
falsity of the latter does not immediately follow from the former, but
mediately from the false opinion, "Socrates is not running.” It is the
latter opinion that is per se false in relation to "Socrates is running,”
since it is falsified on its own account by the truth of the opinion
"Socrates is running,” and not through an intermediary. Similarly, the per
se true opinion in respect to the false opinion "Socrates is four-footed”
is not, "Socrates is two-footed,” for the truth of the latter does not by
itself make the former false; rather, it is through "Socrates is not four-footed”
as a medium, which is per se true in respect to "Socrates is four-footed”;
for "Socrates is not four-footed” is verified on its own account by the
falsity of "Socrates is four-footed,” as is evident. We are using
"per se true” and "per se false” in this second mode in propounding
the rule concerning contrariety of opinions and enunciations. Thus the rule
that the true opinion and the per se false opinion in relation to it and the
false opinion and the per se true in relation to it are contraries, is
universally true in all matter. Consequently, the response to the objection is
clear, for it results from taking "per se true” and "per se false” in
the first mode. Ad ultimum dubium dicitur quod, quia inter opiniones ad se
invicem pertinentes nulla alia est oppositio nisi contrarietas, coactus fuit
Aristoteles (volens terminis specialibus uti) dicere quod una est magis
contraria quam altera, insinuans quidem quod utraque contrarietatis
oppositionem habet respectu illius verae. Determinat tamen
immediate quod tantum una earum, scilicet negationis opinio, contraria est
affirmationi verae. Subdit enim: manifestum est quoniam haec contraria erit.
Duo ergo dixit, et quod utraque, tam scilicet negatio eiusdem quam affirmatio
contrarii, contrariatur affirmationi verae, et quod una tantum earum, negatio
scilicet, est contraria. Et utrunque est verum. Illud quidem, quia, ut dictum
est, ambae contrarietates oppositione contra affirmationem moliuntur; sed
difformiter, quia opinio negationis primo et per se contrariatur, affirmationis
vero contrarii opinio secundario et per accidens, idest per aliud, ratione
scilicet negativae opinionis, ut declaratum est: sicut etiam in naturalibus
albo contrariantur et nigrum et rubrum, sed illud primo, hoc reductive, ut
reducitur scilicet ad nigrum illud inducendo, ut dicitur V Physic. Secundum
autem dictum simpliciter verum est, quoniam simpliciter contraria non sunt nisi
extrema unius latitudinis, quae maxime distant; extrema autem unius distantiae
non sunt nisi duo. Et ideo cum inter pertinentes ad se invicem opiniones unum
extremum teneat affirmatio vera, reliquum uni tantum falsae dandum est, illi
scilicet quae maxime a vera distat. Hanc autem negativam opinionem esse
probatum est. Haec igitur una tantum contraria est illi, simpliciter loquendo. Caeterae enim oppositae ratione istius contrariantur, ut de mediis dictum
est. Non ergo uni plura contraria posuit, nec de
contrarietate large loquutus est, ut obiiciendo dicebatur. The answer to the
third difficulty is the following. Since there is no other opposition but
contrariety between opinions pertaining to each other, Aristotle (since he
chose to use limited terms) has been forced to say that one is more contrary
than another, which implies that both have opposition of contrariety in respect
to a true opinion. However, he determines immediately that only one of them,
the negative opinion, is contrary to a true affirmation, when he adds, it is
evident that it must be the contrary. What he says, then, is that each, i.e.,
both negation of the same thing and affirmation of a contrary, is contrary to a
true affirmation, and that only one of them, i.e., the negation, is contrary.
Both of these statements are true, for both contrarieties are caused by an
opposition contrary to the affirmation, as was said, but not uniformly. The
opinion of negation is contrary first and per se, the opinion of affirmation of
a contrary, secondarily and accidentally, i.e., through another, namely, by
reason of the negative opinion, as has already been shown. There is a parallel
to this in natural things: both black and red are contrary to white, the former
first, the latter reductively, i.e., inasmuch as red is reduced to black in a
motion from white to red, as is said in V Physicorum. However, the second
statement, i.e., that only one of them, the negation, is contrary, is true
simply, for the most distant extremes of one extent are contraries absolutely.
Nov,, there are only two extremes of one distance and since between opinions
pertaining to each other true affirmation is at one extreme, the remaining
extreme must be granted to only one false opinion, i.e., to the one that is
most distant from the true opinion. This has been proved to be the negative
opinion. Only this one, then, is contrary to that absolutely speaking. Other
opposites are contrary by reason of this one, as was said of those in between.
Therefore, Aristotle has not posited many opinions contrary to one, nor used
contrariety in a broad sense, both of which were maintained by the objector.
Cajetanus lib. Deinde cum dicit: amplius si etiam etc., probat idem, scilicet
quod affirmationi contraria est negatio eiusdem, et non affirmatio contrarii
secunda ratione, dicens: si in aliis materiis oportet opiniones se habere
similiter, idest, eodem modo, ita quod contrariae in aliis materiis sunt
affirmatio et negatio eiusdem; et hoc, scilicet quod diximus de boni et mali
opinionibus, videtur esse bene dictum, quod scilicet contraria affirmationi
boni non est affirmatio mali, sed negatio boni. Et probat hanc consequentiam subdens: aut enim ubique, idest, in omni
materia, ea quae est contradictionis altera pars censenda est contraria suae
affirmationi, aut nusquam, idest, aut in nulla materia. Si enim est una ars
generalis accipiendi contrariam opinionem, oportet quod ubique et in omni
materia uno et eodem modo accipiatur contraria opinio. Et consequenter, si in
aliqua materia negatio eiusdem de eodem affirmationi est contraria, in omni
materia negatio eiusdem de eodem contraria erit affirmationi. Deinde intendens
concludere a positione antecedentis, affirmat antecedens ex sua causa, dicens
quod illae materiae quibus non inest contrarium, ut substantia et quantitas,
quibus, ut in praedicamentis dicitur, nihil est contrarium. De his quidem est per se falsa ea, quae est opinioni verae opposita
contradictorie, ut qui putat hominem, puta Socratem non esse hominem, per se
falsus est respectu putantis, Socratem esse hominem. Deinde affirmando ipsum
antecedens formaliter, directe concludit intentum a positione antecedentis ad
positionem consequentis dicens: si ergo hae, scilicet, affirmatio et negatio in
materia carente contrario, sunt contrariae, et omnes aliae contradictiones
contrariae censendae sunt. When Aristotle says, Further,
if this necessarily holds in a similar way in till other cases it would seen
that what we have said is correct, etc., he gives the second argument to prove
that the negation of the same thing is contrary to the affirmation, and not the
affirmation of a contrary. If opinions are necessarily related in a similar
way, i.e., in the same way, in other matter, that is, in such a way that
affirmation and negation of the same thing are contraries in other matter, it
would seem that what we have said about the opinions of that which is good and
that which is evil is correct, i.e., that the contrary of the affirmation of
that which is good is not the affirmation of evil but the negation of good. He
proves this consequence when he adds: for the opposition of contradiction
either holds everywhere or nowhere, i.e., in every matter one part of a
contradiction must be judged contrary to its affirmation—or never, i.e., in no
matter. For if there is a general art which deals with contrary opinions,
contrary Opinions must be taken everywhere and in every matter in one and the
same mode. Consequently, if in any matter, negation of the same thing of the
same thin- is the contrary of the affirmation, then in all matter negation of
the same thing of the same thing will be the contrary of the affirmation. Since
he intends in his proof to conclude from the position of the antecedent,
Aristotle affirms the antecedent through its cause: in matter in which there is
not a contrary, such as substance and quantity, which have no contraries, as is
said in the Predicamcnta [Categ.], the one contradictorily opposed to the true
opinion is per se false. For example, he who thinks that man, for instance
Socrates, is not man, is per se mistaken with regard to one who thinks that
Socrates is man. Then he affirms the antecedent formally and concludes directly
from the position of the antecedent to the position of the consequent. If then
these, namely, affirmation and negation in matter which lacks a contrary, are
contraries, all other contradictions must be judged to be contraries. Deinde cum dicit: amplius similiter etc., probat idem tertia ratione, quae
talis est: sic se habent istae duae opiniones de bono, scilicet, bonum est
bonum, et, bonum non est bonum, sicut se habent istae duae de non bono,
scilicet, non bonum non est bonum, et, non bonum est bonum. Utrobique enim
salvatur oppositio contradictionis. Et primae utriusque combinationis sunt
verae, secundae autem falsae. Unde proponens hanc maiorem quoad primas veras
utriusque combinationis ait: similiter se habet opinio boni, quoniam bonum est,
et non boni quoniam non est bonum. Et subdit quoad secundas utriusque falsas:
et super has opinio boni quoniam non est bonum, et non boni quoniam est bonum.
Haec est maior. Sed illi verae opinioni de non bono, scilicet, non bonum non
est bonum, contraria non est, non bonum est malum, nec bonum non est malum,
quae sunt de praedicato contrario, sed illa, non bonum est bonum, quae est eius
contradictoria; ergo et illi verae opinioni de bono, scilicet, bonum est bonum,
contraria erit sua contradictoria, scilicet, bonum non est bonum, et non
affirmatio contrarii, scilicet, bonum est malum. Unde subdit minorem
supradictam dicens: illi ergo verae opinioni non boni, quae est dicens quoniam
scilicet non bonum non est bonum, quae est contraria. Non enim est sibi contraria
ea opinio, quae dicit affirmativae praedicatum contrarium, scilicet, quod non
bonum est malum: quia istae duae aliquando erunt simul verae. Nunquam autem
vera opinio verae contraria est. Quod autem istae duae aliquando simul sint
verae, patet ex hoc quod quoddam non bonum malum est: iniustitia enim quoddam
non bonum est, et malum. Quare contingeret contrarias esse simul veras: quod
est impossibile. At vero nec supradictae verae opinioni contraria est illa
opinio, quae est dicens praedicatum contrarium negativae, scilicet, non bonum
non est malum, eadem ratione, quia simul et hae erunt verae. Chimaera enim est
quoddam non bonum, de qua verum est simul dicere quod non est bona, et quod non
est mala. Relinquitur ergo tertia pars minoris quod ei opinioni verae quae, est
dicens quoniam non bonum non est bonum, contraria est ea opinio non boni, quae
est dicens quod est bonum, quae est contradictoria illius. Deinde subdit
conclusionem intentam: quare et ei opinioni boni, quae dicit bonum est bonum,
contraria est ea boni opinio, quae dicit quod bonum non est bonum, idest, sua
contradictoria. Contradictiones ergo contrariae in omni materia
censendae sunt. Then he says, Again, the opinions of that which is good, that
it is good and of that which is not good, that it is not good, are parallel.
This begins the third argument to prove the same thing. The two opinions of
that which is good, that it is good, and that it is not good, are related in
the same way as the two opinions of that which is not good, that it is not good
and that it is good; i.e., the opposition of contradiction is kept in both. The
first opinion of each combination is true, the second false. Hence with respect
to the first true opinions of each combination he proposes this major: Again,
the opinions of that which is good, that it is good, and of that which is not
good, that it is not good, are parallel. With respect to the second false
judgment of each combination he adds: so also are the opinions of that which is
good, that it is not good, and of that which is not good, that it is good. This
is the major. But the contrary of the true opinion of that which is not good,
namely, the true opinion "That which is not good is not good,” is not,
"That which is not good is evil,” nor "That which is not good is not
evil,” which have a contrary predicate, but the opinion that that which is not
good is good, which is its contradictory. Therefore, the contrary of the true
opinion of that which is good, namely, the true opinion "That which is
good is good,” will also be its contradictory, "That which is good is not
good,” and not the affirmation of the contrary "That which is good is
evil.” Hence he adds the minor which we have already stated: What, then, would
be the contrary of the true opinion asserting that that which is not good is
not good? The contrary of it is not the opinion which asserts the contrary
predicate affirmatively, "That which is not good is evil,” because these
two are sometimes at once true. But a true opinion is never contrary to a true
opinion. That these two are sometimes at once true is evident from the fact
that some things that are not good are evil. Take injustice; it is something
not good, and it is evil. Therefore, contraries would be true at one and the
same time, which is impossible. But neither is the contrary of the above true
opinion the one asserting the contrary predicate negatively, "That which
is not good is not evil,” and for the same reason. These will also be true at
the same time. For example, a chimera is something not good, and it is true to
say of it simultaneously that it is not good and that it is not evil. There
remains the third part of the minor: the contrary of the true opinion that that
which is not good is not good is the opinion that it is good, which is the contradictory
of it. Then he concludes as he intended: the opinion that a good is not good is
contrary to the opinion that a good is good, i.e., its contradictory.
Therefore, it must be judged that contradictions are contraries in every matter.
16. Deinde cum dicit: manifestum est igitur etc., declarat determinatam
veritatem extendi ad cuiusque quantitatis opiniones. Et quia de indefinitis, et
particularibus, et singularibus iam dictum est, eo quod idem evidenter apparet
de eis in hac re iudicium (indefinitae enim et particulares nisi pro eisdem
supponant sicut singulares, per modum affirmationis et negationis non
opponuntur, quia simul verae sunt); ideo ad eas, quae universalis quantitatis
sunt se transfert, dicens, manifestum esse quod nihil interest quoad propositam
quaestionem, si universaliter ponamus affirmationes. Huic enim, scilicet,
universali affirmationi, contraria est universalis negatio, et non universalis
affirmatio de contrario; ut opinioni quae opinatur, quoniam omne bonum est
bonum, contraria est, nihil horum, quae bona sunt, idest, nullum bonum est
bonum. Et declarat hoc ex quid nominis universalis affirmativae, dicens: nam
eius quae est boni, quoniam bonum est, si universaliter sit bonum: idest,
istius opinionis universalis, omne bonum est bonum, eadem est, idest,
aequivalens, illa quae opinatur, quidquid est bonum est bonum; et consequenter
sua negatio contraria est illa quam dixi, nihil horum quae bona sunt bonum est,
idest, nullum bonum est bonum. Similiter autem se habet in non bono: quia affirmationi
universali de non bono reddenda est negatio universalis eiusdem, sicut de bono
dictum est. He then says, It is evident that it will make no difference if we
posit the affirmation universally, etc. Here he shows that the truth he has
determined is extended to opinions of every quantity. The case has already been
stated in respect to indefinites, particulars, and singulars. On this point
their status is alike, for indefinites and particulars, unless they stand for
the same thing, as is the case in singulars, are not opposed by way of
affirmation and negation, since they are at once true. Therefore he turns his
attention to those of universal quantity. It is evident, he says, that it will
make no difference with respect to the proposed question if we posit the
affirmations universally, for the contrary of the universal affirmative is the
universal negative, and not the universal affirmation of a contrary. For
example, the contrary of the opinion that everything that is good is good is
the opinion that nothing that is good (i.e., no good) is good. He manifests
this by the nominal definition of universal affirmative: for the opinion that
that which is good is good, if the good is universal, i.e., the universal
opinion "Every good is good,” is the same, i.e., is equivalent to the
opinion that whatever is good is good. Consequently, its negation is the
contrary I have stated, "Nothing which is good is good,” i.e., "No
good is good.” The case is similar with respect to the not good. The universal
negation of the not good is opposed to the universal affirmation of the not
good, as we have stated with respect to the good. Deinde cum dicit:
quare si in opinione sic se habet etc., revertitur ad respondendum quaestioni
primo motae, terminata iam secunda, ex qua illa dependet. Et circa hoc duo
facit: quia primo respondet quaestioni; secundo, declarat quoddam dictum in
praecedenti solutione; ibi: manifestum est autem quoniam et cetera. Circa
primum duo facit. Primo, directe respondet quaestioni, dicens: quare si in opinione
sic se habet contrarietas, ut dictum est; et affirmationes et negationes quae
sunt in voce, notae sunt eorum, idest, affirmationum et negationum quae sunt in
anima; manifestum est quoniam affirmationi, idest, enunciationi affirmativae,
contraria erit negatio circa idem, idest, enunciatio negativa eiusdem de eodem,
et non enunciatio affirmativa contrarii. Et sic patet responsio ad primam
quaestionem, qua quaerebatur, an enunciationi affirmativae contraria sit sua
negativa, an affirmativa contraria. Responsum est enim quod negativa est
contraria. Secundo, dividit negationem contrariam affirmationi, idest,
negationem universalem et contradictoriam, dicens: universalis, scilicet,
negatio, affirmationi contraria est et cetera. Ut exemplariter dicatur, ei
enunciationi universali affirmativae quae est, omne bonum est bonum, vel, omnis
homo est bonus, contraria est universalis negativa, ea scilicet, nullum bonum
est bonum, vel, nullus homo est bonus: singula singulis referendo.
Contradictoria autem negatio, contraria illi universali affirmationi est, aut,
non omnis homo est bonus, aut, non omne bonum est bonum, singulis singula
similiter referendo. Et sic posuit utrunque divisionis membrum, et
declaravit. Then he says, If, therefore, this is the case with respect to
opinion, and. affirmations and negations in vocal sound are signs of those in
the soul, etc. With this he returns to the question first advanced, to reply to
it, for he has now completed the second on which the first depends. He first
replies to the question, then manifests a point in the solution of a preceding
difficulty where he says, It is evident, too, that true cannot be contrary to
true, either in opinion or in contradiction, etc. First, then, he replies
directly to the question: If, therefore, contrariety is such in the case of
opinions, and affirmations and negations in vocal sound are signs of
affirmations and negations in the soul, it is evident that the contrary of the
affirmation, i.e., of the affirmative, enunciation, is the negation of the same
subject. In other words, the negative enunciation of the same predicate of the
same subject will be the contrary, and not the affirmative enunciation of a
contrary. Thus the response to the first question—whether the contrary of the
affirmative enunciation is its negative or the contrary affirmative—is clear.
The answer is that the negative is the contrary. Next, he divides negation as
it is contrary to affirmation, i.e., into the universal negation, and the
contradictory: The universal, i.e., negation, is contrary to the affirmation,
etc. In order to state this division by way of example he relates one
enunciation to one enunciation: the contrary of the universal affirmative
enunciation "Every good is’ good” or "Every man is good,” is the
universal negative "No good is good” or "No man is good.” Again,
relating one to one, he says that the contradictory negation contrary to the
universal affirmation is "Not every man is good” or "Not everything
good is good.” Thus he posits both members of the division and makes the
division evident. Cajetanus lib. Sed est hic dubitatio non dissimulanda. Si
enim affirmationi universali contraria est duplex negatio, universalis scilicet
et contradictoria, vel uni duo sunt contraria, vel contrarietate large utitur
Aristoteles: cuius oppositum supra declaravimus. Augetur et dubitatio: quia in
praecedenti textu dixit Aristoteles quod, nihil interest si universalem
negationem faciamus ita contrariam universali affirmationi, sicut singularem
singulari. Et
ita declinari non potest quin affirmationi universali duae sint negationes
contrariae, eo modo quo hic loquitur de contrarietate Aristoteles. A difficulty arises at this point which we cannot disregard. If the
contrary of the universal affirmative is a twofold negation, namely, the
universal and the contradictory, either there are two contraries to one
affirmation or Aristotle is using contrariety in a broad sense, although we
showed that this was not the case apropos of an earlier passage of the text.
The difficulty is augmented by the fact that Aristotle said in the passage
immediately preceding that it makes no difference if we take the universal
negation as contrary to the universal affirmation, i.e., as one of its
negations. Hence, the conclusion cannot be avoided that in the mode in which
Aristotle speaks of contrariety here, there are two contrary negations to the
universal affirmative. Cajetanus lib. Ad huius evidentiam notandum est quod,
aliud est loqui de contrarietate quae est inter negationem alicuius universalis
affirmativae in ordine ad affirmationem contrarii de eodem, et aliud est loqui
de illamet universali negativa in ordine ad negationem eiusdem affirmativae
contradictoriam. Verbi gratia: sint quatuor enunciationes, quarum nunc
meminimus, scilicet, universalis affirmativa, contradictoria, universalis
negativa, et universalis affirmatio contrarii, sic dispositae in eadem linea
recta: omnis homo est iustus, non omnis homo est iustus, omnis homo non est
iustus, omnis homo est iniustus: et intuere quod licet primae omnes reliquae
aliquo modo contrarientur, magna tamen differentia est inter primae et cuiusque
earum contrarietatem. Ultima enim, scilicet affirmatio contrarii, primae
contrariatur ratione universalis negationis, quae ante ipsam sita est: quia non
per se sed ratione illius falsa est, ut probavit Aristoteles, quia implicita
est. Tertia autem, idest universalis negatio, non per se sed ratione secundae,
scilicet negationis contradictoriae, contrariatur primae eadem ratione, quia,
scilicet, non est per se falsa illius affirmationis veritate, sed implicita:
continet enim negationem contradictoriam, scilicet, non omnis homo est iustus,
mediante qua falsificatur ab affirmationis veritate, quia simpliciter et prior
est falsitas negationis contradictoriae falsitate negationis universalis: totum
namque compositius et posterius est partibus. Est ergo inter has
tres falsas ordo, ita quod affirmationi verae contradictoria negatio
simpliciter sola est contraria, quia est simpliciter respectu illius per se
falsa; affirmativa autem contrarii est per accidens contraria, quia est per
accidens falsa; universalis vero negatio, tamquam medium sapiens utriusque
extremi naturam, relata ad contrarii affirmationem est per se contraria et per
se falsa, relata autem ad negationem contradictoriam est per accidens falsa et
contraria. Sicut rubrum ad nigrum est album, et ad album est nigrum, ut dicitur
in V physicorum. Aliud igitur est loqui de negatione universali in ordine ad
affirmationem contrarii, et aliud in ordine ad negationem contradictoriam. Si
enim primo modo loquamur, sic negatio universalis per se contraria et per se
falsa est; si autem secundo modo, non est per se falsa, nec contraria
affirmationi. To clear up this difficulty we must note that it is
one thing to speak of the contrariety there is between the negation of some
universal affirmative in relation to the affirmation of a contrary, and another
to speak of that same universal negative in relation to the negation
contradictory to the same affirmative. For example, the four enunciations of
which we are now speaking are the universal affirmative, the contradictory, the
universal negative, and the universal affirmation of a contrary: "Every
man is just,” "Not every man is just,” "No man is just,” "Every
man is unjust.” Notice that although all the rest are contrary to the first in
some way, there is a great difference between the contrariety of each to the
first. The last one, the affirmation of a contrary, is contrary to the first by
reason of the preceding universal negation, for it is false, not per se but by
reason of that negation, i.e., it is implicative, as Aristotle has already
proved. The third, the universal negation, is not per se contrary to the first
either. It is contrary by reason of the second, the contradictory negation, and
for the same reason, i.e., it is not per se false in respect to the truth of
the affirmation but is implicative, for it contains the contradictory negation
"Not every man is just,” by means of which it is made false in respect to the
truth of the affirmation. The reason for this is that the falsity of the
contradictory negation is prior absolutely to the falsity of the universal
negation, for the whole is more composite and posterior as compared to its
parts. There is, therefore, an order among these three false enunciations. Only
the contradictory negation is simply contrary to the true affirmation, for it
is per se false simply in respect to the affirmation; the affirmative of the
contrary is per accidens contrary, since it is per accidens false; the
universal negation, which is a medium partaking of the nature of each extreme,
is per se contrary and per se false as related to the affirmation of a
contrary, but is per accidens false and per accidens contrary as related to the
contradictory negation; just as red in a motion from red to black takes the
place of white, and in a motion from red to white takes the place of black, as
is said in V Physicorum. Therefore, it is one thing to speak of the universal
negation in relation to affirmation of a contrary and another to speak of it in
relation to the contradictory negation. If we are speaking of it in the first
way, the universal negation is per se contrary and per se false; if in the
second, it is not per se false or contrary to the affirmation. Quia ergo agitur
ab Aristotele nunc quaestio, inter affirmationem contrarii et negationem quae
earum contraria sit affirmationi verae, et non agitur quaestio ipsarum
negationum inter se, quae, scilicet, earum contraria sit illi affirmationi, ut
patet in toto processu quaestionis; ideo Aristoteles indistincte dixit quod
utraque negatio est contraria affirmationi verae, et non affirmatio contrarii.
Intendens per hoc declarare diversitatem quae est inter affirmationem contrarii
et negationem in hoc quod verae affirmationi contrariantur, et non intendens
dicere quod utraque negatio est simpliciter contraria. Hoc enim in
dubitatione non est quaesitum, sed illud tantum. Et similiter dixit quod nihil
interest si quis ponat negationem universalem: nihil enim interest quoad hoc,
quod affirmatio contrarii ostendatur non contraria affirmationi verae, quod
inquirimus. Plurimum autem interesset, si negationes ipsas inter se discutere
vellemus quae earum esset affirmationi contraria. Sic ergo patet quod
subtilissime Aristoteles locutus de vera contrarietate enunciationum, unam uni
contrariam posuit in omni materia et quantitate, dum simpliciter contrarias
contradictiones asseruit. Since Aristotle is now treating the question as to
which is the contrary of a true affirmation, affirmation of a contrary or the
negation, and not the question as to which of the negations is contrary to a
true affirmation—as is clear in the whole progression of the question—bis
answer is that both negations are contrary to the true affirmation without
distinction, and that affirmation of a contrary is not. His intention is to
manifest the diversity between the negation, and the affirmation of a contrary,
inasmuch as they are contrary to a true affirmation. He does not intend to say
that both negations are contrary simply, for this is not the difficulty in
question here, but the former is. With respect to his saying that it makes no
difference if we posit the universal negation, the same point applies, for in
regard to showing that affirmation of a contrary is not contrary to a true
affirmation, which is the question at issue here, it makes no difference which
negation is posited. It would make a great deal of difference, however, if we
wished to discuss which negation was contrary to a true affirmation. It is
evident, then, that Aristotle’s discussion of the true contrariety of
enunciations is very subtle, for he has posited one to one contraries in every
matter and quantity, and affirmed that contradictions are contraries simply.
21. Deinde cum dicit: manifestum est autem etc., resumit quoddam dictum ut
probet illud, dicens manifestum est autem ex dicendis quod non contingit veram
verae contrariam esse, nec in opinione mentali, nec in contradictione, idest,
vocali enunciatione. Et causam subdit: quia contraria sunt quae circa idem
opposita sunt; et consequenter enunciationes et opiniones verae circa diversa
contrariae esse non possunt. Circa idem autem contingit simul omnes veras
enunciationes et opiniones verificari, sicut et significata vel repraesentata
earum simul illi insunt: aliter verae tunc non sunt. Et consequenter omnes
verae enunciationes et opiniones circa idem contrariae non sunt, quia contraria
non contingit eidem simul inesse. Nullum ergo verum sive sit circa idem, sive
sit circa aliud, est alteri vero contrarium. Et sic finitur expositio huius
libri perihermenias. IN LIBROS PERI HERMENEIAS
EXPOSITIO "ET ; Ἶ ;: ^ s s ye
xv pr Wu T ἐπα νύν, es ocuscide ἄτα d ᾿ 5 t NAE ; vefiusi: E ΥΩ D ; i P ὃ qu τῷ My δὲ L 1 Ἂν , , οὐδὲ d Je ^ia 1 ῷ viel. δὲ : i m. 3 A E A La cem au ^ sese "o AMIUADA Gd (Ü 3 m US ΟΞ ΊΩΝ . ββῷ!ς τ 5 Ses ΤΣ M E puo uw gr e qas vy T veu ΠΤ ΎΤΟ j y 53. Ὁ: DIENEN E V Ax. APER ἀξ à ur Er. fossi Eos ; gu e" ΨὉ 1 vcra QYrgeum om "m δ sabe iudi ia guis
aM E πὰς, τ E ᾽ν, Xa SERIES, ἘἩῊ ἢ 7 ἜΤΗ Ν uenis oat. Aquam eed, S RT τ BUE. τῷ 5 Syd Η Ὥς AD. ΤᾺΝ EO ESI erdyel. nlbeen, Án j . NET * AM nutem um ex κεῦ) SAneg as dise ed , | fis : ᾿ jd misa apa. Scots catena wed cibo DM EET [ 3. j 2 ^ our Tyecséeb
indt e nwe F * ἢ E eu zd Wen r t A í Ἢ Lr ἔξω Tum nc : ze "T ES n qua acénu da : See ci d "AUEY
dA (a ἔδυ not ^is egit Dri. "ies K » ) ! aedis d: $5 5 qui ji νυ A MEER ἢ «uunc. di 4 2 ; í Í " " j " i [x] P M Sega: A a x
4 ΓΟ Ἢ M. rd gue zu v Rede Sade 4 "Uds icon ἢ. es dip : RAS ; : Miu JE ogEESL wet ἢ ἐλ παγδα pynuet Mene σχῇ ἢ. το σα ἐν: Ξ à "I "TER E c IM IE * she Ἶ ΠΟΎΣ ΤῊΝ ξαπτώγε. , S Ὁ" vk aee Δ εξ Pam - pina ἿΣ ^ AM ^ dox
jos: ay JU E γι Hide dta vos abii
hn: " ; b-X4 ET , Ρ 5| cm Toy € e
gehst: ahead fS " Lg m tme 2 PLygIsysy wil Ooymesdia. ἵ bu Byte doner iiri, ecd fudcMbs ὩΣ " E.»
ncs Eurtsuii Ege 1 ds énmprimiokgoe oi UÉ CHINOS TV NET . 51052 aea να νῆζοιν 1 Pune; τ, oy BENT. Ü ; Ν ; ᾿ ! bcr Mee s iemtant. iita, ΓΝ : Hx "
sse d We agis d Migiiengt Dying : Sagem ἐξ spe Fs 1 d EIAFIACP|DBO uae A
fuerit s. Thomae occasio interpretandi hoc Aristotelis opus de primis A
(Logicae elementis declaratur in Epistola nuncupatoria, quam Commentario
( jpraemittimus. Hanc
Epistolam, quae in nonnullis antiquioribus editionibus ex legitur (ut in
Veneta Peri hermeneias et Posteriorum analyficor. 1526, iussu ac
impensis nobilis viri Lucae Antonii Iunta florentini, et in altera etiam
Veneta 1557, apud Hieronymum Scotum), Echardus tom. I Scriptorum | Ordinis
Prae- dicafor. ad annum 1274, pag. 283, col. 1, testatur in omnibus codd.
mss. a se visis extare. Revera extat in codicibus Parisiensibüs, Vatic. 2115, et Urbinate. Eam uti genuinam habet laudatus Echardus: nec
dissentit De Rubeis, Dissert. XXIII, capp. 1 et nr, n.r Hunc autem
Commentarium docti viri magno in pretio semper habuere non secus ac
alios, quos in altioris philosophiae Aristotelis libros s. Thomas conscripsit.
Aegidius Columna (t 1316) romanus ex Ordine Erem. s. Augustini, in
commentariis quos et ipse scripsit in librum Pez? Aermeneias, saepe verba
s. Thomae recitans, ait: Dici Ex- fositor. Hinc Ludovicus de Valle-Oleti
Ord. Praedic. in brevi historia, quam scripsit con- ventus Parisiensis
(eruit ex cod. ms. Victorino Martene vulgavitque tom. VI "ferum
scriptorum et. monumentorum 8. vm, col. 549), postquam catalogum ordinavit
Opp. 5. Thomae, de Commentariis eiusdem in Aristotelis libros haec
profert notatu dignis- sima: » « Sanctus Doctor scripsit
multa de scientiis philosophicis et habemus videlicet, Super librum
Perihermenias. Item, Super librum Posteriorum... Yn exponendo
autem » » litteraliter Aristotelem non habuit aequalem; unde
a philosophis Zxfosz/or per excel- lentiam nominatur » (Ib. col. 561). Quod
Valleoletani iudicium prima medietate sae- .culi XV prolatum -
posteriores sapientes unanimiter confirmarunt. Scrutatur Angelicus textum
Aristotelis, et in antecessum succincta ac perlucida analysi argumentum
eiusque partes principales ac subdivisiones ob oculos ponit; deinde ad
partes singillatim interpre- tandas procedit: nec in cortice litterae
sistit, sed ad medullam penetrat; ita ut miretur lector tantas divitias
in Philosopho esse, quae prima fronte haud conspiciuntur. Ve- rum non
Aristotelis mentem solum recitat Angelicus, sed de thesauro suo multa profert
, Stagiritae doctrinam mirifice amplificando, corrigendo ubi opus est,
illustrando semper, ita nempe ut Expositor Aristotele sapientior videatur.
Opus istud Peri hermeneias, quod apud graecos unico libro continetur, in duos
libros a quinque latinis interpretibus divisum passim
reperitur: quorum primus priora novem capita, reliqua (x-xiv)
alter complectitur. Hanc divisionem sequutus
s. Thomas integrum primum librum exposuit, sed in alterum nonnisi
duas lectiones scripsit su- per primam partem capitis x. - Piani editores
hanc in fine notam ponunt: Comenta- riorum α΄. Thomae Aquinatis, quae ob
eius mortem incomplefa manserunt, finis. At mortem non fuisse in causa
cur opus non compleverit s. Doctor contendit Echardus, in- quiens, vel
quod nimiae occupationes obstiterunt, vel potius iuvenis ille et sapiens
Praepo- situs forsàn praesens plura non postulavit, religionique habuit
maioribus intentum in his tyronum propriis diutius distinere.- Addit De
Rubeis quod opes zncompletum mansit, nec ab alio subbletum: quae ultima
verba quo sensu dicantur a viro eruditissimo haud facile Opp. D. Tnuowax
T. I. Lp* s. intelligitur. Eum namque non latuit a Caietano
nostro fuisse suppletum, quod in Com- mentaris Thomae desideratur:
quod Caietani supplementum pluries typis editum huic Editioni adnectimus.
Verum et longe ante Caietanum nonnulli incompletum Angelici opus supplere
moliti sunt. In Veneta Peri hermeneias editione 1477, fol. 21 verso,
legitur: Explicit sententia libri peryermenias secundum sanctissimum
doctorem Thomam de Aquino. Deinde fol. 22 recto: /7oc quod sequitur est
secundum. expositionem Gratiadei de Esculo, Ordinis Praedicatorum. Ef fer
eum completur lectura haec: nam 5. Thomas non flus fecit ioríe
fraeventus. Incipit: Dezude cum. dicit: Similiter autem se habet,
distinguit enunciationes, quae accipiunt bro subiecto nomen finitum
unzversaliter sumptum etc. Deni- que fol.32 verso: ZExfAceu supplementum
in librum. secundum Periermenias. secundum Gratiadeum de Esculo
Ordinis Praedicatorum. Floruit Gratiadeus, iuxta Leandrum AI- bertum, ad
annum 1341, et eximius fuit, inquit Echard, et celebris sua aetate philo-
sophus et theologus (Scerzptor. Ord. Praedic. ad ann. 1341, tom. I, pag. 603).
Supple- mentum Gratiadei extat etiam in alia Veneta editione 1495, sed
additur ex commentariis eiusdem Auctoris zz eosdem. libros Jristofelis
excerptum fuisse (fol. 15 verso). Denique in tertia editione
pariter Veneta 1496, fol. 15 recto dicitur: Z"/wres eiusdem Ordinis
(Praedic.) doctores clarissimi suppleverunt, quae nempe deerant Commentario s.
Thomae. Revera in codice Urbinate post ultimam s. Thomae lectionem, haec
leguntur fol. 233 verso: ZZucusque scrifsit s. Thomas de Aquino Ordinis
Praedicatorum. Ea vero quae se- cuntur scrübsit frater Robertus de
l'ulgarbia Ordinis eorumdem. Praedicatorum. Incipit: Szmiliter autem se
habet. In hac farte multiplicat ofpositionem in universalibus etc. De-
sinit fol. 241 verso, col. 2: //e/ de eodem in diversis tempore. Tum: Laus fibi Christe, Explicit expositio secundi libri Periarmenias
s. Thomae de Aquino. Sed finita fuit per magistrum Robertum de
l'ulgarbia Ordinis eorumdem Praedicatorum. Finis. Fragmen- tum huius
supplementi, sed sine auctoris nomine, habetur etiam in cod. Vatic. 2115;
ex quo eiusdem antiquitas constituitur: codex enim est labentis saeculi
XIII. Codex Pari- siensis 16154 habet et ipse fragmentum, sine nomine
auctoris, alterius supplementi cuius specimen exhibeo in fine Commentarii
s. Thomae. Tres supradictas Venetas editiones saeculi XV prae
manibus habui in adornanda hac Leonina editione. Prima, anni 1477,
zmensis Johannis de Colonia, scatet mendis; altera 1495 per Bonetum
Bergomensem, expensis Octaviani Scoti, swma diligentia castigata fer
quemdam fratrem. eiusdem. Ordinis (Praedicatorum) v/ae regularis frofes-
sorem, tertia denique 1496 cum supplemento Caietani per Otinum Papiensem,
impensa... Alexandri Calcedonii, pisaurensis mercatoris. His adde duas
alias editiones Venetas, supra etiam recensitas, saeculi XVI, quae
praelaudatum supplementum habent Cardinalis Caie- tani.- Rari nunc sunt
codices Pez Aermeneias. Duo extant Lutetiae Parisiorum, quos Romae penes
me habui. Codices sunt saeculi XIII, in bibliotheca Nationali signati
sub cae nn. 16101 et 16154, Collectionis operum
latinorum, sed erant olim bibliothe- Sorbonicae, cuius sigillum impressum
retinent. Primus membran. in 4, diligentiori scriptura exaratus; alter
vero, item membran. in 4, lectu minus facilis est. Hos có- dices olim in Sorbon. recensitos sub nn. 804 et 867, se
vidisse testatur Echardus Op. et loc. cit. - Cod. 16101 (in Sorbon. 804)
continet Commentarium s. Thomae in Peri hermeneiam (fol. 3-22); commentarium
b. Alberti Magni in 8 libros 7ofecorum (fol. 23-110); commentarium
eiusdem b. Alberti in librum ZeucAorum. (fol.1 12-169): in »
eoque legitur: « Iste liber est Scolarium ex legato magistri Henrici de Leiliis
in Brabantia, canonici Leodiensis, quondam socii de Sorbona.
» - Cod. 16154 (in Sorb. 867) habet Commentarios s. Thomae in libros
yscorum | Aristotelis (fol. 2-66); in I et II PosZeriorum (fol. 67-93);
in I, II et III (octo lectiones) De cae/o e£ mundo (fol. 94-123), cum
supplemento ;agzsíri Petri de Zlvermia; in tres libros De amima (fol.
172-202); in Peri hermeneiam (fol 259-271 verso et ultim.). Continet
praeterea commentar. Aegidii Romani De generatione (fol 136-170),
et eiusdem commentar. (incomplet) super librum Z/ezcAorum ad Domin.
Philippum Comit. Handrens. (fol. 204- 257). Additur: « Iste liber est
pauperum Magistrorum de Sorbona ex legato magistri » » Iacobi
de Padua, doctoris in theologia, medicina et artibus, socii huius Domus
de Sorbona Parisii. » - Tres insuper codices eiusdem operis exstant in
bibliotheca Va- ticana. Primus est codex Vatic. n. 2115,
membranac., in quarto, saeculi XIII: nonnulla Aristotelis
continet opera, inter quae librum eri Aermeneias (fol 34-43).
Huic im- mediate subnectitur s. Thomae Commentarius (complectens folia
44-48 palimpsesta, in quibus Aristotelis erat liber primus 720f2corws),
scriptus manu diversa, minuta scri- ptura et ferme sine ullo margine. Est
codex caeteris, meo iudicio, praestantior. Quod Fol. si in ipso
lacunas interdum ac saepe sphalmata offendimus, talia tamen haec sunt ut
seipsa prodant. Alter est Vaticanus n. 784, in fol magn. membranaceus, saeculi
XIV ineuntis. 195, recto, legitur: Zuczfut sententia super libro
Peryarmenias secundum fratrem Thomam de Aquino Ordinis fratrum
Praedicatorum: desinit expositio seu sez- lentia fol
229 recto. Praecedunt duo alia opuscula, nempe Cow£ra impugnantes
Dei cultum et religionem (fol. 1-84) et Zxfosifio librorum. Dyonisii
(fol. 84-195): sequuntur autem: . Couíra pluralitatem
formarum (fol. 229-244); Zvactatfus im quo principaliter beatifudo:
consistat creata, in. intellectus (sic) vel voluntatis (fol. 244-249); Quaestio
óre- Ve (sic) edifa a fratre Thoma de Aquino Ordinis Praedicatorum de
fide, sbe et caritate (fol. 249-328 et ultimo). Quae opuscula utrum omnia
s. Thomae sint nec ne adiudicanda, suo loco dicemus. Codex est nitidis
characteribus scriptus, sed ab amanuensi ignaro tum philosophiae, tum
linguae latinae: unde mirum non est si erroribus scateat.- Tertius est codex Urbinas n. 214 membranaceus in fol. parvo, saeculi
XV. Quàmvis nitida scriptura exaratus, inscitiam oscitantiamque
amanuensis passim prodit; et scriptus videtur non ad studium, sed ad
solum ornamentum bibliothecae. Complectitur folia 306, et praeter
Commentarium in librum Peri hermeneias alia continet opuscula, quae s. Thomae
licet tribuantur, non omnia tamen s. Doctoris sunt. Nullam adnotationem
codices Vaticani habent. - Exinde colliget lector codices Vatic. 2115 et
Parisiens. longe maiorem, prae aliis, auctoritatem praeseferre quoad
librum Peri hermeneias. Codd. et Edd. citat. Cod. Vatic. 2115
» ΡΒ σα», V » WV.V Paris. Paris.
16,154 16,101 Vatic. 784 Urb. 214 Editio
Piana Editio Veneta Perih. 1477 Ed. Ven. Perih. 1495 Ed. Ven.
Perih. 1496 ἐμ eunübdoc .c2ouawd de Bgisdbengt-oorgalaosdit ut enótfseb
ciegosil- sD widosbiy τ ΠΑ τυ πῆς Προ δ τ} sé madeaw erede)
apsbenis9 293405 3aquent esYE πὶ τσ δ ἐπο τΌῦ ΕΣ ρασίνης ἀερ
τ ρα TERM, LO “ἄξει ε ὥραν es; smin T sende “πο 4Ei-p& ciel
vrbe &, o opum aou p T9dub duiaqo doni roo saidiolah. ni,
i Lupe 2 V^ pinpeura B hp nietbuasigk ;ü02 )
Àgul'udgts mmy x destavio GUHBEE oris eros s
(aes s ginor Cae ES AP:gabst ie om ractq ejl ἀπ. gilssoderth.
Aapdiup σε "uus: deabus Nen OR seprotona
Maboo del « ugiat: "ollas nie anasl de sfiiq ΟΥΤΩΣ cain Lbs xAsic
dia. $d5&a Ὁ: "tuabiestnris esauónlt οὐαίμδαιξ ποία εὐθαδιρμε ἐπ
Lit qi - οι ai (p 8v arcannmgyiu V codage E να ον ON, aw, ἃ Pe
€ της -idieta (xS: Ait)39L- git msn AU ous Vw
cummslogotoem -veoas A Tool ues οὗ, Woo C Maths. sS RD MA VS
pex) Aquae psi aq" hi! τὰς ἐπὶ; πιι ϑϑ οΎ8 1" Let! ΧΕΙ Aot Mies
τέ δ ioo t8. 01), Mute εν, vicio est cepi 20 (E 1: doll) yeso e ^scwu
dits Ke MS AX CAN ax aet v (pe Sees. .Loi)- swine NR HERAA, "Ac Or
cM αὐτὸ aed: sor s-Lb&. deb ssa δ: τῷ νυ όσα a o efe Sore:
dodiexoa Noctis cA, ge Ny νόον fs cae V conor vocas D cahaeL.
pete ih ύσας ὙΠ} d sdnneodpbudas arp ouft Jede βαρ τ X ox actenttey suns
εἰσοομαοιορμε) Aoanshroag : βϑὺξ να MG iudiritoteaito eibüie:den.
x3) ses po ἘΝ ΠΥ deo dpon retintitit Poeti cca Passo Ealué εὐ
πα δος NA ligas ; /ecniip datus D: TUE aes " Πᾶν Ἀν’ ἄραι
mieesq.à ; ^f ροὰ itiast y wiped ὑπ uh E x fici
aWiispsiqmo . Aunedibildid: yos as iu uri we uni ri jooh sedet E vs sonp
welügoauqo Tscifnoo- sila. egistídeamori irs LH παρε! Born iis ἀρ, «ooi
boo cnaengitetoabu: παρ οὐ. mua. siwfabKL £^ mstist Animo sinis Ai d diu.
Sap Lr πα adisizsf do € τῷ aita V- sodibpno voixsh fapiliod. abaíicia
T irc 44557 outre we Wan sed
xar Me im κύων OCA. Fyucetuit- ew ECC
DRE ἄρ oM ruf "Y CES: usan plan] ivo,
isridit-bsovp.osmisiedobiq € ease, d sr eit STE
iM Bswg deli sap à oU ppl Auichegis, alteértas
epa (E orae. V & , pese emagibus: badsun
nm. dJebgueuty ade. MINI Ty τον 3n: feat. edesh. EJ aet (Pea
edic uerum) υὐβοο σχῇ EUN (s VEI : 05:
dam de Jil sd Qmm Pagiet ᾿ ΤΙ QRBd His oír ugs alias
eiie coii ate Aupplerlenturta babes IN cho pna. Dub xat lutetae
P Pct abd avos Marce XHL x» bibliotheca : Dod: qb 3*6
dee jx md. LOI ae. hana n in md
AT 253 y 73 ὅθ. tatnotaf.,. $3 ds ΝΣ τ ΠΝ AE n 6s MEM ρῶς
uL. Ve Ww. "EPheie: ab : oETAm -
TUM e d pu ΩΝ " "τ΄ τὸ, μων 4} qe: ctetu
| mans b Afbsetü Minis US my: d. fibeten dodo hortatis
Lol τὰ PAM Jegato ipagtstit Hénrisà ide B - "M P
SOCH de: Pear NN T nt aote te Δ ΟΣ; esee Foe de γάδτονεε, in
tnm res RA TTL "VePSo b uMtim, & ν pec I ics HOT 70
jc : tinm ad deno; Philtgpuin C "orit. Fus M, gt SROIR: quee
Sorbi : zw E 1 DIVI IHOMAE AQUINATIS
DOCTORIS ANGELICI IN LIBROS PERI HERMENEIAS EXPOSITIO
EPISTOLA NUNCUPATORIA 29 v DILECTO SIBI PRAEPOSITO *
LOVANIENSI FRATER THOMAS DE AQUINO SALUTEM ET VERAE SAPIENTIAE
INCREMENTA nem adhibere curavi, hoc gerens in animo sic altiora pro posse
perfe- ctioribus exhibere, ut tamen iunioribus proficiendi auxilia
tradere non recusem. Suscipiat ergo studiositas tua praesentis
expositionis munus exiguum, ex quo si profeceris, provocare me poteris ad
maiora. z) Dilecto sibi Praeposito etc. - Cod. B: Dilecto sibi | dam Edit.: « Quanquam, inquit, multa sint Aristotelis
, Proposito (et ita A) Lovaniensi Thomas etc. » quae
subtilissima philosophiae arte celata sunt; hic ta- 6) Multis
obscuritatibus involuto. Consentiunt commen- | » men ante omnia liber nimis et
acumine sententiarum tatores in hac s. Thomae sententia quoad
obscuritatem huius | » et verborum brevitate constrictus est. » Eadem ferme "Tractatus Aristotelis. « Magna quidem, inquit
Boethius in | notaverat ante Boethium Ammonius in praefatione in »
exordio I Editionis in lib. I Perihermeneias, libri huius | hunc Peri
hermeneias librum: « Celebris, inquit, apud » » »
» » apud Peripateticam sectam probatur auctoritas. Hic nam- | »
philosophos nec quaquam ignobilis Aristotelis De inter- que Aristoteles
simplicium propositionum naturam dili- | » pretatione liber est, tum
praeceptorum quae in eo tra- genter examinat, sed eius series scrupulosa
impeditur | » duntur frequentia, tum dictionis difficultate: τῆς περὶ semita, et sublimibus pressa sententiis, aditum intelli- | » τὴν λέξιν δυσκολίας.» (
Venetiis, ed. graec. Aldi Pii Ma- gentiae facilem non relinquit. » Et in
prologo ad secun- Lo πα], 1503). Ege ——— ΤΟΥΣ boa
iin ix i ES 58 » ^ ; mou y d rm - nsbe
" cocco Runpet 8 einoili&oqx s. ra P RIT : anoisim bs
22 A Barn lal ati Mind —^—— w ; ᾿ uf tiute
ndo» ena eos per a αν dee shimgmp ὩΣ sagi. wit Τῇ
motmedoo sms pd ooh (e n Ten qma 4 EU ἐς E * Στ
un. 3 E pn: actzdsbo s imaudib euiaa 1 sod og ujeuenp α
vt dnd ARISTOTELIS PERI HERMENEIAS LIBER I. LECTIO
PRIMA PROOEMIUM Πρῶτον δεῖ θέσθαι, τί ὄνομα καὶ τί ῥῆμα, ἔπειτα,
τί ἐστιν ἀπόφασις καὶ κατάφασις, καὶ ἀπόφανσις καὶ λόγος.
ΘΥΝΟΡΒΙ5, --- 1. Duplex est operatio ἱητο]θοῖαβ, simplex ap- prehensio et
iudicium: quibus additur tertia, scilicet ratiocinium.— 2. Obiectum
circa quod Logica versatur; et libri Aristotelis ad Logicam spectantes. —
3. De titulo huius libri deque eius obiecto, quod est oratio enunciativa,
in qua verum vel falsum invenitur. — 4. Prooemium libri.— 5. Quaestioni cuidam respondetur. — In hoc libro Peri hermeneias
agitur de nomine et de verbo non quatenus absolute significant simplices
intellectus, neque quatenus ex eis constituitur ordo syllogisticus, sed
quatenus sunt partes enun- * Primum oportet constituere quid sit
nomen, et quid sit verbum: postea quid negatio et affirmatio, et
enuncia- tio et oratio. verbo simplex oratio fieri potest; et illa
sunt principales orationis partes: sub quibus comprehenduntur
pronomina et participia. Alia sunt magis colligationes partium
orationis. — 7. Negatio et affirmatio sunt partes subiectivae seu
species, non vero partes integrales enunciationis. - 8. Dubitatio
removetur: hypothetica ex pluribus categoricis componitur.
absolutam veritatem. - 9. Vox est quoddam naturale, et non est proprie
orationis genus. — 10. Dubii solutio: ciationis.— 6. Alterum dubium
removetur.— Ex solo nomine et icut dicit Philosophus in III
De SS anima, duplex est operatio intel- XeZ« lectus: una quidem,
quae dicitur indivisibilium intelligentia *, per DI quam
scilicet intellectus ^ appre- hendit essentiam uniuscuiusque rei in
seipsa; alia est * operatio intellectus scilicet componentis et
eilice. Lon est mm * B omittit zres. dividentis.
Additur autem * et tertia operatio, sci- licet ratiocinandi, secundum
quod ratio procedit a notis ad inquisitionem * ignotorum. Harum
autem operationum prima ordinatur ad secundam: quia non potest esse
compositio et divisio, nisi simpli- cium apprehensorum. Secunda vero
ordinatur ad tertiam: quia videlicet oportet quod ex aliquo vero
cognito, cui intellectus assentiat, procedatur ad certitudinem
accipiendam de aliquibus ignotis. 2. Cum autem Logica dicatur
rationalis scien- tia, necesse est quod eius consideratio versetur
circa ea quae pertinent ad tres * praedictas ope- rationes rationis. De
his igitur quae pertinent ad αὐ Dicitur indivisibilium intelligentia. Ita
cum editione Piana le- gunt Venetae editiones bc et codd. ABCE; editio
autem Veneta a et codex D habent: dicitur indivisibilium intellectiva.
Utraque lectio bona est, retinenda tamen ea, quam praetulerunt Romani
editores. Sicut enim actio componens et dividens dicitur uno vocabulo
iudicium, et operatio, qua proceditur a notis ad cognitionem ignotorum,
dicitur ratiocinium; ita operatio intellectiva indivisibilium dicitur
intelligentia (Cf. infra lect. zr, n. 3) vel etiam simpliciter
intellectus, non prout vocabulum istud designat facultatem intelligendi,
sed actum vel habi- tum eius, nempe intelligere et
intellectionem (Cf. lib. I Posterior. analytic. lect. xxiv, n. 3).—
Aliunde dubium omne pellitur ex libro IIT De anima, quem citat s. Thomas.
Ibi enim cap. v1, Aristoteles habet: 'H.... τῶν ἀδιαιρέτων νόησις,
indivisibilium intelligentia; et s. Thomas hunc locum exponens lect. xi
dicit: « Una operationum intellectus est, » secundum quod
intelligit indivisibilia... Et haec intelligentia » etc. Haec notanda
esse duxi, ut novitius ediscat penes s. Thomam et alios Scholasticos
nomine intelligentiae proprie non designari facultatem in- tellectivam, sed
actionem eiusdem facultatis, hoc est, cognitionem (P. 1, qu. Lxxix,
artic. x). — Divisio magis ac- cedit ad partes; compositio ad
totum. —In iis, quae possunt esse et non esse, prius est non esse,
quam esse. primam operationem intellectus, idest de his quae
simplici intellectu concipiuntur, determinat * Ari- stoteles in libro
Praedicamentorum. De his vero, quae pertinent ad secundam operationem,
scilicet de enunciatiorie affirmativa et negativa, deter-
minat Philosophus in libro Perihermeneias. De his vero quae pertinent ad
tertiam operationem determinat in libro Priorum et in consequen-
tibus, in quibus agitur de syllogismo simpliciter et de
diversis syllogismorum et argumentatio- num speciebus, quibus *
ratio de uno procedit ad aliud. Et ideo secundum praedictum ordinem
trium operationum, liber Praedicamentorum ordinatur ad librum
Perihermeneias, qui ordinatur ad li- brum Priorum et sequentes *.
3. Dicitur ergo liber iste, qui prae manibus ha- betur, Perihermeneias *,
quasi De interpretatione. Dicitur autem ;nterpretatio, secundum
Boethium, vox significativa, quae per se aliquid significat *, sive
sit complexa sive incomplexa. Unde coniun- B) Per quam scilicet
intellectus etc. In editione Piana deest vocabulum intellectus, quod,
licet de facili subintelligatur, adiicimus tamen expli- cite ex
codd. y) Interpretatio, secundum Boethium etc. Haec Boethius habet
Prooe- mio Edit. prim. in lib. De interpretatione (Opp.-Basileae 1570, pag.
215). Interpretatio (ἑρμηνεία) est vox significativa, per seipsam aliquid
si- gnificans. Et quia non solum propositio (quae est vox complexa),
sed etiam nomen et verbum (quae sunt voces incomplexae) aliquid per
seipsa significant, sequitur quod, iuxta sententiam Boethii, ab eodem ex-
pressam (ib.), nomen et verbum subiectum Peri hermeneias consti-
tuant recte non solum prout sunt partes enunciationis seu
propositionis, sed etiam secundum se sumpta. — Sed Boethio haud consentit
s. Tho- mas, notando quod ille interpretatur, proprie loquendo,
qui exponit non aliquid esse verum vel falsum. Ergo
interpretatio proprie erit quaelibet vox per se significans, sed quae et
per se signi- ficat et simul per se continet enunciatque verum vel
falsum. Hoc au- tem proprium est vocis complexae seu orationis, imo
solius orationis enunciativae, quatenus haec distinguitur ab oratione
optativa et impe- rativa et aliis, ut in hoc ipso numero optime dicit
Angelicus. Unde * — Enunciatio - Non continet * Cap.
1. Codd. - p.: de- terminavit. Etita infra. *
* A: fn quibus. Codd.: conse- quentes. * A:
liber Peri- hermeneias, id- est De etc. Y 8 cliones * A: et cum. et PERI
HERMENEIAS LIB. I. praepositiones et alia huiusmodi non dicuntur
interpretationes, quia non per se aliquid significant. Similiter etiam
voces significantes na- turaliter, non ex proposito aut* cum
imaginatione Codd.- P. omit- * tit sunt. ACDE:
determi- * nat; 9n: dicit. * AC omitt. ad.
proprium uniuscuiusque scientiae partes subiecti tradere, sicut et passiones.
Patet igitur ad quam partem philosophiae pertineat liber iste, et
quae sit necessitas istius, et quem ordinem teneat * inter Logicae
libros. 4. aliquid significandi, sicut sunt * voces brutorum
animalium, interpretationes dici non possunt. Qui enim interpretatur
aliquid exponere intendit. Et ideo sola nomina et verba et orationes
dicuntur interpretationes, de quibus in hoc libro determi- natur *.
- Sed tamen nomen et verbum magis in- terpretationis principia esse
videntur, quam in- terpretationes. Ille enim interpretari videtur,
qui exponit aliquid esse verum vel falsum. Et ideo sola oratio
enunciativa, in qua verum vel falsum invenitur, interpretatio vocatur.
Caeterae vero ora- tiones, ut optativa et imperativa, magis ordinantur
ad exprimendum affectum, quam ad * interpretan- dum id quod in intellectu
habetur. Intitulatur ergo liber iste De interpretatione, ac si
diceretur De enunciativa oratione: in qua verum vel falsum in-
venitur. Non autem hic agitur de nomine et verbo, nisi in quantum sunt
partes enunciationis. Est enim colligitur quod titulus περὶ ἑρμηνείας,
qui de verbo ad verbum vertitur De interpretatione, philosophice reddi
iure merito potest, De enun- ciativa oratione. Hinc Ammonius in prologo
sui Commentarii in librum Peri hermeneias dicit: « De interpretatione
librum inscripsit, perinde » » » quasi hoc modo, an De
enunciativa inscribas oratione, nihil intersit: ἐπέγραψε τὸ βιβλίον περὶ ἑρμηνείας,
ὡς οὐδεν διαφέρον ἢ οὕτως ἐπιγράφειν, ἢ περὶ τοῦ ἀποφαντιχοῦ λόγου »
(Venetiis, 1546, interprete Bartholo- maeo Sylvanio, fol. r, col. 3. -
ib. graec. ed. cit. Aldi Pii Manutii). Attamen quamvis oratio enunciativa
constituat subiectum huius tra- ctatus, non de illa solummodo hic agitur,
sed etiam de nomine et verbo, alüsque ad ipsam enunciativam orationem
pertinentibus. Ratio est quia proprium scientiae est cognitio sui
subiecti ad quod tanquam ad suum finem ordinatur. Non autem possibile est
cognoscere naturam cuiusque subiecti nisi cognoscantur partes ex quibus
constituitur (sicut ad cogno- scendam hominis naturam necesse est
cognoscere eius partes, tum phy- sicas, nempe animam et corpus organicum,
tum metaphysicas, scilicet animalitatem et rationalitatem) ; neque plene
iterum cognoscitur ipsum subiectum , cognita ipsius natura, nisi etiam
cognoscantur eius pro- prietates, seu propriae passiones, quae naturam
ipsam subiecti conse- quuntur (eo modo quo capacitas sciendi in-homine
sequitur eius na- turam rationalem). Atqui partes seu principia ex quibus
constituitur oratio enunciativa sunt nomina et verba. Ergo et de
istis et de pro- prietatibus enunciationis, prout ordinantur ad
principale subiectum quod est ipsa enunciativa oratio, determinat liber
iste Peri hermeneias. Quibus constitutis, non est difficilis solutio
quaestionis, quae quoad titulum περὶ ἑρμηνείας, praefixum huic libro ab
ipso Aristotele, uti vi- detur, penes veteres agitabatur, quamque iterum
recentiores versant. Aspasius enim et Alexander Aphrodisiensis, uti
refert Boethius in Pro- logo secundae Ed. Commentarior. in hunc librum
(pag. 291—2), de ora- tione hic tractari ab Aristotele iuxta titulum
affirmabant: nam si proferre aliquid oratione, ut aiunt ipsi,
interpretari est, De interpretatione liber veluti de oratione perscriptus
est. Unde Alexander imperfectum addebat esse titulum praefixum ; quia cum
ἑρμηνεία sonet orationem quamcumque, nonnisi de oratione enunciativa, jj
de oratione in qua continetur ve- rum vel falsum in libro est sermo. «
Sed, respondet Boethius, qui (Ale- » xander) semel solam orationem
interpretationis nomine vocari recipit, » » » »
» » » » » » » » in intellectu
quoque ipsius inscriptionis ( nempe περὶ ἑρμηνείας) erravit. Cur enim
putaret imperfectum esse titulum, quoniam nihil de qua oratione
disputaret adiecerit; ut si quis interrogans quid est homo, alio
respondente animal, culpet ac dicat imperfecte illum dixisse quid sit, quoniam
non sit omnes differentias persecutus?... Eodem quoque modo et de
oratione, si quis hoc concedat primum, nihil aliud inter- pretatione diti
nisi orationem, cur qui de interpretatione inscripserit, et de qua
interpretatione dicat non addiderit, culpetur? Satis est enim eum libri titulum etiam de aliqua continenti
communione fecisse, ut nos eum et de nominibus et verbis et de
orationibus, cum haec omnia uno interpretationis nomine continerentur,
supra fecisse docuimus, cum hic liber ab eo ( Aristotele) de
interpretatione nominatus est » (Loc. supra cit. ex II Edit.). Neque
Alexandro neque Boethio subscribit s. Thomas: titulus non est
imperfectus, quia ἑρμηνεία non orationem quamcumque, sed illam quae continet verum vel falsum
seu emunciativam proprie significat; neque est titulus communis nomini,
verbo et orationi, quia ἑρμηνεία non est λέξις, nempe dictio vel oratio quaecumque per se si- gnificans, sed
significans verum vel falsum, ut dictum est: proindeque non
comprehendit nomina et verba praecise quia per se significant ali- quid,
sed quatenus sunt partes τῆς ἑρμηνείας, orationis videlicet inter- pretativae seu enunciativae, a qua,
sicut a principaliori subiecto liber Praemittit autem huic operi
Philosophus prooemium, in quo sigillatim exponit ea, quae in hoc
libro sunt tractanda. Et quia omnis scientia praemittit ea, quae de
principiis sunt; partes autem compositorum sunt eorum principia; ideo
opor- tet intendenti tractare de enunciatione praemit- tere
de partibus eius. Unde dicit: Primum opor- let constituere,
nomen et quid sit verbum. 1n graeco habetur, Primum oporlet poni et
idem significat. Quia enim de- monstrationes definitiones praesupponunt,
ex qui- bus concludunt, merito dicuntur positiones?. Et ideo
praemittuntur hic * solae definitiones eorum, de quibus agendum est: quia
ex definitionibus alia cognoscuntur *. 5. Si quis autem quaerat,
cum in libro Praedi- camentorum de simplicibus dictum sit, quae
fuit* denominatur (Cf. Albert. Magn. in lib. I Perihermeneias tract.
I,.c. 1, P. 237). λον Waitz,
Aristotelis Organon graece, p.l, pag. 323, Li- psiae 1844,—recitat et
approbat sententiam Aquinatis aientis, nomen et ver- rum magis
interpretationis principia esse quam interpretationes; verum loquens
postea de Gumposch ait: « Titulum libri plane ineptum iudicat »
» » (Gumposch) quem equidem ferri posse putaverim, quum ἑρμηνεία de communicatione sermonis intelligitur, cuius principia in hoc
libro tra- satis duntur » (Ib. pag. 324). Adde quod haec s. Thomae
explicatio videtur haud conformis ipsi Aristoteli. In libro enim 16
respiratione cap. ΧΙ ait: « In quibusdam
lingua et ad percipiendos sapores et ad for- » mandum sermonem, xai
πρὸς τὴν ἑρμηνείαν, (matura) utitur. » Hoc loco, sicut et II. De anima, cap. vi, n. 10,
ἑρμηνείαν pro sermone usurpat Aristoteles; et pro elocutione sumit in libro
.De rhetorica ad Alexandrum capp. xxur et xxiv, Quibus cohaerenter s.
Isidorus in libro II Originum seu Etymologiarum, cap. xxv, De
perihermeniis Aristo- telis loquens, ait: « Omnis elocutio conceptae rei
interpres est; inde » » Perihermeniam nominat (Aristoteles)
quam interpretationem nos ap- pellamus. » — Hisce de causis nuperus
auctor libri De logica Aristo- telis existimat titulum Peri
hermeneias verius verti de sermone, non quidem generice accepto, prouti
nempe est signum quodlibet sensibile manifestativum passionum animae (ut
sumitur loco citato ex libro De respiratione) , sed prouti strictiori
sensu assumitur ad efformandas diversas propositiones. Quae omnia,
deducta ex ipso vocabulo περὶ ἑρμηνείας non infirmant, meo iudicio, sententiam s. Thomae. Etenim cum,
philosophice loquendo, verum sit nomen et verbum, ex quibus enunciatio
componitur, esse potius principia interpretationis quam interpretationes,
sequitur quod interpretatio, ἑρμηνεία, proprie orationem in genere et magis etiam pro- prie orationem
enunciativam designet. - Praeterea concedimus quod elo- cutio conceptae
rei interpres est; sed ea de qua in hoc tractatu agitur, elocutio est non
rhetorica sed philosophica vel dialectica refert Boethius loc. do. quae
est idem ac enunciatio, qua mens conce- ptam rei veritatem aut falsitatem
manifestat. Et
ideo sermo manifestativus conceptuum mentis suam perfectionem propriumque
finem non attingit nisi in enunciatione. Unde merito s. Thomas dicit ἑρμηνείαν
hoc est inter- pretationem sumi ab Aristotele pro enunciatione in titulo
huius libri, — Aegidius Columna, s. Thomae discipulus doctissimus: « Hic,
inquit, » » » » » » » »
» intendit determinare de compositione simplicium quidditatum ,
scilicet de enunciatione sive interpretatione. Et in hoc patet subiectum
huius libri scilicet interpretatio... Et, si obiiciatur: interpretatio
est locus dia- lecticus; ergo non est subiectum in hoc libro; dicendum
quod locus dialecticus est prout unum nomen exponitur per alia nomina; ut
phi- losophus per hoc quod est amator sapientiae. Sed in hoc libro
est subiectum prout est idem quod enunciatio. Unde neque nomen per
se, neque verbum dicitur interpretatio, quae sunt partes interpreta-
tionis; et interpretatio idem est quod enunciatio » (In lib. Periherm.
Exposit. in princ. — Venetiis per Simonem De Luere 1507 fol. 47, verso,
"col. 1). Nempe Aegidius vestigia premit Magistri, quem, ut in
Praefa- tione diximus, sub nomine Expositoris frequentissime citat.
ὃ) Merito dicuntur positiones. De hac re copiose disserit s. Thomas in 1
Posterior., lect. v, et in II, lect. vr. — Cod. B: et merito, sed non
bene. Corrector autem huius cod. ex proprio arbitrio ef mutat in
ideo. £) Alia cognoscuntur. Codd. omnes.- P.: alia capimus consequenter,
— A lectionem habet non admittendam: et ideo praemittuntur solae
defi- nitiones, de quibus... alia cognoscuntur. Proprium
unius- cuiusque scien- tiae. * Codd.-».: reti-
neat. Scientia praemit- tit ea quae de principiis sunt.
idest definire quid sit ὃ * Hicomittitur ab
A et B. * (ut ex Alexandro Codd. - p.: sit. CAP. 1,
LECT. 1 Triplex simpli- cium dictionum
consideratio. * Codd.- p.: intel- lectiones. necessitas
ut hic rursum de nomine et verbo de- terminaretur; ad hoc dicendum quod.
simplicium dictionum triplex potest esse consideratio. Una quidem,
secundum quod absolute significant sim- plices intellectus *, et sic
earum | consideratio per- tinet ad librum Praedicamentorum. Alio
modo, secundum rationem, prout sunt partes enuncia- tionis; et sic
determinatur de eis in hoc libro; et ideo traduntur sub ratione nominis
et verbi: de quorum ratione est quod significent aliquid cum
tempore vel sine tempore, et alia huiusmodi, quae pertinent ad rationem
dictionum, secundum quod constituunt enunciationem. 'T'ertio modo,
con- siderantur secundum quod ex eis constituitur ordo
syllogisticus, et sic determinatur de eis sub ra- tione terminorum in
libro Priorum. 9 iungit de his, quae pertinent ad principalem in-
tentionem, dicens: Postea quid negatio et quid affirmatio, quae sunt
enunciationis partes: non quidem integrales, sicut nomen et verbum
(alio- quin oporteret omnem enunciationem ex affirma- tione et
negatione compositam esse '), sed partes subiectivae, idest species. Quod
quidem nunc sup- ponatur, posterius autem manifestabitur *. 8. Sed
potest dubitari: cum enunciatio divi- datur in categoricam et
hypotheticam, quare de his non facit mentionem, sicut de affirmatione
et negatione. Et potest dici quod hypothetica enun- ciatio ex
pluribus categoricis componitur. Unde non differunt nisi secundum
differentiam unius et multi. - Vel potest dici, et melius, quod
hypothe- tica enunciatio non continet absolutam veritatem, * ABC:
Orationum. καὶ significan- 6. Potest iterum dubitari quare,
praetermissis aliis orationis * partibus, de solo nomine et verbo
determinet. Ad quod dicendum est quod, quia de simplici enunciatione 5
determinare intendit, sufficit ut solas illas partes enunciationis
pertractet, ex qui- bus ex necessitate simplex oratio constat. Potest autem ex solo nomine et verbo simplex * enuncia- tio
fieri, non autem ex aliis orationis partibus sine his; et ideo sufficiens
ei fuit de his duabus de- terminare. Vel potest dici quod sola nomina
et verba sunt principales orationis partes. Sub no- minibus enim
comprehenduntur pronomina, quae, etsi non nominant naturam, personam
tamen de- terminant ?, et ideo loco nominum ponuntur: sub verbo
vero participium, quod consignificat tem- pus?: quamvis et cum nomine
convenientiam ha- beat. Alia vero sunt magis colligationes partium
orationis, significantes * habitudinem unius ad aliam, quam
orationis partes; sicut clavi et alia huiusmodi non sunt partes navis,
sed partium navis coniunctiones. 7. His igitur praemissis quasi
principiis, sub- t) Quia de simpli enunciatione..... solas illas partes
etc. Ve- ram hanc lectionem codd. ACDE sufficimus lectioni Pianae, quae
cum cod. B habet: quia de simplici oratione..... solas partes etc. Etenim
lect. vir enumerantur diversae orationis species, et de sola oratione
enunciativa, utpote quae directe ordinatur ad scientiam demonstrati- vam,
dicitur esse praesens consideratio; sed aliae orationis partes ad alias
artes pertinent, puta ad rhetoricam, poéticam etc. Qua de re vide quae
hic supra num. 3 dicta sunt tum in textu tum in nota. — Sed praeterea
cod. A immediate prosequitur: solas illas partes orationis etc. Quae
lectio mihi omnino placet, et certe dubio proposito magis re- spondet,
quam enunciationis. Sed his positis, legendum mihi videtur in fine, non
oratio, sed enunciatio; nempe: quia de simplici enun- ciatione
determinare intendit, sufficit ut solas illas partes orationis
pertractet, ex quibus ex necessitate simplex enunciatio constat. Ἢ) Etsi non
nominant naturam, personam tamen determinant. Codd. DE habent: etsi non
naturam, personam tamen determinant. Editio vero a legit sicut Piana:
etsi non nominant (naturam) perso- nam tamen determinant. Sensus idem
est, sed retinenda lectio Piana, utpote quae magis perspicua. Vult enim
s. Thomas quod nomen si- gnificat naturam; et quod pronomen non
determinatam significat na- turam, sed personam determinatam, ut ipse
explicite tradit lect. 1v, num. 13. — Cod. A: etsi unam personam
tantum determinant, sub verbo etc. Quae lectio mutila est, et sensum
nullum exhibet. Etiam codd. BC turbatam omnino atque inintelligibilem
produnt lectionem , omit- tendo cum A verba non nominant... et ideo loco
nominum ponun- tur. In. cod. denique B abrasa est
primitiva lectio, ita ut non sit amplius legibilis, et verba naturam,
personam, secunda manu scripta sunt. 9) Quod consignificat tempus.
lta legendum est cum editione Piana et cod. B; non autem, quod
significat tempus, ut habent codd. ACD. Participium enim quia participat
verbum, hac de ratione conmsignificat actionem vel passionem verbi; et
ideo etiam ex consequenti significat tempus, nempe consignificat, ut s.
Thomas lect. v dicit. Verbum autem primo et per se: significat actionem
vel passionem, quae nobis notae sunt in tempore. Qua de causa et ipsum
verbum primo et per se non Opp. D. Tnuowax T. I. cuius cognitio
requiritur * in demonstratione, ad quam liber iste principaliter
ordinatur; sed signi- ficat aliquid verum esse ex suppositione:
quod non sufficit in scientiis demonstrativis, nisi con-
firmetur per absolutam veritatem simplicis enun- ciationis. Et ideo Aristoteles praetermisit tracta- tum de hypotheticis
enunciationibus et syllogismis. Subdit autem, ef enunciatio, quae est
genus ne- gationis et affirmationis; ef oratio, quae est genus
enunciationis. 9. Si quis ulterius quaerat, quare non facit
ulterius * mentionem de voce, dicendum est quod vox est quoddam naturale;
unde pertinet ad con- siderationem Naturalis philosophiae, ut patet
in secundo De anima *, et in ultimo De generatione animalium *.
Unde etiam ** non est proprie oratio- nis genus, sed assumitur ad
constitutionem ora- tionis, sicut res naturales ad constitutionem
arti- ficialium. 10. Videtur autem ordo
enunciationis esse praeposterus *: nam affirmatio naturaliter est
prior negatione, et iis prior est enunciatio, sicut genus;
significat tempus, sed significat cum tempore, seu consignificat tempus.
— Sed de his plura infra. — Cod. E: quod signat tempus. t) Compositam
esse. Codd. omnes et tres editiones Venetae saeculi XV, nec non alia 1526
legunt compositam esse. In editione Parisiensi 1660 locus iste, si
a mendis typographicis expurgetur, convenit cum edi- tionis Pianae
lectione , quae est: compositam nomen esse vel verbum. Sic etiam legitur
in Veneta editione Perihermen. 1557 et Opp. s. Tho- mae 1595; item
in Antuerpiensi 1612. Cuius autem codicis auctori- tate freti Piani
editores (et cum his Mallet in ed. Paris. ac Morelles in Antuerp.)
posuerint compositam nomen esse vel verbum , non dicunt; at procul dubio
non sine codicibus optimae notae viri doctissimi moti fuissent ad
praefatam lectionem adhibendam, si eam adhibuissent: quod ideo dico, quia
mendum existimo irrepsisse ex typographorum oscitantia in Ven. 1557, quam
deinde sequutae sunt posteriores editiones. Sed quid- quid denique hac de
re sit, lectio est reiicienda: nam sensus expressus ἃ s. Thoma est: sicut ex eo quod nomen et verbum sunt partes
integra- les, seu partes necessario requisitae ad propositionem , omnis
propo- sitio est necessario composita ex nomine simul et verbo; ita
necessario componeretur ex affirmatione simul et negatione, si ipsae non
secus ac nomen et verbum essent partes integrales propositionis. - Cod. B
non legit, alioquin oporteret, sicut revera legendum est cum aliis codd.
et edd., sed, a quo enim oportet. ldem cod. contra textum Aristotelis
et apertum commentarium s. Thomae (Cf. infr. n. 10) legit paulo
supra: postea quid affirmatio et negatio. : x) Videtur autem
ordo enunciationis esse praeposterus. « Syrianus » » »
» vero, inquit Boethius, cui Philoxenus cognomen est, hoc loco
quaerit, cur proponens prius de negatione post de affirmatione
pronunciaverit (Aristoteles) dicens: Primum oportet constituere quid sit
nomen et quid verbum, postea quid negatio et affirmatio » (7n lib. De
interpret. Ed. II, De signis, pag. 295). Quod quidem dubium a se
propositum solvit ipse Syrianus duabus adductis rationibus, quas primo et
secundo loco » recitat s. Thomas: « qua in
expositione, addit Boethius ib., ab Alexandri quoque opinione non
recedit. » — Cod. C verba omnia tran- scripta in principio huius notae
omittit, ac incipit: tam affirmatio; sed ilis omissis, cur caetera
transcriberet imperitus amanuensis ignoravit. 2* * Lect.viin., n.20 et seq. * A: requisita
est. * tur a cod. 4. Ulterius omitti- * Cap. vii,
n. 10 et seqq. - Com- ment. s. Thomae lect. xvi.
* Cap. ** vir. Codd. tunt etiam.
omit- 10 et per consequens oratio enunciatione. - Sed di-
cendum quod, quia a partibus inceperat enume- ταῦθ, procedit a partibus ad totum. Negationem autem, quae divisionem
continet, eadem ratione praeponit affirmationi, quae consistit in
composi- tione: quia divisio magis accedit ad partes, com- positio
vero magis accedit ad totum. Vel potest PERI HERMENEIAS LIB. I
dici, secundum quosdam, quod praemittitur nega- tio, quia in iis quae
possunt esse et non esse, prius est non esse, quod significat negatio,
quam esse, quod significat affirmatio. - Sed tamen *, quia sunt
species ex aequo dividentes genus, sunt si- mul natura; unde non refert
quod eorum prae- X) Sed dicendum quod quia a partibus inceperat enumerare
etc. Ita edit. Piana. — Codd. BC legunt: sed dicendum (C dicendum est)
quod quia a partibus inceperat enunciare; et in hac lectione
consentiunt codd. DE. Nolo contradicere auctoritati quatuor codd.,
praesertim Pa- risiensium; at enumerare edd. Pianae et Ven. retineo, quia
sensum per- spicuum exhibet, cum enunciare nonnihil obscuri habeat.
Posito ta- men enumerare, dubium subit num forte in principio huius
numeri legendum sit ordo enumerationis, potius quam ordo enunciationis,
uti habent codd. et edd. omnes, — Cod. autem A primam partem huius sen-
* ACDE: S7 lame sunt. - Β: sed ta- men sunt,
ponatur. tentiae sed dicendum etc. omnino omittit; alteram vero partem
corrumpit legendo: ab enuntiatione procedit ad totum. Sed et corruptam etiam lectionem habet in principio huius numeri;
videntur autem affirmatio- nes esse posterius: nam affirmatio est
prior etc. Infra etiam legit: negationem etiam... eadem ratione
postponitur (praeponitur?)... quae ratio consistit... quam quod
significat... si tamen sunt species ex quo dividentes.— Haec noto in specimen
corruptionis huius codicis, cuius gemmae plurimo luto foedantur; ne a me
postulet lector ut σφάλματα omnia tum
huius, tum aliorum, quibus utor, codd. recenseam. CAP. I, LECT. II
LECTIO SECUNDA DE VOCUM SIGNIFICATIONE Ἔστι μὲν οὖν τὰ ἐν τῇ φωνῇ τῶν i» τῇ ψυχῇ παθη- μάτων σύμβολα, καὶ τὰ γραφόμενα τῶν ἐν τῇ φωνῇ. 11 * Sunt ergo ea quae sunt in voce, earum quae sunt in
anima passionum notae: et ea quae scribuntur, eorum quae sunt in
voce. Καὶ ὥσπερ οὐδὲ γράμματα πᾶσι τὰ αὐτά, οὐδὲ αἱ αὐταί: φωναὶ ὧν μέντοι ταῦτα σημεῖα πρώτως, vd αὐτὸ πᾶσι παθή- ματα τῆς ψυχῆς, xal ὧν ταῦτα ὁμοιώματα, πραάγ- ματα ἤδη ταὐτά. Περὶ μὲν οὖν τούτων εἴρηται ἐν τοῖς περὶ ψυχῆς" ἄλλης γὰρ ταῦτα πραγματείας. SvNoPsis.
— 1. Ordo dicendorum.- 2. Homini, natura sua ra- tionali et sociali,
necessariae sunt voces et scriptura. 3. Vocum
significatio, utpote quae est immediata conceptionibus intellectus, E ad
principalem considerationem Logicae. - 4. Nomen et erbum et alia
huiusmodi tripliciter habent esse, in conceptione intellectus, in
prolatione vocis et in conscriptione litterarum. — P. Nomina, verba et
orationes significant immediate intellectus Conceptiones, et eis
mediantibus res.— 6. Conceptio intellectus lato sensu potest dici
passio:— vocesque dicuntur esse signa pas- Sionum animae, tum quia ex
passione provenit ut homo inte- riorem conceptum per voces alteri
significare velit; tum quia conceptio intellectus, quam significant, a
rebus quodammodo ori- tur per modum cuiusdam passionis sensus, à quo est
phantasma, raemisso prooemio, Philosophus acce- dit ad.
propositum exequendum. Et quia ea, de quibus promiserat se di-
x2 LU cturum, sunt voces significativae com- plexae vel
incomplexae, ideo praemittit tractatum de significatione vocum: et deinde
de vocibus significativis * NEP * BCE :
praedixe- rat. * Y: Lect. 1v. *
, p omittit s/gni- oe A * * * Lect.
iti, Infra n, 8. Infra n. 5. *g: ex. ΨΥ, ΟΠ
determinat de quibus in prooemio se dicturum promiserat.* Et hoc ibi:
Nomen ergo est vox significativa * etc. - Circa primum duo facit:
primo, determinat qualis sit significatio vo- cum; secundo, ostendit
differentiam significatio- num * vocum complexarum et incomplexarum; ibi:
Est. autem quemadmodum * etc. - Circa. primum duo facit: primo quidem,
praemittit ordinem si- gnificationis vocum; secundo, ostendit qualis
sit vocum significatio, utrum sit ex natura vel ex impositione;
ibi: Et quemadmodum nec litterae * etc. 2. Est ergo considerandum
quod circa pri- mum tria proponit, ex quorum uno intelligitur
quartum. Proponit enim scripturam, voces et ani- mae
passiones *, ex quibus intelliguntur res. Nam passio est ex impressione
alicuius agentis; et sic passiones animae originem habent ab * ipsis
rebus. Et si quidem homo esset naturaliter animal so- litarium,
sufficerent sibi animae passiones, quibus ipsis rebus conformaretur, ut
earum notitiam in se » » » » »
» » haberet; sed quia homo est animal naturaliter a) Non
possunt bene convivere ad. invicem : « Linguarum diversitas, inquit s.
Augustinus, hominem alienat ab homine, Nam si duo sibimet invicem fiant
obviam, neque praeterire, sed simul esse aliqua mneces- sitate cogantur,
quorum neuter norit linguam alterius; facilius sibi animalia muta, etiam
diversi generis, quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim
quae sentiunt, inter se communicare non possunt, propter solam linguae
diversitatem, nihil prodest ad con- sociandos homines tanta similitudo
naturae: ita ut libentius homo sit Et quemadmodum nec litterae eaedem
omnibus, sic nec eaedem voces: quorum autem hae primorum primo
notae sunt, eaedem omnibus passiones animae sunt; et quorum hae simi-
litudines, res etiam eaedem. De his itaque dictum est in his, quae dicta
sunt de anima: alterius est enim negocii. sine quo in nobis non est
intelligere.- 7. Nomina et verba scripta immediate significant nomina et
verba quae sunt in voce.- 8. Quia nec voces articulatae, nec litterae
sunt eaedem apud omnes, ideo non naturaliter significant, sed ex
institutione humana.- Attamen sunt quaedam voces quae naturaliter
significant, et quae propterea eaedem sunt apud omnes.— 9. Passiones seu
cognitiones natu- raliter res designant, ex vi requisitae similitudinis
rei cognitae in cognoscente; et ideo eaedem sunt apud omnes. - 10.
Simplices intellectus conceptiones, quibus essentia rei cognoscitur,
semper sunt verae et eaedem apud omnes et eas primo voces significant.
— 11. Identitas conceptionis adserta in omnibus non est per com-
parationem ad voces, sed per comparationem ad res. — 12. Tra- ctatus de
cognitione non pertinet ad Logicam. unius politicum. et sociale,
necesse fuit quod. conceptio- nes hominis innotescerent alis, quod
fit per vocem; et ideo necesse fuit esse voces signi- ficativas, ad
hoc quod homines ad invicem * con- viverent. Unde illi, qui sunt
diversarum lingua- rum, non possunt bene convivere ad invicem *.
Rursum si homo uteretur sola cognitione sensi- tiva, quae respicit solum
* ad Ac et nunc P, suffi- ceret sibi ad convivendum aliis vox significativa,
Sicut et caeteris animalibus, quae per quasdam voces, suas conceptiones
invicem sibi manifestant: sed quia homo utitur etiam intellectuali
cogni- tione, quae abstrahit ab Aic et nunc; consequitur ipsum
sollicitudo non solum de praesentibus se- cundum /ocum et tempus *, sed
etiam de his quae distant loco et futura sunt tempore. Unde ut homo
conceptiones suas etiam his qui distant secundum locum et his qui venturi
sunt in futuro tempore manifestet, necessarius fuit usus scripturae
?. 3. Sed quia Logica ordinatur ad cognitionem de rebus sumendam,
significatio vocum, quae est immediata ipsis conceptionibus intellectus,
per- tinet ad principalem considerationem ipsius; si- gnificatio
autem litterarum, tanquam magis remo- ta, non pertinet ad eius
considerationem, sed magis * ad considerationem grammatici. Et ideo
exponens ordinem significationum non incipit a » cum cane suo, quam
cum homine alieno » (De civitate Dei, lib. XIX, cap. vit, ed. Maur.). —
Cod. B: unde aliqui (in marg. add. qui) sunt di- versarum.. ad invicem
convivere. 8) Hic et nunc, idest loci et temporis determinatio (Cf.
Posterior. analytic. lib. I, lect. xri). Y) Secundum locum, quod
Scholastici etiam dicunt secundum hic; sicut secundum tempus determinatum
dicunt secundum nunc. 9) Scripturae vel prout communiter hoc vocabulo
intelligitur, vel * Seq. c. 1. * p omittit ad
in- vicem. * pc omittunt so- lum. * A
omitt. nagis. 12 * AB. Autem deest in PERI
HERMENEIAS LIB. I 5. Circa id autem * quod dicit, earum quae sunt
in anima passionum, considerandum est quod passiones animae
communiter dici solent appeti- litteris, sed a vocibus: quarum primo
significatio- nem exponens, dicit: Sunt ergo ea, quae sunt in voce,
nolae, idest, signa earum passionum. quae sunt in anima. Dicit autem *
ergo, quasi ex prae- ε * Ut deest in A; et B omittit
quasz. * gc: descriptio- ne. missis concludens: quia
supra dixerat * determi- nandum esse de nomine et verbo et aliis
prae- dictis; haec autem sunt voces significativae; ergo oportet
vocum significationem exponere. 4. Utitur autem hoc modo loquendi, ut
dicat, t ea quae sunt in voce, et non, voces, ut * quasi con-
tinuatim loquatur cum praedictis. Dixerat enim
dicendum esse de nomine et verbo et aliis huius- modi. Haec autem
tripliciter habent esse. Uno quidem modo, in conceptione intellectus;
alio modo, in prolatione vocis; tertio modo, in con- scriptione *
litterarum. Dicit ergo, ea quae sunt in voce etc.; ac si dicat,
nomina et verba et alia consequentia, quae tantum sunt in voce, sunt πὸ-
tae. - Vel, quia non omnes voces sunt significa- tivae, et earum quaedam
sunt significativae natu- raliter, quae longe sunt a ratione nominis et
verbi et aliorum consequentium; ut appropriet suum di- ctum
ad ea de quibus intendit, ideo dicit, ea quae sunt in voce,
idest quae continentur sub voce, Sicut partes sub toto. - Vel, quia vox
est quoddam naturale, nomen autem et verbum significant ex
institutione humana, quae advenit rei naturali sicut materiae, ut
forma lecti ligno; ideo ad de- signandum nomina et verba et alia
consequen- tia dicit, ea quae sunt in voce, ac si de lecto
di- ceretur, ea quae sunt in ligno *. prout etiam scriptura
comprehendit signa quaecumque sensibilia, a vo- cibus diversa; cuiusmodi
sunt signa ideographica. ὁ c) Concludens: quia supra dixerat etc. — Codd.
BC: quasi ex. prae- missis concludens, ut supra
dixerat etc. Cod. A: quasi... ut etiam dixe- rat.— Retinenda Piana, ut ex
contextu est manifestum. Ὁ Acsi de lecto
diceretur etc. — Cod. A: ac^si diceretur, ea quae sunt in lecto.
Lectio obscura: vult enim exemplo inducto s. Thomas ostendere quod
significatio est in voce eo ferme modo, quo forma lecti est in ligno. Quam
comparationem subintellectam a cod. cit. Piana ed. aliique codd. explicite ponunt, et melius, — Cod. C habet dicerentur, et amanuensis
osci- tanter omittit nomina et verba et, alia consequentia. Ὁ) Andronicus posuit hunc librum non esse Aristotelis. Andronici Rho-
dii (flor. saecul. Ciceronis) temeritatem. merito notat s. Thomas; sed
placet etiam addere quae habet b. Albertus Magnus in I Peri herm. tract.
I, cap.1in fine: « Quod de auctore quidam quaerunt supervacuum est
et tus alia sensibilis affectiones, sicut ira, gaudium
et huiusmodi, ut dicitur in Il. Ethicorum *. Et verum est quod
huiusmodi passiones significant naturaliter quaedam voces hominum, ut
gemitus infirmorum, et aliorum animalium *, ut dicitur in I
Politicae *. Sed nunc sermo est de vocibus signi- ficativis ex
institutione humana; et ideo oportet passiones animae hic intelligere
intellectus. con- ceptiones, quas nomina et verba et orationes si-
gnificant immediate *, secundum sententiam Ari- stotelis. Non enim potest
esse quod significent immediate ipsas res, ut ex ipso modo
significandi apparet: significat enim hoc nomen homo natu- ram
humanam in abstractione * a singularibus. Unde non potest esse quod
significet immediate hominem singularem; unde * Platonici posuerunt
quod significaret ipsam ideam hominis * separatam. Sed quia hoc *
secundum suam abstractionem non subsistit realiter * secundum sententiam
Aristotelis, sed. est in solo intellectu; ideo necesse fuit Ari-
stoteli dicere quod voces significant intellectus
conceptiones immediate et eis mediantibus res. 6. Sed quia non est
consuetum quod. conce- ptiones intellectus * Aristoteles nominet
passiones; ideo Andronicus posuit hunc librum non esse Aristotelis ἢ, Sed manifeste invenitur in 1 De ani- ma * quod passiones animae
vocat omnes ani- mae operationes ^. Unde et ipsa conceptio intel-
» » » » inquit, aut legitime non esse Aristotelis
suspicor, sed ab aliquo qui eo fuerit posterior addita...; aut ab eo quidem
fuisse conscripta, verum ut qui lectorem modo exercere ad rationes eas
diiudicandas quae pro- babiliter quidem, .non tamen vere dicerentur,
voluerit. » In hanc suspi- cionem descendit Ammonius quia existimabat
«contraria sentire in libris » suis omnibus videri Philosophum iis
quae hoc loco disseruntur. » Ad- ditque hanc quoque, ut ipse opinatur,
causam. fuisse Porphyrio « ut hu- » iusce theorematis expositionem
recusarit » (Ib. fol. 38, recto, col. 1 et 2). Quae sint illa contraria
ad quae alludit Ammonius non dicit, et existimo a * *
pomitt. autem. Cap. v (al. 1v), n.2. - Comment. S. Th.
lect. v. * , A: aliorum hu- iusmodi
simili- um.-BCE: aliorum similium. * Cap. 1, n.
10. - Comment. s.Th. lect. t. * ABCE
omittunt immediate ; sed non bene. * c: abstractam
a singularibus. nemine posse indicari, — Andronicus nonnisi
saeculis posterioribus, .. nempe XVI et XVII quatuor alicuius nominis
nactus est sectatores, ne » » » » » »
» » numquam ab aliquo philosopho quaesitum. est nisi in scholis
Pytha- gorae: quia in illis scholis nihil recipiebatur nisi quod fecit
Pytha- goras. Ab aliis autem hoc quaesitum non est; a quocumque
enim dicta erant recipiebantur, dummodo probatae veritatis haberent
ratio- nem, Causa enim efficiens extra rem est, et ab ea res non habet
fir- mitatem vel infirmitatem, sed potius a ratione dictorum. Fuit
autem Aristoteles huius scientiae primus auctor; et ideo non verum
dicit Andronicus hunc librum aliis attribuens » (Opp. tom. I, pag. 238,
col. 2— Lugduni 1651). — Andronicum vere ac fortiter redarguit Alexander
Aphro- disiensis (floruit saeculo II aerae Christ.), qui tanta apud
vetéres polluit auctoritate, ut per antonomasiam Commentator Aristotelis
vocaretur, ὁ ἐξηγητής. Alexandri argumenta postquam retulit Boethius , -
concludit : « Quare non est audiendus Andronicus, qui propter
passionum nomen » hunc librum ab Aristotelis operibus separat »
(Prolog. in lib. De in- terpretatione, Edit. altera, pag. 292). Etiam
Ammonius Hermea (flor. saec. V), discipulus Procli, contra Andronicum
haec urget: « An vero sit » » » » »
ex » legitimum opus (Peri hermeneias) Philosophi, nemo in
Aristotelis le- ctione versatus, si tum orationis probabilitatem,
severum ac familiare artificiosumque et
Philosopho praeceptorum genus quae in eo traduntur, tum cum aliis eius
libris consensum respiciat, dubitandum existimabit, praeter Andronicum Rhodium.
» Deinde argumento deducto vocabulo passionis refutato, concludit: «
Quapropter non iure An- dronicus falso librum ferri acceptam Philosopho
suspicatus est» o praefat. ad lib. De interpretatione... latina oratione
reddente Bartholo- maeo Sylvanio. Venetiis 1546, fol. 1, verso).
Verum, licet Ammonius Hermeneiam veluti genuinum Aristotelis foetum cum
sapientioribus criticis defendat, ultimam tamen partem huius operis (cap.
xiv) quae est de vi oppositarum propositionum ( Utrum au- tem contraria
etc.), non esse Aristotelis suspicatur: « Quae sequuntur, Ludovicum Vivés
(4 1540), Petrum Ramum (1$ 1572), Franciscum tricium. (f. 1597) et Petrum Gassendi (t: 1655). Quos tamen sicut et
Andronicum merito sapientes omnes non curarunt. Nostro. saeculo in
defensionem authentiae Logicae Aristotelis erudita opera prodierunt. 0)
Passiones. animae. vocat omnes animae operationes. Quae hic 8. Thomas
notat de vocabulo passionis, prout eo Aristoteles utitur ad designandum
etiam quamcumque animae operationem, recto sensu acci- pienda sunt. -
Possumus ergo constituere omnes operationes animge vo- cari, generico.
vocabulo et sensu latissimo, passiones vel affectiones ani- mae; at non
viceversa passiones animae proprie dictae possunt significare omnes
animae operationes, v. g. intelligere, velle etc. Ratio est, quia
ope- rationes animae etsi omnes conveniant in genere operationis, ad
invicem tamen distinguuntur specie, neque debet una cum alia confundi,
vel in ipso vocabulo. Ceterum ad haec plenius intelligenda, transcribere
licet quae s. Thomas habet p. I, qu. rxxix, art. zr: « Pati, inquit,
tripliciter » » » » » » »
» » » » » » dicitur, Uno modo propriissime,
scilicet quando aliquid removetur ab eo, quod convenit sibi secundum
naturam aut secundum propriam inclinationem; sicut cum aqua frigiditatem
amittit per calefactionem, et cum homo aegrotat aut tristatur. - Secundo
modo minus proprie dicitur aliquis pati ex eo quod aliquid ab ipso
abicitur, sive. sit ei conveniens sive non conveniens. Et secundum hoc
dicitur pati non solum qui aegrotat, sed etiam qui sanatur; non solum qui
tristatur sed etiam qui laetatur; vel quocumque modo aliquis alteretur
vel moveatur, — Tertio dicitur aliquis pati communiter ex hoc solo,
quod id quod est in potentia ad aliquid, recipit illud ad quod erat in
po- tentia, absque hoc quod aliquid abiiciatur. Secundum quem
modum, omne quod exit de potentia in actum potest dici pati, etiam.
cum perficitur. Et sic intelligere nostrum est pati. » — Nota etiam
pulcher- rimas rationes cut Aristoteles, iuxta s. Thomae
interpretationem, utatur hic potius nomine passionum quam intellectuum,
nomine nempe gene- rico potius quam specifico (Cf. lect. 11 cit. in
marg., in I De anima). Sed heic quoque novitios ducimus
praemonendos ut caveant a con- fusione in quam novimus homines etiam
doctos nostri temporis in- URN IH RARI CAP. I, LECT. II * Aomittit νοὶ. *pcerronee omit- tunt nostrum. * Cap. v, n. 2.
- Comment. s. Th. lect. x.
** Codd.: nomi- nat. * * Cap. 1v, n. 10 et
seq. - Comment. 5. Th. lect. ix. t * Codd.-p.:
szgni- ficari. c — i*eWwein o: Ane 5 Ji gue
εἴνι * pc: vocum. Porphyrius. quen vw
lectus passio dici potest. -- Vel * quia intelligere no- strum * non est
sine phantasmate: quod non est sine corporali passione; unde et
zmaginativam Philosophus in ΠΠ De anima *
vocat ** passivum intellectum. - Vel quia extenso nomine passionis
ad omnem receptionem , etiam ipsum zntelligere intellectus possibilis
quoddam pati est, ut dicitur in HI De anima*. Utitur autem potius nomine
pas- sionum, quam Zntellectuum: tum quia ex aliqua animae passione
provenit*, puta ex amore vel odio, ut homo interiorem conceptum per vocem
alteri significare * velit: tam etiam quia significatio vo- cum
refertur ad conceptionem intellectus, secun- dum quod oritur a rebus per
modum cuiusdam impressionis vel passionis. 7. Secundo, cum dicit:
Et ea quae scribun- tur etc., agit de significatione scripturae: et
secun- dum Alexandrum hoc inducit ad manifestandum * praecedentem
sententiam per modum similitudinis, ΠΕ sit sensus: Ita ea quae sunt in voce sunt signa passionum animae,
sicut et litterae sunt signa vo- cum. Quod etiam manifestat per
sequentia, cum dicit: Et quemadmodum nec litterae etc.; inducens
hoc quasi signum praecedentis. Quod enim litterae significent voces,
significatur per hoc, quod, sicut sunt diversae voces apud diversos, ita
et * diversae litterae. Et secundum hanc expositionem, ideo non
dixit, et * Jifferae eorum quae sunt in voce, sed ea quae scribuntur:
quia * dicuntur litterae etiam in prolatione et scriptura, quamvis magis
proprie, secundum quod sunt in scriptura, dicantur litte- rae;
secundum autem quod sunt in prolatione, di- cantur elementa vocis. *- Sed
quia Aristoteles non dicit, sicut et ea quae scribuntur, sed continuam
narrationem facit, melius est ut dicatur, sicut Por- Cidere, et quae una
ex rationibus est cur in Aristotelis doctrinis antilo- gias inveniri
nonnulli contendant. Loquor de intellectu passivo et de intellectu
possibili. Porro intellectus passivi nomine designatur ab Ari- stotele
facultas sensitiva interna, quae est vel imaginativa, sicut dicitur in
citato tertio libro De anima, vel aestimativa, quae frequentius nomine
intellectus passivi designatur; et ideo est facultas organica,
corruptoque corpore organico perit. At contra intellectus possibilis est
facultas pro- pria animae humanae, sine corporis commixtione, ab anima
inseparabilis, et ideo inorganica, spiritualis et incorruptibilis sicut
anima ipsa. De utro- que intellectu passim occurrit sermo in Aristotele,
quem Scholastici hac in re sequuntur: sed de uno et de altero opposita
affirmantur et affir- manda sunt. Quia tamen intelligere nostrum est
quoddam pati, ut au- divimus a s. Thoma, et ideo intellectus possibilis
est passivus quodam- modo; ex hoc sumpserunt nonnulli occasionem
confundendi intellectum possibilem cum intellectu passivo: qua admissa
confusione, antilogiae revera existunt in Aristotelis doctrina de
intellectu nostro; sed de huius- modi antilogiis non quidem Philosophus
culpandus est, sed illi qui con- fundunt quae Stagirita accurate
distinguit. c Ὁ) Ex aliqua
animae passione provenit etc. Hanc rationem.tangit Boe- thius contra
Andronicum: « Aristoteles enim, inquit, idcirco passiones ani- »
» » » » » » » » » »
mae intellectus vocavit, quod intellectus quos sermone dicere et oratio-
ne proferre consuevimus, ex aliqua causa atque utilitate profecti sunt.
Ut enim dispersi homines colligerentur, et legibus vellent esse subiecti,
civitatesque condere, utilitas quaedam fuit et causa; quocirca quae ex
aliqua utilitate eveniunt, ex passione quoque venire necesse est. Nam
ut divina sine ulla. sunt passione, ita nulla illis extrinsecus utilitas
valet adiungi. Quae vero sunt passibilia, semper aliquam causam atque
uti- litatem quibus sustententur inveniunt. Quocirca huiusmodi
intellectus qui ad aiterum oratione proferendi sunt, quoniam ex aliqua
causa atque utilitate videntur esse collecti, recte passiones animi
nominati sunt » (Prol. in lib De interpretatione, Edit. secund. pag. 292,
et seq.— edit. cit.). x) Esse secundum naturam hic sumitur prout
significat esse a na- fura ut a causa, non autem prout significat esse
naturae seu inclina- tioni naturae conforme; et consequenter non esse
secundum naturam non sumitur in hac quaestione quasi esse contra naturam,
sed solum- modo nzon esse a natura ut a causa. Quaestio enim est, utrum voces vel litterae habeant significationem a
natura impositam, vel ab hominum institutione et arbitrio. Quod vero
significare per voces mentis conceptus 13 phyrius exposuit, quod
Aristoteles procedit ulte- rius ad complendum ordinem significationis.
Post- quam enim dixerat quod nomina et verba, quae sunt in
voce, sunt signa eorum * quae sunt in anima, continuatim subdit quod
nomina et verba quae scribuntur, signa sunt eorum nominum et
verborum quae sunt in voce. 8. Deinde cum dicit: Et quemadmodum nec
litterae etc., ostendit differentiam praemissorum significantium et
significatorum, quantum ad hoc, quod est esse secundum naturam, vel non
esse *. Et circa hoc tria facit. Primo enim, ponit quod- dam
signum, quo manifestatur quod nec voces nec litterae naturaliter
significant. Ea enim, quae naturaliter significant *, sunt eadem apud
omnes. Significatio autem litterarum et vocum, de quibus nunc
agimus, non est eadem apud omnes. Sed * hoc quidem apud nullos unquam
dubitatum fuit quantum ad litteras: quarum non solum ratio si-
gnificandi est ex impositione, sed etiam ipsarum formatio fit per artem.
Voces autem naturaliter ! formantur; unde et apud quosdam dubitatum
fuit, utrum naturaliter significent. Sed Aristoteles hic *
determinat ex similitudine litterarum, quae sicut non sunt eaedem?
apud omnes, ita nec voces. Unde manifeste relinquitur quod sicut nec litte-
rae, ita nec voces naturaliter significant, sed ex institutione humana *.
Voces autem illae, quae naturaliter significant, sicut gemitus infirmorum
et alia huiusmodi, sunt eaedem apud omnes. 9. Secundo, ibi: Quorum
autem etc., ostendit passiones animae naturaliter esse, sicut et res *,
per hoc quod eaedem sunt apud omnes. Unde dicit: Quorum autem;
idest sicut passiones animae sunt eaedem omnibus (quorum primorum ^,
idest qua- sit conforme naturae, sine disputatione relinquitur, quia
certum, et ex dictis n. 2 manifestum. X) Sicut non sunt eaedem
etc.— Cod. A: quia sicut litterae non eaedem apud etc. Quae lectio
materialiter conformior est verbis Aristotelis , ut in textu videre
est. — Cod. D hoc loco magnam habet lacunam. Post enim verba
superius recitata, ea enim quae naturaliter significant sunt eadem apud
omnes, amanuensis ex recursu eiusdem verbi omaes di- stractus, immediate
prosequitur: easdem: quia si quis a nota discordat ; quae sunt verba n.
10 circa medietatem. Error est autem nofa pro vero, ut lector
per se intelligit. — Codex etiam B omittit verba: unde mani- feste.
relinquitur, quod sicut nec litterae ita nec voces. u) Quorum primorum
etc. Verbum primorum, quod hic a s. Thoma exponitur, non est in textu
graeco, ubi solummodo habetur: quorum autem hae primo notae (seu signa)
sunt; ὧν μέντοι ταῦτα σημέϊα πρώ- τως. — Notat Theodorus Waitz
(Aristotelis Organon graece, tom.I, pag. 123 in notis.- Lipsiae 1844) in
duobus codd. Laurentianis legi πρῶ- τον. Ex utraque lectione facilis
digressio amanuensium ad πρωτῶν graece et primorum latine. At si s.
Thomas legit primorum, mentionem tamen haud facit lectionis quae
exhibetur a Piana: primorum primo. Boethius habet primo, sed non
primorum; codex vero A habet primorum, sed non primo. — Optime tamen notat
Angelicus quod passiones compa- rantur ad voces sicut primum ad secundum,
quia cum voces non. pro- ferantur nisi ad exprimendum interiores animae
passiones, prius sunt animae passiones et postea voces (Cf. lect. seq. n.
1). Sed et ulterius notat quod voces ab Aristotele dicuntur notae seu
signa passionum ; passiones vero non signa dicuntur rerum, sed
similitudines naturales; proindeque sunt eaedem apud omnes, et non ex
institutione. Quae s. Thomae inter- pretatio et intimius penetrat
mentem Aristotelis, et una cum dictis num, 5 respondet interpretationi
tum. Boethii tum Ammonii, qui non primorum sed primo (πρώτως) legunt: « Quorum tamen, ait Ammonius, haec signa » »
» » » » » » sunt primum, haec, inquiens,
quae voce continentur, hoc est nomina et verba. Quorum ergo haec signa
primum sunt, dicit autem conce- ptuum: nam res quoque ab his, non tamen
proxime, sed interia- centibus significantur conceptibus. At
conceptus non aliis etiam sese interserentibus, sed primum ac proxime
connotantur. Itaque quorum signa primum sunt ea quae in voce consistunt,
hoc est significativa, ac velut notae, hi sunt conceptus: qui
affectus animi sunt iidemque 1. — omnibus;
atque ob id natura » (Op. sup. cit. sect. I, 8. τι, pag. 4, col. Cf. Boeth. Op. cit. ed. π, 8. De signis, pag. 302—3.) Igitur * Codd. - p. : ea-
rum, nempe pas- sionum, quae etc. * * ABC : Sunt.
ABC: et * CE et lius A: * λ róbabi- Qc. Cf. lect. iv, nn. II ,12.
* Codd., excepto D.- P.: Sicut res. o9 14 rum passionum
primarum, Ze, scilicet voces, sunt nofae, idest signa; comparantur enim
pas- siones animae ad voces, sicut primum ad secun- dum: voces enim
non proferuntur, nisi ad ex- primendum interiores animae passiones), et
res PERI HERMENEIAS LIB. I quid est, idest essentiam rei, ut
dicitur in III De anima *; referendum est hoc ad simplices intel-
lectus conceptiones (quas significant voces in- complexae), quae
sunt eaedem apud omnes: quia, si quis vere * intelligit quid est homo,
quodcun- que aliud aliquid, quam * hominem apprehendat, non
intelligit hominem. Huiusmodi autem simpli- ces ces *
p: simpliciter. y conceptiones intellectus sunt, quas primo
vo- significant. Unde dicitur in IV Metaphysicae * quod ratio, quam
significat nomen, est definitio. Et ideo signanter dicit: Quorum primorum
hae * A: *pg: non cogno- scuntur. per dam. * quam- Codd. - p. : in
omnibus. Boethius * Cf. lect. seq. , n. 3. etiam
eaedem , scilicet sunt apud omnes, quorum, idest quarum rerum, Aae, scilicet
passiones animae sunt similitudines. Ubi attendendum est quod lit-
teras dixit esse notas, idest signa vocum, et voces passionum animae
similiter *; passiones autem ani- mae dicit esse similitudines rerum *:
et hoc ideo, quia res non cognoscitur * ab anima nisi. per ali-
quam * sui similitudinem existentem vel in sensu vel in intellectu.
Litterae autem ita sunt signa vocum, et voces passionum, quod non
attenditur ibi aliqua ratio similitudinis, sed sola ratio insti-
tutionis, sicut et in multis aliis signis: ut tuba est signum belli. In
passionibus autem animae oportet attendi rationem similitudinis ad
exprimendas res, quia naturaliter eas designant, non ex
institutione. 10. Obiiciunt autem quidam ^, ostendere vo-
lentes contra hoc quod dicit passiones animae, quas
significant voces, esse omnibus * easdem. Primo quidem, quia diversi
diversas sententias habent de rebus, et ita non videntur esse
eaedem apud omnes animae passiones. - Ad quod respondet Boethius
quod Aristoteles hic nominat passiones animae conceptiones intellectus,
qui numquam de- cipitur; et ita oportet eius conceptionés esse apud
omnes easdem: quia, si quis a vero discordat, hic non intelligit. - Sed
quia etiam in intellectu potest esse falsum, secundum quod componit
et divi- dit *, non autem secundum quod cognoscit quod primo est
germana lectio Aristotelis; sed philosophice loquendo etiam primorum ab
ipso Aristotele non recusaretur in sensu a s. Thoma ex- plicato tum in
hoc numero, tum in fine sequentis, ubi pulcherrime illud primorum refert
ad primas mentis conceptiones quas voces primo significant, et in quibus
veritas per se loquendo semper invenitur, ut in sequenti nota o
explicabitur. v) Passiones autem animae dicit esse similitudines rerum.
Notat hic Aegidius (fol. 47 verso, col. 2, ed. cit.) quod quatuor nomina
quae passim recurrunt, scilicet passio, similitudo, intellectus,
conceptus, idem penitus significant; sed a diversis proprietatibus
imponuntur. Nam similitudo rei prout imprimitur per quamdam impressionem
in anima, dicitur passio (sumpto hoc vocabulo in sensu explicato a s.
Thoma in nota 0); et simi- litudo dicitur per comparationem
ad rem, cuius est similitudo; sed prout est in intellectu dicitur intellectus;
prout per eam ab intellectu res apprehenditur, dicitur conceptus.
0) Obiiciunt autem quidam etc. Hos inter Boethius (Prol. in lib. De
interpretat. Ed. II, pag. 303) nominat Herminum, Alexandri Aphrodisién-
sis magistrum, et Aspasium. Et huius est obiectio, quae in hoc numero
versatur; quae vero n. sequenti expenditur est obiectio Hermini. Respon-
sionem autem Boethii (quae ib.legitur) s. Thomas admittit, eam tamen
coarctando ad simplices animi conceptiones, in quibus per se loquendo
veritas semper invenitur, sicut hic probatur. Ait enim Boethius contra
Aspasium: Neque fieri potest, ut qui quod bonum est, malum esse arbi-
tretur, similitudinem boni mente conceperit.— Quae verba si
intelligantur de simplici boni apprehensione vera sunt: non enim fieri
potest ut aliquis percipiendo bonum, illud non percipiat; quod
contingeret si pérceptioni simplici inesset falsum. At si eadem verba
intelligantur de iudicio, vera esse nequeunt: quippe quod, consentiente
Boethio, iudiciis nostris sicut verum inest, ita quandoque subest falsum;
et inde est quod homines judicant quandoque malum bonum et bonum
malum. Dixi quod in simplici mentis apprehensione, qua cognoscitur
quod notae sunt, ut scilicet referatur ad primas conce- ptiones a
vocibus primo significatas. 11. Sed adhuc obiiciunt aliqui de
nominibus aequivocis, in quibus eiusdem vocis non est ea- dem
passio, quae significatur apud omnes. Et re- spondet ad hoc Porphyrius
quod unus homo, qui vocem profert, ad unam intellectus conce-
ptionem significandam eam refert; et si aliquis alius?, cui loquitur,
aliquid aliud intelligat, ille qui loquitur, se exponendo, faciet quod
referet intelle- ctum ad idem ^. - Sed melius dicendum est quod
intentio Aristotelis non est asserere * identitatem conceptionis animae
per comparationem ad vocem, ut ces scilicet unius vocis una
sit conceptio: quia vo- sunt diversae apud diversos ; sed intendit
as- serere identitatem conceptionum animae per com- parationem ad
res, quas similiter dicit esse easdem. 12. Tertio, ibi: De his itaque *
etc., excusat se a diligentiori harum * consideratione: quia quales
sint animae passiones, et quomodo sint rerum simili- tudines,
dictum est in libro De anima *. Non enim hoc pertinet ad logicum
negocium, sed ad naturale. quid est seu essentia rei non est per se
loquendo falsitas, sed semper per se veritas: nam per accidens contingit
in simplici apprehensione esse deceptionem seu falsitatem, non quidem
ratione ipsius simplicis apprehen- sionis, sed ratione compositionis
intervenientis, Et hoc ex duplici capite. Vel quia definitio unius rei
alteri tribuitur, sicut si essentia vel definitio circuli attribueretur
triangulo; vel quia partes definitionis non cohaerent sibi invicem, sicut
si in definitione animalis poneretur insensibile, di- cendo quod,
animal est vivens insensibile. Quae definitio est
falsa sim- pliciter non ratione apprehensionis, sed ratione
compositionis. Quae compositio ideo accidit, quia in definito animali (et
idem de similibus dicatur) partes assignare licet seu metaphysicas seu
physicas. Quocirca in perceptione rerum quarum in definitione nulla est
compositio, non potest sub hoc respectu esse deceptio, sed aut vere
intelliguntur aut nullo modo (Cf. s. Th. praeter loc. cit. in nota
marg., p.I, qu. xvr, artic, 11; item qu. xvir, artic. mr). In
sequenti lectione s. Thomas declarat quomodo veritas sit in prima mentis
operatione. De quatuor vero modis quibus aliquid dicitur pars videsis
lib. V Metaphys. lect. xxt. x) Et si aliquis alius etc.— Cod. D: sed si
alius etc.— B: et si aliquis. — ACE: et si alius etc. Et haec
lectio magis placet. e) Faciet quod referet
intellectum ad idem. - Codd. AD: faciet quod refertur ( &: refét)
intellectum ad idem. — BCE: faciet quod re- fert (BC: referet?)
intellectum ad idem. Adiicimus ergo ex omnibus codd. vocabulum
intellectum, quo lectio magis perspicua efficitur: dum- modo per
intellectum non potentia seü facultas intellectiva designetur, sed res
intellecta seu-mudus conceptus mentis, qui natura sua ordinem dicit ad
obiectum intellectum. — Editio Veneta a habet eamdem lectionem, nisi
quod, ex errore procul dubio typothetarum, non intellectum sed intelligit
refert: quae forte occasio fuit cur duae aliae Venetae editiones bc
(quas sequitur P.) imo et editiones etiam Venetae 1526 et 1557 omiserint
intellectum: verbum enim intelligit nullum sensum hoc loco habet.
* Cap. v1, n. 1 et sede Comment. s. ΤῊ. lect. xr. - Cf.p.I,qu..xxxv, artic. vi. " * A: nunc. p melius: quid- quid aliud
quam etc. * Commen.s.Th. lect.vii.-Ed.
Did. lib. III, cap.1iv , n. 5 et seq. Porphyrius i
e *A : assignare: et ita infra. * 6. Locis sup.
cit. n. . CAP. I, LECT. Ill LECTIO TERTIA DE
DIVERSA VOCUM SIGNIFICATIONE Ἔστι δ᾽, ὥσπερ ἐν τῇ ψυχῇ ὁτὲ μ ἀληθεύειν
ἢ ψεύδεσθαι, ὁτὲ δὲ ἤδη ᾧ ὑπάρχειν θάτερον, οὕτω xol ἐν τῇ περὶ γὰρ
σύνθεσιν καὶ διαίρεσίν ἐστι τὸ ἀληθές. φωνῇ" ψεῦδος καὶ
τὸ Τὰ μὲν οὖν ὀνόματα αὐτὰ καὶ τὰ ῥήματα ἔοιχε τῷ ἄνευ συνϑέσεως καὶ
διαιρέσεως νοήματι, οἷον τὸ ἄνθρωπος, ἢ τὸ λευχόν, ὅταν μιὴ προστεθῇ vv οὔτε
γὰρ ψεῦδος οὔτε ἀληθές πω. Σημεῖον δ’ ἐστὶ τοῦδε" xal γὰρ ὁ τ ἀγέλαφος
σημαί- νει μέν τι; οὔπω. δὲ ἀληθὲς ἢ jedes. ἂν μὴ τὸ εἶναι ἢ τὸ μιηὴ
εἶναι προστεθῇ. ἢ ἁπλῶς 7 χκατὸ χρόνον. * Est autem, quemadmodum in
anima aliquoties quidem intellectus sine vero vel falso, aliquoties autem
cui iam necesse est horum alterum inesse; sic etiam in voce: circa
compositionem enim et divisionem est veritas falsi- 15
tasque. Nomina igitur ipsa et verba consimilia sunt sine composi-
tione vel divisione intellectui; ut est, homo vel album, quando non
additur aliquid: neque enim adhuc verum aut falsum est. Si$num
autem huius est, etenim hircocervus significat qui- dem aliquid, sed quod
nondum verum vel falsum sit, si non (τὸ) esse vel (τὸ) non esse addatur,
vel simpli- citer vel secundum tempus. — * - A: quaedam au tem non. * Cf. lect.
praec., n. 9. * * — Lect. 1, n. t, Cap. vr,
n. 1. - Comment. s. Th. lect. xi. * EE ABCE:
Zslorum. ————— SxyNoPsis.— r.Quia voces ordinantur ad exprimendas
praeceden- tes intellectus conceptiones, ex differentia quae est circa
conceptio- nes intellectus assignatur differentia quae est circa
significationes vocum.- 2. Ergo sicut in conceptionibus intellectus, ita
in vocibus eas significantibus aliquoties est veritas vel falsitas,
aliquoties non.—- 3. In sola secunda mentis operatione, quae est
iudicium, invenitur veritas vel falsitas.- 4. Resolvitur
primum dubium. — Ea quae sunt circa intellectum dupliciter considerari et
nominari possunt, secundum se et secundum rationes rerum, quarum
sunt ideales similitudines. — In se considerata, comparantur inter se
a mente nostra, et semper quodammodo componuntur; in ordine ad res
aut componuntur iudicio affirmativo aut dividuntur iudi- cio negativo.- 5.
Alterum dubium proponitur. Et primo arguitur ex veritate rei;
secundo ex veritate sensus; tertio ex veritate Zn- tellectus
divini. — 6. Praenotamen primum. Veritas in aliquo in- venitur
dupliciter: uno modo sicut in eo quod est verum, seu sicut in subiecto
vero; alio modo sicut in dicente vel cognoscente ve- rum. Hoc secundo
sensu asseritur verum non habeti a cogno- Scente nisi per iudicium (Cf.
lect. vri, 3). — 7. Praenotamen alte- rum. Verum dicitur de re quacumque
per respectum ad intellectum, vel ut de mensura, vel ut de mensurato.
Primo modo res natura- Ir ostquam Philosophus tradidit
ordinem (Q9 JO significationis vocum, hic agit de di- A SEX
versa vocum significatione: quarum quaedam significant verum vel
fal- CA sum, quaedam *non. Et circa hoc duo facit: primo,
praemittit differentiam ; secundo, manifestat eam; ibi: Circa
compositionem enim etc. Quia vero con- ceptiones intellectus praeambulae
* sunt ordine na- turae vocibus, quae ad eas exprimendas proferun-
tur “, ideo ex similitudine differentiae, quae est circa intellectum ,
assignat differentiam, quae est circa significationes vocum: ut*scilicet
haec manifesta- tio non solum sit ex simili, sed etiam ex causa
quam imitantur effectus. 2. Est ergo considerandum
quod, sicut in principio dictum est *, duplex est operatio intel-
lectus, ut traditur in III De anima*; in quarum una non invenitur verum
et falsum, in altera au- tem invenitur. Et hoc est quod dicit quod in anima aliquoties est intellectus sine
vero et falso, aliquoties autem ex necessitate habet alterum ho-
rum *. Et quia voces significativae formantur ad «) Quae
ad eas exprimendas proferuntur. — A: cum ad eas expri- mendas
proferantur. — BCE: quia ad eas etc.- D: et ad eas
etc. — Reti- nemus lectionem Pianam.— B omittit proferuntur.
8) Veritas et falsitas est etc. Ita codd., et est lectio melior Piana:
veritas et falsitas consistit etc. At cod. D erronee habet: veritas et
fal- sitas est contra. les dicuntur verae in ordine ad
intellectum creatum, cuius veritas dependet a veritate rei.— Altero modo
in ordine ad intelléctum divinum a quo dependet sicut a causa veritas
rerum.- 8. Respon- detur primae obiectioni. Quaelibet res vera est
secundum quod per propriam formam imitatur artem divini intellectus. Seu
veritas est in re sicut in subiecto vero (Cf. n. 6).—9. Solvitur altera
obie- ctio. In sensu et in simplici mentis apprehensione est veritas,
sicut in eo quod est verum (ut in primo praenotamine), non autem
sicut in cognoscente veritatem, quod est cognoscere habitudinem
con- formitatis cognoscentis ad rem cognitam, seu dicere rem ita
esse in seipsa vel non esse; quod sine iudicio esse nequit, et
sensui atque simplici apprehensioni non convenit.— ro. Respondetur
ter- tiae obiectioni, concedendo quod in intellectu divino sit
veritas absque compositione vel divisione; sed hic est sermo de solo
in- tellectu humano.- 11. Corollarium. Ergo nomina et verba divisim
accepta non significant veritatem aut falsitatem intellectus, quia non
exprimunt iudicium (Cf. lect. v, nn. 17-18).- 12. Excluditur instantia de responsionibus ad interrogationes, deque
verbo pri- mae et secundae personae, et exceptae actionis. In his enim
com- positio est implicita.- 13. Corollarium confirmatur adducto
exem- plo de nominibus compositis, seorsum a verbo acceptis.
exprimendas conceptiones intellectus, ideo ad hoc quod signum conformetur
signato, necesse est quod etiam vocum significativarum similiter
quae- dam significent sine vero et falso, quaedam au- tem * cum
vero et falso. ^ 3. Deinde cum dicit: Circa compositionem
etc., manifestat quod dixerat. Et primo, quantum ad id quod dixerat
de intellectu; secundo, quantum ad id quod dixerat de assimilatione
vocum ad in- tellectum; ibi: Nomina igitur ipsa et verba etc. Ad
ostendendum igitur quod intellectus quando- que est sine vero et falso,
quandoque autem cum altero horum, dicit primo quod veritas et fal-
sitas est ^ circa compositionem et divisionem. Ubi oportet intelligere
quod una duarum operationum intellectus est indivisibilium intelligentia:
in quan- tum scilicet intellectus intelligit absolute
cuius- que rei quidditatem sive essentiam per seipsam, puta quid
est homo * vel quid album vel quid aliud huiusmodi 7, Alia vero operatio
intellectus est, secundum quod huiusmodi simplicia * conce- pta
simul componit et dividit ?. Dicit ergo quod p) Vel quid aliud huiusmodi.
Optima est haec Piana lectio, eam- que ideo retinemus, Variant codices.
ABC: vel aliquid aliud (aliud omittitur ab A) huiusmodi; sed aliquid non
satis indicat quidditatem, de qua s. Thomas loquitur.—D: vel alia
huiusmodi.—E: vel aliud huius. 9) Componit et dividit. Nomine compositionis
in operationibus in- tellectualibus utitur Aristoteles ad designandum
iudicium affirmativum ; * * Seq. 6.1. Autem ex
codd. * Β: quod quid est
homo. * 4 Y omittit sm- plicia. K ο VM 16 PERI HERMENEIAS LIB. I in hac secunda
operatione intellectus, idest com- ponentis et dividentis, invenitur
veritas et falsi- tas: 5. Ulterius autem videtur quod non
solum in compositione et divisione veritas consistat. Pri- mo
* Cap. v1, n.r. - Comment. s. Th. * *
n. cp: contra hoc. Cf. lect. praec., 9. * A:
consideratio- nem; alii codd. : considerationes. Sed
relinquens quod in prima operatione non invenitur, ut etiam traditur in
III De anima *. 4. circa * hoc primo videtur esse du- bium:
quia cum divisio fiat per resolutionem ad indivisibilia sive simplicia,
videtur quod sicut in simplicibus non est veritas vel falsitas, ita nec
in divisione. - Sed dicendum est quod cum conce- ptiones
intellectus sint similitudines rerum *, ea quae circa intellectum sunt
dupliciter considerari et nominari possunt. Uno modo, secundum se:
alio modo, secundum rationes * rerum quarum sunt similitudines.
Sicut imago Herculis secundum se quidem dicitur et est cuprum; in quantum
autem est similitudo Herculis nominatur Sic
etiam, si consideremus ea quae sunt circa intelle- /07mo. quidem,
quia etiam res dicitur vera vel fal- 88, sicut dicitur aurum verum vel
falsum. Dici- tur etiam quod ens et verum convertuntur.
Unde videtur quod etiam simplex conceptio intellectus, quae est
similitudo rei, non careat veritate et fal- sitate. -- Praeterea,
Philosophus dicit in lib. De ani- ma * quod sensus propriorum sensibilium
semper est verus; sensus autem non componit vel di-
vidit; non ergo in sola compositione vel divisione est veritas. - Item,
in intellectu divino nulla est compositio, ut probatur in XII
Melaphysicae; * et tamen ibi est prima et summa veritas; non ergo
veritas sionem. est 'solum circa compositionem et divi-
* Lib. II, c. vr, n. 2. - Comment. s. Th.lect.xur.- Et
lib. III, cap. ur, n.12.- Comment. s. Th. lect.
1v. ε 6. Ad huiusmodi igitur * evidentiam conside- sc omin. igi-
ctum secundum se, semper est compositio, ubi | randum est quod veritas in
aliquo invenitur du- sequens es est veritas et falsitas; quae nunquam
invenitur in intellectu, nisi per hoc quod intellectus compa- rat
unum simplicem conceptum alteri. Sed si re- pliciter: uno modo, sicut
in eo quod est verum: alio modo, sicut in dicente vel cognoscente
ve- rum. Invenitur autem veritas sicüt in eo quod feratur ad rem,
quandoque dicitur compositio , quandoque dicitur divisio. Compositio
quidem, quando intellectus comparat unum conceptum al- teri, quasi
apprehendens coniunctionem aut iden- titatem rerum, quarum sunt
conceptiones; divisio autem, quando sic comparat unum conceptum
alteri, * A omittit e£ et- ut apprehendat res esse diversas *. Et
per hunc etiam * modum in vocibus affirmatio dicitur compositio, in
quantum coniunctionem ex parte rei significat; negatio vero dicitur
divisio, in quan- tum significat rerum separationem. et nomine
divisionis ad designandum iudicium negativum. Aristotelem sequuti sunt
Scholastici, et bene. Revera enim mens in iudiciis affir- mativis dicit
praedicatum inesse subiecto, et ideo quasi componit prae- dicatum cum subiecto
in quadam ideali unitate; quam in iudiciis nega- tivis quia negat, ideo
in istis dividit praedicatum a subiecto.— Et hac etiam de ratione
praedicatum passim vocatur a Scholasticis passio (et passio propria
praedicatum exprimens aliquid proprium, idest a su- biecto inseparabile):
nam in iudiciis affirmativis subiectum concipitur ut recipiens quodammodo
praedicatum; et omnis receptio extensa signifi- catione potest dici
passio, ut lect. praeced., n. 6 in nota 0 cum ipso s. Thoma
explicavimus. — At ex eo quod iudicium
componit, non se- quitur quod ipsum sit actus mentalis compositus. Plura
praecedunt quidem iudicium, quae requirunt pluritatem actuum mentalium,
sicut sunt apprehensiones subiecti et praedicati, eorum ad invicem
compa- ratio; at haec sunt praesupposita iudicii, non iudicium ipsum,
quod totum seu perficitur in affirmanda (est) vel
neganda (mom est) unitate identitate praedicati et subiecti. Et illa sive
affirmatio sive negatio est actus simplex, sicut actus simplex est apprehensio.
- Quae omnia ut paucis comprehendamus, dicimus quod iudicium est actus
simplex ex parte intellectus iudicantis, et compositus ex parte rerum
iudicatarum. Unde iudicium affirmativum ideo componit, quia affirmat
coniunctionem seu identitatem rerum; et iudicium negativum ideo
dividit quia negat illam rerum identitatem seu coniunctionem, nempe
affirmat earumdem inter se divisionem (Cf. VI Metaphys. lect. 1v).
€) In XII Metaphysicae. Ita. Piana. At codd. ABC: in XI Metaphy- Sicorum,
seu Métaphysicae. In Commentariis s. Thomae sententia ista Aristotelis
habetur XII Metaphys. lect. vr; at in ed. Didot est lib. XI, cap. vr, n.
3.: Ἔστι δὲ τὸ fy καὶ τὸ ἁπλοῦν. Notandum est opus Me- taphysicae Aristotelis varie a variis fuisse
in X, vel XI vel XII li- et bros, imo etiam in XIII, et XIV
divisum. Quae divisionum varietas sicut quaestiones de authentia
quarumdam partium huius Operis haud s. Thomam latuerunt, ut data
occasione demonstrabimus. Interea remittimus criticum lectorem ad lect.
xr, lib. IIl De anima. Sed haec in- nuisse sufficiat: haec enim quaestio
suum habet locum in Metaphysica Aristotelis. t) Est bonum
intellectus. Unus codex E legit: est obiectum intel- lectus; cui lectioni
consentire videtur C, sed corrigitur per bonum. Quae lectio verum
enunciat, eamque passim adoptat et explicat s. Thomas dicendo: verum est
obiectum intellectus. Etenim quia verum est obie- ctum intellectus,
et obiectum cuiusque facultatis est eius perfectio et bonum; ideo dicitur
quod verum sit bonum intellectus. Utraque ergo lectio vera est; at
hoc loco retinenda est lectio Piana, quia s. Thomas citat VI Ethicorum
(cap. rt, n. 3), et ib. lect. n ipsemet habet: Verum ab- est verum
tam in simplicibus, quam in compo- sitis; sed sicut in dicente vel
cognoscente verum, non invenitur nisi secundum compositionem et
divisionem. Quod quidem sic patet. 7. Verum enim, ut Philosophus
dicit in VI Ethicorum, est bonum intellectus *. Unde de quo- cumque
dicatur verum, oportet quod hoc sit per respectum ad intellectum.
Comparantur autem ad intellectum voces quidem sicut signa, res autem
si- cut ea quorum intellectus sunt similitudines. Con- siderandum
autem * quod aliqua res comparatur ad solutum est bonum eius
(intellectus), et falsum absolutum est malum ipsius. Attendat tamen
novitius et, ex eo quod verum dicitur bonum. seu obiectum intellectus,
non inferat (sicut quidam erronee intulerunt) ens haud intelligi a nobis
posse nisi ratio veri intelligatur, eo modo quo visus e. g. non videt
sensibile nisi sub ratione colorati. Haec enim illatio est contra
veritatem et contra mentem s. Thomae. — Est contra verita- tem: nam verum
idem realiter est ac ens, eo nempe sensu quod ve- rum est ipsum ens,
addita relatione rationis, quae relatio est ordo seu respectus ad
intellectum, sicut hic docet s. Thomas. Atqui absolutum per se
intelligitur sine sua relatione quae ipsi a ratione superadditur, imo
praeintelligitur suae relationi. Ergo ens potest intelligi imo et intel-
ligitur antequam intelligatur eius ratio veri, seu relatio ad intellectum.
— Est contra mentem s. Thomae: ipse enim p. 1, qu. xvi, artic. πὶ ad
3 docet: » « Cum dicitur quod ens non potest apprehendi
sine ratione veri, hoc potest dupliciter intelligi. Uno modo, ita quod
non appre- » » » » » » »
» » » hendatur ens, nisi ratio veri assequatur apprehensionem
entis. Et sic locutio habet veritatem ('et hoc sensu verum dicitur bonum
intellectus ). Alio modo, posset sic intelligi quod ens non posset
apprehendi, nisi apprehenderetur ratio veri. Et hóc falsum est. Sed verum non potest apprehendi, nisi
apprehendatur ratio entis, quia ens cadit in ratione veri (nam et ratio
veri est ens). Et est simile, sicut si comparemus intelligibile ad ens:
non enim potest intelligi ens, quin ens sit intel- ligibile. Sed tarnen
potest intelligi ens, ita quod non intelligatur eius
intelligibilitas. Et similiter ens intellectum est verum, non
tamen intelligendo ens, intelligitur verum. » ] 7). Considerandum
autem etc. Principium quod heic enunciatur et saepe saepius inculcatur a
s. Thoma, maximi momenti est; quippe quod in ipso philosophia nostra tota
fundatur. Principium est: Res matura- lis non dicitur esse vera per
comparationem ad intellectum nostrum, scilicet veritas rei non efficitur
ab intellectu nostro, et ideo ab ipso ut a causa non dependet. -- Ratio
est quia ems et verum convertuntur, seu sunt realiter
una eademque res, quamvis per rationem distinguan- tur, videlicet quamvis
ratio nostra distinguat in ente conceptum veri- tatis a
conceptu entitatis eius. Ex quo consequitur quod si intellectus noster
efficeret rem quoad suam veritatem, efficeret etiam eam quoad suam
entitatem ; consequenter tantum haberet res de entitate et veritate quantum
ei daretur ab intellectu. Et quia intellectus rem efficeret, quatenus eam
intelligeret, et una simul eam intelligeret quatenus eam efficeret;
impossibile foret rém non esse id quod intelligitur ab intel- lectu. In hac
autem conformitate intellectus nostri iudicantis cum re consistit veritas
nostrae cognitionis. Ergo impossibile foret falsitatem inesse iudiciis
nostris; etiamsi de una eademque re iudicia opposita enun- n
CA RI ἢ... IRR ἀνεμενω 2 CAISSES INANNOTETETIRIN m
...-......., CAP. I, LECT. III * * Quidem ex 4. Cod. p. - ABC: aestimantes. - E p: extimantes. *
* Ut supra. t Cod. 4: cia.- BC: cialia. *Aomittit esse. x * ag: unde
etiam. -c: unde et. ** Cap. IX, n. 3.- Com bant, a.
Th- lect. xv. intellectum dupliciter.- Uno quidem * modo, sicut
mensura ad mensuratum, et sic comparantur res naturales ad intellectum
speculativum humanum. Et ideo intellectus dicitur verus secundum
quod conformatur rei, falsus autem secundum quod di- scordat a re.
Res autem naturalis non dicitur esse vera per comparationem ad
intellectum nostrum, sicut posuerunt quidam antiqui naturales,
existi- mantes * rerum veritatem esse solum in hoc, quod est
videri: secundum hoc enim sequeretur quod contradictoria essent simul
vera, quia contradicto- ria cadunt sub diversorum opinionibus.
Dicuntur tamen res aliquae verae vel falsae per compara- tionem ad
intellectum nostrum, non essentialiter vel formaliter, sed effective, in
quantum scilicet natae sunt facere de se veram vel falsam existi-
mationem *; et secundum hoc dicitur aurum verum vel falsum.- Alio autem
modo, res comparantur ad intellectum, sicut mensuratum ad mensuram, -ut
patet in intellectu practico ^, qui est causa re- rum. Unde opus
artificis dicitur esse verum, in quantum attingit ad rationem artis;
falsum vero, in quantum deficit a ratione artis. 8. Et quia omnia
etiam naturalia * comparan- tur ad intellectum divinum, sicut artificiata
* ad artem, consequens est ut quaelibet res dicatur esse * vera
secundum quod habet propriam for- mam, secundum quam imitatur artem
divinam. Nam falsum aurum est verum aurichalcum. Et hoc modo ens et
verum convertuntur, quia quae- libet res naturalis per suam formam arti
divinae conformatur*. Unde * Philosophus in I
Physicae **, formam nominat quoddam divinum. - nem 9. Et sicut res dicitur vera per comparatio- ad suam mensuram, ita
etiam et sensus vel intellectus, cuius mensura est res extra ani-
mam. Unde
sensus dicitur verus, quando per formam suam conformatur rei extra animam
exi- stenti. Et sic intelligitur quod sensus proprii sen- ciaremus
: quia etiam in iudiciis oppositis res, quia efficitur a nobis, non
aliter est quam a nobis enunciatur. Quae cum sint absurda, sequitur
entitatem et veritatem rei non effici ab intellectu nostro; sed veritatem
intellectus nostri, hoc est nostrarum cognitionum, causari ab entitate et
veritate rei: cui si iudicia nostra conformantur, vera sunt; si non con-
formantur falsa sunt. Ex his sequuntur duo corollaria, quae ipse s.
Thomas tradit: Pri- mum corollarium est quod res naturales dicuntur verae
per compara- tionem ad intellectum nostrum, non quidem essentialiter
(quia non a nobis habent rationem entifatis), neque formaliter (quia non
a nobis habent rationem formalem veritatis), sed causaliter, quia revera
ex ipsis, ut a causis generatur in nobis cognitio vera, quando eas
cogno- Scimus, ut in seipsis sunt. Alterum corollarium est quod res
(et consequenter intellectus noster, et ipsae ideae nostrae, quae etiam
res quaedam sunt) dicuntur esse verae formaliter per ordinem essentialem
ad intellectum divinum, non secus ac effectus dicitur essentialiter per
ordinem ad suam causam. Ens enim et verum, ut
dictum est, quamvis ratione differant, realiter tamen sunt idem. Porro
res omnes creatae a Deo sunt, a quo ad existentiam sunt productae. Et
quia Deus per intellectum agit, necesse est ut ipsarum rerum ideae in
mente divina ab aeterno extiterint, ad quarum similitu- dinem facta
dicantur quaecumque creata sunt; sicut in mente artificis ideam
praeexistere necesse est, quae est exemplar ideale ad cuius simi-
litudinem artifex exterius operatur. Igitur quia Deus infinitus est in
agendo sicut et in intelligendo, non possunt res creatae non conformari
ideis illis, in quarum conformitate veritas earum consistit; sicut
veritas nostrae cognitionis consistit in conformitate cum re cognita, seu
con- sistit in eo quod a nobis res dicatur esse sicut in seipsa est. —
Hinc res naturales sunt quasi mediae inter intellectum nostrum et
intellectum divinum; ad intellectum nostrum comparantur ut causae et
mensura nostrae veritatis; ad intellectum vero divinum ut mensurata et
effectus ad mensuram et causam (Cf. Summ. theol. p. I, qu. xvr, artic. 1;
et Qq. disp. De veritate, q. τ, artic.
1). : Opp. D. Tuowazx T. I. 17 sibilis sit verus. Et
hoc etiam modo intellectus apprehendens quod quid est * absque
compositione et divisione, semper est verus, ut dicitur in III De
anima *. Est autem considerandum quod quam- vis sensus proprii obiecti
sit verus, non tamen cognoscit hoc esse * verum. Non enim potest
co- gnoscere habitudinem conformitatis suae * ad rem, sed solam rem
apprehendit; intellectus autem po- test huiusmodi habitudinem
conformitatis cogno- scere; et ideo solus intellectus potest
cognoscere veritatem. Unde et Philosophus dicit in VI Me-
taphysicae * quod veritas est solum in mente, sicut scilicet in
cognoscente veritatem. Cognoscere au- tem praedictam conformitatis
habitudinem ? nihil est aliud quam iudicare ita esse in re vel non
esse: quod est componere et dividere; et ideo intellectus non
cognoscit veritatem, nisi componendo vel di- videndo per suum iudicium.
Quod quidem iudi- cium, si consonet rebus, erit verum, puta cum
intellectus iudicat rem esse quod est, vel non esse quod non
est. Falsum autem quando disso- nat a re, puta cum iudicat non esse
quod est, vel esse quod non est. Unde patet quod veritas et
falsitas sicut in cognoscente et dicente non est nisi circa
compositionem et divisionem. Εἴ hoc modo
Philosophus loquitur hic. Et quia vo- ces sunt signa intellectuum,
erit vox vera quae significat verum intellectum, falsa autem
quae significat falsum intellectum: quamvis vox, in quan- tum est
res quaedam, dicatur vera sicut et aliae res. Unde haec vox, homo
est asinus, est vere * vox et vere signum; sed quia est signum
falsi, ideo dicitur falsa. 10. Sciendum est autem * quod
Philosophus de veritate hic loquitur secundum quod pertinet ad
intellectum humanum, qui iudicat de confor- mitate rerum et intellectus
componendo et divi- dendo ^. Sed iudicium intellectus divini de hoc
est absque compositione et divisione: quia sicut etiam 0) In
intellectu practico. Cod. A: in intellectu praedicto: quae lectio cum sit
manifeste falsa, quia supra dictum est de intellectu spe- culativo, cui
in hac secunda parte s. Thomas opponit intellectum pra- cticum , ideo in
margine lectio corrigitur: im intellectu divino. Sed et ipsa correctio
falsa est, ut patet exemplo de artifice, cuius intellectus practicus est
causa operis artificiosi. Adde quod de intellectu divino, cui
omnes res creatae comparantur sicut artificialia ad artem, in sequenti
numero disseritur. Ὁ Et quia omnia etiam naturalia comparantur etc. Ita
legimus cum codd. BCDE. — A: et quia omnia entia naturalia etc. — Omnes
edd. Ven. et P. habent: et quia omnia etiam naturaliter
comparantur etc. Lectio cod. A bona est.— Videat autem lector num codd.
ex quibus de- sumpserunt lectionem edd. citatae legerint aut sicut
codices nostri, aut: et quia omnia entia naturaliter comparantur
etc. x)
Arti divinae conformatur. Hanc lectionem codd. praetuli lectioni Pianae:
arti divinae comparatur: non enim formaliter loquendo in comparatione,
sed in conformatione cum arte divina veritas rerum naturalium consistit. Veritas enim, ut superiori numero, et alibi saepe s. Thomas docet,
est conformitas rei et intellectus. Hinc in prima parte Summae theol. qu.
xvz, artic. 1: Res naturales dicuntur esse verae, se- cundum quod
assequuntur similitudinem specierum, quae sunt in mente divina. X)
Cognoscere autem praedictam conformitatis habitudinem etc. Non uno sensu
accipitur haec cognitio conformitatis intellectus cogno- Sscentis cum re
cognita, in qua conformitatis cognitione s. Thomas ponit veritatem
subiectivam seu logicam. Profunde, ut assolet, hac de re agit Caietanus
in p. Ll, qu. xv, artic. πι, 8 Ad
evidentiam etc. Verum
quae ibi doctissimus Cardinalis copiose disserit, compendiose hic a s.
Thoma traduntur, aiendo quod cognoscere praedictam conformitatis
habitudi- nem est iudicare ita esse in re vel non esse, nempe esse in
ipsa re identitatem, quam mens asserit iudicio affirmativo, vel non esse
identitatem rerum, quam negat iudicio negativo (Cf. lect. 1v in VI
Metaphy'sic.). p) Qui iudicat de conformitate etc. * Nempe
essen- tiam rei.- Cf. su- pra n. 3. * Cap.rinn.r, 2.- Comment. s. Th. lect. vi.
"ABC esse. * omittunt BC: 85:7. *
Coinmen. s. Th. lect. iv. - Edit. Didot,lib.V, cap. IV,
D. I. * * — P.: qui iudicat de re secun- 3*
BC: vera. A: tamen. 18 * Cf. p.I, q. xtv,
art. xiv. PERI HERMENEIAS LIB. I : instantia de verbo primae et
secundae personae, et intellectus noster intelligit materialia
immateriali- ter, ita etiam intellectus divinus cognoscit compo-
sitionem et divisionem simpliciter *. 11. Deinde cum dicit: Nomina igitur ipsa et verba etc.,
manifestat quod dixerat de similitudine vocum ad intellectum. Et primo,
manifestat propo- situm; secundo, probat per signum"; ibi: Huius
au- tem signum etc. Concludit ergo ex praemissis quod, cum
solum circa compositionem et divisionem sit veritas et falsitas in
intellectu, consequens est quod ipsa nomina et verba, divisim accepta,
as- similentur intellectui qui est sine compositione et
"Βα. - P.: quod. divisione; sicut cum omo vel album dicitur 5, si
nihil aliud addatur: non enim verum adhuc vel falsum est; sed postea
quando additur esse vel non esse, fit verum vel falsum. 12. Nec est
instantia de eo, qui * per unicum nomen veram responsionem dat ad
interrogatio- nem factam; ut cum quaerenti: quid natat in mari? aliquis respondet, piscis. Nam intelligitur verbum quod fuit in
interrogatione positum. Et sicut no- men per se positum non significat
verum vel falsum, ita nec verbum per se dictum. - Nec est dum
conformitatem in intellectu componente vel dividente. Editores Piani hanc
lectionem, ut mihi videtur, desumpserunt ex editione b, sed aliquantulum
est intricata, Altera ed. a est etiam intricata: qui iudicat esse
conformitate rerum et intellectus componendo et dividendo: nisi forte
irrepserit ex typographi incuria esse conformitate loco de confor-
mitate. — Veneta c et aliae 1526, 1557 legunt cum codd. DE: qui iudicat de conformitate rerum et intellectus componendo
et dividendo. Quae lectio perspicua est et fere eadem cum lect.
codd. ABC:
qui iudicat de conformitate rerum intellectus componendo et dividendo.
Coniun- ctionem e£ amanuensium oscitantia omisit. Patet ergo lectionem de
con- formitate ab omnibus codd. uniformiter exhiberi item a duabus
Venetis edd. saec. XV et XVI; rerum et intellectus componendo et
dividendo legi etiam tum in citatis edd., tum in codd. Unde lectionem
istam et propter formae perspicuitatem et propter codd. auctoritatem
suffecimus Pianae. y) Secundo probat per signum. lta codd.— P.: secundo
manifesta- tum probat per signum. — Et quia de signis, quibus
simplices mentis conceptus manifestantur sermo impraesentiarum est,
opportunum ducimus ex Philopono declarare diversa nomina quibus
signa illa appellantur in schola: « Scito (inquit) terminum, vocem
simplicem, dictionem, nomen, » verbum, subiecto non, sed habitu
quadamque relatione differre. Quando » » » » enim
dictio ratiocinationis pars fuerit, terminus dicitur: quando pars
propositionis, dictio: quando huius subiectum, »omen: quando enun- ciatum
de subiecto, verbum: quando vox simpliciter significans, vox simplex » (
Commentar. super libros Priorum... Lucilli Phylalthaei latinitate donata.
Lib. 1, col. ro Venetiis 1560). £) Sicut cum homo vel album dicitur etc.
Est lectio P. — ACDE: sicut cum dico, homo vel album. — Cod. B: sicut cum
dicit, homo εἴς. -- Infra vero cod. A: non enim habet adhuc verum vel
falsum. — Codd. BCDE: non enim adhuc est verum vel falsum. Circa autem comparationem institutam inter voces et intellectiones
notandum est, quod non sic accipienda est quasi in ipsis vocibus sive de
verbo exceptae actionis *: quia in his intel- ligitur certus et *
determinatus nominativus. Unde est implicita compositio, licet non explicita.
13. Deinde cum dicit: Signum autem etc.,indu- cit signum ex nomine
composito, scilicet hircocer- vus, quod componitur ex hirco et
cervus * et quod in graeco dicitur tragelaphos; nam 'ragos est
hircus, et elaphos cervus. Huiusmodi enim nomi- na significant
aliquid, scilicet quosdam conceptus simplices, licet rerum compositarum;
et ideo non est verum vel falsum, nisi quando additur esse vel non
esse, per quae exprimitur iudicium intel- lectus. Potest autem addi esse
vel non esse, vel secundum praesens tempus, quod est esse vel non
esse in actu, et ideo hoc dicitur esse simpliciter; vel secundum tempus
praeteritum, aut futurum, quod non est esse simpliciter, sed secundum
quid; ut cum dicitur aliquid fuisse vel futurum esse.-
Signanter autem utitur exemplo ex nomine signi- ficante quod non est in
rerum natura, in quo statim falsitas apparet, et quod sine
compositione et divisione non possit verum vel falsum esse *.
simplicibus sive compositis sit veritas vel falsitas non secus ac in in-
tellectu. Ut enim docet s. Thomas in par. I, qu. xvi, artic. vir, veritas
enunciabilium non est aliud quam veritas intellectus: enunciabile enim
est in intellectu et est in voce. Secundum autem quod est in intellectu
habet per se veritatem, sed secundum quod est in voce, dicitur verum
enunciabile secundum quod significat aliquam veritatem intellectus, non
propter aliquam veritatem in enuntiabili existentem sicut in subiecto.
(Cf. lect. vi, n. 3). 9) Et quod sine compositione et divisione non possit
verum vel falsum esse. Ita editores Piani cum ed. c. — Duae aliae edd.
ab: in quo statim falsitas apparet et sine compositione et divisione
posset verum vel falsum esse. Quae est lectio codd. DE, nisi quod uterque
habet: sed sine compositione et divisione posset etc. Cod. A: in
quo statim falsitas apparet, sed sine compositione et divisione non
posset esse verum vel falsum. — Cod. C: in quo' statim falsitas
appareret, sed sine compositione et divisione posset esse verum vel
falsum etc.. De-
nique B: in quo statim falsitas apparet, si sine compositione et di-
visione posset esse verum vel falsum. Quae ultima lectio, mutato ex cod.
C apparet in appareret, mihi vera videtur et adoptanda.— « Ad de- »
» » » » » » » » »
monstrandam vim simplicis nominis, inquit Boethius, quod omni veritate
atque mendacio careat, tale in exemplo posuit nomen, cui res nulla
subiecta sit. Quod si quid verum vel falsum unum nomen significare
posset, nomen, quod eam rem designat, quae in rebus non sit, omnino
falsum esset; sed non est; non igitur ulla veritas falsitasque in
simplici unquam nomine reperietur. Nec illud parvae curae fuit nomen non
ponere quod omnino nihil significaret, sed cum significaret quiddam,
tamen verum aut falsum esse non posset, ut non videretur veritatis
falsitatisque causa esse, eo quoniam nihil si- gnificaret » (In lib. De interpretatione, Ed. II, lib. I, 8 De signis, pag. 307). Hanc
Boethii expositionem paucis complectitur s. Thomas, cum ait: Signanter
autem etc., eamque exhibet lectio a nobis proposita. * nat, pluit,
etc. * Verb. grat.: £o- ABCE - omittunt certus
et. * Codd. ABCE. - DP.: Cer'vO. CAP. II, LECT.
IV LECTIO QUARTA : : DE NOMINE "Ovop.x μὲν οὖν ἐστὶ φωνὴ σημαντικὴ κατὰ συνθήχην, ἄνευ χρόνου, ἧς μνηδὲν μέρος ἐστὶ σημαντικὸν χεχω- * 19 Nomen igitur est vox significativa secundum
placitum, sine tempore, cuius nulla pars est significativa,
sepa- vdd " μὰς :
^ Ἔν γὰρ τῷ Κάλλιππος τὸ ἵππος οὐδὲν αὐτὸ καθ᾽ ἑαυτὸ σημαίνει, ὥσπερ ἐν τῷ λόγῳ τῷ Καλὸς ἵππος. ἐν Οὐ μὴν οὐδ᾽, ὥσπερ ἐν τοῖς ἁπλοῖς ὀνόμασιν, οὕτως ἔχει χαὶ τοῖς συμπεπλεγμιένοις" ἐν ἐχείνοίς μὲν yap τὸ μέρος οὐδαμῶς σημαντικόν, ἐν δὲ τούτοις βού- λεται μέν, ἀλλ᾿ οὐδενὸς κεχωρισμένον, οἷον ἐν τῷ ἐπαχτροχέλης τὸ κέλης οὐδέν τι σημαίνει καθ᾽ ἑαυτό. Τὸ δὲ κατὰ συνθήχην, ὅτι φύσει τῶν ὀνομάτων οὐδέν ἔστιν, ἀλλ, ὅταν γένηται σύμβολον, ἐπεὶ δηλοῦσί γέ τι καὶ οἱ ἀγράμψιατοι ψόφοι, οἷον θηρίων, ὧν οὐδέν ἐστιν ὄνομα. “Τὸ δὲ οὐχ ἄνθρωπος οὐχ ὄνομα. Οὐ μὴν οὐδὲ χεῖται ὄνομα, ὅ, τι δεῖ καλεῖν αὐτό: οὔτε γὰρ λόγος, οὔτε ἀπόφασίς ἐστιν" ἀλλ᾽ ἔστω ὄνομα ἀόριστον, ὅτι ὁμοίω À Li — ε Eg ὁτουοῦν ὑπάρχει, As. xal ὄντος xal μὴ ὄντος. Τὸ δὲ Φίλωνος, ἢ Φίλωνι, x«l ὅσα τοιαῦτα, οὐχ ὀνό- μάτα; ἀλλὰ πτώσεις ὀνόματος. Λόγος δέ ἐστιν αὐτοῦ τὰ μὲν ἄλλα κατὰ τὰ αὐτά" ὅτι δὲ μετὰ τοῦ ἔστιν, ἢ ἦν, ἢ ἔσται, οὐκ ἀληθεύει ^ ἢ “δ ψεύδεται, τὸ ' δὲ δὲ ». i ὄνομα ἀεί. olov dx , H Φίλωνός ἐστιν, ἢ οὐχ ἔστιν" οὐδὲν γάρ πω οὔτε ἀληθεύει οὔτε ψεύ- εται. SvNoPsis. — 1. Textus divisiones et subdivisiones.- 2. Defi-
nitio ideo dicitur terminus, quia rem definitam totaliter includit. 3. In
definitione nominis vox est per modum generis, ut distin- guatur ab aliis
sonis; significativa est prima differentia, qua no- men distinguitur a
vocibus non significantibus.— 4. Obiectio. Vi- detur quod
non vox sed signum sit genus assumendum in definitione nominis.— 5.
Solvitur obiectio. Quamvis szgnum posset assumi ut genus nominis, tamen
quia nomen significat formam accidentalem ut concretam materiae, seu
subiecto, convenientius ponitur ut gerus res naturalis, scilicet vox.— 6.
Additur altera diffe- rentia secundum placitum, qua nomen distinguitur a
vocibus natu- raliter significantibus.- 7. Tertia differentia sine
tempore qua nomen distinguitur a verbo.— Dubium quoad tertiam
differentiam solvitur, tria distinguendo circa tempus: rem quamdam; id
quod tempore mensuratur, nempe motum (secundum prius et posterius) in
quo consistunt actio et passio; ac denique ipsam: habitudinem
temporis mensurantis. Nomen potest significare tempus primo modo
acce- ptum; secundo sensu tempus significatur per verbum; tertio
modo per adverbium (Cf. lect. v, n. 7). - 8. Denique quarta et
ultima differentia, qua nomen distinguitur ab oratione, est quod
pars nominis non significat separata a suo /oto, quod est ipsum no-
men.- 9. Manifestatur quarta differentia in nominibus compositis : unum
nomen quamvis compositum ponitur ad significandum unum conceptum
simplicem; et ideo pars nominis compositi si jj * Cf. lect.
τ. ostquam Philosophus determinavit de Jordine
significationis vocum, hic ac- cedit ad determinandum de ipsis vo-
x U^ cibus significativis. Et quia principa- de enunciatione, quae est
subiectum huius libri *; in qualibet autem scientia oportet prae-
noscere * principia subiecti; ideo primo, determi- nat de principiis
enunciationis; secundo, de ipsa «) Oportet praenoscere. Eligo hanc
lectionem codd. AE, quia vere respondet menti s. Thomae, ut patet ex lect.
r1 super lib. I
Poster.: Necesse est quod antequam habeatur cognitio conclusionis ,
cognoscatur aliquo modo subiectum et passio. Et lect. 1: Omnis...
disciplinae acceptio ex praeexistente cognitione fit.- Cod. D legit
praecognoscere; et est lectio rata. : In nomine enim quod est
equiferus, ferus per se nihil signi- ficat, quemadmodum in oratione, quae
est,equus ferus. At vero non quemadmodum in simplicibus nominibus,
sic se habet etiam in compositis: in illis enim nullo modo
pars significativa est; in his autem vult quidem, sed nihil significat
separata: ut in eo quod est equiferus. Secundum placitum vero, quoniam
naturaliter nomen nul- Ium est, sed quando fit nota; nam designant et
illitterati soni, ut ferarum, quorum nullum est nomen. $ Non
homo vero non est nomen. At vero nec positum est nomen, quo illud
oporteat appellari, nam neque oratio, neque negatio est; sed sit nomen
infinitum, quoniam similiter in quolibet est, et quod est, et quod non
est. Catonis (Philonis) autem, vel Catoni (Philoni) et quae- cumque
talia sunt non nomina, sed casus nominis sunt. Ratio autem eius in aliis
quidem eadem est, sed differt: quoniam cum est vel fuit vcl erit
adiunctum, neque verum, neque falsum est: nomen vero semper: ut Ca-
tonis (Philonis) est, vel non est, nondum enim aliquid verum dicit aut
falsum. separata significaret, significaret partem illius conceptus
simpli- cis: quod esse non potest.— ro. Attamen in nominibus
simplici- bus pars separata non significat neque realiter neque apparenter;
sed pars in nominibus compositis aliquid non quidem realiter, sed
apparenter videtur significare: quia licet nomen compositum significet
conceptum simplicem, tamen a conceptu composito im- ponitur ( Cf. lect.
vr, n. 6.). - 11. Manifestatur secunda differentia nominis
est (szgnificativum secundum placitum): quia nullum nomen
naturaliter. (Cf. lect. rr, n. 8).— 12. Tres sententiae de nominum .
significatione: duae extremae; quarum una absolute negat, altera absolute
affirmat naturalem nominum significationem. — Senten- tia media
negans significationem nominum esse a natura, sed affirmans nominum
significationem congruere naturis rerum. — 13. Dictiones quae a negatione
imponuntur, et quae appellari solent infinitae, nomina dici nequeunt
propter indeterminationem significationis. Nomina enim significant aut
aliquam naturam de- terminatam, aut personam determinatam, aut utramque
determi- nate. - 14. Solus nominativus dicitur principaliter nomen,
quia per ipsum facta est impositio nominis ad aliquid
significandum. — 15. Nomen in recto cum verbo substantivo
adiunctum, sem- per significat verum vel falsum, quod non contingit de
nomine in casu obliquo. - 16. Solvitur obiectio. Praemissa (in
principio textus) definitio nominis non simpliciter convenit neque
nomini infinito, neque casibus nominis.- Est corollarium
praecedentium. enunciatione ; ibi: Enunciativa vero non omnis etc.*
Circa primum duo facit: primo enim, determinat principia quasi materialia
enunciationis, scilicet partes integrales ipsius; secundo, determinat
princi- pium formale, scilicet orationem *, quae est enun-
ciationis genus; ibi: Oratio autem est vox significa- tiva* etc. Circa
primum duo facit: primo, determi- nat de nomine, quod significat
rei substantiam; eiusdem sensus. — Edit. Piana habet noscere; cod. B
legit cognoscere. Vera utraque lectio, sed non melior: non enim s. Thomas
vult hic in- dicare simplicem cognitionem, sed inculcare per illa verba
intendit huius cognitionis ordinem, nempe praenotionem. — Cod. C omittit verba, quae est subiectum huius libri etc., usque ad illa
de principiis inclusive. * * Cap. π᾿. Lect. vir. "Βα
enunciationem. erronee : * Lect. vi. 20 secundo,
determinat de verbo, quod significat actio- *'Tect v. Definitio cur
di- catur derminus. * A: concludit.
"p: remaneat extra definitum. * A:
liis. omnibus a- Vocis natura. * Cap.vir, ἢ.11.- Comment. s. Th. lect. xviit. "Βα: dam. * quarum- Cf. infra n. rr. *
* ABC: A: debeat. cum sit na-
turale; - 8c: quod est naturale. e * * A:
accidentis. A: artificiales. PERI HERMENEIAS LIB. I si
qua nomina accidens in abstracto significant * quod in eorum definitione
ponatur accidens in recto, quasi genus, subiectum autem in obliquo,
quasi differentia; ut cum dicitur, simitas est cur- vitas nasi. Si qua
vero nomina accidens signifi- cant nem vel passionem procedentem a
re; ibi: Verbum autem est quod consignificat tempus * etc. Circa
primum tria facit: primo, definit nomen; secundo, definitionem exponit;
ibi: Zn nomine enim quod est equiferus etc.; tertio, excludit quaedam,
quae perfecte rationem nominis non habent, ibi: Non homo vero non
est nomen. Circa primum considerandum est quod de- finitio ideo
dicitur terminus, quia includit * totali- ter rem ; ita scilicet,
quod nihil rei est extra de- finitionem *, cui scilicet definitio non
conveniat ^; nec aliquid aliud est infra definitionem, cui
sci- licet definitio conveniat. 3. Et ideo quinque ponit in
definitione no- minis. Primo, ponitur vox per modum generis , per
quod distinguitur nomen ab omnibus * sonis, qui non sunt voces. Nam vox est sonus ab ore animalis prolatus, cum imaginatione quadam
, ut dicitur in II De anima *. Additur autem prima
differentia, scilicet szgnizficativa, ad differentiam quarumcunque *
vocum non significantium, sive sit vox litterata * et articulata, sicut
biliris, sive non litterata et non articulata, sicut szbilus pro
nihilo factus 7. Et quia de significatione vocum in su- perioribus
actum est, ideo ex praemissis concludit quod nomen est vox
significativa. 4. Sed cum vox sit quaedam res naturalis, nomen
autem non est aliquid naturale sed ab hominibus institutum, videtur quod.
non debuit * genus nominis ponere vocem, quae est ex natura *, sed
magis signum, quod est ex institutione; ut diceretur: Nomen, est signum
vocale; sicut etiam convenientius definiretur scufella, si quis
diceret quod est vas ligneum, quam si quis diceret quod est
lignum formatum in vas. 5. Sed dicendum quod artificialia ?
sunt qui- dem in genere substantiae ex parte materiae, in genere
autem accidentium * ex parte formae: nam formae artificialium *
accidentia sunt. Nomen ergo significat formam accidentalem ut concretam
sub- iecto. Cum autem in definitione omnium acciden- tium oporteat
poni subiectum, necesse est quod, 8) Cui scilicet. definitio non
conveniat. Haec verba usque ad illa inclusive infra definitionem,
desiderantur in cod. C. Sed manifestum est quod error irrepsit ex recursu
eorumdem verborum définitionem cui scilicet. - Quae vero in hoc numero
habentur, Aegidius explicat per haec verba: « Notat hic Expositor (.S.
Zhomas) quod definitio vocatur termi- » » » »
nus, secundum Philosophum in libro Posteriorum. Nam sicut termi-
nus continet illud quod est de proprio, et dimittit illud quod est
de alieno; ita definitio debet continere illud quod est de essentia
definiti, et dimittere illud quod est extra essentiam definiti» (In I
Peri her- meneias, 8 Nomen ergo est vox etc. fol. 48 verso, col. 2,
seq. — Vene- tiis 1507). y) Pro nihilo factus. Haec
verba desunt in cod. D, sed retinenda sunt cum edd. Piana et Venetis, nec
non codd. ABC: si enim omit- tantur, potest accipi sibilus ut
aliquid significans, sicut revera est quan- doque; quod est contra mentem
s. Doctoris, cuius sérmo est de vocibus sive articulatis sive non
articulatis, sed non significantibus. 9) Artificialia sunt quidem etc.
Quaedam heic opportunum est de- clarare pro novitiis.— In artificialibus
duo sunt, materia, puta lignum vel aes vel marmor, et forma, puta figura
Petri vel Pauli. Illa est res natu- ralis et aes
substantia quaedam ab artifice praesupposita; forma vero est ab artifice,
a quo ponitur in illa materia et est quid ipsi materiae ac-
cidentale: enim non propterea in seipsa substantialiter
mutatur quia diversimode figuratur. Porro ab hac forma et non a materia
denomi- natur et constituitur artificiale quodvis; et ideo communiter
dicitur quod artefacta, ut sunt talia, ex parte nempe formae, sunt accidentia.
hun forma si accipiatur ut revera existit, non est sine materia, seu est
con- creta subiecto; ethac de causa materia seu subiectum ingreditur
defini- in concreto, in eorum definitione ponitur materia,
vel subiectum, quasi genus, et accidens, quasi differentia; ut cum
dicitur, simum est nasus currus. Si igitur. nomina rerum artificialium
51- gnificant formas accideritales, ut concretas sub- iectis
naturalibus, convenientius est, ut in eorum definitione ponatur res
naturalis quasi genus, ut dicamus quod scutella est lignum figuratum,
et similiter quod nomen est vox significativa. Secus autem
esset, si nomina artificialium acciperentur, quasi significantia ipsas
formas artificiales in ab- stracto. 6. Tertio, ponit secundam
differentiam cum dicit : Secundum placitum, idest sécundum insti- tutionem
humanam a beneplacito hominis proce- dentem. Et per hoc differt nomen a
vocibus signi- ficantibus naturaliter, sicut sunt gemitus infirmo-
rum et voces brutorum animalium. 7. Quarto, ponit tertiam
differentiam, scilicet sine tempore, per quod differt nomen a verbo.
- Sed videtur hoc esse falsum: quia hoc nomen dies vel annis
significat tempus *.- Sed dicendum quod circa tempus tria possunt
considerari. Primo quidem, ipsum tempus, secundum quod est res
quaedam, et sic potest significari a nomine, sicut quaelibet alia res.
Alio modo, potest considerari id, quod tempore mensuratur, in quantum
huius- modi: et quia id quod primo et principaliter tem- pore
mensuratur est motus, in quo consistit actio et passio, ideo verbum
quod significat actionem vel passionem, significat cum tempore.
Substantia autem * secundum se considerata, prout significa- tur
per nomen et pronomen, non habet in quantum huiusmodi ut tempore
mensuretur, sed solum secundum quod subiicitur motui, prout * per
par- ticipium significatur *. Et ideo verbum et
partici- pium significant cum tempore, non autem nomen et pronomen.
Tertio modo, potest considerari ipsa tionem rerum artificialium, sicut et
aliorum accidentium, ut explicatur in textu; nempe, vel in recto, hoc est
in casu nominativo si artificialia vel accidentia quaecumque eorumque
nomina definiantur in concreto; vel in obliquo, hoc est in genitivo
aliisque casibus, si definiantur in abstracto, hoc est, si accipiantur
quasi sint aliquid in seipsis, ut explicatur in textu.— Quia ergo
nomina seu vocabula res sunt artificiales; ideo per ordinem ad subiectum,
sicut caetera artificialia et accidentia, esse definienda recte s.
Thomas concludit. — Ratio vero cur in definitione accidentium poni
oporteat eorum subiectum, in ipsa natura accidentis est, ut hic supra
innuimus, Accidens enim non in se est, sed in subiecto, nempe de eius
natura non est esse sed inesse; et ideo haec inhaerentia seu dependentia
a subiecto est de ratione seu de definitione accidentis (Cf. 1
Posterior. lect. x). - Cum autem dicitur quod subiectum ingreditur
definitionem ac- cidentis, non sic est intelligendum quasi subiectum sit
pars essentialis intrinseca et constitutiva accidentis (absurdum enim est
dicere quod homo e.g. sit de essentia albi); sed quia subiectum est
extrinsece de ratione accidentis, hoc sensu nempe quod accidentis natura
non intelli- gitur sine inhaerentia sive actuali sive potentiali vel
habitudinali ad subie- ctum, cui inesse debet ut existat, sicut
explicatum est (Cf. VII Metaphysic. lect. 1v). ε) Si qua nomina
accidens in abstracto significant. Lectio ista, quam habent codd.,
ponitur loco lectionis Pianae et Venetae c: si qua mo- mina accidentis in
abstracto definiantur: nam vere concordat cum altera parte
sententiae infra posita a s. Thoma: si qua vero nomina
accidens significant in. concreto. — Aliae duae Venetae edd. ab: si qua
nomina accidentis in abstracto significant, — Libenter tamen admitterem
definiantur editionis Pianae, si codices et contextus consentirent. * In marg. n: si- gnificat cum tem- pore.
Tempus ut est res quaedam. Id quod tempore mensuratur.
* c: quae,et omit- it autem, CAP. II, Habitudotempo-
habitudo temporis mensurantis; quod significatur ris *
A: mensurantis. et hodie. "Βα: coopera- tur; et forte est vera lectio. *
Quarta ? * Nomen Y ex codd. Pec Quinto, per
adverbia temporis, ut cras, heri et huiusmodi *. 8. ponit quartam
differentiam cum subdit: Cuius nulla pars est significativa
separata, scilicet a toto nomine; comparatur * tamen ad si-
gnificationem nominis secundum quod est in toto. Quod ideo est, quia
significatio est quasi forma nominis; nulla autem pars separata habet formam
totius, sicut manus separata ab homine non habet formam humanam. Et per
hoc distinguitur nomen ab oratione, cuius pars significat separata ὃ; ut cum dicitur, homo iustus. 9. Deinde cum dicit: Zn nomine
enim quod est etc., manifestat praemissam definitionem. Et
primo, quantum ad ultimam particulam; secundo, quantum ad tertiam;
ibi: Secundum vero placitum etc. Nam primae duae particulae manifestae
sunt ex prae- missis; tertia * autem particula, scilicet sine tem-
pore, manifestabitur in sequentibus in tractatu De Verbo. Circa primum
duo facit: primo, manifestat propositum per nomina composita; secundo,
osten- dit circa hoc differentiam inter nomina simplicia et
composita; ibi: Af vero non quemadmodum etc. Manifestat ergo primo quod
pars nominis sepa- rata nihil significat, per nomina composita, in
qui- bus hoc magis * videtur. In hoc enim nomine quod est equiferus
^, haec pars ferus, per se nihil signi- ficat 'sicut significat in
hac oratione, quae est equus ferus. Cuius ratio est quod unum nomen
imponitur * ad significandum unum simplicem in- tellectum; aliud autem
est id a quo imponitur no- men ad significandum, ab eo quod nomen
signi- ficat; sicut hoc nomen /apis imponitur a laesione pedis,
quam non significat: quod tamen imponitur * ad significandum conceptum
cuiusdam rei. Et inde est quod pars nominis compositi, quod
imponitur ad significandum conceptum simplicem, non si- gnificat
partem conceptionis compositae, a qua imponitur nomen * ad significandum.
Sed oratio significat ipsam conceptionem compositam: unde pars
orationis significat partem conceptionis com- positae. Ὁ Cuius pars
significat separata , ut cum etc. — Codd. ABC: quae etiam significat quandoque sine tempore, ut cum etc. Sed
haec lectio non videtur adoptanda. Non enim est amplius sermo de tertia
differen- tia, quae est significatio sine tempore, sed de quarta
differentia quae est non significatio partis nominis separatae a toto
nomine. τῇ Quod est equiferus. Textus graecus habet: ἐν τῷ χάλλιππος τὸ ἵππος nihil significat; et infra: Sicut in τῷ ἐπαχτροχέλης, τὸ χέλης non aliquid significat secundum seipsum. Quae dictiones quia latine
non integre unico vocabulo redduntur, ponitur equiferus, quod aeque
valet ad mentem Aristotelis exprimendam. Alii malunt vocabulum
graecum inserere versioni latinae quam mutare; sed est scrupulus non
curandus.' Argyropolus autem neque ἐπαχτροχέλητον ponit neque equiferum, sed vertit, uf in exemplo patet antea dicto;
exemplum autem ab ipso an- tea dictum, de equifero est. In translatione
denique, qua utimur, omit- tuntur sequentis versus ultima verba: τὸ χέλης etc. 9) Sicut et in compositis. Haec verba et immediate sequentia,
quia in simplicibus, desunt in D, sed est mendum amanuensis, ex
recursu vocis simplicibus. Contextus autem praefata verba requirit ad
sententiae sensum complendum.- Codd. alii legunt simplicibus et
compositis: quae lectio bona est. Retineo tamen Pianam quia comparatio
instituta inter nomina simplicia-et composita magis clare
indicatur. Ὁ Nihil tamen pars eius significat, ut dictum est de nomine equi-
ferus. « Hoc nomen equiferus ( inquit doctissimus Sylvester Maurus),
» » » » » differt ab hac oratione equus ferus,
quod ferus in quantum est pars huius orationis equus ferus per se
significat ferum; in quantum vero est pars huius nominis equiferus per se
nihil significat (Cf. n. 10). Hinc patet differentia inter nomina
simplicia et composita, Partes no- minum simplicium separatae non solum
non significant, sed neque LECT. IV 21 10. Deinde cum dicit:
41 vero non etc., ostendit quantum ad hoc differentiam inter nomina
sim- plicia et composita, et dicit quod non ita se habet in
nominibus simplicibus, sicut et in compositis ^: quia in simplicibus pars
nullo modo est signifi- cativa, neque secundum veritatem, neque
secun- dum apparentiam; sed in compositis vult quidem, idest
apparentiam habet significandi; nihil tamen pars eius significat, ut
dictum est de nomine equi- ferus*. Haec autem ratio differentiae est *,
quia nomen simplex sicut imponitur ad significandum conceptum
simplicem, ita etiam imponitur ad si- gnificandum ab aliquo simplici
conceptu; nomen vero compositum imponitur a composita conce-
ptione, ex qua habet apparentiam quod pars eius significet. 11.
Deinde cum dicit: Secundum placitum etc., manifestat tertiam partem praedictae
definitionis; et dicit quod ideo dictum est quod nomen significat
secundum placitum, quia nullum nomen est na- turaliter - Ex hoc enim est
nomen, quod signi- ficat: non autem significat naturaliter, sed ex
in- stitutione. Et hoc est quod
subdit: Sed quando fit nota, idest quando imponitur ad
significandum. Id enim quod naturaliter significat non fit, sed
naturaliter est signum. Et hoc significat cum dicit: Illlitterati enim
soni, ut ferarum ?, quia scilicet litteris significari non possunt. Et
dicit potius sonos quam voces, quia quaedam animalia non habent
vocem, eo quod carent pulmone, sed tantum quibusdam sonis proprias
passiones naturaliter significant: nihil autem horum sonorum est nomen.
Ex quo manifeste datur intelligi quod nomen non signi- ficat
naturaliter. 12. Sciendum tamen est quod circa hoc fuit
diversa quorumdam opinio. Quidam enim dixe- runt quod nomina nullo modo
naturaliter signi- ficant: nec differt quae res quo nomine
signifi- centur. Alii vero dixerunt quod nomina omnino naturaliter
significant, quasi nomina sint naturales similitudines rerum. Quidam vero
dixerunt quod nomina non naturaliter significant quantum ad hoc,
» » » » » » » habent vim
significandi: e. gr. partes huius nominis Petrus, quae sunt Pe, trus, non
habent ullam vim significandi, quia non sunt impositae ad aliquid
significandum. At vero pàrtes nominum compositorum se- paratae habent vim
significandi, sed in quantum sunt partes talis no- minis non exercent
talem vim significativam : e. g. ferus, quod est pars huius nominis
equiferus, separatim habet vim significandi, sed in quan- tum est pars
huius nominis, non exercet talem vim, neque significat » ferum »
(Aristotelis Opera, quae extant omnia, brevi paraphrasi, ac litterae
perpetuo inhaerente explanatione illustrata, tom. 1, De inter-
pretatione, lib. I, cap. τι, pag. 68, seq. - Romae 1668). x) Nullum nomen
est naturaliter. Vera est haec lectio omnium no- strorum codd., ut videre
est in textu Aristotelico, cuius verba hic recitan- tur a s. Thoma. Vult
enim s. Thomas probare cum Aristotele quod nomen significat ex
institutione; probat autem hoc modo: nullum ποὸ- men est a natura;
ergo nomen significat ex institutione. Antecedens probatur: nam non est
nomen nisi quatenus significat; ergo ab eo est nomen, a quo est
significatio; sed significatio nominis non est a natura (quia id quod
naturaliter significat non fit, sed naturaliter est signum); ergo nullum
nomen est a natura. — Si autem legatur cum Piana: nmul- lum nomen
significat naturaliter; probatio est repetitio asserti, nempe, *
nullum nomen significat naturaliter , quia nullum nomen significat
naturaliter. X) Et hoc significat, cum dicit
etc. — Codd. CE: et hoc significari dicit per illitteratos sonos
ferarum.—B: et hoc significari debet per etc.— A: et hoc significare erit
per illitteratos sonos ferarum, qui scilicet etc.— D: et hoc significare
dicit propter illitteratos etc. Retinemus Pianam, sed non displicet
codd. CE lectio, cui etiam aliorum codd. lectio est magis
conformis. * t c: huius autem differentiae ra-
lio est. Sw 22 quod eorum significatio non est a natura, ut
Aristo- * Naturaliter cx ABC. Plato.
* Cf. infra lect.vi, num. ὃ in not. π᾿ Voces brutorum
habent nomina, sed non sunt no- mina. *A: ut ego
vel fu; et omittit pro- nomen. *A: δὲ
autem. * negatio pk: requiretur; forte;
requirere- tur. Boethius. Ammonius. * Loc.
citand. in nota seq. teles hic intendit; quantum vero ad hoc
naturaliter * significant quod eorum significatio congruit na-
turis rerum, ut Plato dixit *. - Nec obstat quod una res multis nominibus
significatur: quia unius rei possunt esse multae similitudines; et
similiter ex diversis proprietatibus possunt uni rei multa
diversa nomina imponi. Non est autem intelligendum quod dicit:
Quorum nihil est nomen, quasi soni animalium non habeant nomina:
nominantur enim quibusdam nominibus, sicut dicitur rugitus leonis et
mugitus bovis; sed PERI HERMENEIAS LIB. I hic. Et ideo novum nomen
imponit * huiusmodi dictioni, vocans eam nomen znfinitum propter
in- determinationem significationis, ut dictum est. 14. Deinde cum
dicit: Catonis autem vel Cato- ni ctc., excludit casus nominis; et dicit
quod Cato- nis vel Catoni et alia huiusmodi non sunt nomina, sed
solus nominativus dicitur principaliter nomen, per quem facta est
impositio nominis ad aliquid significandum. Huiusmodi autem obliqui vocantur casus nominis: quia quasi cadunt ^
per quamdam declinationis originem a nominativo, qui dicitur re-
ctus quia nullus talis sonus est nomen, ut dictum est, 13. Deinde
cum dicit: Non homo vero etc., ex- cludit quaedam a nominis ratione. Et
primo, nomen infinitum; secundo, casus nominum ; ibi: Catonis autem
vel Caioni etc. Dicit
ergo primo quod non homo non est nomen. Omne enim nomen signi-
ficat aliquam naturam determinatam, ut omo; aut personam determinatam, ut
pronomen *; aut utrumque determinatum, ut Sortes. Sed hoc quod
dico non homo, neque determinatam naturam neque determinatam
personam significat. Impo- nitur enim a
negatione hominis, quae aequa- liter dicitur de ente, et non ente. Unde
non homo potest dici indifferenter, et de eo quod non est in rerum
natura; ut si dicamus, chimaera est non homo, et de eo quod est in rerum
natura; sicut cum dicitur, equus est non homo. Si autem * im-
poneretur a privatione ^, requireret * subiectum ad minus existens: sed
quia imponitur a negatione, potest dici de ente et de non ente, ut
Boethius et Ammonius dicunt *. Quia tamen significat per modum
nominis, quod potest subiici et praedi- cari, requiritur ad minus
suppositum in apprehen- sione. Non autem erat nomen positum tempore
Aristotelis" sub quo huiusmodi dictiones conclude- rentur. Non enim
est oratio, quia pars eius non significat aliquid separata, sicut nec in
nominibus compositis; similiter autem non est negatio, id est
oratio negativa, quia huiusmodi oratio super- addit negationem
affirmationi, quod non contingit 9) Si autem. imponeretur a privatione
etc. Quia ex inordinata ver- borum prolatione de facili incurritur error,
ideo in scientiis proprietas etiam verborum est accurate servanda. Igitur
privatio est negatio alicuius proprietatis in subiecto; at negatio a
subiecto omnino praescindit, imo quandoque afficit subiectum ipsum, ut
cum dicitur, non-Aomo. Ex quo sequitur quod privatio semper praesupponat
subiectum, quod non ne- gatur, sed de quo aliquid negatur (Cf. lect. v,
n. 11). — Exinde est quod privatio, si strictiori etiam sensu accipiatur,
est negatio perfectionis in subiecto, ad quam habendam subiectum natura.
sua ordinatur, et quam proinde non habere est defectus: quod non est de
negatione simpliciter dicta. Hinc homo dicitur privatus visu, quae
privatio est defectus in homine; sed visus negatur lapidi, in quo
carentia visus non est suae naturae defectus, quinimo suae naturae
consentanea est (Cf. s. Th. in IV Metaphys. lect. ur, et V lect.
xx). v) Non autem erat nomen positum tempore Aristotelis etc. His
verbis intelligimus Aristotelem auctorem fuisse ut huiusmodi dictiones
negativae, non homo, non ens etc., infinitae dicerentur (Cf. lect. seq.
n. 11): quod aliunde ex ipsis Aristotelis verbis ἔστω ὄνομα ἀόριστον aperte indicatur. « Si placet, vocetur (praefata dictio) nomen
infini- » » tum, ut et habeat rationem nominis quoad modum
grammaticae, et quoad dialecticum extra perfectam rationem nominis
extrahatur. » Ita interpretatur Aristotelem b. Albertus Magnus in I
Peri hermeneias, tract. 11, cap. v. Et Ammonius in librum Je
interpretatione sect. I, eo quod non cadit. Stoici autem
dixerunt etiam nominativos dici casus: quos grammatici sequuntur,
eo quod cadunt, idest procedunt ab interiori conceptione mentis. Et
dicitur rectus, eo quod nihil * prohibet aliquid cadens sic cadere,
ut rectum stet, sicut stilus qui cadens ligno infigitur. 15. Deinde
cum dicit: Ratio autem eius etc. τ,
ostendit consequenter quomodo se habeant obliqui casus ad nomen; et dicit
quod ratio, quam signi- ficat nomen, est eadem et * in aliis, scilicet
casibus nominis; sed in hoc est differentia quod * no- men
adiunctum cum hoc verbo es? vel erit * vel fwit semper significat verum
vel falsum: quod non contingit in obliquis. Signanter autem inducit
exemplum de verbo substantivo: quia sunt quae- dam alia verba, scilicet
impersonalia, quae cum obliquis * significant verum vel falsum; ut cum
di- citur, poenitet Sortem, quia actus verbi intelligitur ferri
super obliquum; ac si diceretur, poenitentia habet * Sortem. 16.
Sed contra *: si nomen infinitum et casus non sunt nomina, inconvenienter
data est prae- missa nominis definitio, quae istis convenit. - Sed
dicendum, secundum Ammonium *, quod supra communius definit * nomen,
postmodum vero si- gnificationem nominis arctat subtrahendo haec a
nomine.- Vel dicendum quod praemissa definitio non simpliciter convenit
his: nomen enim infinitum nihil determinatum significat, neque casus
nominis significat secundum primum placitum instituentis, ut
dictum est. 8.7 Non homo etc., ait: «Id genus voces,... nomen nullum ab
anti- » quioribus meruerunt... per verba autem illa, sed sit
infinitum nomen, » constat ipsum (Aristotelem) eius notae vocibus
hoc nomen indidisse » (Ed. cit. fol. 6, col. 3 et 4). — Cf. Boeth. De
interpret. Ed. II, lib. I, De nomine, ὃ. Non homo etc., pag. 312, ed. cit. Basileae. E) Et ideo novum nomen
imponit. Adiicio novum ex codd. ABCE, quamvis illo careant edd. Ven., P.
et cod. D. — Etenim illud indicari vide- tur ex contextu orationis, in
qua agitur de novo vocabulo, quo Aristo- teles designavit nomina quae a
negatione imponuntur. — Infra, lect. vtt, occurret aliud vocabulum
introductum ab Aristotele, nempe dictio, et aliud lect. 1x,
scilicet contradictio. 0) Quia quasi cadunt. — Quasi ex codd. —
Piana: quia cadunt. Eligo codd. lectionem: nam cadere hoc loco figurate
accipitur; et ideo scien- tifice loquendo, magis a figura (scientiis
impropria)-receditur adiuncto adverbio quasi. — Cod. A: qui quasi
cadunt.— Supra vero tum in prin- cipio huius numeri, tum praecedentis
reliquimus exemplum Catonis et Catoni versionis latinae, quamvis in
graeco habeatur Philonis et Philoni, ut notavimus in textu. x) Deinde cum dicit: Ratio autem eius etc. Codd. ABC omittunt haec
verba; et cod. A incipit: ostendit autem qualiter etc. - BC: osten- dit
autem consequenter qualiter etc. Sed sunt lectiones non àdoptandae. S.
Thomas enim in exponendo partes textus Aristotelis semper illo aut simili
modo utitur: Deinde cum dicit etc. Stoici et gram- matici.
* * * * Bc: quia nihil. ABCOmittunt ef.
A: quia. Codd.- P.: non est ( Cf. text.) * A:
obliquis ca- sibus. * * p: tenet. Contra
tunt ABC. omit- CAP. III, LECT. V LECTIO QUINTA DE
VERBI NATURA ET EIUS CONVENIENTIA AD NOMEN -Ὁ Ρῆμα δέ * δέ ἐστι , τὸ ' - Y ,
fen kis rhe - , τ ΄ προσσημιαῖνον χρόνον, οὗ μέρος οὐδὲν δὲ σημαίνει χωρίς, καὶ ἔστιν ἀεὶ τῶν καθ᾽ ἑτέρου λε- oU. y. * 23 Verbum autem est quod
consignificat tempus, cuius pars nihil extra significat, et est semper
eorum, quae de altero praedicantur, nota. ν ' 4 , , Λέγω δ᾽ ὅτι προσσημαίνει χρόνον, οἷον ὑγίεια μὲν ὄνομα, τὸ δὲ ὑγιαίνει ῥῆμα" προσσημαίνει γὰρ τὸ νῦν ὑπάρ- etw. Καὶ ἀεὶ τῶν καθ᾽ ἑτέρου λεγομένων σημεῖόν ἐστιν. οἷον τῶν καθ᾽ ὑποχειμένου. T] ἐν ὑποχειμένῳ. ῃ Η , " t υ ; ῳ ,
, h » e Τὸ δὲ οὐχ ὑγιαίνει, χαὶ τὸ οὐ κάμνει, οὐ QT. προσσημαίνει μὲν do χρόνον, καὶ ἀεὶ κατά τινος ὑπάρχει" τῇ δὲ διαφορᾷ ὄνομα οὐ χεῖται" ἀλλ᾽ ἔστω ἀόριστον ῥῆμα, ὅτι ὁμοίως ἐφ᾽ ὁτουοῦν ὑπάρχει; καὶ ὄντος. καὶ μὴ ὄντος. $- pm . 5 1 ^ H 7*9, μοίως δὲ , e, "J . € » - Met
^ , P καὶ τὸ ὑγίανεν, ἢ τὸ ὑγιανεῖ, οὐ ῥῆμα, ἀλλὰ πτώσεις ῥήματος διαφέρει δὲ τοῦ ῥήματος, ὅτι τὸ μὲν τὸν παρόντα προσσημαίνει χρόνον; τοὶ δὲ τὸν , ^^ q el Αὐτὸ μὲν οὖν xa" ἑαυτὰ λεγόμενα τὰ ῥήματα ὀνόματά , ^ , Li ' ἐστι; καὶ σημαίνει τι" (στησι rop ὁ λέγων τὴν διάνοιαν, καὶ ὁ ἀκούσας ἠρέμησεν") ἀλλ᾽ εἰ ἔστιν, ἢ μιή, οὔπω σημαίνει" οὐδὲ γὰρ τὸ εἶναι, ἢ μὴ εἶναι; σημεῖόν ἐστι τοῦ πράγ- ματος" οὐδ᾽ ἐὰν τὸ ὃν εἴπῃς αὐτὸ καθ᾿ ἑαυτὸ ψιλόν" αὐτὸ μὲν γὰρ οὐδέν ἐστι" προσσημαίνει δὲ σύνθεσίν τινα, ἣν ἄνευ τῶν συγκειμένων οὐχ ἔστι νοῆσαι. SyNopsrs. — 1. Textus argumentum et divisiones. — 2. In verbi
definitione omittuntur, ut subintellecta, quae verbum habet communia cum
nomine.- Duae primae particulae defini- tionis verbi.—3. Solvitur duplici
ratione difficultas, quare nihi- lominus apponatur particula communis
etiam nomini. particula definitionis verbi affertur. — 4.
Tertia — Verbum est semper ex parte praedicati: per quod
distinguitur non solum a nomine, sed etiam a participio (infra n. 8).— 5.
Solvitur difficultas. Verba infinitivi modi quando in subiecto
propositionis ponuntur habent vim nominis: ratio est quia ipsa, non secus
ac nomina, signi- ficant res quasi per se stantes, nempe ipsum processum
vel inhae- rentiam actionis quasi res quasdam, non autem significant
per modum passionis et actionis egredientis a substantia et ipsi
?nAae- rentis: quae significatio est propria verbo. - 6. Tam verba, quam
omnes orationis partes, quando ponuntur in propositione rate- rialiter,
sumuntur ut nomina.—7. Quia verbum significat actio- nem, ideo
consignificat, seu ex consequenti (infr. n. 20 et 22) signi- ficat
tempus: sed hoc relative ad nos, quibus actiones notae sunt in tempore.
-- ὃ. Quia verbum significat id quod praedicatur de alio, et componit
praedicatum subiecto; ideo dicitur ποία seu si- gnum eorum quae de altero
praedicantur. - 9. Solvitur dubium quoad esse de subiecto et esse 7n
subiecto. — Responsio Boethii. — Alia responsio. Omnis praedicatio fit
per verbum ratione com- positionis importatae, sive praedicetur aliquid
essentialiter, nempe ut de subiecto, sive accidentaliter, scilicet
ut /n subiecto.— 10. Ver- bum infinitum (Cf. lect. rv, n. 13) quia non
significat aliquid per modum actionis vel passionis, non proprie potest
dici verbum. Dicitur tamen verbum quia cum verbis convenit in eo quod
po- nitur ex parte praedicati, et aliquo sensu consignificat tempus.
— 11. Solvitur obiectio. — 12. Verba praeteriti et futuri
temporis excluduntur a verbo stricte sumpto, quia non
consignificant [Twy ostquam Philosophus determinavit de (QV
Jo nomine: hic determinat de verbo. Et circa hoc tria facit:
primo, definit * a J^ verbum; secundo, excludit quaedam
ratione verbi; ibi: Non currit autem, et non laborat etc.; tertio,
ostendit convenientiam verbi ad nomen; ibi: psa quidem secundum se dicta
ver- ba, etc. Circa primum duo facit: primo, ponit de- Dico vero
quoniam consignificat tempus; ut cursus ( vale- δ 2
λέγω 7... οἱ ^ LI tudo ) quidem nomen est, currit
(valet) autem verbum: consignificat enim nunc esse. Et est semper
eorum, quae de altero dicuntur, nota, ut eorum quae de subiecto dicuntur
vel in subiecto sunt. Non currit (valet) vero et non laborat, non verbum
dico: consignificat etenim tempus, et semper de aliquo est:
differentiae autem huic nomen non est positum: sed sit infinitum
verbum, quoniam similiter in quolibet est, et quod est et quod non
est. Similiter autem curret (valuit) et currebat (valebit ), verbum
non est, sed casus verbi; differt autem a verbo, quo- niam hoc quidem
consignificat praesens tempus, illa vero quae circa sunt. Ipsa itaque, secundum se dicta verba, nomina sunt, et significant
aliquid: (constituit enim qui dicit intellectum, et qui audit, quiescit):
sed si est vel non est, nondum significat: neque enim signum est rei esse
vel non esse; nec si hoc ipsum es? purum dixeris: ipsum enim nihil
est; consignificat autem quamdam compositionem, quam sihe compositis non
.est intelligere. tempus praesens, quod a verbo proprie dicto
consignificatur: ab ipso enim significatur agere et pati simpliciter,
quod pro- prie est de re praesenti.- 13. Quia praeteritum et futurum
dicuntur per ordinem ad praesens, verba praeteriti et futuri temporis
rationabiliter dicuntur casus verbi.— 14. Ergo variatio quae
nisi est sit in ex declinatione parte
verbi non constituit casus verbi, actionis. — 15.
Verba habent aliquam con- venientiam cum nomine non stricté, sed
communiter accepto.— 16. Probatur assertum. Et primo quod verbum
convenit cum nomine in significando aliquid, scilicet agere vel pati, ut
sunt res quaedam: quod intenditur a proferente verbum, et appre-
henditur ab audiente illud. - 17. Verbum secundum se non si- gnificat
nisi simplicem conceptionem alicüius, sicut et nomen (C£. lect. ut, n.
11). — 18. Corollarium. Ergo altera convenientia verbi cum nomine in eo.
est, quod sicut nec nomen, ita nec verbum per se sumptum significat verum
vel falsum logicum seu cognitionis (Cf. lect. rtr, n. 6).— Quamvis
enim omne verbum implicet esse vel mon esse, tamen secundum se non
significat rem esse vel non esse; in qua significatione veritas vel
falsitas cognitionis consistit. — 19. Specialis difficultas quoad ens a
quo esse originem habet.—20. Ens secundum se sumptum
consigni- ficat, sed principaliter non significat esse: et ideo non
significat veritatem vel falsitatem cognitionis.— 21. Verbum est non
signi- ficat compositionem, quae possit intelligi sine
componentibus; et ideo secundum se non habet veritatem vel
falsitatem | logi- cam.—22. Quia tamen verbum es: significat illud quod
primo cadit in intellectu per modum actualitatis communis omni for-
mae, et per ipsum significamus quamcunque formam vel actum
actualiter inesse alicui subiecto; ex consequenti significat, seu
consignificat compositionem illam, in qua verum et falsum lo- gice
continetur. finitionem verbi; secundo exponit eam *; ibi: Dico
autem quoniam consignificat etc. ; 2. Est autem considerandum quod
Aristoteles, brevitati studens, non ponit in definitione verbi
ea quae sunt nomini et verbo communia, relin- quens ea intellectui
legentis ex his quae dixerat in definitione nominis. Ponit autem tres
particulas in definitione verbi: quarum prima distinguit ver-
* * Cap. tr. Eam ex ABDE. *"ABCE
omittunt cum dicitur. * n. 7. Lect. praeced.,
Ammonius. [1 * * 4: videtur. pin marg.:
quía est quasi. * * A: subiectum. g: Codd.
- ».: et dicit. * dicuntur. 8 * p:
potest. *A: in. vulgari latinitate susti- nent etc.
* * c: adiectionem. p: rem aliquam ut
subsistentem. 24 bum a nomine, in hoc scilicet quod dicit
quod consignificat tempus. .Dictum est enim in defini- tione
nominis quod nomen significat sine tem- pore *.- Secunda vero
particula est, per quam di- stinguitur verbum ab oratione, scilicet cum
dici- tur: PERI HERMENEIAS LIB. I quaedam res, et sic
significatur per nomen; ut cum dicitur * actio, passio, ambulatio, cursus
et similia; alio modo, per modum actionis, ut scilicet est
egrediens a substantia et inhaerens ei ut su- biecto, et sic significatur
per verba aliorum mo- dorum, quae attribuuntur praedicatis *. Sed quia
etiam ipse processus vel inhaerentia actionis po- test apprehendi ab
intellectu et significari ut res quaedam, inde est quod ipsa verba
infinitivi modi, quae significant ipsam inhaerentiam actionis ad
subiectum, possunt accipi ut verba, ratione concretionis, et ut nomina
prout significant quasi * res quasdam. 6. Potest etiam obiici
de hoc * quod etiam verba aliorum modorum videntur aliquando in
subiecto Cuius pars nihil extra significat. 3. Sed cum hoc etiam
positum sit in definitione nominis, videtur hoc debuisse praetermitti,
sicut et quod dictum est, vox significativa ad placitum. -- Ad quod
respondet Ammonius * quod in definitio- ne nominis hoc positum est, ut
distinguatur nomen ab orationibus, quae componuntur ex nominibus;
ut cum dicitur, lomo est animal. Quia vero sunt etiam quaedam orationes
quae componuntur ex verbis; ut cum dicitur, ambulare est moveri, ut
ab his distinguatur verbum, oportuit hoc etiam in defi- nitione
verbi iterari. - Potest etiam aliter dici quod quia verbum importat
compositionem, in qua per- ficitur oratio verum vel falsum significans,
maio- rem convenientiam videbatur * verbum habere cum oratione,
quasi * quaedam pars formalis ipsius, quam nomen, quod est quaedam pars
materialis et subiectiva * orationis; et ideo oportuit iterari. 4.
Tertia vero particula est, per quam distin- guitur verbum non solum a
nomine, sed etiam a participio quod significat cum tempore;
unde dicit *: Ef est semper eorum, quae de altero prae- dicantur *
nota, idest signum: quia scilicet nomina et participia possunt poni
ex parte subiecti et praedicati, sed verbum semper est ex parte
prae- dicati £. 5. Sed hoc videtur * habere instantiam in
verbis "infinitivi modi, quae interdum ponuntur ex parte
subiecti; ut cum dicitur, ambulare est moveri.- Sed dicendum est quod
verba infinitivi modi, quando in subiecto ponuntur, habent vim
nominis: unde et in graeco et in vulgari latina locutione *
suscipiunt additionem *articulorum sicut et nomina. Cuius ratio est quia proprium nominis est, ut significet rem aliquam
quasi per se existentem *; proprium autem verbi est, ut significet
actionem vel passionem. Potest autem actio significari tri-
pliciter: uno modo, per se in abstracto, velut «) Ad quod
respondet Ammonius etc. Responsionem Ammonii am- plectitur
Boethius, Op. cit. 8 De verbo pag. 313, sed Ammonium non no- minat.
Auctor autem iste responsionem, quae hic a s. Thoma recitatur, tribuit
Porphyrio, cui subscribit: « Ad hanc difficultatem porphyricum »
illud dicamus quasdam esse orationes ex verbis compositas, quarum »
» » » » » » significativae sunt partes,
ipsa inquam verba ex quibus orationes con- sistunt, ceu cum dico,
ambulare est moveri. Namque ambulare et moveri
et est, cum totius partes sint orationis, significativa per se sunt ipsa.
Ergo ut ab id genus orationibus verba secerneret, quibus partes aliae
verbi finitionis conveniunt, vox, inquam, significativa, ex composito,
tempus adsignificans, ipsam necessario vel hoc loco differen- tiam
adiecit. » (In
lib. Peri herm. sect. I De verbo, 8 x, fol. 7, col. 3). De his nihil habet b. Albertus Magn. in I Peri hermeneias, tract.
III, cap. 11. — Haec autem noto ut animadvertat lector hanc Ammonii
responsionem fuisse a sancto Thoma ex ipso Ammonii Commentario desumptam.
Vul- gata quippe penes nonnullos sententia fuit Scholasticis non verum
grae- cumque Aristotelem innotuisse, sed fictitium atque depravatum,
nempe arabieum; vixque ac ne vix quidem excipiebatur s. Thomas: de quo
ta- men nostra aetate aequiores critici verius sapientiusque iudicarunt
(Cf. Jourdain, Recherches critiques sur l'áge et l'origine des
traductions la- tines d'Aristote etc. Paris 1819). S. Doctor nedum
versiones Aristotelis ex graecis exemplaribus habuit, sed, ut ego
existimo, graeca exemplaria ipsa legit (ea enim non infrequenter citat,
et ad eorum lectionem tanta fiducia veritateque recurrit, ut mirum
prorsus esset si ipse graecae lin- guae fuisset omnino ignarus); quinimo
commentatorum sententias, quas profert, non ex citationibus aliorum, sed
ex fontibus haurit et expendit ad mentem textus Aristotelici. poni;
ut cum dicitur, curro est verbum. - Sed dicendum est quod in tali
locutione, hoc verbum curro, non sumitur formaliter, secundum quod
eius significatio refertur ad rem, sed secundum quod materialiter
significat ipsam vocem, quae: accipitur ut res quaedam. Et ideo tam
verba, quam omnes orationis partes, quando ponuntur materialiter,
sumuntur in vi nominum. ; 7. Deinde cum dicit: Dico vero quoniam
con- significat etc., exponit definitionem positam. Et primo,
quantum ad hoc quod dixerat quod con- significat tempus; secundo, quantum
ad hoc quod dixerat quod est ποία eorum quae de altero prae-
dicantur, cum dicit: E/ semper est etc, Secun- dam autem particulam 7,
scilicet: Cuius nulla pars extra significat, non exponit, quia supra
exposita est in tractatu nominis. * Exponit ergo primum quod verbum
consignificat tempus, per exem- plum; quia videlicet cursus, quia
significat actio- nem non per modum actionis, sed per modum rei per
se existentis, non consignificat tempus, eo quod est nomen *. Curro vero
cum sit verbum. significans actionem, consignificat tempus, quia
proprium est motus tempore mensurari; actiones autem nobis notae sunt in
tempore. Dictum est autem supra * quod consignificare tempus est
si- gnificare aliquid in tempore mensuratum. Unde aliud est
significare tempus principaliter, ut rem 8) Verbum semper est (A omittit
est) ex parte praedicati. Id pro- batur
infra n.8. - B. Albertus Magn. Op. et lib. cit. tract. I, cap. mi,
inquit: « » » » » » » »
» Nomen est de quo enunciatur ; verbum autem est quod de alio enun-
ciatur. Quod est praecipue manifestum in verbis adiectivis, ut cum di-
citur: Petrus docet. Et si obiiciatur, prosequitur Albertus ib. tract.
III, cap. 1, quod verbum non. semper est praedicatum quod de altero
di- citur, sed ut frequenter praedicantur nomina, ut homo est
animal, Sortes est homo..., facile est solvere: quia praedicatum est
duplex, scilicet materiale et formale. — Formale quidem est quod intra se
con- cipit formam quam retorquet ad alterum cui inest, et de quo est
ut de subiecto; haec autem forma non est nisi compositio: et hanc
for- ».mam verbum (per hoc quod alterius est) in se concipit. Et ideo
so- » » » » » » » lum verbum
praedicatum formale est. Hoc autem probatur exemplo: : quia cum dicitur,
omo currit, sensus est, homo est currens, ut parti- cipium sit res verbi
praedicata materialiter; ipsum autem quod dico, est, quod est nota
compositionis, formam dicit qua res verbi refertur ad subiectum, sicut
inhaerens sibi, vel aliquid eius, et ut aliquid quod de ipso sit; talis
autem forma non est concepta in significato nominis » (Opp. tom. I, pag.
254. Lugduni 1651). Y) Secundam autem particulam etc. Haec lectio est P.
et codd. DE.— AC habent fertiam, sed errore plane manifesto. Tres enim
sunt par- tes dere ab Aristotele ordinatim positae in
definitione verbi, ut in textu vi- est, nempe, 1. quod
consignificat tempus; 2. quod eius pars separata non significat; 3. quod
est semper nota eorum quae de altero praedicantur. — Porro primam et
tertiam partem exponit Aristoteles, sed secundam non exponit, quia supra
exposita est in tractatu de nomine. — Magis etiam erronee legit B: deinde
cum dicit: Et est semper etc. * * * ACDE:
personis. Quasi ex codd. p hoc. omittit de
* Lect.praec. n.8. CAP. III, LECT. V 25 primo, verbum
infinitum; secundo, verba prae- * - * Autem ex codd.
omittit esf. e Sup. nn. 4. et5. * ABC Omnitt. Sunt. Ἧ my *
A: sint praedi- catum. * Codd. et edd. Ven.: ad
vocem. * Cf. in not. supra n. 4 f; et
lect. vit, n. 9. terii temporis vel futuri; ibi: Similiter
autem curret vel currebat. - Dicit ergo primo quod non currit, et
non laborat, non proprie dicitur ver- bum. Est enim proprium verbi
significare aliquid per modum actionis vel passionis; quod
praedictae dictiones non faciunt: removent enim actionem vel
passionem, potius quam aliquam determinatam actionem vel passionem
significent. Sed quamvis quamdam, quod potest nomini convenire,
aliud autem * est significare cum tempore, quod non convenit
nomini, sed verbo. 8. Deinde cum dicit: E? est semper etc., exponit
aliam particulam. Ubi notandum est quod quia subiectum enunciationis
significatur ut cui inhae- ret aliquid?, cum. verbum significet actionem
per modum actionis, de cuius ratione est ut inhae- reat, semper
ponitur ex parte praedicati, nunquam autem ex parte subiecti, nisi
sumatur in vi nomi- nis, ut dictum est *. Dicitur ergo verbum
semper esse nota eorum quae dicuntur de altero: tum quia verbum
semper significat id, quod praedi- catur; tum quia in omni praedicatione
oportet esse verbum, eo quod verbum importat compo- 'Ssitionem, qua
praedicatum componitur subiecto. 9. Sed dubium videtur quod subditur: Ut
eorum quae de subiecto vel in subiecto sunt *. Videtur enim aliquid
dici ut de subiecto, quod essentia- liter- praedicatur; ut, homo est
animal; in subiecto autem, sicut accidens de subiecto praedicatur;
ut, homo est albus. Si ergo verba significant actionem vel
passionem, quae sunt accidentia, consequens est ut semper significent ea,
quae dicuntur ut n Subiecto. Frustra igitur dicitur zm subiecto vel
de .Subiecto. -- Et ad hoc dicit Boethius * quod utrum- que * ad
idem pertinet. Accidens enim et de subiecto praedicatur, et in subiecto
est. - Sed quia Aristoteles disiunctione utitur, videtur aliud per
utrumque significare. Et idco potest dici quod cum Aristoteles
dicit quod, Verbum semper est nota eorum, quae de altero praedicantur,
non est sic intelligendum, quasi significata verborum sint quae
praedicantur *; quia cum praedicatio videatur magis proprie ad.
compositionem * pertinere, ipsa verba sunt quae praedicantur*, magis quam
signi- ficent praedicata. - Est ergo intelligendum quod verbum
semper est signum quod aliqua prae- dicentur, quia omnis praedicatio fit
per verbum ratione compositionis importatae, sive praedicetur
aliquid essentialiter sive accidentaliter. 10. | Deinde cum dicit: Non currit vero et non laborat
etc., excludit quaedam a ratione verbi. Et ponit tertiam particulam,
scilicet: cuius nulla pars extra significat et non exponit, quia etc.
Amanuensis addit deinde et omittit, secundam autem particulam: quae
particula illa est quam Aristoteles non exponit. 9) Significatur ut cui
inhaeret aliquid. Retineo hanc lectionem Pianam et codd. AC. — E: est ut
illud cui inhaeret aliquid. Quae le- ctio bona est.— D erronee legit:
significatur id cui non inhaeret aliquid. — B denique:
significatur ut cui inhaeret aliquod, tamen verbum etc. Lectio
confusa. t) Et ad hoc dicit Boethius etc. — ABC: et ad hoc
respondet Boethius. Quae hic ex Boethio recitantur, habentur in secunda
Edit. in lib. De interpretatione, lib. I, De verbo, pag. 314. Sed praeter
hanc expo- sitionem, aliam inducit Boethius (quam Ammonius innuit, De
interpre- tatione, sect. I De verbo fol.7, col. 4), eamque meliorem ipse
vocat: « Vel » » » » » » »
» » » » » » » melior, inquit, haec
expositio est si similiter dixisse eum ( Aristotelem ) arbitremur,
tanquam si diceret, omne verbum significat quidem ac- cidens, sed ita ut
id quod significat aut particulare sit aut universale, ut id quod ait de
subiecto ad universalitatem referamus, quod in subie- cto ad solam
particularitatem. Cum enim dico, movetur, verbum qui- dem est et
accidens, sed universale: motus enim plures species habet, ut cursus sub
motu ponitur. Ergo cursus si definiendus est, motum de cursu praedicamus.
Quocirca motus genus quoddam est cursus, atque ideo motus de cursu ut de
subiecto praedicabitur; cursus vero ipse quoniam species alias non habet,
im subiecto tantum est, id est in currente. Motus autem quamquam et ipse
sit in subiecto, tamen de subiecto praedicatur. Ideo dicit (Aristoteles)
eorum esse notam verbum, quae de altero praedicantur, atque addit, ut
eorum quae de subiecto vel in subiecto. Hoc dicit,
accidentium quidem vim verba Opp. D. Tuoxaz T. I. non proprie
possint * dici verbum, tamen conve- niunt sibi ea quae supra posita sunt
in defini- tione verbi. Quorum primum est quod signifi- cat tempus
5, quia significat agere et pali, quae sicut sunt in tempore, ita
privatio eorum; unde et quies tempore mensuratur, ut habetur in
VI Physicor. * Secundum est quod semper ponitur
ex parte praedicati, sicut et verbum: et hoc ideo, quia negatio reducitur
ad genus affirmationis. Unde sicut verbum quod significat actionem vel
pas- sionem, significat aliquid ut in altero existens; ita
praedictae dictiones significant remotionem actionis vel passionis.
11. Si quis autem obiiciat: Si praedictis dictio- nibus convenit
definitio verbi; ergo sunt verba; - dicendum est quod definitio verbi
supra po- sita datur de verbo communiter sumpto. Huius- modi autem
dictiones negantur esse verba, quia deficiunt a perfecta ratione verbi.
Nec ante * Ari- stotelem erat nomen positum huic generi dictio- num
a verbis differentium; sed quia huiusmodi dictiones in aliquo cum verbis
conveniunt, defi- ciunt tamen a determinata ratione verbi, ideo *
vo- cat ea verba infinita *. Et rationem nominis assi- gnat, quia
unumquodque * eorum indifferenter po- test dici de eo quod est, vel de eo
quod non est. Sumitur enim negatio apposita non in vi
privatio- nis, sed in vi simplicis negationis. Privatio enim
supponit determinatum subiectum *. Differunt tamen huiusmodi
verba a verbis negativis, quia verba infinita sumuntur in vi unius
dictionis, verba vero negativa in vi duarum dictionum. 12. Deinde
cum dicit: Similiter autem curret etc., excludit a verbo verba praeteriti
et futuri tem- » » » » significant, sed talium
quae aut universalia sint aut particularia; ut cum dico, moveor,
universale quiddam est et de subiecto dicitur, ut de cursu; cum vero
dico, curro, particulare est, et quoniam de subiecto non dicitur, im
subiecto solum est. » — Haec Boethius, loc. et pag. citt.— Huius secundae
Boethii interpretationis s. Thomas specialem mentionem non facit, quia
revera convenit cum prima: in utraque enim Boethius verba de subiecto vel
im subiecto ad praedicationem acciden- talem refert; proindeque Angelicus
utramque recusat, et planiorem in- terpretationem proponit. - t)
Significat tempus. Est lectio P., edd. bc et codd.
ACDE.- Cod.B, edd. a et 1526: consignificat tempus. Quam lectionem
existimo esse veram et adoptandam. Et quamvis differentia
lectionum materialiter spectata nullius momenti esse videatur,
philosophice tamen considerata est valde notanda. Verbum enim primo et
per se significat ex natura sua aut actionem aut passionem (Cf.
lect. τῷ n. 6, not. 0); imo verbum nomi- natur apud Arabes actio, ut Averroes
ait super lib. De interpretatione, 8. Dictio in verbo. Porro absolute
loquendo actio et passio non dicunt tempus: nam actiones intellectivae
actiones sunt, quae tamen neque sunt tempus, neque proprie in tempore
fiunt. Ergo
verbum per se et primo non significat tempus. — Attamen actiones ipsae,
per verbum immediate signi- ficatae, nobis notae sunt in tempore. Et ideo verbum ratione actionis quam significat, ex consequenti
significat tempus, nempe significando actionem adsignifíicat tempus. Unde
dici proprie nequit quod verbum significat tempus (quamvis adhibitis
necessariis distinctionibus aliquando id dicatur), sed quod consignificat
tempus , aut significat cum tempore (Cf. lect. cit.; et supra, n. 7).
Quod adamussim reddit verbum Aristotelis dicentis in definitione verbi προσσημαῖΐνον, non autem σημαῖνον (Cf. infra n.19 et seqq.). 4* "B:
posset. - c: possit. * Commen.s.Th. lect. x. - In
edit. Didot, cap.vru;- al. ΧΗ et xii. ΒΟ: nec tamen
ante. - A: nec ta- men secundum. *
* Ideo ex 4. Cf. lect. praec., n. 13. * *
At utrumque. Cf. lect. praec., n.13, not. p. PERI
HERMENEIAS LIB. I *pc : praeteriti temporis vel fu-
turi. 26 poris *; et dicit quod sicut verba infinita non sunt
simpliciter verba, ita etiam curret, quod est fu- turi »
currere est moveri, sive sint alterius modi; ut cum dico, curro est
verbum. Sed haec non videtur esse * intentio Aristotelis, quia ad hanc
intentionem non respondent sequentia *. Et ideo aliter di- cendum est quod nomen hic sumitur, prout
communiter significat quamlibet dictionem im- 7 *
Codd. - P.: cir- cumdans (Conf. lib.Il, lect. 1, n. 5). κα: * mec passio. Nempe nem quae incepit
et nondum terminata (Conf. Aegid. in hunc loc.).
* ABCD: . SeCun- dum numerum. * Codd. -P.: πολ constituit casum vel casus verbi. * Codd.:
secun- dum modos. temporis, vel
currebat, quod est praeteriti temporis, non sunt verba, sed sunt casus
verbi. Et differunt in hoc a verbo, quia verbum con- significat
praesens tempus, illa vero significant tempus "* hinc et inde
circumstans *. Dicit autem signanter praesens lempus, et. non
simpliciter praesens, ne intelligatur praesens indivisibile, quod
est actio- est instans: quia in instanti non est motus,
nec ea actio aut passio *; sed oportet accipere praesens
tempus quod mensurat actionem, quae incepit, et nondum est determinata
per actum *. Recte au- tem quae consignificant tempus ^
praeteritum vel futurum, non sunt verba proprie dicta: cum enim
verbum proprie sit quod significat agere vel pati, hoc est proprie verbum
quod significat* agere vel pati in actu, quod est agere vel pati
simpliciter: sed agere vel pati in praeterito vel futuro est se-
cundum. quid. 13. Dicuntur etiam verba praeteriti vel futuri
temporis rationabiliter casus verbi, quod consi- gnificat praesens
tempus; quia praeteritum vel futurum dicitur per respectum ad praesens. Est enim praeteritum quod fuit praesens, futurum autem quod
erit praesens. 14. Cum autem declinatio verbi varietur per
modos, tempora, numeros et personas, variatio quae fit per numerum * et
personam non consti- tuit casus verbi *: quia talis variatio
non est ex parte actionis, sed ex parte subiecti; sed variatio quae
est per modos * et tempora respicit ipsam actionem, et ideo utraque
constituit casus verbi. Nam verba imperativi vel optativi modi
casus dicuntur, sicut et verba praeteriti vel futuri tem- poris.
Sed verba indicativi modi praesentis tem- poris non dicuntur casus,
cuiuscumque sint per- sonae vel numeri. 15. Deinde cum dicit: Zpsa
itaque etc., ostendit positam ad significandum aliquam rem. Et quia
etiam ipsum * agere vel pati est quaedam res, inde est quod et ipsa verba
in quantum nominant, idest significant agere vel pati, sub nominibus
com- prehenduntur communiter acceptis. Nomen autem, prout a verbo
distinguitur, significat rem sub de- terminato modo, prout scilicet
potest intelligi ut per se * existens. Unde nomina possunt subiici et praedicari. 16. Deinde cum
dicit: Et significant aliquid etc., probat propositum. Et primo, per hoc
quod verba significant aliquid, sicut et nomina; secundo, per hoc
quod non significant verum vel falsum, sicut nec nomina; ibi: Sed si est,
aut non est etc. - Dicit ergo primo quod in tantum dictum est quod
verba sunt nomina, in quantum significant aliquid. Et hoc probat,
quia supra dictum est * quod voces significativae significant
intellectus. Unde proprium vocis significativae ést quod generet aliquem
in- tellectum in animo audientis. Et ideo ad osten- dendum quod
verbum sit vox significativa, as- sumit quod ille, qui dicit
verbum, constituit intelleetum in animo audientis. Et ad hoc ma-
nifestandum inducit quod ille, qui audit, quiescit. 17.
oratio Sed hoc videtur esse falsum: quia sola * *
4 omittit esse. Codd. - p.: con- sequentia.
* ABCE omittunt ipsum.- p erro- nee: in ipsum.
* * perfecta facit quiescere intellectum, non autem nomen,
neque verbum si per se dicatur *. Si enim dicam,
homo, suspensus est animus au- dientis, quid de eo dicere velim; si autem
dico, currit *, suspensus est eius animus de quo dicam.- . Sed
dicendum est quod cum duplex sit intel- lectus operatio, ut supra
habitum est *, ille qui dicit nomen vel verbum secundum se,
constituit intellectum * Primo ex codd. convenientiam
verborum ad nomina. Et circa hoc duo facit: primo, proponit quod
intendit; secun- do, manifestat propositum; ibi: E? significant
ali- quid etc. Dicit ergo primo * quod ipsa verba secun- dum se
dicta sunt nomina: quod a quibusdam ex- ponitur de verbis quae sumuntur
in vi nominis, ut dictum est, sive sint infinitivi modi; ut cum
dico, quantum ad primam operationem, quae est simplex conceptio
alicuius, et secundum hoc, quiescit audiens, qui in suspenso erat ?
an- tequam nomen vel verbum proferretur * et eius prolatio
terminaretur; non autem constituit intel- lectum quantum ad secundam
operationem, quae * ACDE: £n se. Lect. rit, n. 2. Lect. 1, n. τ. κα: diceretur. est Ἢ) llla vero
significant tempus etc. Ita edit. Piana et ita codices. Verum ob rationes
adductas in superiori nota, videtur haec lectio non esse sancti Thomae,
sed esse legendum: illa vero consignificant tempus: quae est lectio a
sancto Thoma passim adoptata, imo ab im- subtili intellectus.
componentis et dividentis, ipsum distinctione accipere agere et pati in'
genere, cuius veluti species forent agere et pati simpliciter et agere et
pati secundum quid. Qua adhibita distinctione, diceretur
verbum significare agere, vel pati in genere, consignificare autem agere
vel pati simpliciter. Verum prudens mediate praecedentibus, quia verbum
consignificat etc. omnino indi- cata. - Duo tamen codices AB habent hoc
etiam loco: quia verbum significat. 9) Consignificant tempus etc. — Unus cod. A: significat (Cf. notas
prae- ced. et seq.). — Attende quid a s. Thoma dicatur de actione
praesenti, praeterita et futura. Actio enim praesens est simpliciter
actio quia habet esse seu existit actu; ergo quia de ratione verbi est
significare actionem (vel pau, quod est agere vel pati simpliciter:
sed agere vel pati in praeterito vel futuro est se- cundum. quid.
13. Dicuntur etiam verba praeteriti vel futuri temporis rationabiliter
casus verbi, quod consi- gnificat praesens tempus; quia praeteritum
vel futurum dicitur per respectum ad praesens. Est enim praeteritum quod fuit praesens, futurum autem quod
erit praesens. 14. Cum autem declinatio verbi varietur per
modos, tempora, numeros et personas, variatio quae fit per numerum * et
personam non consti- tuit casus verbi *: quia talis variatio
non est ex parte actionis, sed ex parte subiecti; sed variatio quae
est per modos * et tempora respicit ipsam actionem, et ideo utraque
constituit casus verbi. Nam verba imperativi vel optativi modi
casus dicuntur, sicut et verba praeteriti vel futuri tem- poris.
Sed verba indicativi modi praesentis tem- poris non dicuntur casus,
cuiuscumque sint per- sonae vel numeri. 15. Deinde cum dicit: Zpsa
itaque etc., ostendit positam ad significandum aliquam rem. Et quia
etiam ipsum * agere vel pati est quaedam res, inde est quod et ipsa verba
in quantum nominant, idest significant agere vel pati, sub nominibus
com- prehenduntur communiter acceptis. Nomen autem, prout a verbo
distinguitur, significat rem sub de- terminato modo, prout scilicet
potest intelligi ut per se * existens. Unde nomina possunt subiici et praedicari. 16. Deinde cum
dicit: Et significant aliquid etc., probat propositum. Et primo, per hoc
quod verba significant aliquid, sicut et nomina; secundo, per hoc
quod non significant verum vel falsum, sicut nec nomina; ibi: Sed si est,
aut non est etc. - Dicit ergo primo quod in tantum dictum est quod
verba sunt nomina, in quantum significant aliquid. Et hoc probat,
quia supra dictum est * quod voces significativae significant
intellectus. Unde proprium vocis significativae ést quod generet aliquem
in- tellectum in animo audientis. Et ideo ad osten- dendum quod
verbum sit vox significativa, as- sumit quod ille, qui dicit
verbum, constituit intelleetum in animo audientis. Et ad hoc ma-
nifestandum inducit quod ille, qui audit, quiescit. 17.
oratio Sed hoc videtur esse falsum: quia sola * *
4 omittit esse. Codd. - p.: con- sequentia.
* ABCE omittunt ipsum.- p erro- nee: in ipsum.
* * perfecta facit quiescere intellectum, non autem nomen,
neque verbum si per se dicatur *. Si enim dicam,
homo, suspensus est animus au- dientis, quid de eo dicere velim; si autem
dico, currit *, suspensus est eius animus de quo dicam.- . Sed
dicendum est quod cum duplex sit intel- lectus operatio, ut supra
habitum est *, ille qui dicit nomen vel verbum secundum se,
constituit intellectum * Primo ex codd. convenientiam
verborum ad nomina. Et circa hoc duo facit: primo, proponit quod
intendit; secun- do, manifestat propositum; ibi: E? significant
ali- quid etc. Dicit ergo primo * quod ipsa verba secun- dum se
dicta sunt nomina: quod a quibusdam ex- ponitur de verbis quae sumuntur
in vi nominis, ut dictum est, sive sint infinitivi modi; ut cum
dico, quantum ad primam operationem, quae est simplex conceptio
alicuius, et secundum hoc, quiescit audiens, qui in suspenso erat ?
an- tequam nomen vel verbum proferretur * et eius prolatio
terminaretur; non autem constituit intel- lectum quantum ad secundam
operationem, quae * ACDE: £n se. Lect. rit, n. 2. Lect. 1, n. τ. κα: diceretur. est Ἢ) llla vero
significant tempus etc. Ita edit. Piana et ita codices. Verum ob rationes
adductas in superiori nota, videtur haec lectio non esse sancti Thomae,
sed esse legendum: illa vero consignificant tempus: quae est lectio a
sancto Thoma passim adoptata, imo ab im- subtili intellectus.
componentis et dividentis, ipsum distinctione accipere agere et pati in'
genere, cuius veluti species forent agere et pati simpliciter et agere et
pati secundum quid. Qua adhibita distinctione, diceretur
verbum significare agere, vel pati in genere, consignificare autem agere
vel pati simpliciter. Verum prudens mediate praecedentibus, quia verbum
consignificat etc. omnino indi- cata. - Duo tamen codices AB habent hoc
etiam loco: quia verbum significat. 9) Consignificant tempus etc. — Unus cod. A: significat (Cf. notas
prae- ced. et seq.). — Attende quid a s. Thoma dicatur de actione
praesenti, praeterita et futura. Actio enim praesens est simpliciter
actio quia habet esse seu existit actu; ergo quia de ratione verbi est
significare actionem (vel passionem), verbum proprie est verbum
praesentis temporis, — Sed s. actio praeterita vel futura revera
non est actio, quia revera non existit, sed fuit vel erit, quando fuit
vel erit praesens; et ideo verba praeteriti vel futuri temporis non sunt
proprie verba, sed dicuntur casus verbi, ut Doctor explicat n.
seq. , Ὁ Hoc est proprie
verbum quod significat etc. Editio Piana habet consignificat, sequens
editionem b. — Sed forte verius, ut patet ex nota praecedenti &,
legendum est significat cum aliis edd. Venetis ac, et codd. AC (codd.
alii habent lacunam). Hinc immediate ante et infra n. 15 ipsa
Piana legit: verba... significant agere vel pati. — Attamen dixi forte ad
praecavendum importunam subtilitatem. Nam posset aliquis Eo
enim lector iudicet utrum haec distinctio sit scientiae utilis, sicut
revera est subtilis: ipso quod agere et pati secundum quid non
est agere et pati proprie, et verba proprie non sunt quae agere et
pati secundum quid significant (ut dicitur optime a s. Thoma de
verbis praeteriti vel futuri temporis) ; videtur sapientius dicendum quod
verbum proprie dictum non consignificet, sed significet agere vel pati
simpli- citer, quod est agere vel pati proprie. x) Si autem dico (A
dicam), currit. Est lectio ABE (D, cur).— Piana: si autem dico,curro etc.
Quae lectio est falsa. Cum enim dico curro non est animus audientis
suspensus de quo dicam; siquidem ego determinor, ut ilius motus seu
actionis subiectum, quae designatur cum dico curro. At dicendo currit, nullum subiectum determinatur; et ideo suspensus
est animus audientis de quo cursus dicatur. — C: si autem dicam, et tum
currit tum curro omittit. 5 λ) Quiescit audiens qui in suspenso erat etc. Conservo hanc lectio-
nem Pianam, quae etiam est edd. Venet. et codicis D.,— Codd. AB: quiescit
animus audientis qui suspensus erat etc. — CE: animus au- diens qui
suspensus erat. LECT. V * ACD: Secundum se. *
* * pc: aut. Cf. supra n. 16. V Cf. supra n. τι. *ADE: Signum. ** ABDE. - C: e$- CAP. III,
verbum vel nomen per se * dictum: nec quantum ad hoc facit quiescere
audientem. 18. Et ideo statim subdit: Sed si est, aut non est,
nondum. significat, idest nondum significat ali- quid per modum
compositionis et* divisionis, aut veri vel falsi. Et hoc est secundum *,
quod pro- bare intendit. Probat autem consequenter ^ per illa
verba, quae maxime videntur significare ve- ritatem vel falsitatem,
scilicet ipsum verbum quod est esse, et verbum infinitum * quod est non
esse; quorum neutrum per se dictum est significativum veritatis vel
falsitatis in re; unde multo minus alia. Vel potest intelligi hoc
generaliter dici de omnibus verbis. Quia enim dixerat quod verbum
non significat si es? res vel non est, hoc conse- quenter
manifestat, quia nullum verbum est si- gnificativum * esse rel ** vel non
esse, idest quod sevelreinones- res sit vel non sit. Quamvis enim omne
verbum $e.-P.: ret esse vel non esse. finitum implicet esse,
quia currere est currentem — 6556, et omne verbum infinitum implicet
non esse, quia non currere est non currentem esse; tamen nullum
verbum significat hoc totum, sci- licet rem esse vel non esse. 19.
Et hoc consequenter probat per id, de quo magis videtur, cum subdit: Nec
si hoc ipsum ksT purum dixeris, ipsum quidem nihil est. Ubi no-
tandum est quod in graeco habetur *: Neque si ENS esse ipsum
nudum dixeris, ipsum quidem nihil est. Ad probandum enim quod verba non
significant rem vel non esse, assumpsit id quod
est ) Probat autem consequenter. Ita Piana post Venetas saeculi XV.
— Codd. ABCE: probat autem hoc consequenter ; — Cod. D: probat
autem .hic consequenter. Immediate ante codd. ABC legunt: et hoc est
quod, omittendo secundum. y) Ubi notandum est quod in graeco etc.
Revera textus graecus habet quod est, seu Ns, ut vertit s. Thomas: οὐδ᾽ ἐὰν τὸ ὃν εἴπης αὐτὸ καθ᾽ ἑαυτὸ duAóv: αὐτὸ μὲν γὰρ οὐδέν ἐστι.-- « In mentem venit, inquit. Wait, » placitum Hegelii
quamquam alia ratione accipiendum: Das .Seyn ist » Nichts »
(Aristotelis Organon, graece, tom. I, Schol. pag. 53.30). Certum est cum
Hegelii placito, Esse est nihil, vel, Nihil est esse, praefatam
sententiam Aristotelis nihil habere commune, ut patet ex interpretatio-
nibus datis a s. Thoma. Aristoteles enim docet verbum est sumi posse vel
prout est dictio quaedam (Cf. supra n. 15), vel prout est copula coniun-
gens partes propositionis. Primo modo significat rem aliquam sicut et
caetera nomina (supra n. 16); et ideo nullo pacto dicitur, neque dici
potest quod ezs, vel est sumptum ut dictio nihil est. Alio modo, ens, vel
est pure dictum, nihil est, quatenus ens vel est non significat rem esse
vel non esse, seu non significat cognitionem in qua est verum vel fal-
sum: quia ens significat rem (quod est), sed non dicit hanc rem exi-
stere vel non existere; est vero ex opposito significat actualitatem exi-
stentiae (quod est) sed non dicit subiectum cui applicetur haec
existentia (Cf. n. 20 etseq.). At Hegel eatenus dicit quod esse est
nihil, quia esse et nihil vult identificari in conceptu
transcendentaliori, quem ipsé vocat fieri. Unde sententia
Hegelii omnino discrepat a sententia Aristotelis (Cf. lib. ΠῚ Metaphys., cap. 11 et 1v.— In Commentar. s. Th. lib. IV, lect. 1 seqq.). Cod. A: neque si ἘΞῚ ipsum etc.— Sed est erronea lectio, ut patet ex his omnibus quae in
hoc numero et sequenti declarantur. £) Ens non dicitur proprie aequivoce,
sed secundum prius et poste- rius, idest analogice. Nomina recte a
Scholasticis dividuntur post Ari- stotel. (De antepraedicamentis cap. 1)
in aequivoca, analoga et uni- voca. — Aequivocum nomen, graece ὁμώνυμον, plura significat, quae ad invicem nihil commune habent praeter
solum nomen. lta, e. g., canis et animal domesticum, et piscem
marinum, et sidus caeleste significat, quae nonnisi in solo nomine
communicant. Unde nomen aequivocum est nomen diversarum significationum.
— Univocum nomen, quod graeci συνώνυμον. dicunt, plura significat, quae et in nomine et in eadem omnino
nominis significatione seu definitione vel ratione conveniunt. Ita homo,
e. g., dicitur de omnibus humanis individuis in quibus hu- mana natura,
quam /0710 significat, eodem modo quo in definitione hominis ponitur,
invenitur. Hinc univocum nomen est nomen unius eius- demque
significationis seu definitionis. - Denique nomen analogum est veluti
medium inter aequivocum et univocum. Convenit enim cum no- mine univoco
in eo quod sit unius significationis, sed differt in eo quod haec
significatio non eadem sit, seu melius non eodem modo reperiatur in
omnibus, quibus idem nomen tribuitur; et ex hac parte convenit cum
27 fons et origo ipsius esse, scilicet ipsum ens, de quo dicit quod
nihil est * (ut Alexander exponit), quia ens aequivoce dicitur de decem
praedica- menlis; omne autem aequivocum per se posi- tum nihil
significat *, nisi aliquid addatur quod determinet eius significationem;
unde nec ipsum EST per se dictum significat quod est vel non est.
Sed haec expositio non videtur conveniens, tum quia ens non dicitur
proprie aequivoce, sed se- cundum prius et posterius ἔ; unde simpliciter di- ctum intelligitur de eo, quod per prius
dicitur: tum etiam, quia dictio aequivoca non nihil signi- ficat,
sed multa significat; et quandoque hoc, quandoque illud per ipsam
accipitur: tum etiam, quia talis expositio non multum facit ad
inten- tionem praesentem. - Unde Porphyrius aliter ex- posuit quod
hoc ipsum ens non significat naturam alicuius rei, sicut hoc nomen omo
vel sapiens, sed solum designat quamdam coniunctionem ;
unde subdit * quod Consignificat quamdam com- positionem , quam sine
compositis non est in- telligere. neque hoc convenienter
videtur dici *: quia si non significaret aliquam rem, sed solum
coniunctionem, non esset neque nomen, neque verbum, sicut nec
praepositiones aut con- iunctiones ^. - Et ideo aliter exponendum est,
sicut Ammonius exponit?, quod ipsum ens nihil est, idest non significat
verum vel falsum. Et rationem huius assignat, cum subdit: Consignificat
autem quam- dam compositionem. Nec accipitur hic, ut ipse * nomine
aequivoco, ita ut quandoque et aequivocum ab auctoribus dicitur, sed non
proprie, ut hic innuit s. Doctor. Ita esse; non secundum purum nomen, sed
quoad rem etiam significatam vere et realiter. affirmatur de Deo et de
creaturis, quando dicimus: Deus est; creatura est; ergo esse,
proprie loquendo, non est quid aequivoce Deo atque creaturis tributum. Attamen non
eodem modo esse Deo et creaturis convenit, sed suo cuique modo. Esse
igitur est nomen non aequivocum, nec tamen univocum, sed analogum Deo et
creaturis. Et dicitur analogum ana- logia proportionalitatis: quia revera
proportionato modo Deo et crea- turis esse tribuitur. -- Est etiam
aliud nomen analogum analogia ha- bitudinis seu attributionis, cuius
nempe significatio pluribus tribuitur per ordinem ad aliquid in quo primo
et principaliter et perfecte ratio significata per nomen invenitur; sicut
medicina, cibus, aer etc. dicuntur sana per ordinem ad sanitatem, quae
est in animali. Hoc etiam modo, nempe secundum analogiam attributionis,
dicitur quod Deus est ens, et quod creatura est ems; quia creatura vere
habet rationem entis, non tamen ex se, sed participatam a Deo, qui est
ens a se seu imparticipa- tum, et ad quem proinde creatura dicit illam
habitudinem quam effectus dicit ad suam causam. -- Exinde infertur quod
significatio in analogis per- fecte et per prius invenitur in uno (quod
ideo a Scholasticis dicebatur famosum analogatum), in caeteris autem
imperfecte et per posterius, ut s. Thomas hic dicit. - Haec
de nominibus univoco, analogo et aequi- voco novitius mente percipiat et
memoriae commendet: saepissime enim recurrunt in philosophia, et in
solvendis non parvi momenti quaestio- nibus sunt scitu necessaria (Cf. s.
Th. in IV Metaphys., lect. 1). 0) Sicut
nec praepositiones aut coniunctiones. Haec lectio codd. AC et Venetae
edit. b est retinenda. Non enim intelligo lectionem Pianam et
Venetas ac: sicut mec compositiones aut coniunctiones. Sed addo hanc
lectionem Pianam videri falsam. Porphyrius enim, cuius sententia hic
exponitur, dicebat ens non significare aliquam rem, sed esse si- gnum
compositionis et coniunctionis; ergo, infert, ens per se dictum nihil
est. — Sed haec ratio nulla est, reponit merito s. Thomas: si enim
ens nihil nisi coniunctionem significat, eo modo quo nonnisi coniun-
ctionem significant particulae coniunctivae ;-sicut istae non sunt neque
ver- bum neque nomen, ita neque nomen neque verbum erit ens. Si
autem non praepositiones sed compositiones legamus , nulla erit responsio
a s. Thoma data.— Codd. BDE, non praepositiones sed propositiones
legunt; quae lectio cum nostra concordat: etenim, ob affinitatem
materialem, im- peritis amanuensibus excidit propositiones loco
praepositiones. x) Sicut Ammonius exponit. In hanc Ammonii
expositionem (super lib. De interpretatione sect.1, 8 x, fol. 8 verso)
consentit Boethius in Edit. II in librum De interpretatione: « Vel certe
ita intelligendum est quod ait » » » (Aristoteles),
ipsum quidem nihil est, non quoniam nihil significet, sed quoniam nihil
verum falsumve demonstret, si purum dictum sit: cum enim coniungitur,
tunc fit enunciatio » (Ed. cit. pag. 317). A: * ficat vel
est. nihil signi- Alexander. * A: Jicat
nihil signi- vel desi- gnat. - c: nihil designat.- p:
p" seipsum nihil... Porphyrius. * Nempe
Aristo- teles. Sed * A: dictum. 0
Ammonius. π * Nempe Ammo- nius. * * Cf. supra n. 7. ABDE. - C et P.: cum
aliquo. * ABC : tnum ens etc. 28 dicit,
consignificat, sicut cum dicebatur * quod verbum consignificat tempus,
sed consignificat, PERI HERMENEIAS LIB. I nostri habent, planior
est sensus. Quod enim nul- lum idest cum alio * significat,
scilicet alii adiunctum compositionem significat, quae non potest
intel- ligi sine extremis compositionis. - Sed quia hoc commune est
omnibus nominibus et verbis, non videtur haec expositio esse secundum
intentionem Aristotelis, qui assumpsit ipsum ens * quasi quod- dam
speciale. 20. telis Et ideo ut magis sequamur verba
Aristo- considerandum est quod ipse dixerat quod verbum non
significat rem esse vel non esse, sed nec ipsum 675 significat rem
esse vel non esse. Et hoc est quod dicit, nihil est, idest non
signi- ficat aliquid esse. Etenim hoc maxime videbatur de hoc quod
dico ezs: quia ens nihil est aliud quam quod est. Et sic videtur et rem
significare, per hoc quod dico Quop et esse, per hoc quod dico Esr.
Et si quidem haec dictio ens significaret esse principaliter, sicut
significat rem quae habet esse, procul dubio significaret aliquid esse. Sed
ipsam compositionem, quae importatur in hoc quod dico EsTr, non
principaliter significat, sed consignificat eam in quantum significat rem
ha- bentem esse ?. Unde talis consignificatio composi- tionis
non sufficit ad veritatem vel falsitatem: quia. compositio,
in qua consistit veritas et falsi- tas, non potest intelligi, nisi
secundum quod in- nectit extrema compositionis. 21. Si vero
dicatur, nec ipsum esse, ut libri p) Sed consignificat eam in quantum
significat rem habentem esse. Liquet ex his magnam, iuxta s. Thomam,
existere differentiam inter duo ista vocabula, significare et
consignificare. Quod prius quidem Aristoteles et post ipsum et cum
ipso commentatores omnes caute notarunt, ut videre est apud Ammonium et
Boethium, Opp. cit., 8. De verbo. - Sed quid, quaeret novitius, scientiae
interest haec differentia? Interest ma- gnopere. - Nomen enim significat
formaliter illud quod significat; quod autem consignificat, non
formaliter, hoc est ratione praecise suae im- mediatae significationis
significat, sed ex consequenti et quasi materiali- ter, tanquam inclusum
in sua significatione immediata. Exemplum habe-
tur in hoc quod de nomine ens dicitur in hoc numero 20. Si ens pure, hoc
est sine addito dicatur, nonnisi rem significat; et ideo res est formalis
significatio entis pure dicti. Sed res significata formaliter per ems habet
vel potest habere esse. Quia ergo ems pure dictum significat rem illam,
consignificat etiam esse eiusdem rei; consignificat, inquam, non ex vi
suae verbum significat rem esse vel mon esse, probat per hoc verbum
rEsr, quod secundum se dictum, non significat aliquid esse, licet
significet esse. Et quia hoc ipsum esse videtur compositio quaedam,
et ita hoc verbum rsr, quod significat esse, potest videri significare
compositionem, in qua sit verum vel falsum; ad hoc excludendum sub-
dit quod illa * compositio, quam significat hoc ver- bum EsT, non potest
intelligi sine componentibus: quia dependet eius intellectus ab extremis,
quae si non apponantur, non est perfectus intellectus com-
positionis, ut possit in ea esse verum, vel falsum. 22. Ideo autem dicit
quod hoc verbum rsr con- significat compositionem, quia non eam
principa- liter significat, sed ex consequenti; significat enim
primo illud quod * cadit in intellectu per modum actualitatis absolute:
nam EST, simpliciter dictum, significat in actu esse *; et ideo
significat per mo- dum verbi. Quia vero actualitas, quam
principaliter significat hoc verbum ΕΒΤ, est communiter actuali- tas omnis formae, vel actus substantialis
vel acci- dentalis *, inde est quod cum volumus significare
quamcumque formam vel actum actualiter inesse alicui subiecto,
significamus illud per hoc ver- bum rsr, vel simpliciter vel secundum
quid *: sim- pliciter quidem secundum praesens tempus; se- cundum
quid autem secundum alia tempora. Et ideo ex consequenti hoc
verbum rsr significat compositionem. immediatae significationis,
sed ex conditione rei significatae. Porro in scientiis nisi distinguatur
significatio formalis a significatione materiali, seu significatio a
consignificatione, impossibile est cavere a sophismatibus. c)
quod Significat enim primo illud etc. — Cod. A: significat primo id
cadit etc. — Cod. B: significat enim illud primo quod primo ca- dit etc.
— Piana, edd. Ven. et alii codd.: significat enim illud quod pri-
mo etc. Lectiones diversum exhibent sensum. Lectio Piana, edd. Ven.
et aliorum codd. dicit quod res significata per τὸ esse in ordine chro- nologico est illud quod primo cadit in
intellectu nostro, seu quod primo a nostro intellectu
apprehenditur; lectio autem adoptata enunciat quod esse significat primo
illud quod cadit in intellectu per modum actua- litatis
absolute. Tum unam tum alteram lectionem complectitur cod. B.— Uterque
sensus est verus; sed primus tamen a s. Thoma heic non in- tenditur, sed
secundus inculcatur. Et hinc est quod additur esse secun- dario et ex
consequenti significare compositionem, * * pc : ista.
AQ? esse actu.- B: si- gnificat actu es- se. * BC erronee: a- ctualis. * pc omittunt ve/
simpliciter vel se- cundum quid. CAP. IV, LECT. VI
LECTIO SEXTA DE PRINCIPIO FORMALI ENUNCIATIONIS, QUOD EST ORATIO τι Λόγος δέ ἐστι φωνὴ σημαντιχὴ X0 cd, συνθήχην, ἧς τῶν μερῶν σημαντικόν ἐστι χεχωρισμένον, ὡς φάσις, ἀλλ οὐχ ὡς κατάφασις, ἢ ἀπόφασις. Λέγω δέ, οἷον ἄνθρωπος σημαίνει μέν τι, dXX οὐχ ὅτι 29 * Oratio autem est vox significativa, cuius partium
'aliquid significativum est separatim, ut dictio, non ut affirma-
tio vel negatio. Dico autem ἔστιν Gig, ἢ οὐχ ἔστιν" ἀλλ᾽ ἔσται χατάφασις 7 ἀπόφα- ἐᾶν τι προστεθῇ. 'AXX οὐχὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου συλλαβὴ μία" οὐδὲ γὰρ ἐν ἐν τῷ μῦς τὸ ὃς σημαντικόν, ἀλλὰ φωνή ἐστι νῦν μό- vov: δὲ τοῖς διπλοῖς σημαίνει μέν, ἀλλ οὐ xaf' «αὐτό, ὥσπερ προείρηται. Ἔστι δὲ λόγος ἅπας μὲν σημαντικός,) οὐχ ὡς ὄργανον δέ, ἀλλ ὡς προείρηται, χατοὸ συνθήκην. ut homo: significat enim aliquid, sed non
quoniam est, aut non est, sed erit affirmatio vel ne- gatio, si aliquid
addatur. Sed non una hominis syllaba: neque enim in eo quod est
sorex, rex significat, sed vox nunc est sola; in dupli- cibus vero
significat quidem aliquid, sed non secundum se, quemadmodum dictum
est. Est autem oratio omnis quidem significativa non sicut in-
strumentum, sed, quemadmodum dictum est, secundum placitum. εὐνστττ SywoPsIs. — 1. Textus argumentum.- 2. Oratio significat in-
telletum. compositum. -- 3. Pars aliqua orationis aliquid signi- ficat,
non quidem intellectum compositum, sed simplicem intel- lectum, nempe
simplicem rei apprehensionem.-4. Aspasii obiectio
solvitur.—Improbatur sententia Philoponi.— 5. Pars orationis si-
gnificans, ideo non significat iudicium (affirmationem vel negatio- nem)
quia non significat esse vel non esse.- 6. At pars
quidem orationis significat, sed non partis pars, ut pars est, quia
dictio etiamsi sit composita, significat unum simplicem intellectum (Cf.
- x83 ostquam Philosophus determinavit de a» KSnomine et de verbo,
quae sunt prin- cipia materialia enunciationis, utpote D^
partes eius existentes; nunc determi- nat de oratione, quae est
principium formale enunciationis*, utpote genus eius existens *. Et
circa : * n. 2. Cf. lect. praec., hoc tria facit:
primo enim, proponit * definitionem orationis ; secundo, exponit eam;
ibi: Dico autem ut homo etc.; tertio, excludit errorem; ibi:
Es/ autem oratio omnis etc. ! 2. Circa primum considerandum
est quod Phi- losophus in definitione orationis primo * ponit illud
in quo oratio convenit cum nomine et verbo, cum dicit: Oratio est vox
significativa, quod etiam po- suit in definitione nominis, et probavit de
verbo quod aliquid significet. Non autem posuit * in eius
definitione *, quia supponebat ex eo quod positum erat in definitione
nominis, studens brevitati, ne a) Est principium formale enunciationis, utpote
genus eius exi- stens. Haec verba s. Thomae dubium ingerere videntur.
Genus enim est principium non formale sed materiale (Cf. infra lect. vr,
n. 9, not. x) in rerum definitionibus. Igitur cum oratio sit genus
enunciationis, non videtur quod dici possit principium formale eiusdem.
Ad hoc dicendum est quod, nihil prohibet unum et idem respectu
diversorum, esse principium materiale et formale. Etenim partes spe- ciei
quae ponuntur in definitione (puta animal et rationale in defini- tione
hominis) sunt partes materiales eiusdem speciei: quia species est totum,
quod ex illis partibus resultat; partes autem comparantur ad lect. 1v, n.
9). — 7. Argumentatio ad probandum orationes eiusque partes esse aliquid
naturale, videlicet non ex institutione humana significans, sed naturaliter.
-- 8. Refellitur praefata argumentatio (C£ lect. rv, n. 11, seq.).
Instrumenta seu organa quibus tum voces, tum soni articulati formantur
sunt quidem naturalia: sed tamen sola virtus rationalis utitur huiusmodi
organis, et per ea efficit orationem et eius partes: quae ideo non sunt
res naturales sed artificiales, ad manifestandos interiores mentis
conceptus ab ipsa ratione compositae. idem frequenter iteraret.
Iterat tamen hoc in de- finitione orationis, quia significatio orationis
dif- fert a significatione nominis et verbi, quia nomen vel verbum
significat simplicem intellectum, oratio vero significat intellectum
compositum. 3. Secundo autem ponit id, in quo oratio differt a
nomine et verbo, cum dicit: Cuius partium ali- quid significativum est
separatim *. Supra enim dictum est quod pars nominis non
significat aliquid. per se separatum *, sed solum quod est
coniunctum ex duabus partibus. Signanter autem non dicit:
Cuius pars est significativa aliquid se- parata, sed cuius aliquid
partium est significativum, propter negationes et alia syncategoremata ?,
quae secundum se non significant aliquid absolutum, sed solum
habitudinem unius ad alterum. Sed quia du- plex est significatio vocis,
una quae refertur ad in- tellectum compositum ?, alia* quae refertur
ad B) Non autem posuit (scilicet verba illa, vox significativa) in
eius (scilicet verbi) definitione... Iterat tamen hoc
(nempe, vox significa- tiva) in definitione orationis etc. S. Thomas non
dicit utrum et quare iteret Philosophus etiam alia vfrba ad
placitum, quae et in definitione nominis posita sunt. Quae verba in
versione latina non habentur, sed ponuntur in textu graeco: xarà
συνθήχην. Sciendum est ergo verba ista non solum in versione Boethiana
non inveniri, sed neque etiam in Am- monio, qui eadem verba ab Aristotele
praetermissa esse dicit (De in- terpretat., 8. De enunciativa oratione):
imo vero in nonnullis codd. grae- cis verba illa non habentur. Unde Theodorus Waitz in sua Περὶ ἑρμενείας totum, sicut imperfectum ad perfectum, et ideo sicut materia ad
for- mam. Praeterea si partes ipsae inter se comparentur, non est
dubium quin genus sit principium materiale et differentia sit principium
formale (Cf. lect.cit.). Attamen 'si considerentur respectu individui,
seu. suppo- Siti naturae specificae, tum genus tum differentia sunt
partes formales; quia constituunt atque determinant natüram specificam,
quae est prin- cipium formale respectu suppositi. — Hinc apparet quod
oratio est prin- cipium materiale in definitione enunciationis, quia in
definitione enun- ciationis oratio est pars; est etiam principium
materiale respectu diffe- rentiae in ipsa definitione; sed est principium
formale respectu rei de- finitae, nempe enunciationis (Cf. s. Th. in II
PAysic., lect. v; et Par. I, qu. Lxxxv, artic. nr, ad 4). editione
a textu Aristotelico ea expungit (pag. 125), rationemque expun- ctionis
reddit in Scholiis, pag. 331 aiens, brevitati, qua Aristoteles uti solet,
parum convenire, ut expresse dicat quod facile intelligatur ( Ari-
stotelis Organon, graece, p. 1. — Lipsiae 1844). Q) Et alia
syncategoremata. Συγχατηγόρημα, ut vox ipsa indicat, non ex se aliquid significat, sed una cum
alio. Huiusmodi sunt omne, nullum, aliquid etc,, quae sunt particulae
additae nominibus ut eorum significatio determinetur, seu, ut ait s.
Thomas, significant habitudinem unius ad alterum. ὃ) Ad intellectum compositum. lam supra (lect. ri, n. 3, not. 9)
novi- tium monuimus intellectum dici compositum non quidem subiective ,
sed obiective: quia in iudicio est revera actus simplex componens seu
con- * * * Cap. iw. c:
separatum. Edd. Ven. 1526 et 1557: separa- " ta.
| (Cont. MAN. B.8 * )- pc: alia vero. PERI
HERMENEIAS LIB. I * Codd.: secun- da vero competit
parti orationis. A erronee: affir- matio et negatio (Cf. not.
ε). ε * (Conf. lect. virt, n. 3). Codd.: su-
peradditaliquid. * Codd. : multo minus significat
aliquid ut nega- tio. Aspasius. t Porphyrius.
" 3o intellectum simplicem; prima significatio competit
orationi, secunda non competit orationi, sed parti orationis *. Unde
subdit: Ut dictio, non ut affirma- tio *. Quasi dicat: pars orationis est
significativa, sicut dictio significat, puta ut nomen et verbum,
non sicut affirmatio, quae componitur ex nomine et verbo. Facit autem
mentionem solum de affir- matione et non de negatione *, quia negatio
se- cundum vocem superaddit * affirmationi; unde si
pars orationis propter sui simplicitatem non significat
aliquid, ut affirmatio, multo minus ut negatio *. 4. Sed contra hanc definitionem Aspasius obii- cit quod videtur
non omnibus partibus orationis convenire. Sunt enim quaedam orationes 5,
qua-, rum partes significant aliquid ut affirmatio; ut puta,
si sol lucet super terram, dies est; et sic de multis. Et
ad hoc respondet Porphyrius " quod in quocumque genere
invenitur prius et posterius, debet definiri id quod prius est. Sicut cum
datur iungens praedicatum cum subiecto, in simplici vero apprehensione
est actus simplex tum subiective tum obiective. j t) Facit
autem mentionem solum de affirmatione non et de nega- tione. etc. Quod
hic notatur a s. Thoma prima fronte videtur falso sup- posito innixum,
cum et in translatione latina quam damus textus Ari- stotelis,
et in ipso textu graeco ex editione Didot habeatur mentio tum
de affirmatione tum de negatione: sed non ut affirmatio vel ne- gatio; ἀλλ᾽ οὐχ ὡς κατάφασις, ἢ ἀπόφασις. -- Verum Theodorus Waitz (Or. et loc. supra cit.) affirmat nonnisi
in duobus codicibus, Urbinate nempe et Marciano, addi ἢ ἀπόφασις, a caeteris autem omitti. Unde et ipse omittit in sua editione
legitque: ὡς φάσις, ἀλλ᾽ οὐχ, ὡς κατάφασις: ut dictio, sed non ut affirmatio; additque in Scholiis super
cap.tv, pag.331: « Verba ἢ ἀπόφασις aliena manu addita videntur e vs. 3o ( Cf. vers. » »
» » Dico autem etc.): quare cum Ammonio et vet. intp. lat. ea
omisimus eosdem codices secuti, quamquam retinet versio Boethiana. Quid
Ale- xander et Porphyrius habuerint, ex quorum commentariis
Boethius multa affert, incertum est. » Quamvis ergo
versione Boethiana veteres interpretes communiter usi fuerint, eam tamen
ad textum graecum exege- runt atque emendarunt. Quod de 5. Thoma ex hucusque declaratis mani- festum est (Cf.
Jourdain, Recherches critiques... des traductions latines d'Aristote,
cap. 1v, pag. 252. Paris. 1819). - Codex A, qui versionem in- tegram
habet Peri hermeneias, cui adnectitur s. Thomae Commentarius, omittit
verba vel negatio, et legit: oratio autem est vox significativa, cuius
partium aliquid significativum est separatum, ut dictio, non vero ut
affirmatio. Dico autem etc. t) Sunt enim quaedam orationes etc. — Codd.
omnes: sunt enim quaedam orationes compositae. Hae quidem habent quod
earum partes significent aliquid, ut affirmatio; quod infra declaratur
(lect. vr). Impli- cite tamen lectio Piana eumdem habet sensum, dicendo
quaedam ora- tiones: nam τὸ quaedam in hoc
casu designat orationes compositas. Sed utrum compositae sit explicite
apponendum textui non auderem affir- mare. Dicendo enim quaedam...
compositae , vi particulae disiunctivae quaedam innui videtur dari
orationes compositas, quarum partes non significent aliquid per modum
affirmationis: quod est falsum. Aliunde s. Thomas infra adducto exemplo
enunciationis conditionalis, addit: e£ sic de multis. Verius autem
videretur dicendum: et sic de aliis, si legen- dum sit compositae, quia
omnibus propositionibus compositis commune : est, quod de
enunciatione conditionali ex Aspasio asseritur. Haec autem aequivocatio
removetur a lectione Piana, quae est etiam omnium edd. Venet. Si igitur
adoptetur lectio codd. videtur subintelligendum esse ali- quid et
legendum: sunt enim quaedam orationes, nempe compositae. — Unus cod. C
omittit: e£ sic de multis. ἡ) Respondet
Porphyrius. Codd. unanimiter: Alexander. Videtur legendum esse
Porphyrius, nam de Alexandri opinione infra agitur. Re- vera
Porphyrius, texte Boethio, lib. II. Edit. secund. De interpreta- tione,
pag. 322, hanc tenuit sententiam: « Porphyrius autem ita dicit. »
Volens, inquit, Aristoteles ostendere non omnem orationem, aut sim-
» » » plices tantum habere partes aut compositas, a
simplicibus sumpsit exemplum, ut diceret significare partes orationis, ut
dictionem non ut affirmationem, ut cum est oratio. » - Nihilominus
haec eadem ipsa interpretatio Alexandro tribuitur a Boethio ib. pag. 319:
« Prior autem » simplicitas est, posterior vero compositio. In
quibus est autem prius » » » » » »
vel posterius aliquid, illud sine dubio definiendum est priori loco quod
natura quoque praecedit. Ita ergo quoniam prior simplex oratio est,
posterior vero composita, prius simplicem orationem definitione con-
stituit (Aristoteles) dicens, cuius partes significant ut dictio non ut
affirmatio, dictionem simplicis nominis aut verbi nuncupationem po- nens.
» — Sed praeterea Boethius alteram interpretationem quam se- cundo loco
(vel potest dici etc.) refert s.Thomas, tribuit ipsi Alexandro ;
definitio alicuius speciei, puta hominis, intelligitur definitio de eo
quod est in actu, non de eo quod est in polentia; et ideo quia in genere
orationis prius * est oratio simplex, inde est quod Ari- stoteles
prius * definivit orationem simplicem. Vel potest dici, secundum
Alexandrum et Am- monium *, quod hic definitur oratio in communi.
Unde debet poni in hac definitione id quod est commune orationi simplici
et compositae. Habere autem partes significantes aliquid ut affirmatio
*, competit soli. orationi compositae; sed habere partes
significantes aliquid per modum dictionis, et non per modum
affirmationis, est commune orationi simplici et compositae. Et ideo hoc
de- buit poni in definitione orationis. Et secundum hoc non debet
intelligi esse de ratione oratio- nis quod pars eius non sit affirmatio:
sed quia de ratione orationis est quod pats eius sit ali- quid quod
significat per modum dictionis, et non per modum affirmationis *. Et in
idem redit solutio Porphyrii quantum ad sensum, licet quantum ad
« » » » » Addit (Alexander) quoque illud: omnem,
inquit, definitionem vel con- tractiorem esse definita specie, vel
excedere non oportet. Quod si Aristoteles ita constituisset definitionem,
ut significare partes oratio- nis diceret uf orationes, ac non ut
dictiones, simplices orationes ab hac definitione secluderet. Orationum
namque simplicium partes, non » ut orationes, sed ut simplicia verba
nominaque significant (Op. et » pag.cit.).» — Denique quae infra
ponuntur ut dicta a Porphyrio de dictione sumpta ab Aristotele ad
significandum tum simpliciter dicere, tum etiam affirmare, Boethius (ib.
pag. 320) Alexandro tribuit. Haec igi- tur quae ex fide Boethii
retulimus videntur suadere lectionem codd. praeferendam esse lectioni
Pianae. At Porphyrius quoque, iterum Boe- thius ib., in eadem sententia
(Alexandri) est, quamvis in uno ab Ale- xandro discrepans; quod unum late
Boethius exponit, quodve »on quan- tum ad sensum, licet quantum ad verba
parumper differt a sententia Alexandri, ut s. Thomas infra habet. Quae
cum ita sint legi secundum rei veritatem potest tum Porphyrius tum
Alexander; spectato tamen ordine litterae s. Thomae, ut dixi supra, malo
lectionem retinere Pianam quae est etiam omnium Venet. edd. Sed
dubium remanet, videlicet cur sententia Porphyrii non differat quantum ad
sensum a sententia Alexandri, ut s. Thomas affirmat? — Obiectio Aspasii
est: Aristoteles voluit hoc loco definire orationem in genere, non autem
solam orationem simplicem; atqui definitio tradita non est nisi de
oratione simplici; ergo non recta est definitio Aristote- lis.- Respondet
Porphyrius, negando maiorem argumentationis Aspasii, et concedendo
minorem. Et hinc est, addit Porphyrius, quod Aristoteles addidit partem
orationis a se definitae significare quidem ut dictionem, prout dictio
distinguitur ab affirmatione. Porro in oratione simplici pars significat
ut dictio: significare vero ut affirmationem proprium est par- tis
orationis posito innixa, compositae. Ruit ergo obiectio
Aspasii, utpote falso sup- Respondet Alexander, concedendo maiorem
argumentationis Aspasii, et negando minorem. In definitione enim
generís non debet poni dif- ferentia, sed id solum quod est commune
speciebus sub illo genere comprehensis. Hinc definiendo animal recte. dicitur, quod est vivens ut sensitivum
et non ut rationale vel irrationale: quia rationale et irra- tionale sunt
non constitutiva generis quod est animal, sed differentiae constituentes
species animalis. Porro
significare ut dictionem est pro- prium partis orationis in genere ut
distinguitur a nomine; ergo est quid commune orationi tum simplici, tum
compositae. At significare ut affir- mationem est differentia qua oratio
composita differt a simplici; et ideo debet excludi a definitione
orationis in genere. - Haec autem omnia con- ceduntur a Porphyrio:
discrepantia est non in conclusione, sed in eo quod Porphyrius putat
orationem simplicem definiri ab Aristotele; con- tra Alexander vult
definiri orationem in genere, et nonnisi consequen- ter orationem
simplicem. Et propterea im idem redeunt solutiones tum Porphyrii tum
Alexandri, licet quantum ad verba parumper. dif- ferant. 9) Habere
autem partes significantes aliquid ut affirmatio etc. Haec lectio Piana
bona est, et cohaeret cum forma dicendi infra n. 5 adhibita, et
antiquioribus Aristotelis expositoribus usitata, ut videre est apud Boe-
thium loc. cit. in nota praecedenti. Imo ea utitur Aristoteles : ὡς
κατάφασις. Codd. ACDE (B habet lacunam) legunt: habere autem partes
signifi- cantes (^, aliquid) per modum affirmationis competit soli
orationi com- positae; sed habere partes significantes (A, quae
significant) per modum dictionis etc. Horum autem codd. lectio, eumdem
sensum exhibet Piana; expeditior tamen mihi videtur et magis perspicua:
imo vero magis respondens iis quae immediate sequuntur: sed habere partes
etc. praefatis autem codicibus legimus: competit soli orationi
compositae. - Piana habet: hoc solum competit orationi compositae.
*A: prior; sed corrig. in pri- 'mum; quae est
lect. BC. . prius. omittunt Alexander.
Ammonius. * Op. cit. sect. I, $ xi, pag. 9, coi.5.
6 EMT: sed eR Porphyrius 1 ac - Cum CAP.
IV, LECT. VI * ABC legere vi- dentur et melius:
dicto (vel dicen- do) quod; et omit- tunt particulam
etante vocem ad- or [e hyri t us. Codd. - P. nOn accipitur. Toannes gramma- ticus.
* t Codd.: et ita. * Codd.: sed in «hoc.
*aBc autem. omittunt verba parumper differat. Quia enim
Aristoteles frequenter ponit dicere pro affirmare, ne dictio pro
affirmatione sumatur, subdit * quod pars ora- tionis significat u£
dictio, et addit non ut affirma- tio: quasi diceret, secundum sensum
Porphyrii , non accipiatur * nunc dictio secundum quod idem est
quod affirmatio. Philosophus autem, qui dicitur Ioannes gram-
maticus ', voluit quod haec definitio orationis da- retur solum de
oratione perfecta, eo quod partes non videntur esse nisi alicuius
perfecti, sicut omnes partes domus referuntur ad domum: et ideo *
se- cundum ipsum sola oratio perfecta habet partes significativas.
Sed tamen hic * decipiebatur, quia quamvis omnes partes referantur
principaliter ad totum perfectum *, quaedam tamen partes re-
feruntur ad ipsum immediate, sicut paries et te- ctum ad domum, et membra
organica ad animal: quaedam vero mediantibus partibus principalibus
quarum sunt partes; sicut lapides referuntur ad domum mediante pariete;
nervi autem * et ossa ad animal mediantibus membris organicis, scilicet
manu et pede * et huiusmodi. Sic ergo omnes partes orationis
principaliter referuntur ad orationem per- fectam, cuius pars est oratio
imperfecta, quae etiam ipsa habet partes significantes. Unde ista
definitio convenit tam orationi perfectae, quam imperfectae. 5.
Deinde cum dicit: Dico autem ut homo etc., exponit propositam
definitionem. Et primo, ma- nifestat verum esse quod dicitur; secundo,
exclu- dit falsum intellectum ; ibi: Sed non una hominis syllaba
etc. Exponit ergo * quod dixerat aliquid partium orationis esse
significativum, sicut hoc no- men 0o, quod est * pars orationis,
significat ali- quid, sed non significat ut affirmatio aut negatio,
quia non significat esse vel mon esse. Et hoc dico non in actu ?, sed
solum in potentia. Potest enim aliquid addi, per cuius additionem fit *
affirmatio vel negatio, scilicet si addatur ei verbum. Ὁ Joannes grammaticus. Commentaria non habemus quae loannes
grammaticus (Flor. saec. VII Eccl), qui et Philoponus
cognominatur, scripsit in librum Peri hermenias; sed eius citata
sententia innuitur suo in Commentar. in lib. I Priorum analytic. cap. τι,
col. 27 (Venetiis, 1560). Eamdem interpretationem tradit b. Albertus: «
Et quia, inquit in persona » » » » »
» Aristotelis, immediatum genus interpretationis est oratio perfecta,
ideo quaeremus orationis perfectae definitionem secundum logicum.
Sic enim compositum correspondebit componentibus: quia cum
definivi- mus nomen et verbum, definivimus prout sunt elementa
orationis perfectissimae; propterea etiam de oratione loquentes, ut de
perfecta loquimur » (In lib. I Peri herm. tractat. IV, cap. 1, in
princip.). Sed et hanc sententiam praedocuerat Syrianus, uti refert
Boethius op. et » loc. cit. pag. 321: « Syrianus vero, qui
Philoxenus cognominatur, non » » » putat orationes
esse, quarum intellectus sit imperfectus, atque ideo nec eas aliquas
habere partes. Nam cum dicit: Plato in Academia di- Ssputans ; haec
quoniam perfecta non est, partes, inquit, non habet.» x) Quia quamvis omnes partes referantur principaliter ad totum
perfectum etc.— Codd. ABCE uniformiter legunt: quia quamvis orationis
partes referantur principaliter ad totum perfectum. Sed haec lectio minus
mihi placet quam Piana quae est cod. D et Ven. edd. Prin- cipium enim hic
a s. Thoma enunciatur quod universim respicit par- tium relationem ad
totum, ut patet exemplo adducto de parietibus in ordine ad domum, et de
membris organicis in ordine ad animal. Quod quidem principium applicatur
deinde partibus orationis: Sic ergo etc.— Admitto in textu principaliter
tum quia omnes codices illud habent, tum quia a s. Thoma infra indicatur,
applicando enunciatum principium ad partes orationis. A) Et hoc
dico non in actu, sed etc. Haec lectio Piana et omnium Ven. edd. non
concordat cum codd. ABC qui omittunt particulam ne- gantem, ac legunt: et
hoc dico in actu. Quae
lectio quoad formam non cohaeret cum sequentibus: sed solum in potentia.
Attamen lectio ipsa Piana aliquid necessario vi particulae negantis
subintelligit. Vult *nim s. Thomas quod aliquid partium orationis
non significat ut affir- 31 6. Deinde cum dicit: Sed non una
hominis etc., excludit falsum intellectum. Et posset hoc
referri ad immediate dictum, ut sit sensus quod nomen erit
affirmatio vel negatio, si quid ei addatur, sed non si addatur ei una
nominis syllaba. Sed quia huic sensui conveniunt * verba
sequentia, oportet quod referatur ad id, quod supra dictum
est in definitione orationis, scilicet quod aliquid partium eius
sit significativum separatim *. Sed quia pars
alicuius totius dicitur proprie illud, quod immediate venit ad
constitutionem totius, non au- tem pars partis; ideo hoc intelligendum
est de par- tibus ex quibus immediate constituitur oratio, sci-
licet de nomine et verbo, non autem de partibus nominis vel verbi, quae
sunt syllabae vel litterae ^. Et ideo dicitur quod pars orationis est
significa- tiva separata *, non tamen talis pars, quae est una
nominis syllaba. Et hoc manifestat in syllabis, quae quandoque possunt
esse dictiones per se si- gnificantes: sicut hoc quod dico rex,
quandoque est una * dictio per se significans; in quantum vero
accipitur ut una quaedam syllaba huius nominis Sorex, soricis, non
significat aliquid per se, sed est vox sola. Dictio enim quaedam est
compo- sita" ex pluribus vocibus, tamen in significando ha-
bet simplicitatem, in quantum scilicet significat sim- plicem intellectum
*. Et ideo in quantum est vox composita, potest habere partem quae sit
vox **, in quantum autem est simplex in significando, non potest
habere partem significantem. Unde sylla- significantes. bae quidem
sunt voces, sed non sunt voces per se Sciendum tamen quod in
nominibus compo- sitis, quae imponuntur * ad significandum rem
simplicem ex aliquo intellectu composito, partes secundum apparentiam
aliquid significant, licet non secundum veritatem *. Et ideo subdit quod
in duplicibus, idest in nominibus compositis, syllabae quae possunt
esse * dictiones, in compositione ** matio aut negatio, quia non
significat esse vel non esse. Sed quia non significare ut affirmationem
aut negationem intelligi potest jn actu. so- lummodo vel etiam in
potentia; ideo addit s. Thomas quod aliquid partium orationis quamvis non
significet in actu ut affirmatio aut negatio, significet tamen in
potentia. Potest enim aliquid addi etc. Manifestum est hanc esse mentem
s. Thomae; sed eam forma tum codd. tum edd. haud perspicue tradit.
u) Ideo hoc intelligendum est de partibus, ex quibus etc. Hanc le-
ctionem germanam s. Thomae restituimus ex codd. omnibus, ac deni- que ex
Veneta editione b. — Editio Piana cum duabus edd. ac plura omittit,
quamvis a mente s. Thomae non aberret. Legit enim: ideo hoc non
intelligendum est de partibus nominis vel verbi, quae sunt syllabae vel
litterae. Addita
particula negativa, nempe legendo nom intelligen- dum, sententia s.
Thomae servatur; minime vero perspicuitati consu- litur: quia
illatio, ideo hoc etc. non perfecte respondet praemisso ante- cedenti:
sed quia pars etc. Huic enim nectitur illud, de
partibus ex quibus immediate constituitur oratio etc. v) Dictio
enim quaedam est composita etc.- Codd. ABDE: dictio enim est quaedam vox
composita.— Cod. C: dictio enim est quidem vox com- posita: quae
lectio est ad sensum aliorum codd. Utraque lectio bona est. Si Piana
adoptetur, per illa verba dictio enim etc. s. Thomas enunciat prin-
cipium de omni dictione composita; at si vera est lectio codd., verba
dictio enim etc. referuntur ad dictionem in exemplum positam, nempe Sorex,
et erit sensus sententiae: dictio enim Sorex est quaedam vox composita
etc. E) Quae sit vox. Est lect. codd. CDE. — B: quae est vox. A:
quae sit vox non significativa. Igitur vox ponitur ab omnibus nostris
co- dicibus.— P. et ac, nec non ed. 1526: quae est rex.— Ed. b: quae
si- gnificet. - Adoptamus lectionem, quae sit vox, tum propter
consensum codd., tum quia cohaeret cum iis quae immediate sequuntur: in
quantum autem est simplex etc. Posita tamen hac lectione, aut addendum
est vocabulum significativa cod. A (particula enim, non, est corruptio),
aut supponendum, sicut adnotavimus in margine. Quod etiam
indicatur a lect. ed. b: quae significet. * non *
" c: congruunt. pc: separatum. μ Codd.:
separa- tim. * A:
estuna quae- dam. - Bc: est quaedam. * * Cf.
lect.ri, n.13. Nempe vox si- gnificativa. * Codd.:
in quan- tum imponuntur. * * Cf. lect.tv, n.10.
ABC: eliam es- se. ** c: compositio- nem. :
PERI HERMENEIAS LIB. I * Codd. - P.: 4- nientes.
* Codd. - p.: si- gnificant per se. * ABC:
Sunt gnificativae. * si- Ct. lect. iv, n.i,
seq. * c: ad quod pro- bandum uteban- tur
etc. * 0 Homini ex co- dicibus.
Plato. 7T .* Omnis ex codd. (Cf. textum Ari-
stotel.). * AC : instrumen- ta enim natura- lis
virtutis etc. 32 nominis venientes *, significant aliquid, scilicet
in ipso composito et secundum quod sunt. dictiones ; non autem
significant aliquid secundum 56 *, pro- ut sunt huiusmodi nominis partes,
sed eo modo, sicut supra dictum est. 7. Deinde cum dicit: Est autem
oralio etc., ex- cludit quemdam errorem. Fuerunt enim aliqui di-
centes quod oratio et eius partes significant * natu- raliter, non ad
placitum *. Ad
probandum autem hoc utebantur * tali ratione. Virtutis naturalis
opor- tet esse naturalia instrumenta: quia natura non de- ficit in
necessariis; potentia autem interpretativa ? est naturalis homini *; ergo
instrumenta eius sunt naturalia. Instrumentum autem eius est
oratio, quia per orationem virtus interpretativa interpre- tatur
mentis conceptum: hoc enim dicimus in- strumentum, quo agens operatur.
Ergo oratio est aliquid naturale, non ex institutione humana si-
gnificans, sed naturaliter. ! 8. Huic autem rationi, quae dicitur
esse Plato- nis in lib. qui intitulatur Cratylus?, Aristoteles ob-
viando dicit quod omnis * oratio est significativa, non sicut
instrumentum virtutis, scilicet naturalis: quia instrumenta naturalia
virtutis * interpretativae sunt guttur et pulmo, quibus formatur vox, et
lin- 0) Potentia interpretativa etc. Dictum est supra
(lect. 1, n. 3, nota y) interpretationem stricte acceptam idem sonare ac
enunciationem; late autem sumptam idem esse ac locutionem in genere. Hinc
nomine fa- cultatis interpretativae intelligitur hoc loco facultas, qua homo
naturaliter pollet manifestandi exterius interiores mentis conceptus
affectionesque ; ex qua manifestatione nobis patescunt quae in
mente alterius hominis versantur. ; x) Huic autem rationi
quae dicitur esse Platonis etc. Cratylus Pla- tonis liber est de
recta nominum ratione. In exordio legitur ab Hermogene dictum: « Cratylus
hic, o Socrates, rebus singulis ait natura iaesse re- » »
» » » » » » ctam nominis rationem, neque id
esse nomen, quod quidam ex con- stitutione vocant, dum vocis suae
particulam quandam pronuntiant , sed rectam rationem aliquam nominum et
Graecis et Barbaris ean- dem omnibus innatam (pag. 265)... Socn. Cratylus
vera loquitur, cum nomina dicit natura rebus competere, neque unum
quemvis esse no- minum auctorem, sed illum dumtaxat, qui ad nomen
respicit, quod natura cuique convenit, posteaque speciem eam litteris
syllabisque in- serere » (pag. 269). Ratio vero huius sententiae sequens
indicatur. Etenim « nomen.... rerum substantias docendi, discernendique
instru- » » » mentum est, sic ut pecten et radius ipse
telae » (pag. 268); et «no- minandum... ea ratione qua rerum ipsarum
natura nominare ac no- minari postulat, et quo postulat, non autem pro nostrae
voluntatis gua et dentes et labia, quibus litterati ac articulati
soni distinguuntur; oratio autem et partes eius sunt sicut effectus
virtutis interpretativae per instru- menta praedicta. Sicut enim ? virtus
motiva utitur naturalibus instrumentis, sicut brachiis et manibus
ad faciendum opera artificialia, ita virtus inter- pretativa utitur
gutture et aliis instrumentis na- turalibus ad faciendum orationem. Unde oratio et partes eius non sunt res naturales, sed quidam
artificiales effectus. Et ideo subdit quod oratio significat
ad placitum *, idest secundum institutio- nem humanae rationis et
voluntatis, ut supra di- ctum est *, sicut et omnia artificialia
causantur ex humana voluntate et ratione. Sciendum tamen *
virtuti quod, si virtutem interpretativam non attribua- mus
motivae, rationi; sic non est virtus naturalis, sed supra omnem
naturam cor- poream: quia intellectus non est actus alicuius cor-
poris, sicut probatur in III De anima *. Ipsa autem ratio est, quae movet
virtutem corporalem moti- vam ad opera artificialia, quibus etiam ut
instru- mentis utitur ratio: non sunt autem * instrumenta alicuius
virtutis corporalis. Et hoc modo ratio * potest etiam uti oratione et
eius partibus, quasi instrumentis: quamyis non naturaliter
significent. » » » arbitrio (pag. 267)... Nam quod
natura cuique congruit, instrumentum adinveniendum est, atque id illi
attribuendum, ex quo efficit non lecumque vult qui fabricat, sed quale
natura ipsa exigit » (Pag. 208.— Platonis Opera Marsilio Ficino
interprete. — Francofurti 1602). 9) Sicut enim etc. Retinenda est haec
lectio Piana et edd. Ven., quia perspicua et
requisita a forma textus s. Thomae. — Cod. A: sicut etiam virtus motiva utitur etiam etc. — B: sicut etiam
virtus motiva utitur instrumentis sicut naturalibus. etc. — C:
sicut etiam virtus motiva uti- tur etc.: caetera ut in P. Quae vero
sequuntur: ifa virtus interpreta- tiva usque ad illa verba inclusive ad
faciendum orationem omittunt codd. praefati; proindeque sententiam s.
Thomae mancam et obscuram exhibent. c) quod Sciendum
tamen etc. Ita codd.- Edd, Piana et Ven.: sciendum ergo etc. -- Novitius
autem notet quid hic a s. Thoma doceatur circa virtutem naturalem. In
hypothesi enim (quae vera est, ut dicitur lect. seq. n. 2) quod virtus
interpretativa non attribuatur virtuti motivae, sed rationi, negatur
ipsam esse naturalem. Sed numquid quod a ra- tione est naturale dici
nequit? Dici utique potest quatenus id quod a natura
quacunque profluit maturale dicitur. At Scholastici strictiori etiam
significatione usurpabant vocabulum maturale, nempe ad desi- gnandum id
quod a materia dependet vel est in materia sensibili, Quo sensu negatur
naturale esse illud quod a sola ratione est. Βα: secundum placitum. * sed * Lect. 1v, n.
11. σ . 12. - Iv nn. 4 et Commentar. s. Th. lect. vir. * Supple: opera artijitialia.
* Codd. - r. omit- qua- : CAP. IV, LECT. VII LECTIO
SEPTIMA DE ENUNCIATIONIS DEFINITIONE ᾿Αποφαντικὸς δὲ οὐ πᾶς; ἀλλ ἐν ᾧ τὸ ἀληθεύειν ἢ ψεύ- δέεσθαι ὑπά χει" οὐχ ἐν ἅπασι δὲ ὑπάρχει, οἷον ἡ εὐχὴ λόγος μέν, ἀλλ᾽ οὔτε ἀληθὴς οὔτε ψευδής. Οἱ μὲν οὖν ἄλλοι ἀφείσθωσαν᾽ ῥητορικῆς γὰρ ἢ πονητικῆς οἰκειοτέρα ἡ σκέψις" ὁ δὲ ἀποφαντικὸς τῆς νῦν θεω- ρίας. ; * 33 Enunciativa vero non omnis, sed illa
in qua verum vel falsum est; non autem omnibus inest, ut deprecatio
oratio quidem est, sed neque vera neque falsa. Caeterae igitur
relinquantur: rhetoricae enim vel poeticae convenientior est
consideratio. Enunciativa vero prae- sentis speculationis est.
ΘΎΝΟΡΒΙΒ. — 1. Textus argumentum, eiusque divisiones et subdivisiones.-
2. Omne instrumentum oportet definiri ex fine ad quem destinatur; ergo
oratio enunciativa debet definiri ex eo quod sit significativa veritatis
vel falsitatis iudicii mentalis.- 3. Co- rollarium. Verum et falsum sunt
in enunciatione sicut in signo: in mente sicut in subiecto cognoscente:
in re sicut in causa —(€f- lect. mr, n. 6. et seqq.). - 4. Sola
enunciativa oratio, quae etiam indicativa et suppositiva dicitur,
significat verum vel fal- "eg ostquam * Philosophus
determinavit ," de principiis enunciationis, hic incipit *
| s ESSA determinare de ipsa enunciatione. Et Qd
dividitur pars haec in duas: in pri- ma, determinat de enunciatione
absolute; in se- cunda, de diversitate enunciationum, quae pro-
venit secundum ea quae simplici enunciationi adduntur; et hoc in
secundo libro; ibi: Quo- niam autem est de aliquo affirmatio etc. -
Prima autem pars dividitur in partes tres. In prima, de- finit
enunciationem ; in secunda, dividit eam; ibi: Est autem una prima oratio
* etc.; in tertia, agit de oppositione partium eius ad invicem; ibi:
Quo- niam autem est enunciare * etc. Circa primum tria facit:
primo, ponit definitionem enunciationis; secundo, ostendit quod per hanc
definitionem differt enunciatio ab aliis speciebus orationis; ibi:
Non autem in omnibus etc.; tertio, ostendit quod ει de sola
enunciatione * est tractandum; ibi: E? cae- terae quidem
relinquantur. «) Omne autem instrumentum oportet definiri ex suo fine.
Cod. A: definiri debet ex suo fine.— Quod s. Thomas affirmat de instrumento, est dicendum de omni eo quod
est propter finem aliquem, ut scilicet ex exigentia finis petatur ratio
eius definitionis. « In omnibus, inquit s. Doctor, » »
» quae sunt propter finem definitio, quae est per causam finalem, est
ratio definitionis, quae est per causam materialem ('ex qua res est) et
me- dium probans ipsam ( quia scilicet talis res esse debet , qualem
exigit » finis ad quem ordinatur ): propter hoc enim oportet ut domus
fiat ex » » lapidibus et lignis, quia est operimentum
protegens nos a frigore et aestu » (In I Poster. analytic., lect. 1v). —
Et haec doctrina philosopho necessaria est, et magis late patet quam
prima fronte videatur. Nonnulli, duce Bacone a Verulamio, notarunt
Aristotelem et Scholasticos quod in causis finalibus anchoram
fixerint; sed huic accusationi facilis est responsio. Et imprimis negamus
quod Scholastici omnia per causas finales definiverint: in metaphysicis
enim principia, ex quibus res con- stituuntur et ad invicem ordinantur
summa diligentia quaerebant; in rebus autem physicis ac psychologicis
observationem factorum diligenti studio prosequebantur. Ubicumque
vero quis per analysim contraire moliebatur principiis universalibus
rationis, aut haec metiri criterio sen- suum, Scholastici repugnabant et
merito: nam neque analysis vera est si contradicat principiis
abstractis per se notis, cum veritas veritati non opponatur, neque
iudicium veritatis est committendum sensibus, cum rationis sit proprium.
— Deinde concedimus Scholasticos plurimum valuisse in expendendis causis
finalibus atque in explicandis per ipsas naturae operibus; sed hac de
causa non vituperandi seq, laudandi sunt. Etenim opus naturae est opus
intelligentiae divinae; et ideo ita ad finem ordinatum ut unicuique rei
talis indita sit natura, qualem ratio finis uniuscuiusque postulat. Quocirca
sicut merito dicimus a priori quod si Opp. D. Tuowar T. I. sum,
quia ipsa sola absolute significat conceptum intellectus, in quo est
verum vel falsum, nempe iudicium.- 5. Praeter oratio- nem enunciativam
sunt necessariae etiam aliquae aliae orationis species, quae tamen quia
non significant iudicium, non continent logice neque verum neque falsum.
— 6. De sola enunciativa oratio- ne proprie agit demonstrator, quia ad
suum finem non utitur nisi orationibus significantibus res secundum quod
earum veritas est in anima. 2. Circa primum considerandum est quod ora- tio, quamvis non
sit instrumentum alicuius vir- tutis naturaliter operantis, est tamen
instrumen- tum rationis, ut supra dictum est *. Omne autem
instrumentum oportet definiri ex suo fine *, qui est usus instrumenti:
usus autem orationis, sicut et omnis vocis significativae est
significare con- ceptionem intellectus, ut supra * dictum est^:
duae autem sunt operationes intellectus, in quarum una non
invenitur veritas et falsitas, in alia autem invenitur verum vel falsum.
Et ideo orationem enunciativam definit ex significatione veri et*
falsi, dicens quod non omnis oratio est enunciativa , sed in qua
verum vel falsum est. Ubi considerandum est quod Aristoteles mirabili
brevitate usus *, et divisio- nem orationis innuit in hoc quod dicit: Non
omnis oralio est enunciativa, et definitionem enunciatio- nis in
hoc? quod dicit: Sed in qua verum vel falsum est: ut intelligatur quod
haec sit definitio enunciatio- nis, Enunciatio estoratio,in qua verum vel
falsum est. e. g., caput est a natura capillis coopertum, procul dubio
capilli non sunt inutiles, sed ad aliquem finem a Creatore naturae
ordinati; ita cognito hoc fine immediato, recte per ipsum explicamus
existentiam capillorum in capite, qui ideo sunt et tales sunt, quia finis
ille requirit eos esse et ita esse. Hinc causas finales sapiens non
potest praeterire: esset enim idem ac sentire naturam non esse ordinatam
ad finem, et consequenter non esse opus intelligentiae, sed casus et
temeritatis. — Non diffiteor hac in re abusus irrepere posse et de facto
irrepsisse, sicut quando ad arbitrium fingitur finis immediatus; at etiam
in ratiocinio sunt abusus, et tamen ratiocinationem . necessariam in
scientiis omnes proclamamus: abusus enim sunt tollendi, rectus autem
rerum usus retinendus. B) Est significare conceptionem intellectus, ut
supra dictum est. — Haec verba, uf supra dictum est, desiderantur in
editione Piana, et ea adiicimus ex omnibus codd.: qui praeterea habent
conceptionem et non conceptum ut legit Piana. — Quae vero immediate
sequuntur codd. BC ita legunt: operationes autem intellectus duae
sunt in quarum una (B, quarum in una). Y) Et definitionem
enunciationis in hoc etc. Codd. - Piana: et defi- nitionem in hoc etc.
Quae lectio falsa non est, sed tamen vocabulum enunciationis, quod
explicite habent codd., subintelligit ad sententiae perspicuitatem. —
Infra codd. AB legunt: ut intelligatur haec esse defi- nitio
enunciationis, Enunciatio etc. (A, scilicet, enunciatio etc.). - C: ut
intelligatur hanc esse definitionem enunciationis, Enunciatio etc.
Enunciatio, propositio, vocabula sunt quae frequenter in scientiis
occurrunt, nec « subiecto seu realiter
inter se significatione differunt, sed quadam solum
comparatione et relatione. Haec enim propositio, »
» verbi causa, - animus (est) immortalis, - enunciatio est, quando
ali- quid significandi dumtaxat causa sumitur; quando vero
conclusionis 5* * * * * * Seq. cap.
1v. Lect. praec.n.8. « Lect. i1, n. 5.
A: vel. p omittit usus. 34 3. Dicitur sicut
autem in enunciatione esse verum vel falsum, sicut in szgno intellectus
veri vel falsi: sed in Commen.s.Th. * lect. iv.- Ed. Did. lib.v, cap. IV, n. I. *
Categor. cap.1it subiecto est verum vel falsum in
mente, ut dicitur in VI. Metaphysicae *, in re au- tem sicut in causa:
quia ut dicitur in libro Prae- dicamentorum *, ab eo quod res est vel non
est, (v) De substan- tia, n. 22. * cP. etedd.
Ven. - AB: dicitur ora- tio vera vel fal- sa. *
* * ABC: quomodo. p: quoniam. Codd. - P.:
au- ditoris.. * ABC Omitt.scZen- dum est quod.
e * Lect. praec.n.3. κα: ad audien- dum vel
dendum. atten- * ABC: Intellectus (internum?)
mez- tis conceptum. * agcomitt.aZ/ae. * Oratio ex
codd. - PERI HERMENEIAS LIB. I tum ad inferiores oratio imperativa;
quantum au- tem ad superiores oratio deprecativa, ad quam reducitur
* oratio optativa: quia respectu superio- ris, homo non habet vim motivam,
nisi per ex- pressionem sui desiderii. Quia igitur istae quatuor
orationis species non significant ipsum conceptum intellectus, in quo est
verum vel falsum, sed quem- oratio vera vel falsa est *. 4. Deinde
cum dicit: Non autem in omnibus etc., ostendit quod * per hanc
definitionem enunciatio differt ab alis orationibus. Et quidem de
oratio- nibus imperfectis manifestum est quod * non si- gnificant
verum vel falsum, quia cum non faciant perfectum sensum in animo
audientis *, manife- stum est quod perfecte non exprimunt iudicium
rationis, in quo consistit verum vel falsum. His igitur praetermissis,
sciendum est quod * perfectae orationis, quae complet sententiam, quinque
sunt species, videlicet Enunciativa, Deprecativa, Impe- rativa,
Interrogativa et Vocativa (Non tamen in- teligendum est quod solum nomen
vocativi ca- sus sit ? vocativa oratio: quia oportet aliquid
partium orationis significare aliquid separatim , sicut supra dictum est
*; sed per vocativum pro- vocatur, sive excitatur animus audientis ad
atten- dendum *; non autem est vocativa oratio nisi plura
coniungantur; ut cum dico, o bone Petre). Harum autem orationum sola
enunciativa est, in qua invenitur verum vel falsum, quia ipsa sola
absolute significat conceptum intellectus *, in quo 'est verum vel
falsum. 5. Sed quia intellectus vel ratio, non solum concipit in
seipso veritatem rei tantum *, sed etiam ad eius officium pertinet
secundum suum conce- ptum alia dirigere et ordinare; ideo necesse
fuit quod sicut per enunciativam orationem significa- tur ipse
mentis conceptus, ita etiam essent aliquae aliae * orationes
significantes ordinem rationis, se- cundum quam alia diriguntur. Dirigitur
autem ex ratione unius hominis alius homo aad tria: primo quidem,
ad attendendum mente; et ad hoc pertinet vocaliva oratio: secundo, ad
respondendum voce; et ad hoc pertinet oratio interrogativa* : tertio,
ad exequendum in opere; et ad hoc pertinet quan- . »
» gratia, ut ratiocinationis pars praeponitur, propositio vocatur,
quoniam constare ratiocinationem ex duabus propositionibus arbitramur »
(Phi- lopon. in I Prior., cap. 11, col.18. - Cf. c. 1, col. 10.- Ven.
1560). Quae cum ita sint, vocabulis enunciatio et propositio promiscue
utuntur philosophi. 9) Nomen vocativi casus sit etc. - Codd.: nomen
vocativi casus pro- latum sit etc.— Supra ABC legunt: »on. enim
intelligendum est: at non datur a s. Thoma ratio quare inter species
orationis perfectae sit adnu- meranda vocativa; sed explicatur quando
habeatur oratio vocativa. Unde ectio P., non tamen, est retinenda, quae
est etiam aliorum codd. et e v Xo DICE δὲν ἃ, QE
* ABCD: efiam re- ducitur. dam ordinem ad hoc consequentem ;
inde est quod in nulla earum invenitur verum vel falsum , sed solum
in enunciativa, quae significat id quod mens de rebus concipit *. Et inde
est quod omnes modi orationum, in quibus invenitur verum vel
falsum, sub enunciatione continentur: quam quidam di- cunt
zndicativam vel suppositivam. Dubitativa au- tem ad interrogativam
reducitur, sicut et optativa ad deprecativam. 6. Deinde cum dicit:
Caeterae igitur relinquan- tur etc., ostendit quod de sola enunciativa
est agendum; et dicit quod aliae quatuor orationis species sunt
relinquendae , quantum pertinet ad praesentem intentionem: quia earum
consideratio convenientior est rhetoricae vel poéticae scien- tiae.
Sed enunciativa * oratio praesentis considera- tionis* est. Cuius ratio
est, quia consideratio huius libri directe ordinatur ad scientiam
demonstrati- vam, in qua animus hominis per rationem indu- citur ad
consentiendum vero ex his quae sunt propria rei; et ideo demonstrator *
non utitur ad suum finem nisi enunciativis orationibus, signifi-
cantibus res secundum quod earum veritas est in anima. Sed rhetor et
poéta inducunt * ad as- sentiendum ei quod intendunt, non solum per
ea quae sunt propria rei, sed etiam per dispositiones
audientis. Unde rhetores et poétae plerumque movere auditores
nituntur * provocando eos ad aliquas passiones, ut Philosophus dicit in
sua Rhe- torica. Et ideo consideratio dictarum specierum
orationis, quae pertinet * ad ordinationem au- dientis in aliquid,
cadit proprie sub considera- tione rhetoricae vel poéticae, ratione sui
signi- ficati; ad considerationem autem grammatici *, prout
consideratur in eis congrua vocum con- structio. omnium edd. Ven. —
Infra codd. BC legunt: quia oportet aliquid par- tium significare separatim.
t) Concipit in seipso veritatem rei tantum. Adverbium tantum deest
in codd. necnon in Veneta editione c et altera Venet. 1526. — Illud
habent edd. Venetae ab, quas sequitur Piana. - Revera post nom solum,
adverbium tantum redundare videtur. t) Quae significat id quod mens de rebus concipit. Perspicua est haec
lectio, quam ex codd. restituimus.- Piana: quae significat id quod de
rebus concipitur. Pes us LANG : * Codd.-».
et edd. Ven.: movent au- s in unum. * ABC:
spectat. CAP. V, LECT. VIII LECTIO OCTAVA .DE DIVISIONE
ENUNCIATIONIS IN SIMPLICEM ET COMPOSITAM, AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM
Ἔστι δὲ cl; πρῶτος λόγος ἀποφαντικὸς κατάφασις, εἶτα ἀπόφασις" οἱ δ᾽ ἄλλοι πάντες συνδέσμῳ cic. ᾿Ανάγκη δὲ πάντα λόγον ἀποφαντικὸν ἐκ ῥήματος εἶναι, ἢ πτώσεως δήματος" καὶ vao ὁ τοῦ ἀνθρώπου λόγος; *
35 Est autem una prima oratio enunciativa affirmatio, deinde
negatio, aliae vero omnes coniunctione unae. Necesse est autem omnem
orationem enunciativam ex verbo esse, vel casu verbi; etenim hominis
ratio, si non est, ἐὰν μὴ τὸ ἔστιν, ἢ ἦν, ἢ ἔσται, Tj τι τοιοῦτον
προ- στεθῇ, οὔπω λόγος ἀποφαντιχός. Διότι Oy) ἕν τί ἐστιν, ἀλλ οὐ
πολλά, τὸ ζῷον πεζὸν δίπουν" οὐ γὰρ δὴ τῷ σύνεγγυς εἰρῆσθαι εἷς ἔσται"
ἔστι δὲ ἄλλης πραγματείας τοῦτο εἰπεῖν. Ἔστι δὲ εἷς λόγος ἀποφαντικὸς ἢ ὁ
ἕν δηλῶν, ἢ ὁ συν- δέσμῳ εἷς" πολλοὶ δὲ οἱ πολλὰ καὶ μὴ ἕν, ἢ οἱ ἀσύν-
το δετοι. Τὸ μὲν οὖν ὄνομα. ἢ ῥῆμα, φάσις ἔστω μόνον’ ἐπειδὴ
οὐχ EOS PEUT ἔστιν εἰπεῖν οὕτω δηλοῦντά τι τῇ φωνῇ; ὦστε
ἀποφαίνεσθαι, ἢ ἐρωτῶντός τινος, 7) μή, ἀλλ αὐτὸν ,
προαιρούμιενον. Τούτων δὲ ἡ μὲν ἁπλῇ ἐστιν ἀπόφανσις, οἷον τὶ κατά
τινος, 7| τὶ από τινος" ἡ δὲ Ex τούτων συγκειμένη; οἷον λόγος. τις ἤδη
σύνθετος. Ἔστι δὲ ἡ ἁπλῆ ἀπόφασις φωνὴ σημαντικὴ περὶ τοῦ ὑπάρχειν
τι; ἢ p ὑπάρχειν, ὡς οἱ χρόνοι διήρηνται. Κατάφασις δέ ἐστιν ἀπόφανσοίς
τινος κατά τινος. "᾿Από- φάσις δέ ἐστιν ἀπόφανοίς τινος ἀπό
τινος. ΘΎΝΟΡΞΒΙ5. — 1. Textus argumentum.- 2.
Propositio est quod- dam ens. Sed ens et unum convertuntur. Ergo omnis
propositio aliqualiter est una, vel unitate simplicitatis, vel unitate
composi- tionis.— 3. Alia subdivisio enunciationis est quod sit vel
affirma- tiva vel negativa: et affirmativa prior est negativa, tum ex
parte vocis quia simplicior; tum ex parte intellectus, quia
compositio est prior divisione; tum ex parte rei, quia affirmativa
signi- ficat esse, quod est prius non esse. — 4. Textus declaratio.
— 5. Opinio Alexandri quod divisio enunciationis in affirmationem
et negationem non sit divisio generis in species. — 6. Reprobatur.
Quamvis propositio affirmativa sit prior negativa secundum pro- priam
rationem, tamen aequaliter participant rationem ezun- ciationis
(scilicet verum vel falsum continere); quae proinde ad utramque est
genus. — 7. Textus divisio. — 8. Praenotamen. Omnem enunciationem
constare necessario ex verbo (quod est formale ipsius enunciationis),
ostenditur ex definitione, quae nihil enunciat sine verbo. — 9.
Dubium proponitur, cui respon- detur tripliciter. - 10. Aliud
praenotamen. Sicut ex forma et materia fit vere unum et
non multa, ita in definitionibus ex genere et differentia.— 1 1. Absoluta
unitas enunciationis exigit non interruptionem partium eius; sed non
impeditur neque per com- positionem quam importat verbum, neque per
multitudinem nominum, ex quibus constat definitio. - 12. Textus
subdivisio. — 13. Una absolute dicitur enunciatio, quae unum de uno
signifi- * Enunciationis οι . * Codd.-».: enun- ciatio. ὦ Ὁ complexio- ne, et sic saepe. * gc:
simpliciter (Cf. Ὁ D. 4).
2. Circa primum considerandum est quod Ari- stoteles
sub;breviloquio duas divisiones enunciatio- nis ponit. Quarum una est
quod enunciationum * quaedam est una simplex, quaedam est coniun-
ctione * una. Sicut etiam in rebus, quae sunt extra animam, aliquid est
unum simplex * sicut zndivi- sibile vel continuum , aliquid est
unum colliga- aut erit, aut fuit, aut aliquid huiusmodi addatur,
non- dum est oratio enunciativa. Quare autem unum quoddam est et
non multa, animal gressibile bipes; neque enim in eo quod
propinquae dicuntur, unum erit: est autem alterius hoc tractare
negocii. Est
autem una oratio enunciativa, vel quae unum signi- ficat, vel
coniunctione una: plures autem, quae plura, et non unum, vel
inconiunctione. ὃ Nomen ergo et verbum dictio sit sola: quoniam non
est dicere sic aliquid significantem voce enunciare, vel ali- quo
interrogante, vel non, sed ipso proferente. Harum autem haec simplex
quidem est enunciatio, ut ali- quid de aliquo, vel aliquid ab aliquo;
haec autem ex his coniuncta, velut oratio quaedam iam composita. Est autem simplex enunciatio, vox significativa de eo quod est
aliquid, vel non est: quemadmodum tempora divisa sunt. *
Affirmatio vero est enunciatio alicuius de aliquo. Negatio vero
enunciatio alicuius ab aliquo. cat; una secundum quid ila dicitur quae
est coniunctione una, hoc est, una ex multis.— Et per oppositum
intelligenda est enun- ciationum pluritas. — 14. Opinio Boethii de
unitate et pluralitate enunciationis ex ordine ad significatum; de
simplicitate et com- positione ex ordine ad voces.—- 15. Non
approbatur Boethii expo- sitio. - Tum unitas, tum simplicitas (Cf.
infra n. 18) enunciatio- nis est iudicanda non ex unitate nominis, sed ex
unitate signifi- cati (ad quod ordinatur), etiamsi sint plura nomina quae
unum significent. -- 16. Tres sunt modi enunciationis; simpliciter
und, quae unum simpliciter significat; simpliciter plures et una
se- cundum quid, quae multa significat quae sunt coniunctione unum
; simpliciter plures quae plura significat, quae non sunt coniun-
ctione unum. — 17. Enunciatio una non sic unum significat sicut nomen et
verbum. — 18. Ex ratione suae unitatis dividitur pro- positio in
simplicem et compositam, non secus ac unum; simplex est quae unum
significat vel per modum compositionis, vel per modum divisionis; composita
est quae plura significat, et ideo ex simplicibus propositionibus
coalescit.— r9. De altera divisione enunciationis (n. 3). Divisio
enunciationis in affirmativam et ne- gativam primo convenit enunciationi
simplici; et ex consequenti compositae.— 20. Iterum de opinione Alexandri
(n. 5).- 21. Enun- ciatis sententiis Boethii, Porphyrii et Ammonii,
concluditur: signi- ficare esse et non esse recte assignari ab Aristotele
ut differentias specificas propositionis seu enunciationis. lione aut compositione aut ordine. Quia enim ens et unum
convertuntur, necesse est sicut omnem rem *, ita et omnem enunciationem
aliqualiter esse unam. 3. Alia vero subdivisio enunciationis est *
quod si enunciatio sit una, aut est affirmativa aut ne- gativa.
Enunciatio autem affirmativa prior est negativa, triplici
ratione, secundum tria quae supra posita sunt: ubi dictum est * quod vox
est si- gnum intellectus, et intellectus est signum rei. Ex parte
igitur vocis, affirmativa enunciatio * est prior negativa *, quia est
simplicior: negativa enim enun- * * * Cap. v.
Cap. vi. A: nam. * rem esse u- De tertia
divi- sione, infra le- ct. * x, n. 10.
Lect. τι, nn. 5 et 9. * Enunciatio ex codd. *
ABCOmittunt π6- gativa. 36 ciatio addit supra affirmativam
particulam negati- vam. Ex parte etiam intellectus affirmativa*
enun- ciatio, quae significat compositionem intellectus , est prior
negativa, quae significat divisionem eius- dem: divisio enim naturaliter
posterior est com- positione, nam non est divisio nisi composito-
rum, PERI HERMENEIAS LIB. I de substantia, quam de novem generibus
acci- dentium ὃ, sicut non est corruptio nisi
generatorum. Ex parte etiam rei, affirmativa enunciatio, quae
significat esse, prior est negativa, quae significat non esse:
sicut habitus naturaliter prior est pri- vatione. 4. *
** ACD melius: e- nunciatio. A: quae. *
Scilicet ex ABC. Alexander. Dicit ergo quod oratio enunciativa una
et prima est affirmatio, idest affirmativa enunciatio. Et contra
hoc quod dixerat prima, subdit: Deinde negatio, idest negativa oratio *,
quia ** est posterior affirmativa, ut dictum est. Contra id autem
quod dixerat una, scilicet * simpliciter, subdit quod quaedam aliae
sunt unae, non simpliciter, sed con- iunctione unae Ὑ. 5. Ex hoc
autem quod hic dicitur argumen- tatur Alexander quod divisio
enunciationis in af- firmationem et negationem non est divisio
generis in species, sed divisio nominis multiplicis in sua
significata. Genus enim univoce praedicatur de suis speciebus, non
secundum prius et posterius: unde Aristoteles noluit
quod ens esset genus commune omnium, quia per prius praedicatur
^ a) Ex parte etiam intellectus affirmativa etc. Est lectio codd. ABC quam adoptamus loco Pianae et D: ex parte autem
intellectus etiam affirmativa etc. — Cod. E: ex parte intellectus enim
affirmativa etc. Sed quia enim magis quam autem, extra propositum
ponitur, pronum est inferre in codice, ex quo E transcriptus est, fuisse
etiam, et ab imperito vel distracto amanuensi scriptum enim. β) Ex parte
etiam rei, affirmativa enunciatio, quae significat xssE, prior est
negativa, quae significat NoN Ἐ55Ε. Ita legimus cum ABE: ex parte etiam
rei, non autem cum Piana: ex parte autem.- Cod. D habet: ex parte rei. -
C omittit omnino verba: ex parte etiam rei affirmativa enunciatio; sed
his omissis, ea quae immediate-sequuntur, et quae habet etiam C, sunt
sine significatione. - Hoc principium, simplicissimum qui- dem in se est,
sed virtute est propemodum infinitum. Dixerat s. Tho- mas lect. i, n.
ult. negationem relative, respectu nempe eorum quae possunt esse et non
esse praecedere affirmationem, quia revera ea quae possunt esse et mom
esse prius concipiuntur ut non existentia (seu ton esse) quam ut
existentia. Nunc autem loquendo in sensu absoluto af- firmationem dicit
praecedere negationem, et esse seu existere, prae- cedere non esse seu
non existere. Et vere sic est. Nam negatio ne- gat esse, et ideo
illud subaudit; at contra affirmatio affirmat esse, quod per se sumptum
stare potest nihilque praesupponit. Quo statuto ab- stractissimo
principio, s. Thomas frequenter illud applicat peculiaribus subiectis;
puta: actus est esse, potentia est non esse; ergo absolute loquendo actus
prior est potentia: perfectio est esse, imperfectio est non esse; ergo
absolute loquendo perfectio prior est imperfectione: ha- bitus seu habere
est esse, privatio est non esse; ergo habitus prior est et
privatione. Et sic de caeteris. - Applica eadem principia, et logice
vere inferes: ergo existentia entis perfectissimi praecedit
existen- tiam entis finiti, quod est perfectio mista imperfectione, seu
affirma- tio mista negatione; ergo perfectio finita dari nequit
quin praeexistat perfectio infinita, a qua sit; ergo bonitas, veritas, entitas,
causa finita exi- stens supponit causam infinitam, et infinite bonam,
infinite veram, infi- nite ens. - Hisce aliisque bene multis consequentis
illatis, adde quod quia Deus est esse, et veritas, et causa, et bonitas,
et perfectio etc. per essentiam ; Deo per hypothesim sublato, nihil
omnino relinquitur, neque veritas cuiusque affirmationis, neque
consequenter veritas cuiusque ne- gationis. Quocirca
philosophia necessario Dei existentiam praesupponit et in
omni sua cognitione implicite includit Deum, quo negato, se- ipsam
negat. Y) Sed coniunctione unae.— Codd. BCDE: sed coniunctione, ita
sci- licet quod quaelibet earum est coniunctione una. Et haec mihi
videtur esse lectio germana 8. Thomae.- A habet: sed coniunctione una,
nempe legit ferme cum Piana. ! 9) Quam de novem generibus
accidentium. Piana immediate prose- quitur: sed enunciatio praedicatur
secundum prius et posterius de affir- matione et negatione, ut videtur
per hoc quod dicitur primo et deinde. Ergo etc.— Quae omnia, explicite
constituentia minorem argumentationis Alexandri, desunt in edd. Venetis
Peri hermeneias saec. XV et XVI, nec non in edd. Opp. s. Th. Veneta 1595
et Parisiensi 1660. Sed et codices 6. Sed dicendum quod unum
dividentium ali- quod commune potest esse prius altero duplici-
ter: uno modo, secundum proprias rationes, aut naturas dividentium; alio
modo, secundum par- ticipationem rationis illius communis quod in ea
di- viditur. Primum autem non tollit univocationem * generis, ut
manifestum est in numeris, in quibus binarius secundum propriam rationem
naturaliter est prior ternario *; sed tamen aequaliter par-
ticipant rationem generis sui, scilicet * numeri: ita enim est
ternarius multitudo mensurata per unum, sicut et * binarius. Sed secundum impedit univocationem generis. Et propter hoc ems
non potest esse genus * substantiae et accidentis: quia in ipsa
ratione en£is, substantia, quae est ens per se, prioritatem habet
respectu accidentis, quod est ens per aliud et in alio *. Sic ergo
affirmatio se- cundum propriam rationem prior est negatione; tamen
aequaliter participant rationem enunciatio- nis, quam supra posuit,
videlicet quod enunciatio est oratio in qua verum vel falsum est.
7. Deinde cum dicit: Necesse est autem etc., manifestat propositas
divisiones. Et
primo, mani- festat primam, scilicet quod enunciatio vel est
una simpliciter vel coniunctione * una; secundo, nostri omnes praefata
verba omittunt. Adde quod minor illa et prae- sertim abbreviatio ergo
etc., qua s. Thomas aut numquam aut rarissime utitur, videntur esse nota
marginalis, quae postea textui inserta est,— Su- pra autem cod. A hanc
exhibet lectionem: unde Aristoteles voluit quod ens non esset genus
omnium praedicatorum, nempe praedicamentorum. Praedicatorum loco
praedicamentorum non raro excidit amanuensibus. ε) Binarius secundum
propriam rationem naturaliter est prior ter- nario. Codd. omnes ita
legunt. — Piana: secundum rationem propriam prior est etc. Adverbium naturaliter
potest sine inconvenienti omitti, quia sufficienter exprimitur, dicendo,
secundum propriam rationem ; illud tamen adiecimus explicite propter
codd. unanimitatem. — Ratio vero asserti fundatur in principio nota $
explicato. Ternarius enim resultat ex binario et ex unitate, sicut ex
duabus unitatibus componitur binarius. Ergo sicut unitas supponitur a
binario et prior est ipso; ita binarius supponitur a ternario et ipso
prior est. t) Ens non potest esse genus etc.; et ideo non univoce praedicatur
de rebus, quamvis nec proprie aequivoce, sed analogice (Cf. lect. v, n.
19 et not. ξ). Recte enim argumentamur: Est
gemus; ergo est univocum. Et viceversa: Non est univocum; ergo non est
genus. - Disputatum est a Scholasticis utrum revera ens (quod est
ultimum ad quod ascendit mens in abstractionibus idealibus, et a quo in
synthesi ideali mens de- scendit ad genera et species) sit quid univocum,
et ideo genus, vel quid analogum et ideo transcendens omne genus.
Affirmavit Scotus univoca- tionem entis; negavit s. Thomas. Recentiores
vero plerique hanc quae- stionem inter inutiles subtilitates scholasticas
recensuerunt. Sed postquam invaluit pantheismus idealisticus, qui
fundamentum quaerit in entis con- ceptu abstractissimo, tunc tandem
cognitum est quaestionem illam inter praecipuas locum habere. Sed
praeterea quaestioni de univocatione vel analogia entis intimo nexu
doctrina de ordine supernaturalium verita- tum connectitur. Haec, suis
locis explicanda, sufficiat impraesentiarum innuisse, ut novitius non
summis labiis attingat, sed intime penetret quae hic tradit s. Thomas ac
firmiter mente retineat ad rationem univo- cationis essentialiter
requiri, ut illud quod dicitur univocum aequaliter participetur vel
possit participari a pluribus; ita nempe ut subtracta ista
participabilitatis aequalitate, eo ipso subtrahatur univocatio. Ἢ) Est ens per aliud et in alio. lllud per aliud, quod dicitur de
accidente, accipiendum est per oppositionem ad illud per se, quod di-
citur de substantia. Porro per se esse non excludit causam a quo sub-
stantia habeat esse (substantiae enim creatae sunt per se, sed non sunt
4 se), sed solum excludit subiectum cui inhaereat ut existat: quia
de ratione substantiae est quod per seipsam et consequenter in seipsa
existat et non in alio. Igitur per aliud, quod de accidente affirmatur,
dicit nega- tionem existendi per se, et consequenter necessitatem
inhaerendi alicui subiecto substantiali: non enim accidens naturaliter
existit, nisi quatenus inexistit, ut dictum est lect. iv, n.
5, nota ὃ. - Codd. hoc modo le- gunt: prioritatem habet substantia, quae est
ens per se respectu acci- dentis, quod etc. Sic ergo etc. Hanc
alteram inversionem adoptavi- mus, seposita Piana: sic ergo affirmatio
prior est negatione secundum propriam rationem. * Cf. lect.v, n. 19, nota * £. t
Codd.: nem ratio- communis, scilicet etc., et vi-
detur melius. * A: Sicul est. ΓΒ: secundum coniunciionem , et omittit cum
AC. wa
manifestat *cpE: proposi- ti manifestatio- nem.
* ABC : est. * AC: necesse est tempo-
ris praeteriti etc. CAP. V, LECT. VIII secundam , scilicet quod
enunciatio simpliciter una vel est affirmativa vel negativa; ibi:
Est autem. simplex enunciatio etc. Circa pri- mum duo facit: primo,
praemittit quaedam, quae sunt necessaria ad propositum manifestandum
*; secundo, manifestat propositum; ibi: Est autem una oratio
etc. 8. Circa primum duo facit: primo, dicit quod omnem orationem
enunciativam oportet * con- stare ex verbo quod est praesentis temporis,
vel ex casu verbi quod est praeteriti * vel futuri. Tacet autem de
verbo infinito, quia eumdem usum ha- bet in enunciatione sicut et verbum
negativum , Manifestat autem quod dixerat per hoc, quod non solum
nomen unum sine verbo non facit oratio- nem perfectam enunciativam, sed
nec etiam oratio imperfecta. Definitio enim oratio quaedam est, et
tamen si ad rationem hominis, idest definitionem non addatur aut θεέ,
quod est verbum, aut erat, —aut-fuit, quae sunt casus verbi, aut *
aliquid hu- iusmodi, idest aliquod aliud verbum seu casus verbi,
nondum est oratio enunciativa. 9. Potest autem esse dubitatio: cum
enunciatio constet ex nomine et verbo, quare non facit men- tionem
de nomine, sicut de verbo? - Ad quod tri- pliciter responderi potest *. -
Primo quidem, quia nulla oratio enunciativa invenitur sine verbo
vel casu verbi; invenitur autem aliqua * enunciatio sine nomine,
puta cum nos * utimur infinitivis ver- borum loco nominum; ut cum
dicitur, currere est moveri. - Secundo et melius, quia, sicut supra
di- ctum est *, verbum est nota eorum quae de altero praedicantur. Praedicatum autem est principalior pars enunciationis, eo quod est
pars formalis * et completiva ipsius. Unde * vocatur apud graecos
pro- positio cafegorica, idest praedicativa. Denomina- tio autem
fit a forma, quae dat speciem rei *. Et ideo potius fecit? mentionem de
verbo tanquam de parte principaliori et formaliori. Cuius signum 9)
In enunciatione etc. Haec verba adiecimus Pianae ex codd.: vi- dentur
enim requisita ex contextu, qui est de elementis necessariis ad
enunciationem. Imo s. Thomas lect. 1, n. 5, lib. II distinguit verbum
infinitum extra enunciationem et in enunciatione, et prout ponitur
in enunciatione dicit: Verbum infinitum in enunciatione positum fit
verbum negativum. Quo autem pacto verbum infinitum in enunciatione
habeat eumdem sensum ac verbum megativum, explicat ib. Angelicus.
— Infra vero codd. ABC legunt: manifestat... non solum unicum nomen
sine verbo facit enunciationem, sed nec etc. Facit est error plane
manifestus ; sed unicum nomen, quod etiam habent DE haud mihi displicet;
enuncia- tionem denique mihi videtur esse lectio praeferenda: enunciatio
enim est oratio perfecta, ut dictum est lect. praeced. n. 4: inutile ergo
videtur ut designetur per orationem perfectam enunciativam. — Noto
etiam le- ctionem codd. ABDE: definitio enim..., et tamen si rationi,
idest defi- nitioni hominis (A omittit hominis) non addatur etc. Et haec
lectio videtur melior Piana, cum qua conveniunt edd. Venet. et cod. C. t) Ad quod tripliciter responderi potest. Primo
quidem, quia, etc. Haec lectio codd. indicatur a contextu, et etiam.
quoad formam melior est Piana: ad hoc tripliciter... Uno modo
quia etc. x) Denominatio autem fit a forma, quae dat speciem rei. Homo
de- nominatur doctus a doctrina, qua in specie, ut ita. dicam, docti
consti- tuitur. Ex quo patet aliquid denominari ab eo, a quo in
determinato esse vel modo essendi constituitur; illud autem a quo aliquid
constitui- tur et denominatur, consuevit apud Scholasticos appellari
forma; illud vero quod constituitur et denominatur a forma, appellatur
subiect um et quandoque etiam latiori sensu dicitur materia,
quia materiae est proprium ut per formam determinetur et constituatur in
aliqua rerum specie. Et hinc etiam est quod, quia genus est quid
determinabile, dif- ferentia vero concipitur ut quid determinans (sicut
animal est genus de- terminabile ad hominem et brutum, rationale autem
est differentia deter- minans animal ad esse hominis), infra n. seq.
dicitur quod a materia, physice loquendo, sumitur genus, a forma vero
differentia (Metaph. lib. X, * ACE:
ex eo quod. ΒΕ: mom erat hic.-4: haec. est, quia enunciatio categorica
dicitur affirmativa vel negativa solum ratione verbi, quod
affirmatur vel negatur; sicut etiam conditionali$ dicitur affir-
mativa vel negativa, eo * quod affirmatur vel nega- tur coniunctio a qua
denominatur. -- Zertio, potest dici, et adhuc melius, quod non erat *
intentio Ari- stotelis ostendere quod nomen vel verbum non suf-
ficiant ad enunciationem complendam: hoc enim supra manifestavit tam de
nomine quam de verbo. Sed quia dixerat quod quaedam enunciatio est
una simpliciter, quaedam autem coniunctione una; posset aliquis intelligere
* quod illa quae est una simpliciter careret omni compositione: sed
ipse hoc excludit per hoc, quod in omni enunciatione oportet esse
verbum *, quod importat compositio- nem, quam non est intelligere sine
compositis , sicut supra dictum est *. Nomen autem non im- portat compositionem, et ideo non exigit
prae- sens intentio ut de nomine faceret mentionem, sed solum de
verbo. 10. Secundo; ibi: Quare autem etc., ostendit * aliud quod
est necessarium ad manifestationem propositi, scilicet quod hoc quod
dico, animal gressibile bipes, quae * est definitio hominis, est
unum et non multa. Et eadem ratio est de omni- bus aliis definitionibus
^. Sed * huiusmodi rationem assignare dicit esse alterius negocii.
Pertinet enim ad metaphysicum; unde * in VII etin VIII Metaphy-
sicae* ratio huius assignatur: quia scilicet differentia advenit generi
non per accidens sed per se, tanquam determinativa ipsius, per modum quo
materia de- terminatur per formam. Nam a materia sumitur genus, a
forma autem differentia ". Unde sicut ex forma et materia fit vere
unum et non multa, ita * ex genere et differentia. 11. Excludit
autem quamdam rationem * huius unitatis, quam quis posset
suspicari, ut scilicet propter hoc definitio * dicatur unum, quia
partes eius sunt propinquae, idest sine aliqua interpositio- lect.
xir. 7 Cf. ib. lect. x et xi). - Codd. ACDE: denominatio enim fit a
forma, quae dat speciem rei. Qua in lectione, si adoptetur, assignatur
ratio cur propositio graece denominetur categorica et latine praedicativa.
λ) Et ideo potius fecit. Adiicimus potius ex codd. ABCD; et
infra cum eisd. et E legimus: parte principaliori et formaliori, loco
Pianae, principaliori et formaliori; et (E habet lacunam): negativa solum
ra- tione loco negativa ratione; et cum AC (B lacunam habet): sicut
etiam conditionalis, loco, sicut conditionalis (D: sic et
conditionalis). y) De omnibus aliis definitionibus. Est lectio cod. D. —
Codd. ABC: de universis aliis definitionibus. — E: de diversis
aliis definitionibus. — Aliis ergo traditur ab omnib. codd. — Piana: de
omnibus definitionibus. y) A materia sumitur genus etc. Vide quae supra,
nota x dicta sunt. — Sed hic addendum est quod quamvis genus sumatur a
materia, in sensu supra explicato, imo quamvis contingat aliquando
aliquid esse et genus et materiam alicuius (sicut vox, e. g., est
genus et materia littera- rum) non tamen utrumque est eodem modo
acceptum. Materia enim est pars integralis rei,
et ideo non potest praedicari seu affirmari de toto, cuius pars
integralis est: non enim dici potest quod homo sit caro, vel os, quamvis
caro et os sint materia et partes integrales hominis. At ex opposito
genus vere praedicatur de toto: vere enim dicimus quod homo sit animal,
Consequenter genus significat aliquo modo totum, quod est species —
(Conf. s. Th. VII Metaphysic., lect. xir et loc. citt. nota x). E)
Ut scilicet propter hoc definitio etc. Adiicimus propter hoc ex codd.:
causalis enim illa perspicuitatem confert sententiae, et magis eam
connectit iis quae sequuntur, nempe quia partes eius sunt, seu ut iidem
codd. habent, quia partes eius dicuntur propinquae.— At
dicuntur melius sonat, si supra cum ACDE legatur: definitio sit unum,
quia pdrtes eius dicuntur propinquae (propinque?). Et revera sic legendum
esse videtur: nam statim subiungitur quod partes definitionis debent dici
sine aliqua inferpositione coniunctionis vel morae.—- Omnes etiam
codices legunt immediate: et quidem non interruptio prolationis.
* Codd.- p.: dice- re. * A: esse verbum
est. * Lect, v, n. 2t. * Codd.: pro- ponit.
* τ * * A: quod. δας Ρ.: et. ACDE. -».: κεἴ Comment.
san- cti Th. lect.xi et lect. v. - Ed. Did. lib. VI, c.
xit, et lib. VII, c. vi. * * pc: ita etiam.
Codd.- P: du- bitationem. 0 n * p: accidit.
κα: contingit hancunitatem( ). * Cf. sup., PERI
HERMENEIAS LIB. I membro divisionis nomen et verbum excluduntur;
ibi: Nomen ergo et verbum etc. Opponitur autem unitati 38 ne
coniunctionis vel morae *. Et quidem non inter- ruptio locutionis
necessaria est ad unitatem defini- tionis, quia si interponeretur
coniunctio partibus definitionis,iam secunda non determinaret
primam, sed significarentur uf actu multae in locutione 7: et idem
operatur interpositio morae, qua utuntur rhetores loco coniunctionis.
Unde ad unitatem definitionis requiritur quod partes eius proferan-
tur sine coniunctione et interpolatione: quia etiam in re naturali, cuius
est definitio, nihil cadit * me- dium inter materiam et formam: sed
praedicta non interruptio non sufficit ad unitatem defini- tionis,
quia contingit etiam hanc continuitatem * prolationis servari in his,
quae non sunt szmpliciter unum, sed per accidens; ut si dicam, homo
albus musicus. Sic igitur Aristoteles valde subtiliter ma-
nifestavit quod absoluta unitas enunciationis non impeditur ^, neque per
compositionem quam im- portat n. 9. verbum, neque per
multitudinem nomi- num ex quibus constat definitio. Et est eadem
ratio utrobique, nam praedicatum comparatur ad subiectum ut forma ad
materiam*, et similiter dif- ferentia ad genus: ex forma. autem et
materia fit unum simpliciter. 12. Deinde cum dicit: Est autem una
oratio etc., accedit ad manifestandam praedictam divisionem. Et
primo, manifestat ipsum commune quod di- viditur, quod est enunciatio
una; secundo, mani- festat partes divisionis secundum proprias
ratio- nes; ibi: Harum autem haec simplex etc. Circa primum duo
facit: primo, manifestat ipsam di- visionem ^; secundo, concludit quod ab
utroque 0) Sine aliqua interpositione coniunctionis vel morae. Quae de
in- terpositione ac de interruptione hic dicuntur quoad unitatem
definitio- nis, imo et cuiusque orationis, novitius accipiat non physice
sed mora- liter, hoc est, secundum hominum communem existimationem. Si
enim interpositio vel interruptio sit talis ac tanta .ut secundum
communem hominum existimationem non amplius sensus propositionis
habeatur, perit unitas definitionis vel orationis; secus autem si sensus,
non obstante interpositione vel interruptione, perseveret idem (Cf. quae
hac de re do- cet s. Thomas P. III, qu. rx, artic. viri, ad 3, et quae
Caietanus ib. com- mentatur). Ratio est quia cum
verba ex institutione humana significent, ad communem hominum sensum est
etiam hac in re recurrendum. x) Sed significarentur ut actu multae in
locutione. Est lectio codd. et Ven. edd. 1526 et 1557, quae est adoptanda
loco Pianae et aliarum edd. Ven.: significaretur. Ad hoc enim ut unitas
definitionis habeatur requiritur ut partes fiant actu unum: fiunt autem
actu unum (cum in seipsis, hoc est divisim acceptae sint multae),
quatenus una determinat aliam, sicut forma determinat materiam. At posita
interpositione coniun- ctionis vel morae una pars non determinat aliam;
ergo partes non fiunt, seu non significantur ut unum actu, sed
manent actu multae. — Codd. omittunt in locutione, quae licet non
necessaria, tamen retinemus cum Piana aliisque edd. — Denique edd. bc et
1526 habent cum P.: et ideo idem operatur etc. At codd. ABC omittunt
ideo, ac melius legunt: et (A omittit etiam ef) idem operatur etc.- Edd.
a et 1557: et ideo ope- ratur; ideo erronee ponitur pro idem. e)
Non impeditur; sic habent codices omnes, quorum lectionem praetulimus τῷ interrumpitur (quod, quamvis non male, legitur in editione Piana),
quia melior nobis visa est ex toto contextu. c) Primo manifestat ipsam
divisionem. Codd. omnes: primo ma- nifestat praemissam divisionem: quae
lectio repetit quae supra dicta sunt: accedit ad etc. — Praeterea cod. A
immediate prosequitur: secundo concludit ab utroque membro divisionis
nomen et verbum excludi. 1) Per modos pluralitatis. Quia per unum
oppositorum cognoscitur aliud, ex diversis pluralitatis modis declaratur
unitas propositionis. Piana habet: per modum pluralitatis. -- Codd. ACDE
legunt: oppositum autem unitati (A unitatis) est pluralitas; et
ideo modos unitatis manifestat per modos pluralitatis. Quam lectionem,
quamvis corrupte, indicat etiam cod. B: (in marg. cum) omni autem unitati
est pluralitas (marg. opposita) ; et ideo per modos unitatis manifestat
per modos pluralitatis. Hinc per modos est lectio codd. omnium. Quod si
sapiens lector integram lectionem ACDE amplecti maluerit, non ego
contradicam (Cf. infra, nn. seq. et 16). v) Et tales opponuntur secundo
modo unitatis. Haec verba quae in edd. habentur, desiderantur in codd.
nostris. — Procul dubio haec secunda pars de oppositione ad unitatem
secundum quid de facili suppletur ex pluralitas; et ideo enunciationis
unitatem manifestat per modos pluralitatis *. 13. Dicit
ergo primo quod enunciatio dicitur vel una absolute, scilicet quae * unum
de uno si- gnificat, vel una * secundum quid, scilicet quae est
coniunctione una. Per oppositum autem est intel- ligendum quod
enunciationes plures sunt, vel ex eo quod plura significant et non
unum: quod * opponitur primo modo unitatis *; vel ex eo quod absque
coniunctione proferuntur: et tales oppo- nuntur secundo modo unitatis
" *, 14. Circa quod considerandum est, secundum Boethium, quod
unitas et pluralitas orationis re- fertur * ad significatum; simplex
autem et com- positum attenditur secundum ipsas voces. Et ideo.
enunciatio quandoque est una et simplex * puta cum solum ex nomine et
verbo componitur in unum significatum; ut cum dico, homo est albus.
Est etiam quandoque una oratio, sed composita, quae quidem unam rem
significat, sed tamen composita est vel ex pluribus terminis; sicut
si dicam, animal rationale mortale currit, vel ex plu- ribus
enunciationibus, sicut * in conditionalibus, quae quidem unum significant
et non multa. Si- militer autem quandoque in enunciatione est plu-
ralitas cum simplicitate, puta cum in oratione po- nitur aliquod nomen
multa significans; ut si dicam, canis latrat, haec oratio plures est,
quia plura * significat *, et tamen simplex est. Quandoque vero in
enunciatione est pluralitas et compositio, puta prima parte enunciata; at
non mihi persuasum est hanc ipsam secundam partem subintelligendam fuisse
a s. Thoma relictam, et non explicite appositam. ) Secundum
Boethium... unitas et pluralitas refertur. Codd. ABD: secundum Boethium
(D erronee, Aristotelem)... refertur ad significa- tionem. — Cod. E:
refertur ad significationem rei. — Cod. C: unitas et pluralitas
referuntur ad significatum. Lectionem refertur (non referun- tur, ut ex
attenditur sequente, quod codd. ipsi habent, est manifestum) Pianae,
potest referri, praetulimus, tum auctoritate codd., tum quia magis
respondet secundae parti, nempe: simplex autem et compositum attenditur
(non, possunt vel potest attendi).— Quae de Boethio hoc loco affirmat s.
Thomas habentur in Editione secunda in librum De interpre- tatione, pag.
328 edit. cit. Basileae: « Una, inquit Boethius, vel multiplex »
oratio intelligitur si unum vel multa significat; et de propria signi- »
ficatione semper iudicantur. Simplex autem et composita non ex si-
» » » gnificatione, sed ex verborum et nominum pluralitate
cognoscitur: si enim ultra duos terminos habet propositio, composita est;
si duos tantum, simplex. » Quae verba cum
absolute dicantur, magis magisque confirmant lectionem codd. X)
Quandoque est una et simplex. Haec lectio codd., quae cum sequentibus una
oratio sed composita cohaeret, sufficitur Pianae: sim- plex et una.
— Sed alia occurrunt notanda ex cod. A. Habet: quandoque quidem est una
et simplex, puta cum solum ex nomine et verbo compo- nitur quae unum
significant (quae unum significant habent etiam BDE)... Est autem oratio
una (id. alii codd.), sed composita ex pluribus ter- minis, ut si
dicam... quae unum et non multa significant (id. BC). Si- militer autem
etiam in enunciatione quandoque est etiam pluralitas... multa
significans. At hic amanuensis repente distrahitur, et immediate
prosequitur: »on dicitur de affirmatione et negatione univoce sicut ge-
nus de suis speciebus. Quae sunt ultima verba numeri 20. Caetera omnia
intermedia per incredibilem oscitantiam omittit. Y) Quia plura
significat. Ratio est quia canis est nomen aequivocum, ut in fine huius
numeri dicitur; nomen autem aequivocum licet sit sim- plex voce, multa
tamen, eaque diversa significat, ut dictum est lect. v, n. 19 et not. £;
et ideo multiplex est significatione. Unde haec propositio: Cato
philosophus est (est exemplum Boethii, quatenus nempe Cato potest
significare tum Catonem Uticensem tum Catonem Censorium oratorem) vel,
canis latrat, non est una, sed est multiplex, licet sit simplex. Infra post verba, homo albus musicus disputat, codd. BC addunt: vel
homo albus et musicus disputat. Per hanc additionem codd. citati ponunt
exempla utriusque partis praemissae, nempe, sive interveniat coniunctio,
pro qua est secundum exemplum; sive mom, pro qua pri- mum exemplum
inducitur. * Codd.: quia sci- licet. - ABc omit« tunt
de uno; et sic fere semper in similibus casi-
bus. * A Una ex iterum scilicet. *
ABC.- quía Codd. - ».: et haec. * ; Nempe
unitati absolute dictae. v * Nempe unitati
secundum quid. Boethius ? x
* ABC: tet. Sicut pa- 39 statur, ini.
* cpE: multae. consequenter ostendit quae sunt * plures
enunciationes, et ponit duos modos pluralitatis. - Primus est, quod
plures dicuntur enunciationes quae plura significant. Contingit autem
aliqua plura significari in aliquo uno communi; sicut cum dico,
animal est sensibile 9, sub hoc uno communi, quod est animal, multa
continentur, et tamen haec *Éc: | oratio e- nunciativa est u-
na, quae etc. CAP. VIII, LECT. VIII 22e ples cum. ponuntur plura *
in subiecto vel in praedi- cato, ex quibus non fit unum, sive interveniat
coniunctio sive non; puta si dicam, homo albus musicus disputat: et
similiter est si. coniungantur plures * enunciationes, sive cum
coniunctione sive sine coniunctione; ut si dicam, Socrates currit,
Plato disputat. Et secundum hoc sensus litterae est quod enunciatio
una* est illa, quae unum de uno signi- ficat, non solum si sit simplex,
sed etiam si sit coniunctione una. Et similiter enunciationes plu-
res dicuntur quae plura et non unum significant: non solum quando
interponitur aliqua coniunctio, vel inter nomina. vel verba, vel etiam
inter ipsas [27] '* Codd.: absque sita con-
one. enunciationes; sed etiam si vel inconiunciione , idest absque
aliqua interposita coniunctione plura significat, vel quia est unum nomen
aequivocum, multa significans *, vel quia ponuntur plura nomina
absque coniunctione *, ex quorum significatis non fit unum; ut si dicam,
4omo albus grammaticus Jogieus currit. 15. Sed haec expositio non
videtur esse secun- dum intentionem Aristotelis. Primo. quidem, quia
per disiunctionem, quam interponit, videtur distin- guere inter orationem
unum significantem, et ora- enunciatio est una et non plures *. Et ideo
addit et non unum.- Sed melius est ut dicatur hoc esse additum
propter definitionem, quae multa signi- ficat quae sunt unum: et hic
modus pluralitatis op- ponitur primo jmodo unitatis*. - Secundus
modus pluralitatis est, quando non solum enunciationes plura
significant, sed etiam illa plura nullatenus coniunguntur, et hic modus
pluralitatis opponitur secundo modo unitatis*. Et secundum hoc
patet quod secundus modus unitatis non opponitur primo modo
pluralitatis. Ea autem quae non sunt opposita, possunt simul esse. Unde
manifestum est, esse enunciationem quae est una
coniunctione, * Codd.: tur. * e eo
dicun- Cf. lect.xit, n.7. * * etiam plures: plures * in
quantum significat " plura et non unum. Secundum hoc ergo *
pos- sumus accipere tres modos enunciationis. Nam quaedam est
simpliciter una, in quantum unum Supra n. 13. Loc. cit. pc
omittt: p/u- res. * BCE.- D Gt P.: QU tem.
significat; quaedam * est simpliciter plures, in quan- ** ἢ quid (Conf. text. graec.). * Codd. et edd.-
* p: quaedam au- tem (et ita c) sunt ..
Significant. "sc: vero. tum plura significat, sed est
una secundum quid, - in quantum est coniunctione una; quaedam *
sunt simpliciter plures, quae neque significant unum, A ow
ef multa. tionem quae est coniunctione una. Secundo, quia
supra * dixerat quod est unum quoddam ** et non multa, animal
gressibile bipes. Quod autem est co- niunctione unum, non est unum et non
multa * sed est unum ex multis. Et ideo melius videtur di- cendum
quod Aristoteles, quia supra dixerat ali- * quaedam Est cx Βου. τῆς ὙΌΣ quam enunciationem esse unam et aliquam con- - iunctione unam,
vult hic manifestare ^* quae sit una. Et quia supra
dixerat quod multa nomina simul coniuncta sunt unum, sicut animal
gressibile bipes, dicit consequenter £^ quod enunciatio est
iudicanda una non ex unitate nominis, sed ex unitate signifi- cati,
etiam si sint plura nomina quae unum signi- ficent. Velsi sit aliqua
enunciatio 7 una quae multa significet, non erit una simpliciter, sed
coniunctione una. Et secundum hoc, haec enunciatio, animal
gressibile bipes est risibile, non est una quasi con- iunctione una,
sicut in prima expositione diceba- tur, sed quia unum significat.
16. Et quia oppositum per oppositum manife- w) Plura significat (BCD:
significet; E: significaret), vel quia est unum nomen aequivocum multa
significans etc. Haec verba mult a si- gnificans, quae desunt
Pianae, quia codd. unanimiter habent, nostrae μὰν cian editioni, Est
sermo de pluralitate orationis. quando enunciatio absque interposita
coniunctione plura significat: quod quidem ex du- plici capite provenire
dicitur, nempe aut quia ponitur nomen aequivo- cum multa significans, et
cum unitate nominis habetur pluritas signifi- cationwm; aut quia
ponuntur. plura nomina ex quorum significatis non fit unum significatum,
et cum pluralitate nominum babetur etiam plu- ralitas
significationum. «x) Vult hic manifestare etc.
Codd. - P.: hic manifestat. Et imme- diate C: et quia iam supra
ostendit;— DE: et quia iam ostendit; — B: et quia supra ostendit.
88) Dicit consequenter. Edd. Piana et Ven. habent: dicit Commen- tator
Algagzel etc. Sed codd. neque Commentator habent neque AI- ga1el, sed
legunt consequenter. B. Albertus Magnus in 1 Peri hermeneias, tract. IV,
cap. rt, pag. 258 col. 2, refert Avicennam et Algazelem hac in re
Boethio consentire. Cum codd. ergo retinemus nomen Algamelis esse
expungendum ex hoc s. Thomae textu atque legendum conse- quenter. —
Revera quae hoc loco disseruntur, mera expositio sunt textus
Aristotelici, quem longiori sermone exponit Averroes in suis commen-
taris in librum Peri hermeneias (8. Sermo in oratione — Venetiis 1483.
Absque num.). YY) Vel si sit aliqua enunciatio etc. Adoptamus hanc
lectionem codd. BC quam indicant etiam codd. DE. - Edd. Piana et Ven.:
vel si aliqua neque coniunctione aliqua uniuntur. Ideo autem
Aristoteles quatuor ponit et non solum tria, quia quandoque est
enunciatio plures, quia plura si- gnificat, non tamen est * coniunctione
una, puta si ponatur ibi nomen multa significans. 17. Deinde cum
dicit: Nomen ergo et verbum etc., excludit ab unitate orationis nomen et
verbum. Dixerat enim quod enunciatio una est, quae unum significat:
posset autem aliquis intelligere, quod sic unum significaret * sicut
nomen et verbum unum significant. Et ideo ad hoc excludendum
subdit: Nomen ergo, et verbum dictio sit sola, idest ita sit
dictio, quod non enunciatio. Et videtur, ex modo loquendi, quod ipse
imposuerit hoc nomen ad significandum partes enunciationis. Quod
autem nomen et verbum dictio sit sola ** manifestat per enunciatio
una plura etc. et infra: et secundum hoc, animal gressibile bipes est
risibile, non est una, coniunctione una, sicut prius dicebatur, sed quia
unum significat. 98) Animal est sensibile. Codd. BCE. - Ed. Piana: animal
gressi- bile bipes, sed male, quia animal gressibile bipes non est
enunciatio, cum verbo seu copula careat. S. Thomas autem ponit exemplum
de enunciatione quae est una et non plures, quamvis eius subiectum
ani- mal sit quid commune multa sub se continens. Ob eamdem rationem
seponenda est etiam lectio cod. D: animal sensibile. ec) Sic unum
significaret. Ita optime codd., ut videre est in n. seq. - C prosequitur:
sicut nomen vel verbum unum significat. — Ed. Piana: sic
significaret. — Prius autem ubi Piana legit, posset enim, legimus cum
eisdem codd., posset autem, prout natüra ipsa contextus postulat. — Infra
etiam legimus: dictio sit sola, idest ita sit dictio quod non enunciatio
, correcta Piana: dictio sit sola, ita dictio sit quod non enunciatio.
Parti- culam enim idest habent codd. Attamen lectiones codd. DE in
omnibus non sequimur: narh D habet erronee: idest ita sit dictio quod
enunciatio; et E non bene: idest ita fit dictio quod non
enunciatio. CC) Quod autem nomen et verbum dictio sit sola. Codd. ΒΟ. (E habet lacunam) legunt: quod autem nomen vel verbum sit sola
dictio et non enunciatio. Quae lectio videtur anteponenda, quia magis
com- plet sententiam Aristotelis; attamen non est necessaria, quia per
par- ticulam ita exclusivam so/a, satis exprimitur quod
nomen. vel verbum sunt dictiones, ut non sint enunciationes. Hinc
Aristoteles ponit, dictio sit sola: quae verba s. Thomas hic supra
interpretatur per exclu- [13 * Codd.: quasi
interroganti. 7n 00 *p: sicut enun- ciat; et ita
infra cum c. * Hoc ex codd. nt. n. *
12. lect. nt, Codd.-».: intel- ligitur.- Ibi
deest in codd. * Codd.: praemi- serat. Βα:
gnificat vel quae si- unum, quae est con-
iunclione una. *c: una enun- ciatio. , PERI HERMENEIAS
LIB. I primo quidem convenit enunciationi simplici; ex consequenti
autem convenit compositae enuncia- tioni; et ideo ad insinuandum rationem
praedictae divisionis dicit quod simplex enunciatio est vox
significativa de eo quod est aliquid: quod pertinet ad affirmationem; vel
non est aliquid: quod perti- 40 hoc, quod non potest dici quod ille
enunciet, qui sic aliquid significat voce, sicut nomen, vel verbum
significat. Et ad hoc manifestandum innuit duos modos utendi
enunciatione. Quandoque enim uti- mur ipsa quasi ad interrogata *
respondentes; puta si quaeratur, quis sit in scholis? respondemus,
ma- gister ". Quandoque autem utimur ea propria spon- te,
nullo interrogante; sicut cum dicimus, Zetrus currit *. Dicit ergo, quod
ille qui significat aliquid unum nomine vel verbo, non enunciat vel sicut
* ille ille qui respondet aliquo interrogante, vel
sicut qui profert enunciationem non aliquo inter- rogante, sed ipso
proferente sponte. Introduxit au- tem hoc, quia simplex nomen vel verbum,
quando respondetur ad interrogationem , videtur verum vel falsum
significare: quod est proprium enun- ciationis. Sed hoc * non competit
nomini vel ver- bo, nisi secundum quod intelligitur coniunctum cum
alia parte proposita in interrogatione *. Ut si quaerenti , quis legit in
scholis? respondeatur, ma- gister , subintelligitur, ibi * legit. Si ergo
ille qui enunciat aliquid nomine vel verbo non enunciat, manifestum
est quod enunciatio non sic unum significat, sicut nomen vel verbum. Hoc
autem inducit sicut conclusionem eius quod supra prae- misit *:
Necesse est omnem orationem enunciativam ex verbo esse vel ex casu
verbi. 18. Deinde cum dicit: Harum autem haec sim- plex
etc., manifestat praemissam divisionem se- cundum rationes partium.
Dixerat enim quod una enunciatio est quae unum de uno significat,
et alia est quae est coniunctione una *. Ratio autem huius
divisionis est ex eo quod unum natum est dividi per simplex et
compositum. Et ideo dicit: Harum autem, scilicet enunciationum, in
quibus dividitur unum, /aec dicitur una, vel quia signi- ficat unum
simpliciter, vel quia una est coniun- ctione. Haec quidem simplex
enunciatio est, quae scilicet unum significat. Sed ne intelligatur
quod sic significet unum, sicut nomen vel verbum, ad excludendum
hoc subdit: Uf aliquid de aliquo, idest per modum compositionis, vel
aliquid ab aliquo, idest per modum divisionis. Haec autem ex his
coniuncta, quae scilicet dicitur coniunctione una, est velut oratio iam
composita: quasi dicat hoc modo, enunciationis unitas dividitur in
duo praemissa, sicut aliquod unum dividitur in sim- plex et
compositum. 19. Deinde cum dicit: Est autem simplex etc.,
manifestat secundam divisionem enunciationis , secundum :
videlicet quod enunciatio * dividitur in affirmationem et negationem.
Haec autem divisio sionem enunciationis. — Infra autem codd. habent: et
ad hoc manifestan- dum consequenter innuit (BC: insinuat) etc. 2n)
Si quaeratur, quis sit in scholis? Respondemus, magister. Omnes edd. Venetae
saeculi XV et 1526 habent non quis, sed quid sit in scholis; et ita
codices, qui etiam legunt unanimiter: respondemus, magister disputat :
quae lectio supponit interrogationem : quid fit in scholis. Quae
utrum sit vera lectio ex aliis codicibus esset definienda. 00)
Quandoque... propria sponte etc. - BCD: quandoque... propria sponte a
nullo interrogati (D interroganti). Dicit ergo quod ille etc. — E:
quandoque.... propria sponte, scilicet a novo interrogati. Dicit ergo ille quod etc. Lectiones codd. DE sunt corruptiones lect.
codd. BC: a nullo interrogati. At P. aliaeque edd. addunt: sicut
cum dicimus , Petrus currit; quo exemplo carent citati codices. Posset
igitur aliquis net ad negationem. Et ne hoc * intelligatur solum
secundum praesens tempus, subdit: Quemadmo- dum tempora sunt divisa,
idest similiter hoc habet locum in aliis temporibus sicut et in
praesenti. 20. Alexander autem existimavit * quod Aristo- et
teles hic definiret enunciationem ; et quia in de- finitione
enunciationis videtur ponere affirmatio- nem negationem, volebat
hic accipere quod enunciatio non esset genus affirmationis et nega-
tionis, quia species nunquam ponitur * in definitione generis. Id autem
quod non univoce praedicatur de multis (quia scilicet non
significat aliquid unum, quod sit unum * commune multis), non po-
test notificari nisi per illa multa quae significantur *. Et inde est
quod quia unum non dicitur aequi- voce * de simplici et composito, sed
per prius et posterius, Aristoteles in praecedentibus semper ad
notificandum unitatem enunciationis usus est utroque. Quia ergo videtur *
uti affirmatione et negatione ad notificandum enunciationem *,
vole- bat Alexander accipere quod enunciatio non di- citur de
affirmatione et negatione univoce sicut genus de suis speciebus.
21. Sed contrarium apparet ex hoc, quod Phi- losophus consequenter
utitur nomine enuncia- tionis ut genere, cum in definitione affirmationis
et negationis subdit quod *, affirmatio est enunciatio alicuius de
aliquo, scilicet per modum compositio- nis, negatio vero est enuncialio
alicuius ab aliquo, scilicet per modum divisionis. Nomine autem ae-
quivoco non consuevimus uti ad notificandum * significata eius. Et ideo
Boethius dicit quod Aristo- teles suo modo breviloquio utens, simul usus
est et definitione et divisione eius: ita ut quod dicit de eo quod
est aliquid vel non est, non referatur ad defi- quia nitionem
enunciationis, sed ad eius divisionem. Sed differentiae
divisivae generis non cadunt in eius definitione *, nec hoc
solum quod dicitur vox significativa, sufficiens est definitio
enunciationis; melius dici potest secundum Por- phyrium, quod hoc totum
quod dicitur vox si- gnificativa de eo quod est, vel de eo quod non
est, est definitio enunciationis. Nec tamen ponitur | affirmatio et
negatio in definitione enunciationis sed virtus affirmationis et
negationis, scilicet signi- ficatum eius **, quod est esse vel non esse,
quod quaerere utrum verba ista sint additio marginalis? Salvo meliori
iudicio, non videntur esse marginalis additio, sed genuina s. Thomae
lectio: qua in sententia confirmor ex immediate praecedentibus, in quibus
etiam in- ducit s. Thomas exemplum positum ab ed. Piana et ab omnibus codd. wu) Alexander autem existimavit etc. «
Aspasius etiam, inquit Boe- thius, consentit Alexandro » (In lib. De
interpretat. Edit. II, pag. 333).— De sua vero interpretatione, quam s.
Thomas n. seq. recitat atque im- probat, ait ipse Boethius: « Hanc
expositionem (quod adhuc sciam) ne- » — que Porphyrius, neque
ullus alius commentatorum vidit » (ib.. xx) Scilicet significatum eius
etc.- P.:'scilicet quod esse vel non esse etc.; Edd. abc: scilicet quod
est esse vel non esse; — Venetae 1526 et 1557: sci- licet esse vel non
esse, etc.;— AB: scilicet significatum eius, quod esse vel non esse
etc.;— C: idest significativum ipsius, quod esse vel non esse etc.;—
* Codd. - p.: et ne intelligatur. Alexander. Uu
* * c: ponuntur. Cf. lect. n. 4, not. ἢ. Porphyrius. v, 41 mentio facta est nec * de
affirmatione, nec de ne- gatione. XX *ABC:
n. 864 quia *ABG: Sicut nec species. * gc:
famen. Ammonius. * Codd. : adhuc melius. - A:
vide- tur . Ammonius dicere. * pc: eius.
defi- nitio. CAP. VI, LECT. VIII est naturaliter prius
enunciatione. Affirmationem autem et negationem postea definivit per
terminos utriusque ? cum dixit: Affirmationem esse enuncia- tionem
alicuius de aliquo, et negationem enuncia- in Est autem
considerandum quod * artificiosis- sime procedit: dividit enim genus non
in species, sed differentias specificas. Non enim
dicit quod enunciatio est affirmatio vel negatio, sed vox
significativa * de eo quod est ** , quae est dif- ferentia
non specifica affirmationis, vel de eo quod est, in quo tangitur
differentia specifica ne- lionem alicuius ab aliquo. Sed sicutin
* definitione generis non debent poni species *, ita nec ea quae sunt
propria specierum. Cum igitur * significare esse sit proprium
affirma- tionis, et significare non esse sit proprium negatio- nis,
melius * videtur dicendum, secundum Ammo- nium, quod hic non definitur
enunciatio, sed solum dividitur. Supra enim posita est definitio *,
cum dictum est quod enunciatio est oratio in qua est verum vel
falsum. In qua quidem definitione nulla . D: idest significatum. ipsius est esse vel non esse naturaliter etc.; -
E: idest significatum ipsius, quod est esse vel non esse etc. ut P. -
Supra autem, post verba secundum Porphyrium, codd. ABC legunt: quod
totum est definitio enunciationis quod (C: quia) dicitur vox
significativa de 60 quod est aliquid vel non est. Nec (B: ut) tamen
etc. Opp. D. Τβομαξ T. I.
gationis. Et ideo ex * differentiis adiunctis generi constituit
definitionem speciei, cum subdit: Quod affirmatio est enunciatio alicuius
de aliquo, per quod significatur esse; et negatio est enunciatio
alicuius ab aliquo quod significat non esse. XX) Per terminos
utriusque. Addo haec verba quae desunt in editione Piana et edd. Ven., sed habentur in codd., et magis perspicuum reddunt sensum s.
Thomae.- Ex eisdem codd. addo etiam semel et iterum enun- ciationem , ut
habetur in textu citato Aristotelis: Κατάφασις δέ ἐστιν ἀπόφανσις εἴς. * Nec ex codd. * hic.
Codd.: quod *Codd.: sed quod est sign. is Codd.
-P.: est esse. * Codd.: ex his. 42 !' E
PERI HERMENEIAS LIB. I LECTIO NONA DE OPPOSITIONE AFFIRMATIONIS ET
NEGATIONIS ABSOLUTE * ^ ^v , , ,
. ^ * , πεὶ δὲ ἔστι καὶ τὸ ὑπάρχον ἀποφαίνεσθαι ὡς μὴ ὑπάρ- χον; χαὶ τὸ μὴ ὑπάρχον ὡς ὑπάρχον; καὶ τὸ ὑπάρχον ὡς ὑπάρχον, καὶ τὸ μὴ ὑπάρχον ὡς μὴ ὑπάρχον; καὶ περὶ τοὺς ἐκτὸς δὲ τοῦ νῦν χρόνους ὡσαύτως, ἅπαν ἂν ἐνδέχοιτο καὶ ὃ κατέφησέ τις ἀποφῆσαι, καὶ ὃ ἀπέφησέ τις xa vaga ὥστε δῆλον ὅτι πάσῃ χαταφάσει ἐστὶν ἀπόφασις ἀντικειμένη, καὶ πάσῃ ἀποφάσει κατάφασις. Καὶ ἔστω ἀντίφασις τοῦτο’ κατάφασις χαὶ ἀπόφασις αἱ ἀντιχείμεναι, Λέγω δὲ ἀντικεῖσθαι τὴν τοῦ αὐτοῦ χατοὶ τοῦ αὐτοῦ, τ ὁμωνύμως δέ, καὶ ὅσα ἄλλα τῶν τοιούτων προσ- ιοριζόμεθα πρὸς τὰς σοφιστικος ἐνοχλήσεις. ΘΥΝΟΡΒΙ5.
— 1. Textus divisio. - 2. Prima diversitas proposi- tionis est ex sua
forma, qua enunciatur aliquid esse vel non esse; altera diversitas est
per comparationem ad rem enunciatam, ex qua propositio est vera vel
falsa.—3. Ergo quatuor modis variari potest enunciatio ut sit vel
affirmativa et vera (quod est, esse); vel negativa et vera (quod non est,
non esse); vel affir- mativa et falsa (quod non est, esse); vel negativa
et falsa (quod est, non esse).—4. Esse vel mon esse quae affirmantur vel
ne- gantur in propositione non solam existentiam vel non
existentiam subiecti significant, sed inesse vel non inesse praedicati
subiecto. — 5. Quatuor praecitatae differentiae in enunciationibus
inveniuntur * Codd. - P:pro- posita... tangit.- A: agit auctor. * * Lect. vir, n. 2. 4:
contra. Lect. xir. * pc: determinat; et infra cum
4 omittunt tantum. * * Lect. xit. « Lect.
x. * n. Lect. praec. 19. osita divisione
enunciationis, hic agit * de oppositione partium enunciationis,
scilicet affirmationis et negationis. Et quia enunciationem
esse dixerat** orationem, in qua est verum vel falsum, primo,
ostendit qualiter enunciationes ad invicem oppo- nantur; secundo, movet
quamdam dubitationem circa * praedeterminata et solvit; ibi: Zn his
ergo quae sunt et quae facta sunt * etc. Circa primum
duo facit: primo, ostendit * qualiter una enunciatio opponatur alteri;
secundo, ostendit quod tantum una opponitur uni; ibi: Manifestum est *
etc. Prima autem pars * dividitur in duas partes: in prima,
determinat de oppositione affirmationis et nega- tionis absolute;
in secunda, ostendit quomodo huiusmodi oppositio diversificatur ex parte
subie- cti; ibi: Quoniam autem sunt* etc. Circa primum duo facit:
primo, ostendit quod omni affirmationi est negatio opposita et e
converso; secundo, ma- nifestat oppositionem affirmationis et
negationis absolute; ibi: E? sit hoc contradictio etc. 2.
Circa primum considerandum est quod ad ostendendum suum propositum
Philosophus assu- mit duplicem diversitatem enunciationis: quarum
prima est ex ipsa forma vel modo enunciandi *, secundum quod dictum est
quod enunciatio vel est affirmativa, per quam scilicet
enunciatur aliquid esse, vel est negativa per quam significatur «)
Prima autem pars etc. Est lectio codd. - In edd. Piana et Ven. legitur:
prima adhuc dividitur in duas. Primo determinat etc... Secun- do etc. —In
eisdem etiam codd. habetur: in secunda parte. Freti denique eorumdem
codd. auctoritate supra, post praedeterminata (B, praedicta), adiecimus
et solvit (E: et solvit eam); quae desunt in Piana. B) Secundum congruentiam rei etc. — Codd. DE: secundum con- gruentiam
ad rem. — ABC: secundum convenientiam ad rem etc. * Quoniam autem est enunciare et quod est, non esse: et quod
non est, esse: et quod est, esse: et quod non est, non esse; et circa ea
quae sunt extra praesens tempus, similiter omne contingit, quod quis
affirmaverit, negare, et quod negaverit, affirmare; quare manifestum est,
quo- niam omni affirmationi negatio est opposita: et omni negationi
affirmatio. Et sit hoc contradictio, affirmatio et negatio
oppositae. et Dico autem opponi eiusdem de eodem, non autem
aequi- voce quaecumque caetera talium determinavimus contra
sophisticas importunitates. sive verbum sit praesentis temporis, sive
praeteriti vel futuri.— 6. Corollarium. Ergo omne id quod propositione
affirmativa af- firmatur potest propositione negativa negari; et ideo
quaelibet propositio affirmativa habet negativam sibi oppositam.— 7.
Abso- luta oppositio affirmationis et negationis dicitur contradictio.
— 8. Conditiones ad contradictionem sunt identitas praedicati
et identitas subiecti; identitas, inquam, tum secundum nomen signi-
ficans, tum secundum rem significatam. — 9. Aliae conditiones; quae, non
secus ac superiores hoc generali principio nituntur: ut habeatur
contradictio necesse est ut id quod negatio negat sit omnino idem ac
illud quod affirmatio affirmat. aliquid non
esse; secunda ἢ diversitas est per com- parationem ad rem, ex qua dependet veritas
et falsitas intellectus. Cum enim
enunciatur aliquid esse vel non esse secundum congruentiam rei ?, est
oratio vera; alioquin est oratio falsa. 3. Sic igitur quatuor modis
potest variari enun- ciatio, secundum permixtionem * harum duarum
divisionum. Uno modo, quia id quod est in re enunciatur ita esse sicut in
re est: quod pertinet ad affirmationem veram; puta cum Socrates
currit, dicimus * Socratem currere. Alio modo, cum enun- ciatur
aliquid non esse quod in re non est ἢ: quod pertinet ad negationem veram;
ut cum dicitur, aethiops albus non est. Tertio modo, cum enun-
ciatur aliquid esse quod in re non est: quod per- tinet ad affirmationem
falsam; ut cum dicitur, corvus est albus. Quarto modo, cum
enunciatur aliquid non esse quod in re est: quod pertinet ad
negationem falsam; ut cum dicitur, nix non est alba. Philosophus
autem *, ut a minoribus ad potiora procedat, falsas veris praeponit*:
inter quas ** nega- tivam praemittit affirmativae, cum dicit quod
con- tingit enunciare quod est, scilicet * in rerum natura, non
esse. Secundo autem, ponit affirmativam falsam cum dicit: E? quod non
est, scilicet in rerum na- tura, esse. Tertio autem, ponit affirmativam
veram, Y) Quod in re non est. Ita legunt codd., et bene, uti patet ex
his quae immediate praecedunt et sequuntur. — Piana legit: alio modo, cum
enunciatur aliquid non esse quod est.— BC oscitanter omittunt supe- riora
verba: quod pertinet ad affirmationem veram, sicut infra omittunt cum A:
quod pertinet ad negationem falsam, et legunt: ut si dicatur (A, ut cum
dicitur) nix non est alba: quod (C, quae) est negatio falsa.
* * et enunciationis. : * Seq. cap.
vr. Codd.: secunda Codd.: tamen. *aABC: praemit-
tit falsas veris. ** Nempe falsas. *Scilicet ex codd.
/ CAP. VI, ἊΣ e.3 ὑπάρχον... μὴ “ὙΦ ai *
Lect. praec.n.8. » Codd p. Con-
e se unt sita. -DE: te to ex
condi- . AC hoc lo- Eu inintelli- y CRINE
SE TCR quae opponitur negativae falsae ὃ, quam primo posuit, cum dicit: Ef quod est, scilicet in rerum
natura, esse. Quarto autem, ponit negativam ve- ram, quae opponitur
affirmationi falsae, cum dicit: Et quod non est, scilicet in. rerum
natura, non esse. 4. Non est autem intelligendum quod hoc
quod dixit: Quod est et quod non est, sit referendum ad solam
existentiam vel non existentiam subiecti, sed ad hoc quod res significata
per praedicatum insit vel non insit * rei significatae per
subiectum. Nam cum dicitur, corvus est albus, significatur
quod non est, esse, quamvis ipse corvus sit res existens. 5. Et
sicut istae quatuor differentiae enuncia- tionum inveniuntur in
propositionibus *, in quibus ponitur verbum praesentis temporis, ita
etiam in- veniuntur in enunciationibus in quibus ponuntur verba
praeteriti vel futuri temporis. Supra enim dixit * quod necesse est
enunciationem constare ex verbo vel ex casu verbi. Et hoc est quod subdit:
Quod similiter contingit, scilicet variari diversi- mode enunciationem
circa ea, quae sunt extra praesens tempus, idest circa praeterita vel
futu- ra, quae sunt quodammodo extrinseca respectu praesentis, quia
praesens est medium praeteriti et futuri. .6. Et quia ita
est, contingit omne quod quis affirmaverit negare, et omne quod quis
negaverit affirmare: quod quidem manifestum est ex prae- missis *.
Non enim potest affirmari nisi vel quod est in rerum natura secundum
aliquod trium tem- porum, vel quod non est; et hoc totum contingit
* negare. Unde manifestum est quod omne quod affirmatur potest
negari, et e converso. Et quia affirmatio et negatio opposita sunt
se- cundum se *, utpote ex opposito contradictoriae, consequens est
quod quaelibet affirmatio habeat ὃ) Opponitur negativae falsae, sicut infra dicitur quod negativa vera
opponitur affirmationi falsae.— Piana cum edd. Ven. saecul. XV et XVI
legit: opponitur negativae; sed opponitur negativae falsae optime habent
codd. — Deinde et quam primo posuit ex eisdem codd. et ed. a substi-
tuimus lectioni Pianae et aliarum edd. Ven.: quam posuit in primo; quae
lectio est impropria et obscura. — Cod. D: quae opponitur secundum ne-
gationem falsae, quam primo posuit. Melior quoque nobis videtur codd.
lectio, infra: quae opponitur secundae, scilicet. affirmationi ( ANDE
me- lius, affíirmativae) falsae etc. zi t) In
propositionibus. Haec verba quae supplemus ex codd. omnibus desunt in Piana,
cuius propterea lectio, inveniuntur, in quibus etc., non- nihil
obscuritatis habet: non enim scitur cui praecise referri, vi formae,
debeat relativum illud, i quibus. Satis insuper ex immediate
sequentibus indicatur (in enunciationibus etc.) deesse in
propositionibus. — Praeterea cum codd. ABCE legimus paulo supra: e£ sicut
istae quatuor εἴς. -- Cod. D: et sicut ipsae
quatuor etc. — Piana: et sicut quatuor etc. Ὁ Manifestum est ex praemissis. Est lectio omnium codd. — Piana et
Ven. edd.: ostensum est in praemissis. Atqui si ostensum
est in praemissis, inutile foret iterum hoc loco ostendere. Ostenditur
tamen (non enim etc.), et quasi corollarium ex his infertur, quae in
praemissis fuerunt pro- bata. Hinc A: et quia ita est, sequitur concludi
quod omne quod quis affirmaverit etc.— Codd. BE: et quia ita est, sequitur quod contingit etc.;— D: et quia
ita est, sequitur quod convenit omne quod quis etc.;— C: et quia ita est,
quod contingit omne quod quis etc. Quae lectio videtur requirere
sequitur, quod alii codd. habent. — Cum codd. ABCE legimus immediate
infra: non enim potest affirmari nisi vel quod est etc., quae est
lectio indicata ex altera parte, vel quod non est. — Piana: non
enim potest affirmari nisi aliquid quod est etc. — Cod. D: non enim
potest rmari nisi secundum quod est etc. ἢ) Ut Ammonius dicit: « Hanc enim affirmationis pugnam cum ne- »
gatione vocandam Aristoteles contradictionem .censet, perinde quasi
» nomen ipse hoc illi imposuerit..., ut declarat cum ait: Siftque hoc
con- » » tradictio: tametsi neque in affirmatione, neque in
negatione vel enun- ciatione huiusmodi quicquam locutus. Siquidem
vel apud apprime LECT. IX 43 negationem sibi oppositam et e
converso. Cuius contrarium illo solo modo posset contingere, si
aliqua affirmatio affirmaret aliquid, quod. negatio negare non posset
*. 7. Deinde cum dicit: ΕἸ sit hoc contradictio etc., manifestat quae sit absoluta oppositio
affirmationis et negationis. Et primo, manifestat eam per nomen;
secundo, per definitionem; ibi: Dico autem etc. - Di- cit ergo primo quod
cum cuilibet affirmationi op- ponatur negatio, et e converso, oppositioni
huius- modi imponatur nomen hoc, quod dicatur con- tradictio.
Per hoc enim quod dicitur, et sit hoc coniradictio
, datur intelligi quod ipsum nomen contradictionis ipse imposuerit *
oppositioni affir- mationis et negationis, ut Ammonius dicit
". 8. Deinde cum dicit: Dico autem opponi etc., definit
contradictionem. Quia vero, ut dictum est *, contradictio est oppositio
affirmationis et nega- tionis, illa requiruntur ad contradictionem,
quae requiruntur * ad oppositionem affirmationis et ne- gationis.
Oportet autem opposita esse circa idem. Et quia enunciatio constituitur
ex subiecto et prae- dicato, requiritur ad contradictionem primo qui-
dem quod affirmatio et negatio sint eiusdem prae- dicati: si enim
dicatur, Plato currit, Plato non di- sputat, non est contradictio;
secundo, requiritur quod sint de eodem subiecto : si enim dicatur,
So- crates currit, Plato non currit*, non est contradictio. Tertio,
requiritur quod identitas subiecti et prae- dicati non solum sit
secundum nomen, sed sit simul secundum rem et nomen. Nam si non sit
idem nomen *, manifestum est quod non sit una et eadem enunciatio.
Similiter autem *ad hoc quod sit enunciatio una, requiritur identitas
rei: dictum est enim supra * quod enunciatio una est, quae unum de
uno significat; et ideo subdit: Non autem ae- quivoce, idest non sufficit
identitas nominis cum diversitate rei, quae * facit
aequivocationem. » » » » divinum Piatonem horum
quodlibet positum nomen reperias, sicut plurima quoque ex iis praecepta,
quae hoc libro de enunciativae ora- tionis principiis traduntur, cum
locis apud ipsum pluribus dispersa invenias, tum vel maxime in Sophista »
(In lib. De interpretatione, sect. I, 8. De affirmatione etc. fol. 12,
col. 3, ed. cit.). Fatemur equidem plura ex iis quae Aristoteles de
logica tradit praecepta in Sophista aliisque Platonis libris inveniri;
dispersa tamen, ut Ammonius recte animadvertit; imo síc perexiliter, inquit
Georgius Trapezuntius, ac te- nuiter, rariterque factum est (a Platone in
iis quae ad dialecticam per- tinent), uf casui non consilio et rationi
attribuendum esse contenderim. Neque existimo huius Scriptoris iudicium
detrectandum esse cum ait: « » » » »
» » » » » Quodque admirabilius est, pauca nimium
et ipsa confusa ex antiquio- ribus ( Aristoteles ) accepit. In
dialecticis autem nihil penitus: nec enim, ut ipse in codicis calce
testatur, aliquid hac de re aut scriptum aut dictum erat, unde facto
gradu ad maiora posset aspirare, nisi forte de cavillatoria et sophistica
disputatione. Quare non iniuria motus quoque fuisse videtur, adeo ut
gratias sibi habendas, a posteris pu- taverit, idque libere non fuerit
veritus postulare, tum quia solus totum hoc disserendi negotium
excogitavit, inchoavit, perfecit, scri- psit, edidit, tum quia facilis ad
omnia rationis negotia via et quasi trita, communisque cuique
constituitur » (Comparatio Platonis et Aristotelis, lib. I, cap, rv
Venetiis 1523, per lacobum Pentium de Leuco). 9) Socrates currit,
Plato non currit. Est lectio codd. — Editio Piana: Socrates currit et
Plato non currit et non disputat. Sed non disputat manifeste est
superfluum, quia est unice sermo de identitate subiecti necessaria in
propositionibus contradictoriis. — Supra vero legimus etiam cum BCDE:
P/ato currit, Plato non disputat; eamdemque lectionem habet A, quamvis
erronee omittat negationem: Plato currit, Plato dis- putat. — P.: Plato
currit et non disputat. ) Nam si non sit idem nomen etc. Ita P. cum BCDE.
- Cod. A: nam si nomen sit idem et res diversa , manifestum. est etc.
Quae lectio est falsa, ut patet ex contextu: in hac enim prima parte
sermo est de identitate nominis; in altera vero (similiter etc.) de
identitate rei. * * BCDE.-P.: potest, AC: Zpse
nomen contradictionis imposuit. Ammonius. *
* Num. praeced. ᾿ Codd.:
suntne- cessaría. t * * c: etiam. Lect.
viii, n. 13, seqq. * Quae , scilicet identitas
nominis. solius
44 * A: quatuor mo- dos considerari. PERI HERMENEIAS
LIB. I in actu. Tertio, si sit diversitas ex parte mensu- rae, puta
loci vel temporis; non enim est con- tradictio si dicatur, pluit in
Gallia et non pluit in talia; aut, pluit heri, hodie * non pluit. Quarto,
si sit diversitas ex habitudine ad aliquid extrinse- cum; puta si
dicatur, decem homines esse plures 9. Sunt autem et quaedam * alia in
contradictio- ne observanda ad hoc quod tollatur omnis diversi-
tas, praeter eam quae est affirmationis et negatio- nis: non enim esset
oppositio si non omnino idem negaret negatio quod affirmavit affirmatio.
Haec autem diversitas potest secundum quatuor consi- derari *. Uno
quidem modo, secundum diversas * ABC: albus se- cundum.
dentem et non secundum pedem. partes subiecti: non enim est contradictio si dica- tur, aethiops est
albus dente et non est albus pede *. Secundo, si sit diversus modus
ex parte praedicati: non enim est contradictio si dicatur, Socrates
cur- rit tarde et non movetur velociter; vel si dicatur, ovum
est animal in potentia et non est animal x) Sunt autem et quaedam
etc. Est lectio explicita codd. ABCE — Piana et edd. Ven. totam hanc
periodum sub alia forma exhibent, nempe: « Sunt autem et quaedam
alia in contradictione observanda ad hoc quod » » »
omnis diversitas quae est affirmationis et negationis habeatur: non enim
esset contradictio si non omnino idem negaret negatio quod affir- matio
affirmaret. » Lectio codd. est praeferenda. Vult enim s. Thomas
oppositionem inter propositiones contradictorias in eo sitam esse quod
idem omnino sit quod una propositio affirmat et quod altera negat; ergo
illud idem nullam diversitatem pati debet, sed omnino immutatum
per- severare in utraque propositione, ut tota diversitas in affirmatione
et quoad domum, non autem quoad forum. Et haec omnia designat cum
subdit ?: Et quaecumque cae- tera talium determinavimus, idest
determinare con- suevimus in disputationibus contra sophisticas im-
portunitates, idest contra importunas et litigiosas oppositiones
sophistarum, de quibus plenius facit mentionem in 1 Elenchorum *.
negatione consistat ( Cf. lect. xr, nn. 4 et 7). — Cod. D quamvis in
aliqua parte corrupte, eamdem tamen lectionem aliorum codd. exhi- bet:
sunt autem...tollatur omnis aversitas et eam praeter quam est
affirmationis et negationis. In caeteris conformis est lectioni a nobis
adoptatae. A) Haec omnia designat (Aristoteles) cum subdit; codd. D:
cum dicit. — Ed. Piana: haec omnia designantur cum subditur. — Immediate
supra cod. A: decem homines esse multos ut ad domum non coeant, ut ad
forum; — BC: decem homines esse multos ut ad domum, non au- tem ut
ad forum, κα: pluit heri hic, hodie etc. * n: in libro Elen-
chorum. CAP. VII, LECT. X LECTIO DECIMA - DE DIVISIONE
PROPOSITIONUM EX PARTE SUBIECTI: DEQUE OPPOSITIONE AFFIRMATIONIS ET
NEGATIONIS IN PROPOSITIONIBUS UNIVERSALIBUS ET IN INDEFINITIS - ᾿Επεὶ δ᾽ ἐστὶ cà μὲν χαθόλου τῶν πραγμάτων, τὰ δὲ 4X ἕχαστον (λέγω δὲ καθόλου μὲν ὃ ἐπὶ πλειόνων * 45 1 Quoniam autem sunt haec quidem rerum
universalia, illa * Cap. vu. vero πέφυχε χατηγορεῖσθαι, xa ἕχαστον δὲ ὃ μή, οἷον ἄνθρωπος μὲν τῶν καθόλου: Καλλίας δὲ τῶν καθ᾽ ἕχαστον)" ἀνάγκη δὲ ἀποφαίνεσθαι ὡς ὑπάρχει τι, ἢ μή, ὁτὲ μὲν τῶν χαθόλου τινί, ὁτὲ δὲ τῶν xa ἕκαστον. Σ - Ξ *A: quoniam ας
temPhilosophus. * gc: eiusdem et de. * AB: hic intendit
consequenter di- stinguere. * A: vere. "Edw μὲν οὖν χαθόλου ἀποφαίνηται ἐπὶ τοῦ καθόλου ὅτι ὑπά χει τι; ἃ Uh, ἔσονται ἐναντίαι αἱ ἀποφάνσεις" λέγω δὲ ἐπὶ τοῦ καθόλου ἀποφαίνεσθαι καθόλου, τ τοῖον πᾶς ἄνηρωπος λευχός, οὐδεὶς ἄνθρωπος λευχός. Ὅταν δὲ ἐπὶ τῶν χαθόλου μέν, μὴ καθόλου δέ, αὗται μὲν οὐχ εἰσὶν ἐναντίαι" τὸ μέντοι δηλούμενα ἔστιν εἶναι ἐναντία ποτέ" λέγω δὲ τὸ μὴ καθόλου ἀποφαίνεσθαι ἐπὶ τῶν χαθόλου; οἷον ἔστι λευχὸς ἄνγηρωπος; οὐχ ἔστι λευκὸς ἄνθρω- mo6* χαθόλου γὰρ ὄντος τοῦ ἄνθρωπος, οὐχ ὡς χα- θόλου κέχρηται τῇ ἀποφάνσει" τὸ γὰρ πᾶς οὐ τὸ χαθόλου σημαίνει, ἀλλ᾽ ὅτι χαθόλου. "Ἐπὶ δὲ τοῦ κατηγορουμένου καθόλου χατηγορεῖν τὸ χα- θόλου οὐχ ἔστιν ἀληθές: οὐδεμία γὰρ κατάφασις ἀληθὴς ἔσται, ἐν ἡ τοῦ χατηγορουμένου καθόλου τὸ χαθόλου κατηγορεῖται, οἷον ἔστι πᾶς ἄνθρωπος πᾶν ζῷον. ΘΥΝΟΡΒΙΒ. — 1. Argumentum textus. — 2. Enunciationis subie- ctum distinguitur
secundum divisionem rerum, quarum quaedam sunt universales, quaedam vero
singulares.— 3. Obiectio contra praefatam rerum divisionem. — 4.
Solvitur. Logicus dividit res se- cundum quod referuntur ad intellectum,
qui distinguit in re sin- gulari id quod illi est proprium ab eo quod est
illi et aliis com- mune; et hoc dicit universale, illud singulare.— 5. Ad
rationem universalis requiritur ut essentia seu forma, quae dicitur
univer- salis, possit esse in pluribus, non autem quod sit actualiter
in pluribus. — 6. Quod significatur per nomen si est forma seu na-
tura individuata vel non individuabilis in materia, non est univer-
sale.— 7. Ratio universalis non a communicabilitate nominis pen- satur,
sed a communicabilitate rei. — 8. Concluditur divisio enun- ciationis in
universalem et singularem.— 9. In enunciationibus de universali
attendendum est ad modos diversos quibus aliquid prae- dicatur de
universali, sive prout accipitur a mente quasi separatum a singularibus,
sive prout est in singularibus.— Idem observandum quoad enunciationes de
singulari. — 10. Divisio enunciationis ex parte subiecti (quae tertia
addenda est duabus assignatis lect. vri, nn. 2, 3) pertinet ad
quantitatem seu extensionem propositio- num.- rr. Textus subdivisio. -
12. Dictiones, quae appellantur syncategorematicae, sunt ad designandum
non quidem univer- sale (infra n. 19.), sed modum quo praedicatum
tribuitur subie- cto universali. - 13. Dictiones, omnis, nullus,
adinventae sunt pro totalitate designanda universalitatis subiecti;
aliquis, quidam, pro particularitate subiecti significanda in
propositionibus affir- mativis; in propositionibus negativis accommodatur
dictio »0n omnis. — 14. Corollarium. Ergo praedicatum tripliciter
tribuitur vel negatur subiecto universali ; nempe universaliter sumpto,
par- 1l. AN uia Philosophus * dixerat
oppositionem Ex affirmationis et negationis esse con- SA
tradictionem, quae est eiusdem de * eo- wa dem, consequenter intendit
distinguere * diversas oppositiones affirmationis et negationis, ut
cognoscatur quae sit vera * contradictio. Et circa hoc duo facit: primo,
praemittit quamdam divisio- nem. enunciationum necessariam ad praedictam
singularia (dico autem universale, quod de plu- ribus natum est
praedicari, singulare vero quod non, ut homo quidem universale est, Plato
('Callias) vero eo- rum, quae singularia sunt); necesse est autem
enunciare quoniam inest aliquid aut non, aliquoties quidem eorum alicui,
quae universalia sunt, aliquoties autem alicui eorum, quae sunt
singularia. Si ergo universaliter enunciet de universali quoniam
est, aut non, erunt hae contrariae enunciationes; dico autem de
universali fieri enunciationem universalem; ut, omnis homo albus est,
nullus homo albus est. Quando autem de universalibus non universaliter,
non sunt contrariae; quae autem significantur, est esse aliquando
contraria: dico autem non universaliter enunciare de his quae sunt
universalia; ut, est albus homo; non est albus homo: cum enim universale
sit homo, non universaliter utitur enunciatione; omnis namque non
universale est, sed quoniam universaliter significat. In eo vero
quod universale praedicant, id quod est uni- versale, universaliter
praedicari, non est verum; nulla enim affirmatio vera erit, in qua de
universali praedi- cato universaliter praedicetur; ut, omnis homo est
omne animal. ticulariter accepto, indefinite (nempe sine dictione)
enunciato.— 15. De subiecto individuo seu singulari potest quidem
aliquid diversa ratione praedicari, sed totum id quod de ipso
praedicatur refertur ad singularitatem ipsius.— 16. Corollarium. Ergo
qua- tuor sunt modi enunciationis ad quantitatem ipsius
pertinentes, universalis, singularis, indefinitus, particularis, qui et
disiuncti- vus appellatur. — 17. Altera textus subdivisio.— 18. Contraria
di- -cuntur quae maxime a se distant. Ergo contrariae sunt illae pro-
positiones quae maxime a se distant in affirmatione et negatione modi quo
praedicatum tribuitur et negatur subiecto. Scilicet pro- positio negativa
negat praedicatum de subiecto universaliter sum- pto (nullum) quod de
ipso pariter universaliter sumpto affirmat propositio affirmativa (omne).
— 19. Propositiones indefinitae non sunt contrariae, quia in ipsis non
exprimitur modus universa- litatis, quo designetur extrema propositionum
distantia.- 20. Et tamen in propositionibus indefinitis contingit ea quae
per propo- sitiones significantur esse contraria: quod quidem non
debet impraesentiarum intelligi de contrarietate veritatis et falsitatis;
— 21. neque de contrarietate praedicati;— 22. sed ratione signi-
ficati seu materiae, secundum quam propositio indefinita eam- dem habet
vim ac si subiectum esset affectum dictione universali, omne, nullum.—23.
Dictio determinativa ( omnis, aliquis) con- venientius apponitur
subiecto, ex quo sumitur quantitas proposi- tionis, quam praedicato ; cui
si apponatur, aut fit ad designandum quod praedicatum est im plus, seu
est magis universale quam subiectum; aut non est expedita locutio; aut
est quandoque falsa propositio. - 24. Attamen signum universale negativum
vel par- ticulare affirmativum non repugnat veritati propositionis, si
po- natur ex parte praedicati. differentiam oppositionum
assignandam ; secundo, manifestat propositum; ibi: δὲ ergo
universali- ler * etc. Praemittit autem divisionem enunciatio- num
quae sumitur secundum differentiam subie- cti *. Unde circa primum duo
facit: primo, dividit subiectum enunciationum; secundo, concludit
di- visionem enunciationum ; ibi: Necesse est enun- ciare *
etc. * * Infra, n. tr. Codd. - p.: ex parte —
subiecti (Ct. infra, n. 1o). * Infra, n. 8. 46
a * Cf. lib. IT, lect. 1, n. 2. * Codd.
secun- dum divisionem. * ABC omittunt a- ptum ;
et ita in- fra.- Cf. text. * Comm. s.
Th. lect. xiv. - Edit. Didot, lib. VI, cap. xiv. * * e not. seq. 8 Codd. : zn uni-
versalíia. * BC: Ontnes res sunt etc. - A: 0- mnes esse
partii- culares. * Codd.- p: enim;
sed erronec. * * Lect. i, n. 5. Codd.-».: quod
cadit. Y vel aliquid loco nominis sumptum. Nomen * au- tem
est vox significativa ad placitum simplicis intellectus, quod est
similitudo rei; et ideo sub- iectum enunciationis distinguit per
divisionem * rerum, et dicit quod rerum quaedam sunt univer- salia,
quaedam sunt singularia. Manifestat autem membra divisionis dupliciter:
primo quidem. per definitionem, quia universale est quod est aptum
* natum de pluribus praedicari, singulare vero quod non est aptum
natum praedicari de pluribus, sed de uno solo; secundo, manifestat per
exemplum cum subdit quod Aomo est universale, Plato au- tem
singulare. 3. Accidit autem dubitatio circa hanc divisio- nem,
quia, sicut probat Philosophus in VII Meta- Physicae *, universale non
est aliquid extra res existens. Item, in Praedicamentis * dicitur quod
se- cundae substantiae non sunt nisi in primis, quae sunt
singulares δ. Non ergo videtur esse conveniens divisio rerum per universalia *
et singularia: quia nullae res videntur esse universales, sed omnes
sunt singulares *. 4. Dicendum est autem quod hic dividuntur res
secundum quod significantur per nomina, quae subiiciuntur in
enunciationibus: dictum est autem * supra * quod nomina non significant
res nisi me- diante intellectu; et ideo oportet quod divisio ista
rerum accipiatur secundum quod res cadunt * in intellectu. Ea vero
quae sunt coniuncta in rebus 7 «) SSubiectum autem enunciationis etc. De
subiecto propositionis di- citur quod debeat esse nomen vel aliquid loco
nominis sumptum. Et revera subiectum non est id quod affirmatur vel
negatur de aliquo, sed de quo aliquid affirmatur vel negatur (Qua de
causa subiectum dicitur pars materialis propositionis, praedicatum vero
quasi pars for- malis. — Infr. nn. 10 et 23. — Et quia radix quantitatis
a materia desu- mitur, propositionis quantitas, quae est eius extensio
seu universalitas vel particularitas, ex subiecto ipso diiudicatur. Inf.
n. 10). Ergo quid- quid significat aliquid quasi inhaerens alteri, uti
sunt adiectiva, par- ticipia, verba etc., subiecta esse non possunt
propositionis, nisi suman- tur in vi nominis, ut sic nempe significent
non ut quid receptum et inhaerens alteri, sed ut recipiens et cui aliquid
inhaeret. Igitur subiectum enunciationis est nomen vel
aliquid loco nominis, hoc est vi nominis sumptum. — Infra codd. ABC
omittunt, ad placitum (Cf.lect.v, nn. 6, 11).— Codd. ABCE: quae est
similitudo rei. B) Secundae substantiae non sunt nisi in primis, quae
sunt singu- lares. Ut perspicuitati consuleretur, substantiae
dividebantur ab Aristo- tele et postea a Scholasticis in substantias
primas et substantias secundas. Primae sunt res individuae, seu
singulares, ut s. Thomas dicit; quarum proprium est ut de subiecto non
dicantur, et ita sint uni propriae ut non possint esse in pluribus: non
enim dicitur quod Petrus sit Paulus, neque quod sint plures Petri vel
Pauli natura, licet sint plures indi- vidui qui w/o nomine appellentur: «
Substantia (prima) inquit Aristo- » teles, quae. proprie et
principaliter et maxime dicitur, est quae neque » » de
subiecto dicitur, neque i» subiecto est; ut aliquis homo vel aliquis
equus » (Categor., cap. De substantia n. 1.— Ed. Didot c. rr, al. v).—
Substantiae vero secundae dicuntur naturae universales, quarum proprium
est ut possint esse in pluribus et de pluribus dici; sicut homo est in
omnibus et singulis individuis humanis, qui ideo sunt et vocantur /to-
mines, non quia habent idem nomen, sed quia revera habent eamdem rem
eodem nomine significatam, nempe humanam naturam: « Secundae »
» substantiae, iterum Aristoteles, dicuntur species, in quibus illae
quae principaliter substantiae dicuntur (nempe, primae) insunt » (Ib. n:
2). Insunt
non sicut superius in inferiori, nempe universale in singulari, sed
viceversa sicut inferius est in suo superiori, sicut pars subiectiva seu
specifica est in suo toto universali (Cf. Caietan. In praedicamenta, cap.
1, 8. Substantiae secundae). Hinc s. Thomas ad auferendam aequivocatio-
nem, mentemque Aristotelis patefaciendam, dicit: Secundae substantiae non
sunt nisi in primis.— Quod si quaeras, cur substantiae singulares
vocentur primae, ratio est in promptu. Nempe quia prius est res esse in
se, quam esse in cognitione nostra, quae a rebus ipsis causatur (Cf. lect.
rrr, . n. 7); et quia res singulares sunt in seipsis, res
vero universales in singu- laribus mens separatim intelligit, quamvis
separatae revera non sint; hinc merito substantiae universales
praesupponunt singulares, et istae primae, illae secundae recte
appellantur. — De diversis modis quibus a
philoso- phis sumitur substantia videsis lib. VII Metaphys., lect. τι. Duo distinguen- 2. Subiectum autem enunciationis * est
nomen PERI HERMENEIAS LIB. I intellectus potest distinguere, quando
unum eorum non cadit in ratione alterius. In qualibet autem
re singulari est considerare aliquid quod est proprium illi rei *,
in quantum est haec res, sicut Socrati vel Platoni in quantum. est lic
homo; et aliquid est considerare in ea, in quo convenit cum aliis
qui- busdam rebus, sicut quod Socrates est animal, aut homo, aut
rationalis, aut risibilis, aut albus. Quan- do igitur res denominatur ab
eo quod convenit illi soli rei in quantum est haec res, huiusmodi
nomen * dicitur significare aliquid singulare; quan- do autem denominatur
res ab eo quod est com- mune sibi et multis aliis, nomen huiusmodi
di- citur significare universale, quia scilicet nomen
significat naturam * sive dispositionem aliquam, quae est communis
multis. Quia igitur hanc di- visionem dedit de rebus non absolute
secundum quod sunt* extra animam, sed secundum quod referuntur ad
intellectum, non definivit univer- sale et singulare secundum aliquid
quod pertinet ad rem, puta si diceret quod universale extra ani-
mam ?, quod pertinet ad opinionem Platonis, sed per actum animae
intellectivae, quod est praedi- cari de multis vel de uno solo. 5.
Est autem considerandum quod intellectus apprehendit rem intellectam
secundam propriam essentiam *, seu definitionem: unde et in ΠῚ De anima* dicitur quod obiectum proprium intellectus est quod
quid est*. Contingit autem. quandoque quod propria ratio alicuius formae
intellectae * non Immediate supra, universale non est etc., codd. nostri
omnes legunt: universale non est aliquid extra (mentem) in rebus
subsistens (E, exi- stens). Codd. autem ABC ita prosequuntur: et im
Praedicamentis etc. Sensus quidem sententiae satis intelligitur tum ex
lectione Piana tum ex lectione codd. Aristoteles enim
contra Platonicos iugiter affirmat univer- salia non esse substantias per
se subsistentes extra animam et extra singularia, sed in ipsis
singularibus existentes: quae universalia non habent nisi a mente quod
accipiantur separatim a singularibus, in qui- bus solummodo realiter
existunt, ut in sequenti numero dicitur. Y) Ea vero quae sunt coniuncta
in rebus etc. Ad haec attendat no- vitius. Dicit s. Thomas quod ea quae
sunt in rebus coniuncta possunt ab intellectu distingui, et ideo
separatim intelligi quae separata non sunt; sicut in homine animalitas et
rationalitas sunt coniuncta, imo una ea- demque res, nempe ipse /tomo, et
tamen intellectus separatim intelligit animalitatem et separatim
rationalitatem. Ratio est quia secundum se considerata constituunt
obiecta quae separatim et independenter ab aliis praeseferunt
intelligibilitatem, et ideo ex se possunt terminare cognitionem nostram.
-- Et hinc habetur alterum assignatum a s. Thoma, quando sci- licet haec
separata consideratio eorum, quae in re sunt unum, haberi possit, nempe
cum unum eorum non cadit in ratione alterius; si enim seu caderet,
non posset sine altero intelligi, ut patet, quia non haberet obie-
ctivitatem formalitatem intelligibilem qua posset ex se et separa-
tim ab alio concipi. Quoties igitur sine hac conditione
distinguitur , distinctio vana erit subtilitas, — Sed si intellectus
noster potest distinguere ea quae sunt coniuncta in rebus, patet quod
intellectus non debet affir- mare ea esse distincta vel separata in
seipsis. Affirmaret enim quod non est, nempe seiuncta esse quae sunt
revera coniuncta; proindeque illa affirmatio esset falsa (Cf. s. Th. p.
I, qu. rxxxv, artic. r, ad 1). ὃ) Universale extra animam etc. Edd. Ven.:
universale est extra animam. — Codd.: universale est extra
singularia, quod pertinet (BE, pertineret) ad opiniones platonicas. Magis
expedita mihi videtur le- ctio et Piana. Declaratur
enim definitio universalis tradita ab Aristotele explicata superiori n.
2. Porro Aristoteles definiendo universale ait: Dico autem
universale quod de pluribus natum est praedicari. Et s. Thomas recte
animadvertit quod Aristoteles non dicit: Dico autem universale extra
animam, quod esset universale secundum aliquid quod pertinet ad rem,
quasi universale quod de pluribus natum est i cari esset aliquid
extra animam, sicut Platonici posuerunt; sed ait: Dico autem universale,
ut intelligeretur quod universale accipitur in hac de- finitione secundum
quod refertur ad intellectum, hoc est secundum quod universale accipitur
in singularibus ab intellectu separatim a singu- laribus ipsis, in qua
acceptione universale suscipere potest modos idos praedicationis, de
quibus infra n. 9 et in not. t. - Cod. A in fine
legit: quod est praedicare de multis etc. — P. cum BCE et Ven.
edd.: qui est prae- dicari; — D: qui est praedicare (Cf. VII Metaphys.
lect. xir). €)
Quod quid est. Est formula scholastica qua designatur rei essentia,
dainresingulari. * Codd.- p.: quod sit illi proprium.
* Codd. - r.: loc nomen. * Codd. - r.: quiz
significat nomen huiusmodi natu- ram. * Codd. :
stunt. Plato. A exi- Codd. : ratio- nem. * Comm. s. Th. lect. vui. - Edit. Did. cap. iv. ε *aB: vae. intellecti-
CAP. VII, repugnat ei quod est esse in pluribus, sed hoc *
Codd.: sive il- lud (c, id) sit aliquid. * ABDE - P.:
24lu- rae (Cf. VII Me- Cc Japhys. lect.xur). - omittit
tum naturae,tum ma- feriae. *
C. Comment. s.Th. in lib. VII Metaphys. lect.
xitt. * Codd.-».: quod. * pc: determina- ta. * 4:
est apta in. * Commen. s. Th. impeditur ab aliquo alio, sive sit
aliquid * acciden- taliter adveniens, puta si omnibus hominibus mo-
rientibus unus solus remaneret, sive sit propter conditionem materiae *,
sicut est unus tantum sol, non quod repugnet rationi solari esse in
pluribus secundum conditionem formae ipsius, sed quia non est alia
materia susceptiva talis formae; et ideo non dixit quod universale est
quod praedi- catur de pluribus, sed quod aptum natum
est praedicari de pluribus *. 6. Cum autem omnis forma, quae
nata est recipi in materia quantum est de se, communi- cabilis sit
multis materiis; dupliciter potest con- tingere quod id quod significatur
per nomen, non sit aptum natum praedicari de pluribus.
Uno modo, quia * nomen significat formam secundum quod terminata *
est ad hanc materiam, sicut hoc nomen Socrates vel Plato, quod significat
naturam humanam prout estin hac materia. Alio modo, secundum quod
nomen significat formam, quae non .est nata in * materia recipi, unde
oportet quod per se remaneat una et singularis; sicut albedo, si
es- set forma non existens in materia, esset una sola, unde esset
singularis: et propter hoc Philosophus dicit in VII Metaphys. * quod si
essent species re- rum separatae, sicut posuit Plato, essent
individua*. 7. Potest autem obiici quod hoc nomen Socrates vel
Plato est natum de pluribus praedicari, quia nihil prohibet multos esse,
qui vocentur hoc no- mine. — Sed ad hoc patet responsio, si
attendantur verba Aristotelis. Ipse enim non
divisit nomina seu ratio, quam significat definitio (Cf. s. Th. lect.
cit. ex III De anima), et dicitur etiam quod quid erat esse et quidditas.
Ratio harum dictionum est philosophica: si enim quaeratur quid sit hoc
vel illud? per vocabu- lum quid intenditur a quaerente essentia, quam
interrogando vult agno- scere. Hinc nomen quidditatis. - Ex
quibus intelligitur eodem sensu penes Scholasticos usurpari dictiones,
secundum propriam rationem, se- cundum essentiam, secundum definitionem,
secundum quidditatem, se- cundum quod quid est etc., quae passim in eorum
scriptis occurrunt. t) Universale dicitur etc. Est lectio explicita codd.
AC, et eam ado- ptamus, quia germana est et vera. Cod. B habet lectionem
fere identicam: universale dicitur quod (quando) non solum nomen prout
(potest) de pluribus praedicari, sed id quod etc. — Obiectio est quod
nomen alicuius individui sit pluribus aliis individuis commune, ut nomen
Socratis e. g. vel Platonis; et ex hoc concluditur contra praedefinita,
quod non solius uni- versalis sit communicabilitas ad plura. —
Respondetur autem quod Aristo- teles non nomina, sed res dividit in
universales et singulares; et ideo si detur aliquod nomen, quo plura
individua denominantur, quin tamen sit pluribus communicabilis res
significata per nomen illud, universale proprie non habetur, sed
solummodo habetur nomen aequivocum (Cf. lect. v, n. 19, not. E). Haec est
mens s. Thomae, et hanc mentem exhibet oki nt lectio codd. ABC a nobis
adoptata. Lectio Piana non dilucide iunc exhibet sensum, nisi forte sit
etiam aequivoca: universale non solum dicitur quando nomen potest de
pluribus praedicari, sed etiam quando id etc. Imo, universale dicitur
exclusive quando non solum nomen potest de pluribus praedicari, sed id
quod significatur per nomen etc.— D: uni- versale dicitur non solum
quando nomen potest de pluribus praedica- ri, sed illud quod significatur
etc. Prima pars convenit cum editione Piana; sed secunda pars ob
omissionem particulae etiam (quae requi- reretur si prius
legendum esset mon solum quando) indicat lectio- nem codd. ABC.— Cod.
E: universale dicitur quando in unum solum (f. non solum) nomen potest de
pluribus praedicari, sed etiam id quod significatur etc. Quae lectio
videtur favere magis lectioni codd., quam Pianae. 7) Significabit
naturam humanam etc. Ita codd. ACDE. — Cod. B post verba, in hac
materia, omittit fere omnia, quae sequuntur, et habet tantummodo haec
verba: et sic eius alia significatio, non erit univer- .sale sed
aequivocum. Quod lectionis fragmentum satis est ut dicamus
lectionem codicis, a quo :excripsit amanuensis cod. B, fuisse identicam
cum lectione aliorum codd. Porro haec codd. lectio perspicua est, atque
respondet immediate praecedentibus : significat naturam humanam etc. -
P.: significabit aliud; et propter hoc non esset universale, sed aequi-
vocum. Forma aliquantulum diversa est a codd., sensus idem: qui tamen
LECT. X 47 in universale et particulare, sed res *. Et ideo
in- telligendum est quod universale dicitur * quando, non solum
nomen potest de pluribus praedicari, sed id, quod significatur per
nomen, est natam in pluribus inveniri; hoc autem non contingit in
praedictis nominibus: nam hoc nomen Socrates vel Plato significat naturam
humanam secundum quod est in hac materia. Si vero hoc nomen
im- ponatur alteri homini significabit naturam huma- nam " in
alia materia; et sic eius erit alia significa- tio; unde non erit
universale, sed aequivocum. 8. Deinde cum dicit: Necesse est autem
enun- ciare etc., concludit divisionem enunciationis ὅ. Quia
enim semper enunciatur aliquid de aliqua re; rerum autem quaedam sunt
universalia, quaedam singularia; necesse est quod quandoque
enuncie- tur aliquid inesse vel non inesse alicui universa-
lium, quandoque vero alicui singularium *. Et est suspensiva constructio usque huc, et est sensus *:
Quoniam autem sunt haec quidem rerum etc., necesse est enunciare
etc. 9. Est autem * considerandum quod de univer- sali aliquid
enunciatur quatuor modis. Nam uni- versale potest uno modo considerari
quasi sepa- ratum a singularibus, sive per se * subsistens, ut
Plato posuit, sive, secundum sententiam Ari- stotelis, ctu.
secundum esse quod habet in intelle- Et sic potest ei aliquid attribui
dupliciter. — Quandoque enim attribuitur ei sic considerato
aliquid, quod pertinet ad solam operationem in- tellectus, ut si dicatur
quod /homo est praedicabile de multis, sive universale, sive species '.
Huius- determinatus magis est et enucleatior ex codd. quam ex Piana,
quia illud significabit aliud per significabit naturam humanam in
alia materia, declaratur et determinatur. 0) Concludit divisionem
enunciationis. Codd. : concludit ex praedictis (DE ex praemisis) divisionem
enunciationis. Et est melior lectio: nam revera ex praemissis Aristoteles
colligit divisionem enunciationis. — Infra vero, non de aliquo cum P.,
sed cum eisdem codd. legimus, de aliqua re: sequitur enim, rerum
autem etc. t) Sive universale, sive species. Attendendum est ad hanc
primam considerationem wniversalis, de quo dicitur quod sit species vel
genus, seu praedicabile. Etenim esse praedicabile vel esse genus, vel
esse spe- ciem est ens rationis, hoc est a sola rationis consideratione
additum naturae universali, quatenus sub peculiari quodam modo res ab
ipsa ratione consideratur (Cf. supra n. 4); et ideo non extra rationem
ullo modo, sed in sola ratione existens, quia in sola ratione revera
existit natura universalis sub hoc respectu accepta. Sed aliud est natura
secun- dum se, obiective nempe accepta, aliud est modus intelligendi
naturam: quia illa et extra mentem est et a mente independens; modus
autem intelligendi nonnisi in mente et a mente est. Si quis ergo (ut
conceptua- listae faciunt) a modo intelligendi naturam ad naturam ipsam
conclude- ret, dicendo universale esse ens rationis, quia esse
praedicabile seu ge- nus vel species est ens rationis, erraret manifeste,
confundendo id quod in universali est subiectivum cum eo quod in ipso
universali est obiecti- vum. Et viceversa erraret si quis (ut
ultra-realismus ratiocinatur) ab eo quod esse naturae universalis existit
extra mentem, inferret etiam modum ipsius naturae universalis extra
mentem existere. S. Thomas recte sapienterque haec duo distinguit, nempe
naturam et modum na- turae additum, et iuxta hanc distinctionem, aut
negat aut affirmat realem extra mentem existentiam naturae, quae dicitur
universalis (Cf. VII Me- taphys. lect. xir). Quam s. Thomae distinctionem
quidam (quos inter auctor recentissimus Historiae philosophiae
scholasticae) non consi- derantes, eum favisse dicunt aut realismo
exaggerato, aut idealismo seu quam utilia
conceptualismo. Sed falluntur. — Erunt fortassis qui haec subtilia
magis censebunt, magisque apta ad ingenia exercenda quam ad
scientiam comparandam. At novitius recogitet scientiam no- stram de
universalibus esse; proinde universalia non perfunctorie sed profunde
scrutetur, ut veritatem circa ipsorum naturam et existentiam dilucide
percipiat, duce s. Thoma: fieri enim nequit ut vere philoso- phetur, qui
non recte de universalibus sentit.- Codd.: aut universale, aut
enim ditur genus, aut species; sed haec lectio acceptari non
potest. Genus
naturam significat quae sub se habet species, in quas divi- per
superadditas differentias. Atqui homo concipitur
quidem ut *A: res. * sed 9 ípsas
Codd.: univer- sali... singulari. * Codd.: ut
sit sensus. Et me- lius. * *
A: famen. c: sivesicut per se etc. Plato.
Universale logi- cum. 48 modi enim
intentiones format intellectus attribuens eas PERI HERMENEIAS LIB. I
naturae intellectae, secundum quod comparat ipsam ad res, quae sunt extra
animam. - Quando- que vero attribuitur aliquid universali sic
consi- ' Universale meta- physicum. derato, quod
scilicet apprehenditur ab intellectu ut unum, tamen id quod attribuitur
ei non pertinet ad actum intellectus, sed ad esse, quod habet
natura apprehensa in rebus, quae sunt extra animam, puta si dicatur
quod homo est dignissima crea- | turarum. Hoc enim*convenit * naturae
humanae etiam secundum quod est in singularibus. Nam quilibet homo
singularis dignior est omnibus crea- est divisio generis in species, quia
sumitur secun- dum differentiam praedicati ad quod fertur nega-
tio; praedicatum autem est pars formalis enun- ciationis; et ideo
huiusmodi divisio dicitur pertinere ad qualitatem enunciationis,
qualitatem, inquam, essentialem, secundum quod differentia
significat quale quid ἢ. - Tertiaautem est huiusmodi divisio, quae
sumitur secundum differentiam subiecti , quod
praedicatur de pluribus vel de uno solo, et * ABC
homo * omittunt ABCD: in ipsis singul. .
Universale zz szn- gularibus, ratio- ne naturae uni-
versalis. * ABC quod. omittunt Universale Zz
szz- gularibus ratio- ne singularis. * Codd.:
aliquod accidens indivi- duale,utcum di- citur etc.
Triplex modus praedicandi singulari. de turis
irrationalibus; sed tamen omnes homines sin- gulares. non sunt unus homo
* extra animam, sed solum in acceptione intellectus; et per hunc
modum attribuitur ei praedicatum, scilicet ut un rei. Alio autem
modo attribuitur aliquid universali, prout estin singularibus *, et hoc
dupliciter. Quan- doque quidem ratione ipsius naturae universalis,
puta cum attribuitur ei aliquid quod ad essentiam eius pertinet, vel quod
* consequitur principia es- sentialia; ut cum dicitur, Aomo est animal,
vel homo est risibilis. - Quandoque autem attribuitur ei aliquid
ratione singularis in quo invenitur, puta cum attribuitur ei aliquid quod
pertinet ad actio- nem individui; ut cum dicitur *, omo ambulat.
Singulari autem attribuitur aliquid tripliciter: uno ideo dicitur
pertinere ad quantitatem enuncia- tionis, nam et quantitas consequitur
materiam *. 11. Deinde cum dicit: Sz ergo universaliter etc.,
ostendit quomodo enunciationes diversimode op- ponantur secundum
diversitatem subiecti. Et circa hoc duo facit: primo, distinguit diversos
modos oppositionum in ipsis enunciationibus ; secundo, ostendit quomodo
diversae oppositiones diversi- mode se habent ad verum et falsum; ibi:
Quo- circa, has quidem impossibile est * etc. 12. Circa
primum considerandum est quod cum universale possit considerari in
abstractione a singularibus vel secundum quod est in ipsis * singu-
laribus, secundum hoc diversimode aliquid ei at- * Cf. supra,
n.2, not. X. * * Lect. xt. [psis ex
anc. ABCE : potest at- tribui. ** * tribuitur *,
ut supra dictum est **, Ad designandum ; autem diversos modos
attributionis inventae sunt quaedam dictiones, quae possunt dici
determina- tiones vel signa, quibus designatur quod aliquid de
universali, hoc aut illo modo praedicetur. Sed quia non est ab omnibus
communiter * apprehen- sum quod universalia extra singularia
subsistant, ideo communis usus loquendi non habet aliquam dictionem
* ad designandum illum modum prae- Num. 9. pc: non est com-
muniter ab ho- minibus. * Codd. - r.: non habet dictiones.
*
* Codd. - p.: π6- gative, et in prin- Cipio omittit e£.
modo, secundum quod cadit in apprehen- sione; ut cum dicitur, Socrates
est singulare , vel praedicabile de uno solo. Quandoque autem, ra- tione naturae communis; ut cum dicitur,
Socrates est animal. Quandoque autem, ratione sui ipsius; ut cum
dicitur, Socrates ambulat. Et totidem etiam modis negationes *
variantur: quia omne quod contingit affirmare, contingit * ABC:
dicitur de eo. Plato. » * ADE: etiam.
* contingit n Pt omittit stere. Lect. ix,
n. 6. dicandi, prout aliquid dicitur * in abstractione a
singularibus. Sed Plato, qui posuit universalia extra singularia
subsistere, adinvenit aliquas * determina- tiones, quibus designaretur
quomodo aliquid at- tribuitur universali, prout est extra singularia,
et vocabat universale separatum * c: dam ;
subsi- separatim. * - Cf.lect.vri, n.2. De quarfa
et quinta divisione, infra lect.xi,n.3. * Codd.:
unum dividitur in sim- plex et composi- tum. *
Cf. lect.vui,n.3. negare, ut supra dictum est *. 10. Est autem haec
tertia divisio enunciationis quam ponit Philosophus. Prima
namque fuit quod enunciationum quaedam est una simpliciter, quae-
dam vero coniunctione una*. Quae quidem est di- visio analogi in ea de
quibus praedicatur secun- dum prius et posterius: sic enim unum
dividitur secundum prius in simplex et per posterius in
compositum *. - Alia vero fuit divisio enunciationis in
affirmationem et negationem *. Quae quidem natura
praedicabilis de pluribus, et consequenter ut universalis; sed genus
esse non potest, cum alias species sub se non habeat, sed solum- modo
individua quibus natura humana communis est..Qua de causa a Scholasticis
homo dicebatur species specialissima. x) Hoc enim convenit etc. Unus cod.
E: hoc enim convenit na- turae humanae, quae etiam secundum quod est in
singularibus est dignior omnibus irrationalibus creaturis, sed tamen
etc. X) Quale quid. Praedicari aliquid in quid est cum praedicatum
alicui subiecto tribuitur essentialiter, seu ut eius essentia vel de eius
essentia ; quia essentiam vult scire qui quaerit quid sit res (Cf. supra
n. 5, nota c). Praedicari in quale quid est cum praedicatum alicui
subiecto essentialiter quidem tribuitur (ergo in quid), sed modus qyo
enunciatur praedicatum est adiectivus seu per modum qualitatis (quale).
Hinc quid respicit rem praedicatam, quale respicit modum quo res ipsa
praedicatur, Sicut, cum in definitione hominis dicitur quod sit animal
rationale, totum istud, quod est species, complet quid seu essentiam hominis;
animal enunciat quid incompletum, nempe genus seu essentiam genericam
hominis; denique rationale est differentia, seu qualitas essentialis
adiective enunciata (quale), qua animal trahitur ad esse hominis et
hominis essentia completur. - Quod si tribuatur subiecto aliquid quod non
est de constitutivo essentiae eius neque ut genus, neque ut differentia,
neque est species, dicitur hoc aliquid praedicari de ipso subiecto in
quale. Et hoc dupliciter: vel in quale necessario, si id quod de re
praedicatur ab ipsa rei essentia quodam- modo fluere intelligatur, et
ideo a re ipsa sit inseparabile ; quo sensu capa- * * subsistens
extra sin- gularia quantum ad speciem hominis, per se ho- minem vel
ipsum hominem et similiter ^ in aliis universalibus. Sed universale
secundum quod est in singularibus cadit in communi apprehensione
hominum; et ideo adinventae sunt quaedam di- Codd.: desi-
nandum ; et in- omittunt a/7- quid. ctiones ad. significandum
* modum attribuendi ali- quid universali sic accepto ἢ".
; citas sciendi praedicatur de homine; vel in quale contingenter, si id
quod praedicatur de re potest ab ipsa separari, salva eiusdem rei
natura. y) Per se hominem vel ipsum hominem et similiter etc. Ita
codd. - Piana: per se hominem et similiter etc. Supra s. Thomas dixit
quod Plato adinvenit non unam, sed aliquas determinationes. Revera
utraque denominatione Plato utebatur ad designandum universale tum
extra singularia tum extra mentem nostram existens. « Necesse est,
inquit » » in Timaeo, huiusmodi species (puta hominem ,
animal, ignem. etc.) esse quae per se ipsae sint, χαθ᾽ αὑτὰ ταῦτα
» (Ed. Marsilii Ficini, Francofurti 1602, pag. 1061). Hinc tutissimum
loquendi modum esse ait huiusmodi species vere dici esse absolute (esse
ignem, esse homi- nemetc.); sensibilia vero ad earum similitudines facta,
potius esse talia quam esse, puta esse talem ignem, vel tale animal, vel
talem homi- nem, non autem ipsum ignem, neque hominem, neque animal etc.:
μὴ τοῦτο (πῦρ) ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον (lbid. pag. 1059). — Infra etiam
cum eisdem codd. legendum est: cadit in communi apprehensione hominum
; non autem cum Piana: cadit in apprehensione hominum. Dictum est
enim supra quod non est ab omnibus communiter. apprehensum quod
universalia extra singularia subsistant; et ideo per oppositum.
affirmatur in communi apprehensione hominum esse universale quod est in
singu- laribus. y) Universali sic accepto. Editio Piana, commate
interposito, prose- quitur immediate: sicut autem etc. - Codd. autem BC:
universali sic ac- cepto, ut supra dictum est. Qui secundum praedicta duplex est: quan- y CAP. VII,
* Num. 9. * AC: Sub eo con- linetur. **
* Codd. cohae- AC: alia vero; B: alia vero est. - sup.n. 9,
in * Num. cit. 13. Sicut autem supra dictum est *,
quandoque aliquid attribuitur universali ratione ipsius natu-
rae eo universalis; et ideo hoc dicitur praedicari de
universaliter, quia scilicet ei convenit secun- dum totam multitudinem in
qua invenitur; et ad hoc designandum in affirmativis
praedicationibus adinventa est haec dictio, omnis, quae designat
quod praedicatum attribuitur subiecto universali quantum ad totum id quod
sub subiecto contine- tur *. In negativis autem praedicationibus **
adin- venta est * haec dictio, nullus, per quam significatur quod
praedicatum removetur a subiecto universali secundum totum id quod
continetur sub eo. Unde nullus dicitur quasi non ullus, et in graeco
dicitur, - udis * quasi nec unus **, quia nec unum solum est
accipere sub subiecto universali a quo praedica- tum non removeatur. -
Quandoque autem attribui- tur universali aliquid vel removetur ab eo
ratione particularis; et ad hoc designandum, in affirma-
tivis-.quidem adinventa est haec dictio, aliquis vel quidam, per quam
designatur quod praedicatum * attribuitur subiecto universali * ratione
ipsius parti- cularis; sed quia non determinate significat fonmam
alicuius singularis, sub quadam indeterminatione singulare designat; unde
et dicitur individuum va- gum. ln negativis autem non *st aliqua *
dictio posita, sed possumus accipere, non omnis; ut sicut, nullus,
universaliter removet, eo quod significat quasi diceretur, non ullus,
idest, non aliquis, ita etiam, non omnis, particulariter removeat, in
quan- tum excludit universalem affirmationem. 14. Sic igitur tria
sunt genera affirmationum in quibus aliquid de universali praedicatur. -
Una quidem est, in qua de universali praedicatur ali- quid
universaliter; ut cum dicitur, omnis homo est animal. - Alia *, in qua
aliquid praedicatur de universali particulariter; ut cum dicitur,
quidam homo est albus.- Tertia vero est, in qua aliquid de
universali praedicatur absque determinatione universalitatis vel
particularitatis; unde huiusmodi enunciatio solet vocari indefinita. -
Totidem autem sunt negationes oppositae *. 15. De singulari autem
quamvis aliquid diversa ratione praedicetur, ut supra dictum est *,
tamen totum refertur ad singularitatem ipsius, quia etiam natura
universalis in ipso singulari individuatur ; doque enim (C omittit enim)
attribuitur aliquid universali etc. — Codd. AD: universali sic accepto,
ut supra dictum est, quod secundum prae- dicta duplex est. Quandoque enim
attribuitur aliquid universali etc. — Cod. E iegit: universali sicut
(corrupte pro sic) accepto ut dictum est supra. Qui secundum praedicta
duplex est. Quando enim attribuitur aliquid universali etc. Nostram
lectionem (quae est Piana, sed interpun- ctione immutata) habent Venetae
editiones 1526 et 1557. A qua revera non dissentiunt lectiones citatae ex
codd. In hoc enim n. 12, s. Thomas I. dicit universale posse considerari
dupliciter, nempe in abstractione a singularibus et in ipsis
singularibus; ex quo 2. infert ( Secundum hoc etc.) quod secundum illam
duplicem considerationem diversimode aliquid universali tribuitur; 3.
deinde dicit generice dari dictiones ad significan- dos modos attribuendi
aliquid universali (4d designandum etc.) ; 4. sed penes usum loquendi
communem hominum non habentur dictiones ad designandum modum praedicandi
de universali prout per se existere dicitur in abstractione a
singularibus (Sed quia etc.), quamvis Plato qui posuit praefatam
subsistentiam universalium, peculiares denominationes adinvenerit (Sed
Plato); 5. attamen penes usum loquendi hominum sunt dictiones quibus
significantur modi attribuendi aliquid universali, secun- dum quod est in
singularibus. — Quibus positis, relictisque
platonicis de- nominationibus, Angelicus n. 13 declarat ex n. 9 qui sint
isti modi, et quae dictiones communes quibus praefati modi designantur. Porro
pro- cessus iste distincte traditur tum a Piana tum a codd. Opp. D.
TuowaE T. I. LECT. X et 49 ideo nihil refert quantum ad
naturam singula- ritatis *, utrum aliquid praedicetur de eo
ratione universalis naturae; ut cum dicitur, Socrates est omo , vel
conveniat ei ratione singularitatis *. 16. Si igitur tribus praedictis enunciationibus addatur singularis,
erunt quatuor modi enuncia- tionis ad quantitatem ipsius pertinentes,
scilicet universalis, singularis, indefinitus et particularis. 17. Sic igitur secundum has differentias Aristo- teles assignat
diversas oppositiones enunciationum * adinvicem. Et primo, secundum
differentiam uni- versalium ad indefinitas ; secundo, secundum
diffe- rentiam universalium ad particulares; ibi: Opponi autem
affirmationem * etc.- Circa primum tria facit: primo, agit de oppositione
propositionum * univer- salium adinvicem; secundo, de oppositione
indefi- nitarum; ibi: Quando autem in universalibus etc.; *
tertio, excludit dubitationem; ibi: n eo vero quod etc. 18. Dicit ergo primo quod si aliquis enunciet de subiecto universali
universaliter, idest secun- dum continentiam suae universalitatis,
quoniam est, idest affirmative, aut non est, idest negative, erunt
contrariae enunciationes; ut si dicatur, omnis homo est albus, nullus
homo est albus. Huius au- tem ratio est, quia contraria dicuntur quae
ma- xime a se distant *: non enim dicitur. aliquid. ni- grum ex hoc
solum quod non est album, sed super hoc quod est non esse album,
quod significat com- muniter remotionem albi, addit nigrum extremam
distantiam ab albo. Sic igitur id quod affirmatur * per hanc
enunciationem, omnis homo est albus, removetur per hanc negationem, non
omnis homo est albus. Oportet ergo * quod negatio removeat modum
quo praedicatum dicitur de subiecto, quem designat haec dictio, omnis.
Sed super hanc re- motionem addit haec enunciatio, nullus homo est
albus, totalem. remotionem, quae est extrema di- stantia a primo ^; quod
pertinet ad rationem con- trarietatis. Et ideo convenienter hanc oppositio- nem dicit contrarietatem.
19. Deinde cum dicit: Quando autem etc., osten- dit qualis sit oppositio
affirmationis et negationis - in indefinitis. Et primo, proponit quod
intendit ; secundo, manifestat propositum per exempla; ibi: Dico
autem non universaliter etc.; tertio, assignat rationem manifestationis τ; ibi: Cum enim uni- E) Attribuitur subiecto universali etc. Tres
Ven. editiones saeculi XV, et duae aliae saeculi XVI, legunt: aftribuitur
subiecto universali ratione ipsius particularis; unde dicitur individuum
vagum. Cetera intermedia omittuntur. Venetas editiones
adhibuerunt editores Romani, quos sequuti sunt tum editio Parisiensis,
tum Veneta Opp. s. Thomae 1595, tum de- nique Antuerpiensis. Germanam
lectionem restituimus ex codd. Revera quo pacto inferatur quod universale
affectum signo particulari, aliquis, quidam, vocetur individuum vagum non
satis apparet in citatis editio- nibus; sed illatio est manifesta ex data
ratione, quae est in codicibus, nempe quod universale tali signo affectum
sub quadam indeterminatione singulare designat; proindeque recte dicitur
individuum vagum seu in- determinatum. o) Quae est extrema
(cod. E, et edd. ac: in extrema) distantia a primo. In edd. Piana et Ven.
1526, 1557 deest a primo, quod concorditer habent codd. ét edd. Ven.
saec. XV.— Propositiones enim contrariae desi- gnant extremam distantiam inter
affirmationem praedicati de toto (omnis) subiecto, et remotionem .
eiusdem praedicati ab eodem toto (nullus) sub- iecto. — Omnes codices et
edd. cit. legunt: quod pertinet ad rationem contrarietatis. - P.: quod
primo pertinet; et ita edd. Ven. 1526 et 1557; sed videtur verbum. primo
ex incuria fuisse transpositum a loco, ubi immediate ante
desideratur. x) Assignat rationem manifestationis. Omnes codd. nostri habent hanc lectionem, quam sufficimus Pianae et
edd. Ven. saec. XV et XVI: 2 * Codd.: differt uantum ad
ra- ionem singula- ritatis. * AC: Suae singus
laritatis. * Enunciationum ex codd. * *
Lect. xr. Propositionum ex codd. * Cf. V
Physic., lect. i. * A: ratio affirmatur.
* pc: enim. quae ἜΛΑΒΕ: et de. Porphyrius. * A: significantur communiter
esse contraria. * pc: manifestat quod dixerat per
etc. * ABCE : ?ntelligit hic de. * ABC: sed
solum de etc.- E: sed solum de infini- lis. *
Codd. - p.: po- nuntur. ΚΑΒ: Sed signi- Jicat modum.
ABCD : univer- sali significat si- mul. PERI HERMENEIAS LIB.
I hic loquitur de veritate et falsitate enunciationum; tum etiam
quia hoc ipsum posset de * particula- ribus enunciationibus dici.
21. Alii vero, sequentes Porphyrium, referunt hoc ad contrarietatem
praedicati *. Contingit enim quandoque quod praedicatum negatur de
subie- cto 50 versale sit homo etc. - Dicit ergo primo quod
quan- do de universalibus subiectis affirmatur aliquid vel negatur
Ρ non tamen universaliter, non sunt con- trariae enunciationes, sed illa
quae significantur contingit esse contraria *. Deinde cum dicit:
Dico autem non universali- ler etc., manifestat per * exempla. Ubi
consideran- dum est quod non dixerat quando in universa- libus
particulariter , sed non universaliter. Non enim
intendit de * particularibus enunciationibus, sed de solis
indefinitis *. Et hoc manifestat per exempla quae ponit *, dicens fieri
in universali- bus subiectis non universalem
enunciationem ; cum dicitur, es? albus homo, non est albus homo.
Etrationem huius expositionis* ostendit, quia homo, qui subiicitur, est
universale, sed tamen praedica- tum non universaliter de eo praedicatur,
quia non apponitur haec dictio, omnis: quae non significat ipsum
universale, sed modum * universalitatis , prout scilicet praedicatum
dicitur universaliter de subiecto; et ideo addita subiecto universali,
sem- per significat * quod aliquid de eo dicatur univer- saliter. Tota autem
haec expositio refertur ad hoc quod dixerat: Quando in universalibus non
uni- versaliter enunciatur, non sunt contrariae. 20. Sed hoc quod
additur: Quae autem signi- ficantur contingit esse contraria, non est
exposi- tum, quamvis * obscuritatem contineat; et ideo a diversis
diversimode exponitur. Quidam enim hoc referre voluerunt ad
contrarietatem veritatis et falsitatis, quae competit huiusmodi
enunciationi- bus. Contingit enim quandoque has simul esse veras;
homo est albus, homo non est albus; et sic non sunt contrariae, quia
contraria mutuo se tollunt. Contingit tamen quandoque unam earum
esse veram et alteram esse falsam; ut cum dici- tur, homo est animal,
homo non est animal; et sic ratione significati videntur habere
quamdam contrarietatem. - Sed hoc non videtur ad propo- situm
pertinere ", tum quia Philosophus nondum assignat differentiam
manifestiorem.— Lectio codd. indicatur ex his quae infra in hoc numero
habet s. Thomas exponendo verba illa Philosophi: Cum enim universale sit
etc. Dicit enim: Et rationem huius expositionis
ostendit, quia etc. p) Affirmatur aliquid vel negatur. Ita edd. P. et
Ven. - Codd. BC DE habent, loco vel, particulam ef. Sensus idem est,
dummodo vel non pro disiunctione sed pro coniunctione sumatur: quia sermo
est de propositionibus contrariis, in quibus de uno eodemque subiecto
non disiunctive sed coniunctive affirmatur aliquid et negatur. -- Cod. A:
quod quando de universalibus substantiis affirmatur vel negatur aliquid.
— D: quod (sic corrupte pro quando) de universalibus subiectis et
affirma- tur et negatur. aliquid, — BCE: quod quando de universalibus
subiectis affirmatur et negatur aliquid. c) Et rationem huius
expositionis etc. — Codd. ABCD: et rationem huius expositionis ostendit
consequenter per hoc quod homo qui subii- citur est universale, sed tamen
praedicatum non universaliter enun- ciatur de eo. Ven. edd. habent
lectionem Pianam, sed quoad formam propter hoc quod inest ei contrarium;
sicut si dicatur, homo non est albus, quia est niger; et sic
id quod significatur per hoc quod dicitur, non est albus, potest
esse contrarium. Non tamen semper: removetur enim aliquid a subiecto,
etiam si contrarium non insit, sed aliquid medium in- ter
contraria; ut cum dicitur, aliquis non est albus, esi quia est
pallidus; vel quia inest ei privatio actus vel habitus seu potentiae; ut
cum dicitur, aliquis non videns, quia est carens potentia
visiva, aut habet * impedimentum ne videat, vel etiam quia non est
aptus natus * videre; puta si dicatur, lapis non videt. Sic igitur illa,
quae significantur contingit esse contraria, sed * ipsae
enunciationes non sunt contrariae, quia ut in fine huius libri
dicetur *, non sunt contrariae opiniones quae sunt de contrariis, sicut
opinio quod aliquid sit bonum, et illa quae est, quod aliquid non
est bonum *. 22. Sed nec hoc videtur ad propositum Aristo- telis *
pertinere, quia non agit hic de contrarietate rerum vel opinionum, sed de
contrarietate enun- ciationum: et ideo magis videtur hic sequenda
ex- positio Alexandri. Secundum quam dicendum est quod in
indefinitis enunciationibus non determina- tur utrum praedicatum
attribuatur subiecto univer- saliter (quod faceret contrarietatem
enunciationum), aut particulariter (quod non faceret
contrarieta- tem enunciationum); et ideo huiusmodi enuncia- tiones
indefinitae non sunt contrariae secundum modum * quo proferuntur.
Contingit tamen quan- doque ratione significati eas habere
contrarieta- tem, puta, cum attribuitur aliquid universali ratione
naturae universalis *, quamvis non apponatur si- gnum universale; ut cum
dicitur, homo est animal, lib. II, 8 Quando autem de universalibus etc.,
ed. cit. pag. 347. Ipse au- tem Boethius sequitur Porphyrium. Nos
vero, inquit, dicimus non quidem Alexandri sententiam abhorrere ratione,
sed hanc Porphyrii esse meliorem (pag. cit. et seq.). Ammonius quoque,
op. et loc. cit. col. 2, Porphyrio adhaeret: Quando autem contraria esse
quae indicantur possint, bene Porphyrius explicavit philosophus. Ex opposito
s. Tho- mas Alexandri sententiam meliorem existimat, et merito, ut
num. 22 ostenditur. €) Quod aliquid non
est bonum. Est lectio P. et edd. Ven.- Codd.: quod aliquid sit malum.
Quae lectio videtur indicata a contextu: Sunt de contrariis. - y)
Indefinitae non sunt contrariae secundum modum εἴς. [τὰ legendum est cum codd.— P. et edd. Ven.: indefinitae dicuntur
secundum modum etc. Vult enim s. Thomas (ut immediate explicat)
propositiones indefinitas ex modo quo enunciantur contrarias non esse;
contrarias tamen quandoque esse ratione materiae seu significati ipsarum.
Porro hanc s. Doctoris mentem reddunt codices nostri. placet lectio
codd. 1) Non est expositum, quamvis etc.: « Quomodo autem, inquit
Am- » » » monius, non esse contrariae dicantur, sed contraria
quandoque signi- ficare, hoc Explanatoribus (Aristotelis) non parum iam
exhibuit ne- gotii » (In librum De interpretatione, sect. II, De
propositionibus, 8. 1, fol. 15, col. 1, ed. cit.). - Supra codd. ABC hoc
modo legunt: tota autem haec expositio refertur ad hoc solum (B omittit solum)
quod dixerat: Quando in universalibus non universaliter. Sed hoc quod
additur, non sunt contrariae, quae autem significantur (BC, significant)
est esse contraria, non est expositum, quamvis etc. v) Sed hoc non
videtur ad propositum pertinere. Ita codd. et omnes Ven. edd. (Cf. n.
22).- P.: sed hoc non videtur ad propositam pertinere veritatem. —
Interpretatio in hoc numero recitata videtur esse Hermini, ut
refert Boethius in secunda Editione super librum de Interpretatione, Y)
Cum attribuitur etc. Est lectio CDE quibuscum concordat A le- gendo: cum
illi (corrupte pro universali) aliquid attribuatur ratione na- turae
universalis, — B et P.: cum attribuatur (P., ei) aliquid
universaliter ratione universalis. Quae lectio obscura est, vixque
intelligibilis: quia sermo est de propositionibus indefinitis, quae
secundum modum quo enunciantur non sunt universales, neque ideo
contrariae, sed ratione si- gnificati habent vim propositionum
universalium, et ideo possunt esse contrariae, Atqui dicendo, cum
attribuatur ei aliquid universaliter, sup- ponitur subiectum affectum
signo universali (omnis, mullus); et ideo non amplius propositiones
essent indefinitae, sicut indefinitae supponun tur a s. Thoma; ac insuper
verba immediate sequentia, quamvis non apponatur signum universale, non
haberent locum, quinimo exclude- rentur a τῷ "universaliter attribuatur.— Quid sit autem attribui aliquid
universali ratione naturae universalis supra n. 9 explicatum est.
Ld *A: praedicati communiter. * anc: labens. *
Codd. : non est natus. * pc: sed tamen. * Cap. xiv et
ul- timo. Supplem. Caiet. lect. xur. CAP. VII,
homo non est animal: quia hae enunciationes eam- dem habent vim ratione
significati; ac si dice- retur, omnis homo est animal, nullus homo
est animal. 23. Deinde cum dicit: Zn eo vero quod etc.,
removet quoddam quod posset esse dubium. Quia enim posuerat quamdam
diversitatem in opposi- tione enunciationum ex hoc quod universale
su- * BC: ex. *Num. 10. - . * ABC.-P.:ufra.
pertinent. * AC: famen. * Nempe magis ntertule. -
* .I, num. Pr e, s. lect. 1. mitur a * parte
subiecti universaliter vel non uni- versaliter, posset aliquis credere
quod similis di- versitas nasceretur ex parte praedicati, ex
hoc scilicet ^ quod universale praedicari posset et
uni- versaliter et non universaliter; et ideo ad hoc excludendum
dicit quod in eo quod praedicatur aliquod universale, non est verum quod
praedi- cetur universale universaliter. Cuius quidem du- plex esse
potest ratio. Una quidem, quia talis modus praedicandi vi- detur
repugnare praedicato secundum propriam rationem quàm habet in
enunciatione. Dictum est enim supra * quod praedicatum est quasi
pars formalis enunciationis, subiectum autem est pars materialis
ipsius: cum autem aliquod universale profertur universaliter, ipsum
universale sumitur secundum habitudinem quam habet ad singularia,
quae sub se continet; sicut et quando universale profertur
particulariter, sumitur secundum habi- tudinem quam habet ad aliquod
contentorum sub se; et sic utrumque pertinet ὩΣ 5.-
' * ad materialem deter- minationem universalis: et ideo neque
signum universale neque particulare convenienter additur
praedicato, sed magis subiecto: convenientius enim dicitur, nullus homo
est asinus, quam, omnis homo est nullus asinus; et similiter
convenientius dicitur, aliquis homo est albus, quam, homo est
aliquid album. Invenitur autem * quandoque a philosophis signum
particulare appositum praedicato, ad in- sinuandum quod praedicatum est
zn plus * quam subiectum, et hoc praecipue cum, habito genere,
investigant differentias completivas speciei, sicut in II De anima *
dicitur quod Anima est actus quidam. €) .Ex hoc scilicet etc.— A: ex hoc quod universale praedicari pos-
set universaliter et non universaliter.- E: ex hoc scilicet quod, et cae-
tera ut A. — BCD: ex hoc scilicet quod universale praedicari (D cor-
rupte, praedicamenti) posset vel universaliter vel non universaliter. De-
inde AE prosequuntur: et ideo ad hoc excludendum subdit quod in eo quod
praedicatur aliquod (E, aliquid) universale non est verum quod
praedicetur universale universaliter. - BCD: et ideo ad hoc exclu-
dendum subdit quod in eo quod praedicatur (BC, aliquod) universale non
est verum quod praedicetur (D, praedicatur) universale universaliter. Et
B prosequitur: cuius quidem ratio duplex est. Quia ergo codices
concordant, et mentem s. Thomae perspicue traducunt, ex ipsis confeci-
mus lectionem nostram atque suffecimus Pianae: ex hoc scilicet quod
universaliter praedicari posset vel non universaliter; et ideo ad exclu-
dendum dubitationem dicit quod in eo quod ponitur aliquod universale
praedicari, quod praedicetur universale universaliter, non est verum. αα) Falsae essent si praedicatum etc. Ita codd. ABC; et omnes Ven.
edd., et optime, ut ipse contextus aperte indicat. -- Editio Piana:
falsae sunt (si omittitur) significatum etc.; quae lectio nonnihil habet
obscu- ritatis, ponendo significatum loco praedicatum. Codd. vero
DE conve- LECT. X 51 Alia vero ratio potest accipi ex parte
veritatis enunciationis; et ista specialiter habet locum in
affirmationibus quae falsae essent si praedicatum" universaliter
praedicaretur. Et ideo manifestans id quod posuerat, subiungit quod Nulla
affirmatio est * in qua, scilicet vere, de universali praedicato
universaliter praedicetur, idest in qua universali praedicato utitur ad
universaliter praedicandum *; ut si diceretur, omnis homo est omne
animal. Oportet* enim,secundum praedicta, quod hoc prae- dicatum
animal, secundum singula * quae sub ipso continentur, praedicaretur de
singulis quae continentur süb homine; et hoc non potest esse verum,
neque si praedicatum sit im plus quam subiectum, neque si praedicatum sit
convertibile cum. eo *. Oporteret enim quod quilibet unus
homo esset animalia omnia, aut omnia risibilia : quae repugnant * rationi
singularis, quod accipitur sub universali. - Nec est instantia si dicatur
quod haec est vera, omnis homo est omnis disciplinae susceptivus:
disciplina enim non praedicatur de homine, sed susceptivum disciplinae;
repugnaret autem veritati 51 diceretur, omnis homo est omne
susceptivum disciplinae. 24. Signum autem universale negativum,
vel particulare affirmativum , etsi convenientius po- nantur ex parte
subiecti, non tamen repugnat veritati etiam si ponantur
ex parte praedicati. Contingit enim
huiusmodi enunciationes in aliqua materia esse veras: haec enim est vera,
omnis homo nullus lapis est; et similiter haec est vera, omnis homo
aliquod animal est. Sed haec, omnis homo omne animal est, in quacumque materia
proferatur, falsa est. Sunt autem quaedam aliae tales* enunciationes
semper falsae; sicut ista, ali- quis homo omne animal est ?' (quae habet
eamdem causam falsitatis cum hac, omnis homo omne ani- mal est); et
si quae aliae similes, sunt semper falsae: in omnibus enim * eadem ratio
est. Et ideo per hoc quod Philosophus reprobavit istam, omnis homo
omne animal est, dedit intelligere omnes consimiles esse improbandas.
niunt cum codd. citatis, nisi quod in cod. D loco praedicatum imperitus
amanuensis ponit erronee (et hoc fere semper) praedicamentum et
praestaretur loco praedicaretur, et in cod. E habetur erunt
loco essent. — Ex praefatis autem codicibus adiecimus in principio
eiusdem periodi ratio; quod vocabulum in ed. Piana deest. Denique
notamus quod in codd. ABCE legitur non, quae ratio specialiter, ut in P.,
sed et ista specialiter etc. Lectioni Pianae suffecimus ef ista iuxta
meliorum codd. consensum. Debet tamen subintelligi ratio, nempe, et ista
ratio. 88) Subiungit quod, nulla affirmatio est etc. — Lectio ista Piana
con- cordat cum lectione cod. A: subiungit quod, nulla affirmatio erit,
in qua scilicet vere praedicatur universaliter de universali praedicato
, idest etc.; et est etiam lectio indicata a B: subiungit quod nulla est
af- Jirmatio in qua universale (sic) etc., idest in qua universali
praedi- cato utitur etc.— Cod. C: quod nulla affirmatio erit manifesta,
scilicet vera praedicetur universaliter de universali praedicato, idest
etc. Le- ctio intricata. YY) Aliquis homo omne animal est etc. Est nostrorum omnium codd. lectio, quam Pianae et edd. Ven.
sufficimus: aliquis homo omne animal est, et aliae similes sunt semper
falsae etc. τὸ τὴ «x 9g * 4: ad verum
praedicandum. * Edd. ab : opor- teret. Ἔ: $ua singula- ria. * Nempe dem
eius- quantitatis seu universalita- tis cum
subie- cto. - Quam sub- iectum, et cum eo ex cod. A;qui
pro- sequitur: qua o- porteret quod. *pgcE: quod re-
pugnat. * A: Sunt quae- dam tales.
TY * pc omittunt e- nim. 52 PERI HERMENEIAS LIB.
I LECTIO UNDECIMA DE OPPOSITIONE INTER PROPOSITIONES
UNIVERSALES ET PARTICULARES DEQUE MODO QUO SE HABENT AFFIRMATIO ET
NEGATIO OPPOSITAE AD VERUM ET FALSUM ᾿Αντικεῖσθαι μὲν οὖν κατάφασιν ἀποφάσει λέγω ἀντιφα- τικῶς τὴν τὸ καθόλου σημαίνουσαν τῷ αὐτῷ ὅτι οὐ καθόλου, οἷον πᾶς ἄνθρωπος λευχός" οὐ πᾶς ἄνθρωπος λευκός: οὐδεὶς ἄνθρωπος Aeuxóg: ἔστι τις ἄνθρωπος λευχός. ᾿Εναντίως δὲ τὴν τοῦ καθόλου κατάφασιν, καὶ τὴν τοῦ χαθόλου ἀπόφασιν, οἷον πᾶς ἄνθρωπος Acuxóc, οὐδεὶς ἄνθρωπος λευχός, πᾶς ἄνθρωπος δίκαιος, οὐδεὶς ἄν- θρωπος δίκαιος. Διὸ ταύτας μὲν οὐχ οἷόντε ἅμα ἀληθεῖς εἶναι, τὰς δὲ ἀντικειμένας αὐταῖς ἐνδέχεταί ποτε ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἅμα ἀληθεῖς εἶναι" οἷον οὐ πᾶς ἄνθρωπος λευχός, καὶ ἔστι τις ἄνθρωπος λευχός. : Ὅσαι μὲν οὖν ἀντιφάσεις τῶν καθόλου. εἰσὶ χαθόλου, ἀνάγκη τὴν ἑτέραν ἀληθῆ εἶναι, ἢ ψευδῆ. Καὶ ὅσαι ἐπὶ τῶν καθ’ ἕχαστα, οἷον ἔστι Σωχράτης Acuxóc, . οὐχ ἔστι Σωχράτης λευχός. Ὅσαι δὲ ἐπὶ τῶν καθόλου μέν, μὴ καθόλου δέ, οὐχ ἀεὶ ἡ μὲν ἀληθής, ἡ δὲ ψευδής" ἅμα γὰρ ἀληθές ἐστιν Εἰ εἰπεῖν, ὅτι ἔστιν ἄνθρωπος λευχός, καὶ ὅτι οὐχ ἔστιν ἄνθρωπος λευχός: καὶ ἔστιν ἀνθρωπος καλός, καὶ οὐκ ἔστιν ἄνθρωπος χαλός. γὰρ αἰσχρός χαὶ οὐ χαλός: χαὶ εἰ γίνεταί τι, καὶ οὐχ ἔστι. Δόξειε δ᾽ ἂν ἐξαίφνης ἄτοπον εἶναι Sid τὸ φαίνεσθαι σημαίνειν τὸ οὐχ ἔστιν ἄνθρωπος Acuxóg ἅμα καὶ ὅτι οὐδεὶς ἄνθρωπος λευχός: τὸ δὲ οὔτε ταὐτὸν ση- μαίνει, οὔθ᾽ ἅμα, ἐξ ἀνάγκης. SyNoPsis. — 1. Argumentum textus.- 2. Propositiones parti-
culares, proprie loquendo, non sunt oppositae, quia ex modo seu vi
enunciationis non habent quod affirmatio et negatio sint de eodem
subiecto.-3. Suppositis requisitis ad rationem oppo- sitionis
(lect.1x, nn. 8 et 9), oppositio inter propositionem univer- salem et
particularem est oppositio contradictoria; et ideo tales propositiones
dicuntur contradictoriae.- 4. Ratio est quia contra- dictio est solummodo
remotio affirmationis per negationem; uni- versalis autem affirmativa
removetur per solam negationem par- ticularis; et particularis
affirmativa removetur solum per univer- salem negativam. — 5. Hinc
contradictio non admittit medium, quia inter affirmationem et negationem
non datur medium; sed contrarietas admittit medium, quia inter extreme
distantes propositiones universales dantur
propositiones particulares, — x29 καὶ ostquam Philosophus determinavit de * Codd. - p.: hic
nunc. * Cf. lect.x, n. 17. ** ABC.-P.: ποίαπ- dum est. * Infra n. 5. ὯΝ» oppositione enunciationum , compa- EXN'rando universales
enunciationes ad indefinitas, hic * determinat de oppo- sitione
enunciationum comparando universales ad particulares *. Circa quod
considerandum est ** quod potest duplex oppositio in his notari: una
qui- dem universalis ad particularem, et hanc primo tangit; alia
vero universalis ad universalem, et hanc tangit secundo; ibi: Contrariae
vero etc. * 2. Particularis vero affirmativa et particularis
negativa, non habent proprie loquendo oppositio- nem, quia oppositio
attenditur circa idem subie- ctum; subiectum autem particularis enunciationis
est universale particulariter sumptum, non pro * Opponi
itaque dico affirmationem negationi contradicto- rie, quae universaliter
significat, ei quae non universa- liter; ut, omnis homo albus est, non
omnis homo albus est; nullus homo albus est, quidam homo albus est.
Contrarie vero universalem affirmationem et universalem negationem; ut,
omnis homo iustus est, nullus homo iustus est. vero Quocirca
has quidem impossibile est simul esse veras; his oppositas,
contingit aliquando in eodem; ut, non omnis homo albus est, et quidam
homo albus est. Quaecumque igitur contradictiones universalium sunt
uni- versaliter, necesse est alteram esse veram vel falsam. Et
quaecumque in singularibus sunt; ut, Socrates albus est, non est Socrates
albus. Quaecumque autem universalium non universaliter, non haec
quidem semper vera est, illa vero falsa; simul enim verum est dicere,
quoniam est homo albus, et, non est homo albus, et quoniam est homo
pulcher, et, non est homo pulcher. Si enim foedus est, non est
pulcher, et si fit aliquid, non- dum est. Videbitur autem subito
inconveniens esse, idcirco quoniam videtur significare, non est homo
albus, simul etiam quoniam nullus homo est albus; hoc autem neque
idem significat, neque simul necessario sunt. 6.Ergo propositiones
contrariae non possunt esse simul verae, quia contraria mutuo se
expellunt; sed tamen earum contradi- ctoriae, nempe media, quae sunt
propositiones particulares, possunt esse simul verae, quia, ut dictum
est, proprie loquendo non. opponuntur. — 7. Propositiones.
contradictoriae nequeunt esse simul verae, nequeunt esse simul falsae;
sed una earum est nes necessario vera, altera est necessario
falsa. — 8. Propositio- indefinitae licet apparenter
contradictoriae, tamen revera tales non sunt vi propositionum, quamvis
hoc contingat esse vi materiae seu subiecti, cui essentialiter
praedicatum debet convenire aut non convenire.— 9. Solvitur obiectio.— 10. Ex vi propositionis veritas et falsitas in
propositionibus indefinitis est sicut bitatio.
aliquo. in propositionibus particularibus.— r1. Excluditur du-
determinato singulari, sed indeterminate pro quocumque *; et ideo, cum de
universali par- ticulariter sumpto aliquid affirmatur vel negatur,
ipse modus enunciandi non habet quod affirma- tio et negatio sint de
eodem: quod requiritur ad oppositionem affirmationis et negationis,
secun- dum praemissa *. 3. Dicit ergo primo quod enunciatio, quae
uni- versale significat, scilicet universaliter, opponitur
contradictorie ei, quae non significat universaliter sed particulariter,
si una earum sit affirmativa , altera vero sit negativa * (sive
universalis sit affir- mativa et particularis negativa, sive e converso
*); ut cum dicitur, omnis homo est albus, non omnis homo est albus:
hoc enim quod dico, non omnis, * Seq. c. vi. * Lect. ix,
n. 8. * anc: et. altera (5 sit) negativa. *
ABc omittunt $i- converso e ve sed male. CAP. VII, LECT. XI * galtivae. Codd.- p.: ne-
* Cf. lect. prae- ced., n. 13. *A: omittit
ad *p: per solam - * * pra n. x ABCD:
negativa. ABCD : tivae. * g: et rma- ἡ
particu- Muri τήν, * Num. seq. ponitur loco signi
particularis negativi *; unde ae- quipollet ei quae est, quidam homo non
est al- bus; sicut et nullus, quod idem significat ac si diceretur,
non ullus * vel non quidam, est signum universale negativum. Unde hae duae, quidam homo est albus (quae est particularis
affirmativa), nullus homo est albus (quae est universalis nega-
tiva), sunt contradictoriae. 4. Cuius ratio est quia contradictio
consistit in sola remotione affirmationis per negationem; uni-
versalis autem affirmativa removetur per solam negationem particularis,
nec aliquid aliud ex.ne- cessitate ad hoc* exigitur; particularis autem
affir- mativa removeri non potest nisi per universalem * negativam,
quia iam dictum est * quod particula- ris affirmativa * non proprie
opponitur particulari negativae *. Unde relinquitur quod universali
affir- mativae contradictorie opponitur particularis ne- gaátiva,
et particulari affirmativae universalis ne- gativa. 5. Deinde cum
dicit: Contrariae vero etc., tan- git oppositionem universalium
enunciationum *; et dicit quod universalis affirmativa et
universalis negativa sunt contrariae; sicut, omnis homo est iu- stus,
nullus homo est iustus, quia scilicet univer- salis negativa * non solum
removet universalem affirmativam, sed etiam designat extremam di-
stantiam, in quantum negat totum quod affirmatio ponit *; et hoc pertinet
ad rationem contrarietatis ; et ideo particularis affirmativa et negativa
* se habent sicut medium inter contraria. 6. Deinde cum dicit :.
Quocirca has quidem etc., ostendit quomodo se habeant affirmatio et
negatio oppositae ad verum et falsum. Et primo, quantum ad
contrarias; secundo, quantum ad contradicto- rias; ibi: Quaecumque igitur
contradictiones etc.* ; a) Universalis negativa. Addimus vocabulum
negativa ex codd. , quod requiritur ad integritatem sententiae: illud
autem desideratur in Piana; sed certe est mendum typographicum. — In numero
praecedenti notavi- mus in margine lectionem codd. ABCD: particularis
negativa non pro- prie opponitur particulari affirmativae: quae lectio
nulla ratione discor- data Piana, quam retinemus, sed quoad argumentandi
formam melior videtur. Datur enim ratio, quare particularis affirmativa
removeri non possit nisi per universalem negativam. Ratio vero est quia
affirmativa removeri debet per negativam; sed particularis affirmativa
non potest removeri per particularem negativam: nam particularis negativa
non proprie opponitur particulari affirmativae. B) Simul possunt
esse. Deest simul in Piana, sed adiicimus ex codd. ACE.-—B omittit: in
eodem, sed remotiones albi et nigri simul pos- sunt esse. Y
Duo determinantur in hoc numero: i. quod propositiones contrariae non
possunt esse simul verae; 2. quod propositiones subcontrariae, seu
particulares, seu mediae, possunt esse simul verae. Ex his sequitur quod
propositiones contrariae, vi propositionis, possunt esse simul falsae,
quia potest aliquod praedicatum falso affirmari et falso negari de
subiecto universaliter sumpto; sicut falsae sunt propositiones: omnes
homines sunt iusti; nullus homo est iustus. Dixi vi propositionis, quia
ex vi materiae propositiones contrariae possunt aequivalere
contradictoriis. - Sequitur secundo quod propositiones subcontrariae
nequeunt esse si- mul falsae: nam si, e.g., essent simul falsae: aliquis
homo est iustus ; aliquis homo non est iustus: falsae essent universales;
omnis homo est iustus; nullus homo est iustus. Quo posito,
contradictoriae essent si- mul falsae: quae est absurda illatio, ut
probatur in sequenti numero. y) Deinde cum dicit etc. In editionibus abc
integer num. 7 omittitur, quem cum codd. omnibus et Venetis edd. Peri
hermeneias saeculi XVI habet Piana. Qua autem ratione omittatur nescio,
sed omittitur errore plane manifesto. Etenim s. Thomas manifestans
ordinem textus, pro- ponit prius dicendum esse (n. 6): de veritate et
falsitate in propositioni- bus contrariis; deinde (n. 7 de veritate et
falsitate in. propositionibus contradictoriis; postea qu ) de veritate et
falsitate in. propositionibus non veré sed apparenter contradictoriis. Subtracto igitur num. 7, manca esset expositio et Aristotelis textui
haud adaequata. 9) Nec potest se in plus extendere nisi ut removeat
affirmationem. 53 tertio, quantum ad ea quae videntur
contradicto- ria, et non sunt; ibi: Quaecumque autem in uni-
versalibus etc. ἢ — Dicit ergo primo quod quia uni- versalis affirmativa et
universalis negativa sunt contrariae, impossibile est quod sint simul
verae. Contraria enim mutuo se expellunt. Sed particula- res, quae
contradictorie opponuntur universalibus contrariis, possunt simul
verificari in eodem; sicut, non omnis homo est albus, quae contradictorie
opponitur huic, omnis homo est albus, et, quidam homo est albus, quae
contradictorie opponitur huic, nullus homo est albus. Et huiusmodi etiam
simile invenitur in contrarietate rerum: nam album et nigrum
numquam simul esse possunt in eodem, sed remotiones albi et nigri simul
possunt esse ^: potest enim aliquid esse neque album neque ni-
grum, sicut patet in eo quod est pallidum. Et si- militer contrariae
enunciationes non possunt si- mul esse verae, sed earum contradictoriae,
a quibus removentur, simul possunt esse verae. 7. Deinde cum dicit
7: Quaecumque igitur con- iradictiones etc., ostendit qualiter veritas et
fal- sitas se habeant in contradictoriis. Circa quod
considerandum est quod, sicut dictum est supra *, in
contradictoriis * negatio non plus facit, nisi quod removet
affirmationem. Quod contingit dupliciter. Uno modo, quando est altera
earum universalis, altera * particularis, ut supra dictum est **. Alio
modo, quando utraque est singularis: quia tunc negatio ex necessitate
refertur ad idem (quod non contingit in particularibus et indefinitis),
nec po- test se in p extendere nisi ut removeat affir- mationem ὃ, Et ideo singularis affirmativa semper contradicit singulari
negativae, supposita identitate praedicati et subiecti. Et ideo
dicit*quod, sive ac- cipiamus contradictionem universalium
universa- Haec omnia desiderantur in edd. Piana, Venet. 1526 et 1595, Antuerpiensi et Paris.; ea tamen habent codd. Et
recte. Duo enim in contradictoriis requiruntur; unum quod affirmatio et
negatio referantur ad idem ; et hoc est commune cuilibet oppositioni
proprie dictae; alterum quod negatio non plus faciat nisi, quod removeat
affirmationem , et viceversa, ut hic s. Thomas dicit; et hoc proprium est
oppositionis contradictoriae. Porro utrumque recte affirmat Angelicus de
propositionibus oppositis singula- ribus; nempe quod et subiectum sit
idem et quod negatio non plus se extendat quam ut removeat affirmationem.
Ex quo concludit quod singu- idem laris affirmativa semper
contradicit singulari negativae, et viceversa, seu, ut sed melius
expressum (Cf. praecedentem notam αἱ, habent
codd.: singularis negativa semper contradictoria est (B: contradicit) (D,
non recte: contraria est) singulari affirmativae etc. t) Et ideo dicit
etc.— Codex E: « Et ideo dicit quod, sive accipia- » »
» » » » » mus contradictiones universalium
universaliter sive singularium enun- ciationum, necesse est semper quod
una sit vera et altera falsa. Ne- que enim contingit simul esse verum
esse et non esse, neque simul esse falsum: quia verum nihil est aliud
quam cum dicitur esse quod est, vel non esse quod non est; et
falsum nihil aliud esse videtur quam dicere esse quod non est, vel non
esse quod est, ut patet ex IV Metaphys. » Eamdem lectionem ,, quamvis in
nonnullis corruptam exhibent.alii codd, — Cod. A: et ideo
dicit quod si non (corrupte pro sive) accipiantur... Neque enim contingit..., neque simul esse verum et falsum esse: quia
etc.; - B: neque enim contingit simul verum esse et non esse, neque simul
est falsum simul et verum, nihil aliud est quam cum dicitur etc. ; — C:
necesse est quod una sit vera et altera sit falsa... quia verum...:
falsum quam videtur dicere esse quod non est etc.;- D: neque enim
contingit simul verum esse et non esse... quod patet ex .X
Metaphysic. Porro si vel leviter inspiciantur huiusmodi lectiones,
apparet eas. se- rio esse considerandas. Etenim probandum est ex
contradictoriis propo- sitionibus, sive sint de universalibus sive de singularibus,
alteram esse necessario veram et alteram falsam. In Piana autem probatur.
ex eo quod non contingat huiusmodi propositiones contradictorias esse
simul veras aut simul falsas, quia verum nihil aliud est nisi
quando dici- tur esse quod est, aut etc. At in lectione codd., probatio
quod una ex propositionibus contradictoriis vera sit et altera falsa,
deducitur imme- * * * Num. 8. Num. 4. ABCE:
dM COM- tradictione. * ABC: quod qui- dem.. (4: uno
qui- dem)... quando una earum est universalis et
al. tera etc. ἘΣ Num. 3.
- Di- ctum est ex codd. ὃ 54
* Cf. lect.ix, nn. 2 et 3. * Cap. vit, n.
Comment.s. 5.- Th. lib. V, lect. 1x. * Deinde cum
di- PERI HERMENEIAS LIB. I mativa, quam particularis affirmativa;
et ideo in- definitam affirmativam dicunt esse sumendam pro
particulari affirmativa: sed negativam universalem, quae totum destruit,
dicunt esse indigniorem * par- ticulari negativa, quae destruit partem,
sicut uni- versalis corruptio peior est quam particularis ; et ideo
dicunt quod indefinita negativa sumenda est ter, scilicet quantum ad unam
earum, sive singu- larium enunciationum, semper necesse est quod
una sit vera et altera falsa. Neque enim contin- git esse simul veras aut
simul falsas, quia verum nihil aliud est, nisi quando dicitur esse quod
est, aut non esse quod non est *; falsum autem, quan- do dicitur
esse quod non est, aut non esse quod est, ut patet ex IV Metaphysicorum
*. 8. Deinde cum dicit *: Quaecumque autem uni- cit ex codd.
* Et ex codd. ω
Ammonius. * E: magis se habet ad. versalium etc.,
ostendit qualiter se habeant veritas et falsitas in his, quae
videntur esse contradicto- ria, sed non sunt. Et circa hoc tria facit:
primo, proponit quod intendit; secundo, probat proposi- tum; ibi:
Si enim turpis non probus 5 etc.; ter- tio, excludit id quod facere
posset dubitationem; ibi: Videbitur autem subito inconveniens etc.-
Circa primum considerandum est quod affirmatio et ne- gatio in
indefinitis propositionibus videntur con- tradictorie opponi propter hoc,
quod est unum subiectum non determinatum per signum particu- lare,
et ideo videtur affirmatio et negatio esse de eodem. Sed ad hoc
removendum Philósophus di- cit quod quaecumque affirmative et negative
di- cuntur de universalibus non universaliter sumptis, non semper
oportet quod unum sit verum, et *aliud sit falsum, sed possunt simul esse
vera. Simul enim est verum dicere quod Aormo est albus, et, homo
non est albus, et quod homo est probus, et, homo non est probus?. 9. In quo
quidem, ut Ammonius refert, aliqui Ari- stoteli contradixerunt ^ ponentes
quod indefinita negativa semper sit accipienda pro universali ne-
gativa. Et hoc astruebant * primo quidem tali ra- tione: quia indefinita,
cum sit indeterminata, se habet in ratione materiae; materia autem
secun- dum se considerata, magis trahitur ad*id quod indignius est;
dignior autem est universalis affir- diate ex obiecto, nempe ex eo quod
non contingat simul esse verum esse et non esse etc. Quae ratio nonnisi
implicite et consequenter da- tur a Piana in verbis, quae et codices
habent. Posito enim quod verum non sit aliud nisi quando dicitur esse
quod est etc., et supposito quod esse simul et non esse eiusdem subiecti
repugnet; manifestum est quod non contingit simul esse verum esse et non
esse etc. — Aegidius videtur legisse non diversimode a Piana: « Dicit
ergo Philosophus quod sive » accipiantur contradictiones
universalium enunciationum sive singula- » » rium; necesse
est quod una sit vera et altera falsa, ita quod nun- quam simul sint
verae vel simul falsae » (In lib. I Peri herm., ed. cit., fol. 54, col.
3). t) Si enim turpis, non probus. Haec lectio
Piana ea est quae datur ab omnibus edd, Ven. et codd, — Unus A: si
enim turpis non est pulcher (Cf. text.). ἢ) Homo est probus et homo non est probus. Exemplum primum est
Aristotelis, sed alterum non est neque in textu Aristotelico, neque in
translatione latina quam textui adnectimus. Est tamen in translatione qua
utebatur Boethius (Cf. De interpretat., Ed. II, lib. II, pag. 351, ed.
cit.),: et in translatione textus quae in cod. A praemittitur Commentario
s. Tho- mae. En huius cod. translatio: « Simul enim verum est quoniam
est » » » » » » » homo albus et
non est homo albus; et est homo probus et non est homo probus: si enim
turpis est, non est probus; et homo pulcer est, et non. est homo
pulcer. Si enim foedus et non est pulcer; et si fit aliquid, non est. »
Boethius loc. cit. legit: « Simul enim verum est dicere quoniam,
est homo albus et non est homo albus, et est homo probus et non est homo
probus. Si enim turpis est, non pro- bus est, et si fit aliquid, etiamnum
non est. » 9) Aliqui Aristoteli contradixerunt etc. Eorum qui Aristoteli
con- tradixerunt neminem recenset nominatim Ammonius in sua
Znterpreta- tione in librum Peri hermeneias. Ait enim sect. II, 8, 1v:
Zaec itaque sic pronunciante Aristotele, reclamantibusque illi claris
viris ac mihi vene- ratione prosequendis, par utique fuerit etc. (fol. 16
verso, col. 2. — Ve- netiis 1546). Boethius (Op. et loc. cit. pag. 352)
recenset Syrianum neo- platonicum: « Syrianus, inquit Boethius, nititur
indefinitam negationem » » vim definitae obtinere negationis
ostendere; et hoc multis probare nititur argumentis, Aristotele maxime
reclamante; neque hoc tantum pro universali negativa. Ad quod etiam
inducunt * quod philosophi, et etiam ipse Aristoteles utitur
indefinitis negativis pro universalibus; sicut dicitur in libro Physic. *
quod non est motus praeter res; et in libro De anima *, quod non est
sensus prae- ter quinque. Sed istae rationes non concludunt
*. Quod enim primo * dicitur quod materia secundum se sumpta
sumitur pro peiori, verum est secundum senten- tiam Platonis, qui non
distinguebat privationem a materia', non autem est verum secundum
Aristo- telem, qui dicit in lib. I Physic. * quod malum et turpe et
alia huiusmodi δα defectum pertinen- tia non dicuntur de materia
nisi per accidens. Et ideo non oportet quod indefinita semper
stet pro peiori. Dato etiam quod indefinita necesse sit sumi
pro peiori, non oportet quod sumatur pro uni- versali negativa; quia
sicut in genere affirmatio- nis, universalis affirmativa est potior
particulari, utpote particularem affirmativam continens; ita etiam
in genere negationum universalis negativa potior est * Oportet autem in
unoquoque genere considerare id quod est potius in genere illo, non
autem id quod est potius simpliciter. Ulterius etiam, dato quod
particularis negativa esset potior omnibus modis, non tamen adhuc
ratio sequeretur: non * enim ideo indefinita affir- mativa sumitur pro
particulari affirmativa, quia sit indignior ?, sed quia de universali
potest aliquid » » » suis, sed platonicis quoque
aristotelicisque rationibus probare con- tendit, eam quae dicit, non est
homo iustus, huiusmodi esse, qualis est ea quae dicit, »ullus homo iustus
est. » — Infra legimus cum codd. ABCD: ad quod
etiam inducunt (illi nempe qui Aristoteli contradixe- runt) quod etc.:
quae est lectio perspicua. Eamdem indicat lectionem cod. E: ad quod esse
inducunt philosophi quod utuntur et etiam ipse Aristoteles utitur.
Placet, philosophi utuntur. - P.: ad quod etiam indu- cuntur philosophi
et ipse Aristoteles etc. — Immediate infra codd. BCD
melius habent: sicut cum dicitur (D, dicit) in libro Physic.— Porro
. in fine huius numeri explicatur a s. Thoma quandonam utuntur
philoso- phi indefinitis negativis pro universalibus. 0 Non
distinguebat privationem a materia. Plato in Timaeo de materia prima
loquens ait: Ex propria potentia recedit numquam , ix γὰρ τῆς ἑαυτῆς
τοπαρὰπευν οὐχ ἐξίσταται δυμάμεως. Suscipit enim semper omnia nec ullam
unquam iis similem ullo pacto sibi formam contrahit (Ed. cit. Marsilii
Ficini, pag. 1060). Duo ergo sunt in conceptu materiae, nempe ratio
subiecti, quod cuncta recipit genera (75.), et ratio privationis qua
subiectum istud afficitur. Qua in re Aristoteles non con- tradicit sed
subscribit Platoni. Discrimen est quod ubi Plato
conten- dit materiam et privationem neque re neque ratione inter se'
differre, hoc Aristoteles contra tuetur distinctionem non quidem
realem sed rationis inter materiam et privationem seu potentialitatem.
Quid autem sequatur ex discrimine, quod prima fronte videri
aliquibus potest nullius momenti, demonstratur in libro primo Physicae
auscultationis, seu Phy- sicorum (Cf. ib. Comment. s. Th. lect.
xvj. x) Universalis negativa potior est. Ratio huius asserti non
datur, quia eadem est ac data pro enunciatione universali affirmativa.
Sicut enim haec continet particularem affirmativam, ita enunciatio
universalis negativa continet particularem negativam. — Codd. AC omittunt
particu- lari et legunt: potior, utpote affirmativam particularem
continens ; B autem legit: universalis affirmativa est potior; ita etiam
etc.: nempe omittit rationem a s. Thoma assignatam, cur universalis
propositio affir- mativa sit potior affirmativa particulari.
X) Quia sit indignior etc. Ita Piana et Ven. edd. cum cod. D.—
Codd. ABCE; quia sit dignior. Lectio P. est vera. Nam philosophi quos,
hic s. Thomas confutat, propositionem indefinitam affirmativam dicebant
esse * A: digniorem; sed est error (Cf. not.
x). * p: " inducit.
"Lib. III, c. 1, "Ed Comment. 8. * Thom.
lect. 1. Lib. III, c. 1, n.r. -Comment.s.Th. Plato. * Cap. ix, nn. t, . - Comment. s.Thom.
lect.xv. P.:
in lib. Phys. -- ABC: ἐπ primo. » ABCE omitt. ra- 0.-E:
$ e- tur duod dicunt non etc. CAP. VII, * Cf. lect. prae- ced. n. 13. U
* . Cf. supra n. 8, not. 7. * affirmari ratione
suiipsius, vel ratione partis con- tentae sub eo *; unde sufficit ad
veritatem | eius quod praedicatum uni parti conveniat (quod de-
signatur per signum. particulare); et ideo veritas particularis
affirmativae sufficit ad veritatem in- definitae affirmativae. Et simili
ratione veritas par- ticularis tae negativae, negativae
sufficit ad veritatem indefini- quia similiter potest aliquid ne-
gari de universali vel ratione suiipsius, vel ratione suae partis
^. Utuntur autem quandoque philosophi indefi- nitis negativis pro
universalibus in his, quae per se removentur ab universalibus; sicut et
utuntur indefinitis affirmativis pro universalibus in
his, quae per se de universalibus praedicantur. 10. Deinde cum dicit: Si enim turpis est * etc., probat propositum
per id, quod est ab omnibus concessum. Omnes enim concedunt quod
indefi- Anc: s/ parti- tjva-sit Vera *. cularis sit vera.
- 101 ABEY. nita affirmativa verificatur, si particularis
affirma- Contingit autem accipi duas affirma- tivas indefinitas,
quarum una includit negationem alterius, puta cum sunt opposita
praedicata: quae 7944.: potes. quidem oppositio potest contingere *
dupliciter. - a * A: uno modo. quidem
θυ Uno modo *, secundum perfectam contrarietatem , sicut turpis,
idest inhonestus, opponitur probo, idest honesto, et foedus, idest
deformis secundum cor- pus, opponitur pulchro. Sed per quam
rationem ista affirmativa est vera, homo est probus, quodam homine
existente probo, per eamdem rationem sumendam particulariter, pro
universaliter, quia particularis propositio affirmativa est indignior
affirmativa universali, et indefinita stat pro indi- gniori. Id patet ex
supra dictis in hoc numero. Sed non quia propositio affirmativa
particularis indignior est universali, inquit s. Thomas, pro- positio
indefinita affirmativa sumenda est pro particulari, sed alia ra- tione,
nempe quia de universali. potest aliquid affirmari etc. V) Quia similiter
potest... vel ratione suae partis.— Edit. Piana ex LECT.'XI
55 ista est vera, homo est turpis, quodam homine existente turpi.
Sunt ergo istae duae verae simul, homo est probus, homo est turpis; sed
ad hanc, homo est turpis, sequitur ista, homo non est probus; ergo
istae duae sunt simul verae, homo est pro- bus, homo non est probus: et
eadem ratione istae duae, homo est pulcher, homo non est pulcher. —
Alia. autem. oppositio attenditur secundum. per- fectum. et
imperfectum, sicut. 7overi opponitur ad motum. esse, et fieri ad factum
esse: unde ad fieri sequitur non esse eius quod fit in. perma-
nentibus, quorum esse est perfectum; secus autem est in successivis,
quorum esse est imperfectum *. Sic. ergo haec
' est. vera, homo est albus, quodam homine existente albo; et pari
ratione, quia qui- dam homo fit albus, haec est vera, homo * fit
albus; ad quam sequitur, homo non: est albus. Ergo istae duae sunt simul
verae, homo est albus, homo .non. est. albus. 11. Deinde cum
dicit: Videbitur. autem etc. , excludit id quod faceret dubitationem
circa prae- dicta; et dicit quod subito, id est primo aspectu
videtur hoc esse inconveniens, quod dictum
quia hoc quod dico, homo non est albus, videtur idem significare cum hoc
quod est *, nul- lus homo est albus. Sed ipse hoc removet di-
cens quod neque idem significant neque ex necessitate sunt simul
vera *, sicut ex praedictis manifestum est. oscitantia typographi
legit; vel rationis suae partis.- BCE: quia similiter contingit aliquid
negari (AE negare)... vel ratione suae partis. Et ita A, nisi quod habet,
ratione partis.— D:
quia similiter potest aliquid ne- gativam (corrupte pro negari)... vel
ratione suae partis.— Supra legimus cum codd.: sed quia... vel ratione
partis contentae sub eo: nam haec lectio .conformior est iis quae
sequuntur. P.: sed quia... vel ratione con- tenti sub eo. *
Codd.: quae habent esse im- perfectum. *nc.-P.: dam homo. * qui- ABE: quod dico.
* Simul ex ABE (Cf. text.). 56 PERI HERMENEIAS LIB.
I LECTIO DUODECIMA QUOD UNI AFFIRMATIONI UNA SOLA NEGATIO
OPPONITUR "We d Φανερὸν δὲ ὅτι καὶ μία ἀπόφασις μιᾶς χαταφάσεώς ἐστι" τὸ γὰρ αὐτὸ δεῖ ἀποφῆσαι τὴν ἀπόφασιν, ὅπερ κατέ- σεν ἡ κατάφασις, καὶ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ, ἢ τῶν καθ᾽ ἕχαστά τινος, ἢ ἀπὸ τῶν καθόλου τινός, ἢ ὡς κα- θόλου, ἢ ὡς μὴ καθόλου. Λέγω δὲ; οἷον ἔστι Σωχράτης λευχός, οὐχ ἔστι Σωχρά- τῆς λευχός. "Edw δὲ ἄλλο τι ἢ ἀπ᾽ ἄλλου τὸ αὐτό, οὐχ ἡ ἀντιχειμένη, ἀλλ᾽ ἔσται ἐχείνης ἑτέρα. Τῇ δὲ, πᾶς ἄνθρωπος λευχός, ἡ, οὐ πᾶς ἄνθρωπος λευχός" τῇ δέ, τὶς ἄνθρωπος λευχός, ἡ, οὐδεὶς ἄνθρωπος λευ- χός: τῇ δὲ; ἔστιν ἄνθρωπος λευχός, ἡ, οὐχ ἔστιν ἄνθρωπος λευχός. ᾽ , 2 : , £25 5 -] Ὁ τι μὲν οὖν pio XO TO QE μιὰ ἀποφᾶσις ἀντίχειται ἀντιφατικῶς, καὶ τίνες εἰσὶν αὗται, εἴρηται: καὶ ὅτι αἱ ἐναντίαι ἄλλαι, καὶ τίνες εἰσὶν αὖται: καὶ ὅτι τίς οὐ πᾶσα ἀληθὴς 7| ψευδὴς ἀντίφασις, καὶ διὰ χαὶ πότε ἀληθὴς ἢ ψευδής. Μία δέ ἐστι κατάφασις xal ἀπόφασις ἡ ἕν καθ᾽ ἑνὸς σημαίνουσα, Ti καθόλου ὄντος χαθόλου, ἢ μη ὁμοίως, οἷον πᾶς ἄνθρωπος λευκός ἐστιν, οὐκ ἔστι πᾶς ἄνθρω- πος λευχός: ἔστιν ἄνθρωπος λευκός, οὐχ ἔστιν ἄνθρω- πος Asuxóe* οὐδεὶς ἄνθρωπος λευχός" ἔστι τις ἄνθρω- πος λευχός᾽ εἰ τὸ λευχὸν ἕν σημαίνει. Εἰ δὲ δυοῖν ἕν ὄνομα κεῖται, ἐξ ὧν μή ἐστιν ἕν, οὐ μία κατάφασις, οὐδὲ ἀπόφασις μία" οἷον, εἴ τις θεῖτο ὄνομα ἱμάτιον ἵππῳ καὶ ἀνθρώπῳ, τὸ ἔστιν ἱμάτιον Acuxóv , αὕτη οὐ μία κατάφασις, οὐδὲ ἀπόφασις μία. Οὐδὲν γὰρ διαφέρει τοῦτο εἰπεῖν, ἢ ἔστιν ἵππος καὶ ἄν- θρωπος λευχός “. Τοῦτο δὲ οὐδὲν διαφέρει τοῦ εἰπεῖν, ἔστιν ἵππος λευχός, x«i ἔστιν ἄνθρωπος λευχός. Εἰ οὖν αὖται πολλὰ σημαίνουσι χαὶ εἰσὶ πολλαί, δῆλον ὅτι χαὶ ἡ πρώτη ἤτοι πολλὰ ἢ οὐδὲν σημαίνει: οὐ γάρ ἐστιν ὁ τὶς ἄνθρωρος ἵππος. Ὥστε οὐδ᾽ ty ταύταις ἀνάγκη; τὴν μὲν ἀληθῆ, τὴν δὲ ψευδῇ εἶναι ἀντίφασιν. SyNoPsis. — 1. Argumentum et divisio textus.— 2. Unius
af- firmationis est una negatio sola, quamvis sint plura oppositio-
num genera.- 3. Ratio est, quia negatio ideo opponitur affirma- tioni,
quia negat idem, et eodem modo, quod affirmatio ponit, et 4.
nihil aliud. Haec
autem negatio non potest esse nisi una.— Manifestatur exemplis de
subiecto tum singulari, tum uni- versali universaliter sumpto, tum
universali particulariter sum- pto, tum indefinito.— 5. Solvitur
difficultas quoad propositiones indefinitas, inter quas non est proprie
oppositio, nisi quando af- firmatio et negatio sunt circa idem, uti
accidit quando propo- sitio est in materia necessaria (Cf. lect. xu, n.
3), et ideo prae- yostquam Philosophus distinxit diver- γε:
quomodo. * * Infra n. 7. Propositum de- est in
codd. sos modos oppositionum in enuncia- NB tionibus, nunc intendit
ostendere quod (di^yuni affirmationi una negatio opponitur, et
circa hoc duo facit: primo, ostendit quod uni af- firmationi una negatio
opponitur; secundo, osten- dit quae * sit una affirmatio vel negatio;
ibi: Una autem affirmatio * etc. Circa primum tria facit: primo,
proponit quod intendit; secundo, manifestat propositum *; ibi: Hoc enim
idem etc.; tertio, epi- logat quae dicta sunt; ibi: Manifestum est ergo
etc. «) Οὐδὲν... etc. ἢ ἔστιν ἵππος καὶ ἄνθρωπος λευχός. Ita
Theodorus Waitz (Aristotel. Organon., pars prior, Lipsiae 1844, pag.
129), quem sequitur Didot. In editione stereotypa, Lipsiae 1872, et in
antiquioribus editionibus legitur: Οὐδὲν γὰρ διαφέρει τοῦτο τοῦ εἰπέϊν, ὅτι
ἐστὶν ἄν- : Manifestum est autem. quoniam una negatio unius affir-
mationis est: hoc enim idem oportet negare negationem quod
affirmavit affirmatio, et de eodem, vel de aliquo singularium, vel
de aliquo universalium, vel universaliter, vel non uni- versaliter.
Dico autem, ut est, Socrates est albus, non est Socrates
al- bus. Si
autem aliud aliquid de eodem, vel de alio idem, non opposita erit, sed ab
ea diversa. Huic autem quae est, omnis homo albus est,
contradicit illa, quae est: non omnis homo albus est, illi autem quae
est, aliquis homo albus est, illa quae est, nullus homo albus est;
ilii autem quae est, homo albus est, illa quae est, homo albus non est.
Quod igitur una affirmatio uni negationi opponitur con- tradictorie, et
quae sunt hae, dictum est; et quod sunt aliae contrariae, et quae sunt
hae, dictum est; et quod non omnis vera vel falsa contradictio, et quare
et quando vera vel falsa. * Una autem affirmatio et negatio est,
quae unum de uno significat, vel cum sit universale universaliter vel
non universaliter ut, omnis homo albus est, non omnis homo albus
est, nullus homo albus est, quidam homo albus est, si album unum
significat. Si vero duobus unum nomen positum est, ex quibus non
est unum, non est una affirmatio vel negatio; ut, si quis ponat hoc nomen
tunica homini et equo et dicat, tunica est alba, haec non est una
affirmatio nec una negatio. Nihil enim differt haec, quam dicere,
est homo albus et est equus albus. Si ergo hae multa significant et
sunt plures, manifestum est quoniam et prima multa vel nihil
significat: neque enim aliquis est homo equus. Quare nec in his
necesse est hanc quidem contradictionem veram esse, illam vero
falsam, dicatum per se convenit subiecto, vel quando subiectum est
singulare.- 6. Epilogus.— 7. Unitas affirmationis vel negationis, sine
qua non datur oppositio, requirit unitatem significationis , seu rei
significatae tum ex parte subiecti tum ex parte praedicati; sive haec
unitas sit universalis, sive particularis, sive indefinita.- 8. Non
sufficit autem unitas nominis; excepto casu in quo prae- dicatum
referatur ad vocem.- 9. Res declaratur exemplis et ra- tione probatur.—
10. Corollarium. In affirmationibus et negatio- nibus aequivoci subiecti
non oportet unam esse veram et alte- ram falsam, quia negatio et
affirmatio possunt non esse circa idem. 2. Dicit ergo primo,
manifestum esse quod unius affirmationis est una negatio sola. Et hoc
quidem fuit necessarium hic dicere *: quia cum posuerit plura
oppositionum genera, videbatur quod uni affirmationi duae negationes
opponerentur; sicut huic affirmativae, omnis homo est albus,
videtur, secundum praedicta, haec negativa opponi, nullus homo est
albus, et haec, quidam homo non est albus. Sed si quis recte consideret
huius * affirma- tivae, omnis homo est albus, negativa * est sola
ista, quidam homo non est albus, quae solummodo θρωπος καὶ ἵππος λευχός.
Quae autem sequuntur, Τοῦτο etc. usque ad λευχός inclusive, omittuntur in
versione latina: quinimo ex duabus sen- tentis efficitur hoc modo una: Οὐδὲν
γὰρ διαφέρει τοῦτο εἰπέϊν, ἔστιν ἵππος λευχός, καὶ ἔστιν ἄνθρωπος
λευχός. * * * * Seq. c. vir. ABE:
dici, Codd.- r.: huic. ABC: "tegatio. CAP. VIII,
LECT. XII * BCDE.- P.: deQui- pollentia.- A: in sua
aequipollen- tia. subiectum est 57 universale
indefinite sumptum et . dicit quod isti. affirmationi, omo est albus,
op- ponitur tanquam propria eius negatio illa quae est, non est
homo albus? . * Cf. lect. prae- ced., n. 9.
* * Lect. ix, n. 8. g: sed negatio diversa. * Cf. lect. x, n.13. removet ipsam, ut patet ex sua
aequipollenti*, quae est, non omnis homo est albus. Universalis vero
ne- gativa includit quidem in suo intellectu negationem universalis
affirmativae, in quantum includit par- ticularem negativam *, sed supra
hoc aliquid addit, in quantum scilicet importat non solum remotio-
nem universalitatis, sed removet quamlibet par- tem eius. Et sic patet
quod sola una est negatio universalis affirmationis: et idem apparet in
aliis. 3. Deinde cum dicit: ZZoc enim etc., manifestat propositum:
et primo, per rationem; secundo, per exempla; ibi: Dico autem, ut est
Socrates albus. Ratio autem sumitur ex hoc, quod supra dictum est *
quod negatio opponitur affirmationi, quae est eiusdem de eodem: ex quo
hic accipitur 7 quod oportet negationem negare illud idem
praedicatum, quod affirmatio affirmavit et de eodem subiecto,
. sive illud subiectum sit aliquid singulare, sive ali- quid
universale, vel universaliter, vel non uni- versaliter sumptum ; sed hoc
non contingit. fieri * nisi uno (modo, ita scilicet ut negatio neget
id quod affirmatio posuit, et nihil aliud; ergo uni affirmationi
opponitur una sola negatio. 4. Deinde cum dicit: Dico autem, ut est.
etc., manifestat propositum per exempla. - Et primo, in
singularibus: huic enim affirmationi, Socrates est albus, haec sola
opponitur, Socrates non est albus, tanquam eius propria negatio. Si vero
esset aliud praedicatum vel aliud subiectum, non esset ne- gatio
opposita, sed omnino diversa *; sicut ista, Socrates non est musicus, non
opponitur ei quae est, Socrates est albus; neque etiam illa quae est,
Plato est albus, huic quae est, Socrates non est albus. Secundo,
manifestat idem quando subiectum affirmationis est universale
universaliter sumptum; sicut huic affirmationi, omnis homo est albus,
oppo- nitur sicut propria eius negatio ?, non omnis homo est albus,
quae aequipollet particulari negativae. Tertio, ponit exemplum quando
affirmationis subiectum est universale particulariter sumptum:
et dicit quod huic affirmationi, a/iquis homo est albus, opponitur
tanquam eius propria negatio, nullus homo est albus. Nam nullus dicitur,
quasi non ullus, idest, non aliquis *. Quarto, ponit exemplum
quando affirmationis B) Sola una est negatio universalis affirmationis:
et idem apparet in aliis.- Affirmationis esse legendum indicatur ab his
quae praemissa sunt in principio huius numeri, et ita revera legunt codd.
omnes. Edit. Piana habet affirmativae. - Codex D plura hic interserit;
legit enim: ef sic patet quod sola una (negatio unius est affirmationis.
Supple in eodem genere; ut in contrarie oppositionis (sic) ad li omnis
opponitur nullus; in. contradictionis (sic) autem, ad li omnis opponitur
quidam non, vel non omnis, quod idem) est negatio universalis
affirmationis ; et idem apparet in aliis (Fol. 216 vers., col. 1). —
Etiam praecisione facta a repetitione verborum , negatio unius est
affirmationis, et a confusione qua haec omnia congeruntur, facile
intelligitur ex verbo, Supple, ea quae intra parenthesim clausimus non
esse textus s. Thomae sed alicuius adnotatoris, quae postea indoctus
amanuensis ex margine textui inseruit. y) Ex quo hic accipitur. Lectio
est codd. ACD, quae vera videtur. Edit. Piana: in quo hic accipit, sed
non bene; ut patet ex processu argu- mentativo s. Thomae. — BE: ex quo
hic accipit. — Infra vero cum codd. legimus: negare illud idem
praedicatum etc.— P.: negare idem prae- dicatum... sit aliquid singulare,
sive aliquid universale, sive aliquid universale universaliter vel non
universaliter sumptum. Et ita Ven. edd. 9) Opponitur sicut propria eius
negatio. lta legimus cum codd. ACDE. Minus bene ed. Piana habet:
opponitur eius propria negatio. — Cod. B: sicut propria negatio. Et ita
infra (Quarto ponit) tum B tum C.— Supra vero (ante Secundo etc.) codd.
ABCE habent: sicut ista, Socrates non est musicus, non opponitur ei quae
est, Socrates (B erronee, non Opp. D. Tnuowax T. I. 5. Sed
videtur hoc esse contra id, quod supra dictum est * quod negativa
indefinita verificatur simul cum indefinita affirmativa; negatio
autem non potest verificari simul cum sua opposita af- firmatione,
quia non contingit de eodem affir- mare et negare. Sed ad hoc
dicendum quod oportet quod hic dicitur intelligi quando negatio ad idem
refertur quod affirmatio continebat; et hoc potest esse du-
pliciter: uno modo, quando affirmatur aliquid inesse homini ratione sui
ipsius (quod est per se de eodem praedicari), et hoc ipsum negatio negat;
alio modo, quando aliquid affirmatur de universali ratione sui
singularis, et pro eodem de eo * negatur. 6. Deinde cum dicit: Quod
igitur una affir- malio * etc., epilogat quae dicta sunt, et
concludit manifestum esse ex praedictis quod uni affirma- tioni
opponitur una negatio; et quod oppositarum affirmationum et negationum
aliae sunt contra- riae, aliae contradictoriae; et dictum est quae sint
utraeque. Tacet autem de subcontrariis, quia non sunt recte
oppositae, ut supra dictum est*. Dictum est etiam quod non omnis
contradictio * est vera vel falsa; et sumitur hic large contradictio
pro qualicumque oppositione affirmationis et negatio- nis: nam in
his quae sunt vere contradictoriae semper una est vera, et* altera falsa.
Quare autem in quibusdam oppositis hoc non verificetur, di- ctum
est supra *; quia scilicet quaedam non sunt contradictoriae, sed
contrariae, quae possunt simul esse falsae. Contingit etiam *
affirmationem et ne- gationem non proprie opponi; et ideo contingit
eas esse veras simul. Dictum est autem * quando ** altera semper est
vera, altera autem falsa, quia scilicet in his quae vere sunt
contradictoria. 7. Deinde cum dicit: Una autem affirmatio etc.,
ostendit quae sit affirmatio vel negatio una. Quod quidem iam supra
dixerat *, ubi habitum est quod una est enunciatio, quae unum significat;
sed quia enunciatio, in qua aliquid praedicatur de aliquo uni-
versali universaliter vel non universaliter, multa 5 est) est albus;
neque etiam ista (BCE, illa) Plato non est albus: cae- teris omissis. Item cod. D: sicut ista... Socrates est albus, neque quae est illa
quae est, Plato non est albus. Omnes igitur isti codices habent in sensu
negativo exemplum de Platone, et omittunt verba: huic quae est, Socrates
non est albus. Genuina mihi videtur lectio codd. ABCE. Est enim probandum
per exempla de singularibus quod uni affirmationi non opponitur nisi una
negatio. Et probatur hoc modo. Sit propositio affirmativa, Socrates est
albus; ei non opponitur ista, Socrates non est musicus, quia non est de
eodem praedicato; sed neque etiam ei oppo- nitur ista: Plato non est
albus, quia non est de eodem subiecto. Porro hoc totum magis breviter et
dilucide quam Piana traditur a citatis codd.: sicut ista, Socrates non
est musicus, non opponitur ei quae est, So- crates est albus; neque etiam
ista, Plato non est albus. c) Deinde cum dicit: Quod igitur una
affirmatio. — Codd. ABC: deinde cum dicit: manifestum est ergo. Haec lectio
non est conformis versioni quae textui adnectitur, sed est tamen ea ipsa
quae habetur in versione quae est in cod. A, et in cod.
Ragusino, quem penes me habeo, in quo est antiqua versio Organi
Aristotelis. S. Thomas horum codd. lectione usus est, ut patet
ex n. 1.— Textus habet Quod igitur etc. : Ὅτι piv οὖν etc. t) Praedicatur de aliquo universali universaliter vel non
universa- liter, multa etc.- Codd. ACDE: praedicatur de aliquo universali
univer- saliter multa sub se continet, intendit ostendere quod hoc non
impedit unitatem (C de) enunciationis. — Cod. B: praedicatur de
aliquo uni- versali multa sub se continet, intendit ostendere quod hoc
non impedit 8* * Codd. - r. erro- nee: anon
est albus. * homo Lect. xr, n. 8, seq. * *
* p: de eodem. Lect. x1, n. 2. Ib. n. 8, seq. -
Aerronee: quod omnís contradi- ctio. * * * Et ex codd. [b. n. 6. Codd. - ».:
au- tem. 51b. It. 7. ** ABCE.-P.: Quod.
* Lect. vill, n. 13, seq. 58 sub se continet, intendit
ostendere quod per hoc non impeditur unitas enunciationis. Et circa
hoc duo facit: primo, ostendit quod unitas enunciationis non
impeditur per multitudinem, quae continetur PERI HERMENEIAS LIB. I
genus et differentia, quae sunt partes definitionis: sive sint partes
integrales alicuius compositi *, sicut ex * ABCD: Sub
uno universali. ** Nempe univo- ca ratio | Cf.lect.
V,n.19;et lect. vIII, n. * 6j.
Nempe zomine aequivoco (Conf. ib.]. ** Primo ex codd. *
ACE : aut etiam. -B: . Qut et. - D:
Qut. -Sequens et- iam omitt. a C * pc: non est ho-
mo albus; sed non bene.-4: qui- dam homo mon est
albus. * Codd.- ».: sub- divisa. * Codd. - p. :
sub uno communi. * Ex dictis ex nc D. - A: €x
dictis manifestum.- €: ex praedictis. * Codd.-».:
sub universali. * Codd. - r.: mul- ta
differentia. * gc: sicut ge- nus et differentia
sunt partes etc. süb universali *, cuius ratio una est **;
secundo, ostendit quod impeditur unitas enunciationis per
»multitudinem, quae continetur sub sola nominis uni- tate *; ibi: Si vero
duobus etc. - Dicit ergo primo ** quod una est affirmatio vel negatio cum
unum si- gnificatur de uno, sive illud unum quod subiicitur sit
universale universaliter sumptum sive non sit aliquid tale, sed sit
universale particulariter sum- ptum. vel * indefinite, aut etiam si
subiectum sit singulare. Et exemplificat de diversis: sicut uni-
versalis ista affirmativa est una, omnis homo est albus; et similiter
particularis negativa quae est eius negatio, scilicet non est omnis homo
albus *. Et subdit alia exempla, quae sunt manifesta. In fine autem
apponit quamdam conditionem, quae requiritur ad hoc quod quaelibet harum
sit una, si scilicet album, quod est praedicatum, significat unum:
nam sola multitudo praedicati impediret unitatem enunciationis. Ideo
autem universalis pro- positio una est, quamvis sub se multitudinem
sin- gularium comprehendat, quia praedicatum non attribuitur multis
singularibus, secundum quod sunt in se divisa *, sed secundum quod uniuntur
in uno communi *. 8. Deinde cum dicit: Si vero duobus etc., osten-
dit quod sola unitas nominis non sufficit ad uni- tatem enunciationis. Et
circa hoc quatuor facit: primo, proponit quod intendit; secundo, exempli-
ficat; ibi: Ut si quis ponat etc.; tertio, probat; ibi: Nihil enim
differt etc.; quarto, infert corollarium ex dictis *; ibi: Quare nec in
his etc.- Dicit ergo primo quod si unum nomen imponatur duabus rebus,
ex quibus non fit unum, non est affirmatio una. Quod autem dicit,
ex quibus non fit unum, potest intelligi dupliciter. Uno modo, ad
excludendum hoc quod multa continentur sub uno universali *, sicut
Aomo et equus sub animali: hoc enim nomen animal significat
utrumque, non secundum quod sunt multa et differentia * ad invicem, sed
secundum quod uniuntur in natura generis. - Alio modo, et melius,
ad excludendum hoc quod ex multis par- tibus fit unum, sive sint partes
rationis, sicut sunt * unitatem de enunciationibus. Et de enunciationibus
certe scribere volebat amanuensis cod. C. — Lectio codd. ACDE quoad
suam primam partem vi- detur indicata a prima thesi, quae pro responsione
ad dubium propositum immediate subnectitur, nempe quod unitas
enunciationis non impeditur per multitudinem quae continetur sub uno
universali, vel sub universali, ut ipsamet Piana legit. Hinc in lectione
Piana: praedicatur de aliquo uni- versaliter vel non universaliter etc.
subintelligitur, universali, nempe , praedicatur de aliquo universali
universaliter etc., ut supra n. 3 dictum est, et in hoc ipso n. iterum
ponitur (Cf. lect. vir, n. 16): nisi enim subintel- ligatur, propositio
posset habere hunc sensum in secunda parte disiunctio- nis: de aliquo...
vel non universaliter (et ideo etiam singulariter) multa sub se continet,
Q 10d est falsum,— Quoad vero alteram partem (intendit ostendere etc.)
lectio codd. potest adoptari, sed potest etiam retineri Piana. x) Tunica
est alba. Codd. ACE addunt immediate: vel tunica non est alba, quae verba
non habentur neque in ed. Piana, neque in codd. BD. Porro lectio, quam
cum hisce codd., P. et Ven. edd. conservamus, est omnino conformis textui
Aristotelis; sed ea quae adduntur ab ACE continent exemplum de negata
unitate propositionis etiam negativae et subintelliguntur ex his quae
immediate sequuntur, non est affirmatio una, neque negatio una. — Codex
E. habet: neque negatio una; et est optima lectio, quam sequor loco
Pianae et aliorum codd.: neque negatio: sermo enim impraesentiarum est
non de enunciatione simpliciter affirmativa vel negativa, sed de unitate
affirmationis et negationis (Cf. text. Aristot. ). lapidibus et lignis
fit domus. Si ergo * sit tale praedicatum quod attribuatur rei,
requiritur ad unitatem enunciationis quod illa multa quae signi-
ficantur, concurrant * in unum secundum aliquem dictorum modorum; unde
non sufficeret sola uni- tas vocis. Si vero sit tale praedicatum quod
refe- ratur ad vocem, sufficiet unitas vocis; ut si dicam, canis
est: nomen. 9. Deinde cum dicit: Ut si quis ponat etc., exem-
plificat quod dictum est, ut si aliquis hoc nomen tunica imponat ad
significandum hominem et equum: et sic, si dicam *, £unica est alba
", non est affirmatio una, neque negatio una. Deinde cum dicit: Nhi] enim differt etc., probat quod dixerat tali
ratione. Si funica significat homi- nem et equum, nihil differt si
dicatur, tunica est alba, aut si dicatur, homo est albus, et *, equus
est albus; sed istae *, homo est albus, et equus est albus,
significant-multa et sunt plures enunciationes; ergo etiam ista, unica
est alba, multa significat. Et hoc si significet * hominem et equum ut
res diversas: si vero significet hominem et equum ut componen- tia
unam rem ^, nihil significat, quia non est ali- qua res quae componatur
ex homine et equo. Quod autem dicit quod non differt dicere, fu-
nica est alba, et, homo est albus, et, equus est albus, non est
intelligendum quantum ad veritatem et falsitatem. Nam haec copulativa,
omo est albus et equus est albus, non potest esse vera nisi utraque
pars sit vera: sed haec, /unica est alba, praedicta positione facta *,
potest esse vera etiam altera exi- stente falsa *; alioquin non oporteret
distinguere multiplices propositiones ad solvendum rationes
sophisticas. Sed hoc est intelligendum quantum ad unitatem et
multiplicitatem *. Nam sicut cum dicitur, homo est albus et equus est
albus, non invenitur aliqua una res cui attribuatur praedica- tum;
ita etiam nec cum dicitur, funica est alba. 10. Deinde cum dicit:
Quare nec in his etc., concludit ex praemissis quod nec in his
affirma- tionibus et negationibus, quae utuntur subiecto aequivoco,
semper oportet unam esse veram et aliam falsam, quia scilicet negatio
potest aliud ne- gare quam * affirmatio affirmet. 0) Ut componentia
unam rem etc. Ita legunt codd.; et est praefe- renda haec lectio Pianae,
utpote unam rem. Optime enim concordat lectio codd. cum iis quae
sequuntur: "on est aliqua res quae compo- natur ex homine et equo.— Supra cod.
A habet: ergo etiam ista, tu- nica est alba, si album multa significat. Et hoc etc. t) Quia scilicet negatio potest... quam etc. — Unus cod.
B: quia sci- licet negatio non potest... quam etc. Sed est lectio falsa:
tunc enim propositionum unam oportet esse veram, alteram falsam, quando
affirma- tio et negatio sunt circa idem (Cf. lect. ix, n. 8 seq.); at ubi
propositionum subiectum sit nomen aequivocum, ut hic supponitur,
affirmatio et negatio possunt cadere supra diversas subiecti
significationes; proinde non opor- tet ut una propositio sit vera et
altera falsa. — Codex E immediate post illa verba a/firmatio affirmet,
addit: Explicit liber primus periarme- nias. — Incipit liber secundus
periarmenias. Utrum id quod dictum est supra de oppositione enunciationum
et de earum veritate et falsitate inveniatur in omnibus enunciationibus
(fol. 223 verso, col. 1).— Cur haec apponatur adnotatio non facile
dixeris, et amanuensis ipse ignorabat. Nam in fine lect. xv, qua revera
terminatur primus liber Peri hermeneias, iuxta positam a Scholasticis
huius Operis divisionem, iterum, sui immemor, amanuensis scribit:-
Explicit expositio primi libri periarmenias, ubi agitur de enunciatione
simpliciter considerata. — Incipit expositio se- cundi libri. Ubi agitur
de enunciatione secundum quod diversificatur per aliquid. sibi additum
(fol. 229 vers., col. 2). * Codd.- p.: com- positionis.
* Codd.-».: sí vero. * ABE. -P.: CHf- rant.- c
inepte: continent. - p er- ronee: contra- ria.
* AC: ut si sic di- catur. * * A: AC:
duae. * " vel. sed istae Codd. - ».:
et hoc significat. *ACE. - BP.: fd- tione. - Si tunica
eyed significa- ret hominem et equum,ut suppo- situm
est supra. * ABCD: vera; sed 80. * Codd. :
multi- tudinem. CAP. IX, LECT. XIII LECTIO DECIMATERTIA
DE VERITATE ET FALSITATE IN OPPOSITIS PROPOSITIONIBUS SINGULARIBUS DE
FUTURO IN MATERIA CONTINGENTI "Ezi μὲν οὖν τῶν ὄντων καὶ γενομένων ἀνάγκη
τὴν κα- τάφασιν ἢ τὴν ἀπόφασιν ἀληθῆ ἢ ψευδῆ εἶναι: καὶ ἐπὶ μὲν τῶν
χα όλου ὡς καθόλου ἀεὶ τὴν μὲν dX, τὴν δὲ ψευδῆ εἶναι. καὶ ἐπὶ τῶν καθ᾽ ἕκαστα,
ὥσπερ εἴρηται, ἐπὶ δὲ τῶν χαθόλου μιὴ καθόλου λεχϑ)έντων οὐκ ἀνάγχη.
Εἴρηται δὲ καὶ περὶ τούτων. ' Ext δὲ τῶν καθ’ ἕκαστα καὶ μελλόντων οὐχ ὁμοίως.
* * [n his ergo et quae sunt et quae facta
sunt necesse est af- firmationem vel negationem veram vel falsam esse.
In universalibus quidem universaliter, semper hanc quidem veram,
illam vero falsam et in his quae sunt singula- ria; quemadmodum dictum
est. In his vero, quae in universalibus non universaliter dicuntur, non
est ne- cesse. Dictum est autem et de his. In singularibus vero
et E E 4dp πᾶσα κατάφασις καὶ ἀπέφασις ἀληθὴς ἢ ψευδής, χαὶ ἅπαν ἀνάγκη ὑπάρχειν ἢ μὴ ὑπάρχξιν" δ᾽ e EN P ΔΟΡῚ:
ES ἢ “ῬΑ Y ὥστε εἰ ὁ μὲν φήσει ἔσεσ)αί τι, ὁ δὲ μὴ φήσει τὸ αὐτὸ ποῦτο; δῆλον ὅτι ἀνάγχη ἀληθεύειν τὸν ἕτερον αὐτῶν, εἰ πᾶσα χχτάφασις καὶ ἀπόφασις ἀληθὴς ἢ ψευδής. "Auge γὰρ οὐχ ὑπάρξει ἅμα ἐπὶ τοῖς τοιούτοις" εἰ vae ἀχηθὲς εἰπεῖν, ὅτι λευχόν, ἢ ὅτι οὐ λευχόν ἔστιν, SAN ἀνάγκη εἶναι λευχὸν ἢ οὐ λευχόν. Καὶ εἰ ἔστι λευχὸν ἢ οὐ λευχόν, ἀληθὲς ἦν φάναι ἢ ἀποφάναι" καὶ εἰ peri ὑπάρχει, ψεύδεται" καὶ εἰ ψεύδεται, οὐχ ὑπάρχει. futuris non similiter. Nam si omnis affirmatio vel negatio
vera vel falsa est, et omne necesse est vel esse vel non esse:
quare si hic quidem dicat futurum aliquid, ille vero non dicat hoc idem
ipsum, manifestum est quoniam ne- cesse matio est
vel verum dicere alterum ipsorum, si omnis affir- negatio vera vel
falsa est. Utraque enim non erunt simul in talibus; nam si verum
est dicere quoniam est album vel non al- bum, necesse est esse album vel
non album; et si est album vel non album, verum est affirmare vel
negare; Ὥστε ἀνάγχη, ἢ τὴν κατάφασιν, ἢ τὴν ἀπόφασιν ἀληθῇ εἶναι, ἢ ψευδῆ. Οὐδὲν ἄρα οὔτε ἐστὶν, οὔτε γίνεται, οὔτε ἀπὸ τύχης, οὔθ᾽, ὁπότερ ἔτυχεν, οὐδὲ ἔσται, ἢ οὐκ ἔσται, ἀλλ ἐξ ἀνάγκης ἅπαντα, καὶ οὐχ ὁπότερ ἔτυχεν" ἢ γὰρ ὁ φὰς ἀληθεύσει, ἢ ὁ ἀποφάς" ὁμοίως γὰρ ἂν ἐγίνετο, ἢ οὐχ ἐγίνετο" τὸ γὰρ ὁπό- τερ ἔτυχεν οὐδὲν μᾶλλον οὕτως, ἢ μηὴ οὕτως, ἔχει ἢ ἕξει. Ἔτι, εἰ ἔστι λευχὸν νῦν, ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν πρότερον, ὅτι ἔσται λευκόν: ὧστε ἀεὶ ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν, ὁτιοῦν τῶν γενομένων ὅτι ἐστὶν 7 ἔσται" Εἰ δὲ ἀεὶ ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν, ὅτι ἐστὶν ἢ ἔσται, οὐχ οἵἷόντε τοῦτο μὴ εἶναι, οὐδὲ μὴ ἔσεσθαι" ὃ δὲ μὴ οἷόντε jo γενέσθαι, ἀδύνατον e γενέσθαι: ὃ δὲ ἀδύνατον μὴ γενέσθαι, ἀνάγκη γενέσθαι: ἅπαντα οὖν τὸ ἐσόμενα ἀναγκαῖον γενέσται. Οὐδὲν ἄρα ὁπότερ ἔτυχεν, οὐδὲ ἀπὸ τύχης ἔσται: εἰ γὰρ ἀπὸ τύχης, οὐχ ἐξ ἀναγχης. ᾿Αλλὰ μὴν οὐδ "ὡς οὐδέτερόν γξ ἀληθὲς ἐνδέχεται λέ- γειν, οἷον, ὅτι οὔτε ἔσται; οὔτε οὐχ ἔσται ὁ πρῶτον μὲν γάρ, οὔσης τῆς χαταφάσεως ψευδοῦς, ἡ ἀπόφασις οὐχ ἀληθής" καὶ ταύτης ψευδοῦς οὔσης. τὴν κατάφασιν συμβαίνει μὴ ἀληθῆ εἶναι. Καὶ πρὸς τούτοις, εἰ ἀληθὲς εἰπεῖν, ὅτι λευκὸν καὶ έγα, δεῖ ἄμφω ὑπάρχειν' εἰ δὲ ὑπάρξει εἰς αὔριον, ὑπάρξει εἰς αὔριον" εἰ δὲ μήτε ἔσται μήτε μὴ ἔσται εἰς αὔριον, οὐκ ἂν εἴη τὸ ὁπότερ᾽ ἔτυχεν οἷον ναυμαχία" δέοι γὰρ ἂν υμήτε γενέσθαι ναυμαχίαν αὔριον, μήτε μὴ γενέσθαι. SyNoPsis.
— 1. Argumentum textus.— 2. Iterantur tres divi- siones propositionum
secundum unitatem, qualitatem et quanti- tatem.— 3. His adduntur quarta
divisio secundum tempus, prout nempe propositio est de praesenti, vel de
praeterito, vel de fu- turo; et quinta secundum materiam, seu secundum
habitudinem praedicati ad subiectum, ex qua diversa habitudine
"propositio est vel in materia necessaria sive naturali, vel in
materia impos- sibili sive remota , vel in materia possibili sive
contingenti.- 4. In enunciationibus de praesenti vel de praeterito,
necesse est ut af- firmatio vel negatio determinate sit vera vel falsa,
quando propo- sitiones contradictorie opponuntur (Nempe quando
praedicatum universaliter enunciatur de subiecto universali, vel
praedicatur aliquid de subiecto singulari; non autem quando
praedicatum non universaliter enunciatur de subiecto universali). — 5.
Idem dicendum est, spectata materia, quoad enunciationes, quae sunt
de futuro, dummodo sint de universalibus vel universaliter vel non
universaliter sumptis. — 6. Quaestio: utrum in enunciatio- nibus
singularibus de futuro in materia contingenti necesse sit quod
determinate una oppositarum sit vera et altera falsa.— et si non est, mentitur; et si mentitur, non est. Quare necesse
est, aut affirmationem aut negationem veram esse vel falsam. Nihil
igitur neque est, neque fit, neque a ex casu, neque ad
utrumlibet, nec erit, nec non erit; sed fecessitate omnia et non
utrumlibet: aut enim qui se dicit verus est, aut qui negat;
similiter enim vel fieret vel non fieret; utrumlibet enim nihil magis sic
vel non sic habet aut habebit. Amplius, si est album nunc,
verum erat dicere prius, quo- niam erit album, quare semper verum fuit
dicere quod- libet eorum, quae facta sunt, quoniam est vel erit. Quod
si semper verum fuit dicere quoniam est vel erit, non potest hoc non esse
vel non futurum esse; quod autem non potest non fieri, impossibile est
non fieri, et quod impossibile est non fieri, necesse est fieri; omnia ergo,
quae futura sunt, necesse est fieri. Nihil igitur utrum- libet, neque
casu erit: nam si casu, non ex necessitate. At vero neque quoniam neutrum
verum est contingit di- cere, ut quoniam neque erit neque non erit:
primum enim cum sit affirmatio falsa, erit negatio non vera: et cum haec
sit falsa, contingit affirmationem esse non veram. Ad haec si verum
est dicere, quoniam album est et ma- gnum, oportet esse utrumque; si vero
erit cras, oportet esse cras; si autem neque erit neque non erit
cras, non erit utrumlibet, ut navale bellum: oportebit enim neque
fieri navale bellum, neque non fieri. 7. Solvitur quaestio negative, quia
secus omnia essent ex ne- cessitate. — 8. Processus rationis
aristotelicae, ex qua concluditur triplex genus contingentium excludi ex
opposita solutione quae- stionis. — 9. Declaratur quod dictum est de
triplici genere contin- gentium, quae proveniunt ex casu, ex electione et
ex naturd.— De eo quod est ex electione, scilicet aequaliter se habens
ad esse et ad non esse, non potest determinate
dici neque quod erit, neque quod mon erit: secus non haberetur
indifferentia ad utrumlibet; et consequenter non haberetur electio.— το.
Alia ratione confirmatur esse impossibile non fieri, quae futura sunt,
et ideo omnia ex necessitate evenire, si ex propositionibus
singula- ribus de futuro una esset determinate vera et altera falsa.
Ratio est, quia ista duo sunt incompossibilia, quod aliquid vere
dica- tur esse et quod mon sit. Si ergo ponitur verum
esse id quod dicitur de praesenti vel de futuro, non potest esse quin
illud sit praesens vel futurum. Sed quod non potest non fieri, necesse
est fieri. Ergo omnia quae futura sunt necesse esset fieri, seu
omnia ex necessitate evenirent. — 11. Dilucidatur eadem ratio
declarando quomodo futura sunt in causis: nempe in causa agente ex
ne- * Cap. ix. 60 cessitate; in causa PERI
HERMENEIAS LIB. I inclinata ad effectum determinatum, a
quo tamen producendo potest impediri; in causa indifferente et non
determinata potius ad unum quam ad aliud.— 12. At vero, ex his non
sequitur quod falsae sint propositiones de singularibus zm
ABC * ostendit. omittunt Q9») y ostquam
Philosophus determinavit de JSyoppositione enunciationum et ostendit
* xxAgquomodo dividunt verum et falsum p^oppositae enunciationes;
hic inquirit de quodam quod poterat esse dubium, utrum
scilicet id quod dictum est similiter inveniatur in omnibus
enunciationibus vel non. Et circa hoc
* * * * A: ponit Num. 7. A: circa
quod. a Lect. vir, nn. 9,3; et lect. x; n. IO.
* Codd.: autem. * ACDE.- BP. CTTO- nee:
qualitatem. * * Lect. vii, n. 8. ABC: sed casus
verbi etc. lect.v, n.12.). * * * A:
dicitur. A: risibilis. A: tur. * func. AB:
"ec per se insit subiecto,nec per serepugnet, dicetur
(B, dici- tur). * ABCE.- P.: 6Ή11|71-- cationis.
duo facit: primo, proponit * dissimilitudinem ; se- cundo, probat eam;
ibi: Nam si omnis affirma- lio * etc. 2. Circa primum *
considerandum est quod Phi- losophus in praemissis triplicem divisionem *
enun- ciationum assignavit, * quarum prima fuit ssecandum unitatem
enunciationis, prout scilicet enunciatio est una simpliciter vel
coniunctione tertia ( Cf. dice- una; secunda fuit
secundum qualitatem, prout scilicet enunciatio est affirmativa vel
negativa; tertia * fuit secundum quantitatem , * utpote quod enunciatio
quaedam est universalis, quaedam particularis, quaedam inde- finita
et quaedam singularis. 3. Tangitur autem hic quarta divisio
enunciatio- num secundum tempus. Nam quaedam est de prae- senti,
quaedam de praeterito, quaedam de futuro; et haec etiam divisio potest
accipi ex his quae supra dicta sunt: dictum est enim supra * quod
necesse est omnem enunciationem esse ex verbo vel ex casu
verbi; verbum autem est quod consignificat praesens tempus; casus autem
verbi * sunt, qui con- significant tempus praeteritum vel futurum.
Potest autem accipi quinta divisio enunciationum secun- dum materiam,
quae quidem divisio attenditur secundum habitudinem praedicati ad
subiectum: nam si praedicatum per se insit subiecto, dicetur * esse
enunciatio 7n materia necessaria vel naturali; ut cum dicitur, Aomo
est animal, vel, homo est risibile *. Si vero praedicatum per se repugnet
subiecto quasi excludens rationem ipsius, dicetur * enunciatio esse in
materia impossibili sive remota; ut cum dicitur, omo est asinus. Si
vero medio modo se habeat praedicatum ad subiectum, ut scilicet nec
per se repugnet subiecto, nec per se insit, dicetur * enunciatio esse in
maleria possibili sive contingenti. 4. His igitur enunciationum *
differentiis conside- ratis, non similiter se habet iudicium de
veritate et falsitate in omnibus. Unde Philosophus dicit,
ex praemissis concludens, quod n his quae sunt, idest
in propositionibus de praesenti, ef zn his quae facta sunt, idest
in enunciationibus de prae- - a) Triplicem divisionem. Ita edd. P. et Ven. 1526; at tum hic tum in sequentibus non
divisionem, sed differentiam habent edd. Venetae
saeculi XV et codd. Et, differentiam. legendum esse videtur ex seq. n. 4.
8) Ita in futuris sicut etc. - Cod. A corrupte legit: ita ut in futu- ris
sit vel in praeteritis vel in praesentibus. — Et infra (In contingenti
etc.) cum cod. B: sicut in praesentibus vel (et vel habet C)
praeteritis. De- nique addit: in indefinitis utraque pars eius est vera
(sed eius expungitur, et in marzine poni videtur simul)... (n. 6) est
quaedam similitudo (et ite- rum similitudo, infra n. 10.) At similitudo
est lectio erronea, ut patet ex contextu. — Codex vero B, ob recursum
eorumdem verborum, in praesen- tibus vel praeteritis, omittit verba, in
indefinitis etc. et prosequitur: ne- cesse est quod altera etc., ut in
6 futuris in sensu coniunctivo, nempe quod utraque haec propositio
sit falsa, hoc erit et hoc non erit: primo quidem quia sunt con-
tradictoriae, quae non possunt esse simul falsae; deinde quia secus
tolleretur id quod est ad utrumlibet. terito, necesse est
quod affirmatio vel negatio de- terminate sit vera vel falsa.
Diversificatur tamen hoc, secundum diversam quantitatem enunciatio-
nis; nam in enunciationibus, in quibus de univer- salibus subiectis
aliquid universaliter praedicatur, necesse est quod semper * una sit
vera, scilicet af- firmativa vel negativa, et altera falsa, quae
scili- cet ei opponitur. Dictum est enim supra * quod negatio
enunciationis universalis in qua aliquid universaliter praedicatur, est
negativa non univer- salis, sed particularis, et e converso
universalis negativa non est directe negatio universalis affir-
mativae, sed particularis; et sic oportet, secundum praedicta, quod
semper una earum * sit vera et altera falsa in quacumque materia. Et eadem ratio est in enunciationibus singularibus, quae
etiam contradictorie opponuntur, ut supra habitum est *. Sed in
enunciationibus, in quibus aliquid praedi- catur de universali * non
universaliter, non est ne- cesse quod semper una sit vera et altera sit
falsa, quia possunt ambae esse simul verae, ut supra ostensum est
*. 5. Et hoc quidem ita se habet * quantum ad propositiones,
quae sunt de praeterito vel de prae- senti: sed si accipiamus *
enunciationes, quae sunt de futuro, etiam similiter se habent quantum
ad oppositiones, quae sunt de universalibus vel uni- versaliter vel
non universaliter sumptis. Nam in materia necessaria omnes
affirmativae determina- te sunt verae, ita in futuris sicut 7 in
praeteritis et praesentibus; negativae vero falsae. In materia
autem impossibili, e contrario. In contingenti vero universales sunt
falsae et particulares sunt verae, ita in futuris sicut in praeteritis et
praesentibus. In indefinitis autem, utraque simul. est vera
in futuris sicut in praesentibus vel praeteritis. 6. Sed in
singularibus et futuris est quaedam dissimilitudo. Nam in
praeteritis et praesentibus necesse est quod altera oppositarum
determinate sit vera et altera falsa in quacumque materia; sed in
singularibus quae sunt de futuro hoc non est necesse, quod una
determinate sit vera et altera falsa. Et hoc quidem dicitur * quantum ad
mate- riam contingentem: nam quantum ad materiam * necessariam et
impossibilem similis ratio est in futuris singularibus, sicut in
praesentibus et prae- teritis. Nec tamen Aristoteles mentionem fecit de
materia contingenti, quia illa proprie ad singula- ria pertinent "
quae contingenter eveniunt, quae p) Jlla proprie ad singularia pertinent
etc. — A : illa proprie.., se- cundum universalium rationem. -
Notandum quod nihil est adeo contin- gens, quin in se aliquid necessarium
habeat, ut s. Thomas ait p. I, qu. Lxxxvi, artic.
1r. Sicut hoc ipsum quod est, Socratem currere, in se quidem
contingens est, quia Socrates et poterat non currere et po- test a
cursu ideo. cessare, Sed habitudo cursus ad motum non est
contin- gens, sed necessaria: necessarium est enim Socratem moveri si
currit; et supposito, quod Socrates currat, non potest non
verificari re- latio illa necessaria et universalis, non secus ac generis
ratio necessario verificatur in speciebus, et ratio speciei in
individuis. Hinc contingentia dupliciter possunt considerari: uno modo
secundum quod contingentia sunt; alio modo secundum quod in eis aliquid
necessitatis invenitur * p omittit sem- per ; 8 omitt.
ze- cesse est..., us- ue ad universa- ;ter praedicatur
inclusive. * Lect. xt, n. 3, seq. * Codd.- ».:
quod una earum sem- per. * Lect. xt, n. 7. *aBCp: de uni- versalibus
ctc. * * ]b. n. 8. c: et haec
qui- dem ita se ha- bent. * ABC.- P.: acci-
pimus: 61 non ita sit in re, sicut ipse affirmat vel negat;
et e * A: intentio, sci- licet. *A:in enuncia- tionibus de futu- ro de singulari-
bus. * ag: et allera sit falsa. * A:
utrumque , scilicet a * ABC opposi- — ^
determinate est vera vel falsa ita in singularibus et futuris sicut in
aliis, consequens est quod omnia necesse sit vel determinate esse vel mon
esse. Deinde cum dicit: Quare si hic quidem etc. vel, si itaque hic
quidem, ut habetur in graeco ?, probat consequentiam praedictam. Ponamus
enim quod sint duo homines, quorum unus dicat aliquid erronee
: negativis (Cf. le- ct.xt, n. 8, seqq.). AND ὅδ: 4 * 2 * ETC mA EP, IIT
TM TRAE] Cf. lect. 1x, nn. et
& Est POTETE EUH, T NE NM
TRE UR Ae e PRIN y DUE τ ex codd. converso, si non est ita in re * sicut ipse
affir- mat vel negat, sequitur quod affirmans vel ne- gans
mentiatur *. 8. Est ergo processus huius rationis talis. Si necesse
est quod omnis affirmatio vel negatio in singularibus et futuris sit vera
vel falsa, necesse lio CAP. IX, LECT. XIII autem per se
insunt vel repugnant, attribuuntur singularibus secundum universalium
rationes. Circa hoc igitur versatur tota praesens intentio *: Utrum
in enunciationibus singularibus de futuro * in materia contingenti
necesse sit quod deftermi- nate una oppositarum sit vera et altera falsa
*. 7. Deinde cum dicit: Nam si omnis affirma- etc., probat
praemissam differentiam. Et circa hoc duo facit: primo, probat propositum
ducendo ad inconveniens; secundo, ostendit illa esse im- possibilia
quae sequuntur; ibi: Quae ergo contin- gunt inconvenientia* etc.- Circa
primum duo facit: primo, ostendit quod in singularibus et futuris
non semper potest determinate attribui veritas alteri op-
positorum; secundo, ostendit quod non potest esse quod utraque * veritate
careat; ibi: 47 vero neque quoniam * etc.- Circa primum ponit duas
ratio- nes, in quarum prima ponit * quamdam cofisequen- tiam,
scilieet quod si omnis affirmatio vel negatio est quod omnis affirmans
vel negans determinate dicat verum vel falsum. Ex hoc autem
sequitur quod omne necesse sit esse vel non esse. Ergo, si omnis
affirmatio vel negatio determinate sit vera, necesse est omnia
determinate esse vel non esse. Ex hoc * concludit ulterius quod omnia
sint ex * necessitate. - Per quod triplex genus contin- gentium
excluditur. 9. Quaedam enim contingunt ut* in pauciori- bus, quae
accidunt a casu vel fortuna. Quaedam vero se habent ad utrumlibet *, quia
scilicet non magis se habent ad unam partem, quam ad aliam, et ista
procedunt ex electione. Quaedam vero eve- niunt ut in pluribus; sicut
hominem canescere in senectute, quod causatur ex natura. Si autem
omnia ex necessitate evenirent, nihil horum con- tingentium esset. Et ideo
dicit nihil est quantum esse futurum, puta quod Socrates curret,
alius vero dicat hoc idem ipsum non esse *- futurum; supposita
praemissa positione, scilicet quod in sin- gularibus et futuris contingit
alteram esse veram, scilicet vel affirmativam vel negativam,
sequetur quod necesse sit quod * alter eorum verum dicat, non autem
uterque: quia non potest esse quod in singularibus propositionibus
futuris * utraque sit si- mul vera, scilicet affirmativa et negativa: sed
hoc habet locum solum in indefinitis *. Ex hoc au- tem quod necesse
est alterum eorum verum di- cere, sequitur quod necesse sit determinate
vel esse vel non esse. Et hoc probat consequenter: quia ista duo se
convertibiliter consequuntur ", scilicet quod verum sit id quod
dicitur, et quod ita sit in re. Et hoc est quod manifestat conse-
quenter ^ dicens quod si. verum est dicere quod al- bum sit, de *
necessitate sequitur quod ita sit in re; et.si verum est negare, ex
necessitate sequitur quod ita non sit. Et e converso *: quia si ita
est in re vel non est*, ex necessitate sequitur quod sit verum
affirmare vel negare. Et eadem etiam con- vertibilitas apparet in falso:
quia, si aliquis menti- tur falsum dicens, ex necessitate sequitur
quod (Cf. loc. cit., et ib. Commentar. Card. Caietani). Quaestio igitur
quae im- praesentiarum movetur a s. Thoma, ut ipse explicite - declarat,
est de rebus contingentibus futuris prouti sunt contingentes, non
autem de earum rationibus universalibus, secundum quas in ipsis
contingentibus est aliquid necessarium. — Manifestum est
autem quod vis quaestionis tota est in adverbio determinate, cum
inquiritur de veritate propositio- num singularium de futuro in materia
contingenti. 9) Vel, si itaque hic quidem, ut habetur in graeco. Ergo in
graeco exemplari quo utebatur, inquit Theodorus Vaitz, s. Thomas legebat
non ὥστε εἰ, sed εἰ γὰρ; quae est lectio codd. biblioth. Laurentianae et
Mar- cianae, uti refert laudatus Auctor (Op. cit. p. I, pagg. 129 in.
notis, et 339 in scholiis). —In cod. A legitur: deinde cum. dicit:
si hic quidem etc. vel, si itaque haec, ut habetur in. graeco.—B: deinde
cum dicit, si ita- que hic, probat etc. — D: si hic quidem... vel si
itaque hic quidem. — E: si hic quidem... vel si itaque hoc quidem.— C
habet integram lectionem Pianam, quam retinemus. 5 t)
Sequetur quod necesse sit quod etc. Ita edit. Piana cum. Ὁ. -- ad ipsam
permanentiam eorum quae permanent contingenter; neque fit quantum ad
productionem eorum quae contingenter causantur; zéc
casu quantum ad ea quae sunt * in minori parte, sive in
paucioribus; nec utrumlibet quantum ad ea quae se habent aequaliter ad
utrumque, scilicet esse non vel non esse, et ad neutrum horum
sunt de- terminata: quod significat cum subdit, nec erit, nec
erit. De eo enim quod est magis determinatum ad unam partem
possumus determinate verum di- cere quod hoc erit vel non erit,
sicut medicus de convalescente vere dicit, is£e sanabitur, licet
forte ex aliquo accidente eius sanitas impedia- tur. est Unde et Philosophus dicit in II. De genera- tione * quod
futurus quis incedere, non incedet. De eo enim qui
habet propositum determinatum ad incedendum, vere potest dici quod zpse
ince- det, licet per aliquod accidens impediatur eius in- cessus.
Sed eius quod est ad utrumlibet proprium quod, quia non determinatur
magis ad unum quam ad alterum, non possit de eo determinate dici,
neque quod erit, neque quod non erit. Quo- modo autem sequatur quod nihil
sit ad ufrum- libet ex praemissa hypothesi, manifestat subdens
quod, si omnis affirmatio vel negatio determinate Codd. ABCE legunt: sequetur de necessitate quod etc.; et est idem sensus,
uti patet. C) In singularibus propositionibus futuris. In codd. deest
futuris: quod quidem non solum non est necessarium apponere, sed videtur
etiam superfluum: nam generica est hoc loco sententia expressa (nempe non
posse oppositas propositiones de singularibus esse simul veras), ad
probandum quod immediate supra dictum est, scilicet quod neque etiam
oppositae enunciationes de singularibus et futuris possunt esse simul
verae. ἢ) Ista duo se convertibiliter consequuntur etc. Ita recte codd. —
Edit. Piana omittit se, et non examussim reddit sensum de mutua
consequu- tione propositionum et rerum, quam s. Thomas inculcat. - Cod.
B: ef ex hoc probat consequenter quod ista duo se convertibiliter
sequun- tur. — Cod. C: et. hoc probat consequenter quod etc.
8) Et hoc est quod manifestat consequenter etc. Haec lectio est
codd, — Edd. P. et Ven.: et hoc est quod manifestat consequenter
di- cens: Nam si verum est dicere etc. Nam si verum est
dicere quod album sit, ex necessitate etc. — Codd. AC: dicens quia
si verum etc. * sit. A: SE nOn ila in re * ACDE.
- BP.: ?/187i- titur. *Bc: ex hoc
ergo. * A: Sunt de.-BCE: sint de. * Ut omittitur
ab ACE. * pg: utrumque, et ita infra. * *
Sunt ex codd. De generatio- ne et corruptio- 216 cap. xi, n.
I.- Comment. s. Th. lect. xr. ae 62 sit vera,
oportet quod vel ille qui affirmat vel ille qui negat dicat verum; et
sic* tollitur id quod est PERI HERMENEIAS LIB. I
quod non potest non fieri idem significat cum eo ad utrumlibet:
quia, si esset aliquid ad utrum- libet, similiter se haberet ad hoc quod
fieret vel non fierel*, et non magis ad unum quam ad al-
terum. Est autem considerandum quod Philosophus non
* Supra in hoc ipso num. excludit hic expresse contingens
quod est ut in pluribus, duplici ratione. Primo quidem, quia tale
contingens non excludit quin altera opposi- tarum enunciationum
determinate sit vera et al- tera falsa, ut dictum est *. - Secundo, quia
remoto contingenti quod est in paucioribus, quod a casu
accidit, in removetur per consequens
contingens quod est ut in pluribus: nihil enim differt? id quod
est est quod est impossibile non fieri. Et quod im-
possibile non fieri idem significat cum eo quod est
necesse fieri, ut in secundo plenius di- cetur ^, Sequitur ergo ex
praemissis quod omnia, quae futura sunt, necesse est fieri. Ex quo sequi-
tur ulterius, quod nihil sit neque ad utrumlibet neque a casu, quia illud
quod accidit a casu non est ex necessitate, sed ut in
paucioribus; hoc au- tem relinquit * pro inconvenienti; ergo et
primum est falsum, scilicet quod omne quod est verum esse,
verum fuerit determinate dicere esse fu- turum ἢ. 11. Ad cuius * p: relinquitur.
*p: fuit verum determinate esse evidentiam considerandum est
f"wrwm. quod cum verum hoc significet ut dicatur aliquid
esse quod est, hoc modo est aliquid verum, quo habet esse. Cum
autem aliquid est in. praesenti habet esse in seipso, et ideo vere potest
dici de eo quod est: sed quamdiu aliquid est futurum, *
Cf. sup., n. 6. - Anc : simitudi- nem,sed
erronee. pluribus ab eo quod est in paucioribus, nisi quod deficit
in minori parte. 10. Deinde cum dicit: Amplius si est album etc.,
ponit secundam rationem ad ostendendum prae- dictam dissimilitudinem *,
ducendo ad impossibile. Futurum non est in seipso sed
ali- qualiter causa. " in sua ABE,-P.
: Qulem. Cf. not. f. "Βα: de prae- senli, antea ve- rum fuerit. *
Codd. : quae iam facta sunt. * * BC. - P.: quod.
AD: impossibi- lia.- &: compos- sibilia. * Esse
deest in ABC: imo ina de- sunt etiam szgni- Jicatione
sed est mendum. nondum est in seipso, est tamen * aliqualiter in
sua causa: quod quidem contingit tripliciter. - Uno modo, ut sic sit in
sua causa ut ex necessilate ex ea proveniat; et tunc determinate habet
esse in sua causa; unde determinate potest dici de eo quod erit. -
Alio modo, aliquid est in sua causa, ut quae habet inclinationem ad suum
effectum, quae ta- men iZmpediri polest; unde et hoc determinatum
est in sua causa, sed mutabiliter; et sic de hoc vere dici potest,
hoc erit, sed non per omnimo- dam certitudinem. - Tertio, aliquid est *
in sua causa pure in potentia, quae etiam * non magis est de-
terminata ad unum quam ad aliud; unde relinqui- tur Si enim
similiter se habet veritas et falsitas in praesentibus et futuris,
sequitur ut quidquid ve- rum est de praesenti, etiam fuerit verum * de
fu- turo, eo modo quo est verum de praesenti. Sed determinate nunc
est verum dicere de aliquo sin- gulari quod est album; ergo primo, idest
ante- quam illud fieret album, erat verum dicere quo- niam hoc erit
album. Sed eadem ratio videtur esse in propinquo et in remoto; ergo si
ante unum diem verum fuit dicere quod hoc erit album, sequitur quod
semper fuit verum dicere de quo- libet eorum, quae * facta sunt, quod
erit. Si autem semper est verum dicere de praesenti quoniam est,
vel de futuro quoniam * erit, non potest hoc non esse veri ;
vel non futurum esse. Cuius consequentiae ratio patet, quia ista duo sunt
incompossibilia *, quod aliquid vere dicatur esse *, et quod non sit.
Nam hoc includitur in significatione veri, ut
sit id quod dicitur. Si ergo ponitur verum esse id quod
dicitur de praesenti vel de futuro, non po- test esse quin illud
sit praesens vel futurum. Sed t) Oportet
quod vel ille qui affirmat vel ille qui negat dicat verum; et sic etc.
Exponit hic s. Doctor verba illa Aristotelis: ἢ γὰρ ὁ φὰς ἀληθεύσει, ἢ ὁ ἀποφάς" ὁμοίως γὰρ etc. Porro Waitz lectioni ἀληθεύσει (verum dicet) praefert ἀληθεύει (verum dicit). « Namque, ait, si legimus » Vv ἀληθεύσει, non ex animo Aristoteles defendere videbitur sententiam, uam ut
refutaret veram esse posuit et suam fecit. Futurum tempus ἀληθεύσει non aliter videtur explicari posse quam ita, ut Aristoteles di-
vy vvv cat: - Si igitur ponimus praestitutum esse quid verum sit in
rebus futu- ris, quid falsum (quod equidem non concedo), aut qui
affirmat, aut qui negat recte dicet, hoc est aut affirmantem aut negantem
recte dicere concedendum erit. — Quoniam autem habuimus tempus praesens
vs. 3 » » οἵ 5, quod longe
maiorem vim habet, idem hic quoque retinere non du- bitavimus »
(Aristotelis Organon graece, Ed. cit., pag. 340). Ut ut sit de hac
subtili interpretatione Waitz, mens Aristotelis manifesta est in utraque
lectione, consentiente eodem Auctore. — Tum Boethius tum s. Thomas legunt
ἀληθεύει. x)
Ad hoc quod fieret vel non fieret. Ita codd. omnes. — Ed. Piana cum
Venetis edd.: ad hoc, fieri vel non fieri. Haec lectio sustineri potest;
sed quia prima et magis expedita est quoad formam, et aucto- ritate nititur
codd. sufficitur Pianae. — Cod. A omittit illa verba: quia si esset
aliquid ad utrumlibet. Sed est mendum manifestum. )) Nihil enim differt
etc. — Codd. ABC: im hoc enim (A: nmihil etiam; C corrupte: in hic)
differt id quod est in pluribus ab eo quod est semper et ex (A, de)
necessitate, quod deficit in minori (A, in minori corrigitur in maiori)
parte. Quae lectio non est acceptanda. As- signatur enim a s. 'Thoma
ratio cur, remoto contingenti quod est ut in paucioribus, removeatur
contingens quod est ut in pluribus: quae ra- tio est convenientia inter
utrumque contingens. Extra igitur rem est le- ctio codd. ABC, per quam
contingens non cum contingenti, sed cum necessario comparatur. quod
nullo modo potest de aliquo eorum determinate dici quod sit futurum, sed
quod sit vel non sit ". 12. Deinde cum dicit: A4 vero neque
quoniam etc., ostendit quod veritas non omnino deest in sin-
gularibus futuris utrique oppositorum; et primo, proponit quod intendit
dicens quod sicut non est verum dicere* quod in talibus alterum
opposito- rum sit verum determinate, sic non est verum 9) Ut in
secundo plenius dicetur. Cum Commentaria sua in II lib. non compleverit
85. Thomas, lector inveniet in supplemento Caietani, lect. x, quae in s.
Doctore desunt. — Post illa verba, quin illud sit prae- sens vel futurum,
cod. B prosequitur: sed quia non potest non fieri impossibile idem
significat etc. Et cod. C: sed quod non potest non fieri et quod
impossibile est non fieri. Evidenter in hac secunda lectione de-
siderantur verba idem significat. Lectio autem cod. B est intricata et
absurda. v) Sed quod sit vel non sit. Hanc lectionem omnium
nostrorum codd. et ed. a sufficimus lectioni Pianae: meque quod sit vel
non sit, nempe, futurum. Sensus editionis Pianae est quod futurum, de quo
est sermo, neque est determinate futurum, neque est determinate non
futu- rum. Sensus codd. est quod futurum ipsum aut est futurum, aut non
est futurum. Quod in sensu indeterminato seu disiunctivo et vi
propositionis est verissimum, quia inter est futurum et non est futurum
non datur medium. Nihilominus si membra disiunctionis absolute sumantur
dici ne- quit quod alterutrum sit determinate futurum, vel quod sit
determinate non futurum, ut editio Piana significat (Cf. lect. xv, n. 4).
— Lectio tamen codd. magis placet ratione contextus; quia revera cum iam
praemissum immediate fuerit quod nullo modo potest de aliquo eorum
determinate dici quod sit futurum, inutile est repetere neque quod sit;
sed incul- canda est veritas propositionis hypotheticae disiunctivae quod
sit vel non sit, quam in n. seq. cum Aristotele late probat s.
Thomas. E) Quod sicut non est verum dicere etc. Ita legunt codd. DE —
Cod. A legit: quod sicut non est verum dicere quod in talibus alterum
oppo- sitorum, nec si dicamus etc. — Codd. BC: quod sicut non est
verum (B non verum) dicere quod in talibus alterum oppositorum sit
verum, ut si dicamus etc. Vitiosae lectiones, quae tamen
innuunt eam, quam integre exhibent codd. DE. — P. et Ven. edd.: quod mon est verum dicere quod in talibus
alterum oppositorum non sit verum, ut si di- "ΒΟ: ΖΩ͂ d au- tem est et omit- tunt ferto. *
Codd. omittunt etiam. - ABCE in- fra: quam ad al-
terum. *g: non contin- p: git vere dicere. * μὲ
. dicamus. scilicet * Etnihil...non esse quod
est. Omnia omittun- tur in cod. 4, sed est mendum.
"i m Ὁ, TM oe S ET RET
ΥΥΤΥ dicere * 63 possibilis, scilicet quod veritas
desit utrique op- positorum. Secundam rationem ponit; ibi: Adhuc si
verum est etc. Quae talis est: si verum est dicere aliquid,
sequitur quod illud sit; puta si verum est dicere quod aliquid sit magnum
et album, sequitur utra- CAP. IX, LECT. XIII quod non utrumque sit
verum ; ut si quod dicamus *, neque erit, neque non erit; secun-
do, ibi: Primum enim cum sit etc., probat propo- situm duabus
rationibus. Quarum prima talis est: affirmatio et negatio
dividunt verum et falsum, quod patet ex defini- tione veri et falsi: nam
nihil aliud est verum quam esse quod est, vel non esse quod non est; et
nihil aliud est falsum quam esse quod non est, vel non esse quod
est *; et sic oportet quod si affirmatio sit falsa, quod negatio sit
vera; et e converso. Sed secundum praedictam positionem affirmatio
est falsa, qua dicitur, Aoc erit; nec tamen negatio est vera: et
similiter negatio erit falsa, affirmatione non existente vera; ergo
praedicta positio est im- que * esse. Et ita de futuro sicut de
praesenti: se- quitur enim esse cras, si verum est dicere quod erit
cras. Si ergo vera est praedicta positio dicens quod neque cras erit,
neque non erit, oportebit neque fieri, neque non fieri: quod est
contra rationem eius quod est ad utrumlibet, quia quod est ad
utrumlibet se habet ad alterutrum *; ut na- vale bellum cras erit, vel
non erit. Et ita ex hoc sequitur idem inconveniens quod in
praemissis. camus quod neque erit, neque non erit. Haec lectio Piana
nulla ra- tione sustineri potest, quia contradicit eis, quae s. Thomas
praemiserat ac probaverat supra quoad primam partem, et quoad
alteram partem probatin hoc numero. Dixerat enim supra n. 7 quod
Aristoteles primo ostendit quod in singularibus et futuris non semper
potest determinate attribui veritas alteri oppositorum; et ad hoc
probandum ordinantur ra- tiones, quas s. Thomas late exponit eodem m. 7
et seqq. Secundo
di- xerat ab Aristotele ostendi quod non potest esse quod in
singularibus et futuris utrumque oppositorum veritate careat; et hoc
probatur in hoc numero 12. Porro lectio codd. DE
hanc divisionem servat, et adaequate ac ex ordine exhibet. At in
Piana verba, nom est verum dicere quod in talibus (nempe singularibus
futuris) alferum oppositorum non sit ve- rum contradicunt thesi probatae
in numeris praecedentibus, scilicet quod non est verum quod in
singularibus futuris alterum oppositorum sit determinate verum; deinde
contradicunt thesi enunciatae et probatae in hoc numero, nempe veritatem
non omnino deesse in singularibus futuris utrique oppositorum. Ergo de
veritate in ordine ad utrumque opposito- rum sermo est, cum tamen Piana
nonnisi de veritate unius oppositorum (alterum oppositorum ) mentionem
faciat, redeundo nempe ad primam thesim. Denique quae sequuntur (uf si
dicamus etc.) sunt perspicua quidem in codd., sed in Piana vix ac né vix
quidem locum habent: etenim propositio neque erit, neque non erit, est de
sensu coniunctivo, de utroque nempe oppositorum, et tamen Piana
praemittit sensum disiunctivum, videlicet alterum oppositorum.
* * AE: utrumque. ABC erronee: ad alterum; etomitt.
cras erit vel non erit. 64 PERI HERMENEIAS LIB. I
LECTIO DECIMAQUARTA ITERUM DE PROPOSITIONIBUS SINGULARIBUS DE
FUTURO IN MATERIA CONTINGENTI DE CONTINGENTIA IN REBUS DEQUE
CONTINGENTIAE RADICIBUS Τὰ μὲν δὴ συμβαίνοντα ἄτοπα ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἕτε-
ρα; εἴπερ πάσης καταφάσεως χαὶ ἀποφάσεως, ἢ ἐπὶ τῶν καθόλου
λεγομένων ὡς καθόλου, 7 ἐπὶ τῶν καθ᾽ ἕκαστον, ἀνάγκη τῶν ἀντιχειμένων εἶναι
τὴν μὲν ἀληθῆ, τὴν δὲ ψευδῆ, μηδὲν δὲ ὁπότερ᾽ ἔτυχεν εἶναι ἐν τοῖς
γινομένοις, ἀλλο πάντα εἶναι͵ καὶ γίγνεσθαι ἐξ ἀνάγκης" ὦστε οὔτε
βουλεύεσθαι δέοι dv, οὔτε πραγματεύεσθαι" ὡς ἐοὶνν μὲν τοδὶ
ποιήσωμεν, ἔσται τοδί’ ἐὰν δὲ μὴ τοδί, οὐχ ἔσται τοδί. Οὐδὲν γὰρ
κωλύει καὶ εἰς μυριοστὸν ἔτος τὸν μὲν φάναι τοῦτο ἔσεσθαι, τὸν δὲ μὴ
φάναι: ὥστε ἐξ ἀνάγκης ἔσεσθαι, ὁποτερονοῦν αὐτῶν ἀληθὲς ἣν εἰπεῖν
τότε. ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ ποῦτο διαφέρει, εἴ τινες εἶπον τὴν ἀντί- γὰρ
φασιν, ἢ μὴ εἶπον’ δῆλον Y3o ὅτι οὕτως ἔ ει τὸ πράγ- μᾶάτα; κἂν μὴ ὁ μὲν
καταφήσῃ τι, ὁ δὲ ἀποφήσῃ. οὐδὲ διὰ τὸ καταφαθῆναι ἢ ἀποφαθῆναι ἔσται
ἢ οὐχ ἔσται οὐδ᾽ εἰς μυριοστὸν ἔτος μᾶλλον ἢ ἐν ὁποσῳοῦν χρόνῳ. Ὥστε εἰ ἐν
ἅπαντι τῷ χρόνῳ οὕ- τως εἶχεν͵ dios τὸ ἕτερον ἀληθεύεσθαι, ἀναγκαῖον
Ἣν τοῦτο γενέσθαι, χαὶ ἕχαστον τῶν γενομένον ἀεὶ οὕτως εἶχεν, ὥστε ἐξ
ἀνάγκης γενέσθαι. Ὅ τε γορ ἀληθῶς εἰπέ τις ὅτι ἔσται, οὐχ olóves μη
γενέσθαι, χαὶ τὸ γενόμενον, ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν ἀεὶ ὅτι ἔσται. Εἰ δὴ
ταῦτα ἀδύνατα - ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἐστὶν ἀρχὴ τῶν ἐσομένον xal ἀπὸ τοῦ
βουλεύεσθαι, xal ἀπὸ τοῦ πρᾶξαί τι, Ξ xal ὅτι ὅλος ἔστιν ἐν
τοῖς μη ἀεὶ ἐνεργοῦσι τὸ δυνατὸν εἶναι καὶ μὴ ὁμοίως" ἐν οἷς ἄμφω ἐνδέχεται
καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι, ὥστε καὶ τὸ γενέσθαι χαὶ τὸ μὴ
γενέσθαι: καὶ πολλο ἡμῖν δῆλα ἐστιν οὕτως ἔχοντα, οἷον τουτὶ τὸ ἱμάτιον
δυνατόν ἐστι διατμηθήναι, xxl οὐ δια- τμηθήσεται, ἀλλ ἔμπροσθεν
κατατριβήσεται" ὁμοίως δὲ xal τὸ μὴ διατμηθῆναι δυνατόν" οὐ γὰρ
ἂν ὑπῆρχε τὸ ἔμπροσθεν αὐτὸ κατατριβῆναι, εἴ γε μὴ δυνατὸν ἦν τὸ μὴ
διατυιηθῆναι" ὥστε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων γενέσεων, ὅσαι χατὰ
δύναμιν λέγονται τὴν τοιαύτην. Φανερὸν ἄρα ὅτι οὐχ ἅπαντα ἐξ ἀνάγκης
οὔτ᾽ ἔστιν οὔτε γίνεται, ἀλλὰ τὰ μὲν ὁπότερ ἔτυχε, xal οὐδὲν μᾶλλον ἡ
κατάφασις 7 ἡ ἀπόφασις ἀληθής; τὰ δὲ μᾶλλον μέν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ
θάτερον' οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἐνδέχεται γενέσται καὶ θάτερον, θάτερον δὲ μή.
SvNoPsis. — 1. Textus argumentum, et partitio.—- 2. Si oppo- sitarum
enunciationum de futuro contingenti in singularibus una esset determinate
vera, et altera determinate falsa, sequeren- tur tria inconvenientia: 19,
omnia essent ex necessitate; conse- quenter 29, non oporteret de aliquo
consiliari; 39, omnes actiones humanae quae sunt propter aliquem finem
essent superfluae. — 3. Probatur huiusmodi inconvenientia sequi; et primo
ex vi enun- ciationum; — 4. Secundo ex parte rei enunciatae.- 5. Quae
qui- dem inconvenientia admitti nequeunt; et primo, quia auferunt
libertatem humanam.- 6. Deinde, quia in aliis rebus tollunt na- turam
potentialitatis, seu. contingentiae.— 7. Totum declaratur exemplis
sensibilibus.- 8. Reiectis quibusdam falsis sententiis, sta- tuitur
necessarium esse illud quod in sua natura determinatum est solum ad
esse; impossibile quod est determinatum solum ad non esse; possibile quod
neque ad esse neque ad non esse est de- terminatum, sive se habeat magis
ad unum quam ad aliud, sive aequaliter ad utrumque: quo casu possibile
magis proprie dicitur contingens ad utrumlibet.- 9. Possibilitas, seu
potentia passiva materiae ad utrumque non est sufficiens ratio
contingentiae, nisi addatur ex parte potentiae activae quod non sit
omnino determi- * Quae ergo contingunt inconvenientia haec sunt
et ptanda. As- signatur enim a s. 'Thoma ratio cur, remoto
contingenti quod est ut in paucioribus, removeatur contingens quod est ut
in pluribus: quae ra- tio est convenientia inter utrumque contingens. Extra
igitur rem est le- ctio codd. ABC, per quam contingens non cum
contingenti, sed cum necessario comparatur. quod nullo modo potest
de aliquo eorum determinate dici quod sit futurum, sed quod sit vel
non sit ". 12. Deinde cum dicit: A4 vero neque quoniam etc.,
ostendit quod veritas non omnino deest in sin- gularibus futuris utrique
oppositorum; et primo, proponit quod intendit dicens quod sicut non
est verum dicere* quod in talibus alterum opposito- rum sit verum
determinate, sic non est verum 9) Ut in secundo plenius dicetur. Cum
Commentaria sua in II lib. non compleverit 85. Thomas, lector inveniet in
supplemento Caietani, lect. x, quae in s. Doctore desunt. — Post illa
verba, quin illud sit prae- sens vel futurum, cod. B prosequitur: sed
quia non potest non fieri impossibile idem significat etc. Et cod. C: sed quod non potest non fieri et quod impossibile est non
fieri. Evidenter in hac secunda lectione de- siderantur verba idem
significat. Lectio autem cod. B est intricata et absurda. v) Sed
quod sit vel non sit. Hanc lectionem omnium nostrorum codd. et ed. a
sufficimus lectioni Pianae: meque quod sit vel non sit, nempe, futurum.
Sensus editionis Pianae est quod futurum, de quo est sermo, neque est
determinate futurum, neque est determinate non futu- rum. Sensus codd.
est quod futurum ipsum aut est futurum, aut non est futurum. Quod in
sensu indeterminato seu disiunctivo et vi propositionis est verissimum,
quia inter est futurum et non est futurum non datur medium. Nihilominus
si membra disiunctionis absolute sumantur dici ne- quit quod alterutrum
sit determinate futurum, vel quod sit determinate non futurum, ut editio
Piana significat (Cf. lect. xv, n. 4). — Lectio tamen codd. magis placet
ratione contextus; quia revera cum iam praemissum immediate fuerit quod
nullo modo potest de aliquo eorum determinate dici quod sit futurum,
inutile est repetere neque quod sit; sed incul- canda est veritas
propositionis hypotheticae disiunctivae quod sit vel non sit, quam in n.
seq. cum Aristotele late probat s. Thomas. E) Quod sicut non est verum
dicere etc. Ita legunt codd. DE — Cod. A legit: quod sicut non est verum
dicere quod in talibus alterum oppo- sitorum, nec si dicamus etc. — Codd.
BC: quod sicut non est verum (B non verum) dicere quod in talibus alterum
oppositorum sit verum, ut si dicamus etc. Vitiosae
lectiones, quae tamen innuunt eam, quam integre exhibent codd. DE. — P. et Ven. edd.: quod mon est verum dicere quod in talibus
alterum oppositorum non sit verum, ut si di- "ΒΟ: ΖΩ͂ d au- tem est et omit- tunt ferto. *
Codd. omittunt etiam. - ABCE in- fra: quam ad al-
terum. *g: non contin- p: git vere dicere. * μὲ
. dicamus. scilicet * Etnihil...non esse quod
est. Omnia omittun- tur in cod. 4, sed est mendum.
"i m Ὁ, TM oe S ET RET
ΥΥΤΥ dicere * 63 possibilis, scilicet quod veritas
desit utrique op- positorum. Secundam rationem ponit; ibi: Adhuc si
verum est etc. Quae talis est: si verum est dicere aliquid,
sequitur quod illud sit; puta si verum est dicere quod aliquid sit magnum
et album, sequitur utra- CAP. IX, LECT. XIII quod non utrumque sit
verum ; ut si quod dicamus *, neque erit, neque non erit; secun-
do, ibi: Primum enim cum sit etc., probat propo- situm duabus
rationibus. Quarum prima talis est: affirmatio et negatio
dividunt verum et falsum, quod patet ex defini- tione veri et falsi: nam
nihil aliud est verum quam esse quod est, vel non esse quod non est; et
nihil aliud est falsum quam esse quod non est, vel non esse quod
est *; et sic oportet quod si affirmatio sit falsa, quod negatio sit
vera; et e converso. Sed secundum praedictam positionem affirmatio
est falsa, qua dicitur, Aoc erit; nec tamen negatio est vera: et
similiter negatio erit falsa, affirmatione non existente vera; ergo
praedicta positio est im- que * esse. Et ita de futuro sicut de
praesenti: se- quitur enim esse cras, si verum est dicere quod erit
cras. Si ergo vera est praedicta positio dicens quod neque cras erit,
neque non erit, oportebit neque fieri, neque non fieri: quod est
contra rationem eius quod est ad utrumlibet, quia quod est ad
utrumlibet se habet ad alterutrum *; ut na- vale bellum cras erit, vel
non erit. Et ita ex hoc sequitur idem inconveniens quod in
praemissis. camus quod neque erit, neque non erit. Haec lectio Piana
nulla ra- tione sustineri potest, quia contradicit eis, quae s. Thomas
praemiserat ac probaverat supra quoad primam partem, et quoad
alteram partem probatin hoc numero. Dixerat enim supra n. 7 quod
Aristoteles primo ostendit quod in singularibus et futuris non semper
potest determinate attribui veritas alteri oppositorum; et ad hoc
probandum ordinantur ra- tiones, quas s. Thomas late exponit eodem m. 7
et seqq. Secundo
di- xerat ab Aristotele ostendi quod non potest esse quod in
singularibus et futuris utrumque oppositorum veritate careat; et hoc
probatur in hoc numero 12. Porro lectio codd. DE
hanc divisionem servat, et adaequate ac ex ordine exhibet. At in
Piana verba, nom est verum dicere quod in talibus (nempe singularibus
futuris) alferum oppositorum non sit ve- rum contradicunt thesi probatae in
numeris praecedentibus, scilicet quod non est verum quod in singularibus
futuris alterum oppositorum sit determinate verum; deinde contradicunt
thesi enunciatae et probatae in hoc numero, nempe veritatem non omnino
deesse in singularibus futuris utrique oppositorum. Ergo de veritate in
ordine ad utrumque opposito- rum sermo est, cum tamen Piana nonnisi de
veritate unius oppositorum (alterum oppositorum ) mentionem faciat,
redeundo nempe ad primam thesim. Denique quae sequuntur (uf si dicamus
etc.) sunt perspicua quidem in codd., sed in Piana vix ac né vix quidem
locum habent: etenim propositio neque erit, neque non erit, est de sensu
coniunctivo, de utroque nempe oppositorum, et tamen Piana
praemittit sensum disiunctivum, videlicet alterum oppositorum.
* * AE: utrumque. ABC erronee: ad alterum;
etomitt. cras erit vel non erit. 64 PERI HERMENEIAS
LIB. I LECTIO DECIMAQUARTA ITERUM DE PROPOSITIONIBUS SINGULARIBUS
DE FUTURO IN MATERIA CONTINGENTI DE CONTINGENTIA IN REBUS DEQUE
CONTINGENTIAE RADICIBUS Τὰ μὲν δὴ συμβαίνοντα ἄτοπα ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἕτε-
ρα; εἴπερ πάσης καταφάσεως χαὶ ἀποφάσεως, ἢ ἐπὶ τῶν καθόλου λεγομένων ὡς
καθόλου, 7 ἐπὶ τῶν καθ᾽ ἕκαστον, ἀνάγκη τῶν ἀντιχειμένων εἶναι τὴν μὲν
ἀληθῆ, τὴν δὲ ψευδῆ, μηδὲν δὲ ὁπότερ᾽ ἔτυχεν εἶναι ἐν τοῖς γινομένοις, ἀλλο
πάντα εἶναι͵ καὶ γίγνεσθαι ἐξ ἀνάγκης" ὦστε οὔτε βουλεύεσθαι δέοι
dv, οὔτε πραγματεύεσθαι" ὡς ἐοὶνν μὲν τοδὶ ποιήσωμεν, ἔσται
τοδί’ ἐὰν δὲ μὴ τοδί, οὐχ ἔσται τοδί. Οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ εἰς μυριοστὸν ἔτος
τὸν μὲν φάναι τοῦτο ἔσεσθαι, τὸν δὲ μὴ φάναι: ὥστε ἐξ ἀνάγκης ἔσεσθαι,
ὁποτερονοῦν αὐτῶν ἀληθὲς ἣν εἰπεῖν τότε. ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ ποῦτο διαφέρει, εἴ
τινες εἶπον τὴν ἀντί- γὰρ φασιν, ἢ μὴ εἶπον’ δῆλον Y3o ὅτι οὕτως ἔ
ει τὸ πράγ- μᾶάτα; κἂν μὴ ὁ μὲν καταφήσῃ τι, ὁ δὲ ἀποφήσῃ. οὐδὲ
διὰ τὸ καταφαθῆναι ἢ ἀποφαθῆναι ἔσται ἢ οὐχ ἔσται οὐδ᾽ εἰς μυριοστὸν ἔτος
μᾶλλον ἢ ἐν ὁποσῳοῦν χρόνῳ. Ὥστε εἰ ἐν ἅπαντι τῷ χρόνῳ οὕ- τως εἶχεν͵
dios τὸ ἕτερον ἀληθεύεσθαι, ἀναγκαῖον Ἣν τοῦτο γενέσθαι, χαὶ ἕχαστον
τῶν γενομένον ἀεὶ οὕτως εἶχεν, ὥστε ἐξ ἀνάγκης γενέσθαι. Ὅ τε γορ ἀληθῶς
εἰπέ τις ὅτι ἔσται, οὐχ olóves μη γενέσθαι, χαὶ τὸ γενόμενον, ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν
ἀεὶ ὅτι ἔσται. Εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα - ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἐστὶν ἀρχὴ τῶν ἐσομένον
xal ἀπὸ τοῦ βουλεύεσθαι, xal ἀπὸ τοῦ πρᾶξαί τι, Ξ xal ὅτι ὅλος
ἔστιν ἐν τοῖς μη ἀεὶ ἐνεργοῦσι τὸ δυνατὸν εἶναι καὶ μὴ ὁμοίως" ἐν οἷς
ἄμφω ἐνδέχεται καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι, ὥστε καὶ τὸ γενέσθαι χαὶ τὸ
μὴ γενέσθαι: καὶ πολλο ἡμῖν δῆλα ἐστιν οὕτως ἔχοντα, οἷον τουτὶ τὸ ἱμάτιον
δυνατόν ἐστι διατμηθήναι, xxl οὐ δια- τμηθήσεται, ἀλλ ἔμπροσθεν
κατατριβήσεται" ὁμοίως δὲ xal τὸ μὴ διατμηθῆναι δυνατόν" οὐ γὰρ
ἂν ὑπῆρχε τὸ ἔμπροσθεν αὐτὸ κατατριβῆναι, εἴ γε μὴ δυνατὸν ἦν τὸ μὴ
διατυιηθῆναι" ὥστε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων γενέσεων, ὅσαι χατὰ
δύναμιν λέγονται τὴν τοιαύτην. Φανερὸν ἄρα ὅτι οὐχ ἅπαντα ἐξ ἀνάγκης
οὔτ᾽ ἔστιν οὔτε γίνεται, ἀλλὰ τὰ μὲν ὁπότερ ἔτυχε, xal οὐδὲν μᾶλλον ἡ
κατάφασις 7 ἡ ἀπόφασις ἀληθής; τὰ δὲ μᾶλλον μέν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ
θάτερον' οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἐνδέχεται γενέσται καὶ θάτερον, θάτερον δὲ μή.
SvNoPsis. — 1. Textus argumentum, et partitio.—- 2. Si oppo- sitarum
enunciationum de futuro contingenti in singularibus una esset determinate
vera, et altera determinate falsa, sequeren- tur tria inconvenientia: 19,
omnia essent ex necessitate; conse- quenter 29, non oporteret de aliquo
consiliari; 39, omnes actiones humanae quae sunt propter aliquem finem
essent superfluae. — 3. Probatur huiusmodi inconvenientia sequi; et primo
ex vi enun- ciationum; — 4. Secundo ex parte rei enunciatae.- 5. Quae
qui- dem inconvenientia admitti nequeunt; et primo, quia auferunt
libertatem humanam.- 6. Deinde, quia in aliis rebus tollunt na- turam
potentialitatis, seu. contingentiae.— 7. Totum declaratur exemplis
sensibilibus.- 8. Reiectis quibusdam falsis sententiis, sta- tuitur
necessarium esse illud quod in sua natura determinatum est solum ad
esse; impossibile quod est determinatum solum ad non esse; possibile quod
neque ad esse neque ad non esse est de- terminatum, sive se habeat magis
ad unum quam ad aliud, sive aequaliter ad utrumque: quo casu possibile
magis proprie dicitur contingens ad utrumlibet.- 9. Possibilitas, seu
potentia passiva materiae ad utrumque non est sufficiens ratio
contingentiae, nisi addatur ex parte potentiae activae quod non sit
omnino determi- * Quae ergo contingunt inconvenientia haec sunt
et ptanda. As- signatur enim a s. 'Thoma ratio cur, remoto
contingenti quod est ut in paucioribus, removeatur contingens quod est ut
in pluribus: quae ra- tio est convenientia inter utrumque contingens.
Extra igitur rem est le- ctio codd. ABC, per quam contingens non cum
contingenti, sed cum necessario comparatur. quod nullo modo potest
de aliquo eorum determinate dici quod sit futurum, sed quod sit vel
non sit ". 12. Deinde cum dicit: A4 vero neque quoniam etc.,
ostendit quod veritas non omnino deest in sin- gularibus futuris utrique
oppositorum; et primo, proponit quod intendit dicens quod sicut non
est verum dicere* quod in talibus alterum opposito- rum sit verum
determinate, sic non est verum 9) Ut in secundo plenius dicetur. Cum
Commentaria sua in II lib. non compleverit 85. Thomas, lector inveniet in
supplemento Caietani, lect. x, quae in s. Doctore desunt. — Post illa
verba, quin illud sit prae- sens vel futurum, cod. B prosequitur: sed
quia non potest non fieri impossibile idem significat etc. Et cod. C: sed quod non potest non fieri et quod impossibile est non
fieri. Evidenter in hac secunda lectione de- siderantur verba idem
significat. Lectio autem cod. B est intricata et absurda. v) Sed
quod sit vel non sit. Hanc lectionem omnium nostrorum codd. et ed. a
sufficimus lectioni Pianae: meque quod sit vel non sit, nempe, futurum.
Sensus editionis Pianae est quod futurum, de quo est sermo, neque est
determinate futurum, neque est determinate non futu- rum. Sensus codd.
est quod futurum ipsum aut est futurum, aut non est futurum. Quod in
sensu indeterminato seu disiunctivo et vi propositionis est verissimum,
quia inter est futurum et non est futurum non datur medium. Nihilominus
si membra disiunctionis absolute sumantur dici ne- quit quod alterutrum
sit determinate futurum, vel quod sit determinate non futurum, ut editio
Piana significat (Cf. lect. xv, n. 4). — Lectio tamen codd. magis placet
ratione contextus; quia revera cum iam praemissum immediate fuerit quod
nullo modo potest de aliquo eorum determinate dici quod sit futurum, inutile
est repetere neque quod sit; sed incul- canda est veritas propositionis
hypotheticae disiunctivae quod sit vel non sit, quam in n. seq. cum
Aristotele late probat s. Thomas. E) Quod sicut non est verum dicere etc.
Ita legunt codd. DE — Cod. A legit: quod sicut non est verum dicere quod
in talibus alterum oppo- sitorum, nec si dicamus etc. — Codd. BC: quod
sicut non est verum (B non verum) dicere quod in talibus alterum
oppositorum sit verum, ut si dicamus etc. Vitiosae
lectiones, quae tamen innuunt eam, quam integre exhibent codd. DE. — P. et Ven. edd.: quod mon est verum dicere quod in talibus
alterum oppositorum non sit verum, ut si di- "ΒΟ: ΖΩ͂ d au- tem est et omit- tunt ferto. *
Codd. omittunt etiam. - ABCE in- fra: quam ad al-
terum. *g: non contin- p: git vere dicere. * μὲ
. dicamus. scilicet * Etnihil...non esse quod
est. Omnia omittun- tur in cod. 4, sed est mendum.
"i m Ὁ, TM oe S ET RET
ΥΥΤΥ dicere * 63 possibilis, scilicet quod veritas
desit utrique op- positorum. Secundam rationem ponit; ibi: Adhuc si
verum est etc. Quae talis est: si verum est dicere aliquid,
sequitur quod illud sit; puta si verum est dicere quod aliquid sit magnum
et album, sequitur utra- CAP. IX, LECT. XIII quod non utrumque sit
verum ; ut si quod dicamus *, neque erit, neque non erit; secun-
do, ibi: Primum enim cum sit etc., probat propo- situm duabus
rationibus. Quarum prima talis est: affirmatio et negatio
dividunt verum et falsum, quod patet ex defini- tione veri et falsi: nam
nihil aliud est verum quam esse quod est, vel non esse quod non est; et
nihil aliud est falsum quam esse quod non est, vel non esse quod
est *; et sic oportet quod si affirmatio sit falsa, quod negatio sit
vera; et e converso. Sed secundum praedictam positionem affirmatio
est falsa, qua dicitur, Aoc erit; nec tamen negatio est vera: et
similiter negatio erit falsa, affirmatione non existente vera; ergo
praedicta positio est im- que * esse. Et ita de futuro sicut de
praesenti: se- quitur enim esse cras, si verum est dicere quod erit
cras. Si ergo vera est praedicta positio dicens quod neque cras erit,
neque non erit, oportebit neque fieri, neque non fieri: quod est
contra rationem eius quod est ad utrumlibet, quia quod est ad
utrumlibet se habet ad alterutrum *; ut na- vale bellum cras erit, vel
non erit. Et ita ex hoc sequitur idem inconveniens quod in
praemissis. camus quod neque erit, neque non erit. Haec lectio Piana
nulla ra- tione sustineri potest, quia contradicit eis, quae s. Thomas
praemiserat ac probaverat supra quoad primam partem, et quoad
alteram partem probatin hoc numero. Dixerat enim supra n. 7 quod
Aristoteles primo ostendit quod in singularibus et futuris non semper
potest determinate attribui veritas alteri oppositorum; et ad hoc
probandum ordinantur ra- tiones, quas s. Thomas late exponit eodem m. 7
et seqq. Secundo
di- xerat ab Aristotele ostendi quod non potest esse quod in
singularibus et futuris utrumque oppositorum veritate careat; et hoc
probatur in hoc numero 12. Porro lectio codd. DE
hanc divisionem servat, et adaequate ac ex ordine exhibet. At in
Piana verba, nom est verum dicere quod in talibus (nempe singularibus
futuris) alferum oppositorum non sit ve- rum contradicunt thesi probatae in
numeris praecedentibus, scilicet quod non est verum quod in singularibus
futuris alterum oppositorum sit determinate verum; deinde contradicunt
thesi enunciatae et probatae in hoc numero, nempe veritatem non omnino
deesse in singularibus futuris utrique oppositorum. Ergo de veritate in
ordine ad utrumque opposito- rum sermo est, cum tamen Piana nonnisi de
veritate unius oppositorum (alterum oppositorum ) mentionem faciat,
redeundo nempe ad primam thesim. Denique quae sequuntur (uf si dicamus
etc.) sunt perspicua quidem in codd., sed in Piana vix ac né vix quidem
locum habent: etenim propositio neque erit, neque non erit, est de sensu
coniunctivo, de utroque nempe oppositorum, et tamen Piana
praemittit sensum disiunctivum, videlicet alterum oppositorum.
* * AE: utrumque. ABC erronee: ad alterum;
etomitt. cras erit vel non erit. 64 PERI HERMENEIAS
LIB. I LECTIO DECIMAQUARTA ITERUM DE PROPOSITIONIBUS SINGULARIBUS
DE FUTURO IN MATERIA CONTINGENTI DE CONTINGENTIA IN REBUS DEQUE
CONTINGENTIAE RADICIBUS Τὰ μὲν δὴ συμβαίνοντα ἄτοπα ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἕτε-
ρα; εἴπερ πάσης καταφάσεως χαὶ ἀποφάσεως, ἢ ἐπὶ τῶν καθόλου λεγομένων ὡς
καθόλου, 7 ἐπὶ τῶν καθ᾽ ἕκαστον, ἀνάγκη τῶν ἀντιχειμένων εἶναι τὴν μὲν
ἀληθῆ, τὴν δὲ ψευδῆ, μηδὲν δὲ ὁπότερ᾽ ἔτυχεν εἶναι ἐν τοῖς γινομένοις, ἀλλο
πάντα εἶναι͵ καὶ γίγνεσθαι ἐξ ἀνάγκης" ὦστε οὔτε βουλεύεσθαι δέοι
dv, οὔτε πραγματεύεσθαι" ὡς ἐοὶνν μὲν τοδὶ ποιήσωμεν, ἔσται
τοδί’ ἐὰν δὲ μὴ τοδί, οὐχ ἔσται τοδί. Οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ εἰς μυριοστὸν ἔτος
τὸν μὲν φάναι τοῦτο ἔσεσθαι, τὸν δὲ μὴ φάναι: ὥστε ἐξ ἀνάγκης ἔσεσθαι,
ὁποτερονοῦν αὐτῶν ἀληθὲς ἣν εἰπεῖν τότε. ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ ποῦτο διαφέρει, εἴ
τινες εἶπον τὴν ἀντί- γὰρ φασιν, ἢ μὴ εἶπον’ δῆλον Y3o ὅτι οὕτως ἔ
ει τὸ πράγ- μᾶάτα; κἂν μὴ ὁ μὲν καταφήσῃ τι, ὁ δὲ ἀποφήσῃ. οὐδὲ
διὰ τὸ καταφαθῆναι ἢ ἀποφαθῆναι ἔσται ἢ οὐχ ἔσται οὐδ᾽ εἰς μυριοστὸν ἔτος
μᾶλλον ἢ ἐν ὁποσῳοῦν χρόνῳ. Ὥστε εἰ ἐν ἅπαντι τῷ χρόνῳ οὕ- τως εἶχεν͵
dios τὸ ἕτερον ἀληθεύεσθαι, ἀναγκαῖον Ἣν τοῦτο γενέσθαι, χαὶ ἕχαστον
τῶν γενομένον ἀεὶ οὕτως εἶχεν, ὥστε ἐξ ἀνάγκης γενέσθαι. Ὅ τε γορ ἀληθῶς
εἰπέ τις ὅτι ἔσται, οὐχ olóves μη γενέσθαι, χαὶ τὸ γενόμενον, ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν
ἀεὶ ὅτι ἔσται. Εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα - ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἐστὶν ἀρχὴ τῶν ἐσομένον
xal ἀπὸ τοῦ βουλεύεσθαι, xal ἀπὸ τοῦ πρᾶξαί τι, Ξ xal ὅτι ὅλος
ἔστιν ἐν τοῖς μη ἀεὶ ἐνεργοῦσι τὸ δυνατὸν εἶναι καὶ μὴ ὁμοίως" ἐν οἷς
ἄμφω ἐνδέχεται καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι, ὥστε καὶ τὸ γενέσθαι χαὶ τὸ
μὴ γενέσθαι: καὶ πολλο ἡμῖν δῆλα ἐστιν οὕτως ἔχοντα, οἷον τουτὶ τὸ ἱμάτιον
δυνατόν ἐστι διατμηθήναι, xxl οὐ δια- τμηθήσεται, ἀλλ ἔμπροσθεν
κατατριβήσεται" ὁμοίως δὲ xal τὸ μὴ διατμηθῆναι δυνατόν" οὐ γὰρ
ἂν ὑπῆρχε τὸ ἔμπροσθεν αὐτὸ κατατριβῆναι, εἴ γε μὴ δυνατὸν ἦν τὸ μὴ
διατυιηθῆναι" ὥστε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων γενέσεων, ὅσαι χατὰ
δύναμιν λέγονται τὴν τοιαύτην. Φανερὸν ἄρα ὅτι οὐχ ἅπαντα ἐξ ἀνάγκης
οὔτ᾽ ἔστιν οὔτε γίνεται, ἀλλὰ τὰ μὲν ὁπότερ ἔτυχε, xal οὐδὲν μᾶλλον ἡ
κατάφασις 7 ἡ ἀπόφασις ἀληθής; τὰ δὲ μᾶλλον μέν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ
θάτερον' οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἐνδέχεται γενέσται καὶ θάτερον, θάτερον δὲ μή.
SvNoPsis. — 1. Textus argumentum, et partitio.—- 2. Si oppo- sitarum
enunciationum de futuro contingenti in singularibus una esset determinate
vera, et altera determinate falsa, sequeren- tur tria inconvenientia: 19,
omnia essent ex necessitate; conse- quenter 29, non oporteret de aliquo
consiliari; 39, omnes actiones humanae quae sunt propter aliquem finem
essent superfluae. — 3. Probatur huiusmodi inconvenientia sequi; et primo
ex vi enun- ciationum; — 4. Secundo ex parte rei enunciatae.- 5. Quae qui-
dem inconvenientia admitti nequeunt; et primo, quia auferunt libertatem
humanam.- 6. Deinde, quia in aliis rebus tollunt na- turam
potentialitatis, seu. contingentiae.— 7. Totum declaratur exemplis
sensibilibus.- 8. Reiectis quibusdam falsis sententiis, sta- tuitur
necessarium esse illud quod in sua natura determinatum est solum ad
esse; impossibile quod est determinatum solum ad non esse; possibile quod
neque ad esse neque ad non esse est de- terminatum, sive se habeat magis
ad unum quam ad aliud, sive aequaliter ad utrumque: quo casu possibile
magis proprie dicitur contingens ad utrumlibet.- 9. Possibilitas, seu
potentia passiva materiae ad utrumque non est sufficiens ratio
contingentiae, nisi addatur ex parte potentiae activae quod non sit
omnino determi- * Quae ergo contingunt inconvenientia haec sunt
et ptanda. As- signatur enim a s. 'Thoma ratio cur, remoto
contingenti quod est ut in paucioribus, removeatur contingens quod est ut
in pluribus: quae ra- tio est convenientia inter utrumque contingens.
Extra igitur rem est le- ctio codd. ABC, per quam contingens non cum
contingenti, sed cum necessario comparatur. quod nullo modo potest
de aliquo eorum determinate dici quod sit futurum, sed quod sit vel
non sit ". 12. Deinde cum dicit: A4 vero neque quoniam etc.,
ostendit quod veritas non omnino deest in sin- gularibus futuris utrique
oppositorum; et primo, proponit quod intendit dicens quod sicut non
est verum dicere* quod in talibus alterum opposito- rum sit verum
determinate, sic non est verum 9) Ut in secundo plenius dicetur. Cum
Commentaria sua in II lib. non compleverit 85. Thomas, lector inveniet in
supplemento Caietani, lect. x, quae in s. Doctore desunt. — Post illa
verba, quin illud sit prae- sens vel futurum, cod. B prosequitur: sed
quia non potest non fieri impossibile idem significat etc. Et cod. C: sed quod non potest non fieri et quod impossibile est non
fieri. Evidenter in hac secunda lectione de- siderantur verba idem
significat. Lectio autem cod. B est intricata et absurda. v) Sed
quod sit vel non sit. Hanc lectionem omnium nostrorum codd. et ed. a
sufficimus lectioni Pianae: meque quod sit vel non sit, nempe, futurum.
Sensus editionis Pianae est quod futurum, de quo est sermo, neque est
determinate futurum, neque est determinate non futu- rum. Sensus codd.
est quod futurum ipsum aut est futurum, aut non est futurum. Quod in
sensu indeterminato seu disiunctivo et vi propositionis est verissimum,
quia inter est futurum et non est futurum non datur medium. Nihilominus
si membra disiunctionis absolute sumantur dici ne- quit quod alterutrum
sit determinate futurum, vel quod sit determinate non futurum, ut editio
Piana significat (Cf. lect. xv, n. 4). — Lectio tamen codd. magis placet
ratione contextus; quia revera cum iam praemissum immediate fuerit quod
nullo modo potest de aliquo eorum determinate dici quod sit futurum,
inutile est repetere neque quod sit; sed incul- canda est veritas
propositionis hypotheticae disiunctivae quod sit vel non sit, quam in n.
seq. cum Aristotele late probat s. Thomas. E) Quod sicut non est verum
dicere etc. Ita legunt codd. DE — Cod. A legit: quod sicut non est verum
dicere quod in talibus alterum oppo- sitorum, nec si dicamus etc. — Codd.
BC: quod sicut non est verum (B non verum) dicere quod in talibus alterum
oppositorum sit verum, ut si dicamus etc. Vitiosae
lectiones, quae tamen innuunt eam, quam integre exhibent codd. DE. — P. et Ven. edd.: quod mon est verum dicere quod in talibus
alterum oppositorum non sit verum, ut si di- "ΒΟ: ΖΩ͂ d au- tem est et omit- tunt ferto. *
Codd. omittunt etiam. - ABCE in- fra: quam ad al-
terum. *g: non contin- p: git vere dicere. * μὲ
. dicamus. scilicet * Etnihil...non esse quod
est. Omnia omittun- tur in cod. 4, sed est mendum.
"i m Ὁ, TM oe S ET RET
ΥΥΤΥ dicere * 63 possibilis, scilicet quod veritas
desit utrique op- positorum. Secundam rationem ponit; ibi: Adhuc si
verum est etc. Quae talis est: si verum est dicere aliquid, sequitur
quod illud sit; puta si verum est dicere quod aliquid sit magnum et
album, sequitur utra- CAP. IX, LECT. XIII quod non utrumque sit
verum ; ut si quod dicamus *, neque erit, neque non erit; secun-
do, ibi: Primum enim cum sit etc., probat propo- situm duabus
rationibus. Quarum prima talis est: affirmatio et negatio
dividunt verum et falsum, quod patet ex defini- tione veri et falsi: nam
nihil aliud est verum quam esse quod est, vel non esse quod non est; et
nihil aliud est falsum quam esse quod non est, vel non esse quod
est *; et sic oportet quod si affirmatio sit falsa, quod negatio sit
vera; et e converso. Sed secundum praedictam positionem affirmatio
est falsa, qua dicitur, Aoc erit; nec tamen negatio est vera: et
similiter negatio erit falsa, affirmatione non existente vera; ergo
praedicta positio est im- que * esse. Et ita de futuro sicut de
praesenti: se- quitur enim esse cras, si verum est dicere quod erit
cras. Si ergo vera est praedicta positio dicens quod neque cras erit, neque
non erit, oportebit neque fieri, neque non fieri: quod est contra
rationem eius quod est ad utrumlibet, quia quod est ad utrumlibet se
habet ad alterutrum *; ut na- vale bellum cras erit, vel non erit. Et ita
ex hoc sequitur idem inconveniens quod in praemissis. camus quod
neque erit, neque non erit. Haec lectio Piana nulla ra- tione sustineri
potest, quia contradicit eis, quae s. Thomas praemiserat ac
probaverat supra quoad primam partem, et quoad alteram partem
probatin hoc numero. Dixerat enim supra n. 7 quod Aristoteles primo
ostendit quod in singularibus et futuris non semper potest determinate
attribui veritas alteri oppositorum; et ad hoc probandum ordinantur ra-
tiones, quas s. Thomas late exponit eodem m. 7 et seqq. Secundo di-
xerat ab Aristotele ostendi quod non potest esse quod in singularibus et
futuris utrumque oppositorum veritate careat; et hoc probatur in hoc
numero 12. Porro lectio codd. DE hanc divisionem servat, et
adaequate ac ex ordine exhibet. At in Piana verba, nom est verum
dicere quod in talibus (nempe singularibus futuris) alferum oppositorum
non sit ve- rum contradicunt thesi probatae in numeris praecedentibus,
scilicet quod non est verum quod in singularibus futuris alterum
oppositorum sit determinate verum; deinde contradicunt thesi enunciatae
et probatae in hoc numero, nempe veritatem non omnino deesse in
singularibus futuris utrique oppositorum. Ergo de veritate in
ordine ad utrumque opposito- rum sermo est, cum tamen Piana nonnisi de
veritate unius oppositorum (alterum oppositorum ) mentionem faciat,
redeundo nempe ad primam thesim. Denique quae sequuntur (uf si dicamus
etc.) sunt perspicua quidem in codd., sed in Piana vix ac né vix quidem
locum habent: etenim propositio neque erit, neque non erit, est de sensu
coniunctivo, de utroque nempe oppositorum, et tamen Piana
praemittit sensum disiunctivum, videlicet alterum oppositorum.
* * AE: utrumque. ABC erronee: ad alterum; etomitt.
cras erit vel non erit. 64 PERI HERMENEIAS LIB. I LECTIO
DECIMAQUARTA ITERUM DE PROPOSITIONIBUS SINGULARIBUS DE FUTURO IN
MATERIA CONTINGENTI DE CONTINGENTIA IN REBUS DEQUE CONTINGENTIAE
RADICIBUS Τὰ μὲν δὴ συμβαίνοντα ἄτοπα ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἕτε- ρα; εἴπερ
πάσης καταφάσεως χαὶ ἀποφάσεως, ἢ ἐπὶ τῶν καθόλου λεγομένων ὡς καθόλου, 7
ἐπὶ τῶν καθ᾽ ἕκαστον, ἀνάγκη τῶν ἀντιχειμένων εἶναι τὴν μὲν ἀληθῆ,
τὴν δὲ ψευδῆ, μηδὲν δὲ ὁπότερ᾽ ἔτυχεν εἶναι ἐν τοῖς γινομένοις, ἀλλο
πάντα εἶναι͵ καὶ γίγνεσθαι ἐξ ἀνάγκης" ὦστε οὔτε βουλεύεσθαι δέοι
dv, οὔτε πραγματεύεσθαι" ὡς ἐοὶνν μὲν τοδὶ ποιήσωμεν, ἔσται
τοδί’ ἐὰν δὲ μὴ τοδί, οὐχ ἔσται τοδί. Οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ εἰς μυριοστὸν ἔτος
τὸν μὲν φάναι τοῦτο ἔσεσθαι, τὸν δὲ μὴ φάναι: ὥστε ἐξ ἀνάγκης ἔσεσθαι,
ὁποτερονοῦν αὐτῶν ἀληθὲς ἣν εἰπεῖν τότε. ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ ποῦτο διαφέρει, εἴ
τινες εἶπον τὴν ἀντί- γὰρ φασιν, ἢ μὴ εἶπον’ δῆλον Y3o ὅτι οὕτως ἔ
ει τὸ πράγ- μᾶάτα; κἂν μὴ ὁ μὲν καταφήσῃ τι, ὁ δὲ ἀποφήσῃ. οὐδὲ
διὰ τὸ καταφαθῆναι ἢ ἀποφαθῆναι ἔσται ἢ οὐχ ἔσται οὐδ᾽ εἰς μυριοστὸν ἔτος
μᾶλλον ἢ ἐν ὁποσῳοῦν χρόνῳ. Ὥστε εἰ ἐν ἅπαντι τῷ χρόνῳ οὕ- τως εἶχεν͵
dios τὸ ἕτερον ἀληθεύεσθαι, ἀναγκαῖον Ἣν τοῦτο γενέσθαι, χαὶ ἕχαστον
τῶν γενομένον ἀεὶ οὕτως εἶχεν, ὥστε ἐξ ἀνάγκης γενέσθαι. Ὅ τε γορ ἀληθῶς
εἰπέ τις ὅτι ἔσται, οὐχ olóves μη γενέσθαι, χαὶ τὸ γενόμενον, ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν
ἀεὶ ὅτι ἔσται. Εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα - ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἐστὶν ἀρχὴ τῶν ἐσομένον
xal ἀπὸ τοῦ βουλεύεσθαι, xal ἀπὸ τοῦ πρᾶξαί τι, Ξ xal ὅτι ὅλος
ἔστιν ἐν τοῖς μη ἀεὶ ἐνεργοῦσι τὸ δυνατὸν εἶναι καὶ μὴ ὁμοίως" ἐν οἷς
ἄμφω ἐνδέχεται καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι, ὥστε καὶ τὸ γενέσθαι χαὶ τὸ
μὴ γενέσθαι: καὶ πολλο ἡμῖν δῆλα ἐστιν οὕτως ἔχοντα, οἷον τουτὶ τὸ ἱμάτιον
δυνατόν ἐστι διατμηθήναι, xxl οὐ δια- τμηθήσεται, ἀλλ ἔμπροσθεν
κατατριβήσεται" ὁμοίως δὲ xal τὸ μὴ διατμηθῆναι δυνατόν" οὐ γὰρ
ἂν ὑπῆρχε τὸ ἔμπροσθεν αὐτὸ κατατριβῆναι, εἴ γε μὴ δυνατὸν ἦν τὸ μὴ
διατυιηθῆναι" ὥστε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων γενέσεων, ὅσαι χατὰ
δύναμιν λέγονται τὴν τοιαύτην. Φανερὸν ἄρα ὅτι οὐχ ἅπαντα ἐξ ἀνάγκης
οὔτ᾽ ἔστιν οὔτε γίνεται, ἀλλὰ τὰ μὲν ὁπότερ ἔτυχε, xal οὐδὲν μᾶλλον ἡ
κατάφασις 7 ἡ ἀπόφασις ἀληθής; τὰ δὲ μᾶλλον μέν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ
θάτερον' οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἐνδέχεται γενέσται καὶ θάτερον, θάτερον δὲ μή.
SvNoPsis. — 1. Textus argumentum, et partitio.—- 2. Si oppo- sitarum
enunciationum de futuro contingenti in singularibus una esset determinate
vera, et altera determinate falsa, sequeren- tur tria inconvenientia: 19,
omnia essent ex necessitate; conse- quenter 29, non oporteret de aliquo
consiliari; 39, omnes actiones humanae quae sunt propter aliquem finem
essent superfluae. — 3. Probatur huiusmodi inconvenientia sequi; et primo
ex vi enun- ciationum; — 4. Secundo ex parte rei enunciatae.- 5. Quae
qui- dem inconvenientia admitti nequeunt; et primo, quia auferunt
libertatem humanam.- 6. Deinde, quia in aliis rebus tollunt na- turam
potentialitatis, seu. contingentiae.— 7. Totum declaratur exemplis
sensibilibus.- 8. Reiectis quibusdam falsis sententiis, sta- tuitur
necessarium esse illud quod in sua natura determinatum est solum ad
esse; impossibile quod est determinatum solum ad non esse; possibile quod
neque ad esse neque ad non esse est de- terminatum, sive se habeat magis
ad unum quam ad aliud, sive aequaliter ad utrumque: quo casu possibile
magis proprie dicitur contingens ad utrumlibet.- 9. Possibilitas, seu
potentia passiva materiae ad utrumque non est sufficiens ratio
contingentiae, nisi addatur ex parte potentiae activae quod non sit
omnino determi- * Quae ergo contingunt inconvenientia haec sunt
et ptanda. As- signatur enim a s. 'Thoma ratio cur, remoto
contingenti quod est ut in paucioribus, removeatur contingens quod est ut
in pluribus: quae ra- tio est convenientia inter utrumque contingens.
Extra igitur rem est le- ctio codd. ABC, per quam contingens non cum contingenti,
sed cum necessario comparatur. quod nullo modo potest de aliquo
eorum determinate dici quod sit futurum, sed quod sit vel non sit
". 12. Deinde cum dicit: A4 vero neque quoniam etc., ostendit
quod veritas non omnino deest in sin- gularibus futuris utrique
oppositorum; et primo, proponit quod intendit dicens quod sicut non
est verum dicere* quod in talibus alterum opposito- rum sit verum
determinate, sic non est verum 9) Ut in secundo plenius dicetur. Cum
Commentaria sua in II lib. non compleverit 85. Thomas, lector inveniet in
supplemento Caietani, lect. x, quae in s. Doctore desunt. — Post illa
verba, quin illud sit prae- sens vel futurum, cod. B prosequitur: sed
quia non potest non fieri impossibile idem significat etc. Et cod. C: sed quod non potest non fieri et quod impossibile est non
fieri. Evidenter in hac secunda lectione de- siderantur verba idem
significat. Lectio autem cod. B est intricata et absurda. v) Sed
quod sit vel non sit. Hanc lectionem omnium nostrorum codd. et ed. a
sufficimus lectioni Pianae: meque quod sit vel non sit, nempe, futurum.
Sensus editionis Pianae est quod futurum, de quo est sermo, neque est
determinate futurum, neque est determinate non futu- rum. Sensus codd. est
quod futurum ipsum aut est futurum, aut non est futurum. Quod in sensu
indeterminato seu disiunctivo et vi propositionis est verissimum, quia
inter est futurum et non est futurum non datur medium. Nihilominus si
membra disiunctionis absolute sumantur dici ne- quit quod alterutrum sit
determinate futurum, vel quod sit determinate non futurum, ut editio
Piana significat (Cf. lect. xv, n. 4). — Lectio tamen codd. magis placet
ratione contextus; quia revera cum iam praemissum immediate fuerit quod
nullo modo potest de aliquo eorum determinate dici quod sit futurum,
inutile est repetere neque quod sit; sed incul- canda est veritas
propositionis hypotheticae disiunctivae quod sit vel non sit, quam in n.
seq. cum Aristotele late probat s. Thomas. E) Quod sicut non est verum
dicere etc. Ita legunt codd. DE — Cod. A legit: quod sicut non est verum
dicere quod in talibus alterum oppo- sitorum, nec si dicamus etc. — Codd.
BC: quod sicut non est verum (B non verum) dicere quod in talibus alterum
oppositorum sit verum, ut si dicamus etc. Vitiosae lectiones,
quae tamen innuunt eam, quam integre exhibent codd. DE. — P. et Ven. edd.: quod mon est verum dicere quod in talibus
alterum oppositorum non sit verum, ut si di- "ΒΟ: ΖΩ͂ d au- tem est et omit- tunt ferto. *
Codd. omittunt etiam. - ABCE in- fra: quam ad al-
terum. *g: non contin- p: git vere dicere. * μὲ
. dicamus. scilicet * Etnihil...non esse quod
est. Omnia omittun- tur in cod. 4, sed est mendum.
"i m Ὁ, TM oe S ET RET
ΥΥΤΥ dicere * 63 possibilis, scilicet quod veritas
desit utrique op- positorum. Secundam rationem ponit; ibi: Adhuc si
verum est etc. Quae talis est: si verum est dicere aliquid,
sequitur quod illud sit; puta si verum est dicere quod aliquid sit magnum
et album, sequitur utra- CAP. IX, LECT. XIII quod non utrumque sit
verum ; ut si quod dicamus *, neque erit, neque non erit; secun-
do, ibi: Primum enim cum sit etc., probat propo- situm duabus
rationibus. Quarum prima talis est: affirmatio et negatio
dividunt verum et falsum, quod patet ex defini- tione veri et falsi: nam
nihil aliud est verum quam esse quod est, vel non esse quod non est; et
nihil aliud est falsum quam esse quod non est, vel non esse quod
est *; et sic oportet quod si affirmatio sit falsa, quod negatio sit
vera; et e converso. Sed secundum praedictam positionem affirmatio
est falsa, qua dicitur, Aoc erit; nec tamen negatio est vera: et
similiter negatio erit falsa, affirmatione non existente vera; ergo
praedicta positio est im- que * esse. Et ita de futuro sicut de
praesenti: se- quitur enim esse cras, si verum est dicere quod erit
cras. Si ergo vera est praedicta positio dicens quod neque cras erit,
neque non erit, oportebit neque fieri, neque non fieri: quod est
contra rationem eius quod est ad utrumlibet, quia quod est ad
utrumlibet se habet ad alterutrum *; ut na- vale bellum cras erit, vel
non erit. Et ita ex hoc sequitur idem inconveniens quod in
praemissis. camus quod neque erit, neque non erit. Haec lectio Piana
nulla ra- tione sustineri potest, quia contradicit eis, quae s. Thomas
praemiserat ac probaverat supra quoad primam partem, et quoad
alteram partem probatin hoc numero. Dixerat enim supra n. 7 quod
Aristoteles primo ostendit quod in singularibus et futuris non semper
potest determinate attribui veritas alteri oppositorum; et ad hoc
probandum ordinantur ra- tiones, quas s. Thomas late exponit eodem m. 7
et seqq. Secundo
di- xerat ab Aristotele ostendi quod non potest esse quod in
singularibus et futuris utrumque oppositorum veritate careat; et hoc
probatur in hoc numero 12. Porro lectio codd. DE
hanc divisionem servat, et adaequate ac ex ordine exhibet. At in
Piana verba, nom est verum dicere quod in talibus (nempe singularibus
futuris) alferum oppositorum non sit ve- rum contradicunt thesi probatae in
numeris praecedentibus, scilicet quod non est verum quod in singularibus
futuris alterum oppositorum sit determinate verum; deinde contradicunt
thesi enunciatae et probatae in hoc numero, nempe veritatem non omnino
deesse in singularibus futuris utrique oppositorum. Ergo de veritate in
ordine ad utrumque opposito- rum sermo est, cum tamen Piana nonnisi de
veritate unius oppositorum (alterum oppositorum ) mentionem faciat,
redeundo nempe ad primam thesim. Denique quae sequuntur (uf si dicamus
etc.) sunt perspicua quidem in codd., sed in Piana vix ac né vix quidem
locum habent: etenim propositio neque erit, neque non erit, est de sensu
coniunctivo, de utroque nempe oppositorum, et tamen Piana
praemittit sensum disiunctivum, videlicet alterum oppositorum.
* * AE: utrumque. ABC erronee: ad alterum;
etomitt. cras erit vel non erit. 64 PERI HERMENEIAS
LIB. I LECTIO DECIMAQUARTA ITERUM DE PROPOSITIONIBUS SINGULARIBUS
DE FUTURO IN MATERIA CONTINGENTI DE CONTINGENTIA IN REBUS DEQUE
CONTINGENTIAE RADICIBUS Τὰ μὲν δὴ συμβαίνοντα ἄτοπα ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἕτε-
ρα; εἴπερ πάσης καταφάσεως χαὶ ἀποφάσεως, ἢ ἐπὶ τῶν καθόλου λεγομένων ὡς
καθόλου, 7 ἐπὶ τῶν καθ᾽ ἕκαστον, ἀνάγκη τῶν ἀντιχειμένων εἶναι τὴν μὲν
ἀληθῆ, τὴν δὲ ψευδῆ, μηδὲν δὲ ὁπότερ᾽ ἔτυχεν εἶναι ἐν τοῖς γινομένοις, ἀλλο
πάντα εἶναι͵ καὶ γίγνεσθαι ἐξ ἀνάγκης" ὦστε οὔτε βουλεύεσθαι δέοι
dv, οὔτε πραγματεύεσθαι" ὡς ἐοὶνν μὲν τοδὶ ποιήσωμεν, ἔσται
τοδί’ ἐὰν δὲ μὴ τοδί, οὐχ ἔσται τοδί. Οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ εἰς μυριοστὸν ἔτος
τὸν μὲν φάναι τοῦτο ἔσεσθαι, τὸν δὲ μὴ φάναι: ὥστε ἐξ ἀνάγκης ἔσεσθαι,
ὁποτερονοῦν αὐτῶν ἀληθὲς ἣν εἰπεῖν τότε. ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ ποῦτο διαφέρει, εἴ
τινες εἶπον τὴν ἀντί- γὰρ φασιν, ἢ μὴ εἶπον’ δῆλον Y3o ὅτι οὕτως ἔ
ει τὸ πράγ- μᾶάτα; κἂν μὴ ὁ μὲν καταφήσῃ τι, ὁ δὲ ἀποφήσῃ. οὐδὲ
διὰ τὸ καταφαθῆναι ἢ ἀποφαθῆναι ἔσται ἢ οὐχ ἔσται οὐδ᾽ εἰς μυριοστὸν ἔτος
μᾶλλον ἢ ἐν ὁποσῳοῦν χρόνῳ. Ὥστε εἰ ἐν ἅπαντι τῷ χρόνῳ οὕ- τως εἶχεν͵
dios τὸ ἕτερον ἀληθεύεσθαι, ἀναγκαῖον Ἣν τοῦτο γενέσθαι, χαὶ ἕχαστον
τῶν γενομένον ἀεὶ οὕτως εἶχεν, ὥστε ἐξ ἀνάγκης γενέσθαι. Ὅ τε γορ ἀληθῶς
εἰπέ τις ὅτι ἔσται, οὐχ olóves μη γενέσθαι, χαὶ τὸ γενόμενον, ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν
ἀεὶ ὅτι ἔσται. Εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα - ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἐστὶν ἀρχὴ τῶν ἐσομένον
xal ἀπὸ τοῦ βουλεύεσθαι, xal ἀπὸ τοῦ πρᾶξαί τι, Ξ xal ὅτι ὅλος
ἔστιν ἐν τοῖς μη ἀεὶ ἐνεργοῦσι τὸ δυνατὸν εἶναι καὶ μὴ ὁμοίως" ἐν οἷς
ἄμφω ἐνδέχεται καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι, ὥστε καὶ τὸ γενέσθαι χαὶ τὸ
μὴ γενέσθαι: καὶ πολλο ἡμῖν δῆλα ἐστιν οὕτως ἔχοντα, οἷον τουτὶ τὸ ἱμάτιον
δυνατόν ἐστι διατμηθήναι, xxl οὐ δια- τμηθήσεται, ἀλλ ἔμπροσθεν
κατατριβήσεται" ὁμοίως δὲ xal τὸ μὴ διατμηθῆναι δυνατόν" οὐ γὰρ
ἂν ὑπῆρχε τὸ ἔμπροσθεν αὐτὸ κατατριβῆναι, εἴ γε μὴ δυνατὸν ἦν τὸ μὴ
διατυιηθῆναι" ὥστε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων γενέσεων, ὅσαι χατὰ
δύναμιν λέγονται τὴν τοιαύτην. Φανερὸν ἄρα ὅτι οὐχ ἅπαντα ἐξ ἀνάγκης
οὔτ᾽ ἔστιν οὔτε γίνεται, ἀλλὰ τὰ μὲν ὁπότερ ἔτυχε, xal οὐδὲν μᾶλλον ἡ
κατάφασις 7 ἡ ἀπόφασις ἀληθής; τὰ δὲ μᾶλλον μέν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ
θάτερον' οὐ μὴν ἀλλ᾽ ἐνδέχεται γενέσται καὶ θάτερον, θάτερον δὲ μή.
SvNoPsis. — 1. Textus argumentum, et partitio.—- 2. Si oppo- sitarum
enunciationum de futuro contingenti in singularibus una esset determinate
vera, et altera determinate falsa, sequeren- tur tria inconvenientia: 19,
omnia essent ex necessitate; conse- quenter 29, non oporteret de aliquo
consiliari; 39, omnes actiones humanae quae sunt propter aliquem finem
essent superfluae. — 3. Probatur huiusmodi inconvenientia sequi; et primo
ex vi enun- ciationum; — 4. Secundo ex parte rei enunciatae.- 5. Quae
qui- dem inconvenientia admitti nequeunt; et primo, quia auferunt
libertatem humanam.- 6. Deinde, quia in aliis rebus tollunt na- turam
potentialitatis, seu. contingentiae.— 7. Totum declaratur exemplis
sensibilibus.- 8. Reiectis quibusdam falsis sententiis, sta- tuitur
necessarium esse illud quod in sua natura determinatum est solum ad
esse; impossibile quod est determinatum solum ad non esse; possibile quod
neque ad esse neque ad non esse est de- terminatum, sive se habeat magis
ad unum quam ad aliud, sive aequaliter ad utrumque: quo casu possibile
magis proprie dicitur contingens ad utrumlibet.- 9. Possibilitas, seu
potentia passiva materiae ad utrumque non est sufficiens ratio
contingentiae, nisi addatur ex parte potentiae activae quod non sit
omnino determi- * Quae ergo contingunt inconvenientia haec sunt
et huius- modi alia, si omnis affirmationis et negationis, vel
in his quae de universalibus dicuntur universaliter, vel in his
quae sunt singularia, necesse est oppositarum hane quidem veram esse,
illam vero falsam: nihil autem utrumlibet esse in his, quae fiunt, sed
omnia. esse et fieri ex necessitate: quare non oportebit, neque
con- sulere, neque negotiari, quoniam si hoc facimus, erit hoc, si
vero non hoc, non erit. Nihil enim prohibet in millesimum annum hunc
quidem dicere hoc futurum esse, illum vero non dicere: quare
ex necessitate erit quodlibet eorum: quod tunc ab eo verum erat
dicere. At vero neque hoc differt, si aliquis dixerit
contradictio- nem vel non dixerit; manifestum est enim quoniam sic
se habent res, etiam si non hic quidem affirmaverit, ille vero
negaverit; non enim propter negare vel affir- mare erit vel non erit, nec
in millesimum annum ma- gis quam in quantolibet tempore. Quare si in
omni tempore sic se habeat, ut unum diceretur vere, necesse erat
hoc fieri, et unumquodque eorum quae fiunt, sic semper se habere, ut ex
necessitate fieret. Quando enim vere dicit quis quoniam erit, non potest
non fieri: et quod factum est, verum erat dicere semper quoniam
erit. Quod si haec non sunt possibilia (videmus enim esse prin-
cipium futurorum, et ab eo quod consultamus atque: agimus aliquid;
et ac quoniam est omnino in his, quae non semper actu sunt,
possibile esse et non esse similiter, in quibus utrumque contingit esse
et non esse, quare fieri et non fieri: multa nobis manifesta sunt sic se
habentia, ut quoniam hanc vestem possibile est incidi et non incidetur,
sed prius exteretur: similiter autem et non incidi possibile
est: non enim esset eam prius 'exteri, nisi possibile esset non
incidi: quare et in aliis fiendis quaecumque secundum potentiam
huiusmodi dicuntur), manifestum est quoniam non omnia ex
necessitate, vel utrumlibet, et non magis vel affirmatio vel erit
negatio vera: alia vero magis quidem et in pluribus alterum: sed
contingit fieri et alterum, alterum vero minime. nata ad unum. — ro.
Quidam considerantes solummodo causam determinatam ad unum, exinde fatalismum
intulerunt. — Fata- lismus stoicorum.- 11. Principia stoicorum
refelluntur: - 19, Prin- cipium quod, omne quod fit causam habet, est
verum de eo quod est per se, non autem de eo quod est per accidens, quia
proprie non est ens; 29, Non est verum quod, posita causa sufficienti
, necesse est effectum poni, nisi sit causa necessaria quae ab
effe- ctu producendo non possit impediri. — 12. Si utrumque stoico-
rum principium esset verum, infallibiliter sequeretur omnia ex
necessitate contingere.— 13. Solvitur obiectio. - Id quod est per
accidens reducitur ad id quod est per se, non quasi per se sit aut per se
fiat, sed quia accidit ei quod per se est aut per se fit. — 14.
Refellitur fatalismus ex influentia corporum caelestium. —Quia nulla vis
corporalis potest agere per se nisi in rem corpo- ream, impossibile est
quod directe intellectus, seu ratio et voluntas subdantur virtuti
caelestium corporum. — 15. Effectus per
accidens et casualis secundum se et respectu causae immediatae ,
non est talis respectu causae intellectivae praeordinantis. — 16. Ex
hoc infertur omnia, etiam quae videntur fortuita et casualia, reduci
in ordinem divinae Providentiae.- 17. Error quod Providentia
divina, * sunt vel fiunt; sed alia
quidem Seq. c. rx. CAP. IX, LECT. XIV seu infallibilitas
divinae cognitionis et efficacia divinae voluntatis inducant in rebus
necessitatem.—- 18. Error iste procedit ex eo quod cognitio Divini
intellectus et operatio divinae voluntatis pensantur 65
contingentiam , quae respicit ordinem causae ad suum effectum. -- 22.
Similiter voluntas divina, extra ordinem entium existens, est causa
profundens totum ens et omnes eius differentias. Ergo est ad modum eorum
quae in nobis sunt, scilicet ad modum opera- tionis et cognitionis
humanae. — το. Quia cognitio nostra cadit sub ordine temporis vel per se
vel per accidens, ideo sub nostra co- gnitione cadunt res sub ratione
praesentis, praeteriti et futuri; €t consequenter cognoscimus
praesentia ut actu. existentia, prae- terita ut memorata, futura
cognoscimus certitudinaliter in causis, si in ipsis sint totaliter
determinata ita ut ex necessitate eve- niant, per coniecturam in causis
naturalibus quidem sed non ita totaliter determinatis ut non possint
impediri; ea autem igno- ramus penitus futura quae sunt omnino in
potentia in causis non determinatis potius ad unum quam ad aliud.—- 20.
Ex op- posito quia Deus est omnino extra ordinem temporis, uno in-
tuitu aeternitatis videt futura in seipsis, et non successive.— 21. Et haec certitudo et infallibilitas divinae cognitionis non
tollit a rebus * : * Lect. praeced. Lect. xt,
n.7; lec. nn. et 4, 5. ἢ εὐβκυξ τα tia quae dixerat. * | , pc: ostendit
es- se. * Lect. xv. * Bc: proponit. * Num. seq. *
Num. 5. * Bc: ex 'aemis- sis rationibus. *anc:
erit id quod etc.- p: erit tdem quod etc. stenderat
superius * Philosophus du- AY / z^ cendo ad
inconveniens quod non est P similiter verum vel falsum determinate
9in altero oppositorum in singularibus et füturis, sicut supra de aliis
enunciationibus dixe- rat *; nune autem ostendit inconvenientia ad
quae adduxerat* esse impossibilia. Et circa hoc duo facit: primo,
ostendit * impossibilia ea quae sequeban- tur; secundo, concludit quomodo
circa haec se veritas habeat; ibi: Zgifur esse quod est* etc. 2. Circa
primum tria facit: primo, ponit * incon- venientia quae sequuntur;
secundo, ostendit haec inconvenientia ex praedicta positione sequi;
ibi: Nihil enim prohibet * etc.; tertio, ostendit esse im-
possibilia inconvenientia memorata; ibi: Quod si haec possibilia non sunt
* etc.- Dicit ergo primo, ex praedictis rationibus * concludens, quod
haec in- convenientia sequuntur, si ponatur quod necesse sit
oppositarum enunciationum alteram determinate esse veram et alteram
esse falsam similiter in singularibus sicut in universalibus, quod
scilicet nihil in his quae fiunt sit ad utrumlibet, sed omnia sint
et fiant ex necessitate. Et ex hoc ulterius in- ducit alia duo
inconvenientia. Quorum primum est quod non oportebit de aliquo
consiliari: pro- batum est enim in III Efhicorum * quod consi- lium
non est de his, quae sunt ex necessitate , sed solum de contingentibus,
quae possunt esse et non esse. Secundum inconveniens est quod
omnes actiones humanae, quae sunt propter aliquem fi- nem
(puta negotiatio, quae est propter divitias acquirendas), erunt
superfluae: quia si omnia ex necessitate eveniunt, sive operemur sive non
ope- remur erit quod * intendimus. Sed hoc est contra intentionem
hominum, quia ea intentione videntur consiliari et negotiari ut, si haec
faciant, erit talis finis, si autem faciunt aliquid aliud, erit alius
finis. «) Civitas talis subverteretur. — Cod. A: rex Carulus
interficeretur. Curiosa sane variatio. B) Necesse est quod alter
eorum etc. Est lectio ABE. — Piana et Ven. edd.: necesse est
quod ambo determinate verum dixerint ; ergo necesse fuit quodlibet eorum
ex necessitate evenire. Quae lectio et est contra
intentum s. Thomae et contra veritatem. Vult enim s. Thomas cum Ari-
stotele probare quod si ponatur oppositarum enunciationum non utramque,
sed alteram esse determinate veram, alteram determinate falsam (n. 2),
sequeretur omnia ex necessitate evenire. Ergo ambo determinate verum
dixerint est omnino contra intentum. — Sed est etiam contra
veritatem. Arguitur enim ex hypothesi quod affirmatio vel negatio
determinate sit vera; recteque infertur in hypothesi quod alter eorum
(qui in exemplum adducuntur) determinate debuerit dicere verum; et
consequenter ex neces- sitate evenire illud quod dixerit. — Si non alter
eorum, sed ambo legamus, sequeretur quod ambo verum dixerint; ergo ex
necessitate evenirent ea Opp. D. Tnowazs T. I. causa tum
necessitatis , tum contingentiae, quae sunt differentiae entis, et
distinctionis utriusque, quae cernitur in rebus secundum rationem
proximarum causarum. Quae omnia dici nequeunt neque de voluntate humana,
neque de aliqua alia causa creata. Hinc voluntas divina est
efficacissima, et quatenus est efficacissima et indeficiens, effectus
quos vult contingenter evenire contingenter eveniunt.— 23. Aliam
radicem contingentiae (ex hoc quod sumus consiliativi)
nonnulli subvertere nisi sunt, volentes ostendere quod voluntas in
eligendo movetur ex necessitate a suo obiecto, quod est appetibile.— 24.
Quinimo, quia consilium , quod prae- cedit electionem, est de
obiectis quae contingenter sunt cum ultimo fine connexa, ideo contingenter
movent voluntatem, non autem ex necessitate; et consequenter libertas
humana integra consistit. 3. Deinde cum dicit: Nzhil enim prohibet
etc., probat quod dicta inconvenientia consequantur ex dicta
positione. Et circa hoc duo facit: primo, ostendit praedicta
inconvenientia sequi, quodam possibili posito; secundo, ostendit quod
eadem in- convenientia sequantur * etiam si illud non ponatur; ibi:
A£ nec hoc differt * etc. - Dicit ergo primo, non esse * impossibile
quod. ante mille annos, quando nihil apud homines erat praecogitatum, vel
prae- ordinatum de his quae nunc aguntur, unus dixe- rit quod Aoc
erit, puta quod civitas talis subver- teretur *, alius autem dixerit quod
Aoc non erit. Sed si omnis affirmatio vel negatio determinate est
vera, necesse est quod alter eorum ^ determi- nate verum dixerit; ergo
necesse fuit alterum eo- rum ex necessitate evenire; et eadem * ratio
est in omnibus aliis; ergo omnia ex necessitate eve- niunt.
4. Deinde cum dicit: 4£ vero neque hoc dif- fert etc., ostendit quod idem
sequitur si illud pos- sibile non ponatur *. Nihil enim differt,
quantum ad rerum existentiam vel eventum, si uno affir- mante * hoc
esse futurum, alius negaverit vel non negaverit; ita enim se habebit res
si hoc factum fuerit, sicut si hoc* non factum fuerit. Non enim
propter nostrum affirmare vel negare mutatur cur- sus rerum, ut sit
aliquid vel non sit: quia veritas nostrae * enunciationis non est causa
existentiae rerum, sed potius e converso. Similiter etiam non differt
quantum ad eventum eius quod nunc agi- tur, utrum fuerit affirmatum vel
negatum ante millesimum annum vel ante quodcumque tempus. Sic ergo,
si in quocumque tempore praeterito , ita se habebat veritas
enunciationum, ut necesse esset quod alterum oppositorum vere
diceretur; et ad hoc quod necesse est aliquid vere dici se-
quitur quod necesse sit illud esse vel fieri; con- quae dixerint. Et quia
ea quae ex hypothesi dicuntur sunt contradictoria; sequeretur ex
necessitate quod evenirent contradictoria, ut nempe, sistendo in exemplo,
necessario civitas talis subverteretur et simul necessario civi- tas
talis non subverteretur. Quod absurdum offenditur in lectione Piana et
Ven. edd.: necesse fuit quodlibet eorum etc.— Cod. C mutilus hoc loco
est: necesse est quod alter eorum ex necessitate evenire; nempe ex re-
cursu eiusdem vocabuli (eorum) amanuensis scribit non determinate ve- rum
etc., sed ex necessitate etc.; et intermedia omittit, sine quibus caetera
significatione carent. Attamen recte legit cum codd. cit: quod alter
eorum. — Denique cod. D consentit cum aliis, nisi quod et ipse
corrupte legit: sed si omnis affirmatio vel negatio determinate est vera,
necesse est quod alterum eorum ex necessitate evenire. Vides necesse est quod suspensum esse, quia amanuensis distractus
sumit alterum eorum pro alter eorum, et ideo utramque partem sententiae
pervertit. Nihilominus germanam simul lectionem indicat: quae proinde
uniformiter exhibetur ab omnibus codd. 9* * * *
c: sequuntur. Num. seq. ABCE. - P.: esset, -
est. * 4: D: non non sed eadem.
* Cf. num. praec. τα:
ad cursum rerum extra cau- sam vel eventum, si unus
affirma- erit. * Hoc ex ACDE. Cursus
rerum non mutatur pro- ie nostrum af- firmare vel
gare. B omittit strae, recte. sed ne-
xo- non PERI HERMENEIAS LIB. I * A erronee pror-
sus: quod non ex * etc. Cf. lect. praec.,
nn. 7, i1. * Codd. - p.: e- rant. * *
* * * Num. 7. Num. seq. a: scilicet quód.
p: sint. vmotus ad a- gendum habent. 66 sequens est
quod unumquodque eorum quae fiunt, sic se habeat ut ex * necessitate
fiat. Et huiusmodi consequentiae rationem assignat per hoc, quod si
ponatur aliquem vere dicere quod hoc erit, non potest non futurum
esse. Sicut supposito quod sit homo, non potest non esse animal
rationale mortale. Hoc enim significatur, cum dicitur aliquid dici,
scilicet quod ita sit ut dicitur *. Eadem vere autem habitudo est
eorum, quae nunc dicuntur, ad ea quae futura sunt, quae erat * eorum,
quae prius dicebantur, ad ea quae sunt praesentia vel praeterita;
et ita omnia ex necessitate acciderunt, et accidunt, et accident,
quia quod nunc factum est 7, utpote in praesenti vel in praeterito
existens, semper verum erat dicere, quoniam erit futurum. 5. Deinde
cum dicit: Quod si haec possibilia non sunt etc., ostendit praedicta esse
impossibilia: et primo, per rationem; secundo, per exempla sensi-
bilia; ibi: Et multa nobis manifesta * etc. Circa pri- mum duo facit:
primo, ostendit propositum in re- bus humanis; secundo, etiam in aliis
rebus; ibi: Ef quoniam est omnino * etc. Quantum autem ad res
humanas ostendit esse impossibilia quae dicta sunt, per hoc quod homo
manifeste videtur esse princi- pium eorum futurorum ?, quae agit quasi
dominus existens suorum actuum, et in sua potestate ha- bens agere
vel non agere; quod quidem principium si remoóveatur, tollitur totus ordo
conversationis humanae, et omnia principia philosophiae mora- lis.
Hoc enim sublato non erit aliqua utilitas per- suasionis, nec
comminationis, nec punitionis aut remunerationis *, quibus homines
alliciuntur ad bona et retrahuntur a malis, et sic evacuatur tota
civilis scientia. Hoc ergo Philosophus accipit pro principio manifesto quod
* homo sit principium futurorum; non est autem futurorum principium
nisi per hoc quod consiliatur etfacit aliquid: ea enim quae agunt absque
consilio non habent do- minium sui actus, quasi libere iudicantes de
his quae sunt * agenda, sed quodam naturali instinctu moventur ad
agendum *, ut patet in animalibus brutis. Unde impossibile est quod supra conclu- Y) Quia quod nunc factum est
etc. — Codd. ABCE: quia quod nunc factum est, utpote in praesenti vel (C
vel in) praeterito etc. — D: quia quod nunc factum est in praesenti vel
praeterito etc. - P.: quia quod nunc factum est in praesenti,.in
praeterito etc. 9) Principium eorum futurorum etc.— Codd.: principium
quorumdam futurorum. Non indeterminate loquitur s. Thomas de futuris
quorum homo est principium , sed determinate specificat quae sint
huiusmodi futura, nempe ea, quae homo agit quasi dominus existens
suorum actuum. — Caeterum sententia eadem est in utraque lectione, forma
ali- quantulum diversa. Alterutra ergo pro lubito utatur
lector. €) Nec punitionis aut remunerationis. Ita codd. BCD. — E. omittit
haec verba, sed nec habet lectionem Pianam: mec permutationis aut
remu- nerationis. Vocabulum permutatio irrepsit ex typographorum
incuria, non secus ac amanuensi cod. A. excidit rememorationis quo (sic)
loco remunerationis. Patet legendum esse cum codd. ABCD, punitionis,
ex suo opposito quod sequitur, remunerationis. Hinc in Summa
theologica, p. I, qu. rxxxni , artic. 1: « Homo est liberi arbitrii:
alioquin frustra essent » consilia, exhortationes, praecepta,
prohibitiones, praemia et poenae. » - Notet autem novitius argumenta ista
ad demonstrandum liberum in homine arbitrium, quod est dominium
propriorum actuum, esse a poste- riori seu ex effectibus ducta; a priori
enim loquendo, et causam liberi arbitrii assignando, necesse est quod
homo sit liberi arbitrii ex hoc ipso quod rationalis est, ut s. 'Thomas
habet loc. cit. Sed de his alibi. t) Natura possibilitatis. Ita Piana cum
codd, AC. — Cod. B : vera natura possibilitatis; - D: vera possibilitas;
- E: materia possibilitatis. Quae ultima lectio non est acceptanda, quia
licet falsa non sit (materiae enim nomen latissime patet in sensu
analogico, ut dictum est lect. vi, in notis x et vy), tamen materia vel
materia possibilitatis videtur locum sum est quod non oporteat nos
negotiari * vel con- siliari, Et sic etiam impossibile est illud ex
quo sequebatur, scilicet quod omnia ex necessitate eveniant. 6. Deinde cum dicit: Ef quoniam est omnino etc., ostendit idem etiam
in,aliis rebus. Manifestum est enim etiam in rebus naturalibus esse
quaedam, quae non semper actu sunt; ergo in eis contin- git
esse et non esse: alioquin vel semper essent, vel semper non
essent. Id autem quod non est, incipit esse aliquid per hoc quod fit
illud; sicut id quod non est album, incipit esse album per hoc quod
fit album. Si autem non fiat album * permanet non ens album. Ergo in
quibus contin- git esse et non esse, contingit etiam fieri et non
fieri. Non
ergo talia ex necessitate sunt vel fiunt, sed est in eis natura
possibilitatis 5, per quam se habent ad fieri et non fieri, esse et non
esse. 7. Deinde cum dicit: Ac multa nobis manife- sia etc.,
ostendit propositum per sensibilia exem- pla. Sit enim, puta, vestis nova
*; manifestum est quod eam possibile est incidi, quia nihil obviat
incisioni, nec ex parte agentis nec ex parte pa- tientis. Probat
autem quod simul cum hoc quod possibile est eam incidi, possibile est
etiam eam non incidi", eodem modo quo supra* probavit duas:
indefinitas oppositas esse simul veras, scilicet per assumptionem
contrarii. Sicut enim possibile est istam vestem incidi, ita possibile
est eam exteri, idest vetustate corrumpi; sed si exteritur non in-
ciditur; ergo utrumque possibile est, scilicet eam incidi et non incidi.
Et ex hoc universaliter con- cludit quod in aliis futuris, quae non sunt
in actu semper, sed sunt in potentia, hoc manifestum est quod non
omnia ex necessitate sunt vel fiunt, sed eorum quaedam sunt ad
utrumlibet, quae non se habent magis ad affirmationem "^ quam ad
ne- gationem; alia vero sunt in quibus alterum eorum contingit ut
in pluribus, sed tamen contingit etiam utin paucioribus quod altera pars
sit vera, et non alia, quae scilicet contingit ut in pluribus *. 8.
Est autem * considerandum quod, sicut Boe- non habere in casu nostro.
Bona est lectio cod. D, sed non melior Piana; optima mihi videtur lectio
cod. B. 7) Possibile est etiam (BC omittunt etiam) eam non incidi. -
Ama- nuensis cod. A ex recursu verbi incidi, omittit haec verba, quae
con- stituunt alteram partem sententiae s. Thomae, ut patet ex
probatione, quae statim subiungitur: Sicut enim etc. 0) Magis ad
affirmationem etc. Est lectio codd. ABDE et substi- tuenda Pianae: magis
in affirmatione quam in negatione. — Cod. C: magis ad affirmationem vel
negationem. t) Quae scilicet contingit ut in pluribus. Codd. BCDE hanc
perspi- cuam proferunt lectionem quam adoptamus loco Pianae. Haec siquidem negationem introducit et legit: quae scilicet non
contingit ut in pluribus sit. Quae lectio, uti iacet, et est
illogica et contra mentem s. Thomae. Comparat enim s. Thomas
propositionem quae vera est ut in pluribus cum propositione quae
est vera μὲ in paucioribus, quaeque proinde. contingit ut sit vera, altera sibi
opposita ( quae nempe contingit uf in pluribus) existente falsa, Dixi,
uti iacet, propter verba et mon alia, quae concorditer habent tum codd.
tum edd. P, et Venetae omnes. Vi enim illorum verborum pronomen relativum
sequens (quae scilicet etc.) videtur referri ad propositionem designatam
per et non alia; quae pro- positio, ut est manifestum, est de his quae
contingunt ut in pluri- bus. Praefata verba (et non alia) si deessent,
perspicua esset Piana, nempe: alia vero sunt in quibus alterum eorum...
quod altera pars sit vera, quae scilicet non contingit ut in pluribus
sit. — Eorumdem codd. et ed. a auctoritate omittimus sit quod in Piana
legitur, quodque non perspicuitati confert ullo modo. — Codex A legit:
sed tamen contingit etiam ut in. pluribus, omissis caeteris intermediis,
ut in paucioribus etc. At errat: nam omittendo quae omittit, primam
partem. sententiae ( alia * B. - P.t agere (Cf. supra,
n. 2). *Aomittit album. *. Codd.: sit enim una vestis
nova. 7 * Lect. xt, n. 10. t * ABCE: est
autem hic. - n: hoc. Boethius. -— thius λ Diodorus. V Stoici. * p. - p.: πος. * Codd. - p-: di- cunt. esse CAP. IX, LECT.
XIV eo 67 hoc loco. Assignat enim: rationem possibilitatis
et contingentiae, in his quidem quae sunt a nobis ex dicit
hic in Commento *, circa possibile et necessarium diversimode aliqui sunt
opinati. Qui- dam enim distinxerunt ? ea secundum eventum, si- cut
Diodorus ^, qui dixit illud esse impossibile quod nunquam erit;
necessarium vero quod semper erit; possibile vero quod quandoque erit,
quandoque non erit. Stoici vero distinxerunt haec * secundum
exteriora prohibentia. Dixerunt * enim necessarium illud quod non potest
prohiberi quin sit ve- rum; impossibile vero quod semper prohibetur a
veritate; possibile vero quod potest prohiberi vel * E:
éncompetens et inconveniens. y ?
*g: sed potius quia Boethius. AD: ES ec)
qui- dem Boethius... Philo. — non prohiberi. Utraque
autem distinctio videtur esse incompetens *. Nam prima distinctio
est a posteriori: non enim ideo" aliquid est necessarium, quia
semper erit; sed potius ideo semper erit, quia est necessarium: et idem
patet in aliis. Se- cunda autem assignatio est ab exteriori et
quasi per accidens: non enim ideo aliquid est necessa- rium, quia
non habet impedimentum, sed quia * est necessárium, ideo impedimentum
habere non ᾿ potest. Et ideo alii melius ista distinxerunt secun- dum
naturam rerum, ut scilicet dicatur illud ne- cessarium, quod in sua
natura determinatum est solum ad esse; impossibile autem quod est
deter- minatum solum ad non esse; possibile autem quod ad neutrum
est omnino determinatum, sive se habeat magis ad unum quam ad alterum,
sive se habeat aequaliter ad utrumque, quod dicitur contingens
ad utrumlibet. Et hoc est quod Boe- thius * attribuit Philoni
*. Sed manifeste haec est sententia Aristotelis in vero etc.) bis
ponit, et alteram eiusdem sententiae partem (sed ta- men etc.) omittit,
ut ex contextu est per se manifestum. x) Sicut Boethius dicit hic in
Commento etc. Quae ex hoc Auctore citantur a s. Thoma de opinionibus
Diodori, Stoicorum et Philonis quoad naturam necessarii, impossibilis et
possibilis habentur in eius secunda Ed. De interpret. lib. Ill, De
futuris contingentibus, super illa verba Aristotelis: Ef quoniam est
omnino... Ac multa nobis manifesta etc. (p. 373, seq.). X) Quidam
enim distinxerunt. lta codd. BCE. — Edit. Piana cum codd. AD legunt:
quidam enim dixerunt. Et ita infra codd. BCE non Stoici vero dixerunt,
sed distinxerunt habent. Denique tertio loco non ista (P. ita) dixerunt,
cum CP., sed ista distinxerunt legendum est consequenter cum ADE. Quae ultima
lectio suadet etiam supra legen- dum esse cum tribus codd. praecitatis. Adde quod infra, codd. et Piana consentientibus, s. Doctor subiungit:
ufraque autem distinctio vide- tur etc. 8) Sicut Diodorus etc. «
Ille enim, inquit Tullius, id solum fieri » » » »
» » » » » posse dicit, quod aut sit verum aut
futurum sit verum; et, quidquid futurum sit, id dicit fieri necesse esse,
et, quidquid non sit futurum, id negat fieri posse... Placet igitur
Diodoro, id solum fieri posse quod aut verum sit, aut verum futurum sit.
Qui locus attingit hanc quae- stionem: Nihil fieri, quod non necesse
fuerit: et, Quidquid fieri possit, id aut esse iam aut futurum esse: nec
magis commutari ex veris in falsa ea posse, quae futura sunt, quam ea,
quae facta sunt: sed in factis immutabilitatem apparere; in futuris
quibusdam, quia non ap- pareat (al. apparent), ne inesse quidem videri »
( De fato, cap. vi et IX, nn. 13 et 17.— Opp. tom. IX, pag. 287, seq. —
Lypsiae 1849). Ex his apparet possibile a Diodoro verbis quidem
poni, re autem tolli: nam 51. possibile numquam erit, est impossibile; si
autem erit aliquando, est necessarium. Atqui utrum futurum sit vel non
sit, non ex se (sicut in iis quae necessaria videntur), sed ex eventu
possumus decernere, ita Scilicet ut futurum fuisse vel secus, et ideo
necessarium vel impossi- bile, ex eo quod factum vel non factum est
intelligere debeamus. Ante ergo eventum possumus dicere quod possibile
quandoque erit, quan- doque non erit, non in se, sed quoad nostram
cognitionem, quia nempe immutabilitas facti non apparet. v) Non
enim ideo aliquid etc. Suppleo ideo ex omnibus nostris codd., quod
desideratur in ed. Piana.. Et hinc statim habes: sed potius ideo semper
etc. Et infra: secunda autem assignatio..... non enim
ideo etc. E) Et hoc est quod Boethius attribuit Philoni. « 'Tres sunt,
inquit » » Boethius, sententiae de possibilitate. Philo enim
dicit possibile esse quod natura propria enunciationig suscipiat
veritatem, ut cum dico, me quod sumus consiliativi, in aliis autem
ex eo quod materia est in potentia ad utrumque op- positorum.
9.
Sed videtur haec ratio non esse sufficiens. Sicut enim in corporibus
corruptibilibus materia invenitur in potentia se habens ad esse et
non esse, ita etiam in corporibus caelestibus invenitur potentia ad
diversa ubi, et tamen nihil in eis eve- nit contingenter, sed solum ex
necessitate. Unde dicendum est quod possibilitas materiae ad utrum-
que, si communiter loquamur, non est sufficiens ratio contingentiae, nisi
etiam addatur ex parte potentiae activae quod non sit omnino
determi- nata ad unum; alioquin si ita sit determinata ad unum quod
impediri non potest *, consequens est quod ex necessitate reducat in
actum potentiam passivam * eodem modo. 10. Hoc igitur quidam
attendentes posuerunt quod potentia, quae est in ipsis rebus naturali-
bus, sortitur necessitatem ex aliqua causa deter- minata * ad unum quam
dixerunt fatum. Quorum Stoici posuerunt fatum in quadam serie, seu
con- nexione * causarum, supponentes quod omne quod in hoc mundo
accidit habet causam *; causa au- tem posita, necesse est effectum poni.
Et si una causa per se non sufficit, multae causae ad hoc
concurrentes accipiunt rationem unius causae suf- ficientis; et ita
concludebant quod omnia ex ne- cessitate eveniunt. » »
» » » » » » hodie esse Theocriti Bucolica
relecturum, hoc si nihil extra prohibeat quantum in se est potest
veraciter praedicari. Eodem autem modo idem ipse Philo necessarium esse
definit, quod cum verum sit, quantum in se est, nunquam possit
susceptivum esse mendacii; non necessarium autem idem esse determinat,
quod, quantum in se est, possit suscipere falsita- tem. Impossibile vero
secundum propriam naturam, nunquam possit suscipere veritatem. Idem tamen
ipse et contingens et possibile unum esse confirmat » (Op. et loc.
cit. pag. 373). Vult autem Boethius sen- tentiam Philonis -Larissensis ,
quamvis verbis discrepet, revera tamen cum Diodori sententia convenire: «
Ille enim ( Diodorus) arbitratus est, » » » »
inquit, si quis in mari moreretur, eum in terra mortem non. potuisse
suscipere: quod neque Philo, neque Stoici dicunt. Sed quanquam ista non
dicant, tamen si unam partem contradictionis eventu necessitatis
metiuntur, idem cum Diodoro sentire coguntur » (Ib. pag. 374). Quo autem
pacto haec Philonis sententia conveniat cum sententia Diodori, qui
necessitatem ab eventu metiebatur, ut dictum est in not. y, haud satis
apparet. Etenim, sistendo in Philonis verbis a Boethio citatis, pos-
Sibile Philo dixit quod quantum in se est potest veraciter praedicari;
at potest etiam impediri quominus veraciter de facto praedicetur
(ut, in exemplo de lectione Bucolicorum, si aliquid extra prohibeat).
Ergo possibile, de quo loquitur Philo dicens illud esse idem ac
contingens, potest fieri, quantum in se est, et potest, quantum in se
est, etiam non fieri; quod idem est ac dicere quod possibile quantum in
se est ad neutrum est determinatum. Quod ipsemet magis aperte declarat
cum ait non necessarium esse id quod quantum in se est potest
suscipere falsitatem , nempe potest esse et non esse. ldem patet ex
notionibus necessarii et impossibilis. Necessarium est
quod quantum in se est numquam potest susceptivum esse mendacii, nempe
quod in sua natura determinatum est solum ad esse; impossibile est quod
secundum | pro- priam naturam nunquam potest suscipere veritatem,
videlicet quod est determinatum solum ad non esse. Ergo recte s. Thomas
ait quod hoc quod Boethius attribuit Philoni est manifeste sententia
Aristotelis in hoc loco, vel, in hoc libro, ut habet cod. A. - Addendum
quod, iuxta Boethium: » » » » » »
» » Universaliter dicere est, quaecunque neque semper sunt, neque
semper non sunt, sed aliquoties sunt, aliquoties non sunt, ea per hoc
ipsum quod sunt et non sunt, habent aliquam ad contraria cognationem.
Haec au- tem impossibilium. et necessariorum media sunt. Impossibile
enim nunquam esse potest; necessarium nunquam non esse; inter haec
propria quorundam natura est, quae horum utrorumque sit media, quae et
esse scilicet possit et non esse. Ergo hoc nunc dicit
(Aristote- les nempe) : Videmus, inquit, in his etc. » (Ib. pag. 374).
Haec ergo, ex- ponente Boethio, est opinio Aristotelis cui Boethius
subscribit, sed quae est etiam opinio Philonis supra
recitata. . * * B; non posset. ABC:
passivam. scilicet *.c verius: deter- minante.
Stoici. * Codd.- .: com- mixtione. * A: supponentes omne ... habere causam.
68 Commen.s.Th. * lect. τπ.- Ed. Did. lib. V, cap. ui. Plato. *In :
PERI HERMENEIAS LIB. I Multa enim hic fiunt ex intellectu et
voluntate, quae per se et directe non subduntur virtuti cae-
lestium corporum: cum enim intellectus * sive ratio et voluntas
quae est in ratione 7, non sint actus organi corporalis, ut probatur in
libro De anima *, 11. Sed hanc rationem solvit Aristoteles in VI
Metaphysicae * interimens utramque propositio- num assumptarum. Dicit
enim quod non omne quod fit habet causam, sed solum illud quod est
per se. Sed illud quod est per accidens non habet causam; quia proprie
non est ens, sed magis ordi- natur cum non ente, ut etiam Plato dixit *.
Unde Sophista. * p: est musicum. Posita causa
suf- ficienti non necesse effectum poni. *p:
mecesse sit. * ABCE: Cuius effe- ctus.- Ὁ habet la- cunam. *gc omittunt
praedictarum. *BP.- A: SiC u- numquodque es- set, sed
falso.-pc: et sic inde quo- usque ; etmelius. τὰ habet lacun. * AC. - P.: deve- niet. *Dicentes ex
ACD. *p: ad * p non recte: ad causam per
se. * p: effectus... referri. * Cap. ut, n.
12. Comment. lect. vr. ** s. Th. Lect. ni:
Ed. Did. lib. IV, c. it, n. 8. esse est,
musicum habet causam, et similiter esse al- bum; sed hoc quod est, album
esse * musicum, non habet causam: et idem est in omnibus aliis
huius- modi. Similiter etiam haec est falsa, quod posita causa
etiam sufficienti, necesse est * effectum poni: non enim omnis
causa est talis (etiamsi sufficiens sit) quod eius effectus * impediri
non possit; sicut ignis est sufficiens causa combustionis lignorum,
sed tamen per effusionem aquae impeditur combustio. 12.
Si autem utraque propositionum praedi- ctarum * esset vera,
infallibiliter sequeretur omnia ex necessitate contingere. Quia si
quilibet effectus habet causam, esset effectum (qui est
futurus post quinque dies, aut post quantumcunque tem- pus)
reducere in aliquam causam priorem: et sic quousque esset * devenire ad
causam, quae nunc est tem in praesenti, vel iam fuit in
praeterito; si au- causa posita, necesse est effectum poni, per
ordinem causarum deveniret * necessitas usque ad ultimum effectum. Puta,
si comedit salsa, sitiet: si siliet, exibit domum ad bibendum: si exibit
do- mum, occidetur a latronibus. Quia ergo iam co- medit salsa,
necesse est eum occidi. Et ideo Aristo- teles ad hoc excludendum ostendit
utramque prae- dictarum propositionum esse falsam, ut dictum est.
13. Obiiciunt autem quidam contra hoc, dicen- tes * quod omne per
accidens reducitur ad aliquid per se, et ita oportet effectum qui est per
accidens reduci in * causam per se. - Sed non attendunt quod id
quod est per accidens reducitur ad per se *, in quantum accidit ei quod
est per se, sicut musicum accidit Socrati, et omne accidens alicui
subiecto per se existenti, Et similiter omne quod in aliquo ef-
fectu est per accidens consideratur circa aliquem effectum per se: qui
quantum ad id quod per se est habet causam per se, quantum autem ad
id quod inest ei per accidens non habet causam per se, sed
causam per accidens. Oportet enim effe- ctum proportionaliter referre *
ad causam suam, ut in II Physicorum * etin V Methaphysicae**
dicitur. 14. Quidam vero non attendentes differentiam effectuum per
accidens et per se, tentaverunt re- ducere omnes effectus hic inferius
provenientes in aliquam causam per se, quam ponebant esse virtutem
caelestium corporum ^in qua ponebant fa- tum, dicentes nihil aliud esse
fatum quam vim positionis syderum. Sed ex hac causa non potest
provenire necessitas in omnibus quae hic aguntur. 0) Quam ponebant
virtutem esse caelestium corporum etc. Ita codd. quorum lectionem
anteponimus Pianae: « Quam ponebant virtutem esse » »
caelestium corporum, in qua ponebant fatum, quam vim positionis sy- derum
appellabant. » z) Voluntas quae est in
ratione. — Codd. ABC omittunt verba, quae est in ratione; sed ea
retinemus cum P. et aliis codd. luntas — Quamvis vo-
simpliciter et communiter accepta appetitum rationalem desi- gnet, tamen
latiori significatione etiam pro appetitu animali usurpatur, ut
ipsemet Angelicus innuit II, Dist. xxxix, qu. II, artic. I1 ad 1: non
impossibile est quod directe subdantur * intellectus seu ratio et
voluntas virtuti caelestium corporum: nulla enim vis corporalis potest
agere per se, nisi in rem corpoream. Vires autem
sensitivae in quan- tum sunt actus organorum corporalium per ac-
cidens subduntur actioni caelestium corporum. Unde Philosophus in
libro De anima * opinionem ponentium voluntatem hominis subiici motui
caeli adscribit his, qui non ponebant intellectum differre a sensu.
Indirecte tamen vis caelestium corporum redundat ad intellectum et
voluntatem, in quantum scilicet intellectus et voluntas utuntur viribus
sen- sitivis. Manifestum autem est quod passiones vi- rium
sensitivarum non inferunt necessitatem ra- tioni et
voluntati. Nam continens habet pravas concupiscentias, sed non
deducitur *, ut patet per Philosophum in VII Ethicorum *. Sic igitur **
ex virtute caelestium corporum non provenit necessi- tas in his
quae per * rationem et voluntatem fiunt. Similiter nec in aliis *
corporalibus effectibus re- rum corruptibilium, in quibus multa per
accidens eveniunt. Id autem quod est per accidens non potest reduci
ut in causam per se in aliquam vir- tutem naturalem, quia virtus naturae
se habet ad unum; quod autem est per accidens non est unum; unde et
supra dictum est * quod haec enunciatio non est una, Socrates est albus
musicus, quia non significat unum. Et ideo Philosophus dicit in
libro De somno et vigilia * quod multa, quorum si- gna praeexistunt
in corporibus caelestibus , puta in imbribus et tempestatibus, non eveniunt,
quia scilicet impediuntur per accidens. Et quamvis illud etiam
impedimentum secundum se consideratum reducatur in aliquam causam
caelestem; tamen concursus horum, cum sit per accidens, non potest
reduci in aliquam causam naturaliter agentem. 15. Sed considerandum est
quod id quod est per accidens potest ab intellectu accipi ut unum,
sicut album esse musicum, quod * quamvis secun- dum se non sit unum,
tamen intellectus ut unum accipit, in quantum scilicet componendo
format enunciationem unam. Et secundum hoc contingit id, quod
secundum se per accidens evenit et casua- liter, reduci in aliquem
intellectum praeordinan- tem; sicut concursus duorum servorum ad
certum locum est per accidens et casualis quantum ad eos, cum unus
eorum ignoret de alio; potest tamen esse per se intentus a domino, qui
utrumque mittit ad hoc quod in certo loco sibi occurrant *. 16. Et secundum hoc aliqui posuerunt omnia quidem quatenus appetitus
sensitivus est in brutis, sed quatenus est in homine et est potentia in
eadem essentia animae rationalis radicata, et ideo rationis moderamini
subiecta (Cf. III, Dist. xvi, qu. r, artic. 1, Ad
secundam quaestionem dicendum etc.). Dico radicata: nam proprie, seu
formaliter, appetitus animalis, sicut caeterae facultates sensitivae, est
in organo animato tanquam in proprio subiecto immediato. At voluntas,
proprie dicta, nempe appetitus rationalis, est facultas essentialiter
inorga- nica consequens apprehensionem rationis, et, sicut ratio ipsa, a
sola animae essentia fluit etin sola essentia animae est immediate, ut in
suo subiecto. * A: nam intel- lectus... cum
non sit actus. π *
III, cap.tv, n.4 ; cap.v,n.r.- Com- ment. s. lect.
vir. * Thom. c: - P. $ubda- tur. * III.
cap. seq. - ΠΙ, n. 5 Comment. $.
?in. lect. rv. * A: non deduci- lur ad malum. * -
Cap.t(a/. n] n.6. Comment.s.Th. lect. 1. "* e: sicut
igitur. *A: sec * ABD: Azec si- militer
etiam. - € cohaerenter ad praeced. sicut i- gitur: Sic
etiam in aliis. * * Lect. v, n. it. De
divinatione per somnium , Cap. τι. * Quod omittitur a BC. * ABCE:
COMCUF- rant (n. dubius). CAP. IX, δ σ τα: Dei. * intelligere T p: comprehen-
unt. v quaecumque in hoc mundo aguntur, etiam quae videntur
fortuita vel casualia, reduci in ordinem providentiae divinae, ex qua
dicebant dependere fatum. Et hoc quidem aliqui stulti negaverunt ^,
iudicantes de intellectu divino ad modum intel- lectus nostri, qui
singularia non cognoscit *. Hoc autem est falsum: nam intelligere divinum
* et velle eius est ipsum esse ipsius *. Unde sicut esse eius
sua virtute comprehendit omne illud quod quo- cumque modo est, in quantum
scilicet est per parti- cipationem ipsius; ita etiam suum intelligere et
suum intelligibile comprehendit * omnem cognitio- nem et omne
cognoscibile; et suum velle et suum volitum comprehendit omnem appetitum
et omne appetibile quod est bonum; ut, scilicet ex hoc ipso quod
aliquid est cognoscibile cadat sub eius cognitione, et ex hoc ipso quod
est bonum cadat sub eius voluntate: sicut ex hoc ipso quod est ens,
aliquid cadit sub eius virtute activa, quam ipse perfecte- comprehendit,
cum sit per intellectum agens. 17. Sed si
providentia divina sit per se causa omnium quae in hoc mundo
accidunt", saltem bonorum, videtur quod omnia ex necessitate
ac- cidant. Primo quidem ex parte scientiae eius: non enim potest
eius scientia falli; et ita ea quae ipse scit, videtur quod necesse sit
evenire. Secundo ex parte voluntatis: voluntas enim Dei inefficax
9) Et hoc quidem aliqui stulti negaverunt. Duo hic distinguenda sunt.
Primum est quod omnia quae quocumque modo in hoc mundo aguntur, etiam
quae videntur fortuita vel casualia, reducuntur in ordinem Provi- dentiae
divinae; et hoc est quod s. Thomas dicit ab aliquibus stultis ne- gari.
-- Aliud est quod ex divina Providentia sequatur fatum, non quidem sano
sensu acceptum, ut infra explicabimus, sed quatenus deteriori sen-
su sumitur utnecessitas in causis secundis omnibus. Providentia
autem divina non infert fatum seu necessitatem rebus provisis, ut nn.
seqq. late et solide demonstrat Angelicus. Notandum insuper quod
illi qui liberum nominis arbitrium fato subii- ciebant, non
una ratione naturam fati ponebant. Alii enim fatum
appellabant vim positionis siderum , ex quorum positione et pote-
state decerni autumabant qualis quisque homo concipitur,
nascitur, vivit, et quid ei proveniat boni quidve mali accidat. — Alii
vero non astrorum constitutionem , sicuti est cum quidque concipitur
vel na- scitur, sed omnium connexionem seriemque causarüm, qua fit
omne quod fit, fati nomine appellabant. Quorum sententia, si causarum
haec connexio talis ponatur ut voluntatibus nostris necessitatem inferat,
non differt a prima sententia quoad fati naturam, quamvis seriem causarum
substituat positioni potestatique siderum. Utrumque errorem s. Thomas
n. 14 et seqq. refutat. — Alii causarum connexionem non recusabant,
sed ipsum causarum ordinem et connexionem subiiciebant Dei summi
volun- tati et potestati; at hi bifariam dividendi sunt. Quidam enim
quamvis praescientiae voluntatique divinae causas creatas, earumque
connexio- nes subiicerent, tamen aut ab hac subiectione eximebant
voluntatem hu- manam, aut nihil esse in potestate nostra nullumque esse
hominis arbi- trium sub praescientia et voluntate Dei effutiebant. Hunc
errorem refutat s. Thomas n. 18 et seqq. Quidam denique utrumque eligunt,
utrumque confitentur, nempe praescientiam divinam nostrarum actionum
atque ef- ficaciam infinitam divinae voluntatis et una simul integram
perfectamque hominis libertatem. Et vere sic
est, ut a s. Thoma hic probatur.- Quia tamen haec divinae Providentiae
ordinatio a nonnullis aut fatum appel- labatur, aut ab ipsa fatum seu
causarum secundarum connexio (quae nihil humanae officeret libertati)
pendere dicebatur, ne ex vocabulo aequi- voco error obreperet, Ordinem
causarum ubi voluntas Dei plurimum potest, neque negamus, neque fati.
vocabulo nuncupamus , ait s. Augu- stinus in V De civitate Dei, cap. 1x,
n. 3. Quod
si propterea aliquid quis- quam fato tribuit, quia ipsam Dei voluntatem
vel potestatem fati no- mine appellat, sententiam teneat, linguam
corrigat (Ib. cap. 1). De his fuse ipsemet s.
Augustinus (Op. et lib. cit.). σὴ Singularia non cognoscit, nempe directe et primo; nam indirecte
et quasi per quandam reflexionem intellectus noster intelligit
etiam aliquo modo singularia, ut s. Thomas docet expresse p. I, qu.
rxxxvi, artic. I. Sed quia haec cognitionis indirectae notio non est
necessaria in praesenti quaestione, ideo eam praetermittit s.
Doctor. τὴ Intelligere divinum et velle eius est ipsum esse ipsius, nempe Dei.—
1. ergo intelligere et intelligibile divinum comprehendit omnem
cognitionem et omne cognoscibile; 2. ergo velle et volitum divinum com-
LECT. XIV
69 esse non potest; videtur ergo quod omnia quae vult, ex
necessitate eveniant. 18. Procedunt autem hae obiectiones ex eo
quod cognitio divini intellectus et operatio divinae volun- tatis
pensantur ad modum eorum, quae in nobis sunt, cum tamen multo
dissimiliter se habeant *. 19. vel Nam primo quidem ex parte
cognitionis scientiae considerandum est quod ad cogno- scendum ea
quae secundum ordinem temporis eveniunt, aliter se habet vis
cognoscitiva, quae sub ordine temporis aliqualiter continetur, aliter
illa quae loci: totaliter est extra ordinem
temporis. Cuius exemplum conveniens accipi potest ex or- dine
nam secundum Philosophum in IV Physicorum *, secundum prius et
posterius in ma- gnitudine est prius et posterius in motu et per
consequens in tempore. Si ergo sint multi homi- nes per viam aliquam
transeuntes, quilibet eorum qui sub ordine transeuntium continetur habet
co- gnitionem de praecedentibus et subsequentibus *, in quantum
sunt praecedentes et subsequentes; quod pertinet ad ordinem loci. Et ideo quilibet eorum videt eos, qui iuxta se sunt et aliquos
eo- rum qui eos praecedunt; eos autem qui post se sunt videre non
potest. Si autem esset aliquis * extra totum ordinem transeuntium, utpote
in ali- qua excelsa turri constitutus, unde posset totam viam
videre 7, videret quidem simul omnes in via prehendit omnem appetitum et
omne appetibile; 3. ergo quidquid est co- gnoscibile cognoscitur a Deo;
4. ergo quidquid est bonum cadit sub divina voluntate; 5. ergo quidquid
est ens a virtute activa Dei attingitur. Istae illationes, quas infert
Angelicus, logice connectuntur principio quod intelligere et velle Dei
sunt ipsum esse ipsius. v) Causa omnium quae in hoc mundo accidunt etc. —
Cod. A:
causa, sine qua in hoc mundo non accidunt aliqua. Eadem est sententia. —
Alii codd. habent lectionem Pianam. —Infra vero (et ita ea quae ipse scit
etc.) cod. B absurde legit: et ita essentia, quae ipse sit, videtur
necesse sic evenire. 9) Procedunt autem hae obiectiones etc. Hisce
paucis verbis s. Tho- mas veluti digito indicat radicem errorum omnium,
qui de scientia et voluntate Dei in ordine ad humanam libertatem àb
hominibus exco- gitati sunt. Quae s. Thomae sententia in re gravissima
est manifesta , si principia alibi declarata in mentem revocemus. Dictum est enim quod ens, de Deo praedicatum et de creaturis in
propositionibus, Deus est ens, creatura est ens, non univoce dicitur de
uno et de aliis, sed solummodo analogice (lect. v, n. 19, nota ξ). Quae veritas ut etiam vo- cabulo ipso indicaretur in scientia
theologica, Scholastici dicebant Deum esse super-ens, super-essentiam
etc.: ut nempe hoc modo ratio entis de Deo asserta ostenderetur diversa a
ratione entis creaturis tributa. Sed quod dicitur de ente, idem omnino
dicendum est de aliis quae tum Deo, tum creaturis tribuuntur: absurdum
enim esset ponere quod ratio entis non univoca, sed solummodo armaloga
est Deo et creaturis, et simul as- serere quod ratio causae, cognitionis
etc. tum Deo tum creaturis sit univoca: ratio enim entis et ratio causae
sunt realiter una eademque res in Deo. Sicut ergo Deo
ratio entis convenit modo convenienti eius divi- nae naturae, [ἃ modo
convenienti divinae naturae convenit Deo cognitio intellectus et operatio
voluntatis. Quod si quaeras in quo consistat huius- modi modus? respondeo
in infinitate. Deus est ens a se, et ideo infini- tus et
simplicissimus, ita ut quidquid in Deo est, sit infinita simplicissima
divina essentia. Ergo sicut Deus est sua essentia modo infinito, ita est
sua cognitio et sua operatio modo infinito, hoc est infinite
excedens modum essentiae, cognitionis et operationis hominis et
cuiuslibet crea- turae, quae nonnisi limitato modo sibique convenienti et
est et cognoscit et operatur. Quae cum ita sint,
nemo non videt non posse sine errore argui ex modo essendi, cognoscendi
et operandi in creaturis, modum es- sendi, cognoscendi et operandi in Deo
sive in seipso, sive in operibus crea- tis trio quae ratione
carent, sive denique in creaturis quae libero arbi- sunt
rerum praeditae: nam si quis hoc modo argueret, Deum intra genus
creatarum coarcfaret, proindeque Deum ipsum negaret. Porro hoc ipsum
faciunt, qui ex divina Providentia, nempe ex Dei infallibili praescientia
et efficacissima operatione inferre conantur fatali necessi- tati causas
creatas liberas esse obnoxias. X) Unde posset totam viam videre etc.-
Cod. A legit: « Unde posset tota » » » via inde videri,
quemadmodum simul omnes in via existentes non sunt in ratione
praecedentis vel subsequentis (in comparatione scilicet ad eius
intuitum), sed simul omnes videret nisi quomodo unus eorum * Cap.
xt (a7. xvi) n. 3, seq. - Com- ment. s.Th. lect. xvi.
Βα: tibus. succeden- * Aliquis ex codd. 70
existentes, non sub ratione praecedentis et subse- quentis (in comparatione
scilicet ad eius intuitum), sed simul omnes videret, et quomodo unus
eorum alium praecedit. Quia igitur cognitio nostra cadit sub ordine
temporis, vel per se vel per accidens PERI HERMENEIAS LIB. I
et eius differentias. Sunt autem differentiae entis pos- sibile et
necessarium; et ideo ex ipsa voluntate divina originantur necessitas et
contingentia in re- bus distinctio * 4: unde
anima componendo. * Cap. vi, τν 3 56}: - Comment.
s. Th. lect. xr. * AC: eveniant ; - à : eveniunt.
Y utriusque secundum rationem proximarum causarum: ad effectus enim
*, quos voluit necessarios esse, disposuit causas necessa- rias;
ad. effectus autem, quos voluit esse contin- (unde et anima in componendo
* et dividendo ne- cesse habet adiungere tempus, ut dicitur in III
De anima*); consequens est quod sub eius cogni- futuri. tione
cadant res sub ratione praesentis, praeteriti et Et ideo praesentia
cognoscit tanquam actu existentia et sensu aliqualiter perceptibilia
; praeterita autem cognoscit ut memorata; futura autem non
cognoscit in seipsis, quia nondum sunt, sed cognoscere ea potest in
causis suis: per cer- titudinem quidem, si totaliter in causis suis
sint determinata, ut ex quibus de necessitate evenient *; per
coniecturam autem, si non sint sic determi- nata in quin
impediri possint, sicut * quae sunt ut pluribus; nullo autem modo, si in
suis causis sunt omnino in potentia non magis determinata ad unum
quam ad aliud, sicut quae sunt ad utrum- libet. Non enim est aliquid cognoscibile
secundum quod est in potentia, sed solum secundum quod est in actu,
ut patet per Philosophum in IX Me- gentes, ordinavit causas contingenter
agentes , idest potentes deficere. Et secundum harum con- ditionem
causarum, effectus dicuntur vel neces- sarii vel contingentes, quamvis
omnes dependeant a voluntate divina, sicut a prima causa,
quae transcendit ordinem. necessitatis et contingentiae. Hoc autem
non potest dici de voluntate hu- mana, nec de aliqua alia causa: quia
omnis alia causa cadit iam sub ordine necessitatis vel con-
tingentiae; et ideo oportet quod vel ipsa causa * ABC:
aulem; sed non recte. Causae
genter contin- agentes possunt deficere. possit
deficere, vel effectus * eius non sit contin- Jur gens, sed necessarius.
Voluntas autem divina in- deficiens est; tamen non omnes effectus eius
sunt necessarii, sed quidam contingentes. 23. Similiter autem aliam
radicem contingen- tiae, quam hic Philosophus ponit ex hoc quod
sumus consiliativi, aliqui subvertere nituntur, vo- *
Commen.s.Th. lect. x. - Ed. Did. lib. VIII, cap.1x,
n.6. * ABC: lofum tem- poris decursum. c:
unumquod- que ut est in. * ABCD et Ven.
edd. - p.: si. -E: sicul; sed errore manifesto. traphysicae
*. 20. Sed Deus est omnino extra ordinem tem- poris, quasi in
arce aeternitatis constitutus, quae est tota simul, cui subiacet totus
temporis decursus secundum unum et simplicem eius intuitum; et ideo
uno intuitu videt omnia quae aguntur secun- dum temporis decursum *, et
uuumquodque secun- dum. quod est in * seipso existens, non quasi
sibi futurum quantum ad eius intuitum prout est in solo ordine
suarum causarum (quamvis et ipsum ordinem causarum videat), sed omnino
aeterna- liter sic * videt unumquodque eorum quae sunt in quocumque
tempore, sicut oculus humanus vi- det Socratem sedere in seipso, non in
causa sua. 21.
Ex hoc autem quod homo videt Socratem sedere, non tollitur eius
contingentia quae respicit lentes ostendere quod voluntas in
eligendo ex necessitate movetur ab appetibili. Cum enim bo- num sit
obiectum voluntatis, non potest (ut vide- tur) ab hoc divertere * quin
appetat illud quod : sibi videtur bonum; sicut nec ratio ab hoc
potest divertere quin assentiat ei quod sibi videtur ve- rum. Et
ita videtur quod electio consilium con- sequens ^ semper ex necessitate
proveniat; et sic omnia, quorum nos principium sumus per con-
silium et electionem, ex necessitate provenient *. 24. attendenda
est circa bonum, A: diverti, et ita infra. ω Mery
: proveni- Sed dicendum est quod similis differentia 7^ sicut circa
verum. Est autem quoddam verum, quod est per se no- tum, sicut
prima principia indemonstrabilia * , qui- | : Coda.- P. ex er- de- bus ex necessitate *intellectus assentit; sunt
autem mum. quaedam
vera non per se * nota, sed per»alm me s * ABCE. - DP. :
V'£- rissime. - ABc:et tamen. * * A: sunt.
A vel. omitt. sunt Horum autem duplex *est conditio:
quaedam enim er se. ex necessitate consequuntur ex principiis, ita
sci- πάρει, "dms licet quod non possunt esse falsa, principiis exi-
- stentibus veris, sicut sunt omnes conclusiones de- | ordinem
causae ad effectum; tamen certissime * et infallibiliter videt oculus
hominis Socratem sede- re dum sedet, quia unumquodque prout est in
se- ipso iam determinatum est. Sic igitur relinquitur, quod Deus
certissime et infallibiliter cognoscat omnia quae fiunt * in tempore; et
tamen ea quae in tempore eveniunt non sunt vel * fiunt ex neces-
sitate, sed contingenter. Similiter ex parte voluntatis divinae
diffe- rentia est attendenda. Nam voluntas divina est intelligenda
ut extra ordinem entium existens, velut causa quaedam profundens totum
ens et omnes » na « » » alterum praecedit.
» — Quae lectio intricata est, ac vix intelligibilis: Pia- optima est, et
indicatur in p. 1 Summ. th., qu. xiv, artic. xi ad 3: Sicut ille qui
vadit per viam non videt illos qui post eum veniunt; sed ille qui ab
aliqua altitudine totam viam intuetur, simul videt omnes transeuntes per
viam. » Codd. BCDE habent lectionem Pianam; nisi quod D legit: μὲ posset
tota via videri.... et non sub ratione prae- cedentis. — E: unde posset
tota via videri..... vel subsequentis. Et, tota via videri legunt etiam
codd. BC. — Constat ergo quod tota via videri est lectio uniformis
codd.; ideoque haec pars, attenta codd. auctoritate, suffici posset
rationabiliter Pianae. Cum hac tamen stant Venetae edi- tiones. Y)
Quin impediri possint, sicut etc. — Cod. A habet: ut ex quo de
necessitate eveniat; coniectura, si non sit sic determinata, quin impe-
monstrationum. Et huiusmodi veris ex necessitate Í assentit intellectus,
postquam perceperit ordinem | eorum ad principia, * non autem prius.
Quaedam “ coaa.-».:prin- autem sunt *, quae non ex necessitate consequun-
"5c: sunt »era tur ex principiis, ita scilicet quod possent*
esse aps: fuae (5 falsa principiis existentibus veris; sicut sunt opina-
5 Ir ΑΔΕ "dus bilia, quibus non ex necessitate assentit intellectus,
me uamvis ex aliquo motivo * magis inclinetur in ΑΙ ΩΣ aquo
appetitu mo vo. diri possit, sicut etc. — E. legit: quin impediri possit,
in caeteris concordat cum Piana, quam tamen non adoptamus ubi legit, quin
impediri non possint, sed in hoc codd. ACE sequimur: nam quin impediri
non pos- sint est lectio non acceptanda. Vult enim s. Thomas affirmare
quod fu- turum cognoscitur in causa solummodo per coniecturam si causa a
pro- ducendo effectu possit impediri, esto in pluribus non impediatur.
Quam sententiam non solum non significat lectio Piana et cod. D, sed
omnino oppositam exprimere videtur. Ob eamdem assignatam rationem
repro- bamus lectionem cod. B: quam impediri possit. «) Electio
consilium consequens, seu electio, quae est actus liber. tatis, ad
consilium, quo de agendis aut omittendis ratio in semetipsa de- liberat,
sequitur. Unde non est admittenda lectio edit. Pianae,
electio consilii consequens. — Codd. et edd. Venet. legunt consilium. CAP. IX, LECT. XIV * Cap. ix,
n Comment. s Ject. xv. unam partem quam in aliam. Ita etiam
est quod- dam bonum quod est propter se appetibile, sicut
felicitas, quae habet rationem ultimi finis; et huius- modi bono ex
necessitate inhaeret voluntas: na- turali enim quadam necessitate omnes
appetunt esse felices. Quaedam vero sunt bona, quae sunt
appetibilia propter finem, quae comparantur ad finem sicut conclusiones
ad principium, ut pa- ἦν tet per
Philosophum in II Physicorum *. Si igitur
essent aliqua bona, quibus non existentibus, non posset aliquis esse
felix, haec etiam essent ex ne- cessitate appetibilia et maxime
apud eum, qui LEeda.-»:rer- talem ordinem perciperet *; et forte talia
sunt esse, "Sun ex codi. pipere et intelligere et si qua
alia sunt * similia. Sed particularia bona, in quibus humani actus
consistunt, non sunt talia, nec sub ea ratione ap- aa) Nec sub ea ratione
apprehenduntur ut sine etc. lta codd. B CE; et optime. — Piana,
comprehenduntur. — Cod. A: nec sub eadem —Tratione apprehenduntur, nec
sine etc. Adoptamus apprehenduntur ex codd. cit. — Quoad media, circa
quae cadit consilium s. Thomas duo di- stinguit, nempe quod non sint
talia, quibus non existentibus, homo feli- citatem non consequeretur; et
deinde quod neque ut talia a ratione ipsa apprehendantur. Voluntas enim
sequitur rationis iudicium: nam nihil volitum quin praecognitum, ut fert
commune adagium. Quocirca si ratio apprehenderet media ut talia, sine
quibus finis volitus non obtineretur, quamvis talia in se non sint,
voluntas ex ipsa appetitione finis traheretur ad illa acceptanda media.
Et ideo haberetur non consilium neque electio, sed necessitas, non quidem
obiective et absolute, sed subiective et hypothetice. B3) Quamvis
videantur logici negotii modum excedere. Revera quae hic de radicibus
contingentiae adserta sunt ad metaphysicam proprie pertinent, si haec
obiecta in se considerentur (Cf. s. Th in VI Metaphys. lect. zr); sed
tamen ad logicam etiam aliquo modo pertinent, et in ea pertractari si non
absolute debent, saltem possunt: « Ea quae huius libri » »
» series continebit exponere, altioris pene tractatus est, quam ut in
logica disciplina conveniat disputari; sed quoniam, ut saepe dictum est,
ora- tionibus sensa proferuntur, quibus subiectas res esse manifestum
est, silii, quod 71 prehehduntur ut sine ^* quibus
felicitas esse non possit, puta, comedere hunc cibum vel illum, aut
abstinere ab eo: habent tamen in se unde moveant appetitum, secundum
aliquod bonum consideratum in eis. Et ideo voluntas non ex ne-
cessitate inducitur ad haec eligenda. Et propter hoc Philosophus
signanter radicem contingentiae in his quae fiunt a nobis * assignavit ex
parte con- quae sunt ad finem et tamen non sunt determinata. In his enim
in qui- bus media sunt determinata, non est opus con- Silio, ut
dicitur in ΠῚ Ethicorum *. Et haec quidem dicta sunt ad salvandum
ra- dices contingentiae, quas hic Aristoteles ponit, quamvis
videantur logici negotii modum exce- dere f£. » » non
est dubium quin quod in rebus sit, idem saepe transferatur ad vo- ces. »
Haec Boethius in exordio tertii libri (Ed. sec.) De interpretatione, pag.
357. Et Ammonius: « Videtur quidem hoc logicum esse quod ab »
» Aristotele nunc agitatur theorema; re autem vera ad partes omnes
phi- losophiae necessarium est » (In lib. Peri hermenias, sect.ll, S.
vi, fol. 19 vers., col. 1). Sed conclusionem s. Thomae novitius
meditetur. Sapienter enim s. Thomas, quia commentatoris officium
exsequitur altis- Simas quaestiones metaphysicas perstringere atque definire
non recusat, ut Aristotelis doctrinam de propositionibus quoad futura
contingentia et libera declaret; sed modeste tamen addit huiusmodi
quaestiones videri logici negotii modum excedere. Quae ultima verba
dictando forte prae mente sententiam magistri sui b. Alberti Magni habebat
sapientissimus et ideo modestissimus discipulus. Ait enim b. Albertus: «
Quaerunt etiam hic » » » » » » quidam
de necessitate ordinis causarum, de fato, de fortuna, de consilio, de
casu, dé certitudine divinae providentiae in singularibus et voluntatis
contingentibus. Sed de his hic quaerere stultum est: quia quaestiones
istae ex istius scientiae principiis (cum logica procedat ex communibus,
quae in pluribus vel in omnibus inveniuntur) non possunt determinari:
ista autem determinari volunt ex propriis » (Peri hermenias lib. I, tract.v, cap. vir). ax A: sunt a nobis vel
fiunt. est eorum * Cap. nit (a£. v) s T
- Comment. h. lect. vit. ββ 72 PERI HERMENEIAS LIB. I LECTIO DECIMAQUINTA EX
MODO QUO VERITAS SE HABET CIRCA RES CONCLUDITUR QUALITER VERITAS SE
HABEAT CIRCA PROPOSITIONES T e ο. aT m- * o Ca -. ὁ ὄν, ὅταν ἡ, καὶ τὸ μὴ ὃν μὴ εἶναι, &8.3 τὸ γάγχη" οὐ μὴν οὔτε τὸ ὃν ἅπαν ἀνάγκη μὴ ὃν μὴ εἶναι: οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι εἶναι ἐξ ἀνάγχης, ὅτε ἔστι, καὶ τὸ ἁπλῶς ἐξ ἀνάγκης. Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ μὴ ὄντος. Καὶ ἐπὶ τῆς ἀντιφάσεως ὁ αὐτὸς λόγος" εἶναι μὲν ἢ y εἶναι ἅπαν, ἀνάγκη: καὶ ἔσεσθαί Ye ἢ μή; οὐ μέντοι διελόντα γε εἰπεῖν θάτερον ἀναγκαῖον. Λέγω δὲ οἷον ἀνάγκη μὲν ἔσεσθαι ναυμαχίαν αὔριον ἢ μη ἔσεσθαι" οὐ μέντοι ἔσεσθαί γε PA CI ναυμαχίαν ἀναγκαῖον, οὐδὲ μὴ γενέσθαι" γενέσθται μέντοι, ἢ μὴ γενέσθαι, ἀναγκαῖον. Ὥστ᾽ ἐπεὶ ὁμοίως οἱ λόγοι ἀληθεῖς, ὥσπερ τὰ πράγματα, δῆλον ὅτι, ὅσα οὕτως ἔχει, ὥστε, ὁπότερ ἔτυχε, καὶ τἀναντία ἐνδέχεσθαι, ἀνάγκη ὁμοίως ἔχειν καὶ τὴν ἀντίφασιν. Ὅπερ συμβαίνει ἐπὶ τοῖς μὴ ἀεὶ οὖσιν, ἢ μὴ ἀεὶ μὴ οὖσιν. Τούτων γὰρ ἀνάγκη μὲν θάτερον μόριον τῆς ἀντιφάσεως ἀληθὲς εἶναι ἢ ψεῦδος, οὐ μέντοι τόδε T τόδε, ἀλλ᾽ ὁπότερ ἔτυχε" xal μᾶλλον μὲν ἀληθῆ τὴν ἑτέραν, οὐ μέντοι ἤδη ἀληθῆ ἢ ψευδῆ" ὥστε δῆλον ὅτι οὐχ ἀνάγκη, πάσης καταφάσεως xxi ἀποφάσεως τῶν ἀντιχειμένων τὴν μὲν ἀληθῆ, τὴν δὲ ψευδῇ εἶναι. Οὐ γάρ, ὥσπερ ἐπὶ τῶν ὄντων, οὕτως ἔχει καὶ ἐπὶ τῶν μὴ ὄντον μέν, δυνατῶν δὲ εἶναι ἢ Um εἶναι, ἀλλ ὥσπερ εἴρηται. SxNoPsrs. — Argumentum et divisio textus. — 2. Necessitas in
rebus, alia est absoluta, alia est ex suppositione; idem dicendum de
impossibilitate.— 3. Necessitas et veritas in rebus per compa- rationem
ad illarum oppositas sequuntür leges contradictionis: quia scilicet sicut
impossibile est contradictoria simul esse vera vel falsa, ita impossibile
est rem neque esse neque non esse. Con- sequenter necesse est,
disiunctive loquendo , rem vel esse vel non esse. Disiunctive, inquam,
non tamen divisim: quia si di- ostquam Philosophus ostendit esse
7impossibiliaa ea, * A: impossibili-
tatibus. * * p: et quia iam. A: hic
procedit ordine conver- $0.- BCD omitt. nunc et
hic. quae ex praedictis Érationibus sequebantur; hic,
remotis impossibilibus *, concludit veritatem. duo facit: quia enim
argumentando ad impossibile, processerat ab enunciationibus ad res,
et iam * removerat inconvenientia quae circa res sequebantur; nunc,
ordine converso *, primo osten- dit qualiter se habeat veritas circa res;
secundo, * A: qualiter se habeant res cir-
ca * etc. Num. 4. * BE.-A: T$S.- P.:
ea (Cf. n. 3). * Num. 3. qualiter se habeat veritas
circa * enunciationes; ibi: Quare quoniam orationes verae sunt* etc. Circa
primum duo facit: primo, ostendit qualiter se ha- beant veritas et
necessitas circa res absolute con- sideratas; secundo, qualiter se
habeant circa eas * per comparationem ad sua opposita; ibi: ΕἾ in
contradictione eadem ralio est * etc. 2. Dicit ergo primo, quasi ex praemissis
con- «) Impossibile est etc. Ita codd. et edd.
Ven.- Editio Piana: im- possibile dum est, illud simul etc. Revera illud
dum est superfluum vi- detur, quia praemittitur si aliquid est, et.
apponitur simul, sicut revera est apponendum, ut repugnantia inter esse
et »t0n-esse in aliquo identico subiecto valere possit et
affirmari. *]gitur esse quod est, quando est, et non esse quod non
est, quando non est, necesse est: sed non omne quod est, necesse est
esse, nec omne quod non est, necesse est non esse: non
enim idem est, omne quod est ne- cessario esse, quando est, et
simpliciter esse ex neces- sitate. Similiter autem et in eo quod non
est. Et in contradictione eadem ratio est. Esse quidem vel non esse
omne necesse est; et futurum esse vel non esse; non tamen contingit
dividentem dicere alterum neces- sarium. Dico autem, ut necesse est
quidem esse futu- rum bellum navale cras vel non futurum esse:
sed non futurum esse cras bellum navale necesse est vel non futurum
esse; futurum autem vel esse vel non esse necesse est. Quare
quoniam similiter orationes verae sunt quemadmo- dum et res, manifestum
est quoniam quaecumque sic se habent ut utrumlibet sint, et
contraria ipsorum con- tingant, necesse est similiter se habere et
contradictio- nem. Quod contingit in his quae non semper
sunt, et non semper non sunt. Horum enim necesse est alteram partem
contradictionis veram esse vel falsam, non ta- men hoc vel illud sed
utrumlibet, et magis quidem alteram veram, non tamen iam veram vel
falsam: quare manifestum est quoniam non est necesse omnis affir-
mationis et negationis oppositarum hanc quidem ve- ram, illam vero falsam
esse. Neque enim quemadmo- dum in his quae sunt, sic se res habet etiam
et in his quae non sunt, possibilibus tamen esse vel non esse, sed
quemadmodum dictum est. visim loquamur non
necesse est rem esse absolute, sicut non ne- cesse est rem absolute non
esse. — 4. Quia ergo propositiones se habent ad veritatem sicut res ad
esse et ad mon esse, idem iudi- cium ferendum est de veritate et
necessitate propositionum in comparatione ad earum oppositas, quod est de
veritate et necessi- tate rerum per comparationem ad earum oppositas.- 5.
Conclusio. Non est necesse in omni genere affirmationum et
negationum oppositarum alteram determinate esse veram et alteram
falsam. cludens, quod si praedicta sunt inconvenientia, ut scilicet
omnia ex necessitate eveniant, oportet di- cere ita se habere circa res,
scilicet quod omne * quod est necesse est esse quando est, et omne
quod non est necesse est non esse quando non est. Et haec necessitas fundatur super hoc prin- cipium; Zmpossibile est
simul esse et non esse: si enim aliquid est, impossibile est * illud
simul non esse; ergo necesse est tunc illud esse. Nam im-
possibile non esse idem significat ei quod est ne- cesse esse, ut in
Secundo * dicetur. Et similiter, si aliquid non est, impossibile est
illud simul esse; ergo necesse est non esse, quia etiam idem si-
gnificant ^. Et ideo manifeste verum est quod omne quod est
necesse est esse quando est; et omne quod non est necesse est non esse
pro illo tempore * quando non est: et haec est neces- B) Quia etiam
idem significant. Vult Angelicus dicere quod sicut impossibile est non
esse idem significat ac necesse est esse; ita impos- sibile est esse idem
significat ac necesse est non esse.— Codd AD: quia hoc etiam idem
significat. — BCE: quia haec etiam idem significant. Haec ultima
lectio mihi magis arridet quam Piana et aliorum codd. * Seq. c.
ix- *A: ut omne. * A omittit illo pae"
" CAP. IX, LECT. XV sitas non absoluta, sed ex
suppositione. Unde non potest simpliciter et absolute dici quod
omne quod est, necesse est esse, et omne quod non est, necesse est
non esse: quia non idem signifi- DU, αβώς, "^4... cant quod omne ens, quando est", sit ex
necessitate, et quod omne ens simpliciter sit ex necessitate
; nam primum significat necessitatem ex supposi- tione, secundum
autem necessitatem absolutam. Et quod dictum est de esse, intelligendum
est similiter de on esse; quia aliud est simpliciter ex
tate * Conf. lect. xui text.Arist. et n.4.
* p: fierent; - c: necessitate non esse, et aliud est ex
necessi- non esse quando non est. Et per hoc vide- tur Aristoteles
excludere id quod supra dictum est *, quod si in his, quae sunt, alterum
determi- nate est verum, quod etiam antequam fieret * alterum
determinate esset futurum. 3. Deinde cum dicit: Ef in contradictione
etc., ostendit quomodo se habeant veritas et necessi- * ABC: se
habeat veritas circa res. tas circa res
* per comparationem ad sua oppo- βία: εἴ dicit quod eadem ratio est in.
contradi- ctione, quae est in suppositione. Sicut enim illud ? quod
non.est absolute necessarium, fit necessa- rium ex suppositione eiusdem,
quia necesse est esse quando est; ita etiam quod non est in se ne-
- * Cf. lect. cessarium absolute * fit necessarium per
disiun- ctionem oppositi, quia necesse est de unoquoque quod sit
vel non sit, et quod futurum sit aut non XI, n. 7. ^ "tI
3 | : sit, et hoc sub disiunctione: et haec necessitas
fun- datur super hoc principium quod, Zmpossibile est
contradictoria simul esse vera vel falsa *. Unde im- Y) Non idem significant quod omne ens, quando est etc. Per
haec verba Angelicus sapienter designat differentiam. essentialem quae
est inter id quod contingenter existit et id quod necessario existit,
etiamsi contingens, dum existit, hoc est ex suppositione, rationem
aliquam induat necessitatis (Cf. lect. xir, not. y). Notat igitur Caietanus
(in p. I, qu. xiv, artic. xuz, 8. Adverte hic etc., ubi etiam citat hunc
locum Peri herme- neias) quod in ente contingente duo sunt distinguenda,
nempe natura contingentiae et status contingentiae. Ratio huius
distinctionis in eo est quod contingentia et necessitas sunt differentiae
non accidentales sed essentiales rerum, quibus aut contingentia convenit
aut necessitas : unum- quodque enim ens in sua natura aut contingens est
aut necessarium. Sed cum natura sit a seipsa inseparabilis, ubicumque
ipsa invenitur de- bet inveniri vel contingentia si contingens est, vel
necessitas si est neces- saria; sicut quocumque modo ponatur homo,
ponitur rationalitas. Con- tingens autem aut est in actu seu praesens,
aut est in potentia seu futurum. Ergo tum in actu tum in potentia
consideratum ens contingens naturam contingentiae eamdem retinet, ita ut
ex hoc capite non differat ens contingens in actu et ipsum ens contingens
in potentia. Sed differunt tamen: non enim existere actuale entis
contingentis dici potest idem ac non—existere actuale seu existere
potentiale eiusdem. Ergo eadem per- severante natura contingentiae in
contingente tum actuali tum potentiali, est diversus in uno et in altero
status contingentiae (potest enim una eadem natura, sua ratione salva,
diversos habere status), quatenus nempe in uno est status contingentiae
in natura contingentis determinati ad unam contradictionis partem, quae
est actualis existentia et non—existen- tia potentialis; in altero vero
est status contingentiae in natura contin- : gentis indeterminati
ad alteram contradictionis partem, et ideo est status indeterminationis
ad existendum in causa non determinata potius ad ef- fectum producendum
quam non producendum. — Hinc infertur quod ens contingens iam
determinatum seu actualiter existens est semper et essen- tialiter natura
sua contingens, sed tamen, quia quando est, necessario est, ex hac
suppositione status contrahit quamdam necessitatem suae praesentiae.
Contra ens contingens futurum, seu in potentia, neque na- tura sua neque
ratione status habet necessitatem, sed est ex utroque capite
contingens. — Ulterius infertur quod contingens in statu
possibilitatis et contingens in statu actualitatis tripliciter
differunt ratione status: — 15, differentia quoad fempus, quia existens
in actu est praesens, existens in potentia est futurum ; — 25,
differentia quoad contingentiam, quia exi- stens in actu est determinatum
ad unum, nempe ad existentiam, existens in potentia (in causa nempe non
necessario agente) ad utramque partem contradictionis se habet, nempe ad
existere vel non existere; — 39, diffe- rentia quoad cognitionem, quia
existens in actu potest subdi infallibili et certae cognitioni, existens
autem in potentia nonnisi cognitione con- iecturali dignoscitur. Quae omnia
tum in praesenti lectione tum in praecedenti (n. 19, seq.) Angelicus
docet, nec non in cit. loc. Summae theolog. Opp. D. Tuoxaz T.
I. 73 possibile est neque esse neque non esse; ergo necesse
est velesse vel non esse. Non tamen si divisim alterum accipiatur,
necesse est illud esse absolute. Et hoc manifestat per exemplum:
quia necessarium est navale bellum esse futurum cras vel non esse;
sed non est necesse navale bellum futurum esse cras; similiter etiam non
est ne- cessarium non esse futurum, quia hoc pertinet ad
necessitatem absolutam; sed necesse est quod vel sit futurum cras vel non
sit futurum: hoc enim pertinet * ad necessitatem quae est sub
disiunctione. 4. Deinde cum dicit: Quare quoniam etc. ex eo
quod se habet ὃ circa res, ostendit qualiter se habeat circa orationes.
Et primo, ostendit quo- modo uniformiter se habet in veritate *
orationum, sicut circa esse rerum * et non esse; secundo, fina-
liter concludit veritatem totius dubitationis; ibi: Quare manifestum *
etc. - Dicit ergo primo quod, quia hoc modo se habent orationes
enunciativae ad veritatem sicut et res ad esse vel non esse (quia
ex eo quod res est vel non est, oratio est * vera vel falsa),
consequens est quod in omnibus rebus quae ita se habent ut sint ad
utrumlibet, et quae- cumque ita se habent quod contradictoria *
eorum qualitercumque contingere possunt, sive aequaliter sive
alterum ut in pluribus, ex necessitate sequitur quod etiam similiter se
habeat contradictio * enun- ciationum. Et exponit * consequenter quae sint illae res, quarum contradictoria
contingere queant *; et dicit huiusmodi esse quae neque semper
sunt, 9) Sicut enim illud etc. Perspicua est lectio ista, quam, uno
voca- bulo immutato, ut in fine dicam, habet P. cum cod. D.— Variat
quoad formam, quamvis non quoad sensum cod. A: «Sicut enim aliquid
quod » » » » » » » » non
est absolute necessarium fit verum ex suppositione eiusdem, quando necesse
est esse quando est; ita etiam quod non est in se necessa- rium absolute,
fit necessarium per diversitatem oppositi, quia necesse est de unoquoque
quod sit vel quod (et ita BC) non sit; et hoc sub disiunctione: et haec
necessitas fundatur super hoc principium, scilicet quod impossibile est
contradictoria simul esse falsa. Unde impossibile est non (et ita BC,
corrupte pro neque) esse, neque non esse; ergo necesse est jam esse, vel
non esse. » — Quae lectio imperitiam ama- nuensis prodit: sed
corruptiones de facili apparent.—E vero legit: sicut... necesse est esse quando est... quia necesse est de unoquoque verum
esse quod sit vel quod non sit; ac omittit cum ABC, et quod futurum
sit aut non sit.. vera vel. In caeteris tum E tum BC ut Piana. Et
cum Piana legit omnino cod. D, nisi quod semel et iterum non sub
disiun- ctione sed sub distinctione corrupte habet. — Addo denique
lectionem necesse est esse quando est, quam codd., excepto D, habent,
esse ado- ptandam loco Pianae; mecesse est esse quod est; quia illa magis
probat necessarium ex suppositione. Hinc s. Thomas p. 1, qu. xiv, artic.
xm ad 2, expresse citando hunc Peri hermeneias locum, ait: Omne
quod est, dum est, necesse est esse, ut dicitur in I Peri herm. (Cf.
num. praeced.). t) Hoc enim pertinet. Supra Angelicus dixit in
significatione causali: quia hoc pertinet etc. Unde et hic etiam
orationis processus particulam causalem postulat, ut nempe legamus: /toc
enim pertinet, sicut re- vera legunt codices omnes. — Piana: et πος
pertinet. t) Ex eo quod se habet etc. lta cum editione Piana codd.
BC et Ven. edd. » » qualiter uniformiter se habet in
veritate orationum sicut circa esse re- rum. » Lectio erronea: confundit
enim (ex recursu eiusdem verbi, ostendit) argumentum generale cum primo
membro divisionis: Et primo ostendit etc. » » Quare
quoniam etc. ostendit quomodo se habet veritas ex eo quod se habet
circa orationes. » — Absurdus est etiam cod. D: Deinde cum dicit: φῇ oris
etc., habet in veritate orationum sicut contra esse rerum. Secundo
finaliter. — Verum et in Piana aliquid deesse videtur. Quodnam est
enim subiectum illud de quo, ex eo quod se habet circa res, ostendit
qualiter se habeat circa orationes? Subiectum illud est veritas, ut n. 1
dictum est; at probabile est non subintelligendum relictum sed explicite
fuisse positum a s. Thoma ut subiectum thesis de qua nunc est dicturus,
cum illud expresse posuerit in eodem numero primo, ubi facilius sub-
intelligi poterat. Et revera veritas ponitur in lectione cod. A.— Forte
igitur lectio germana est: ex eo quod veritas se habet circa res,
ostendit qualiter se habeat circa orationes; vel: ex eo quod se habet
circa res, ostendit qualiter veritas se habeat circa orationes.
*mp: circa veri- tatem. *Rerum ex codd., qui omittunt
ef non esse. * * * * Num. seq.
pp: p: dicitur. contraria. ABC: Circa con-
tradictionem. * * - — Cod. E habet: « Ex eo quod se habet
circa res ostendit — Sed intricata etiam est lectio cod. A: « Deinde cum
dicit: 10* A: ostendit. p: contraria... BC:
queunt. 74 sicut necessaria, neque semper non sunt, sicut
impossibilia, sed quandoque sunt et quandoque non sunt. Et ulterius
manifestat quomodo similiter se PERI HERMENEIAS LIB. I, CAP. IX,
LECT. XV ex 5. Deinde cum dicit: Quare manifestum est etc.,
concludit principale intentum et dicit manifestum esse habeat in
contradictoriis enunciationibus; et dicit quod harum enunciationum, quae
sunt de contingentibus, necesse est quod sub disiunctione altera
pars contradictionis sit vera vel.falsa; non tamen haec vel illa
determinate, sed se habet ad utrumlibet. Et si contingat quod altera pars
con- tradictionis magis sit vera, sicut accidit in con- tingentibus
quae sunt ut in pluribus, non tamen ex hoc necesse
est quod ex necessitate altera earum determinate sit vera vel
falsa. ἢ) Non contingit in futuris quae possunt esse et non esse. — Non
abs re.erit nonnulla hic addere in defensionem Aristotelis. Dubium
gene- rale turo propositum erat: Utrum in enunciationibus
singularibus de fu- in materia contingenti necesse sit quod determinate
una oppo- sitarum sit vera, et altera falsa (lect. xit, n. 6). Cui dubio
responsum est negative. Ratio indirecta fuit quod, posita
determinatione veritatis in alterutra ex praefatis enunciationibus,
contingentia et libertas omnino tollerentur; ratio vero directa quia non
eodem modo se habet veritas in futuris necessariis et contingentibus:
quia illa sunt determinata ad esse in suis causis, sed contingentia
futura neque in se, quia non sunt, ne- que in suis causis, quae se habent
ad utrumlibet, sunt magis determi- nata ad statum existentiae, quam ad
statum non-existentiae (Cf. supra not. y). Quam Aristotelis doctrinam
amplectitur omnino s. Thomas, eamque tanta luce evidentiae perfundit
commentando, ut dubium omne excludat. Nihilominus nonnulli
Aristotelem accusarunt de laesa divina prae- scientia quoad futura
contingentia et libera. Aiunt enim: id quod non est determinate verum vel
falsum, non est determinate cognoscibile (quia co- gnoscibilitas sequitur
entitatem rei). Sed, iuxta Aristotelem, in futuris contingentibus neutrum
oppositorum est determinate verum vel falsum. Ergo Aristoteles per hanc
suam doctrinam, qua tendit ad tuendam liber- tatem hominis, negat Deo
scientiam futurorum contingentium, et ut ho- mines faciat liberos, facit
sacrilegos, sicut de Tullio s. Augustinus dixit (De civitate Dei, lib. V,
cap. 1x, n. 2). Quid Aristoteles senserit de Deo, eiusque scientia,
providentia, cae- terisque attributis non quaerimus; impraesentiarum
quaestio tota consistit in hoc: utrum ex praecitata solutione ad
propositum dubium de enuncia- tionibus singularibus de futuro contingenti
inferri possit negatio divinae eorumdem futurorum praescientiae. Porro
haec illatio absolute neganda est. Nam s. Thomas praefati dubii
solutionem Aristotelicam (quam Boe- thius — Ed. II De interpret., pag.
375 — dicit firmissima et validissima ar- gumentatione constitutam)
amplectitur ac defendit, imo retinet ac probat quod si secus esset, nempe
si altera ex propositionibus de futuris liberis esset determinate vera,
omnia ex necessitate fierent, et actum esset tum de contingentia
rerum, tum maxime de libertate humana. Imo, addo, ipsa
libertas divina in discrimen vocaretur: non enim libertas divina
est ad oppositum eius, quod ex vi obiectiva propositionis (puta:
triangulus habet tres angulos aequales duobus rectis) est determinate
verum. Et nihilominus sanctus Doctor praescientiam futurorum liberorum
strenue propugnat (Cf. lect. xiv, n. 20 seq.). Signum est ergo quod ex
indeter- minatione utriusque partis contradictionis in futuris liberis
haud sequi- tur negatio divinae praescientiae, sed utraque
coexistit (Cf. Ammonium in Peri herm., sect. II, De propositionibus ex
subiecto tantum et prae- dicato compositis, S vni, fol. 20. — Ed. cit.).
— Deinde noto quod Aristo- teles loquitur hoc loco de indeterminatione
veritatis in utraque parte con- tradictionis quoad praedicta futura, tum
considerata forma propositionis disiunctivae, tum considerata natura eorumdem
futurorum: quo sensu af- praedictis quod non est necesse in omni -
genere affirmationum et negationum oppositarum, alteram determinate esse
veram et alteram esse falsam: quia non eodem modo se habet veritas
et falsitas in his quae sunt iam de praesenti et in his quae non
sunt, sed possunt esse vel * non esse. Sed hoc modo se habet in
utrisque, sicut dictum est, quia scilicet in his quae sunt necesse
est determinate alterum esse verum et alterum fal- sum: quod non
contingit in futuris quae possunt esse et non esse". Et sic *
terminatur primus liber. firmat et merito illam
indeterminationem esse omnino certam. Atqu' manifestum est alteram
contradictionis partem haud cognosci neque a nobis neque a Deo, nisi
secundum illam obiectivitatem vel veritatem , quam ex se habet. Quoad se
autem habet veritatem et obiectivitatem solummodo indeterminate. Ergo
nonnisi indeterminate altera contradi- ctionis pars de futuro contingenti
est cognoscibilis et cognoscitur: si secus esset, nempe si ut
determinatum cognosceretur quod determinatum non est, mens in sua
cognitione falleretur. Sed, dicitur in allegata obiectione, id quod non
est determinate ve- rum vel falsum, non est determinate cognoscibile. Et
hoc concedimus, quia est propositio evidens ex terminis. Cum autem
subsumitur, oppo- sitorum futurorum liberorum neutrum iuxta Aristotelem
esse determinate verum vel falsum; et id etiam concedimus, dummodo
sistatur in sola consideratione naturae et obiecti propositionis
singularis de futuro con- tingenti, ut hic supra explicatum est. Quo
posito, negamus consequens ' et consequentiam eiusdem obiectionis.
Et revera id quod est indeter- minate verum, procul dubio non potest
cognosci ut verum determinate. Sed id quod est quoad se indeterminate
verum, potest aliunde habere de futuris determinationem;
sicut studere vel non studere est quid indeterminatum ; et tamen
alterutrum potest determinari quoad me ex mea voluntate. Ita est
contingentibus in ordine ad divinam cognitionem. Illa sunt tum ex se tum
in suis causis proximis indeterminate futura vel non futura; et tamen
Deus futurá libera determinate cognoscit, non quasi determinate ex se vel
ex causis proximis sint, sed quia cum determina- bilia sint,
determinantur a Deo, qui, ut audivimus a s. Thoma, est per se causa
omniüm quae in hoc mundo accidunt, et, extra ordinem entium existens, est
causa profundens totum ens et omnes eius differentias (lect. xiv, n. 22).
Ut Aristoteles iure accusaretur de laesa divina prae- scientia futurorum,
probandum esset futura libera, antequam fiant, ab ipso fuisse asserta
indeterminata in seipsis et in causis proximis (quod est verum) et
indeterminabilia atque indeterminata alio quovis modo. Sed de hac secunda
parte non tractat ipse in praesenti; quia nonnisi de pro- positionibus,
spectatis ipsarum natura et obiecto, illi est sermo: nempe, ut brevius
dicam, loquitur de determinatione in priori sensu quam me- rito negat;
non loquitur de determinabilitate neque de determinatione in altero sensu,
quia non est ad propositum. Ad rem Sylvester Maurus: « »
» » » » » Quaeritur an haec Aristotelis doctrina
sit vera, vel erronea et contra fidem? — Respondeo, quod si ita
intelligatur, ut neget solum propo- sitiones de futuro contingenti habere
de praesenti veritatem determi- natam naturaliter in rebus creatis, est
vera; si autem ita intelligatur, ut neget tales propositiones
habere veritatem determinatam etiam in scientia divina, atque
in supernaturalibus revelationibus, est falsa, contra fidem, et impia »
(Aristotelis opera... illustrata, tom. I, De interpretatione, lib. 1,
cap. vi, pag. 79, seq. - Romae 1668). Huius Au- ctoris sententiae est
subscribendum; at non de propositionibus de futuro contingenti in ordine
ad scientiam divinam, sed de eisdem propositio- nibus in seipsis
consideratis loquitur manifeste Aristoteles hoc loco. * * p: et non esse. 7 AC: et in hoc.
ARISTOTELIS PERI HERMENEIAS LIBER II 20... Ll LECTIO
PRIMA IN , DE DISTINCTIONE ET ORDINE SIMPLICIUM
ENUNCIATIONUM, QUIBUS NOMEN FINITUM VEL INFINITUM PONITUR TANTUM EX
PARTE SUBIECTI "m ΄ Ἐπεὶ δέ ἐστί τι χατά τινος ἡ κατάφασις σημαίνουσα, LÀ τ »
b δ » ποῦτο δέ ἐστιν ἢ ὄνομα ἢ τὸ ἀνώνυμον. ἕν δὲ δεῖ εἶναι, καὶ καθ᾽ ἑνός, τὸ ἐν τῇ καταφάσει: ^ * , , , ^ * Ὁ Α (τὸ δὲ ὄνομα εἴρηται καὶ τὸ ἀνώνυμον πρότερον' τὸ γὰρ οὐχ , ἄνθρωπος ὄνομα μὲν οὐ λέγω, dXX ἀόριστον ὄνομα: ἕν γάρ πως σημαίνει καὶ τὸ ἀόριστον" ὥσπερ M , * » (€ » NR GPS
—- χαὶ τὸ οὐχ ὑγιαίνει, οὐ ῥῆμα, ἀλλ' ἀόριστον. ῥῆμα)" * Quoniam autem est affirmatio de aliquo significans
aliquid, hoc autem oportet esse vel nomen vel innominatum; unum
autem oportet esse et de uno id quod est in affirmatione ; (nomen
autem dictum est etinnominatum prius; non homo enim nomen quidem non
dico, sed nomen infinitum: unum enim significat quodammodo et infinitum
nomen; quemadmodum et non currit non verbum dico, sed infinitum
verbum); , ᾽ ἔσται πᾶσα χατάφασις χαὶ ἀπόφασις ἢ ἐξ ῥήματος, ?» ἐξ ἀορίστου ὀνόματος καὶ ἤλνευ δὲ ῥήματος οὐδεμία χατάφασις οὐδὲ ἀπόφασις" τὸ ὀνόματος καὶ tob, ῥήματος. γὰρ ἔστιν, ἢ ἔσται, 7 ἦν, 7 γίνεται, ἢ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα, ῥήματα ἐκ τῶν χειμένων ἐστί: προσση- μαίνει γὰρ χρόνον. Ὥστε πρώτη ἔσται χατάφασις χαὶ ἀπόφασις τὸ ἔστιν ἄνθρωπος, οὐχ ἔστιν ἄνθρωπος. Εἶτα, ἔστιν οὐχ ἄν- «x06, οὐχ ἔστιν οὐχ ἄνθρωπος. Πάλιν. ἔστι πᾶς νθρωπος, οὐχ ἔστι πᾶς ἄνθρωπος" ἔστι πᾶς οὐχ ἄνθρωπος, οὐχ ἔστι πᾶς οὐκ ἄνθρωπος. Καὶ ἐπὶ τῶν ἐχτὸς δὲ χρόνων ὁ αὐτὸς λόγος ἐστίν. SywoPsrs. — 1. Argumentum huius secundi libri est enun-
ciatio, secundum quod diversificatur per aliquid sibi additum. — Divisio.
— 2. Subiectum affirmationis est nomen vel innomina- tum, idest infinitum
nomen. — 3. Nomen infinitum significat unum non simpliciter, sed secundum
quid, in quantum significat formae alicuius negationem, quam ut ens
aliquod ratio conside- rat, quamvis non sit. -- 4. Ex quo infertur
duplicem esse modum affirmationis et negationis: quaedam enim constant ex
nomine proprie dicto et verbo; quaedam vero constant ex nomine im-
erit omnis affirmatio et negatio vel ex nomine et verbo, vel ex infinito
nomine et verbo. Praeter verbum autem nulla affirmatio vel negatio est.
Est cnim vel erit, vel fuit, vel fit, vel quaecumque alia hu-
iusmodi verba, ex his sunt, quae sunt posita: consigni- ficant enim
tempus. Quare prima erit affirmatio et negatio, est homo, non est
homo. Deinde, est non homo, non est non homo. Rursus, est omnis homo, non
est omnis homo: est omnis non homo, non est omnis non homo. Et in
ex- trinsecis temporibus eadem est ratio. proprie dicto, seu ex
nomine rfinito et ex verbo. — 5. Differentia enunciationum non potest
sumi ex parte verbi. Nam in enun- ciationibus verbum infinitum fit verbum
negativum, et ideo red- dit parte negativas ipsas enunciationes.
— 6. Distinguuntur enuncia- tiones in quibus nomen finitum vel infinitum
ponitur solum ex subiecti; et hoc tripliciter: secundum
affirmationem et subiectum negationem ; secundum subiectum
finitum vel infinitum ; secundum universaliter situm. a5 30stquam
Philosophus * in primo li- à τὰν ΡΥ ΙΗ ΉΤΟ
Wiebro determinavit de enunciatione Psimpliciter considerata; hic
deter- 157594 minat de enunciatione, secundum 3/2854 quod
diversificatur per aliquid sibi vel non universaliter
falsum in enunciatione affirmativa vel negativa; tertio, ipsa oppositio
unius enunciationis ad aliam. Dividitur ergo haec pars in tres partes: in
prima *, ostendit quid accidat enunciationi ex hoc quod aliquid
additur ad dictiones in subiecto vel prae- dicato positas; secundo, quid
accidat enunciationi Se Ta Ὁ m τ * qui-
Lib. I, lect. 1, n. 6. *p: per quam. ὙΠ’ ex
3»—""additum. Possunt autem tria in enunciatione considerari:
primo *, ipsae dictiones, quae praedicantur vel subiiciuntur in enunciatione,
quas supra distinxit per nomina et verba *; secundo, ipsa compositio,
secundum quam * est verum vel hoc quod aliquid additur ad
determinandum veritatem vel falsitatem compositionis; ibi: Hs vero
determinatis * etc.; tertio, solvit quamdam dubita- tionem circa
oppositiones enunciationum prove- a) Postquam Philosophus etc. Uti
praemonuimus in praefatione, opus περὶ ἑρμηνείας unico libro apud graecos
absolvitur, sed a sequioribus Scriptoribus latinis in duos libros fuit
distributum. Ratio vero huius divisionis ex natura
enunciationis (quae est totius operis subiectum) petitur; scilicet, quia
enunciatio et simpliciter consideranda est, et se- cundum quod
diversificatur per aliquid sibi additum, recte ab enun- ciatione
posteriori sensu accepta secundi libri sumitur exordium. - Quar-
tum librum sui commentarii in idem περὶ ἑρμηνείας opus exorditur
Boethius, eamdem divisionem sequutus; sed alia est partitio quam se-
quitur Ammonius. Ipse enim ea quae in' hac s. Thomae lectione prima exponuntur
sectioni secundae suae interpretationis adnectit, eamdemque absolvit, «
Hactenus, inquiens, Aristoteles propositionum ex subiecto praedicatoque
consistentium commentationem provexit; quamobrem nos quoque de iis quae
sequuntur ab alio exorsi principio dicamus.» Ter- tiam vero sectionem a
primis verbis Ὄταν δὲ τὸ ἔστι etc. sequentis le- ctionis exorditur: «
Caput Libri tertium hinc auspicatur, inquit, quod de iis esse
propositionibus diximus quae ex tertio appraedicato componun- tur » (Ed.
cit., fol. 23 col. 4, et fol. 24 col. 1). * : po- Cap.
x. καὶ in prima Ar t- stoteles. * Lect. vii. * tes. ABC: provenien- "Lect. xn. * Cf.
lib. I, lect. IV, D. 13. * * * * *
* * Lect. v. Lect. n. Infra n. 6. Num. 5.
Num. 3. Num. 4. pc: resumit er- Ὁ primo illud... * Lib.I, lect.virr, n. I9
seq. PERI HERMENEIAS LIB. II tero praedicantur *, consequens est ut
illud, de quo aliquid dicitur, pertineat ad nomen; nomen autem
est vel finitum vel infinitum; et ideo, quasi con- cludens subdit
quod quia affirmatio significat ali- quid de aliquo, consequens est ut
hoc, de quo significatur 7, scilicet subiectum affirmationis, sit
vel nomen, scilicet finitum (quod proprie dicitur nomen, ut in Primo
dictum est*), velin nominatum, idest infinitum nomen: quod dicitur
innomina- tum, quia ipsum non nominat aliquid cum ali- qua * forma
determinata, sed solum removet de- terminationem formae. Et ne aliquis
diceret * quod id quod in affirmatione subiicitur est simul
nomen et subdit innominatum , ad hoc excludendum quod
:d quod est, scilicet praedicatum ὃ, in affirmatione, scilicet una, de
qua nunc loqui- mur *, oportet esse unum et de uno subiecto **; et
sic oportet quod subiectum talis affirmationis sit | 76
nientem * ex eo, quod additur aliquid simplici enun- ciationi; ibi: Utrum
autem contraria est affirma- Ho* Εἴς. Est autem considerandum quod
additio facta ad praedicatum vel subiectum quandoque tollit
unitatem enunciationis, quandoque vero non tol- lit, sicut additio negationis
infinitantis * dictionem. Circa primum ergo duo facit: primo, ostendit
quid accidat enunciationibus ex additione negationis in- finitantis
dictionem; secundo, ostendit quid accidat circa enunciationem ex
additione tollente unitatem; ibi: Αἱ vero unum de pluribus * etc. Circa
primum duo facit: primo, determinat de enunciationibus
simplicissimis, in quibus nomen finitum vel infini- tum ponitur tantum ex
parte subiecti; secundo, determinat de enunciationibus, in quibus
nomen finitum vel infinitum ponitur non solum ex parte subiecti,
sed etiam ex parte praedicati; ibi: Quan- do autem est tertium adiacens *
etc. Circa primum duo facit: primo, proponit rationes quasdam
distin- guendi tales enunciationes; secundo, ponit earum
distinctionem et ordinem; ibi: Quare prima est af- firmatio * etc. Circa
primum duo facit: primo, ponit rationes distinguendi enunciationes ex
parte no- minum; secundo, ostendit quod non potest esse ? eadem
ratio distinguendi ex parte verborum; ibi: Praeter verbum autem * etc.
Circa primum tria facit: primo, proponit rationes distinguendi
enun- ciationes; secundo, exponit quod dixerat; ibi: No- men aulem
dictum est * etc.; tertio, concludit in- tentum; ibi: Erit omnis
affirmatio * etc. 2. Resumit ergo illud *, quod supra dictum est
** de definitione affirmationis, quod scilicet affirma- tio est
enunciatio significans aliquid de aliquo; et, quia verbum est proprie
nota eorum quae de al- 8) Secundo ostendit quod non potest esse etc. Ita
legit et optime cod. C.— Piana: secundo quod non potest etc. — Cod. A:
secundo ostendit ' quando potest esse etc. Quae lectio falsa est: numero
enim 5, in quo agi- tur de hoc membro subdivisionis, ostenditur
differentias enunciationum sumi non posse ex parte verborum. Sed et cod.
B erronee legit: se- cundo quando potest esse eadem oratio distinguendi
etc. Y) De quo significatur. Est lectio codd. ABC, quam
adoptamus loco edd. P. et Ven.: de quo significatur aliquid de aliquo.
Placeret quidem conservare aliquid, quamvis non necessarium, cum de
facili subintelli- gatur; sed non potest admitti lectio, de aliquo. Sermo
est de subiecto, (ut, hoc..., scilicet subiectum), de quo aliquid
significatur; at dici ne- quit siné confusione quod, subiectum sit id de quo
significatur aliquid de aliquo: nam dicendo, de quo significatur aliquid,
designatur subie- ctum; addendo autem, de quo significatur aliquid de
aliquo, videtur aut idem repeti, aut indicari praedicatum. 9)
Scilicet praedicatum. Haec lectio codd. CE indicatur ex sequen- tibus,
oportet esse unum et de uno subiecto: dici enim de subiecto est proprium
praedicati. — Piana: scilicet primum. €) Sit vel nomen, vel nomen
infinitum. Cum hac lectione Piana con- cordat lectio codd. ABC.— D legit:
sit vel nomen finitum vel nomen infini- tum: quae lectio est magis
explicita, adiecto vocabulo finitum. Attamen vocabulum istud non
necesse est apponi, quia de facili supponitur. Dictum enim est paulo
supra quod nomen finitum dicitur proprie no- men. — E: vel non sit nomen
vel nomen infinitum. Negatio apposita error
est. t) Ipsum non ens dicitur ens etc. Animadvertat novitius non
ens dici ens non simpliciter sed secundum quid, hoc est non ratione sui,
sed ratione entis cuius non-enms est negatio. Contra sophistam, qui im
non entis tenebris aufugit, et diuturna consuetudine tenebris illis
offundi- tur (pag. 177) disserit Plato in libro, cui SSophista
titulus est. Ibi pro- bandum assumit quod, non ens velut imaginando esse,
revera non ens dicimus (pag. 178) atque inter alia haec habet: « Quod
enim non pul- » » » » » chrum ubique
pronunciamus, hoc non ab alio quoquam alterum est, quam a pulchri
natura.. Revera sequitur »om pulchrum esse aliquid, quandoquidem est
illud cui opponitur... Eademque erit de caeteris ratio, postquam alterius
ipsius natura e genere entium esse appa- ruit.. Oportet audacter
iam dicere, quod »on ens, firmiter naturam vel nomen, vel nomen infinitum
*. 3. Deinde cum dicit: Nomen autem etc., expo- nit quod dixerat,
et dicit quod supra * dictum est quid sit nomen, et quid sit innominatum,
idest infinitum nomen: quia, non homo, non est nomen, sed est
infinitum nomen, sicut, 0n currit, non est verbum, sed infinitum verbum.
Interponit autem quoddam, quod valet ad dubitationis remotionem,
videlicet quod nomen infinitum. quodam modo significat unum. Non
enim significat simpliciter unum, sicut nomen finitum, quod significat
unam formam generis vel speciei aut etiam individui, sed in quantum
significat negationem formae ali- cuius *, in qua negatione multa.
conveniunt, sicut in quodam uno secundum rationem. Unum enim *
eodem modo dicitur aliquid, sicut et ens; unde sicut ipsum non ens
dicitur ens *, non quidem » » » » suam habet (τὸ μὴ ὃν βεβαίως ἐστὶ τὴν αὑτοῦ φύσιν ἔχον), quemad- modum magnum erat magnum, pulchrumque erat pulchrum, ac
etiam non magnum et non pulchrum. Eodemque pacto non ens,
secundum idem erat, et est non ens species una multis aliis entibus
adnumerata » ( Pag. 180.— Ed. cit. Marsilii Ficini.- Cf. ib. Parmenides,
pag. 1122 eq) Quia vero s. Thomas IV Metaphys. citat, ex prima eius
lectione clarabimus formam illam loquendi, qua sophistice abutisur
idealismus sive speculativus sive criticus. — Ens igitur multipliciter
dicitur, quamvis omne ens dicatur per respectum ad unum primum (Cf. lib.
I, lect. v, not. f). Alia enim dicuntur entia vel esse, quia per se
habent esse, sicut substantiae, quae principaliter et per prius entia
dicuntur. Alia
vero dicuntur entia, quia sunt passiones sive proprietates substantiae,
sicut propria sive per se accidentia uniuscuiusque substantiae, ut capa-
citas sciendi in homine, gravitas in corporibus etc. Quaedam autem
dicuntur entia, quia sunt via ad substantiam, sicut motus et
generationes, quae ordinantur ad productionem substantiae, sicut ad
naturalem ter- minum. Alia autem entia dicuntur, quia sunt corruptiones
substan- tiae: corruptio enim est subiecti quod corrumpitur via ad sn
esse, sicut generatio est via ad esse substantiae, ut dictum est. Et quia
corruptio terminatur ad privationem, sicut generatio ad formam,
convenienter ipsae etiam privationes formarum substantialium esse
dicuntur. Et ite- - rum qualitates vel accidentia quaedam dicuntur entia,
quia sunt activa vel generativa substantiae, vel eorum quae secundum
aliquam habitu- dinem ad substantiam dicuntur. Item negationes eorum quae
ad sub- . stantiam habitudinem habent, vel etiam ipsius substantiae esse
dicuntur; unde dicimus quod non-ens est non-ens: quod non diceretur nisi ne-
gationi aliquo modo esse competeret. Sciendum tamen, addit s. Thomas,
quod praedicti modi essendi ad quatuor possunt reduci. Nam unum eorum,
quod. est ens. debilissimum, est tantum in ratione, scilicet negatio et
privatio: quas dicimus in ra- tione esse, quia ratio de eis negotiatur
quasi de quibusdam entibus, dum de eis affirmat vel negat aliquid
(secundum quid autem differant ne- gatio et privatio, cf. lib. I, lect. 1v, not. i). Aliud huic proximum in debilitate est, secundum
quod generatio et corruptio et motus entia dicuntur: habent enim aliquid
admistum de. privatione et negatione. Nam motus est actus imperfectus.
Tertium autem dicitur quod nihil habet de non-ente admistum, habet tamen
essé debile, quia non est * Cf. lib. I, lect.v, n.
4. - ABCE: di- cuntur. * * Lect. 1v, n. 13. aac:
ab aliqua. -E: quia per- ipsum nonnomi- natur aliquid
ab aliqua. * A: ne credat. * A:
aliquis ὃ loquitur. *""comittit sub-
iecto. * * Lib. I, lect. iv. Cf. lect. cit., n.
13. PCoad.- P.: du- tem. t CAP. X,
LECT. I 77 sive utamur * negativa particula ut infinitante
ver- * Ed. Did. lib.lII, cap.ir, n.2.- Com- ment. s. Th.
lect. 1 * Codd.: affirma- lionum. an * A:
scilicet quod. » *Letmn.6. bum vel ut faciente negativam
enunciationem ; et ideo accipitur semper in simpliciori intellectu
*, prout est magis in promptu. Et inde est quod non
diversificavit simpliciter, sed secundum quid, idest secundum
rationem, ut patet in IV Metaphysicae *, ita etiam negatio est unum
secundum quid, scilicet secun- dum rationem. Introducit autem
hoc, ne aliquis dicat quod affirmatio, in qua subiicitur nomen
infinitum, non significet unum de uno, quasi no- men infinitum non
significet unum. 4. Deinde cum dicit: Erit omnis
affirmatio etc., concludit propositum scilicet quod duplex est mo-
dus affirmationis *. Quaedam enim est affirmatio, quae constat ex nomine
et verbo; quaedam au- tem est quae constat ex infinito nomine et
verbo. Et hoc sequitur ex hoc quod supra dictum est quod * hoc, de
quo affirmatio aliquid significat, vel est nomen vel innominatum. Et eadem
differen- tia potest accipi ex parte negationis, quia de quo-
affirmationem per hoc, quod sit ex verbo vel infinito verbo, sicut
diversificavit per hoc, quod est ex nomine vel infinito nomine. Est autem considerandum * quod in nominibus et in verbis praeter
differentiam finiti et infiniti est differentia recti et obliqui. Casus
enim nominum, etiam verbo addito, non constituunt enunciationem
significantem verum vel falsum, ut in Primo ha- bitum est *: quia in
obliquo nomine non includitur ipse rectus, sed in casibus verbi
includitur ipsum verbum praesentis temporis. Praeteritum enim et
futurum, quae significant casus verbi *, dicuntur in Primo habitum est
*. *
Lect. tv. n. 15. AB: CORSighifi- * cant.- E: stgnifi-
cunque contingit affirmare, contingit et negare, | per respectum ad praesens.
Unde si dicatur, Aoc erit, ἐπὴν LaMpUt P ut idem est ac si
diceretur, hoc est futurum; hoc fuit, ἴοοῖ.ν, π. 1}. 0 B. 5. Deinde cum dicit: Praeter verbum etc., osten- | hoc est
praeteritum. Et propter hoc, ex casu verbi — dit quod differentia
enunciationum non potest sumi | et nomine fit enunciatio. Et ideo subiungit
quod | "pr ἴξιν, €X Parte verbi
". Dictum est enim supra * quod, | sive* dicatur est, sive erit, sive
fuit, vel quaecum- Rip sd TS praeter verbum nulla est affirmatio
vel negatio. | que alia huiusmodi verba, sunt de numero prae- se .
fa6:«wem;-s Potest enim * praeter nomen esse aliqua affirma- | dictorum
verborum, sine quibus non potest fieri tio vel negatio, videlicet si
ponatur loco nominis | enunciatio: quia omnia consignificant tempus *, et
infinitum nomen: loco autem verbi in enuncia- tione non potest poni
infinitum verbum, duplici ratione. - Primo quidem, quia infinitum
verbum alia * tempora dicuntur per respectum ad praesens. 6. Deinde
cum dicit: Quare prima erit affirma- lio etc., concludit ex praemissis
distinctionem enun- ciationum in quibus nomen finitum vel infinitum
ponitur solum ex parte subiecti, in quibus triplex differentia intelligi
potest: una quidem, secundum affirmationem et negationem ; alia, secundum
sub- iectum finitum et infinitum; tertia, secundum sub-
constituitur per additionem infinitae particulae , . . quae
quidem addita verbo per se dicto, idest extra enunciationem posito,
removet ipsum absolute, sicut addita nomini, removet formam nominis
ab- solute: et ideo extra enunciationem potest accipi verbum
infinitum * per modum unius dictionis, iectum universaliter, vel non
universaliter posi- * Cf. lib. I, lect.v, n.
12, * pg: et ita alia. *Gtlibl key, Sicut et nomen infinitum
*. Sed quando negatio ad- | tum *. Nomen autem finitum est ratione prius
'4mcsunptum. . 5 n. 1I. να... RR 5 5
. 5 5 - - 5 5 - 5 ditur verbo in
enunciatione posito, negatio illa | infinito "sicut affirmatio prior est
negatione *; unde Ὁ ΕΣ WE EC IH removet verbum ab aliquo, et sic facit
enuncia- | primam affirmationem ponit, /o7o est, et primam v" n. 3.
Moers ? tionem negativam: quod non accidit ex parte no-
minis. Non enim enunciatio efficitur negativa nisi ΤΑΣ διάνε
ewe. per hoc P 7 2 gd negationem, omo non
est. Deinde ponit secun- dam affirmationem, non homo est, secundam
au- * quod negatur compositio, quae impor- | tem negationem, non homo non
est. Ulterius au- fur negtbiii tatur in verbo: et ideo verbum infinitum
in enun- | tem ponit illas enunciationes in quibus subiectum C.
9: Pe . E ; ; : 2 ciatione
positum fit verbum negativum. - Secun- | universaliter ponitur, quae sunt
quatuor *, sicut —— οὐρα do, quia in nullo variatur veritas
enunciationis, per se, sed in alio; sicut sunt qualitates, quantitates et
substantiae pro- prietates. Quartum autem genus
est, quod est perfectissimum, quod Scilicet habet esse in natura absque
admistione privationis, et habet esse firmum et solidum, quasi per se
existens et non in alio, sicut sunt substantiae. Et ad hoc (nempe ad
substantiam), sicut ad primum et principale omnia alia referuntur: nam
qualitates et quantitates dicuntur esse, in quantum insunt substantiae;
motus et generationes dicuntur esse, in quantum tendunt ad substantiam
vel ad aliquid praedictorum; privationes autem et negationes dicuntur
esse, in quantum removent aliquid trium praedictorum. Dixi quod
praefata loquendi forma abutitur idealismus. Quia enim negationes quasi
entia concipiuntur a mente nostra et ratio de eis nego- tiatur quasi de
quibusdam entibus, idealismus speculativus, quem Hegel finxit, transtulit
huiusmodi negationes ad ordinem realitatis, voluitque a non esse sicut et
ab esse sumendas esse differentias, quibus res omnes fiunt, ordinantur et
distinguuntur ad invicem. Logique de Hégel tra- duite... par A. Vera. Ed.
II, Paris 1864, chap. xir, pag. 112 seq. in textu et in nota, et
pag. 408. — Ex opposito, idealismus criticus, duce Kantio, (Cf.
Critique de la raison pure..., retraduite par J.Tissot, tom.l, pag. 62, -
et deinceps per totum istud opus. Paris 1845) nonnisi realitatem
con- tingentem extra nos ponit, sed obiecta universalia et relationes
neces- sarias atque universales ipsorum contingentium (Cf. lib. I,
lect.xrr, not. y), non secus ac negationes, privationes etc., fieri a
mente nostra et in mente nostra tantum existere contendit; subdens quod
mens actu spontaneo quidem existimat obiecta huiusmodi habere extra nos
realitafém, sed reflexio scientifica corrigit (verius corrumpit)
primaevum et spoentaneum assertum rationalis naturae.- Idealismus igitur
totus fundatur in confu- et illae in quibus est subiectum non
universaliter - sione entis rationis cum ente reali, non satis discernens
in cognitione nostra quid ponatur a mente et quid sit a rebus. ἢ) Non potest sumi ex parte verbi. Unus cod. B immediate prose-
quitur: e£ hoc sequitur ex hoc quod supra dictum est. Dictum est enim
etc. Quam lectionem, cum ea caeteri codd. nostri careant, non admittimus,
quamvis illam absonam a contextu non dicamus. Revera quae
hoc loco dicuntur, quasi corollaria sunt eorum quae sunt prae- missa in
lect. vir, lib. I. 0) In simpliciori intellectu. Cod. D: in simpliciorem
intellectum ; - codd. ABCE: secundum simpliciorem intellectum. Et hanc meliorem
puto le- ctionem. — Cod. A infra: per hoc quod sit ex verbo finito
vel infinito verbo, sicut diversificavit per hoc quod est ex nomine
finito vel infi- nito (Cf. not. 8). Integram lectionem Pianam
habent codd. CDE, imo et » » » » cod. B,
nisi quod in fine legit ex nomine, vel infinito. t) Est autem
considerandum etc. Codd. ABC: « Est autem conside- rapdum quod in omnibus
verbis praeter differentiam finiti et infiniti, et differentiam (BC, est
differentia) recti et obliqui, nomini et verbo addita (B, in omni etiam
verbo addito;—- C, nomini verbo addito) non con- stituunt enunciationem »
etc. Quae lectiones intricatae sunt, nec quid enuncient
dici perspicue potest. Lectionem Pianam habent codd. DE. x) Nomen autem
finitum est ratione prius infinito. Codd.: nomen autem finitum est
naturaliter prius infinito. Quae lectio posset acceptari. Asserit
enim s. Thomas nomen finitum esse prius infinito, sicut pro- bavit
in primo libro de affirmatione respectu negationis (lect. vr n. 3). Ibi
autem dixit affirmationem esse priorem negatione tum ex parte vo- cis,
tum ex parte intellectus, tum ex parte rei, sicut compositio est za-
turaliter prior divisione, et habitus est naturaliter prior privatione. tuor. 78 positum. Praetermisit autem ponere exemplum de
enunciationibus, in quibus subiicitur singulare, ut, Socrates est,
Socrates non est, quia singulari- PERI HERMENEIAS LIB. II
quodammodo eamdem vim habet cum subiecto universali, non * universaliter
sumpto. Non ponit autem aliquam differentiam ex parte verbi, quae
posset * sumi secundum casus verbi, quia sicut * termittit.
Codd.- p.: in- bus nominibus non additur aliquod signum. Unde in
huiusmodi enunciationibus non potest .omnis differentia inveniri.
Similiter etiam praetermittit * exemplificare de enunciationibus, quarum
subie- cta particulariter ponuntur, quia tale subiectum *
Unus 4 omittit non. * ipse dicit, in extrinsecis temporibus ,
idest in praeterito et in futuro, quae circumstant praesens, est
eadem ratio sicut et in praesenti, ut iam di- ctum est. AB :
possit. CAP. X, LECT. II LECTIO SECUNDA DE NUMERO ET
HABITUDINE INTER SE SIMPLICIUM ENUNCIATIONUM DE TERTIO ADIACENTE, IN
QUIBUS PRAEDICATUR VERBUM ZS7 ET SUBIICITUR NOMEN FINITUM NON
UNIVERSALITER SUMPTUM Ὅταν δὲ τὸ ἔστι τρίτον προσχατηγορῆται, ἤδη διχῶς λέγονται αἱ ἀντιθέσεις. Λέγω δὲ οἷον ἔστι δίκαιος ἄνθρωπος, τὸ ἔστι τρίτον φημὶ συγκεῖσθαι ὄνομα ἢ ῥῆμα ἐν τῇ καταφάσει: ὥστε διὰ τοῦτο τέτταρα ἔσται ταῦτα, ὧν τὰ μὲν δύο πρὸς τὴν κατάφασιν χαὶ ἀπόφασιν ἕξει χατὰ τὸ στοι- 79 * Quando autem est tertium adiacens praedicatur,
dupliciter tunc dicuntur oppositiones. Dico autem, ut est iustus
homo, est tertium adiacere no- men vel verbum in affirmatione:
quare quatuor erunt illae, quarum duae quidem ad affir- mationem et
negationem sese habent secundum conse- |. χοῦν, ὡς αἱ στερήσεις" τὰ δὲ δύο οὔ. Λέγω δ᾽ ὅτι τὸ ἔστιν ἢ τῷ δικαίῳ προσχείσεται ἢ τῷ οὐ δικαίῳ" ὥστε xal ἡ ἀπόφασις. Τέτταρα οὖν ἔσται. Νοοῦμεν δὲ τὸ λεγόμενον ἐκ τῶν ὑπογεγραμμένων" ἔστι - δίκαιος ἄνθρωπος" ἀπόφασις τούτου; οὐχ ἔστι δίκαιος . ἄνθρωπος" ἔστιν οὐ δίκαιος ἄνθρωπος: τούτου ἀπό- φάσις, οὐχ ἔστιν οὐ δίκαιος ἄνθρωπος. Τὸ γὰρ ἔστιν ἀνταῦθα, καὶ τὸ οὐκ ἕστι, τῷ δικαίῳ προσχείσεται χαὶ τῷ οὐ δικαίῳ. Ταῦτα μὲν οὖν, ὥσπερ ἐν τοῖς ᾿Αναλυτικοῖς εἴρηται, οὕτω τέταχται. ΘΥΝΟΡΒΙΒ. — 1. Argumentum textus et eius divisiones. 2. De duplici
significatione verbi est in propositione; sumitur enim vel secundum se et
ut principale praedicatum, et significat existere in rerum natura; vel ut
copula et adiacens seu coniunctum princi- pali praedicato et significat
coniunctionem huius praedicati cum subiecto. In hoc secundo casu verbum
est dicitur tertium in pro- positione, non quasi sit tertium praedicatum,
sed quia est tertia dictio adiacens principali praedicato, et cum ipso
constituens unum praedicatum propositionis; quae hac de causa dicitur
propositio de zertio adiacente.— 3. Propositionum quarum verbum est
con- stituit principale praedicatum, ita ut nomen ponatur solum ex
parte subiecti, una est tantum oppositio, eodem subiecto exi- stente; sed
in aliis propositionibus, in quibus verbum 651 adiacet, oportet esse duas
oppositiones.— 4. Ipsum est quamvis possit dici etiam nomen, sicut
quaelibet alia dictio, tamen magis dicitur ver- bum, quia dictio, quae
consignificat tempus communiter dicitur verbum.—- 5. Numerus et ordo
simplicium enunciationum de tertio adiacente.- 6. De differentia
enunciationum, secundum quod prae- eg ostquam Philosophus distinxit enun-
S)ciationes, in quibus nomen finitum EN vel infinitum ponitur solum ex
parte quaedam quae circa eas dubia esse possent ; ibi: Quoniam vero
contraria est * etc. Circa primum duo facit: primo, agit de
enunciationibus in quibus nomen praedicatur * cum hoc verbo, est; secundo,
de enunciationibus in quibus alia verba ponuntur; ibi: Zn his vero in
quibus * etc. Distinguit autem hu- huismodi enunciationes sicut et
primas, secundum triplicem differentiam ex parte subiecti conside-
ratam: primo namque, agit de enunciationibus in quibus subiicitur nomen
finitum non universaliter sumptum; secundo, de illis in quibus
subiicitur |. δὴ) Tertio
exemplificat. Codd. BDE: exemplificat quasi in figura; et revera sic esse
legendum persuadent ea quae infra, n. 14, hac de re de- clarantur. — A
omittit verba: fertio exemplificat; ibi: intelligimus vero. quentiam,
ut privationes, duae vero minime. Dico autem quoniam est aut iusto
adiacebit, aut non iusto, quare etiam negationes. Quatuor ergo
sunt. Intelligimus vero quod dicitur ex his quae subscripta sunt,
est iustus homo, huius negatio est, non est iustus homo: est non iustus
homo, huius negatio est, non est non iustus homo, est enim hoc loco, et
non est iusto, et non iusto adiacet. Haec igitur quemadmodum in resolutoriis dictum est, sic sunt
disposita. dicatum est nomen finitum, infinitum et privativum: unde
habentur propositiones simplices, infinitae et privativae.— 7.
Refutatur in- terpretatio litterae Aristotelis data ab Hermino.- 8. Alia
quorum- dam antiquorum interpretatio non admittitur. — 9. Ammonii
in- terpretatio. Quaedam praenotantur de virtualitate
enunciationum, et de maiori vel minori extensione propositionum ad
invicem comparatarum. — 10. Propositiones affirmativae et negativae
^a] nitae se habent secundum consequentiam ad propositiones affir-
mativas et negativas simplices, sicut duae propositiones privati- vae se
habent ad ipsas simplices. — 11. At propositiones simplices non se habent
ad infinitas in consequendo, sicut ad istas se ha- bent privativae.— 12.
Simplicior et melior interpretatio Porphyrii. Própositiones simplices et
propositiones infinitae ita se habent ad invicem, ut ad unam affirmativam
consequatur alterius ne- gativa; sed non viceversa ad negativam sequitur
affirmativa. Et idem dicendum est de simplicibus et de
privativis. — 13. Expli- catur numerus praedictarum enunciationum.
— 14. Schema. — 15. Conclusio.— Dubium circa litteram Aristotelis.
nomen finitum universaliter sumptum; ibi: Simi- liter autem se habet*
etc.; tertio, de illis in quibus subiicitur nomen infinitum; ibi: Aliae
autem ha- bent ad id quod est non homo * etc. Circa primum tria
facit: primo, proponit diversitatem opposi- tionis talium enunciationum;
secundo, concludit earum numerum et ponit earum habitudinem; ibi:
Quare quatuor * etc.; tertio, exemplificat *; ibi: Zn- lelligimus vero ἢ εἴς. Circa primum duo facit: primo, proponit quod intendit; secundo,
exponit quod- dam quod dixerat; ibi: Dico autem * etc. 2.
Circa primum duo oportet intelligere: primo quidem, quid est hoc quod
dicit *, est tertium ad- iacens praedicatur. Ad cuius
evidentiam conside- randum est quod hoc verbum est quandoque 3 in
enunciatione praedicatur * secundum se; ut cum dicitur, Socrates est: per
quod nihil aliud intendi- mus significare, quam quod Socrates sit in
rerum natura. Quandoque vero non praedicatur per se, B) Quod hoc
verbum xsr quandoque etc. Haec lectio, quam habent codd., anteponitur
lectioni Pianae: quod quandoque in enunciatione praedicatur ksr secundum
etc. * * * * * Seq. c. x. Lect.
nr. Lect. πὶ, Num. 5. α Num.
14. *
* * Num. 4. p: dicit quod. 8 AE :
ponitur. 8o quasi principale praedicatum, sed quasi coniun-
ctum principali praedicato ad connectendum ipsum ve non
enim; sed non recte. * p: nibus liter.
*A: enunciatio- universa- homo est, homo non est
... * A: existente ἢ- nito. * * * Cf.
lect. v, n. 15. A: idest, est. ADE: COnSigni- Jicans.
* ACDE. - P.: &X- emplificat, sed non bene,sicut
B, excludat - (Conf. n. 13). subiecto; sicut cum dicitur,
Socrates est albus, non * est natura, intentio loquentis ut
asserat Socratem esse in rerum sed ut attribuat
ei PERI HERMENEIAS LIB. II sunt * oppositiones, quando est tertium
adiacens ' praedicatur , cum * omnis oppositio sit inter duas
enunciationes, consequens est quod sint quatuor enunciationes illae in
quibus es, tertium adiacens, praedicatur, subiecto finito non
*universaliter sum- pto. Deinde cum dicit: Quarum duae quidem etc.,
ostendit habitudinem praedictarum enunciationum ad invicem; et dicit quod
duae dictarum enun- ciationum se habent ad affirmationem et nega-
tionem secundum consequentiam, sive secun- dum correlationem, aut
analogiam, ut in graeco albedinem mediante hoc verbo, est; et ideo
in talibus, est, praedicatur ut adiacens principali praedicato. Et
dicitur esse tertium, non quia sit tertium ? prae- dicatum, sed quia est
tertia dictio posita in enun- ciatione, quae simul cum nomine praedicato
facit unum praedicatum, ut sic enunciatio dividatur in duas partes
et non in tres. 3. Secundo, considerandum est quid est hoc, quod
dicit quod quando est, eo modo quo dictum est, tertium adiacens
praedicatur, dupliciter dicun- tur oppositiones. Circa quod considerandum
est quod in praemissis enunciationibus *, in quibus no- men
ponebatur solum ex parte subiecti, secun- dum quodlibet subiectum erat
una oppositio; puta Si subiectum erat nomen finitum non universa-
liter sumptum, erat sola una oppositio, scilicet est homo, non est homo
*. Sed quando est tertium adiacens praedicatur, oportet esse duas
oppositio- nes eodem subiecto existente * secundum differen- tiam
nominis praedicati, quod potest esse finitum vel infinitum; sicut haec
est una oppositio, omo est iustus, homo non est iustus: alia vero
opposi- tio est, homo est non iustus, homo non est non iustus. Non
enim negatio fit nisi per appositio- nem negativae particulae ad hoc
verbum est, quod est nota praedicationis. 4. Deinde cum
dicit: Dico autem, ut est iustus etc., exponit quod. dixerat, es? tertium
adiacens, et di- cit quod cum dicitur, Lomo est iustus, hoc ver-
bum est, adiacet, scilicet praedicato, tamquam terium nomen vel verbum in
affirmatione. Po- test enim ipsum esf, dici nomen, prout
quaelibet dictio nomen dicitur *, et sic est terum nomen, idest *
tertia dictio. Sed quia secundum commu- nem usum loquendi, dictio
significans * tempus magis dicitur verbum quam nonien, propter hoc
addit, vel verbum , quasi dicat, ad hoc quod sit tertium , non refert
utrum dicatur nomen vel verbum. 5. Deinde cum dicit: Quare quatuor
erunt etc., concludit numerum enunciationum. Et primo, po- nit
conclusionem numeri; secundo, ponit earum habitudinem; ibi: Quarum duae
quidem etc.; tertio, rationem numeri explicat *; ibi: Dico autem
quo- niam est etc.- Dicit ergo primo quod quia duae Y) Et dicitur
esse tertium non quia sit tertium etc. Ita códd. AC DE. — Cod. B non
recte: ef cum dicitur etc. — Edit. Piana nec ipsa bene: et non dicitur
esse tertium quia sit tertium etc.- Quoad ea vero quae hic asseruntur,
quod nempe enunciatio non dividatur in tres partes, quae sint subiectum,
verbum seu copula et praedicatum, quia verbum cum praedicato constituunt
unum praedicatum, recolat novitius quae in li- bro I, lect. v, n. 4 dicta
sunt; videlicet quia verbum semper se tenet ex parte praedicati. ὃ) Aut
analogiam, ut in graeco habetur. Xixótyoc, quo vocabulo uti- tur
Aristoteles, ordo est latine. Cur autem s, Thomas maluerit vertere χατὰ τὸ
στοιχοῦν, secundum consequentiam sive secundum correlationem aut
analogiam , quam secundum ordinem, ex dicendis erit manifestum. t) Quod quia breviter et obscure dictum est etc. Boethius De in-
terpretatione Edit. II, lib. IV, De enunciationibus infinitis, 8. Quando
au- tem est testium, pag. 388 hunc Aristotelis locum explicaturus
praemittit : « Quare idcirco quatuor istae erunt, quarum quidem
duae ad affirma- B: primo, cum duae sint. *
* A: et cum. A: Jinito exi- stente, non ta- men.
habetur ?, sicut privationes; aliae vero duae mini- me. Quod quia breviter et obscure dictum est *, diversimode a diversis
expositum est. 6. Ad cuius evidentiam considerandum est quod
tripliciter nomen potest praedicari in * huiusmo- di enunciationibus.
Quandoque enim praedicatur nomen finitum, secundum quod assumuntur
duae enunciationes, una affirmativa et altera negativa, scilicet
tomo est iustus, et homo non est iustus; quae dicuntur simplices.
Quandoque vero prae- dicatur nomen infinitum, secundum quod etiam
assumuntur duae aliae, scilicet homo. est non iu- stus, homo non .est non
iustus; quae dicuntur in- finitae. Quandoque vero praedicatur nomen
pri- vativum *, secundum quod etiam sumuntur duae aliae, scilicet hoino
est iniustus, homo non est in- iustus; quae dicuntur privativae. 7.
Quidam ergo sic exposuerunt, quod duae enunciationes earum, quas
praemiserat scilicet illae, quae sunt de infinito praedicato, se
habent ad affirmationem et negationem, quae sunt de praedicato
finito secundum consequentiam vel analogiam, sicut privationes, idest
sicut illae, quae sunt de praedicato privativo *. Illae enim duae,
quae sunt de praedicato infinito, se habent se- cundum consequentiam ad
illas, quae sunt de fi- nito praedicato secundum transpositionem
quan- dam, scilicet affirmatio ad negationem et negatio *
* In ex Βα. Cf. lib. I, lect. Iv, D. 13. : ad
affirmationem. Nam Aomo est non iustus, quae est affirmatio de infinito
praedicato, respondet se- cundum consequentiam negativae * de
praedicato '»c finito, huic scilicet homo non est iustus. Negativa
^. vero ἙΝ ὡς etc- de infinito praedicato, scilicet homo non
est non iustus, affirmativae de finito
praedicato , huic scilicet Aomo est iustus. Propter quod Theo-
phrastus vocabat eas, quae sunt de infinito prae- dicato, transpositas.
Et similiter etiam affirmativa de privativo praedicato respondet secundum
con- sequentiam negativae de finito praedicato, scilicet »
» » tionem sese habent secundum consequentiam, ut" privationes
, duae vero minime, diligentius exponamus. Locus enim magna brevitate
con- Strictus est, et nimia subtilitate ac obscuritate difficilis.
»" Ammor quoque, De interpretatione, sect. ΠῚ, 8$. 1, Quando autem
etc.: « » inquit, obscure hic admodum sunt, ac per aenigmata...
Atrae » » » vocem, ut Lycophronis utar verbis, imitatür
(Aristoteles), nec. parum explanatoribus facessit negotii, quidnam pauca
haec verba (quarum duae quidem etc.) sibi velle existimabimus »
(fol. 24 col. Mere col. 1). Quae omnia aut falsa aut exaggerata videntur
Theodoro W. « Vs, inquit, 23 et 24 quantum vexaverint interpretes
videre licet e ex » » » Ammonio, qui in re desperata
lamentationibus Aristotelem persequitur. Plana erunt omnia, si locum
Analyticorum bene perspexerimus..., ubi haec uberius exponuntur » (
Aristotelis Organon, graece, par. 1, pag. 344, ed. cit.).— Vereor ego
tamen . e magni viri et in libris Aristotelis versatissimi |
clamant, Sed de his infra, not. p... tn et perspicua quae ia
et perobscura pro- Theophrastus. CAP. X, haec, homo: est iniustus, ei quae est, homo non est
iustus. Negativa
vero affirmativae, scilicet haec ὃ, homo non est iniustus, ei quae est,
homo est iustus. Disponatur ergo in figura. Et in prima quidem
linea ponantur illae, quae sunt de finito. praedicato , scilicet
homo est iustus, homo non. esi iustus. In secunda. autem linea, negativa
de infinito praedi- cato sub affirmativa de finito et affirmativa
sub negativa. In tertia vero, negativa " de privativo
praedicato similiter sub affirmativa de finito et affirmativa sub
negativa: ut patet in subscripta figura. * Propp. simpli- ces. *Propp infinitae. * Propp.
privati- vae. *BC. - P.: Sunt, scilicet de. * Loc. cit.
in su- periori nota c. Homo. est iustus *. Homo non est iustus. Homo non est non iustus *. Homo est non
iustus. Homo non est iniustus *. Homo est iniustus. Sic ergo duae,
scilicet quae sunt de infinito praedicato, se habent ad affirmationem et
nega- tionem de finito praedicato, sicut privationes, id- est sicut
illae quae sunt de privativo praedicato. Sed. duae aliae quae sunt
de * infinito subiecto, scilicet on homo est iustus, non homo non
est iustus, manifestum est quod * non habent similem consequentiam.
Et hoc modo exposuit Hermi- nus * hoc quod dicitur, Duae vero, minime,
re- ferens hoc ad illas quae sunt de infinito subiecto. Sed hoc
manifeste est contra litteram. Nam cum praemisisset quatuor
enunciationes, duas sci- licet de finito praedicato et duas de infinito,
sub- iungit quasi illas subdividens, quarum duae qui- dem etc. Duae vero,
minime; ubi datur intelligi quod utraeque duae intelligantur in
praemissis. Illae autem quae sunt de infinito subiecto non inclu-
duntur in praemissis, sed de his postea dicetur. Unde mánifestum est quod
de eis nunc non lo- quitur. 8. Et ideo, ut Ammonius dicit *, alii
aliter expo- suerunt, dicentes quod praedictarum quatuor pro-
positionum duae, scilicet quae sunt de infinito praedicato, sic se habent
ad affirmationem et ne- gationem, idest ad ipsam speciem
affirmationis et negationis, ut privationes, idest ut * privativae
af- firmationes seu negationes *. Haec enim affirmatio, homo est
non iustus*, non est simpliciter affirmatio, sed secundum quid, quasi
secundum privationem t) Negativa vero affirmativae, scilicet haec etc. —
Immediate prius. dictum est quod affirmativa de praedicato privativo
respondet secundum consequentiam negativae de finito praedicato. Hic ergo
dicitur quod negativa privativa respondet secundum consequentiam
affirmativae sim- plici; nempe, homo non est iniustus, xespondet secundum
consequentiam propositioni, homo est iustus. ldeo corrigenda est lectio
Piana, quae habet: megativae vero privativae, scilicet, homo non est
iustus, ei quae est, homo est iustus. — Codd. ABC: negativa vero
affirmativae scilicet haec (B omittit haec). Et AB exemplum. habent hoc modo: homo non est iustus, ei quae est,
homo est iustus.- CD: homo non est iniustus, ei quae est, homo est
iustus. Ἢ)
In tertia vero, negativa etc. Haec omnia usque ad sub negativa, et
consequenter in figura apposita propositiones, homo non est iniu-
ea stus, homo est iniustus, desiderantur in cod. D, Piana et Venetis
edd.; sed restituimus ex codd. ABCE. Manifeste enim eadem
supponit expressa s. Thomas in iis quae concludit: Sic ergo duae,
scilicet etc. Codd. AB habent quae addidimus ex aliis codd., praeter
figuram, quam non solum ex parte, ut Piana, sed integram omittunt, licet
eam cum aliis codd. promittant: ut patet in subscripta figura. — In cod.
C ipsamet figura describitur in margine inferiori, et inter unam et
alteram pro- Opp. D. Tuowaz T. I. LECT. 1l 81
affirmatio; sicut homo mortuus non est homo simpliciter, sed secundum
privationem; et idem dicendum est de negativa, quae est de infinito
praedicato. Duae vero, quae sunt de finito. prae- dicato, non se habent
ad speciem affirmationis et negationis secundum privationem, sed
simpli- citer. Haec enim, homo est iustus, est
simpliciter affirmativa, et haec, homo non est iustus, est sim-
pliciter negativa. - Sed nec hic sensus convenit verbis Aristotelis.
Dicit enim infra: Haec igitur quemadmodum in. Resolutoriüis * dictum est,
sic sunt disposita; ubi nihil invenitur ad hunc sensum per- tinens.
Et
ideo Ammonius ex his, quae in fine I Priorum * dicuntur de
propositionibus, quae sunt de finito vel infinito vel privativo
praedi- cato, alium sensum accipit. non 9. Ad cuius
evidentiam considerandum est quod, sicut ipse dicit, enunciatio aliqua
virtute se habet ad illud, de quo totum id quod in enunciatione
significatur vere praedicari potest: sicut haec enun- ciatio, homo est
iustus, se habet ad omnia illa, de quorum quolibet vere * potest dici
quod est homo iustus; et similiter haec enunciatio, homo est
iustus, se habet ad omnia illa, de quorum quolibet vere dici potest quod
mon est homo iustus. Secundum ergo hunc modum loquendi, mani-
festum est quod simplex negativa in plus * est quam affirmativa infinita,
quae ei correspondet. Nam, quod sit homo non iustus, vere potest
dici de * quolibet homine, qui non habet habitum iu- stitiae; sed
quod non sit homo iustus, potest dici non solum de homine non habente
habitum iu- stitiae, sed etiam de eo qui penitus non est homo: haec
enim est vera, /ignum non est homo iustus; tamen haec est falsa, /jignum
est homo non iu- stus. Et ita negativa
simplex est in plus quam af- firmativa infinita; sicut etiam animal est
in plus quam homo, quia de pluribus verificatur *. Simili etiam
ratione, negativa simplex est in plus quam affirmativa privativa: quia de
eo quod non est homo non potest dici quod sit Aomo in-
iustus. - Sed affirmativa infinita est in plus quam affirmativa
privativa: potest enim dici de puero et de quocumque homine nondum
habente ha- bitum virtutis aut vitii quod sit omo non iustus, non
tamen de aliquo eorum vere dici potest quod positionem
apponuntur notationes illae, quas nos apposuimus
in margine. 9) Herminus. Opinio recitata est Hermini, uti refert
Boethius op. et loc. cit. in superiori nota c.- Ed. Piana corrupte habet Hormelius;- Cod. B minus corrupte legit
7Jormenius; - D, Hermenis; — E, Ormenius; — Cod. C recte legit
Herminus. — Cod. A erronee ponit, Ammonius: hu- ius enim philosophi
sententia exponitur n. 9.- De hac vero Hermini ex- positione loquens,
Boethius loc. cit. concludit nihilo magis ante expositio- nem Hermini
quam post expositionem obscurum esse, quod illustrandum ex
Aristotele ipse Herminus susceperat. Qui sint illi; quorum inter-
pretatio exponitur sequenti n. 9, Ammonius non dicit. t) Homo est non iustus. lta P. cum BE et omnibus edd. Ven.-— A
erronee: homo est iustus; - C: homo est iniustus. - Infra ed. Piana,
Venetas sequens edd., confuse admodum exprimit mentem s. Thomae, legendo:
« Et idem dicendum est de affirmativa et de negativa, quae sunt »
» de finito praedicato, quod non se habent ad speciem affirmationis
et negationis secundum privationem, sed simpliciter. » Inintelligibilia
haec sunt, et in aperta contradictione cum toto contextu et cum
exemplo (haec enim, homo etc.) immediate addito. Genuinum textum
restituimus ex codd. ABE et C, a quo praebetur in sua
integritate lectio s. Thomae. ει * Nempe in Aza-
lyticis prioribus. Ammonius. * * Cap. ult. A
omittit, vere; sed non bene, ut patet infra. * In plus, nempe, est magis univer- salis quam etc.
* Codd. - p.: dici quod de. * c:
verificatur quam homo. 82 sit homo iniustus. - Affirmativa
vero simplex in minus est quam negativa infinita: quia quod non
sit dici homo non iustus potest dici non solum de homine
iusto, sed etiam de eo quod penitus non est homo. - Similiter etiam
negativa privativa in plus est quam negativa infinita. Nam, quod
non sit homo iniustus, potest dici non solum de ho- mine habente
habitum iustitiae, sed de eo quod penitus non est homo, de quorum
quolibet potest quod mon sit homo non iustus: sed ulterius potest
dici de omnibus hominibus, qui nec ha- bent habitum iustitiae neque
habent habitum in- PERI HERMENEIAS LIB. II convertitur; ita etiam
negativa simplex "sequitur ad privativam affirmativam, quae est in
minus, et iustitiae. 10. His igitur visis, facile est
exponere prae- sentem litteram hoc modo. Quarum, scilicet
quatuor enunciationum praedictarum, duae qui- dem, scilicet infinitae, se
habebunt ad affirma- lionem et negationem , idest ad duas
simplices, quarum una est affirmativa et altera negativa, se-
cundum * Cf. n. praeced. consequentiam , idest in modo
conse- quendi ad eas, ut privationes, idest sicut duae privativae:
quia scilicet, sicut ad simplicem affir- mativam sequitur negativa
infinita, et non con- vertitur (eo quod negativa infinita est in plus
*), ita etiam ad simplicem affirmativam sequitur ne- gativa privativa,
quae est in plus, et non con- vertitur. Sed sicut simplex negativa
sequitur ad infinitam affirmativam, quae est in minus, et non x)
Jta etiam negativa simplex etc. — Codd. ACD: ita etiam ad ne-
gativam simplicem sequitur privativa affirmativa. — B habet lacunam,
omittit enim: ita etiam negativa, usque ad non convertitur inclusive. —
Pianam lectionem refert cod. E: ita etiam simplex negativa sequitur
privativam affirmationem quae est minimus (sic corrupte pro in minus).
Venetae edd. stant cum Piana et cum veritate: falsa enim est lectio quam
exhibent tres praecitati codices. Nam imprimis sententia Ammonii est quod
propositiones infinitae se habent ad simplices, sicut ad istas se habent
privativae. Unde ad affirmativam simplicem sequuntur negativa infinita et
negativa privativa; e converso autem negativa simplex sequitur tum ad
affirmativam infinitam, tum ad affirmativam privativam. Porro haec
proportio Ammonii destruitur si admittatur lectio codd. ACD. Patet etiam
falsum esse quod ad negativam simplicem sequatur privativa af- firmativa;
sed oppositum verum est. Non valet enim illatio: homo non est
iustus gnata est (negativa simplex); ergo homo est iniustus:
et ratio assi- in superiori numero. At recte arguitur: homo est iniustus (affirmativa privativa); ergo
homo non est iustus. ^) Non ita se habent. Ita codd. — Piana autem:
ifa se habent, sed erronee. Exponit enim s. Thomas ex Ammonio illud,
minime, introductum a Philosopho, nempe quod propositiones
simplices non ita se habent ad propositiones infinitas, sicut ad eas se
habent propositiones privativae. u) Simplicior et magis conveniens
litterae Aristotelis est etc. Prae- stat ob oculos iterum ponere textum
Aristotelicum controversum et ad- dere schemata diversarum eius
interpretationum, quas s. Thomas expo- suit. Textus est: « Quare quatuor
erunt illae (duae nempe propositiones » » » »
simplices, seu finitae, quia finiti praedicati, duae vero infinitae, seu
infiniti praedicati. — Cf. seg. n. 13), quarum duae quidem ad affir-
mationem et negationem sese habent secundum consequentiam, ut
privationes; duae vero minime. » Interpretatio Hermini. Pans
PnIMA, — Duae quidem infiniti praedicati, inquit, se habent ad af-
firmationem et negationem finitarum propositionum, sicut ad eas se habent
propositiones privativae: quatenus scilicet a) ex finita affirmativa
sequitur negativa infiniti praedicati, sicut se- quitur negativa
privativa; et similiter B) negativa finita sequitur tum ex affirmativa
infinita, tum ex affirmativa privativa. Hinc SCHEMA I. a
1 2 , Fin. affirm. Negativ. infin. ) Fin. affirm.
Negativ. privat. Homo est iustus; ergo
Homo non est non iustus. Homo est iustus; ergo Homo non est
iniustus. non
convertitur. Ex quo patet quod eadem est habitudo in consequendo
infinitarum ad simplices quae est etiam privativarum. 11.
Sequitur, duae aulem, scilicet simplices, quae relinquuntur, remotis
duabus, scilicet infi- nitis, a quatuor praemissis, minime, idest
non ita se habent ? ad infinitas in consequendo, sicut privativae
se habent ad eas; quia videlicet, ex una parte simplex affirmativa est in
minus quam negativa infinita, sed negativa privativa est in plus
quam negativa infinita: ex alia vero parte, ne- gativa simplex est in
plus quam affirmativa infi- nita, sed affirmativa privativa est in minus
quam infinita affirmativa. Sic ergo patet quod simplices non ita se
habent ad infinitas in. consequendo, sicut privativae se habent ad
infinitas. 12. Quamvis autem secundum hoc littera Phi-
losophi subtiliter exponatur, tamen videtur esse aliquantulum expositio
extorta. Nam littera Phi- losophi videtur sonare diversas habitudines
non esse attendendas respectu diversorum; sicut in praedicta
expositione primo accipitur similitudo habitudinis ad simplices, et
postea dissimilitudo * habitudinis respectu infinitarum. Et ideo
simpli- cior et magis conveniens litterae Aristotelis ^ est
expositio Porphyrii quam Boethius ponit; secun- τοῦ 1 2 ^, Affirm. infin. Negativ. fin. )
Affirm. priv. Negativ. fin. Homo est non iustus ; ergo
Homo: non est iustus, Homo est iniustus ; ergo Homo non est
iustus. Pans
ALTERA. - Duae vero minime, nempe negativa infiniti subiecti non sequitur
ad affirmativam finitam, nec negativa finita sequitur ad aífirmativam
infiniti subiecti. SCHEMA Il. |o, 2 Affirmat.
fin. Negativ. infin. subiecti ) Affirmat. infin. subiecti
Negat. fin. Homo est iustus; non sequitur: ergo Non homo. non
est iustus. Non homo est iustus; "on sequitur: ergo Homo
non est iustus. Merito reiicitur haec interpretatio, quia transit ab
infinitate praedicati ad infinitatem subiecti. Interpretatio
aliorum ex Ammonio. Pans PRIMA. — Duae propositiones infiniti
praedicati se habent ad pro- positiones finitas, quoad speciem
affirmationis et negationis, Sicut ad istas se habent propositiones
privativae; quatenus nempe propositio infinita affirmativa, non secus ac
affirma- tiva privativa, est affirmatio non simpliciter sed
secundum quid; et similiter infinità negativa et negativa privativa
sunt negationes secundum quid, et non simpliciter. Pans ALTERA. --
Duae vero minime, nempe propositio finita affirmativa est simpliciter
affirmatio; et negativa finita est simpliciter negatio. SCHEMA
1 ;, Homo est iustus : ( affirmativa simpliciter Homo
est iustus ^ ἢ Gfmativae secundum quid 2 ) Homo non est iustus
- — ( negativa simpliciter Homo non est iniustus ἑ
"eBativae secundum quid * ABCE.- P.: $inti- litudo.- n:
simi- litudinis. v
Porphyrius. Boethius. CAP. X, LECT. Il dum quam: expositionem
attenditur similitudo et * ABcomiíttunt se-. cundum
conse- 83 affirmationem et negationem; ut scilicet ad
unam affirmativam sequatur alterius negativa. Nam ad
quentiam. dissimilitudo secundum consequentiam * affirmati- varum
ad negativas. Unde dicit: Quarum, scilicet quatuor praemissarum, duae
quidem, scilicet af- firmativae, quarum una est simplex et alia
infi- nità, se habebunt secundum consequentiam ad Haec
interpretatio non est ad propositum, quia Aristoteles non lo- quitur hic
de propositionibus affirmativis aut negativis simpliciter vel secundum
quid, sed de ordine (xarà τὸ στοιχοῦν) propositionum ad invicem secundum consequentiam. Interpretatio
Ammonii. Pans ῬΕΙΜΑ. - Duae propositiones infiniti praedicati se habent
ad pro- positiones finitas, sicut ad istas se habent propositiones
pri- vativae, ita scilicet ut a) ad affirmativam finitam consequa-
tur tum propositio negativa infiniti praedicati, tum negativa privativa;
et viceversa D) negativa finita sequatur tum ex affirmativa infiniti
praedicati tum ex affirmativa privativa. SCHEMA I. ÉCubacuetr
T I 2 Ι 2 a Homo est iustus; ergo
Homo non est non iustus. Homo est iustus; ergo Homo non est
iniustus. β Homo est non iustus ; ergo Homo non
est iustus. Homo
est iniustus ; ergo Homo non est iustus. Pans aL.TERA.-Duae
vero minime, nempe a) ad infinitam affirmativam sequitur negativa finita,
sed non sequitur affirmativa priva- tiva; item 8) negativa infinita
sequitur ex affirmativa finita, sed non sequitur ex negativa privativa.
Idest duae finitae non se habent ad infinitas secundum consequentiam,
sicut ad infinitas se habent privativae. SCHEMA II. α
I 2 Homo est non iustus; sequitur: ergo Homo non est
iustus; sed ex Homo est non iustus; non sequitur: ergo
Homo est iniustus. ad affirmativam simplicem sequitur negativa
infinita; et affirmativam infinitam sequitur negativa simplex.
Duae vero, scilicet negativae, minime, idest non ita se habent ad
affirmativas, ut scilicet 8 I 2 Homo est non iustus
; ergo Homo non est iustus. Homo est iniustus ; ergo Homo non est iustus. Pans
ALTERA.- Duae vero minime, scilicet negativae non ita se habent - ad
affirmativas, ut scilicet ex illis sequantur affirmativae , sicut ex
affirmativis sequuntur negativae.- Et similiter est de finitis et de
privativis. SCHEMA II. a 1 2 2 ; Homo non
est iustus (sive, Non est homo iustus); non sequitur: ergo Homo est
non iustus (sive, Est homo non iustus). Homo non est iustus ; non
sequitur: ergo Homo est iniustus. 8 Homo non est non iustus
(sive, Non est homo non iustus); non sequitur: ergo Homo est
iustus Homo non est iniustus; non sequitur : ergo Homo
est iustus. (sive, Est homo iustus). "Theodorus Waitz,
praemissis quae in superiori nota e transcripsi- mus, ita immediate
prosequitur: « Res sic se habet χαταὶ τοὶ στοι- οὖν, secundum seriem, quam illae enunciationes faciunt, hoc est,
xac" ἀκολουθίαν, secundum ordinem, quo 'altera alteri consequitur eaque con-
tinetur. lam in Analyticis (Prioribus, cap. ultim.) hoc tradit. Sit A τὸ εἶναι ἴσον, Β τὸ μὴ εἶναι ἴσον, Γ' τὸ εἶναι μὴ ἴσον, Δ τὸ μὴ εἶναι μὴ ἴσον. In his igitur B consequens est τοῦ D', et A consequens τοῦ A. Deinde
docet, si Ὑ sit τὸ εἶναι ἄνισον et ὃ τὸ μὴ εἶναι ἄνισον, item esse B. conse- quens τοῦ y, et ὃ consequens τοῦ A: est igitur quod nostro loco dicit τὰ μὲν δύο (D et A) πρὸς τὴν κατάφασιν (A) καὶ ἀπόφασιν (B) ἕξει κατὰ τὸ στοιχοῦν (namque B consequens est τοῦ Γ΄, εἴ A consequens τοῦ Α) ὡς αἱ στερήσεις (y et ὃ: nam etiam B consequens est τοῦ et
ὃ consequens τοῦ A). Ut signis mathematicis utar, est proportio N γ, Bey: B et Δ: A—9: A. Nam ut I
est antecedens τοῦ B, sic etiam y (ἢ στέρησις) est antecedens τοῦ B, et ut Δ est consequens τοῦ A, sic etiam à
(ἣ στέρησις) est consequens toU A. Addit τὰ δὲ δύο oU: nam A et Β non eamdem rationem
habent ad Δ et I', quam habent ὃ et y ad Δ et I', quod ut demonstremus non opus est.» Expositionem ergo Ammonii
sequitur Waitz, cuius eadem verba in conclusione sunt, ac ea Homo est
iustus ; sequitur: ergo Homo non est non iustus; sed ex
2 Homo non est iniustus ; non sequitur Homo non est non
iustus. Interpretatio Porphyrii, Boethii et s. Thomae. Pans ΡῬΕΙΜΑ. - Duae quidem scilicet affirmativae (finita et infinita) se habent
secundum consequentiam ad affirmationem et nega- tionem, ut scilicet a)
ad affirmativam simplicem sequatur negativa infinita, et 8) ad
affirmativam infinitam sequatur negativa simplex seu finita. - Et
similiter est de privativis ad finitas propositiones quoad ordinem
consequendi. SCHEMA I. a I 2 Homo est
iustus ; ergo Homo non est non iustus. Homo est iustus
; ergo Homo non est iniustus. quae habet s. Thomas in fine n.
11; sed magis placet expositio Por- phyrii quia simplicior et magis
conveniens litterae Aristotelis. Etenim Ammonius legit Aristotelem hoc
modo: « Quare quatuor erunt illae, quarum duae quidem ad affirmationem et
negationem sese habent secundum consequentiam, ut privationes; duae vero
minime » nempe, duae vero non sese habent secundum consequentiam ut
priva- tiones. (Cf. op. cit. De interpret. sect. III, 8. 1, fol.
25, col. 2). - S. Thomas cum Porphyrio et Boethio legit: « Quare quatuor
erunt illae, quarum duae quidem ad affirmationem et negationem sese
habent secundum consequen- tiam ut privationes; duae vero minime »
nempe, duae vero mon sese habent secundum consequentiam ad affirmationem
et negationem. — Ari- stoteles autem sese remittit ad librum Priorum
analyticorum. Porro lib.T, cap. ult, Aristoteles probat quod a) ex
affirmatione praedicati finiti sequi- tur negatio praedicati infiniti;
sed B) ex negatione praedicati infiniti non valet consequentia ad
affirmationem praedicati finiti. Insuper probat quod a) ex affirmatione
praedicati infiniti sequitur negatio praedicati finiti; sed £) non
sequitur affirmatio infiniti praedicati ex negatione praedicati finiti.
Ad- dit: Similiter autem se habent et privationes ad categorias hac
dispositione: Ομοίως δ᾽ ἔχουσι καὶ αἱ στερήσεις πρὸς τὰς κατηγορίας ταύτῃ
τῇ θέσει (loc. cit. n. 7). Supra ostendit quod negativae propositiones
consequuntur ex affirmativis, sed quod affirmativae non consequuntur ex
negativis. Di- cendo igitur Aristoteles: Similiter, ' Ouotoc, se habent
privationes ad categorias, πρὸς τὰς κατηγορίας, vult inter simplices et
privativas propo- sitiones in ordine ad consequentiam vel non
consequentiam, eamdem legem vigere, quae data est quoad finitas et
infinitas, ut scilicet ex affir- mativis sequantur negativae, sed ex
negativis non sequantur affirmativae. Dilucide ac solide hac de re in I
Priorum, cap. ultim., et in II Peri herm., cap. 1, agit Sylvester Maurus,
qui interpretationi s. Thomae adhaeret. 84 ex
'"Bg: utrumque sensum se etc. ΤῊΝ, ΡῈ
negativis sequantur affirmativae, sicut ex af- firmativis sequebantur
negativae. - Et quantum ad utrumque similiter se * habent privativae
sicut in- finitae. PERI HERMENEIAS LIB. II Et quia in neutra
harum negatio apponitur δά verbum, consequens est quod utraque sit
affirma- tiva. Omni autem affirmationi opponitur negatio, ut
supra in Primo ostensum est *. Relinquitur
ergo quod praedictis duabus enunciationibus affir- mativis respondent
duae aliae negativae *. Et sic consequens est quod sint quatuor simplices
enun- 13. Deinde cum dicit: Dico autem quoniam etc., manifestat
quoddam quod supra dixerat, scilicet quod sint quatuor praedictae
enunciationes: lo- quimur enim nunc * de enunciationibus, in quibus
hoc verbum esf solum praedicatur " secundum quod est adiacens alicui
nomini finito vel infi- nito: puta secundum quod adiacet zuso; ut
cum dicitur, homo est iustus, vel secundum quod adia- cet non
iusto; ut cum dicitur, homo est non iustus. v) Solum praedicatur etc. lta
P. cum cod. B. — Codd. alii: »on solum praedicatur, sed (A, adiacet; BCD,
secundum adiacens; E, sed est adiacens) alicui nomini etc. Venetae edd.
bc et alia 1526 legunt cum Piana, sed ed. a habet lectionem codd.:
nom solum praedicatur sed adiacens alicui nomini etc. - Verbum in
propositionibus semper se tenet ex parte praedicati (lib. I, lect.
v, n..4); sed supra n. 2 dictum est quod verbum est potest dupliciter
praedicari: vel enim verbum (651) in enunciatione praedicatur secundum
se, ita ut sit principale praedi- catum; vel contra, verbum
(est) non est principale praedicatum sed huic iungitur ad connectendum
ipsum subiecto, et ideo simul cum no- mine praedicato facit unum
praáedicatum. In
primo casu propositio di- citur de secundo adiacente; in
altero autem est propositio de fertio adiacente. Atqui in hoc numero 13
est sermo de solis propositionibus de tertio adiacente; ergo verbum Est
solum praedicatur secundum quod est adiacens alicui nomini finito
vel infinito: quae est lectio Piana. Nihilominus, quamvis verbum esf
praedicetur secundum quod est adia- cens, praedicatur tamen, quia verbum
se tenet ex parte praedicati, ergo in propositionibus de tertio adiacente
verbum Est non solum praedicatur, sed adiacet, seu est adiacens alicui
nomini finito vel infinito: quae est lectio indicata a codicibus et ab
ed. a. Quapropter utraque lectio bona . est, quamvis melior videatur
lectió cod. A, vel cod. E; attamen cum codd. praecitati haud
concorditer legant, retineo Pianam quoadusque ali codd. quaestionem
solvant. 0) Ex sequenti subscriptione. Cod. A: per subscriptam figuram;
ac omittit postea omnia quae sequuntur usque ad finem, et contra
prose- quitur hoc modo: func sequitur illa pars, Quoniam etc. —
Porro hoc fragmentum non esse opus s. Thomae lector thomista ex
se cognoscet, quin multis indigeamus verbis ad id suadendum. Sed
nec est immediata prosequutio Commentarii textus Aristotelis: nam
verba textus immediata illis quae ultimo commentatus est s. Thomas sunt:
.Si- militer autem se habent etc., ut videre est in sequenti prima
lectione Caietani; at verba, Quoniam vero contraria ,etc., illa sunt,
quibus ipse Caietanus suam quartam exorditur lectionem. En igitur
specimen huius fragmenti « Tunc sequitur illa pars, Quoniam vero
contraria, in quo » » » » » verificat
quoddam circa universales (propositiones) de subiecto finito. Et
dividitur in duas: primo, in prima verificat quoddam quantum ad
oppositionem; in secunda cum dicit, Sequitur vero etc., verificat aliud
quoddam. quantum ad contraria. Quia dictum est
superius quod non similiter sunt angulares verae in universalibus et
indefinitis, ad huius verificationem docet quae possunt simul esse verae
et quae non. Dicit enim quod contrariae non possunt simul esse verae; et
ideo dictum est superius angulares non contingere simul esse veras,
scilicet con- trarias; subcontrariae possunt esse verae aliquando: et
dicit aliquando, quia in naturali materia non possunt simul esse verae.
Vel potest haec pars continuari ad id quod immediate antecedit: quia
supra ali- quantulum fecit mentionem de universalibus et indefinitis,
dicens quod non differunt nisi in signo; sed ut ne crederetur quod
non differant in veritate, hoc removet dicens quod contrariae non possunt
simul esse verae, sed subcontrariae bene possunt simul esse verae et
con- trariae. vv y»vvyvo vw vov v
» » — Quia non dixerat superius de consequentia sive
convenien- tia istarum enunciationum, nunc vero docet eam dicens »
etc. Cod. B fol. 270 vers., col. 2: « Deinde cum dicimus:
Zntelligimus vero quod dicitur etc., manifestat quiddam, quod supra
dictum est per quamdam figuralem descriptionem. Dicit. » — Postea vero
diverso atra- mento, et, ut videtur, diversa manu ita prosequitur: «
Zntelligimus vero » » » » » » »
» » » quod dicit, manifestat quod supra dictum est in quadam
fieurali descri- ptione dicens quod illud, quod supra dictum est,
possumus intelligere ex: his quae supra scripta sunt in fieura. Et
proponit primo affirmativam simplicem quae est: Est iustus homo: cuius
negatio est: Non est iustus homo: quae ponenda est in eadem linea cum
prima. Deinde proponit affirmativam infinitam quae tollenda est sub praemissa
nevcativa 'sim- plici, hanc scilicet: Est non iustus homo; cuius
neeationem subiungit, quae est: Non est nom iustus homo; quae in eadem
linea ponetur sub affirmativa simplici. Et erit figura talis:
» » Est iustus homo Non est non iustus homo Non est
iustus homo Est non iustus homo. [n hac figura manifestum est quod
sunt quatuor enunciationes: in » quarum duabus affirmativis hoc
verbum .Est affirmativum adiacet ciationes. 14. Deinde cum dicit:
Zntelligimus vero etc., manifestat quod supra dictum est per
quandam figuralem descriptionem. Dicit enim quod id, quod in
supradictis dictum est, intelligi potest ex se- quenti subscriptione *.
Sit enim quaedam qua- iusto et non iusto; in aliis autem negativis hoc
ipsum Est negativum adiacet eisdem; et sunt dispositae in figura, sicut
dictum est in Re- solutoriis, scilicet in fine primi Priorum. Secundo
Aristoteles disponit hanc figuram et ostendit quod ad unam affirmationem
sequitur alte- rius negatio et non convertitur. Considerandum est autem
quod in consequentiis harum enunciationum ad invicem, quarum quasdam
as- serit Aristoteles, quasdam autem negat, non est intelligendum
quod in enunciationibus illis, homo sit subiectum, iustum autem et non
iu- stum praedicatum (sic enim non solum ad unam affirmationem se-
queretur alterius negatio, sed e contrario, sicut in figura (vel, infra)
patebit: quod tamen negat hic Aristoteles); sed quod tota enunciatio (e.
g. est homo iustus) locum praedicati habebit respectu alicuius subiecti.
Quod accipi potest, sicut exposuit hunc locum Ammonius et similiter
Boethius: quia sicut dictum est, enunciatio aliqua virtute se habet ad id
de quo totum quod in ipsa figura vere enunciari potest ( Cf. supra n. 9);
et istam sententiam manifeste ponit Aristoteles in fine primi Priorum. In hoc autem loco dicit se habere eamdem sen- tentiam
viv vuv wvyvwvvnvy www quam ibi. Deinde cum dicit: Similiter autem se habent, agit de
enunciationibus.,. Quoniam vero contraria est. Postquam Phi- losophus
distinxit enunciationes et oppositiones earum et consequen- tias; in ista
parte manifestat quaedam, quae possunt esse dubia circa ea quae dicta
sunt; et dividitur in tres partes. In prima primo manife-
uvtvwvnvnovuevetvntviueu stat quoddam prius dictum de veritate quarumdam
enunciationum » etc. Haec additio alia est ab ea, quam cod.. E habet ex
Roberto de Vul- garbia, ut statim dicam. Cod. C. explicit hoc modo:
« Deinde cum dicit: Zntelligimus vero etc., « » manifestat
per quamdam figuralem descriptionem. Dicit enim quod id quod supra dictum
est, intelligi potest. » - Hic sistit et nulla alia verba addit.
Cod. D integram praebet lectionem Pianam, quae est etiam Ven. edd., sed
corrupte concludit:... « Aristoteles nomina exemplis nomina- »
» tur, ut ostenderetur in quibuscunque nominibus ponantur exempla
si- militer se habent» etc. — Quibus ultimis verbis, similiter se
habent, prosequitur immediate textus Aristotelis, ut dictum est in
principio huius annotationis. Cod. E desinit ut Piana, atque immediate
addit: Jucusque scri- psit sanctus Thomas de Aquino Ordinis predicatorum.
Ea
vero quae secuntur scripsit fr. Robertus de Vulgarbia Ordinis eorumdem
Pre- dicatorum. Porro quae ex codice A transcripsimus leguntur in cod,
E fol. 233 vers. col. 2 ante medium; et ideo pertinent ad
supplementum Roberti de Vulgarbia, quod a verbis, Similiter autem se
habent etc. incipit et ad finem secundi libri deducitur in eodem cod. E.— Addo etiam ex » » » » »
» » » » » hoc cod. specimen principii huius
supplementi: « Similiter autem se habet etc. In hac parte
multiplicat oppositionem in universalibus; et primo dicit in quo
conveniunt universales cum infinitis, quia in multitudine oppositionum.
In secundo, Sed tantum non universaliter, docet in quo differunt ab
infinitis, quia in compossibilitate angulorum et ordinatarum in
figura... Deinde igitur haec recapitulat concludens duas esse
oppositiones, quarum una est in universalibus et alia in infinitis, vel
quarum una est de praedicato finito; alia de praedicato infinito.
Sequitur illa pars: Aliae vero; in qua multiplicat oppositio- nem et in
his, in quibus sumitur subiectum finitum et praedicatum infinitum. Dicit
ergo quod aliae enunciationes » etc. Robertus de Vulgarbia desideratur in
diligentissimo Echardo. Attenta antiquitate huius supplementi (uti
constat ex cod. A) posset quispiam rationabiliter dubitare num Robertus
de Vulgarbia idem sit ac Robertus Kilwardbius, cuius agnomen incredibile
est quantum fuerit a scriptori- bus corruptum. Alii enim Bilibri, alii
Canvilvertim, alii Ridverbium vo- cant, alii insuper Kiliurlh, Kulverbi,
Kilibardby, De Valleverbi etc. eum nuncupant, ut videre est apud laudatum
Echardum (Scriptores Ord. Praed.ad ann. 1279.tom. I. pag. 374 seqq.).
Inter alia plurima Kilwardbius scripsit Annotationes in librum
Aristotelis De interpretatione; sed utrum ex hisce annotationibus
excerptum fuerit supplementum quod habetur in cod. E, et partim in cod.
A, et consequenter utrum Kilwardtius sit idem ac in De Vulgarbia,
est i pgs definienda ab eruditis. Opus Kilwardbii librum περὶ ἑρμηνείας
recensetur in catalogo mss. Angliae (Lon- dini, 1699); sed a
nostris Religiosis frustra hucusque praefatum opus in Angliae
bibliothecis quaesitum est. Ι In Praefatione mentionem etiam
fecimus alterius supplementi quod in duabus Venetis edd. ab habetur,
atque monuimus ab ed. a vocari * Lect. ix, n. 6. *Aomittit
zega- tivae. . CAP. X, LECT. il drata figura, in cuius
uno angulo describatur haec enunciatio, homo est iustus, et ex
opposito describatur eius negatio quae est, homo non est 15.
85 Ultimo autem concludit quod praedictae enunciationes disponuntur
secundum ordinem con- iustus; sub quibus scribantur duae aliae
infinitae, scilicet homo est non iustus; homo non est non
iustus. Homo est iustus dup sa4Avgjn
2vj1sod wuo21auins Homo non est non iustus Homo
non angulares contrapositae est iustus Sup sov
avj1sod wue21auiqns Homo est angulares contrapositae
non iustus In qua descriptione apparet quod hoc verbum est,
affirmativum vel negativum, adiacet iusto et non iusto. Et secundum
hoc diversificantur qua- —tuor enunciationes. supplementum
Gratiadei, sed ab ed. b dici illud supplementum ex Com- mentariis eiusdem
Gratiadei in libros Aristotelis fuisse excerptum. No- ster Echardus (Scriptores Ordin. Praedic. ad ann. 1341, tom.
1, pag.603) habet n. 6: « Simlerus in Bibl. Gesneri aucta addit
scripsisse (/Gratia- » deum), Supplementum commentariorum s. Thomae
Aquinatis in li- » » » » » » brum 2
Perihermenias Aristotelis. Item in Sectam Hebraicam,
et nominatum etiam loannem Baptistam Gratiadei. Penes quem fides,
nam horum nulla mihi aliunde memoria: Possevinus enim qui horum meminit,
videtur Simlerum solum excepisse. Erit nostrorum italorum diligentiae
haec ex veteribus monumentis comprobare, et in rem lit- terariam aperire.
» Scriptoris eruditissimi et prudentissimi satis pos- sum facere
votis. Prae oculis habeo codicem bibliothecae Palatinae Vindebonensis (n.
2350), in quo fol. 1 recto, in principio col. 1 legitur: Incipit Scriptum
super totam artem veterem, editum a fratre Gra- tiadeo Esculano Ordinis
Fratrum Praedicatorum. Et fol. 58 recto, col. 2: Explicit Scriptum super
totam artem veterem editum a ma- gistro Gratiadeo Esculano Ordinis
Fratrum Praedicatorum. Huius Scripti Gratiadei duas Venetas editiones
1481, 1493, recenset praelau- datus Echardus loc. cit. Porro in
nostro codice fol. 42 recto, col.2: Incipit scriptum super librum
peryermenias editum a fratre Gratiadeo Esculano. Primus liber.— Fol.51,
col. 3: Explicit scriptum ( super ) pri- mum librum peryermenias secundum
fratrem Gratiadeum Esculanum. Incipit scriptum super secundum librum,
secundum eumdem dictum. In hoc'secundo libro, ante medietatem secundae
lectionis, legitur: « De- » » inde cum dicit: Similiter autem
se habent, distinguit enunciationes, quae accipiunt pro subiecto nomen
finitum » etc. (fol. 51 verso, col. 2). -- Et in fine lectionis octavae
(in ed. Ven. b lect. vii) et ultimae: « » » Sed non
similiter contingit utramque esse veram. Idcirco ratione ta- lium
contrariatur falsum falso; sed numquam contrariatur verum vero. —
Explicit scriptum » etc. (fol. 58, recto, col. 2). Et ita praecitatae
Venet. edd. ab. — Non est ergo hoc supplementum novum opus
Gratiadei, ut Simlerus affirmat, sed est excerptum ex .Scripto eiusdem
Gratiadei in totam artem veterem. x) Alia littera habet. «
Quandoquidem autem scriptum in pluribus » » » esse
aiunt exemplaribus, ipsum esf vel homini vel non homini adhae- surum,
sciendum est, quando ita legatur verbum /t0mo, id quod Por- phyrius
philosophus tradit, non tamquam subiectum sed velut prae- sequentiae,
prout dictum est in Resolutoriis, idest in I Priorum *. Alia littera
habet τ: Dico autem, quoniam EST non aut homini aut non homini
adiacebit, et in figura, EST, hoc loco homini et non homini adiacebit
*. Quod quidem non est intelligendum, ut Aomo,
et homo accipiatur * ex parte subiecti, non enim nunc agitur de
enunciationibus quae sunt de infinito subiecto. Unde
oportet quod omo et non homo accipiantur ex parte praedicati. Sed
quia Philosophus exemplificat* de enunciationibus in quibus ex parte
praedicati ponitur zustum et non iustum, visum est Alexandro, quod
praedicta lit- tera sit corrupta. Quibusdam aliis videtur quod
possit sustineri et quod signanter Aristoteles no- mina in exemplis
variaverit, ut ostenderet quod non differt in quibuscunque *
nominibus ponantur exempla *. » » dicatum nos pro iusto
vel albo acceptum esse dicturos; ut in pro- positione, Callias homo: est,
pronunciante.» Haec Ammonius, in lib, Peri herm. sect. III, 8. t, fol.
25, col. 4. - Quamvis autem omnes codices habeant δικαίῳ pro ἀνθρώπῳ et οὐ δικαίῳ pro οὐχ ἀνθρώπῳ, nihilomi- nus Theodorus Waitz in Opere pluries a nobis citato,
Aristotelis Orga- non graece, suae Editioni inseruit lectionem ἀνθρώπῳ et οὐκ ἀνθρώπῳ, quam antiquiorem putat tum quia in multis libris eam extare
Ammonius tradit, tum quia, inquit, Boethius et ipse eamdem habuit, et Herminum,
Porphyrium et Alexandrum habuisse auctor est, tum denique propter ipsam
difficultatem, quam haec eadem lectio (ἀνθρώπῳ, οὐχ ἀνθρώπῳ) prae se fert, quaeque movit Alexandrum ut reiiceret ἀνθρώπῳ et corri- geret per διχαίῳ. Sed et idem auctor contendit non esse subscribendum Ammonio et
Boethio, qui tenent nihil interesse num legatur διχαίῳ an ἀνθρώπῳ (Op. cit., p. I, pag. 345): et ratio quam assignat illa est, quam in
praecedenti nota retulimus ex cod. B: Considerandum est autem etc.
Piana editio Venetam 1526 sequuta infra legit: et in figura, est, hic
loco homini et non homini adiacebit iusto et non iusto. Quae lectio est
inintelligibilis, ut minus dicam. Litterae enim diversitas, de qua est
sermo, in eo consistit quod lectioni, Aoc loco iusto et non iusto,
sufficitur, hoc loco homini et non homini. Venetae edd. seculi XV nec non
cod. D lectionem a nobis adoptatam habent. 9) Ponantur exempla.
Quaeri hoc loco potest de vero fine huius lectionis et commentarii s.
Thomae in librum Peri hermeneias. Codices enim
melioris notae, nempe ABC, non ultra principium n. 14 hanc se- cundam
lectionem extendunt. Ex opposito stant omnes editiones Vene- tae et
codd. DE, qui licet sint inferiores codd. ABC, nihilominus quia illorum amanuenses
imperitos se produnt, non certe ex proprio ingenio sed ex aliis codicibus
excripserunt quae in praefatis numeris 14 et 15 continentur. Addendum
quod codd. ipsi ABC non sunt inter se con- cordes: nonnulla enim, quamvis
minima, habet C. quae omittuntur a B; nec cum illis concordat cod. A: imo BC
indicant aliqua desiderari. Prae- terea distinguens in primo numero
partes huius lectionis, s. Thomas adnumerat etiam Zntelligimus vero etc.
Difficile autem persuadetur quod ipse pauca illa verba quae nn. 14 et 15
habentur non addiderit, quibus textus Aristotelis integer exponitur. Caeterum videant eruditi, si forte ad manus habuerint alios melioris
notae codices, quid hac de re sit defi- nitive sentiendum. *
* Cap. ult. π p: et in figura hoc loco est
ho- mini... adiacet. * *
p.-P.: accipitur. p.- P.: explicat. Alexander. * p.-
P.: quibus- dam. e » 88 τα HOPES tyi - 2 id oe ME ME 2 FT 5 : à ra - T 2gtot iba ἢ bong th Ord yb δ δ. ὍΠΕΡ ἜΠΗ δὶ ETUR ΟἸΘῚΒ ᾿ς ΤΗΝ C a orari: r ? 3i 2 pasti opua IS ena ὁ S] | ΠΟ κα 9 Ὁ Caf ti ge "isdem ent E τον d $25 αι ον, ΟἹ s mah tm i BIG iae Ms éd aieon dame ottrcoiego gute vutmdissseb Feat
m verd | ni! iotinfdi oss entil qtfhdiitos apto ἀπέ xuuttewt "pss δέκ ας EU ms Gau v i jdg n ΜΕ i AID moie
Lidia IM — iW man Se moi - 159ilise EU MUT Vise a ze hydip ita nezereco
"UU Nep di "M. Jer a n Y ETT : i ; enmt E ἘΣ Aj. qer* on * y! í ha join iuris uoas Tm ineo ἈΠῈ ὦ : Ato quor Ὁ cüntdK doof 4a Yd.
[one imnubnsalomi 123 pom 'tusbisn fior RET réesecien Sono, 1 je Ἔ) ] verdi iot d4 ; uis distelti mas COGIT ' pilis ! omo Loc! sospes
cte, af ques kr * τ δ ἰς ] j Ev Bon , gr aw zs *4mnijus fgg jutlp ΕΠ. ; SU ini beg. 3h46 xat H 9 aiii 5h 4 d (ἃ, QUUM "idw im. Diugreum pend x E : bé" DEOR qp aite x:
dosgii 19 & rows f ἦι pv d σε est, intoHlog. pe cse Wwoscsm τ με ΤΗΣ tritt 3E Pss ii ndo ar; dust Bio - 2 aac E ΘΔΗΝ qesee iie qua. r geo do vole TIBUS. πολ θα, ij sh, x» euisip i E «c ; E ὃν cp Tex. ΘΗ vd 159816 bomo "otbetbanls. iz5 [ΠΡΟ vv m stkbqidnss aon siu LI nion T bagg ΟΝ ΓΝ xgabsng jiu) mieuripo Fi vat pem. don «eft columns. yere erga jodif. 15 πο δια, Mag aiia" ἤδη bono 34 Lain ΣΕ tois TH^ JANDIKE, ἼΗΙ iris ntl bini , ac
oxága Joann. oig. LB
stan i Ma. ^nina s sud ΠΝ σηραυθεμαϊο, ni ilitb. Aon ἢ n AR mt E: H * | :
" : un mao j^ ! "n ; —À Pm δεσ' iis TIO vila à “καρ oy
is tios Eae pe ΒΝ ü mes tus p ineat 20954: πῸ Fist. sen ΠΟ ᾿
5i Mec. cif AES UN Vei NE ΘΒ ΜΑΣ, i 5i 25 Lon mo. ir d E f^ flos c
ag IE TASTE "5 Eun ΤΥ M E "m n ἧς Ro ut A gi Bam
n Ὁ 5s τ ys VA i. UE , je" ig δ DeL d τ "heroe Wai!
aH vagy ON 3 ise Peor o rr uM. ENG EX ΕΠ ipsas ΤΟ" o Seque y» ως MR in hae
Tm εἴ «ὦ mi ΤΩΝ ἐξ UNT Ee! JREA 2 E gne Me ce
bale: Dl ? US X an WICH τῇ giis i Ls. e
erotioh sess Ais fiol i f b "ant ig MUN til S p. 30 597g Zn ts δ aneios Je ii E ow! V euis Mer Anis à de δὰ H^ 1 ἡ βου) 5.3 yw utin HS ARTS da omi ; DE METUIT HEN Ed: m wrern ben Y
totleit ui store Todos I ocu e , ΟΕ restat θα Jac «3 Aes ten ard ἀρὴν feu iter ὁ" etia rU ur went cod) dat m" τῇ 8^ anle dh ἘΠῚ : ἊΣ Ἐπ τ : ΦΙΠΠΉΜΟΊ ny reet siegt fé As Hntiludetha (piter am of fcn ποι ηαχὰν iw « i M ἥν 3 1 £1 rds y Line a ccs δ᾽ im P - e eA pe y
afe EA. LE umen e xg f my m puc ze * a id " 23 PET
; me 3 * D ra 5 " D “μα ἂ 3 " XY s , Js d . - * 2 νοι v ? . ^ bI Bs "y
^ p UNE FIN ᾽ν d api odii n " ΡῈ vd : ᾿ T hut É : eim! A tss : i ARCA PORA W — ] : yp e^ VM xa Me
5 τ ipa τῶ, eiie : NL REL Toti Pali uf ἢ Y * THOMAE DE VIO
CAIETANI ORDINIS PRAEDICATORUM S. R. IN E.
CARDINALIS COMMENTARIA RELIQUUM LIBRI SECUNDI PERI HERMENEIAS
AD LECTOREM Humano: capiti cervicem. nitor. equinam Addere: da veniam,
si nova monstra iuvant. —H— LECTIO TERTIA (Cano. CarrTANt
lect. 1). ^ DE NUMERO ET HABITUDINE ENUNCIATIONUM IN QUIBUS
PRAEDICATUR VERBUM EST ET SUBIICITUR NOMEN FINITUM UNIVERSALITER SUMPTUM,
VEL NOMEN INFINITUM, ET IN QUIBUS PRAEDICATUR VERBUM: ADIECTIVUM Ὁμοίως
δὲ ἔχει κἂν καθόλου τοῦ ὀνόματος ἦ ἡ κατά- φάσις" olov, πᾶς ἐστὶν ἄνθρωπος
δίκαιος: ἀπόφασις τούτου, οὐ πᾶς ἐστὶν ἄνθρωπος δίκαιος: πᾶς ἔστιν ἄνθρωπος
οὐ δίκαιος, οὐ πᾶς ἐστὶν ἄνθρωπος οὐ δί- χαιὸς. Πλὴν οὐχ ὁμοίως τὰς
κατοὸ διάμετρον ἐνδέχεται συνα- ληθεύειν: ἐνδέχεται δὲ ποτέ. Αὗται
μὲν οὖν δύο ἀντίκεινται, ἴλλλαι δὲ δύο πρὸς τὸ οὐχ ἄνθρωπος, ὡς ὑποκείμενόν
τι προστεθέν- ἔστι δίκαιος οὐκ ἄνθρωπος, οὐχ ἔστι δίχαιος οὐχ ἄνθρωπος"
ἔστιν οὐ δίκαιος οὐχ ἄνθρω- πος, οὐχ ἐστιν οὐ δίκαιος οὐχ ἄνθρωπος.
' Πλείους δὲ τούτων οὐχ ἔσονται ἀντιθέσεις. Αὗται δὲ χωρὶς ἐκείνων
αὐταὶ καθ᾽ ἑαυτὰς ἔσονται, ὡς ὀνόματι τῷ οὐχ ἄνθρωπος χρώμεναι.
"Eg ὅσων δὲ τὸ ἔστι pod ἁρμόττει, olov ἐπὶ τοῦ ὑγιαίνει καὶ βαδίζει,
ἐπὶ τούτων τὸ αὐτὸ ποιεῖ οὕτω. τιθέ- μενον, ὡς ἂν εἰ τὸ ἔστι προσήπτετο;
olov, ὑγιαίνει à πᾶς ἄνθρωπος; οὐχ ὑγιαίνει πᾶς ἄνθρωπος, ὑγιαίγει
πᾶς οὐχ ἄνθρωπος, οὐχ ὑγιαίνει πᾶς οὐκ ἄνθρωπος. Οὐ γάρ ἐστι τὸ οὐ πᾶς ἄνθρωπος
λεχτέον' ἀλλὰ τὸ οὔ, τὴν ἀπόφασιν, τῷ ἄνθρωπος προσθετέον" τὸ γὰρ πᾶς
οὐ τὸ καθόλου σημαίνει, ἀλλ᾽ ὅτι καθόλου. ᾿ Δῆλον δὲ ἐκ τοῦδε, ὑγιαίνει
ἄνθρωπος, οὐχ ὑγιαίνει ἄν- θρωπος" ὑγιαίνει οὐχ ἄνθρωπος, οὐχ ὑγιαίνει
οὐχ ἄν- θρωπος. Ταῦτα γὰρ ἐχείνων διαφέρει τῷ μὴ καθόλου εἶναι. Ὥστε
τὸ πᾶς, ἢ οὐδείς, οὐδὲν ἄλλο προσση- μαίνει; ἢ ὅτι χαθόλου τοῦ ὀνόματος ἢ
κατάφασιν 7) ἀπόφασιν. : Τὰ δὲ ἄλλα τὰ αὐτὰ δεῖ
προστιθέναι" * Similiter autem se habent, et si universalis nominis
sit af- firmatio; ut est, omnis homo iustus est; negatio huius, non
omnis est homo iustus, omnis est homo non iustus, non omnis est homo non
iustus. Sed non similiter angulares contingit veras esse;
contingit autem aliquando. Hae igitur duae oppositae sunt.
Aliae autem duae ad id quod est, non homo, quasi ad subiectum
aliquod additum; ut, est iustus non homo, non est iustus non homo; est
non iustus non homo, non est non iustus non homo. Plures
autem his non erunt oppositae. Hae autem extra illas, ipsae secundum se
erunt, ut nomine utentes eo, quod est non homo. In his vero, in
quibus, est, non convenit ut in eo. quod est valere vel ambulare, idem
faciunt sic positum, ac si, est, adderetur, ut, sanus est omnis homo, non
sanus est nus omnis homo; sanus est omnis non homo, non
sa- est omnis non homo. Non enim dicendum est, non omnis
homo; sed, non, ne- gationem ad id quod est homo addendum est;
omnis enim non universalem significat, sed quoniam univer-
saliter. Manifestum est autem ex eo quod est, valet homo, non valet
homo; valet non homo, non valet non homo. Haec enim ab illis differunt,
eo quod universaliter non sunt. Quare omnis vel nullus nihil significant
aliud, nisi quoniam universaliter de nomine, vel affirmant vel
negant. Ergo et caetera eadem oportet apponi. * Seq. cap.
x. PERI HERMENEIAS LIB. II ostquam Philosophus α distinxit enun- ciationes in quibus subiicitur nomen
in- finitum non universaliter sumptum, hic S *
Ed. c: indefi- nitas. * * Num. 4. Num. 8.
intendit distinguere enunciationes , in )quibus subiicitur nomen
finitum univer- Csaliter sumptum. Et circa hoc tria facit: primo,
ponit similitudinem istarum enun- ciationum ad infinitas * supra positas;
secundo, ostendit dissimilitudinem earumdem; ibi: Sed non similiter *
etc. ; tertio, concludit numerum oppositionum inter dictas enun-
ciationes; ibi: Hae duae igitur 2. * Lib. II, lect. ui,
n. 5. Ammonius. Porphyrius. * Lect. xi, n. 5,
seq. * Ed. c: quam su- ra posuimus. orphyrius.
et * etc. Dicit ergo primo quod: similes sunt enunciationes, in
quibus est nominis univer- saliter sumpti affirmatio. Quoad primum
notandum est quod in enunciatio- nibus indefinitis supra positis * erant
duae oppositiones et quatuor enunciationes, et affirmativae inferebant
negati- vas, et non inferebantur ab eis, ut patet tam in exposi-
tione Ammonii, quam Porphyrii. Ita in enunciationibus in quibus
subiicitur nomen finitum universaliter sumptum inveniuntur duae
oppositiones et quatuor enunciationes: affirmativae inferunt negativas et
non e contra. Unde similiter se habent enunciationes supradictae, sj
nominis in subiecto sumpti fiat affirmatio universaliter. Fierit
enim tunc quatuor enunciationes: duae de praedicato finito,
scilicet omnis bomo est iustus, et eius negatio quae est, non ommis bomo
est iustus; et duae de praedicato infini- to, scilicet omnis bomo. est
non iustus, et eius negatio quae est, non omnis bomo est non iustus. Et
quia quaelibet affir- matio cum sua negatione unam integrat
oppositionem, duae efficiuntur oppositiones, sicut et de indefinitis
di- ctum est. Nec obstat quod de enunciationibus universali-
bus loquens particulares inseruit; quoniam sicut supra de
indefinitis et suis negationibus sermonem fecit, ita
nunc de afhrmationibus universalibus sermonem faciens de earum
negationibus est coactus loqui. Negatio siqui- dem universalis
affirmativae non est universalis negativa, sed particularis negativa, ut
in I libro habitum est * 3. Quod autem similis sit consequentia in istis
et supra- dictis indefinitis patet exemplariter. Et ne multa
loquendo res clara prolixitate obtenebretur, formetur primo
figura de indefinitis, quae supta posita est * in expositione Por-
phyrii, scilicet ex una parte ponatur affirmativa finita, et sub ea
negativa infinita, et sub ista negativa privativa. Ex altera parte primo
negativa finita, et sub ea affirma- tiva infinita, et sub ea affirmativa
privativa. Deinde sub illa figura formetur alia figura similis illi universaliter:
po- natur scilicet ex una parte universalis affirmativa de prae-
dicato finito, et sub ea particularis negativa de praedicato infinito, et
ad complementum similitudinis sub ista particu- laris negativa de
praedicato privativo; ex altera vero parte ponatur primo particularis
negativa de praedicato infinito, Quibus ita dispositis, exerceatur
consequentia semper in ista proxima figura, sicut supra in indefinitis
exercita est: sive sequendo expositionem: Ammonii, ut infinitae se
ha- beant ad finitas, sicut privativae se habent ad ipsas finitas ;
finitae autem non se habeant ad infinitas medias, sicut pri- vativae se
habent ad ipsas infinitas: sive sectando expo- sitionem Porphyrii, ut
affirmativae inferant negativas, et non e contra. Utrique enim expositioni suprascriptae de- serviunt figurae, ut patet
diligenter indaganti. Similiter ergo se habent enunciationes istae
universales ad inde- finitas in tribus, scilicet in numero propositionum,
et nu- mero oppositionum, et modo consequentiae. 4. Deinde cum
dicit: Sed non similiter angulares etc., po- nit. ctas
dissimilitudinem inter istas universales et supradi- indefinitas, in hoc
quod angulares non similiter con- tingit veras esse. Quae verba primo exponenda
sunt se- cundum eam, quam credimus esse ad mentem Aristo- telis,
expositionem; deinde secundum alios. Angulares ex enunciationes in
utraque figura suprascripta vocat eas quae sunt diametraliter oppositae,
scilicet affirmativam finitam uno angulo, et affirmativam
infinitam sive privativam ex alio angulo: et similiter negativam
fini- tam ex uno angulo, et negativam infinitam vel privati- vam ex
alio angulo. 5. Enunciationes ergo in qualitate similes angulares
vocatae, eo quod angulares, idest diametraliter distant, dissimilis
veritatis sunt apud indefinitas et universales. Angulares enim
indefinitae tam in diametro affirmatio- num, quam in diametro negationum
possunt esse simul verae, ut patet in suprascripta figura indefinitarum.
Et hoc intellige in materia contingenti. Angulares vero in figura
universalium non sic se habent, quoniam angu- lares secundum diametrum
affirmationum impossibile est esse simul veras in quacumque
materia. Angulares au- tem secundum diametrum negationum quandoque
pos- sunt esse simul verae, quando scilicet fiunt im materia
contingenti : in materia enim necessaria et remota * impos- sibile est
esse ambas veras. Haec est Boethii, quam veram credimus, expositio.
6. Herminus * autem, Boethio referente, aliter expo- nit. Licet enim ponat
similitudinem inter universales et indefinitas quoad numerum
enunciationum: et. oppositio- num, oppositiones. tàmen aliter accipit in
universalibus et aliter in indefinitis. Oppositiones siquidem.
indefini- tarum infinitas numerat sicut et nos numeravimus,
alteram sci- licet inter finitas affrmativanr et negativam, et
alteram inter affirmativam et negativam, quemadmo- dum nos
fecimus. Universalium vero non sic nume- rat oppositiones, sed alteram
sumit inter universalem affirmativam finitam et particularem negativam
finitam, scilicet. Ammonius. Porphyrius. * Cf.
lib. 1, lect. xut, n. 3. Boethius. *Edd. Herme-
nius, Cf. lib. IL, lect. n, not. 0. . omnis bomo est iustus , hon
omnis bomo est iustus , et sub ea universalis affirmativa de
praedicato finito, et ,Sub ista universalis affirmativa de praedicáto
privativo, LI hoc modo: Figura indefinitarum Homo est
iustus Homo non est non iustus Homo non ést iniustus Homo non
est iustus Homo est non iustüs Homo est iniustus Figura
universalium Omnis homo est iustus — Non omnis homo est non
iustus Non omnis homo est non iustus — Omnis homo est iüstus Nón
omfis homo est iniustus. — — 'Ornnis homo est iniustus a) Postquam
Philosophus. Hoc supplementum ad commentaria s.Tho- mae in secundum
librum Peri hermeneias, quod Caietanus complevit anno 1496,
impressum est eodem anno in ed. Veneta c Peri herme- neias et Posteriorum
analyticorum. Quocirca dd istam exegimus prae- et alteram inter
eamdem universalem affirmativam fini- «tam et universalem affirmativam
infinitam, scilicet omnis bomo est iustus, omnis bomo est non iustus.
Inter has enim est contrarietàs, inter illas vero contradictio. -
Dissimilitu- dinem etiam universalium ad indefinitas aliter ponit. Non
enim nobiscum fundat dissimilitudinem inter angulares universalium et
indefinitarum supra differentia quae est inter angulares universalium
affirmativas et negativas, sed supra differentia quae est inter ipsas
universalium an- gulares inter se ex utraque parte. Format namque
talem figuram, in qua ex una parte sub universali affirmativa
finita, universalis affirmativa infinita est; et ex alia parte cipue hanc
nostram eiusdem supplementi editionem. — Editio praefata c incipit: «
Deinde cum dicit: Similiter autem se habent etc., intendit »
distinguere enunciationes in quibus subiicitur nomen finitum univer-
» saliter sumptum, οἵ circa hoc tria facit » etc. CAP. X, LECT.
III sub particulari negativa finita, particularis negativa infi-
nita ponitur; sicque angulares sunt disparis qualitatis, et similiter
indefinitarum figuram format hoc modo: ut 89 ly bae
demonstret enunciationes finitas et infinitas quoad praedicatum sive
universales sive indefinitas, et tunc est sensus, quod hae enunciationes
supradictae ha- bent duas oppositiones, alteram inter affirmationem
fi- Omnis homo est iustus 1 o E S
Ξ 8 o 1 Omnis homo est non iustus Homo est
justus ESSEEE ENS: Homo est non iustus Non omnis homo
- » - Contradictoriae - e fe * s
4? 9, * $ «Ὁ 9 ἢ *, 9 οι ἊΨ
Contradictoriae - $9 ὸ .* EM ?, Ὁ
IX x : ? e ^e, * ] est iustus
[ o A H E δ s F1 ys r Non
omnis homo ἴ est non iustus Homo non est justus
Homo non est non iustus Quibus ita dispositis, ait in hoc stare
dissimilitudinem , quod angulares indefinitarum mutuo se invicem
compel- lunt ad veritatis sequelam, ita quod unius angularis ve-
ritas suae angularis veritatem infert undecumque incipias. Universalium
vero angulares non se mutuo compellunt ad *Par. fo et
Ven.1557: * 1557 Edd. Ven. c et 1526 omitt.
nom, sed erronee. —. Herminus. IT ante
EXPERS, Mrd ope UR Me RN EE NRI
EET Rer METCUNERE veritatem, sed ex altera parte
necessitas deficit illationis. * Si enim incipias ab aliquo universalium
et ad suam an- gularem procedas, veritas universalis non * ita potest
esse simul cum veritate angularis, quod compellit eam ad ve-
ritatem: quia si universalis est vera, sua universalis con- traria erit
falsa: non enim possunt esse simul verae. Et si ista universalis
contraria est falsa, sua contradictoria particularis, quae est angularis
primae universalis assum- ptae, erit necessario vera: impossibile est
enim contradi- ctorias esse simul falsas. Si autem incipias e converso
ab aliqua. particularium et ad suam angularem procedas, ve- ritas
particularis ita potest stare cum veritate suae an- gularis, quod tamen
non necessario infert eius veritatem: quia licet sequatur: Particularis
est vera; ergo sua univer- salis. contradictoria est falsa; non tamen
sequitur ultra : Ista. universalis contradictoria est falsa; ergo sua
univer- salis contraria, quae est angularis particularis assumpti,
est vera. Possunt enim contrariae esse simul falsae. 7. Sed. videtur
expositio ista deficere ab Aristotelis mente quoad modum sumendi
oppositiones. Non enim in- tendit hic loqui de oppositione quae
est inter finitas et infi- nitas, sed de ea quae est inter finitas inter
se, et infinitas inter se. Si enim de utroque modo oppositionis exponere
yolumus , iam. non duas, sed tres oppositiones invenie-, mus; primam
inter finitas, secundam inter infinitas, ter- tiam .quam ipse Herminus
dixit inter finitam et infini- tam. Figura etiam quam formavit, conformis
non est ei, quam Aristoteles in fine I Priorum formavit, ad quam
nos remisit, cum dixit: Haec igitur quemadmodum in. Resolu- loris
dictum. est, sic sunt. disposita. In. Aristotelis namque figura,
angulares sunt affirmativae aflirmativis, et nega- tivae negativis.
8. Deinde cum dicit: Hae igitur duae etc., concludit nu- merum
propositionum. Et potest dupliciter exponi; pri- mo, ut ly bae demonstret
universales, et sic est sensus, quod. hae universales finitae et
infinitae habent duas oppo- sitiones, quas supra declaravimus; secundo,
potest exponi Opp. D. Tnuowar T. I. nitam et eius
negationem, alteram inter affirmationem infinitam et eius negationem.
Placet autem mihi magis secunda expositio, quoniam brevitas cui Aristoteles
stu- debat, replicationem non exigebat, sed potius quia enun-
ciationes finitas et infinitas quoad praedicatum secundum diversas
quantitates enumeraverat, ad duas oppositiones omnes reducere, terminando
earum tractatum, voluit. 9. Deinde cum dicit: Aliae autem ad id quod est
etc., intendit declarare diversitatem enunciationum de tertio
adiacente, in quibus subiicitur nomen infinitum. Et circa hoc tria facit:
primo, proponit et distinguit eas; secundo, ostendit quod non dantur
plures supradictis; ibi: Magis autem * etc.; tertio, ostendit habitudinem
istarum ad alias ; ibi: Hae autem extra* etc. Ad. evidentiam primi
adverten- dum est tres esse species enunciationum de inesse, in
qui- bus explicite ponitur hoc verbum est.- Quaedam sunt,
quae subiecto sive finito sive infinito nihil habent additum ultra
verbum, ut, homo est, non bomo est.- Quaedam vero sunt quae subiecto
finito habent, praeter verbum, aliquid ad- ditum sive finitum sive
infinitum, ut, bomo est iustus, bomo est non iustus.- Quaedam autem sunt
quae subiecto infinito, praeter verbum, habent aliquid additum sive
fini- tum sive infinitum, ut, non bomo est iustus, non bomo est non
iustus. Et quia de primis iam determinatum est, ideo de ultimis tractare
volens, ait: Aliae autem sunt, quae habent aliquid, scilicet praedicatum,
additum supra ver- bum est, ad id quod est, mon bomo, quasi ad
subiectum, idest ad subiectum infinitum. Dixit autem quasi, quia
si- cut nomen infinitum deficit a ratione nominis *, ita deficit a
ratione subiecti. Significatum siquidem nominis infiniti non proprie
substernitur compositioni cum praedicato quam importat, esf, tertium
adiacens. Enumerat quoque quatuor enunciationes et duas oppositiones in
hoc ordi- ne, sicut et in superioribus fecit. Distinguit etiam
istas ex finitate vel infinitate praedicata. Unde primo, ponit oppositiones inter affirmativam et negativam
habentes subiectum infinitum et praedicatum finitum, dicens: Ut,
non bomo est iustus, non bomo non est iustus. Secundo, ponit oppositionem
alteram inter affirmativam et negativam, ha- bentes subiectum infinitum:
et praedicatum infinitum, di- cens : Ut, non bomo est non iustus, non
bomo non est non iustus. το. Deinde cum
dicit: Magis autem. plures etc., osten- dit quod non dantur plures
oppositiones enunciationum supradictis. Ubi notandum est quod
enunciationes de in- esse, in quibus explicite ponitur hoc verbum «est,
sive se- cundum, sive tertium adiacens, de quibus loquimur, non
possunt esse plures quam duodecim supra positae; et con- sequenter
oppositiones earum secundum affirmationem et negationem non. sunt
nisi sex. Cum enim in tres or- dines divisae sint enunciationes, scilicet
in illas de se- cundo adiacente, in illas de tertio. subiecti finiti, et
in illas de tertio subiecti infiniti, et in quolibet ordine sint
quatuor enunciationes; fiunt omnes enunciationes duode- | cim, et
oppositiones sex. Et quoniam subiectum earum in quolibet ordine potest
quadrupliciter quantificari, sci- licet universalitate, particularitate,
et singularitate, et in- definitione; ideo istae duodecim multiplicantur
in qua- draginta octo. Quater enim duodecim quadraginta octo
faciunt. Nec possibile est plures his imaginari. Et licet Aristoteles
nonnisi viginti harum expresserit, octo in primo ordine, octo in secundo,
et quatuor in tertio, attamen per eas reliquas voluit intelligi. Sunt autem
sic enumerandae et ordinandae secundum singulos ordines, ut
affirmationi negatio prima ex opposito situetur, ut oppositionis
in- i2 * * * * Num. seq. Infra num.
Π. Cf. lib.I. lect.iv, n. 13. SPEO 9o tentum
clarius videatur. Et sic contra universalem afhr- mativam non est
ordinanda universalis negativa, sed par- ticularis negativa, quae est
illius negatio; et e converso, contra particularem affirmativam non est
ordinanda par- ticularis negativa, sed universalis negativa quae est
eius PERI HERMENEIAS LIB. II negatio. Ad clarius autem intuendum
numerum, coordi- nandae sunt omnes, quae sunt similis quantitatis,
simul in recta linea, distinctis tamen ordinibus tribus
supradictis. Quod ut clarius elucescat, in hac
subscripta videatur figura: Primus Socrates est Quidam
homo .est Homo est Omnis homo est —. — —
— Socrates non est Quidam homo non est Homo non
est Omnis homo non est e — — — Ordo
Non Socrates est Quidam non homo est Non homo est Omnis non
homo est Secundus Ordo Socrates est iustus Quidam homo est
iustus Homo. est iustus Omnis homo est iustus - - - -
Socrates non est iustus Quidam homo non est iustus Homo non est
iustus — — -- Socrates est non iustus Non Socrates non
est — — — — — Quidam non homo non est
Non homo non est Omnis non homo non est Socrates non est non
iustus Quidam homo est non iustus — — Quidam homo non est non iustus
Homo est non iustus — Omnis homo non est iustus Non Socrates
est iustus Quidam non homo est iustus Non homo est iustus
Omnis non homo est iustus - - Non Socrates non est iustus Quidam
non homo non est iustus Non homo non est iustus -— Tertius
— — — Omnis homo est non iustus Ordo Non Socrates
est non iustus — — Homo non est non iustus Omnis homo
non est non iustus Non Socrates non est non iustus Quidam non homo
est non iustus — Quidam non homo non est non iustus Non homo est non
iustus — Omnis non homo non est iustus — Quod autem
plures his non sint, ex eo patet quod non contingit pluribus modis
variari subiectum et praedica- tum penes finitum et infinitum, nec
pluribus modis va- riantur finitum et infinitum subiectum. Nulla enim
enun- ciatio de secundo adiacente potest variari penes praedi-
catum finitum vel infinitum, sed tantum penes subiectum quod sufficienter
factum apparet. Enunciationes autem de tertio adiacente quadrupliciter
variari possunt, quia aut sunt subiecti et praedicati finiti, aut utriusque
infiniti, aut subiecti finiti et praedicati infiniti, aut subiecti
infi- niti et praedicati finiti. Quarum nullam praetermissam esse
superior docet figura. 11. Deinde cum dicit: Hae autem extra illas etc.,
osten- dit habitudinem harum quas in tertio ordine numeravi- mus ad
illas, quae in secundo sitae sunt ordine, et dicit quod istae sunt extra
illas, quia non sequuntur ad illas, nec e converso. Et rationem assignans
subdit: Ut momine ulenles 60 quod est non bomo, idest ideo istae sunt
extra illas, quia istae utuntur nomine infinito loco nominis, dum
omnes habent subiectum infinitum. Notanter autem dixit enunciationes
subiecti infiniti uti ut nomine, infi- nito nomine, quia cum subiici in
enunciatione proprium sit nominis, praedicari autem commune nomini et verbo,
omne subiectum enunciationis ut nomen subiicitur. 12. Deinde cum dicit:
In bis vero in quibus est etc., determinat de enunciationibus in quibus
ponuntur verba adiectiva. Et circa hoc tria facit: primo, distinguit eas;
se- * * Num. 13. Num. 16. cundo, respondet cuidam
tacitae quaestioni ; ibi: Non enim dicendum est * etc.; tertio, concludit
earum conditiones; ibi: Ergo et caetera eadem * etc. Ad evidentiam primi
resumendum est, quod inter enunciationes in quibus ponitur es?
secun- dum adiacens, et eas in quibus ponitur es! tertium adia-
cens talis est differentia quod in illis, quae sunt de se- cundo
adiacente, simpliciter fiunt oppositiones; scilicet ex parte subiecti
tantum variati per finitum et infinitum; in his vero, quae habent est
tertium. adiacens dupliciter fiunt op- positiones, scilicet et ex parte
praedicati et ex parte su- biecti, quia utrumque variari potest per
finitum et infi- nitum. Unde unum ordinem tantum enunciationum de secundo
adiacente fecimus, habentem quatuor enunciatio- nes diversimode
quantificatas et duas oppositiones. Enun- ciationes autem de tertio
adiacente oportuit partiri in duos ordines, quia sunt in eis quatuor
oppositiones et octo enunciationes, ut supra dictum est.- Considerandum
quo- que est quod enunciationes, in quibus ponuntur verba
adiectiva, quoad significatum aequivalent enunciationibus Non homo non
est non iustus Omnis non homo est non iustus — Omnis non homo non est non
iustus de tertio adiacente, resoluto verbo adiectivo in proprium
participium et es/, quod semper fieri licet, quia in omni verbo adiectivo
clauditur verbum substantivum. Unde idem significant ista, omnis bomo
currit, quod ista, omnis bomo est currens. Propter quod Boethius
vocat enunciationes cum verbo adiectivo de secundo adiacente secundum
vo- cem, de tertio autem secundum potestatem, quia potest resolvi
in tertium adiacens, cui aequivalet. Quoad nume- rum autem enunciationum
et oppositionum, enunciationes : verbi adiectivi formaliter sumptae non
aequivalent illis de tertio adiacente, sed aequivalent enunciationibus,
in quibus ponitur esf secundum adiacens. Non possunt enim fieri
oppositiones dupliciter in enunciationibus adiectivis, scili- cet ex
parte subiecti et praedicati, sicut fiebant in substan- tivis de tertio
adiacente, quia verbum, quod praedicatur in adiectivis, infinitari non
potest. Sed oppositiones adie- ctivarum fiunt simpliciter, scilicet ex
parte subiecti tan- tum variati per infinitum et finitum diversimode
quanti- ficati, sicut fieri didicimus supra in enunciationibus sub-
stantivis de secundo adiacente, eadem ducti ratione, quia praeter verbum
nulla est affirmatio vel negatio *, sicut prae- ter nomen esse potest.
Quia autem in praesenti tracta- tu non de significalionibus, sed de
mumero enunciationum et oppositionum sermo intenditur, ideo
Aristoteles de- terminat diversificandas esse enunciationes adiectivas
se- cundum modum, quo distinctae sunt enunciationes in quibus
ponitur es? secundum adiacens. Et ait quod in his enunciationibus, in
quibus non contingit poni hoc ver- bum est formaliter, sed aliquod aliud,
ut, currit, vel, ambu- lat, idest in enunciationibus adiectivis, idem
faciunt quo- ad numerum oppositionum et enunciationum sic posita,
scilicet nomen et verbum, ac si est secundum adiacens sub- iecto nomini
adderetur. Habent enim et istae adiectivae, sicut illae, in quibus
ponitur es/, duas oppositiones tantum, alteram inter finitas, ut, omnis
bomo currit, omnis bomo mon currit, alteram inter infinitas quoad subiectum,
ut, omnis non bomo currit, omnis non bomo mon currit. ip 13.
Deinde cum dicit: Non enim dicendum est etc., re- spondet tacitae
quaestioni. Et circa hoc facit duo: primo, ponit solutionem quaestionis;
deinde, probat eam; ibi: Manifestum est autem* etc. Est ergo quaestio
talis: Cur ne- gatio infinitans numquam addita est supra signo
univer- sali aut particulari, ut puta, cum vellemus infinitare
istam, omnis bomo currit, cur non sic infinitata est, om omnis bomo
currit, sed sic, omnis non bomo currit? Huic nam- que quaestioni
respondet, dicens quod quia nomen infi- * Cf. lib. I, lect.
vit , n. 9. * Num. 44. CAP. X, LECT. IIl nitabile debet
significare aliquid universale, vel singula- re; omnis autem et similia
signa non significant aliquid universale aut singulare, sed quoniam.
universaliter aut particulariter; ideo non est dicendum, mom ommis
bomo, si infinitare volumus (licet debeat dici, si negare quan-
titatem enunciationis quaerimus), sed negatio infinitans ad ly homo, quod
significat aliquid universale, addenda est, et dicendum, omnis non
bomo. 14. Deinde cum dicit: Manifestum est autem. ex eo quod est εἴς.» probat hoc quod dictum est, scilicet quod omnis et similia non
significant aliquod universale, sed quoniam universaliter tali ratione.
Illud, in quo differunt enun- ciationes praecise differentes per habere
*et non habere ly omnis, est non universale aliquod, sed quoniam
umi- 91 particularitatis absolute, sed applicatum termino
distri- buto. Cum enim dico, omnis bomo , ly omnis denotat uni-
versitatem applicari illi termino /omo, ita quod Aristo- teles dicens
quod omnis significat quoniam universaliter, per ly quoniam insinuavit
applicationem universalitatis importatam in ly ommis in actu exercito,
sicut et in T per Posteriorum , in. definitione scire applicationem
causae no- tavit illud verbum quoniam, dicens: Scire est rem
per causam cognoscere, et quoniam. illius est causa.- Ratio au- tem
versaliter; sed illud in quo differunt enunciationes prae- cise
differentes per habere et non habere ly ommis, est significatum per ly
omnis; ergo significatum per ly ommis est non aliquid universale, sed
quoniam universa- liter. Minor huius rationis, tacita in textu, ex se
clara est. Id enim in quo, caeteris paribus, habentia a non haben-
tibus aliquem terminum differunt, significatum est illius termini. Maior vero
in littera exemplariter declaratur sic. Illae οὐ τὸ.
νιν. OG REIR RN enunciationes, bomo currit, et omnis
bomo currit, praecise differunt ex hoc, quod in una est ly omnis,
et in altera non. Tamen non ita differunt ex hoc, quod una sit
universalis, alia non universalis. Utraque enim habet subiectum
universale, scilicet ly bomo, sed differunt, quia in ea, ubi ponitur ly
omnis, enunciatur de subiecto uni- versaliter, in altero autem. non
universaliter. Cum enim dico, bomo currit, cursum attribuo homini
universali, sive communi, sed non pro tota humana universitate; cum
autem dico, ommis bomo currit, cursum inesse homini pro omnibus inferioribus
significo.- Simili modo decla- rari potest de tribus aliis,
quae in textu adducuntur, Scilicet, bomo non currit, respectu suae
universalis uni- versaliter, omnis bomo mon currit: et sic de aliis.
Relin- quitur ergo, quod, omnis et nullus et similia signa nullum
universale significant, sed tantummodo significant, quo- niam
universaliter de homine affirmant vel negant. I$. Notato hic duo: primum
est quod non dixit omnis et nullus significat universaliter , sed quoniam
uni- versaliter; secundum est, quod addit, de homine affr- mant vel
negant.- Primi ratio est, quia signum distribu- tivum non significat
modum ipsum universalitatis aut secundi insinuat differentiam inter
terminos cate- gorematicos et syncategorematicos. Illi siquidem
ponunt significata supra terminos absolute; isti autem ponunt '
significata sua supra terminos in ordine ad praedicata. Cum enim dicitur,
bomo albus, ly albus denominat hominem in seipso absque respectu ad
aliquod sibi addendum. Cum vero dicitur, ommis bomo, ly omnis etsi
hominem distri- buat, non tamen distributio intellectum firmat, nisi
in ordine ad aliquod praedicatum intelligatur. Cuius signum est,
quia, cum dicimus, omnis bomo currit, non intendimus distribuere hominem
pro tota sua universitate absolute, sed in ordine ad cursum. Cum autem
dicimus, albus bomo currit, determinamus hominem in seipso esse
album et non in ordine ad cursum. Quia ergo ommis et nullus, sicut
et alia syncategoremata, nil aliud in enunciatione faciunt, nisi quia
determinant subiectum in ordine ad prae- dicatum, et hoc sine
affirmatione et negatione fieri nequit; ideo dixit quod nil aliud
significant, nisi quoniam uni- versaliter de nomine, idest de
subiecto, affirmant vel negant, idest affirmationem vel negationem fieri
deter- minant , ac per hoc a categorematicis ea separavit. Potest
etiam referri hoc quod dixit, affirmant vel negant, ad ipsa signa,
scilicet omnis et nullus, quorum alterum positive distribuit, alterum
removendo. 16. Deinde cum dicit: Ergo et caetera eadem etc.,
conclu- dit adiectivarum enunciationum conditiones. Dixerat enim
quod adiectivae enunciationes idem faciunt quoad opposi- tionum numerum,
quod substantivae de secundo adiacente; et hoc declaraverat, oppositionum
numero exemplariter subiuncto. Et quia ad hanc convenientiam sequitur
con- venientia quoad finitationem praedicatorum, et quoad di-
versam subiectorum quantitatem, et earum multiplicatio- nem ex ductu
quaternarii in seipsum, et si qua sunt huius- modi enumerata; ideo concludit:
Ergo et caetera, quae in illis servanda erant, eadem, idest similia istis
apponenda sunt. 92 PERI HERMENEIAS LIB. II LECTIO
QUARTA (Can. CarkTANI lect. 11). NONNULLAE CIRCA EA QUAE DICTA SUNT
DUBITATIONES MOVENTUR AC SOLVUNTUR ᾿Επεὶ δὲ ἐναντία ἀπόφασίς ἐστι τῇ, ἅπαν. ἐστὶ ζῷον δίκαιον, ἡ σημαίνουσα ὅτι οὐδέν ἐστι ζῷον δίκαιον, αὗται μὲν φανερὸν ὅτι οὐδέποτε ἔσονται οὔτε ἀλη- θεῖς ἅμα οὔτε ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ, αἱ δὲ ἀντικείμεναι ταύταις ἔσονταί ποτε, οἷον, οὐ πᾶν ζῷον δίκαιον, xai ἔστι τι ζῷον δίχαιον. ᾽᾿Ακολουθοῦσι δὲ αὑται, τῇ μὲν πᾶς ἄνθρωπος οὐ δίχαιός ἐστιν, ἡ, οὐδείς ἐστιν ἄνθρωπος δίκαιος: τῇ δὲ ἔστι τις ἄνηρωπος δίκαιος, ἡ ἀντιχειμένη, ὅτι οὐ πᾶς ἄνθρωπος ἐστὶν οὐ δίκαιος" ἀνάγκη γὰρ εἶναί τινα. Φανερὸν δὲ καὶ ὅτι ἐπὶ μὲν τῶν καθ᾽ ἕχοστον εἰ ἀληθές ἐρωτηθέντα ἀποφῆσαι, ὅτι καὶ χαταφῆσαι ἀληθές" οἷον, ἄρά γε Σωχράτης σοφός; οὔ. Σωχράτης ἄρα οὐ σοφός. ᾿Επὶ δὲ τῶν καθόλου οὐχ ἀληθὴς ἡ ὁμοίως λεγομένη: ἀληθὴς δὲ ἡ ἀπόφασις, οἷον, ἀρά γε πᾶς ἄνθρωπος σοφός; οὔ: πᾶς ἄρα ἄνθρωπος οὐ σοφός" τοῦτο γὰρ ψεῦδος: ἀλλὰ τὸ, οὐ πᾶς ἄρα, ἄνθρωπος σοφός, ἀληθές" αὕτη δέ ἐστιν ἡ ἀντικειμένη, ἐχείνη δὲ ἡ ἐναντία. Αἱ δὲ χατὰ τὰ ἀόριστα ἀντιχείμεναι ὀνόματα καὶ ῥή- ματα, ὥσπερ οἷον ἐπὶ τοῦ μὴ ἄνθρῳπος καὶ μὴ δίκαιος, ἀποφάσεις ἄνευ ὀνόματος χαὶ ῥήματος δόξειαν ἂν εἶναι" οὐχ εἰσὶ δέ. " Acl 12e ἀληθεύειν ἀν ἄγχη ἢ ψεύδεσθαι τὴν ἀπόφασιν’ ὁ δ᾽ εἰπὼν, οὐκ ἄνθρωπος, οὐδὲν μᾶλλον τοῦ εἰπόντος, ἄνθρωπος, ἀλλὰ καὶ ἧττον ἠλήθευχέ τι ἢ ἔψευσται, ἐὰν μή τι προστεθῇ. Σημαίνει δὲ τὸ, ἔστι πᾶς οὐχ ἄνθρωπος δίκαιος, οὐδε- μιᾷ ἐκείνων ταὐτόν’ οὐδὲ ἡ ἀντιχειμένη ταύτῃ, ἡ) οὐχ ἔστι πᾶς οὐκ ἄνθρωπος δίκαιος" τὸ δὲ, πᾶς οὐ δίκαιος οὐχ ἄνθρωπος, τῷ, οὐδεὶς δίκαιος οὐχ ἄνθρωπος, ταὐτὸν σημαίνει. Μετατιθέμενα δὲ τὰ ὀνόματα καὶ τὸ ῥήματα ταὐτὸν Εἰ σημαίνει, olov, ἔστι λευχὸς ἄνθρωπος, ἔστιν ἄνθρωπος λευχός. γὰρ Xj τοῦτό ἐστι, τοῦ αὐτοῦ πλείους ἔσονται ἀπο- φάσεις" ἀλλ᾽ ἐδέδεικτο, ὅτι μία μιᾶς" τοῦ μὲν γάρ; ἔστι λευκὸς ἄνθρωπος, ἀπόφασις τὸ οὐχ ἔστι λευχὸς ἄνθρωπος" τοῦ δὲ ἔστιν ἄνθρωπος Acuxóc, εἰ μηὴ ἡ αὐτή ἐστι τῇ, ἔστι λευκὸς ἄνθρωπος, ἔσται ἀπόφασις ἤτοι τὸ οὐχ ἔστιν οὐχ ἄνθρωπος λευχός, ἢ τό, οὐχ ἔστιν φασις ἄνγηρωπος λευκός. ᾿Αλλ’ ἡ ἑτέρα μέν ἐστιν ἀπό- τοῦ, ἔστιν οὐχ ἄνθρωπος λευχός" ἡ ἑτέρα δὲ τοῦ, ἔστι λευχὸς ἄνθρωπος" ὥστε ἔσονται δύο μιᾶς. Ὅτιμεὲν οὖν μετατιθεμένου τοῦ ὀνόματος καὶ τοῦ ῥήμα- τος ἡ αὐτὴ γίνεται κατάφασις καὶ ἀπόφασις, δῆλον. enunciationum, hic intendit removere quae- dam dubia circa
praedicta. Et circa hoc 2facit sex secundum numerum. dubiorum, quae
suis patebunt locis. Quia ergo supra dixerat quod. in universalibus non
similiter contingit an- gulares esse simul veras, quia affirmativae
angulares non possunt esse simul verae, negativae autem sic;
poterat quispiam dubitare, quae est causa huius diversitatis. Ideo
nunc illius dicti causam intendit assignare talem, quia, scilicet,
* Cf. lib. I, lect.ix, n. s et lect. xt, n. 6.
*Cflib.Llec.x, angulares affirmativae sunt contrariae inter se;
contrarias autem in nulla materia contingit esse simul veras *. Angulares
autem negativae sunt subcontrariae illis oppositae; subcontrarias autem
contingit esse simul veras *. Et circa haec duo facit: primo, declarat
condi- n. P: CU*C-3- tones contrariarum et subcontrariarum ; secundo,
quod angulares affirmativae sint contrariae et quod angulares
* Quoniam vero contraria est negatio ei quae est, omne animal est
iustum, illa quae significat quoniam, nullum animal est iustum; hae
quidem manifestum est quoniam nunquam erunt, neque verae simul, neque in
eodem ipso; his vero oppositae erunt aliquando: ut, non omne animal
iustum est, et, aliquod animal iustum est. Sequuntur vero eam quae est,
omnis homo est non iu- stus, illa quae est, nullus homo est iustus; illam
vero quae est, aliquis homo iustus est, opposita, quoniam,
non omnis est homo non iustus. Necesse est enim ali- quem
esse. Manifestum est autem etiam, quod in singularibus si est ve-
rum interrogatum negare, quoniam et affirmare verum est. Ut, putasne Socrates sapiens est? non. Socrates igitur non
sapiens est. In
universalibus vero non est vera, quae similiter dicitur: vera autem
negativa est. Ut, pu- tasne omnis homo sapiens est? non; omnis
igitur homo non sapiens est: hoc enim falsum est: sed, non
igitur omnis homo sapiens est, vera est. Haec enim
opposita est; illa vero contraria. Illae vero secundum infinita
contraiacentes sunt nomina vel verba, ut in eo quod est, non homo, vel,
non iustus, quasi negationes sine nomine et verbo esse videbuntur.
Sed non sunt. Semper enim vel veram esse vel falsam necesse est
negationem; qui vero dixit, non homo, nihil magis quam qui dicit, homo,
sed etiam minus verus vel falsus fuit, si non aliquid addatur.
Significat autem, est omnis non homo iustus, nulli illarum idem; nec huic
opposita ea quae est, non est omnis non homo iustus: illa vero,
quae est, omnis non iustus non homo est, illi quae est, nullus est iustus
non homo, idem significat. Transposita vero
nomina et verba idem significant, ut, est albus homo, et, est homo
albus. Nam si hoc non est, eiusdem multae erunt negationes; sed
ostensum est, quod una unius est: eius enim quae est, est albus homo,
negatio est, non est albus homo: eius vero quae est, est homo albus, si
non eadem est ei quae est, est albus homo, erit negatio, vel ea
quae est, non est non homo albus, vel ea quae est, non est homo
albus. Sed altera quidem est negatio eius, quae est, est non homo albus;
altera vero eius quae est, est homo albus. Quare erunt duae unius. Quod
igitur transposito nomine vel verbo, eadem sit affirmatio vel
negatio, manifestum est. negativae sint subcontrariae; ibi: Sequuntur
vero * etc.- Dicit ergo resumendo: quoniam in Primo dictum est quod
enunciatio negativa contraria illi affirmativae universali, scilicet,
omne animal estiustum, est ista, nullum animal est iustum ; manifestum
est quod istae non possunt simul, idest in eodem tempore, meque im eodem
ipso, idest de eodem subiecto esse verae. His vero oppositae, idest
subcontrariae inter se, possunt esse simul verae aliquando,
scilicet in materia contingenti, ut, quoddam animal est
iustum, non omne animal est iustum *. 2. Deinde cum dicit: Sequuntur vero
etc., declarat quod angulares affirmativae supra positae sint contrariae,
ne- gativae vero subcontrariae. - Et primum quidem ex eo quod
universalis affirmativa infinita et universalis nega- tiva simplex
aequipollent; et consequenter utraque earum est contraria
universali affirmativae simplici, quae est altera angularis. Unde dicit
quod hanc universalem nega- * * Seq. c. x. Num.
seq. Cf. lib. I, lect * citt. CAP. X, LECT. IV -
tivam finitam, wullus bomo est iustus, sequitur aequipollen- ter illa
universalis affirmativa infinita, omnis bomo est non iustus.
Secundum vero declarat ex eo quod particularis affirmativa finita et
particularis negativa infinita aequipol- lent. Et consequenter utraque
earum est subcontraria par- ticulari negativae simplici, quae est altera
angularis, ut in figura supra posita inspicere potes. Unde subdit
quod illam párticularem affirmativam finitam, aliquis bomo
est iustus, opposita sequitur aequipollenter (opposita intel- lige
non istius particularis, sed illius universalis affir- mativae
infinitae), mom ommis bomo est mom iustus. Haec enim est contradictoria
eius. Ut autem clare videatur quomodo supra dictae enunciationes sint aequipollentes,
formetur figura quadrata, in cuius uno angulo ponatur universalis
negativa finita, et sub ea contradictoria par- ticularis affirmativa
finita; ex alia vero parte locetur uni- versalis affirmativa infinita, et
sub ea contradictoria parti- cularis negativa infinita, noteturque
contradictio inter angulares et collaterales inter se, hoc modo:
Nullus homo T» "poil . est iustus e
Ξ 2 E E d 25 o Quidam homo
i est lustus Omnis homo Aequivalentes e o
C o ΝᾺ . SU o “πᾶ ὁ S
ow [73 Aequivalentes t est non justus e n
( T [i E" ξ -— $ E o Non
omnis homo " est non iustus His siquidem sic dispositis,
patet primo ipsarum uni- versalium mutua consequentia in veritate et
falsitate, quia si altera earum est vera, sua angularis contradictoria
est falsa; et si ista est falsa, sua collateralis contradictoria,
quae est altera universalis, erit vera, et similiter procedit quoad
falsitatem particularium. Deinde eodem modo ma- nifestatur mutua sequela.
Si enim altera earum est vera, sua angularis contradictoria est falsa,
ista autem existente falsa, sua contradictoria collateralis, quae est
altera parti- cularis erit vera; simili quoque modo procedendum est
quoad falsitatem. 3. Sed est hic unum dubium. In I enim Priorum, in
fine, Aristoteles ex proposito determinat non esse idem iudicium de
universali negativa et universali affirmativa infinita. Et superius in
hoc Secundo *, super illo verbo: Quarum duae se babent secundum
consequentiam, duae vero minime, Ammonius, Porphyrius, Boethius et
sanctus Tho- mas dixerunt quod negativa simplex sequitur
affirmati- vam infinitam, sed non e converso. Ad hoc dicendum
est, secundum Albertum, quod negativam finitam sequitur affirmativa
infinita subiecto constante; negativa vero simplex sequitur
affirmativam absolute. Unde utrumque dictum
verificatur, et quod inter eas est mutua consequentia cum subiecti
constantia, et SS. Thomas. * Nempe in pri- mo
modo primae gue eros» syllogis- quod inter eas non est mutua
consequentia absolute. Potest dici secundo, quod supra locuti sumus de
infinita enunciatione quoad suum totalem significatum ad formam
praedicati reductum; et secundum hoc, quia negativa fini- ta est superior
affirmativa infinita, ideo non erat mutua consequentia: hic autem loquimur
de ipsa infinita forma- liter sumpta. Unde s. Thomas tunc adducendo
Ammonii expositionem dixit, secundum hunc modum loquendi: negativa
simplex, in plus est quam affirmativa infinita. 'Textus vero I Priorum
ultra praedicta loquitur de finita et infinita in ordine ad syllogismum.
Manifestum est autem quod universalis affirmativa sive finita sive
infinita non concluditur nisi in primo primae *. Univer- 93 salis
autem negativa quaecumque concluditur et in se- cundo primae, et primo et
secundo secundae. 4. Deinde cum dicit: Manifestum est autem. etc.,
mo- vet secundum dubium de vario situ negationis, an sci-
licet quoad veritatem et falsitatem differat praeponere et
postponere negationem. Oritur autem haec dubitatio, quia dictum est nunc
quod non refert quoad veritatem si dicatur, ommis bomo est non iustus,
aut si dicatur, omis bomo non est iustus; et tamen in altera postponitur
ne- gatio, in altera praeponitur, licet multum referat quoad
affirmationem et negationem. Hanc, inquam, dubitationem
solvere intendens cum distinctione, respondet quod in singularibus
enunciationibus eiusdem veritatis sunt sin- gularis negatio et infinita
affirmatio eiusdem, in univer- salibus autem non est sic. Si enim
est vera negatio ipsius universalis non oportet quod sit vera infinita
affirmatio universalis. Negatio enim universalis est particularis
contradictoria, qua existente vera, non est necesse suam subalternam,
quae est con- traria suae contradictoriae esse veram. Possunt enim
duae contrariae esse simul falsae. Unde dicit quod in singula-
ribus enunciationibus manifestum est quod, si est verum negare
interrogatum, idest, si est vera negatio enunciatio- nis singularis, de
qua facta est interrogatio, verum etiam est affirmare, idest, vera erit
affirmatio infinita eiusdem singularis. Verbi gratia: putasne Socrates
estsapiens ? Si vera est ista responsio, z/.9 ; - Socrates igitur non
sapiens est, idest, vera erit ista affirmatio infinita, Socrates est non
sapiens. In universalibus vero non est vera, quae similiter
dicitur, idest, ex veritate negationis universalis affirmativae in-
| terrogatae non sequitur vera universalis affirmativa infi- nita,
quae similis est quoad quantitatem et qualitatem enunciationi quaesitae;
vera aulem est eius negatio, idest, sed ex veritate responsionis
negativae sequitur veram esse eius, scilicet universalis quaesitae
negationem, idest, par- ticularem negativam. Verbi gratia: putasne omnis
bomo est sapiens? Si vera est ista responsio, non; - affirmativa si-
milis interrogatae quam quis ex hac responsione inferre intentaret est
illa: igitur omnis bomo est non sapiens. Haec autem non sequitur ex illa
negatione. Falsum est enim hoc, scilicet quod sequitur ex illa
responsione; sed. infe- rendum est, igitur non ommis bomo sapiens est.- Et ratio utriusque est, quia haec particularis ultimo illata est
op- posita, idest contradictoria illi universali interrogatae quam
respondens falsificavit; et ideo oportet quod sit vera. Con-
tradictoriarum enim si una est falsa, reliqua est vera. Illa vero,
scilicet universalis affirmativa infinita primo illata, est
contraria illi eidem universali interrogatae. Non est autem opus quod si universalium altera sit falsa, quod
reliqua sit vera. In promptu est autem causa huius diver- sitatis inter
singulares et universales. In singularibus enim varius
negationis situs non variat quantitatem enunciatio- nis; in universalibus
autem variat, ut patet. Ideo fit ut de se patet. non sit eadem
veritas negantium universalem in quarum altera praeponitur, in altera
autem postponitur negatio, ut 5. Deinde cum dicit: ΠΙᾺ vero
secundum. infinita. etc. , solvit tertiam dubitationem, an infinita
nomina vel verba sint negationes. Insurgit autem hoc dubium, quia
di- etum est quod aequipollent negativa et infinita. Et rursus
dictum est nunc quod non refert in singularibus prae- ponere et
postponere negationem: si enim infinitum no- men est negatio, tunc
enunciatio, habens subiectum infi- nitum vel praedicatum, erit negativa
et non afhrmativa. Hanc dubitationem solvit per interpretationem,
pro- bando quod nec nomina nec verba infinita sint negatio- nes,
licet videantur. Unde duo circa hoc facit: primo, pro: ponit solutionem
dicens: Illae vero, scilicet dictiones, con- PCT 94 PERI
HERMENEIAS LIB. II iraiacenies: verbi gratia: mom bomo, et, bomo
non iustus et iustus. Vel sic: Illae vero, scilicet dictiones,
secundum infi- nita, idest secundum infinitorum naturam, iacentes
contra nomina et verba. (utpote quae removentes quidem nomina et
verba significant , ut som bomo et mon iustus et mon currit, quae
opponuntur contra ly bomo, ly iustus et ly currit), illae, inquam,
dictiones infinitae videbuntur prima facie esse quasi
negationes sine nomine et verbo ex eo quod comparatae nominibus et verbis
contra quae iacent, ea removent, sed non sunt secundum veritatem.
Dixit sine nomine et verbo quia nomen infinitum, nominis na- tura
caret, et verbum infinitum verbi natura non possidet. Dixit
quasi, quia nec nomen infinitum a nominis ratione, nec verbum infinitum a
verbi proprietate omnino semota sunt. Unde, si negationés apparent,
videbuntur sine no- mine et verbo non omnino sed quasi. Deinde
probat distinctiones infinitas non esse negatio- nes tali ratione. Semper
est necesse negationem esse ve- ram vel falsam, quia negatio est
enunciatio alicuius ab aliquo; nomen autem infinitum non dicit verum vel
fal sum; igitur dictio infinita non est negatio. - Minorem
declarat, quia. qui dixit, mom bomo, nihil magis de ho- mine dixit quam
qui dixit, bomo. Et quoad significatum quidem clarissimum est: non
bomo, namque, nihil addit supra hominem, imo removet hominem. Quoad
veritatis vero vel falsitatis conceptum, nihil magis profuit qui
dixit, non bomo, quam qui dixit, bomo, si aliquid aliud non
addatur, imo minus verus vel falsus fuit, idest magis remotus a veritate
et falsitate, qui dixit, wom bomo, quam qui dixit, homo: quia tam veritas
quam falsitas in compositione consistit; compositioni autem vicinior
est dictio finita, quae aliquid ponit, quam dictio infinita, quae
nec ponit, nec componit, idest nec positionem nec compositionem
importat. 6. Deinde cum dicit: Significat autem. etc., respondet
quartae dubitationi, quomodo scilicet intelligatur illud verbum
supradictum de enunciationibus habentibus su- biectum infinitum: Hae
autem. extra. illas, ipsae secundum se erunt. Et ait quod
intelligitur quantum ad significati consequentiam, et non solum quantum
ad ipsas enuncia- tiones formaliter. Unde duas habentes subiectum
infini- tum, universalem scilicet affirmativam et universalem ne-
gativam adducens, ait quod neutra earum significat idem alicui illarum,
scilicet habentium subiectum finitum. Haec enim universalis
affirmativa, omnis nom bomo est iustus, nulli habenti subiectum finitum
significat idem: non enim significat idem quod ista, omnis bomo est
iustus ; neque quod ista, omnis bomo est non iustus. Similiter opposita
negatio et universalis negativa habens subiectum infinitum, quae
est contrarie opposita supradictae, scilicet omnis non bomo non est
iustus, nulli illarum de subiecto finito significat idem. Et hoc clarum
est ex diversitate subiecti in istis et in illis. 7. Deinde cum dicit:
Illa vero quae est etc., respon- det quintae quaestioni, an scilicet inter
enunciationes de subiecto infinito sit aliqua consequentia. Oritur
autem dubitatio haec ex eo, quod superius est inter eas ad in-
vicem assignata consequentia. Ait ergo quod etiam inter istas
est consequentia. Nam universalis affirmativa de subiecto et
praedicato infinitis et, universalis negativa de subiecto infinito,
praedicato vero finito, aequipollent. Ista
namque, omnis non bomo est mon iustus, idem significat illi;
cium nullus non. bomo est iustus. Idem autem est iudi- de
particularibus indefinitis et singularibus simi- libus supradictis.
Cuiuscunque enim quantitatis sint, sem- per affirmativa de utroque
extremo infinita et negativa subiecti quidem infiniti, praedicati autem
finiti, aequipol- lent, ut facile potes exemplis videre. Unde Aristoteles
uni- versales exprimens, caeteras ex illis intelligi voluit. 8.
Deinde cum dicit: Transposita vero nomina. etc., solvit sextam
dubitationem, an propter nominum vel ver- borum transpositionem varietur
enunciationis significatio. Oritur autem haec quaestio ex eo, quod docuit
transpo- sitionem negationis variare enunciationis significationem.
Aliud enim dixit significare, ommis bomo mon est iustus, et aliud,
non omnis bomo est iustus. Ex hoc, inquam, du- bitatur, an. similiter
contingat circa nominum transpo- sitionem , quod ipsa transposita
enunciationem varient, sicut negatio transposita. Et circa hoc duo facit:
primo, ponit solutionem dicens, quod transposita nomina et verba
idem significant: verbi gratia, idem significat, est albus homo, et, est
bomo albus, ubi est transpositio nomi- num. Similiter transposita verba
idem significant, ut, est albus bomo, et, bomo albus est. 9. Deinde
cum dicit: Nam si boc mon est etc., probat praedictam solutionem ex
numero negationum contradi- ctoriarum ducendo ad impossibile, tali
ratione. Si hoc non est, idest si nomina transposita diversificant
enunciatio- nem, eiusdem affirmationis erunt duae negationes; sed
ostensum est in I libro *, quod una tantum est nega- tio unius affirmationis;
ergo a destructione consequentis ad destructionem antecedentis
transposita nomina non variant enunciationem. Ad probationis autem
consequen- tiae claritatem formetur figura, ubi ex uno latere
locentur ex ambae suprapositae affirmationes, transpositis
nominibus ; et altero contraponantur duae negativae, similes
illis quoad terminos et eorum positiones. Deinde, aliquantulo
interiecto spatio, sub affirmativis ponatur affirmatio infi- niti subiecti,
et sub negativis illius negatio. Et notetur contradictio inter primam
affirmationem et duas nega- tiones primas, et inter secundam
aflirmationem et omnes tres negationes, ita tamen quod inter ipsam
et infimam negationem notetur contradictio non vera, sed imagi-
naria. Notetur quoque contradictio inter tertiam affirma- tionem et
tertiam negationem inter se. Hoc modo: Est albus homo Est
homo albus Est non homo albus His ita dispositis,
probat consequentiam Aristoteles sic. Illius affirmationis, est albus bomo, negatio est, mom est albus bomo
; ilius autem secundae affirmationis, quae est, est bomo albus, si ista
affirmatio non est eadem illi . supradictae affirmationi ,
scilicet, est albus bomo, propter * Non est albus - -
Coníradictoriae — e o C o cn —"
s * nalf e bi 7. dde Kn
Gontradictoriae - EN - “Ὁ 36
b" Contradictoriae - homo Non est homo albus
Non est non homo albus Lect. xir. CAP. X, nominum
transpositionem, negatio erit altera istarum, scilicet aut, non est non
bomo albus, aut, non est bomo al- bus. Sed utraque habet affirmationem
oppositam alia ab illa assignatam, scilicet, est bomo albus. Nam altera
qui- dem dictarum negationum, scilicet, nom est mon bomo al- bus,
negatio est illius quae dicit, est mom bomo albus; alia vero, scilicet,
»on est bomo albus, negatio est eius affirmationis, quae dicit, est albus
bomo, quae fuit prima affirmatio. Ergo quaecunque dictarum negationum
affe- ratur contradictoria illi mediae, sequitur quod sint duae
unius, idest quod unius negationis sint duae affirma- tiones, et quod
unius affirmationis sint duae negationes: quod est impossibile. Et hoc,
ut dictum est, sequitur stante hypothesi erronea, quod illae
affBrmationes sint propter nominum transpositionem diversae.
10. Adverte hic primo quod Aristoteles per illas duas negationes,
non est non bomo albus, et, non est bomo albus, sub disiunctione
sumptas ad inveniendam negationem | * Lect. xi, n. 5
"seq. e ΤΡ)
DOR illius affirmationis, est bomo albus, caeteras intellexit,
quasi diceret: Aut negatio talis affirmationis acceptabitur illa
uae est vere eius negatio, aut quaecunque extranea nega- tio ponetur; et
quodlibet dicatur, semper, stante hypothesi, sequitur unius affirmationis
esse plures negationes, unam verae quae est contradictoria suae comparis
habentis no- mina transposita, et alteram quam tu ut distinctam
acce- ptas, vel falso imaginaris; et e contra multarum affirma-
tionum esse unicam negationem , ut patet in apposita figura, Ex quacunque
enim illarum quatuor incipias, duas sibi oppositas aspicis. Unde notanter
concludit indeter- minate: Quare erunt duae unius. 11. Nota
secundo quod Aristoteles contempsit pro- bare quod contradictoria primae
affirmationis sit contra- dictoria secundae, et similiter quod
contradictoria secun- dae affirmationis sit contradictoria primae. Hoc enim
ac- cepit tamquam per se notum, ex eo quod non possunt simul esse
verae neque simul falsae, ut manifeste patet praeposito sibi termino
singulari. Non stant enim simul aliquo modo istae duae, Socrates
est albus bomo, Socrates non est bomo albus. Nec turberis quod eas non
singulares pro- posuit. Noverat enim supra dictum esse in Primo *
quae LECT. IV 95 affirmatio et negatio sint contradictoriae
et quae non, et ideo non fuit sollicitus de exemplorum claritate.
Liquet ergo ex eo quod negationes affirmationum de nominibus transpositis
non sunt diversae quod nec ipsae affirmationes sunt diversae et sic
nomina et verba trans- posita idem significant. I2. Occurrit
autem dubium circa hoc, quia non vi- detur verum quod nominibus
transpositis eadem sit af- firmatio. Non enim valet: omnis bomo est
animal; ergo omne animal est bomo. Similiter, transposito verbo,
non valet: bomo est amimal rationale; ergo bomo animal ratio- nale
est, de secundo adiacente. Licet enim nugatio commit- tatur, tamen non
sequitur primam. Ad hoc est dicendum quod sicut in rebus
naturalibus est duplex transmutatio, scilicet localis, scilicet de
loco ad locum, et formalis de forma ad foit? ita in enun-
ciationibus est duplex transmutatio, situalis scilicet, quando terminus
praepositus postponitur, et e converso, et for- malis, quando terminus,
qui erat praedicatum efficitur subiectum , et e converso vel
quomodolibet, simplici- ter etc.- Et sicut quandoque fit in naturalibus
transmu- tatio pure localis, puta quando res transfertur de
loco ad locum, nulla alia variatione facta; quandoque autem fit
transmutatio secundum locum, non pura sed cum variatione formali, sicut
quando transit de'loco frigido ad locum calidum: ita in
enunciátionibus quandoque fit transmutatio pure situalis, quando scilicet
nomen vel verbum solo situ vocali variatur; quandoque autem fit
transmutatio situalis et formalis simul, sicut contingit cum
praedicatum fit subiectum, vel cum verbum ter- tium adiacens fit
secundum. - Et quoniam hic intendit Ari- stoteles de transmutatione
nominum et verborum pure si- tuali, ut transpositionis vocabulum
praesefert, ideo dixit quod transposita nomina et verba idem significant,
insi- nuare volens quod, si nihil aliud praeter transpositionem
nominis vel verbi accidat in enunciatione, eadem manet oratio.- Unde
patet responsio ad instantias. Manifestum est namque quod in utraque non
sola transpositio fit, sed transmutatio de subiecto in praedicatum, vel
de tertio adia- cente in secundum. Et per hoc patet responsio ad
similia. TIUS PERI HERMENEIAS LIB. II LECTIO QUINTA
(Cann. CargraNr lect, ui). DE MULTIPLICITATE ENUNCIATIONUM IUXTA QUOSDAM
MODOS, QUIBUS NON UNAM, SED PLURES ESSE CONTINGIT UNAM
ENUNCIATIONEM. ^" B Té δὲ ἕν κατὰ πολλῶν ἢ πολλὰ καθ᾽ ἑνὸς χαταφάναι ἢ ἀποφάναι, ἐὰν uw ἕν τι ἡ τὸ ἐκ τῶν πολλῶν δη- λούμενον, οὐχ ἔστι κατάφασις μία οὐδὲ ἀπόφασις. Λέγω δὲ ἕν οὐχ ἐὰν ὄνομα ἕν ἢ κείμενον, pm ἦ δὲ ἕν τι ἐξ ἐχείνων, olov, ὁ ἄνθρωπος ἴσως ἐστὶ καὶ ζῷον καὶ δίπουν καὶ ἥμερον, ἀλλὰ x«l ἕν τι γίνεται ἐκ τούτων’ Ex δὲ τοῦ λευχοῦ, xai τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τοῦ βαδίζειν, οὐχ ἕν: ὥστε οὔτε ἐὰν ἕν τι x&v. τούτων καταφήσῃ τις; μία κατάφασις, ἀλλὰ φωνὴ μὲν μία, καταφάσεις δὲ πολλαί: οὔτε ἐὰν καθ’ ἑνὸς ταῦτα, ἀλλ᾽ ὁμοίως πολλαί. Εἰ οὖν ἡ ἐρώτησις ἡ διαλεχτιχὴ ἀποχρίσεώς ἐστιν αἴτη- σις) ἢ τῆς προτάσεως, ἢ θατέρου μορίου τῆς ἀντι- ' φάσεως; ἡ δὲ πρότασις ἀντιφάσεως μιᾶς μόριον, οὐκ ἂν εἴη ἀπόχρισις μία πρὸς ταῦτα" οὐδὲ γὰρ ἡ ἐρώ- τῆσις μία, οὐδὲ ἐὰν ἡ ἀληθής" εἴρηται δὲ ἐν τοῖς Τοπικοῖς περὶ αὐτῶν. "Apa δὲ δῆλον ὅτι οὐδὲ τὸ τί ἐστιν ἐρώτησίς ἐστι διαλεκτική, Δεῖ dp δεδόσθαι ix τῆς ἐρωτήσεως ἑλέσθαι, ὁπότερον βούλεται τῆς ἀντιφάσεως μόριον ἀποφήνασθαι. ᾿Αλλὰ εἴ τὸν ἐρωτῶντα προσδιορίσασθαι, πότερον τόδε ἐστὶν ὁ ἄνθρωπος, ἢ οὐ τοῦτο. jtem enunciationis unius provenientem ex additione negationis
infinitatis, hic intendit D determinare quid accidat enunciationi ex
hoc quod additur aliquid subiecto vel praedi- cato tollens eius
unitatem. Et circa hoc duo facit: quia * * * Lect.
seq. Num. 4. Lect. vri, n. 12 seq. Porphyrius.
primo, determinat diversitatem earum ; secundo, conse- quentias earum;
ibi: Quoniam vero baec quidem * etc. Circa primum duo facit: primo, ponit
earum diversitatem; secundo, probat omnes enunciationes esse plures;
ibi: Si ergo dialectica * etc.- Dicit ergo quoad primum, resumendo
quod in Primo dictum fuerat *, quod affirmare vel negare unum de
pluribus, vel plura de uno, si ex illis pluribus: non fit unum, non est
enunciatio una affirmativa vel ne- gativa. Et declarando
quomodo intelligatur unum debere esse subiectum aut praedicatum, subdit
quod unum dico non si nomen unum impositum sit, idest ex unitate nominis
, sed ex unitate significati. Cum enim plura conveniunt in uno
nomine, ita quod ex eis non fiat unum illius nominis significatum, tunc
solum vocis unitas est. Cum autem unum nomen
pluribus impositum est, sive par- tibus subiectivis, sive integralibus,
ut eadem significatione concludat, tunc et vocis et significati unitas
est, et enun- ciationis unitas non impeditur. 2. Secundum
quod subiungit: Ut bomo est fortasse ani- mal et mansuelum et bipes
obscuritate non caret. Potest enim intelligi ut sit exemplem ab opposito,
quasi diceret: unum dico non ex unitate nominis impositi pluribus ex
quibus non fit tale unum, quemadmodum homo est unum quod- dam ex
animali et mansueto et bipede, partibus suae de- finitionis. Et ne quis
crederet quod hae essent verae defi- nitionis nominis partes,
interposuit, fortasse. Porphyrius autem, Boethio referente et approbante,
separat has textus particulas, dicens quod Aristoteles hucusque
declaravit enunciationem illam esse plures, in qua plura subiiceren-
tur uni, vel de uno praedicarentur plura, ex quibus non fit unum. In
istis autem verbis: Ut bomo est fortasse etc., * At vero unum de
pluribus, vel plura de uno affirmare, vel negare, si non sit unum aliquid
quod ex pluribus significatur, non est affirmatio neque negatio una.
Dico autem unum, non si unum nomen positum sit, non sit autem unum
aliquid ex illis, ut homo est fortasse et ani- mal et bipes et mansuetum,
sed ex his unum fit, ex albo autem et homine et ambulare, non est unum;
quare nec si unum aliquid de his affirmet aliquis, erit
affir- matio una: sed vox quidem una, affirmationes vero multae,
nec si de uno ista, sed similiter plures, Si ergo dialectica interrogatio
responsionis est petitio vel propositionis vel alterius partis
contradictionis, propo- sitio vero unius contradictionis est pars, non
erit una responsio ad haec. Neque enim interrogatio una, nec
si sit vera. Dictum est autem de his in Topicis. Simul autem mani-
festum est, quod nec hoc ipsum, quid est, dialectica in- terrogatio est.
Oportet enim datum esse ex interrogatione eligere, utram velit
contradictionis partem enunciare: sed oportet interrogantem determinare
utrum hoc sit homo, an non hoc. intendit declarare enunciationem
aliquam esse plures, in qua plura ex quibus fit unum subiiciuntur vel
praedican- tur; sicut cum dicitur, bomo est animal et mansuetum.|
et bipes, copula interiecta, vel morula, ut oratores faciunt. Ideo autem
addidisse aiunt, fortasse, ut insinuaret hoc contingere posse, necessarium
autem non esse. 3. Possumus in eamdem Porphyrii, Boethii et AI-
berti sententiam incidentes subtilius textum introducere, ut
quatuor hic faciat. Bs Et primo quidem, resumit quae sit enunciatio
in com- muni dicens: Enunciatio plures est, in. qua unum de
pluribus, vel plura de uno. enunciantur. Si tamen ex illis pluribus non fit unum, ut in Primo * dictum et
expositum fuit. Deinde dilucidat illum terminum de uno, sive unum,
dicens: Dico autem unum, idest, unum nomen voco, non propter unitatem
vocis, sed significationis, ut supradi- ctum est. Deinde tertio,
dividendo declarat, et declarando divi- dit, quot modis contingit unum
nomen imponi pluribus ex quibus non fit unum, ut ex hoc diversitatem
enuncia- tionis multiplicis insinuet. Et ponit duos modos, quorum
prior est, quando unum nomen imponitur pluribus ex quibus fit unum, non
tamen in quantum ex eis fit unum. Tunc enim, licet materialiter et per
accidens loquendo nomen imponatur pluribus ex quibus fit unum,
formaliter tamen et per se loquendo nomen unum imponitur plu-
ribus, ex quibus non fit unum: quia imponitur eis non in quantum ex eis
est unum, ut fortasse est hoc nomen, bomo, impositum ad significandum
animal et mansuetum et bipes, idest, partes suae definitionis, non in
quantum adunantur in unam hominis naturam per modum actus et
potentiae, sed ut distinctae sint inter se actualitates. Et insinuavit
quod accipit partes definitionis ut distinctas per illam coniunctionem,
et per illud quoque * adversative additum: Sed si ex bis unum fit, quasi
diceret, cum hoc tamen stat quod ex eis unum fit. Addidit autem,
fortasse, quia hoc nomen, bomo, non est impositum ad signifi-
* Cap. xr. Porphyrius. Boethius. - Albertus.
* * . Lect. cit. Ed. quoque. c
omittit CAP. XI, LECT. V candum partes sui definitivas, ut
distinctae sunt. Sed si impositum esset aut imponeretur, esset unum
nomen pluribus impositum ex quibus non fit unum. Et quia idem
iudicium est de tali nomine, et illis pluribus; ideo similiter illae plures
partes definitivae possunt dupliciter accipi. Uno modo, per modum
actualis et possibilis, et sic unum faciunt; et sic formaliter loquendo
vocantur plura, ex quibus fit unum, et pronunciandae sunt con-
tinuata oratione, et faciunt enunciationem unam dicendo, animal rationale
mortale currit. Est enim ista una sicut et ista, bomo currit. Alio
modo, accipiuntur praedictae definitionis partes ut distinctae sunt inter
se actualita- tes, et sic non faciunt unum: ex duobus enim actibus
ut sic, non fit unum, ut dicitur VII Metaphysicae ; et sic faciunt
enunciationes plures et pronunciandae sunt vel cum pausa, vel
coniunctione interposita, dicendo, bomo est animal et mansuetum. οἱ bipes ; sive, bomo est animal, mansuetum, bipes, rethorico more.
Quaelibet enim istarum est enunciatio multiplex. Et similiter ista,
Socra- tes est bomo , si homo est impositum ad illa, ut distin-
ctae — * * Pm E WC acm οὐ ORI οτὔὖὦο UPS δ... δου, Lect. xit, n. 9. Num. 8. RESP actualitates sunt,
significandum. Secundus autem modus, quo unum nomen impositum est
pluribus ex qui- bus non fit unum, subiungitur, cum dicit: Ex albo
au- tem et bomine. et ambulante etc., idest, alio modo hoc fit,
quando unum nomen imponitur pluribus, ex quibus non potest fieri unum,
qualia sunt: bomo, album, et am- bulans. Cum enim ex his nullo modo
possit fieri aliqua una natura, sicut poterat fieri ex partibus
definitivis, clare liquet quod nomen aliquod si eis imponeretur, esset
no- men non unum significans, ut in Primo dictum fuit * de hoc
nomine, íumica, imposita homini et equo. 4. Habemus ergo enunciationis
pluris seu multiplicis duos modos, quorum, quia uterque fit dupliciter,
effi- ciuntur quatuor modi. Primus est, quando subiicitur vel
praedicatur unum nomen impositum pluribus, ex quibus fit unum, non in
quantum sunt unum; secundus est, quando ipsa plura ex quibus fit unum, in
quantum sunt distinctae actualitates, subiiciuntur vel praedicantur;
ter- tius est, quando ibi est unum nomen impositum pluribus ex
quibus non fit unum; quartus est, quando ista plura ex quibus non fit
unum, subiiciuntur vel praedicantur. Et notato quod cum enunciatio
secundum membra divisionis ilius, qua divisa est, in unam et plures,
quadrupliciter variari poss't, scilicet cum unum de uno praedicatur,
vel unum de pluribus, vel plura de uno, vel plura de pluri- bus;
postremum sub silentio praeterivit, quia vel eius pluralitas de se clara
est, vel quia, ut inquit Albertus, non intendebat nisi de enunciatione,
quae aliquo modo una est, tractare. Demum concludit totam sententiam
, dicens: Quare nec si aliquis affirmet unum. de bis pluribus, erit
affirmatio una secundum. rem: sed vocaliter quidem erit una,
significative autem non una, sed multae fient affirma- liones. Nec si e
converso de uno ista plura. affrmabuntur, fiet affirmatio una. Ista namque, bomo est albus, ambulans et musicus, importat tres
affirmationes, scilicet, bomo est al- bus et est ambulans et est musicus,
ut patet ex illius con- tradictione. Triplex enim
negatio ili opponitur corre- spondens triplici affirmationi
positae. 5. Deinde cum dicit: Si ergo dialectica etc., probat a
posteriori supradictas enunciationes esse plures. Circa quod duo facit:
primo, ponit rationem ipsam ad hoc pro- bandum per modum consequentiae;
deinde probat ante- cedens dictae consequentiae; ibi: Dictum est autem
de his* etc. Quoad primum talem rationem inducit. Si in- terrogatio
dialectica est petitio responsionis, quae sit pro- positio vel altera
pars contradictionis, nulli enunciationum supradictarum interrogative
formatae erit responsio una; ergo nec ipsa interrogatio est una, sed
plures. Cuius ra- Opp. D. Tnowas T. I. 9y
tionis primo ponit antecedens: Si ergo etc. Ad huius intel- ligendos
terminos nota quod idem sonant enunciatio, in- terrogatio et responsio.
Cum enim dicitur, caelum est animatum , in quantum enunciat praedicatum
de subiecto, enunciatio vocatur; in quantum autem quaerendo propo-
nitur, interrogatio; ut vero quaesito redditur, responsio ap- pellatur.
Idem ergo erit probare non esse responsionem unam, et interrogationem non
esse unam, et enunciatio- nem non esse unam. Adverte secundo
interrogationem esse duplicem. Quaedam enim est utram partem contra- dictionis eligendam proponens;
et haec vocatur dialectica, quia dialecticus habet viam ex probabilibus
ad utramque contradictionis partem probandam. Altera vero
determi- natam ad unum responsionem exoptat; et haec est inter-
rogatio demonstrativa, eo quod demonstrator in unum determinate tendit.
Considera ulterius quod interrogationi dialecticae dupliciter responderi
potest. Uno modo, con- sentiendo interrogationi, sive affirmative sive
negative; ut si quis petat, caelum est animatum? et respondeatur
, est; vel, Deus non movelur? et respondeatur, mon: talis responsio
vocatur propositio. Alio modo, potest respon- deri interimendo; ut si
quis petat, caelum est animatum, et respondeatur, non; vel Deus non
movetur? et respon- deatur, movetur: talis responsio vocatur
contradictionis altera pars, eo quod affirmationi negatio redditur et
ne- gationi affirmatio. Interrogatio ergo dialectica est petitio
annuentis responsionis, quae est propositio, vel contradi- centis, quae
est altera pars contradictionis secundum supra- dictam Boethii
expositionem. 6. Deinde subdit probationem
consequentiae, cum ait: Propositio vero unius contradictionis est etc.
Ubi notandum est quod si responsio dialectica posset esse plures,
non sequeretur quod responsio enunciationis multiplicis non posset
esse dialectica; sed si responsio dialectica non potest esse nisi una
enunciatio, tunc recte sequitur quod responsio enunciationis pluris, non
est responsio diale- ctica, quae una est. Notandum etiam quod si
enunciatio aliqua plurium contradictionum pars est, una non esse
comprobatur: una enim uni tantum contradicit. Si autem unius solum
contradictionis pars est, una est eadem ra- tione, quia scilicet unius
affirmationis unica est negatio, et e converso. Probat ergo Aristoteles
consequentiam ex eo quod propositio, idest responsio dialectica unius
con- tradictionis est, idest una enunciatio est affirmativa vel
negativa. Ex hoc enim, ut iam dictum est, sequitur quod nullius
enunciationis multiplicis sit responsio dialectica , et
consequenter nec una responsio sit. Nec praetereas quod cum
propositionem, vel alteram partem contradi- ctionis, responsionemque
praeposuerit dialecticae inter- rogationis, de sola propositione
subiunxit, quod est una; quod ideo fecit, quia illius alterius vocabulum
ipsum unitatem praeferebat. Cum enim alteram contradictionis partem
audis, unam affirmationem vel negationem statim intelligis.
Adiunxit autem antecedenti ly ergo, vel insinuans hoc esse aliunde
sumptum, ut postmodum in speciali expli- cabit, vel, permutato situ,
notam consequentiae huius in- ter antecedens et consequens locandam,
antecedenti prae- posuit; sicut si diceretur, si ergo Socrates currit,
movetur ; pro eo quod dici deberet, si Socrates currit, ergo.
movetur. Sequitur deinde consequens: Nom erit una responsio ad boc
; et infert principalem conclusionem subdens, Quod neque una
erit interrogatio etc. Si enim responsio non potest esse una, nec
interrogatio ipsa una erit. 7. Quod autem addidit: Nec si sit vera,
eiusmodi est. Posset aliquis credere, quod licet interrogationi pluri
non possit dari responsio una, quando id de quo quaestio fit non
potest de omnibus illis pluribus affirmari vel ne- Boethius.
13* TAS 98 gari (ut cum quaeritur, canis est animal? quia non
potest vere de omnibus responderi, est, propter caeleste sidus, nec
vere de omnibus responderi, som est, propter canem latrabilem, nulla
possit dari responsio una); attamen quan- do id quod sub interrogatione
cadit potest vere de omnibus affirmari aut negari, tunc potest dari
responsio una; ut si PERI HERMENEIAS LIB. II nec ipsa quaestio quid est, est interrogatio
dialectica: verbi gratia; si quis quaerat, quid est amimal? talis
non quaerit dialectice. Deinde subiungit probationem assum- pti,
scilicet quod ipsum quid est, non est quaestio dia- lectica; et intendit
quod quia interrogatio dialectica optio- nem respondenti offerre debet,
utram velit contradictionis quaeratur, camis est substantia? quia potest
vere de omnibus responderi, esí, quia esse substantiam omni- bus
canibus convenit, unica responsio dari possit. Hanc erroneam
existimationem removet dicens: Nec si sit vera, idest, et dato quod
responsio data enunciationi multiplici de omnibus verificetur, nihilominus
non est una, quia unum non significat, nec unius contradictionis est
pars, sed plures responsio illa habet contradictorias, ut de se
patet. 8. Deinde cum dicit: Dictum est autem de bis in To- picis
etc., probat antecedens dupliciter: primo, auctoritate eorum quae dicta
sunt in Topicis; secundo, a signo. Et circa hoc duo facit. Primo, ponit
ipsum signum, dicens: Quod similiter etc., cum auctoritate Topicorum,
manifestum est, scilicet, antecedens assumptum, scilicet quod
dialectica interrogatio est petitio responsionis affirmativae vel ne-
Quoniam nec ipsum quid est, idest ex eo quod gativae. partem, et
ipsa quaestio quid est talem libertatem non proponit (quia cum dicimus,
quid est animal? responden- tem ad definitionis assignationem coarctamus,
quae non solum ad unum determinata est, sed etiam omni parte
contradictionis caret, cum nec esse, nec non esse dicat); ideo ipsa
quaestio quid est, non est dialectica interro- gatio. Unde dicit: Oportet
enim ex data, idest ex propo- sita interrogatione dialectica, hunc
respondentem eligere posse utram velit contradictionis partem, quam
contra- dictionis utramque partem interrogantem oportet determi-
nare, idest determinate proponere, hoc modo: Utrum. boc animal sit bomo
an mon: ubi evidenter apparet optionem respondenti offerri. Habes ergo
pro signo cum quaestio dialectica petat responsionem propositionis , vel
alterius contradictionis partem, elongationem quaestionis quid est
a quaestionibus dialecticis. CAP. XI, LECT. VI LECTIO
SEXTA (Canp. CargTANr lect. 1v) EX. ALIQUIBUS DIVISIM. PRAEDICATIS
DE SUBIECTO SEQUITUR ENUNCIATIO. DE EISDEM CONIUNCTIM IN EODEM SUBIECTO,
EX ALIQUIBUS AUTEM NON SEQUITUR "Excel δὲ τὰ μὲν κατηγορεῖται συντιθέμενα, ὡς ἕν τὸ πᾶν κατηγόρημα τῶν χορὶς κατηγορουμένων; τὰ δ᾽ οὔ: τίς ἡ διαφορά; κατὰ γὰρ τοῦ ἀνθρώπου ἀληθὲς εἰ- πεῖν καὶ χωρὶς ζῷον, καὶ χωρὶς δίπουν, καὶ ταῦτα ὡς fv καὶ ἄνθρωπον, καὶ λευκόν, καὶ ταῦθ᾽ ὡς ἕν. *
99 Quoniam vero haec quidem praedicantur composita, ut ' Seq. c. x.
unum omne praedicatum fiat eorum quae extra prae- dicantur, alia vero
non; quae differentia est? De ho- mine enim verum est dicere, εἴ extra
animal, et extra bipes; et haec ut unum: et, hominem, et, album; et
'AXX οὐχί; εἰ ὀκυτεὺς καὶ ἀγαθός, xal σκυτεὺς ἀγαθός. Εἰ γάρ,
ὅτι ἑκάτερον ἀληθές, εἶναι δεῖ καὶ τὸ συνάμφω, πολλὰ καὶ ἄτοπα ἔσται. Κατὰ
γὰρ τοῦ ᾿ἀνθρώπου καὶ τὸ ἄνθρωπος ἀληθὲς καὶ τὸ λευχόν- ὥστε xal τὸ
«muy. Πάλιν, εἰ τὸ λευκὸν αὐτό, καὶ τὸ ἅπαν, στε ἔσται ἄνθρωπος λευχὸς
λευχός, καὶ τοῦτο εἰς ἄπει- gov. Καὶ πάλιν μουσικός, λευχός,
βαδίζων" καὶ ταῦτα πολλάκις πεπλεγμένα εἰς ἄπειρον. "Ect, εἰ ὁ
Zoxpd- τῆς τῆς Σωχράτης καὶ ἄνθρωπος, καὶ Σωχράτης
Σωχρά- ἄνθρωπος. Καὶ εἰ ἄνθρωπος, καὶ δίπους" καὶ ἄν- θρωπος ἄνθρωπος
δίπους" Ὅτι μὲν οὖν, εἴ τις ἁπλῶς φήσει τὰς συμπλοχοὶς γίνεσθαι,
πολλὰ συμβαίνει λέ- εἰν Τῶν ἄτοπα, δῆλον. Ὅπως δὲ θετέον,
λέγωμεν νῦν. αὐτοῦ δὴ κατηγορουμένων καὶ ἐφ᾽ οἷς χατηγορεῖσθται
συμβαίνει, ὅσα μὲν λέγεται κατὰ συμβεβηκὸς ἢ κατὰ τοῦ ἢ
θάτερον xavd θατέρου, ταῦτα οὐχ ἔσται ἕν, οἷον ἄνθρωπος λευχός ἐστι xxl
μουσιχός., ἀλλ᾽ οὐχ ἕν τὸ λευκὸν καὶ τὸ μουσικόν"
συμβεβηκότα γὰρ ἄμφω τῷ αὐτῷ. Οὐδ᾽ εἰ τὸ λευκὸν μουσικὸν ἀληθὲς εἰπεῖν,
ὅμως οὐχ ἔσται τὸ μουσικὸν λευκὸν ἕν cv χατὸὰ συμβεβηκὸς γὰρ
τὸ μουσικὸν λευχόν" ὥστε οὐκ ἔσται τὸ λευχὸν μουσικὸν ἕν τι.
Διὸ οὐδ᾽ ὁ σχυτεὺς ἁπλῶς ἀγαθὸς, ἀλλὰ ζῷον δίπουν. οὐ γὰρ κατὰ
συμβεβηκός. Ἔτι οὐδ᾽ ὅσα ἐνυπάρχει ἐν τῷ ἑτέρῳ. Διὸ οὔτε τὸ λευ- κὸν
πολλάχις, οὔτε ὁ ἄνθρωπος ἄνθρωπος ξῷόν ἐστιν ἢ δίπουν" ἐνυπάρχει γὰρ
ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τὸ ζῷον καὶ τὸ δίπουν. vá aJ yostquam
declaravit diversitatem multiplicis enunciationis, intendit determinare
de earum consequentiis. Et circa hoc duo facit, secun- dum duas
dubitationes quas solvit. Secunda incipit; ibi: Verum autem est dicere *
etc. Circa primum tria facit: primo, proponit quaestionem; secundo
ostendit rationabilitatem quaestionis; ibi: Si enim quo- niam * etc.;
tertio, solvit eam ; ibi: Eorum igitur ** etc. Est ergo dubitatio prima:
Quare ex aliquibus divisim prae- dicatis de uno sequitur enunciatio, in
qua illamet unitae praedicantur de eodem, et ex aliquibus non. Unde haec diversitas oritur? Verbi gratia; ex istis, Socrates est
ami- mal et est bipes ; sequitur, ergo Socrates est. animal. bipes
; et similiter ex istis, Socrates est bomo et est albus; sequitur, ergo
Socrates est bomo albus. Ex illis vero, Socrates est bonus, et.
est. citbaroedus ; non sequitur, ergo est bonus citbaroedus. Unde
proponens quaestionem inquit: Quoniam vero baec, scilicet praedicta, ita
praedicantur composita, idest con- iuncta, ut unum sit praedicamentum
quae extra praedi- cantur, idest, ut ex eis extra praedicatis unite fiat
praedi- catio, alia vero praedicata non sunt talia, quae est inter
differentia; unde talis innascitur diversitas? Et subdit exem- pla iam
adducta, et ad propositum applicata: quorum primum continet praedicata ex
quibus fit unum per se, haec est ut et
unum. Sed non si citharoedus (coriarius) bonus, etiam
citharoedus ('coriarius) bonus. Si enim quoniam utrunque, verum, esse
oportet et simul utrunque multa inconvenientia erunt. De homine
enim verum est et hominem, et album dicere; quare et omne. Rursus
si album, et omne. Quare erit homo albus albus; et hoc in infinitum. Et
rursus musicus albus ambulans; et haec eadem frequenter implicita
in infinitum. Amplius si Socrates, Socrates est, et homo; et
Socrates Socrates homo; et si homo et bipes, erit homo homo bipes. Quod
igitur si quis simpliciter dicat complexiones fieri, plurima
inconvenientia contingere manifestum est. Quemadmodum ponendum est
nunc dicimus. Eorum igitur quae praedicantur, et de quibus
praedicari accidit quaecumque secundum accidens dicuntur, vel de
eodem, vel alterum de altero, haec non erunt unum; ut, homo albus est et
musicus; sed non est unum album et musicum; accidentia enim sunt
utraque eidem. Nec, si album, musicum verum est dicere, tamen non
erit musicum album unum aliquid: secundum accidens enim album
musicum dicetur; quare non erit album musi- cum unum aliquid.
Quocirca nec citharoedus (coriarius) bonus simpliciter; sed animal bipes:
non enim sunt secundum accidens. Amplius nec quaecunque insunt in alio.
Quare neque al- bum frequenter dictum, neque homo homo animal est,
vel bipes; insunt enim in homine animal et bipes. scilicet, animal et
bipes, genus et differentia; secundum autem praedicata ex quibus fit unum
per accidens, sci- licet, bomo albus; tertium vero praedicata ex quibus
neque unum per se neque unum per accidens inter se fieri se-
quitur; ut, cilbaroedus et bonus, ut declarabitur. 2. Deinde cum
dicit: Si enim quoniam etc., declarat veritatem diversitatis positae, ex
qua rationabilis redditur quaestio: si namque inter praedicata non esset
talis di- versitas, irrationabilis esset dubitatio. Ostendit autem
hoc ratione ducente ad inconveniens, nugationem scilicet. Et quia
nugatio duobus modis committitur, scilicet explicite et implicite; ideo
primo deducit ad nugationem explicitam, secundo ad implicitam; ibi:
Amplius, si Socrates etc. Ait ergo quod si nulla est inter quaecumque
praedicata diffe- rentia, sed de quolibet indifferenter censetur quod
quia alterutrum separatum dicitur, quod utrumque coniunctim
dicatur, multa inconvenientia sequentur. De aliquo enim homine, puta
Socrate, verum est separatim dicere quod, homo est, et albus est; quare
et omne, idest et coniun- ctim dicetur, Socrates est homo albus. Rursus
et de eodem Socrate potest dici separatim quod, est homo albus, et
quod, est albus; quare et omne, idest, igitur coniunctim dicetur, Socrates
est homo albus albus: ubi manifesta est nugatio. Rursus si de eodem
Socrate iterum dicas sepa- 100 ratim quod, est homo albus albus,
verum dices et congrue quod est albus, et secundum hoc, si iterum hoc
repetes separatim, a veritate simili non discedes, et sic in infini-
tum sequetur, Socrates est homo albus, albus, albus in in- finitum.
Simile quod ostenditur in alio exemplo. Si quis de Socrate dicat quod,
est musicus, albus, ambulans, cum possit et separatim dicere quod, est
musicus, et quod, est PERI HERMENEIAS LIB. II accidens
enumerasset, unico tamen exemplo utrumque membrum explanavit, ut
insinuaret quod distinctio illa non erat in diversa praedicata per
accidens, sed in eadem diversimode comparata. Album enim et musicum, com- parata ad hominem, sub primo cadunt
membro; com- albus, et quod, est ambulans; sequetur, Socrates est
musicus, albus, ambulans, musicus, albus, ambulans. Et quia pluries
separatim, in eodem tamen tempore, enun- ciari potest, procedit nugatio
sine fine. Deinde deducit ad implicitam nugationem, dicens,
cum de Socrate vere dici possit separatim quod, est homo, et
quod, est bipes, si coniunctim inferre licet, sequetur quod, Socrates sit
homo bipes. Ubi est impli- cita nugatio. Bipes enim circumloquens
differentiam ho- minis actu et intellectu clauditur in hominis ratione.
Unde ponendo loco hominis suam rationem (quod fieri licet, ut
docet Aristoteles II Topicorum), apparebit manifeste nugatio. Dicetur
enim: Socrates est homo , idest, animal bipes, bipes. Quoniam ergo
plurima inconvenientia se- quuntur si quis ponat complexiones, idest,
adunationes praedicatorum fieri simpliciter, idest, absque
diversitate aliqua, manifestum est ex dictis. Quomodo autem facien-
dum est, nunc, idest, in sequentibus dicemus. Et nota quod iste textus
non habetur uniformiter apud omnes quoad verba, sed quia sententia non
discrepat, legat qui- cunque ut vult. 3. Deinde cum dicit: Eorum
igitur etc., solvit propo- sitam quaestionem. Et circa hoc duo facit:
primo, respon- * *" Num. 11. Num. 7. det
instantiis in ipsa propositione quaestionis adductis; secundo, satisfacit
instantis in probatione positis; ibi: Amplius nec quaecumque * etc. Circa
primum duo facit: primo namque, declarat veritatem ; secundo, applicat
ad propositas instantias; ibi: Quocirca * etc. Determinat ergo
dubitationem tali distinctione. Praedicatorum sive subie- ctorum plurium
duo sunt genera: quaedam sunt per ac- cidens, quaedam per se. Si per
accidens, hoc dupliciter contingit, vel quia ambo dicuntur per accidens
de uno tertio, vel quia alterum de altero mutuo per accidens
praedicatur. Quando illa plura divisim praedicata sunt per accidens
quovis modo, ex eis non sequitur coniun- ctim praedicatum; quando autem
sunt per se, tum ex eis sequitur coniuncte praedicatum. Unde
continuando se de ad praecedentia ait: Eorum. igitur quae
praedicantur, et quibus praedicantur , idest subiectorum ,
quaecumque dicuntur secundum accidens (et per hoc innuit oppositum
membrum, scilicet per se), vel de eodem , idest acciden- taliter
concurrunt ad unius tertii denominationem, vel. alterutrum. de altero,
idest accidentaliter mutuo se deno- minant (et per hoc ponit membra
duplicis divisionis), ba:c, scilicet plura per accidens, mom erunt unum,
idest non inferent praedicationem coniunctam. 4. Et explanat utrumque horum exemplariter. Et primo, primum, quando
scilicet illa plura per accidens dicuntur de tertio, dicens: Ut si bomo
albus est et musicus. divisim. Sed non est idem, idest non sequitur
adunatim, ergo bomo est musicus albus. Utraque enim sunt accidentia
eidem tertio. Deinde explanat secundum, quando solum illa
plura per accidens de se mutuo praedicantur, subdens: Nec si album.
musicum. verum est dicere, idest, et etiamsi de se invicem ista
praedicantur per accidens ratione sub- iecti in quo uniuntur, ut dicatur,
bomo est albus, et est musicus, el album est musicum, non tamen sequitur
quod album musicum unite praedicetur, dicendo, ergo bomo est albus
musicus. Et causam assignat, quia album dicitur de musico per accidens,
et e converso. $. Notandum est hic quod cum duo membra per parata
autem inter se, sub secundo. Diversitatenr ergo comparationis pluralitate
membrorum, identitatem autem praedicatorum unitate exempli
astruxit. 6. Advertendum est ulterius, ad evidentiam divisionis
factae in littera, quod, secundum accidens, potest dupli- citer accipi. -
Uno modo, ut distinguitur contra perseita- tem posterioristicam , et sic
non sumitur hic: quoniam cum dicitur plura praedicata secundum accidens,
- aut ly secundum accidens determinaret coniunctionem inter se,
et ma sic manifeste esset falsa regula; quoniam inter pri-
praedicata, animal bipes, seu, animal rationale, est praedicatio secundum
accidens hoc modo (differentia enim in nullo modo perseitatis praedicatur
de genere, et tamen Aristoteles in textu dicit ea non esse
praedicata per accidens, et asserit quod est optima illatio, est
amimal et bipes, ergo est animal bipes); - aut determinaret coniun-
ctionem illarum ad subiectum, et sic etiam inveniretur fal- sitas in
regula: bene namque dicitur, paries est coloratus, et est visibilis, et
tamen coloratum visibile non per se inest pa- rieti. - Alio modo,
accipitur ly secundum accidens, ut distin- guitur contra hoc quod dico,
ratione sui, seu, non propter aliud, et sic idem sonat, quod, per aliud:
et hoc modo accipitur hic. Quaecunque enim sunt talis naturae quod
non ratione sui iunguntur, sed propter aliud, ab illatio- ne
coniuncta deficere necesse est, ex eo quod coniuncta illatio unum alteri
substernit, et ratione sui ea adunata de- notat ut potentiam et actum. -
Est ergo sensus divisionis, quod praedicatorum plurium, quaedam sunt per
accidens, quaedam per se, idest, quaedam adunantur inter se ratione
sui, quaedam propter aliud. Ea quae per se uniuntur inferunt coniunctum,
ea autem quae propter aliud, ne- quaquam. 7. Deinde cum dicit:
Quocirca nec. citbaroedus etc., ap- plicat declaratam veritatem ad partes
quaestionis. Et pri- mo, ad secundam partem, quia sclicet non sequitur:
est bonus et est citharoedus; ergo est bonus citharoedus, di- cens:
Quocirca nec citbaroedus bonus etc.; secundo, ad aliam partem
quaestionis, quare sequebatur: est animal et est bipes; ergo est animal
bipes: et ait: Sed animal bipes etc. Et subiungit huius
ultimi dicti causam, quia, animal bipes, non sunt praedicata secundum
accidens coniuncta inter se rum aut in tertio, sed per se. Et per hoc explanavit alte- membrum primae divisionis, quod adhuc
positum non fuerat explicite. Adverte quod Aristoteles, eamdem
tenens sententiam de citharoedo et bono et musico et albo,
conclusit quod album et musicum non inferunt coniunctum praedicatum; ideo
nec citharoedus et bonus inferunt citharoedus bonus simpliciter, idest
coniuncte. Est autem ratio dicti, quia licet musica et albedo
dissi- miles sint bonitati et arti citharisticae in hoc, quod bo-
nitas nata est denominare et subiectum tertium, puta ho- minem et ipsam
artem citharisticam (propter quod falsitas manifeste cernitur, quando
dicitur: est bonus et citharoe- dus; ergo bonus citharoedus ), musica
vero et albedo sub- iectum tertium natae sunt denominare tantum, et non
se invicem (propter quod latentior est casus cum procedi-
tur: est albus et est musicus; ergo est musicus albus), licet,
inquam, in hoc sint dissimiles, et propter istam dissimilitudinem
processus Aristotelis minus sufficiens vi- deatur; attamen similes sunt
in hoc quod, si servetur identitas omnimoda praedicatorum quam servari
oportet, si illamet divisa debent inferri coniunctim, sicut musica
non denominat albedinem, neque contra, ita nec bonitas, CAP. XI, LECT.
VI de qua fit sermo, cum dicitur, bomo est bonus, denominat artem
citharisticam, neque e converso. Cum enim bo- num sit aequivocum, licet a
consilio, alia ratione dicitur de perfectione citharoedi, et alia de
perfectione hominis. Quando namque dicimus, Socrates est bonus,
intelligimus bonitatem moralem, quae est hominis bonitas
simpliciter (analogum siquidem simpliciter positum sumitur pro po-
tiori); cum autem infertur, citharoedus bonus, non boni- 101 9. Nec
obstat quod album faciat unum per accideüs cum homine: non enim dictum
est quod unitas per ac- cidens aliquorum impedit ex diversis inferre
coniunctum, sed quod unitas per acccidens aliquorum ratione tertii
tantum est illa quae impedit. Talia enim quae non sunt unum per
accidens nisi ratione tertii, inter se nullam ha- tatem moris sed artis
praedicas: unde terminorum iden- titas non salvatur. Sufficienter igitur et subtiliter Aristo- teles eamdem de utrisque
protulit sententiam, quia eadem est haec, et ibi ratio etc. 8. Nec
praetereundum est quod, cum tres consequentias adduxit quaestionem
proponendo, scilicet; est animal et bipes; ergo est animal bipes: et, est
homo et albus; ergo est homo albus: et, est citharoedus et bonus;
ergo est bonus citharoedus; et duas primas posuerat esse bonas,
tertiam vero non ; huius diversitatis causam inquirere vo- lens, cur
solvendo quaestionem nullo modo meminerit secundae consequentiae, sed
tantum primae et tertiae. Indiscussum namque reliquit an illa
consequentia sit bona —-an ve, SUB -w mala. - Et ad hoc
videtur mihi dicendum quod ex his paucis verbis etiam illius consequentiae
naturam insi- nuavit. Profundioris enim sensus textus capax apparet
cum dixit quod, non sunt unum album et musicum etc., ut scilicet non
tantum indicet quod expositum est, sed etiam eius causam, ex qua natura
secundae consequentiae elu- cescit. Causa namque quare album et musicum
non in- ferunt coniunctam, praedicationem est, quia in praedica-
tione coniuncta oportet alteram partem alteri supponi, ut potentiam
actui, ad hoc ut ex eis fiat aliquo. modo unum, et altera a reliqua
denominetur (hoc enim vis coniunctae praedicationis requirit, ut supra
diximus de partibus definitionis); album autem et musicum secundum
se non faciunt unum per se, ut patet, neque unum per accidens.
Licet enim ipsa ut adunantur in subiecto uno sint unum subiecto per
accidens, tamen ipsamet quae adunantur in uno, tertio subiecto, non
faciunt inter se unum per accidens: tum quia neutrum informat
alterum (quod requiritur ad unitatem per accidens aliquorum inter
se, licet non in tertio); tum quia non considerata subiecti unitate, quae
est extra eorum rationes, nulla remanet inter ea unitatis causa.
Dicens ergo quod album et musicum non sunt unum, scilicet inter se,
aliquo modo, causam expressit quare coniunctim non infertur ex eis
praedica- tum. Et quia oppositorum eadem est disciplina, insinuavit
per illamet verba bonitatem illius consequentiae. Ex eo enim quod homo et
albus se habent sicut potentia et actus, (et ita albedo informet,
denominet atque unum faciat cum homine ratione sui), sequitur quod ex
divisis potest inferri coniuncta praedicatio; ut dicatur: est bomo et
albus; ergo δὲ bomo albus. Sicut per oppositum dicebatur quod ideo musicum et album
non inferunt coniunctum praedicatum quia neutrum alterum
informabat. bent unitatem; et propterea non potest inferri coniun-
ctum, ut dictum est, quod unitatem importat. Illa vero quae sunt unum per
accidens ratione sui, seu inter se, ut, bomo albus, cum coniuncta
accipiuntur, unitate necessaria non carent, quia inter se unitatem
habent. Notanter autem apposui ly tantum : quoniam si aliqua duo sunt
unum per accidens, ratione tertii subiecti scilicet, sed non tantum
ex hoc habent unitatem, sed etiam ratione sui,ex hoc quod alterum
reliquum informat, ex istis divisis non prohibetur inferri coniunctum.
Verbi gratia, optime dicitur: est quan- tum et est coloratum; ergo est
quantum coloratum: quia color informat quantitatem. IO.
Potes autem credere quod secunda illa conse- quentia, quam non
explicite confirmavit Aristoteles re- spondendo, sit bona et ex eo quod
ipse proponendo quaestionem asseruit bonam, et ex eo quod nulla
istantia reperitur. Insinuavit autem et Aristoteles quod sola talis
unitas impedit illationem coniunctam, quando dixit quae- cunque secundum.
accidens dicuntur vel de eodem vel alteru- trum. de altero. Cum enim
dixit, secundum. accidens de eo- dem , unitatem eorum ex sola adunatione
in tertio posuit (sola enim haec per accidens praedicantur de
eodem, ut dictum est); cum autem addidit, vel alterutrum de
al- tero, mutuam accidentalitatem ponens, ex nulla parte in- ter se
unitatem reliquit. Utraque ergo per accidens ad- ducta praedicata, in
tertio scilicet vel alterutrum, quae im- pediant illationem coniunctam,
nonnisi in tertio unitatem habent. 11. Deinde cum dicit: Amplius
nec etc., satisfacit instan- tiis in probatione adductis, et in illis in
quibus explicita committebatur nugatio, et in illis in quibus implicita;
et ait quod non solum inferre ex divisis coniunctum non licet
quando praedicata illa sunt per accidens, sed mec etiam quaecunque insunt
im alio: idest, sed nec hoc licet quando praedicata includunt se, ita
quod unum includa- tur in significato formali alterius intrinsece, sive
explicite, ut album in albo, sive implicite, ut animal et bipes
in homine. Quare neque album frequenter dictum divisim infert
coniunctum, neque bomo divisim ab animali vel bipede enunciatum, animal
bipes *, coniunctum cum ho- mine infert; ut dicatur, ergo Socrates est
bomo bipes, vel ani- mal bomo. Insunt enim in
hominis ratione, animal et bi- pes actu et intellectu, licet implicite.
Stat ergo solutio quaestionis in hoc, quod unitas plurium per accidens
in tertio tantum et nugatio, impediunt ex divisis inferri con-
iunctum ; et consequenter , ubi neutrum horum inven'tur, licebit inferre
coniunctum. divisis ex quando divisae sunt simul verae de
eodem etc. Et hoc intellige * vel bipes.
Ed. c: animal 102 ᾿ PERI
HERMENEIAS LIB. II LECTIO SEPTIMA (Can. CargTAN: lect. v) AN
EX ENUNCIATIONE HABENTE PLURA PRAEDICATA CONIUNCTIM INFERRE LICEAT
ENUNCIATIONEM QUAE EADEM PRAEDICATA DIVISIM CONTINET ᾿Αληθὲς δέ ἐστιν εἰπεῖν χατὰ τοῦ τινὸς χαὶ ἁπλῶς, οἷον τὸν τινὰ ἄνθρωπον ἄνθρωπον, 5 τὸν τινὰ λευχὸν ἀν- θρωπον ἄνθρωπον. λευκόν: οὐχ ἀεὶ δέ. ᾽Αλλ᾽ ὅταν μὲν ἐν τῷ προσχειμένῳ τῶν ἀντιχειμένων τι ἐνυπάρχῃ; ᾧ ἕπε ται ἀντίφασις, οὐχ ἀληθές, ἀλλὰ y: 930oc, οἷον τὸν τεθνεῶτα ἄνθρωπον ἄνθρωπον εἰπεῖν" ὅταν δὲ Un ἐνυπάρχῃ; ἀληθές. "H ὅταν μὲν ἐνυπάρχῃ, ἀεὶ οὐκ ἀληθές: ὅταν δὲ μὴ ἐνυ- πάρχῃ, οὐκ ἀεὶ ἀληθές, ὥσπερ, Ὅμηρός ἐ ἐστί τι, οἷον ποιητής" ἄρ᾽ οὖν καὶ ἔστιν, ἢ 00; χατὰ cup ps βηχὸς γὰρ “κατηγορεῖται τοῦ Ὁμήρου τὸ ἔστι" ὅτι 12e ποιητής ἐστιν, ἀλλ᾽ οὐ καθ᾽ αὐτὸ κα- τηγορε εἴται χατὰ τοῦ Ὁμήρου τὸ ἔστιν. Ὥστε ἐν ὅσαις κατηγορίαις μήτε ἐναντιότης ἔνε στιν, Hu λόγοι ἀντ᾽ ὀνομάτων λέγονται; καὶ xa ἑαυτὸ χα- τηγορῆται; χαὶ μὴ κατὰ “συμβεβηκός , ἐπὶ τούτων τὸ τὶ χαὶ ἁπλῶς ἀληθὲς ἔσται εἰπεῖν. " Τὸ δὲ μὴ ὄν, ὅτι δοξαστόν, οὐχ ἀληθὲς εἰπεῖν ὄν τι’ δόξα γὰρ αὐτοῦ οὐχ ἔστιν, ὅτι ἔστιν, ἀλλ᾽ ὅτι οὐκ i» ὩΣ secundam dubitationem. Et circa hoc tria fa- * * *
Num.seq. Num. 17. Num. 8. Ξ ys do solvit eam; ibi: Sed quando in adiecto * etc., tertio,
ex hoc excludit quemdam errorem; ibi: Quod autem non est* etc. Est ergo
quaestio: an ex enuncia- tione habente praedicatum coniunctum, liceat
inferre enun- ciationes dividentes illud coniunctum; et est quaestio:
con- traria superiori. Ibi enim quaesitum est an ex divisis infe-
ratur coniunctum; hic autem quaeritur an ex coniuncto sequantur divisa.
Unde movendo quaestionem dicit: erum aulem. aliquando est dicere de
aliquo et. simpliciter, idest di- visim, quod scilicet prius dicebatur
coniunctim, ΜῈ quem- dam hominemalbum esse bominem, aut quoddam album ho-
minem. album esse, idest ut ex ista, Socrates est. bomo albus, sequitur
divisim, ergo Socrates est bomo, ergo Socrates est albus. Non autem.
semper, idest aliquando autem ex coniuncto non inferri potest divisim;
non enim sequitur, Socrates est bonus citbaroedus, ergo est bonus. Unde
haec est differentia, quod quandoque licet et quandoque non. Et adverte
quod notanter adduxit exemplum de homine albo,
inferendo utramque partem divisim, ut insinuaret quod intentio
quaestionis est investigare quando ex coniuncto potest utraque pars
divisim inferri, et non quando altera tantum. 2. Deinde cum dicit: Sed
quando in adiecto etc., solvit quaestionem. Et duo facit: primo,
respondet parti negati- vae quaestionis, quando scilicet non licet;
secundo, ibi: Quare in quantiscumque * etc., respondet parti
affirmativae, quando scilicet licet. Circa primum considerandum
quod quia dupliciter contingit fieri praedicatum coniunctum, uno
modo ex oppositis, alio modo ex non oppositis, ideo duo facit: primo,
ostendit quod numquam ex praedicato con- iuncto ex oppositis possunt
inferri eius partes divisim; secundo, quod nec hoc licet universaliter in
praedicato coniuncto ex non oppositis, ibi: Pel etiam quando etc.
Ait ergo quod quando in termino adiecto inest aliquid de numero
oppositorum, ad quae sequitur contradictio inter * Verum autem est dicere
de aliquo et simpliciter; ut aliquem ' Sea. c. xr. hominem hominem, aut aliquem album hominem , ho- hominem album:
non autem semper. Sed quando in adiecto aliquid quidem oppositorum
insit, quod consequitur contradictio, non verum sed falsum est; ut,
hominem mortuum, hominem dicere: quando autem non insit, verum est.
Aut quando insit quidem, semper non verum est:
quando vero non insit , non semper verum est; ut, Homerus est
aliquid, ut poeta: utrum igitur est, an ergo etiam est; non?
Secundum accidens enim praedicatur, est, de Homero; (quoniam est enim
poeta), sed non secundum se praedi- catur de Homero ipsum est.
Quare in quantiscunque praedicationibus neque contrarietas, [aliqua aut
nulla oppositio] inest, si definitiones pro no- minibus dicantur, et
secundum se praedicantur et non se- cundum accidens, in his aliquid et
simpliciter verum erit dicere. Quod autem non est, quoniam
opinabile est, non est verum dicere esse aliquid: opinio enim eius non
est, quoniam est, sed quoniam non est. ipsos terminos, »on verum.
est, scilicet inferre divisim, sed falsum. Verbi gratia cum dicitur,
Caesar est bomo mortuus, non sequitur, ergo est bomo: quia ly mortuus,
adiacens ho- mini, oppositionem habet ad hominem, quam. sequitur
contradictio inter hominem et mortuum: si enim est homo, non
est mortuus, quia .non est corpus inanimatum; et si est mortuus, non est
homo, quia mortuum est corpus inanimatum. Quando autem mon inest,
scilicet talis. op- positio, verum est, scilicet inferre divisim. Ratio
autem quare, quando est oppositio in adiecto, non sequitur il-
latio divisa est, quia alter terminus ex adiecti oppositione corrumpitur
in ipsa enunciatione coniuncta. Corruptum autem seipsum absque
corruptione non infert, quod il- latio divisa sonaret. 3. Dubitatur
hic primo circa id quod supponitur, quomodo possit vere dici, Caesar est
bomo mortuus , cum enunciatio non possit esse vera, in qua duo
contradi- ctoria simul de aliquo praedicantur. Hoc enim est
pri- mum principium. Zomo autem et mortuus, ut in littera dicitur,
contradictoriam oppositionem includunt, quia in homine includitur vita,
in mortuo non vita. - Dubitatur secundo circa ipsam consequentiam, quam
reprobat Ari- stoteles: videtur enim . optima. Cum enim ex enuncia-
tione praedicante duo contradictoria possit utrumque in- ferri (quia
aequivalet copulativae), aut neutrum, (quia destruit seipsam), et
enunciatio supradicta terminos op- positos contradictorie praedicet,
videtur sequi utraque pars, quia falsum est neutram sequi. 4. Ad hoc simul dicitur quod aliud est loqui de duo- bus terminis
secundum se, et aliud de eis ut unum stat sub determinatione alterius.
Primo namque modo, bomo et moriuus, contradictionem inter se
habent, et impossi- bile est quod simul in eodem inveniantur. Secundo
au- tem modo, bomo et mortuus, non opponuntur, quia homo
transmutatus iam per determinationem corruptivam im- portatam in ly
mortuus, non stat pro suo significato se- cundum se, sed secundum
exigentiam termini additi, a CAP. XI, quo suum significatum
distractum est. Ad utrunque au- tem insinuandum Aristoteles duo dixit, et
quod habent oppositionem quam sequitur contradictio, attendens
signi- ficata eorum secundum se, et quod etiam ex eis forma- tur
una vera enunciatio cum dicitur, Socrates est bomo mor- iuus,
attendens coniunctionem eorum alterius corrupti- vam. Unde patet quid
dicendum sit ad dubitationes. Ad utramque siquidem dicitur, quod non
enunciantur duo contradictoria simul de eodem, sed terminus ut stat
sub distractione *, seu transmutatione alterius,cui secundum se
* Ed. c: distin- clione. esset contradictorius. 5.
Dubitatur quoque circa id quod ait: /mest aliquid oppositorum quae
consequitur contradictio; superflue enim vi- detur addi illa particula,
quae consequitur contradictio. Omnia enim
opposita consequitur contradictio, ut patet discurren- do in singulis;
pater enim est non filius, et album non ni- grum, et videns non caecum
etc. Et
ad hoc dicendum est quod opposita possunt du- pliciter accipi: uno modo
formaliter, idest secundum sua significata; alio modo denominative, seu
subiective. Verbi gratia, pater et filius possunt accipi pro paternitate
et filiatione, et possunt accipi pro eo qui denominatur pater vel
filius. Rursus cum omnis distinctio fiat oppositione aliqua, ut dicitur
in X Metapbysicae , supponatur omnino distincta esse opposita. Dicendum
ergo est quod, licet ad omnia opposita seu distincta contradictio
sequatur inter se formaliter sumpta, non tamen ad omnia opposita
se- quitur contradictio inter ipsa denominative sumpta. Quam- vis
enim pater et filius mutuam sui negationem inferant inter se formaliter,
quia paternitas est non filiatio, et fi- liatio est non paternitas;
in relatione tamen ad denomi- natum, contradictionem non necessario
inferunt. Non enim sequitur, Socrates est pater; ergo mon est
filius; nec e converso. Ut persuaderet igitur Aristoteles quod non
quae- cunque opposita colligata impediunt divisam illationem (quia
non illa quae habent contradictionem annexam for- maliter tantum, sed
illa quae ,habent contradictionem et formaliter et secundum rem
denominatam), addidit: quae consequitur contradictio, in tertio scilicet
denominato. Et usus est satis congrue vocabulo, scilicet, consequitur :
con- tradictio enim ista in tertio est quodammodo extra ipsa
opposita. 6. Deinde cum dicit: Vel etiam quando est etc., decla-
rat quod ex non oppositis in tertio coniunctis secun- dum unum
praedicatum, non universaliter possunt in- ferri partes divisim. Et
primo, hoc proponit quasi emen- dans quod immediate dixerat, subiungens:
Vel etiam quan- do est, scilicet oppositio inter terminos coniunctos,
falsum est semper, scilicet inferre divisim ; quasi diceret : dixi
quod quando inest oppositio, non verum sed falsum est inferre
divisim; quando autem non inest talis oppositio, verum est inferre
divisim. Vel etiam ut melius dicatur, quod quando est oppositio, falsum
est semper, quando autem non inest talis oppositio, non semper verum est.
Et sic modificavit supradicta addendo ly semper, et, nom semper. Et
subdens exemplum quod non semper ex non oppo- sitis sequatur divisio,
ait: Ut, Homerus est aliquid ut poeta; ergo eliam. est? Non. Ex hoc coniuncto,
est poeta, de Ho- mero enunciato, altera pars, ergo Homerus est, non
se- quitur; et tamen clarum est quod istae duae partes col-
ligatae, est et poeta, non. habent oppositionem, ad quam sequitur
contradictio. Igitur non semper ex non oppo- sitis coniunctis illatio
divisa tenet etc. . 7. Deinde cum dicit: Secundum. accidens etc.,
probat hoc, quod modo dictum est, ex eo quod altera pars istius
compositi, scilicet, est, in antecedente coniuncto praedica- tur
de Homero secundum accidens , idest ratione alte- rius, quoniam,
scilicet poeta, praedicatur de Homero, et LECT. VII 103 non
praedicatur secundum se ly est de Homero; quod ta- men infertur,
cum concluditur: ergo Homerus est. - Con- siderandum est hic quod ad
solvendam illam conclusionem negativam , scilicet, - non semper ex non
oppositis con- iunctis infertur divisim, - sufficit unam instantiam
suae oppositae universali affirmativae afferre. Et hoc fecit Ari-
stoteles adducendo illud genus enunciationum, in quo altera pars
coniuncti est aliquid pertinens ad actum ani- mae. Loquimur enim
modo de Homero vivente in poe- matibus suis in mentibus hominum. In his
siquidem enunciationibus partes coniunctae non sunt oppositae in
tertio, et tamen non licet inferre utramque partem divi- sim. Committitur
enim fallacia secundum quid ad sim- pliciter. Non enim valet, Caesar est
laudatus, ergo. est: et simile est de esse in effectu
dependente in conservari. Quomodo autem intelligenda sit ratio ad
hoc adducta ab Aristotele in sequenti particula dicetur. 8. Deinde
cum dicit: Quare in quantiscunque etc., re- spondet parti affirmativae
quaestionis, quando scilicet ex coniunctis licet inferre divisim. Et
ponit duas conditio- nes oppositas supradictis debere convenire in
unum, ad hoc ut possit fieri talis consequentia; scilicet, quod
nulla inter partes coniuncti oppositio sit, et quod secundum
se praedicentur. Unde dicit inferendo ex dictis: Quare in
quantiscunque praedicamentis, idest praedicatis ordine quo- dam adunatis,
meque contrarietas aliqua, in cuius ratione ponitur contradictio in
tertio (contraria enim sunt quae mutuo se ab eodem expellunt), aut
universaliter nulla op- positio inest, ex qua scilicet sequatur
contradictio in ter- tio, si. definitiones pro. nominibus sumantur. Dixit
hoc, quia licet in quibusdam non appareat oppositio, solis nomini-
bus positis, sicut, bomo mortuus, et in quibusdam ap- pareat, ut, vivum
mortuum; hoc tamen non obstante, si, positis nominum definitionibus loco
nominum, oppo- sitio appareat, inter opposita collocamus. Sicut, verbi
gra- .tia, bomo mortuus , licet oppositionem non praeseferat ,
tamen si loco hominis et mortui eorum definitionibus utamur, videbitur
contradictio. Dicemus enim corpus ani- matum rationale, corpus inanimatum
irrationale. In quan- tiscunque, inquam, coniunctis nulla est oppositio,
ef se- cundum se, et non secundum | accidens. praedicantur , in.
bis verum. erit. dicere et. simpliciter , idest divisim quod fuerat
coniunctim enunciatum. 9. Ad evidentiam secundae conditionis hic
positae, nota quod ly secumdum se potest dupliciter accipi: uno
modo positive, et sic dicit perseitatem primi, secundi, universaliter,
quarti modi; alio modo negative, et sic idem sonat quod non per aliud. -
Rursus considerandum est quod cum Aristoteles dixit de praedicato
coniuncto quod, secundum se praedicetur, ly secundum. se potest ad
tria referri, scilicet, ad partes coniuncti inter se, ad totum coniunctum
respectu subiecti, et ad partes coniuncti re- spectu subiecti. Si ergo
accipiatur ly secumdum se posi- tive, licet non falsus, extraneus tamen a
mente Aristo- telis reperitur sensus ad quodcunque illorum trium
re- feratur. Licet enim
valeat, est bomo risibilis , ergo. est bomo et est risibilis, et, est
animal rationale, ergo est ani- mal et est rationale; tamen his oppositae
inferunt similes consequentias. Dicimus enim, est albus musicus, ergo
est musicus et est. albus: ubi nulla est perseitas, sed est con-
iunctio per accidens, tam inter partes inter se, quam inter totum et
subiectum, quam etiam inter partes et subie- ctum. Liquet igitur quod non
accipit Aristoteles ly secun- dum se positive, ex eo quod vana fuisset
talis additio, quae ab oppositis non facit in hoc differentiam. Ad quid
enim addidit, secundum se, et non, secundum accidens, si tam illae
quae sunt secundum se, modo exposito, quam illae quae sunt secundum
accidens ex coniuncto, inferunt di- 104 PERI HERMENEIAS LIB. II
visum? - Si vero accipiatur secundum se, negative, idest, non per aliud,
et referatur ad partes coniuncti inter se, falsa invenitur regula. Nam
non licet dicere, est bonus cilbaroedus ; ergo est. bonus et citlbaroedus
; et tamen ars citharizandi et bonitas eius sine medio coniunguntur.
Et similiter contingit, si referatur ad totum coniunctum re-
spectu subiecti, ut in eodem exemplo apparet. Totum enim hoc,
citbaroedus bonus, non propter aliud convenit homini; et tamen non
infert, ut dictum est, divisionem. Superest ergo ut ad partem coniuncti
respectu subiecti referatur, et sit sensus: quando aliqua coniunctim
prae- dicata, secundum se, idest, non per aliud, praedicantur,
idest, quod utraque pars praedicatur de subiecto non propter
alteram, sed propter seipsam et subiectum, tunc ex con- Averroes.
Boethius. * Ed. c: idest, ne- gative. * Ed. c:
opinio- nem. iuncto infertur divisa praedicatio. το. Et hoc
modo exponunt Averroes et Boethius; et vera invenitur regula, ut
inductive facile manifestari po- test, et ratio ipsa suadet. Si enim
partes alicuius coniuncti praedicati ita inhaerent subiecto quod neutra
propter al- teram insit, earum separatio nihil habet quod veritatem
impediat divisarum. Est et verbis Aristotelis
consonus sensus iste. Quoniam et per hoc distinguit inter enun-
ciationes ex quibus coniunctum infert divisam praedica-
tionem, et eas quibus haec non inest consequentia. Istae siquidem ultra
habentes oppositiones in adiecto, sunt habentes praedicatum coniunctum,
cuius una partium al- terius est ita determinatio, quod nonnisi per illam
subie- ctum respicit, sicut apparet in exemplo ab Aristotele ad-
ducto, Homerus est poeta. Est siquidem ibi non respicit Homerum ratione
ipsius Homeri, sed praecise ratione poesis relictae; et ideo non licet
inferre, ergo Homerus est. Et simile est in negativis. Si quis enim
dicat, Socrates non est paries, non licet inferre, ergo
Socrates mon est, eadem ratione, quia esse non est negatum de
Socrate, sed de pariete in Socrate. 11. Et per hoc patet qualiter
sit intelligenda ratio in textu superiore adducta. Accipitur enim ibi,
secundum se negative *, modo hic exposito, et secundum accidens,
idest propter aliud. In eadem ergo significatione est usus ly
secundum. accidens, solvendo hanc et praecedentem quae- stionem:
utrobique enim intellexit secundum accidens, idest, propter aliud,
coniuncta, sed ad diversa retulit. Ibi namque ly secundum. accidens
determinabat coniunctionem duorum praedicatorum inter se; hic vero
determinat par- tem coniuncti praedicati in ordine ad subiectum. Unde
ibi, album et musicum, inter ea quae secundum accidens sunt,
numerabantur; hic autem non. 12. Sed occurrit circa hanc expositionem *
dubitatio non parva. Si enim ideo non licet ex coniuncto inferre
divisim, quia altera pars coniuncti non respicit subiectum propter
se, sed propter alteram partem (ut dixit Aristoteles de ista
enunciatione, Homerus est poeta), sequetur quod num- quam a tertio
adiacente ad secundum erit bona consequen- tia: quia in omni enunciatione
de tertio adiacente, est respi- cit subiectum propter praedicatum et non
propter se etc. 13. Ad huius difficultatis evidentiam, nota primo
hanc distinctionem. Aliud est tractare regulam, quando ex tertio
adiacente infertur secundum et quando non, et aliud quando ex
coniuncto fit illatio divisa et quando non. Illa siquidem est extra
propositum, istam autem venamur. Illa compatitur varietatem terminorum,
ista non. Si nam- que unus terminorum, qui est altera pars coniuncti,
se- cundum significationem seu suppositionem varietur in
separatione, non infertur ex coniuncto praedicato illud- met divisim, sed
aliud. - Nota secundo hanc propositio- nem: Cum ex tertio adiacente
infertur secundum, non servatur identitas terminorum. Liquet ista quoad
illum terminum, es/. Dictum siquidem fuit supra a sancto Tho- ma *,
quod aliud importat est secundum adiacens, et aliud est tertium adiacens.
Illud namque importat actum essendi simpliciter, hoc autem habitudinem
inhaerentiae vel iden- titatis praedicati ad subiectum. Fit ergo
varietas unius termini cum ex tertio adiacente infertur secundum,
et consequenter non fit illatio divisi ex coniuncto. - Unde
praelucet responsio ad obiectionem, quod, licet ex tertio adiacente
quandoque possit inferri secundum, numquam tamen ex tertio adiacente
licet inferri secundum tamquam ex coniuncto divisum, quia inferri
non potest divisim , cuius altera pars ipsa divisione perit. Negetur ergo
con- sequentia obiectionis et ad probationem dicatur quod, optime
concludit quod talis illatio est illicita infra limites illationum , quae
ex coniuncto divisionem inducunt, de quibus hic Aristoteles
loquitur. I4. Sed contra hoc instatur. Quia etiam tanquam ex
per coniuncto divisa fit illatio, Socrates est albus, ergo est,
locum a parte in modo ad suum totum, ubi non fit varietas terminorum. -
Et ad hoc dicitur quod licet homo albus sit pars in modo hominis (quia
nihil minuit de hominis ratione albedo, sed ponit hominem simplici-
ter), tamen est album non est pars in modo ipsius est, eo quod pars in
modo est universale cum conditione non minuente, ponente illud
simpliciter. Clarum est autem quod album minuit rationem ipsius esf, et
non ponit ipsum simpliciter: contrahit enim ad esse secundum quid. Unde apud
philosophos, cum fit aliquid album, non di- citur generari, sed generari
secundum quid. 15. Sed instatur adhuc quia secundum hoc, dicendo,
est animal, ergo est, fit illatio divisa per eumdem locum. Animal enim
non minuit rationem ipsius est. - Ad hoc est dicendum quod ly est,
si dicat veritatem propositio- nis, manifeste peccatur a secundum quid ad
simpliciter. Si autem dicat actum essendi, illatio est bona, sed
non est de tertio, sed de secundo adiacente. 16. Potest
ulterius dubitari circa principale: quia se- quitur, est quantum
coloratum, ergo est quantum, et, est. co- loratum ; et tamen coloratum
respicit subiectum mediante quantitate: ergo non videtur recta expositio
supra addu- cta. - Ad hoc et similia dicendum est quod coloratum
non ita inest subiecto per quantitatem quod sit eius determi- natio
et ratione talis determinationis subiectum denomi- net, sicut bonitas
artem citharisticam determinat ; cum di-- citur, est citbaroedus bonus;
sed potius subiectum ipsum primo coloratum denominatur, quantum vero secundario
coloratum. dicitur, licet color media quantitate suscipia- tur. Unde
notanter supra diximus, quod tunc altera pars coniuncti praedicatur per
accidens, quando praecise de- nominat subiectum, quia denominat alteram
partem. Quod nec in hac, nec in similibus instantiis invenitur 17.
Deinde cum dicit: Quod autem non est etc., exclu- dit quorumdam errorem
qui, quod "on est, esse tali syl- logismo concludere satagebant:
Quod est, opinabile est. Quod non est, est opinabile. Ergo quod non est, est.
- Hunc siquidem processum elidit Aristeteles destruendo primam
propositionem, quae partem coniuncti in subiecto divisim praedicat, ac si
diceret: est opinabile, ergo est. Unde as- sumendo subiectum conclusionis
illorum ait: Quod autem non est; et addit medium eorum, quoniam opinabile
est; et subdit maiorem extremitatem, »om est verum dicere, esse
aliquid. Et causam assignat, quia talis opinatio non pro-
pterea est, quia illud sit, sed potius quia non est. pere — —
* et im. Lib. II, lect. 1 CAP. XII, LECT. VIII LECTIO
OCTAVA (Canp. CareTANt lect. v1) DE PROPOSITIONIBUS MODALIBUS
EARUMQUE INTER SE OPPOSITIONE Τούτων δὲ διωρισμένων, σχεπτέον ὅπως ἔχουσιν αἱ ἀπο- φάσεις χαὶ χαταφάσεις πρὸς ἀλλήλας, αἱ τοῦ δυνα- τὸν εἶναι καὶ μὴ δυνατόν, χαὶ ἐνδεχόμενον καὶ μὴ ἐνδεχόμενον, καὶ περὶ τοῦ ἀδυνάτου τε καὶ ἀναγκα- (ou* ἔχει γὰρ ἀπορίας τινάς. Εἰ γὰρ τῶν συμπλεκομένων αὗται ἀλλήλαις ἀντίχεινται ἀντιφάσεις, ὅσαι χατὰ τὸ εἶναι καὶ μὴ εἶναι τάτ- * 105 : His vero determinatis, considerandum est
quemadmodum se se habent negationes et affirmationes ad se invicem;
quae sunt de possibili esse et non possibili, et de con- tingenti, et de
impossibili, et necessario; habent enim aliquas dubitationes. Nam
si eorum, quae corpplectuntur, illae sunt sibi invicem oppositae
contradictiones, quaecunque secundum esse τονται, οἷον τοῦ εἶναι ἄνθρωπον ἀπόφασις τὸ μὴ εἶναι ἄνθρωπον, οὐ τὸ εἶναι μιὴ ἄνθρωπον, καὶ τοῦ εἶναι λευκὸν ἄνθρωπον, τὸ, p εἶναι λευκὸν ἄνθρω- πον, ἀλλ᾽ οὐ τὸ εἶναι μὴ λευχὸν ἄνθρωπον" εἰ γὰρ — χατὰ παντὸς ἡ κατάφασις ἢ ἡ ἀπόφασις, τὸ ξύλον ἔσται ἀληθὲς εἰπεῖν εἶναι μιὴ λευκὸν ἄνθρωπον εἰ δὲ τοῦτο οὕτως, καὶ ὅσοις τὸ εἶναι μὴ προστίθεται, τὸ αὐτὸ ποιήσει τὸ ἀντὶ τοῦ εἶναι λεγόμενον, οἷον τοῦ, ἄνθρωπος βαδίζει, οὐ τὸ οὐχ ἄνθρωπος βαδίζει, ἀπό- φάσις ἔσται, ἀλλὰ «0, οὐ βαδίζει ἄνθρωπος- οὐδὲν dg διαφέρει εἰπεῖν, ἄνθρωπον βαδίζειν, ἢ ἄνθρωπον ζαλζοντα εἶναι. Ὥστε, εἰ οὕτως πανταχοῦ, καὶ τοῦ υνατὸν εἶναι ἀπόφασις ἔσται τὸ δυνατὸν μὴ εἶναι, ἀλλ᾽ οὐ τὸ μὴ δυνατὸν εἶναι. Δοχεῖ δὲ τὸ αὐτὸ δύνασθαι χαὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι: πᾶν do τὸ δυνατὸν τέμνεσθαι ἢ βαδίζειν, καὶ μὴ βα- ίζειν xa μὴ τέμνεσϑαι δυνατόν: λόγος δέ, ὅτι ἅπαν τὸ οὕτω δυνατὸν οὐχ ἀεὶ ἐνεργεῖ, ὥστε ὑπάρξει αὐτῷ 'χαὶ ἡ ἀπόφασις: δύναται γὰρ καὶ μὴ βαδίζειν τὸ βαδιστικόν, καὶ μὴ ὁρᾶσθαι τὸ ὁρατόν. ᾿Αλλὰ μιὴν ἀδύνατον χατὸὺ τοῦ αὐτοῦ ἀληθεύεσθαι τας ἄντι- χειμένας φάσεις. Οὐχ ἄρα τοῦ δυνατὸν εἶναι ἀπό- ασίς ἐστι τὸ, δυνατὸν μὴ εἶναι. Συμβαίνει γὰρ ἐκ τούτων ἢ τὸ αὐτὸ φάναι xal ἀποφάναι ἅμα κατὰ τοῦ αὐτοῦ, ἢ μὴ κατὰ τὸ εἶναι καὶ μὴ εἶναι τὰ προστιθέμενα γίνεσθαι φάσεις καὶ ἀποφά- σεις. Εἰ οὖν ἐχεῖνο ἀδύνατον, τοῦτ᾽ ἂν εἴη αἱρετόν. gj ostquam determinatum est de enunciationi- Sybus,
quarum partibus aliud additur tam rema- MZ'nente quam variata unitate,
hic intendit de- clarare quid accidat enunciationi, ex eo quod.
aliquid additur, non suis partibus, sed com- positioni eius. Et circa hoc
duo facit: primo, determinat de E" Eest. x. . —
*Num. 7. *Ed. c: et sibili. oppositione earum ; secundo, de
consequentiis; ibi: Conse- quentiae vero* etc. Circa primum duo facit:
primo, proponit quod intendit; secundo, exequitur; ibi: Nam si eorum *
etc. Proponit ergo quod iam perspiciendum est, quomodo se
pos- i habeant affirmationes et negationes enunciationum de *
possibili et non possibili etc. Et causam subdit: Habent enim multas
dubitationes speciales. - Sed antequam ulterius pro- cedatur, quoniam de
enunciationibus, quae modales vo- cantur, sermo inchoatur, praelibandum
est esse quasdam modales enunciationes, et qui et quot sunt modi
reddentes: propositiones modales; et quid earum sit subiectum et
quid praedicatum ; et quid sit ipsa enunciatio modalis ; quisque sit ordo
earum ad praecedentes; et quae necessi- tas sit specialem faciendi
tractatum de his. Ὶ 2. Quia
ergo possumus dupliciter de rebus loqui; uno modo, componendo rem unam
cum alia, alio modo, compositionem factam declarando qualis sit,
insurgunt duo enunciationum genera; quaedam scilicet enunciantes
Opp. D. Tgowaz T. I. » et non esse disponuntur, ut eius quae
est, esse homi- nem, negatio est, non esse hominem, non autem ea
quae est, esse non hominem: et eius, quae est, esse album hominem,
ea quae est, non esse album hominem, sed non ea quae est, esse non album
hominem (5i énim de omni aut affirmatio aut negatio est, lignum
erit verum dicere esse non album hominem): quod si hoc modo et in
quibuscunque esse non additur, idem fa- ciet quod pro esse dicitur; ut
eius, quae est, homo ambulat, non haec, ambulat non homo, negatio erit,
sed haec, non ambulat homo. Nihil enim differt dicere ho- minem
ambulare, vel hominem ambulantem esse. Qua- 're si hoc modo ubique, et
eius, quae est, possibile esse, negatio erit possibile non esse, sed non
ea quae est, non possibile esse. Videtur autem idem posse et esse
et non esse. Omne enim quod est possibile dividi, vel ambulare, et non
ambu- lare, et non dividi possibile est. Ratio autem est, quo- niam
omne quod sic possibile est, non semper in actu est; quare inerit ipsi
etiam negatio: potest enim et non ambulare quod est ambulativum, et non
videri quod est visibile. At vero impossibile est de eodem oppositas
veras esse affirmationes et negationes. Non igitur eius quae
est, possibile esse, negatio est haec, possibile non esse. Contingit
autem ex his, aut idem affirmare et negare simul de eodem, aut non
secundum esse vel non esse, quae opponuntur, fieri affirmationes et
negationes. Si ergo illud impossibile est, hoc erit magis
eligendum. aliquid inesse vel non inesse alteri, et hae vocantur de
inesse, de quibus superius habitus est sermo; quaedam vero enunciantes
modum compositionis praedicati cum subiecto, et hae vocantur modales, a
principaliori parte sua, modo scilicet. Cum enim dicitur, Socratem
currere est possibile, non enunciatur cursus de Socrate, sed qualis
sit compositio cursus cum Socrate ἢ, scilicet possibilis. Signan- ter autem dixi modum compositionis,
quoniam modus in enunciatione positus duplex est. Quidam enim
determinat verbum, vel ratione significati ipsius verbi, ut
Socrates currit velociter , vel ratione temporis consignificati ,
ut Socrates currit hodie; quidam autem determinat composi- tionem
ipsam praedicati cum subiecto; sicut cum dicitur, Socratem. currere est
possibile. In illis namque determinatur qualis cursus insit Socrati, vel
quando; in hac autem, qualis sit coniunctio cursus cum Socrate. Modi ergo
non illi qui rem verbi, sed qui compositionem determinant, modales
enunciationes reddunt, eo quod compositio veluti forma totius totam
enunciationem continet. 3. Sunt autem huiusmodi modi quatuor proprie lo-
quendo, scilicet possibile et impossibile, necessarium et
contingens.-Verum namque et falsum, licet supra compo- sitionem cadant
cum dicitur, Socratem currere est uerum, vel hominem. esse quadrupedem
est. falsum , attamen modificare 14 * * * Cap. xit.
Ed. c: de So- crate. 106 * Ed. c et 1526.
promitur. PERI HERMENEIAS LIB. II facit: primo, movendo quaestionem
arguit ad partes; se- proprie non videntur compositionem ipsam. Quia
modi- ficari proprie dicitur al'quid, quanlo redditur aliuale, non
quando fit secundum suam substantiam. Compositio au- tem quando dicitur
vera, non aliqualis propon'tur *, sed quod est: nihil enim aliud est
dicere, Socratzm currere. est erum, quam quod compos:tio cursus cum
Socrate est. Et similiter quando est
falsa, nihil aliud dicitur, quam quod non est: nam nihil aliud est
dicere, Socratzm cur- rere est falsum, quam quod compositio cursus cum
Socrate non est. Quando vero compositio dicitur possibilis
aut contingens, iam non ipsam esse, sed ipsam al'qualem esse
dicimus: cum s'quidem dicitur, Socratzm currere est possibile, non
substantificamus compositionem cursus cum Socrate, sed qual'ficamus,
asserentes illam esse possibilem. Unde Aristoteles hic modos proponens,
veri et falsi nullo modo meminit, licet infra verum et non verum
in- ferat, propter causam ibi assignandam. 4. Et quia enunciatio
modalis duas in se continet com- positiones, alteram inter partes dicti,
alteram inter di- ctum et modum, intelligendum est eam
compositionem modificari, idest, quae est inter partes dicti, non eam
quae est inter modum et dictum. Quod sic perpendi potest.
Huius enunciat'on's modalis, Socratzm esse album est. possi- bile, duae
sunt partes ; altera est, Socratzm esse album, altera est, possibile.
Prima dictum vocatur, eo.quod est id quod dicitur per eius indicativam,
scilicet, Socrates est a!bus: qui enim profert hanc, Socratzs est albus,
nihil aliud dicit nisi Socratem esse album: secunda vocatur modus, eo
quod modi adiectio est. Prima compositionem quandam in se continet
ex Socrate et albo; secunda pars primae opposita, compos'tionem aliquam
sonat ex dicti compos:tione et modo. Prima rursus pars, licet omnia
habeat propria, sub- iectum scilicet, et praedicatum, copulam et
compositio- nem, tota tamen subiectum est modalis enunciationis;
se- cunda autem est praedicatum. Dicti ergo compositio su-
biicitur et modificatur in enunciatione modali. Qui enim dicit, Socratem
esse album est possibile, non significat qualis est se,
coniunctio possibilitatis cum hoc dicto, Socrat»m esse album, sed
insinuat qualis sit compositio partium dicti inter scilicet
albi cum Socrate, scilicet quod est compositio possibilis. Non
dicit igitur enunciatio modalis aliquid inesse, vel non inesse, sed dicti
potius modum enunciat. Nec proprie componit secundum significatum,
quia compositionis non est compositio, sed rerum com- positioni modum
apponit. Unde nihil aliud est enuncia- tio modalis, quam enunciatio dicti
modificativa. 5. Nec propterea censenda est enunciatio plures mo-
dalis, quia omnia duplicata habeat: quoniam unum mo- dum de unica
compositione enunciat, licet illius compo- sitionis plures sint partes.
Plura enim illa ad dicti com- positionem concurrentia, veluti plura ex
quibus fit unum subiectum concurrunt, de quibus dictum est supra
quod enunciationis unitatem non impediunt. Sicut nec cum dicitur, domus est: alba, est enunciatio
multiplex, licet domus ex multis consurgat partibus. 6. Merito
autem est, post enunciationes de inesse, de modalibus tractandum, quia
partes naturaliter sunt toto priores, et cognitio totius ex partium
cognitione dependet; et specialis sermo de his est habendus, quia
proprias habet difficultates. Notavit quoque Aristoteles in textu
multa. Horum ordinem scilicet, cum dixit: His vero determinatis
etc. modos qui et quot sunt, cum eos expressit et inseruit;
variationem eiusdem modi, per affirmationem et negatio- nem, cum dixit:
Possibile et non possibile, contingens et non conlingens;
necessitatem cum addidit: Habent enim multas dubitationzs proprias
etc. 7. Deinde cum dicit: Nam si eorum etc., exequitur tractatum de
oppositione modalium, Et circa hoc duo cundo, determinat veritatem ; ibi:
Contingit autzm * etc. Est autem dubitatio: an in enunciationibus
modalibus fiat con- tradictio negatione apposita ad verbum dicti, quod
dicit rem; an non, sed potius negatione apposita ad modum qui
qualificat. Et primo, arguit ad partem affirmativam, quod scilicet
addenda sit negatio ad verbum ; secundo, ad partem negativam, quod non
apponenda sit negatio ipsi verbo; ibi: Vid»tur autzm * etc. 8.
Intendit ergo primo tale argumentum; si comple- xorum contradictiones
attenduntur penes esse et non esse (ut patet inductive in enunciationibus
substantivis de se- cundo adiacente et de tertio, et in adiectivis),
contradictio- nesque omnium hoc modo sumendae sunt, contradictoria
huius, possibile esse, erit, possibile mon esse, et non illa, non
possibile esse. Et consequenter apponenda est negatio ver- bo, ad sumendam
oppositionem in modalibus. Patet con- sequentia, quia cum dicitur,
possibile esse, et, possibile non esse, negatio cadit supra esse. Unde
dicit: Nam si eorum, qua» complectuntur, idest complexorum, illae sibi
in- vicom. sunt oppositae contradictionzs, quae secundum esse vel
non esse disponuntur, idest in quarum una affirmatur esse, et in altera
negatur. 9. Et subdit inductionem, inchoans. a secundo adia-
cente: ut, eius enunciationis quae est, esse hominem, idest, bomo est,
negatio est, non esse hominem, ubi verbum ne- gatur, idest, bomo non est;
et non est eius negatio ea quae est, esse non hominem, idest, non bomo
est: haec enim non est quae negativa, sed affrmativa de
subiecto infinito, simul est vera cum illa prima, scilicet, homo
est. ro. Deinde prosequitur inductionem in substantivis de tertio
adiacente: ut, eius quae est, esse album hominem, idest, ut, illius
enunciationis, homo est albus, negatio est, non esse album hominem, ubi
verbum negatur, idest, homo non est albus; et non est negatio illius ea,
quae est, esse;non album hominem, idest, homo est non al- bus. Haec
enim non est. negativa, sed affirmativa de prae- dicato infinito. - Et
quia istae duae affirmativae de prae- dicato finito et infinito non
possunt de eodem verificari, propterea quia sunt de praedicatis
oppositis, posset ali- quis credere quod sint contradictoriae; et ideo ad
hunc errorem tollendum interponit rationem probantem quod hae duae
non sunt contradictoriae. Est autem ratio
ta- lis. Contradictoriorum talis est natura quod de omnibus
aut dictio, idest affirmatio aut negatio verificatur. Inter
contradictoria siquidem nullum potest inveniri medium; sed hae duae
enunciationes, scilicet, est bomo albus, et, est bomo mon albus, sunt
contradictoriae per se; ergo sunt talis naturae quod de omnibus altera
verificatur. Et sic, cum de ligno sit falsum dicere, est homo albus,
erit verum dicere de eo, scilicet ligno, esse non album ho- m'nem,
idest, lignum est homo non albus. Quod est ma- nifeste falsum: lignum
enim neque est homo albus, neque est homo non albus. Restat ergo ex
quo utraque est simul falsa de eodem, quod non sit inter eas
contradictio: Sed contradictio fit quando negatio apponitur verbo.
1r. Deinde prosequitur inductionem in enunciatio- nibus adiectivi
verbi, dicens: Quod si boc modo, scilicet supradicto, accipitur
contradictio , et. im quantiscunque enuncialionibus esse non
ponitur explicite, idem faciet! quo- ad oppositionem sumendam, id quod
pro esse ;dicitur (id- est verbum adiectivum, quod locum ipsius
esse tenet, pro quanto, propter eius veritatem in se inclusam,
copu- lae officium facit), ut eius enunciationis quae est, bomo
ambulat, negatio est, non ea quae dicit, mom bomo ambu- lat (haec enim
est affirmativa de subiecto infinito), sed negatio illius est, bomo non
ambulat ; sicut et in illis. de verbo substantivo, negatio verbo addenda
erat. Nihil enim * * Num. 14. Num. 13. CAP. XII,
LECT. VIII differt dicere verbo adiectivo, homo ambulat, vel substan-
tivo, homo est ambulans. 12. Deinde ponit secundam partem inductionis
dicens: Et si boc modo in omnibus sumenda est contradictio, sci-
licet; apponendo negationem ad esse, concluditur quod et eius
enunciationis, quae dicit, possibile esse, negatio est, possibile non
esse, et non illa quae dicit, non possi- bile esse. Patet conclusionis
sequela: quia in illa, possibile non esse, negatio apponitur verbo; in
ista autem non. Dixit autem in principio huius rationis: Eorum
quae complectuntur , idest complexorum, contradictiones fiunt
secundum esse et non esse, ad differentiam incomple- xorum quorum
oppositio non fit negatione dicente mon 107 non semper actu est,
sequitur quod sit possibile non esse. Quod enim non semper est, potest
non esse. Bene ergo in- tulit Aristoteles ex his duobus: Quare inerit
'etiam negatio possibilis et non solum affirmatio; potest igitur et non.
am- bulare, quod est ambulabile, et non. videri, quod est visibile.
Maior vero subiungitur, cum ait: 4t vero impossi-
bile est. de eodem. veras esse contradictiones. Infertur quo- que ultimo
conclusio: Nom est igitur ista (scilicet, possi- bile non esse) negatio
ilius, quae dicit, possibile esse: quia sunt simul verae de eodem. -
Caveto autem ne ex isto textu putes possibile, ut est modus, debere semper
accipi pro possibili ad utrumlibet: quoniam hoc infra declara-
bitur esse falsum; sed considera quod satis fuit inten- esse, sed
ipsi incomplexo apposita, ut, homo, et, non bomo, legit, et, non
legit. 153. Deinde cum dicit: Videtur autem. idem. etc.,
arguit ad quaestionis partem negativam (scilicet quod ad sumen- dam
contradictionem in modalibus non addenda est ne- gatio verbo), tali
ratione. Impossibile est duas contradi- ctorias esse simul veras de
eodem; sed supradictae, scili- cet, possibile esse, et, possibile non
esse, simul verificantur de eodem; ergo istae non sunt contradictoriae:
igitur con- tradictio modalium non attenditur penes verbi negatio-
nem. Huius
rationis primo ponitur in littera minor cum sua probatione; secundo
maior; tertio conclusio. Minor quidem cum dicit: Videtur autem. idem.
possibile esse, el, non possibile esse. Sicut verbi gratia, omne quod
est possibile dividi est etiam possibile non dividi, et quod est
possibile ambulare est etiam possibile non ambulare. Ra- tio autem. huius
minoris est, quoniam omne quod sic pos- sibile est (sicut, scilicet, est
possibile ambulare et dividi), non semper actu esi: non enim semper
actualiter ambulat, qui ambulare potest; nec semper actu dividitur, quod
dividi potest. Quare inerit etiam negatio possibilis, idest, ergo non
solum possibilis est affirmatio, sed etiam negatio eiusdem. - Adverte
quod quia possibile est multiplex, ut infra dicetur, ideo notanter
Aristoteles addidit ly sic, as- sumens, quod sic possibile est, nom
semper actu est. Non enim de omni possibili verum est dicere quod non
semper UTE. TNT ΞΜ D — »w actu est, sed de aliquo, eo scilicet
quod est sic * possi- bile, quemadmodum ambulare et dividi. Nota
ulterius quod quia * tale possibile habet duas conditiones, scilicet
quod potest actu esse et quod non semper actu est, se- quitur necessario
quod de eo simul est verum dicere, possibile esse, et, non esse. Ex eo enim
quod potest actu esse, sequitur quod sit possibile esse; ex eo vero
quod denti declarare quod in modalibus non sumitur contra- dictio
ex verbi negatione, afferre instantiam in una mo- dali, quae continetur
sub modalibus de possibili. 14. Deinde cum dicit: Contingit autem unum ex
bis εἴς.» determinat veritatem huius dubitationis. Et quia duo petebat,
scilicet, an contradictio modalium ex negatione verbi fiat an non, et, an
potius ex negatione modi; ideo primo, determinat veritatem primae
petitionis, quod sci- licet contradictio harum non fit negatione verbi;
secundo, determinat veritatem secundae petitionis, quod scilicet
fiat modalium contradictio ex negatione modi; ibi: Est ergo negatio
* etc. - Dicit ergo quod propter supradictas rationes evenit unum ex his
duobus, quae conclusimus determi- nare, aut idem ipsum, idest, unum et
idem dicere, id- est affirmare et negare simul de eodem: idest, aut quod
duo contradictoria simul verificantur de eodem, ut prima ratio
conclusit; aut affirmationes vel negationes modalium, quae opponuntur
contradictorie, fieri nom secundum. esse vel non 6556, idest, aut
contradictio modalium non fiat ex nega- tione verbi, ut secunda ratio
conclusit. Si ergo illud est impossibile, scilicet quod duo
contradictoria possunt simul esse vera de eodem, boc, scilicet quod
contradictio mo- dalium non fiat secundum verbi negationem, erit
magis eligendum. Impossibilia enim semper vitanda sunt. Ex ipso
autem modo loquendi innuit quod utrique earum aliquid obstat. Sed
quia primo obstat impossibilitas quae acce- ptari non potest, secundo
autem nihil aliud obstat nisi quod negatio supra enunciationis copulam
cadere debet, si negativa fieri debet enunciatio, et hoc aliter fieri
po- test quam negando dicti verbum, ut infra declarabitur;
ideo hoc secundum, scilicet quod contradictio modalium non fiat secundum
negationem verbi, eligendum est: pri- mum vero est omnino
abiiciendum. * Lect. seq. 108 PERI HERMENEIAS LIB.
II LECTIO NONA (Canp.. CargrANr lect. vi) DE NEGATIONE
APPONENDA NON VERBO SED MODIS IN CONTRADICTIONIBUS PROPOSITIONUM
MODALIUM . ' Ἔστιν ἄρα ἀπόφασις τοῦ δυνατὸν εἶναι τὸ μὴ δυνατὸν
εἶναι. Ὁ χαὶ δ᾽ αὐτὸς λόγος καὶ περὶ τοῦ ἐνδεχόμενον εἶναι"
καὶ 13e τούτου ἀπόφασις τὸ μὴ ἐνδεχόμενον εἶναι, ἐπὶ τῶν
ἄλλων δὲ ὁμοιοτρόπως, οἷον ἀναγκαίου τε καὶ ἀδυνάτου.
Γίνεται γάρ, ὥσπερ ἐπ᾽ ἐκείνων τὸ εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι προσθέσεις,) τὰ δ᾽
ὑποχείμενα πράγματα, τὸ μὲν λευχόν, τὸ δὲ ἄνθρωπος: οὕτως ἐνταῦθα τὸ
μὲν εἶναι xai μὴ εἶναι, ὡς ὑποχείμενον γίνεται, τὸ δὲ δύνα- σθαι καὶ
τὸ ἐνδέχεσθαι, προσθέσεις διορίζουσαι, ὥσπερ ἐπ᾽ ἐχείνων τὸ εἶναι
καὶ μὴ εἶναι, τὸ ἀληθὲς xa τὸ ψεῦδος, ὁμοίως αὖται ἐπὶ τοῦ εἶναι δυνατὸν
χαὶ εἶναι οὐ δυνατόν. Τοῦ δὲ δυνατὸν μὴ εἶναι ἀπόφασις οὐ τὸ οὐ
δυνατὸν εἶναι, ἀλλὰ τὸ οὐ δυνατὸν μὴ εἶναι, καὶ τοῦ δυνατὸν εἶναι οὐ
τὸ δυνατὸν μὴ εἶναι, ἀλλὰ τὸ μιὴ δυνατὸν εἶναι. Διὸ καὶ Hs Pp
μὰ ἂν δόξειαν ἀλλήλαις αἱ τοῦ δυνατὸν εἶναι χαὶ δυνατὸν μὴ εἶναι’ τὸ γὰρ
αὐτὸ δυ- νατὸν εἶναι καὶ μὴ εἶναι" οὐ γὰρ ἀντιφάσεις ἀλλήλων αἱ
τοιαῦται, τὸ δυνατὸν εἶναι καὶ δυνατὸν μὴ εἶναι" * Est ergo negatio
eius quae est, possibile esse, ea quae est ' Seq. cap. xir. non possibile
esse. Eadem quoque ratio est et in eo quod est contingens esse: etenim
negatio eius est, non contingens esse; et in aliis quoque simili modo, ut
in necessario et impossibili. Fiunt enim quemadmodum in illis, esse
et non esse, appo- sitiones, subiectae vero res, hoc quidem album,
illud vero homo: eodem quoque modo hoc in loco, esse qui- dem et
non esse, ut subiectum fit, posse vero et con- üngere appositiones sunt,
determinantes (quemadmo- dum in illis esse et non esse) veritatem et
falsitatem, similiter hae in eo quod est, esse possibile et esse
non possibile. Eius vero, quae est, possibile non esse, negatio est
non ea quae est, non esse, sed ea quae est, non possibile; et eius
quae est, possibile esse, non ea quae est, possi- bile non
esse, sed ea quae est, non possibile esse. Quare et sequi sese
invicem videbuntur, possibile esse et possibile non esse. Idem enim
possibile esse et non esse. ἀλλὰ τὸ δυνατὸν εἶναι χαὶ μὴ δυνατὸν εἶναι
οὐδέ- ποτε ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἅμα ἀληθεύονται" ἀντίκεινται Te, οὐδέ
γε τὸ δυνατὸν μὴ εἶναι χαὶ οὐ δυνατὸν pen εἶναι οὐδέποτε ἅμα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ
ἀληθεύονται. Ὁμοίως δὲ xài τοῦ ἀναγκαῖον εἶναι ἀπόφασις οὐ τὸ ἀναγκαῖον
μὴ εἶναι, ἀλλὰ τὸ μὴ ἀναγκαῖον εἶναι" τοῦ δὲ ἀναγχαῖον μὴ εἶναι, τὸ
per ἀναγκαῖον μὴ εἶναι. Καὶ τοῦ al θελα εἶναι οὐ τὸ ἀδύνατον μὴ εἶναι,
ἀλλὰ τὸ μὴ ἀδύνατον εἶναι: τοῦ δὲ ἀδύνατον μὴ εἶναι τὸ οὐκ ἀδύνατον μὴ εἶναί.
Καὶ καθόλου 3£, ὥσπερ εἴρηται, τὸ μὲν εἶναι καὶ μὴ εἶναι δεῖ τιθέναι, ὡς
τὰ ὑποκείμενα, κατάφασιν δὲ Non enim contradictiones sunt sibi invicem
hu- iusmodi, possibile esse et possibile non esse; sed pos- sibile
esse et non possibile esse, nunquam simul sunt in eodem verae sunt:
opponuntur enim : neque ea quae . est, possibile non esse et non
possibile non esse, nun- quam simul in eodem verae sunt. Similiter autem
et eius. quae est, necessarium est, negatio non est quae est,
necessarium non esse, sed ea quae est, non ne- cessarium esse; eius vero
quae est, necessarium non esse, ea quae est, non necessarium non esse. Et
eius quae est, impossibile esse, non ea quae est, impossibile non
esse, sed haec, non impossibile esse; eius vero quae est, impossibile non
esse, ea quae est, non im- possibile non esse. A Universaliter
vero, quemadmodum dictum est, esse quidam et xal ἀπόφασιν ταῦτα
ποιοῦντα πρὸς τὸ εἶναι καὶ μὴ εἶναι συντάττειν. Καὶ ταύτας οἴεσθαι χρὴ εἶναι
τὰς ἀντικειμένας φάσεις" δυνατόν, οὐ δυνατόν" ἐνδεχό-
μενον; οὐχ ἐνδεχόμενον: ἀδύνατον, οὐχ ἀδύνατον, ἀναγκαῖον, οὐχ ἀναγκαῖον"
ἀληθές, οὐχ ἀληθές. qpeterminat ubi ponenda sit negatio ad assumen-
ΞΔ dam modalium contradictionem. Et circa hoc (ἡ [quatuor
facit: primo, determinat veritatem I. summarie; secundo, assignat
determinatae ve- ritatis rationem, quae dicitur rationi ad oppo-
* * * * Num. seq. Num. 4. Num. 5. Ed.
c: et verba non addenda in ea declar. situm inductae;
ibi: Fiunt enim * etc.; tertio, explanat eam- dem veritatem in omnibus
modalibus; ibi: Eius vero * etc.; quarto, universalem regulam concludit;
ibi: Universaliter vero * etc. Quia igitur negatio aut verbo aut modo
appo- nenda est, et quod verbo non addenda est *, declaratum est
per locum a divisione; concludendo determinat: Es! ergo negatio eius quae
est possibile esse, ea quae est non pos- sibile esse, in qua negatur
modus. Et eadem est ratio in enunciationibus de
contingenti. Huius enim, quae est, contingens esse, negatio est, non
contingens esse. Et in alis, scilicet de mecesse et impossibile idem est
iudicium. 2. liones Deinde etc., cum
subdit dicit: Fiust enim in illis apposi- huius
veritatis rationem talem. Ad sumendam contradictionem inter aliquas
enunciationes et non esse oportet ponere quemadmodum subiecta
, negationem vero et affirmationem haec facientem, ad esse
non esse apponere. Et has oportet putare esse oppositas dictiones:
possibile non possibile; contingens non contingens; impossibile non
impossibile; necessa- rium non necessarium; verum non verum.
oportet ponere negationem super appositione, idest con- iunctione
praedicati cum subiecto; sed in modalibus ap- positiones sunt modi; ergo
in modalibus negatio ap- ponenda est modo, ut fiat contradictio. Huius
rationis, maiore subintellecta, minor ponitur in littera per se-
cundam similitudinem ad illas de inesse. Et dicitur quod quemadmodum in
illis enunciationibus de imesse appo- sitiones, idest
praedicationes, sunt esse et non esse, idest verba significativa esse vel
non esse (verbum enim semper est nota eorum quae de altero praedicantur),
sub- iective vero appositionibus res sunt, quibus esse vel non
esse apponitur, ut album, cum dicitur, album est, vel homo, cum
dicitur, homo est; eodem modo hoc in loco in modalibus accidit: esse
quidem subiectum fit, idest di- ctum sunt. significans esse
vel non esse subiecti locum tenet ; contingere vero et posse
oppositiones, idest modi, praedicatio- nes Et quemadmodum in illis
de inesse penes esse et non esse veritatem vel falsitatem determinavimus,
ita in istis modalibus penes modos. Hoc est enim quod sub- CAP. XII, LECT. IX dit, determinantes,
scilicet, fiunt ipsi modi veritatem, quem- admodum in illis esse et non
esse, eam * determinat. 109 negatio, possibile non esse, sit
illa, non possibile non esse: : Mu praeced. — 3.
Et sic patet responsio ad argumentum in opposi- tum primo adductum *,
concludens quod negatio verbo apponenda sit, sicut illis de inesse.
Dicitur enim quod cum modalis enunciet modum de dicto sicut enunciatio
de inesse, esse vel esse tale, puta esse album de subiecto, eumdem
locum tenet modus hic, quem ibi verbum; et consequenter super idem
proportionaliter cadit negatio hic et ibi. Eadem enim, ut dictum est,
proportio est modi ad dictum, quae est verbi ad subiectum. - Rursus cum
ve- ritas et falsitas afhrmationem et negationem sequantur, penes
idem. attendenda est affirmatio vel negatio enun- ciationis, et veritas
vel falsitas eiusdem. Sicut autem in enunciationibus de igesse veritas
vel falsitas esse vel non esse consequitur, ita in modalibus modum. Illa
namque modalis est vera quae sic modificat dictum sicut dicti
compositio patitur, sicut illa de imesse est vera, quae sic significat
esse sicut est. Est ergo negatio modo hic ap- ponenda, sicut ibi verbo,
cum sit eadem utriusque vis quoad veritatem et falsitatem
enunciationis. 7 Adverte quod modos, appositiones, idest, praedica-
tiones vocavit, sicut esse in illis de inesse, intelligens per modum
totum praedicatum enunciationis modalis, puta, est possibile. In cuius
signum modos ipsos verbaliter pro- tulit dicens: Contingere vero et posse
appositiones sunt. Con- tingit enim et potest, totum praedicatum modalis
continent. 4. Deinde cum dicit: Eius vero quod est possibile est non
esse etc. , explanat determinatam veritatem in omnibus modalibus,
scilicet de possibili, et necessario, et impossi- bili. Contingens
convertitur cum possibili. Et quia qui- libet modus facit duas modales
affirmativas, alteram ha- bentem dictum affirmatum *, et alteram habentem
dictum negatum; ideo explanat in singulis modis quae cuiusque
affirmationis negatio sit. Et primo in illis de possibili. Et quia primae
affirmativae de possibili (quae scilicet habet dictum affirmatum)
scilicet possibile esse, negatio assi- gnata fuit, non possibile esse;
ideo ad reliquam affirmati- vam de possibili transiens ait: Eius vero,
quae est possi- bile non esse (ubi dictum negatur) megatio est mom
possi- bile non esse. Et hoc consequenter
probat per hoc quod contradictoria huius, possibile non esse, aut est,
possi- bile esse, aut illa, quam diximus, scilicet, non possibile
non esse. Sed illa, scilicet, possibile esse, non est eius contradictoria.
Non enim sunt sibi invicem contradicentes, possibile esse, et, possibile
non esse, quia possunt simul esse verae. Unde et sequi sese invicem
putabuntur: quoniam, ut supra dictum fuit, idem est - possibile esse, et
- non esse, et consequenter sicut ad, posse esse, sequitur, posse
non esse, ita e contra ad, posse non esse, sequitur, posse esse.
Sed contradictoria illius, possibile esse, quae non potest simul esse
vera est, non possibile esse: hae enim, ut dictum est, opponuntur.
Remanet ergo quod huius neret. hae namque simul nunquam sunt verae
vel falsae. Dixit quod possibile esse et non esse sequi se invicem
puta- buntur, et non dixit quod se invicem consequuntur: quia
secundum veritatem universaliter non sequuntur se, sed particulariter
tantum, ut infra dicetur; propter quod pu- tabitur quod simpliciter se
invicem sequantur. Deinde de- carat hoc idem in illis de necessario. Et
primo, in affir- mativa habente dictum affirmatum, dicens: Similiter
eius quae est, necessarium. esse, megatio non est ea, quae dicit
necessarium. mon esse, ubi modus non negatur, sed ea quae est, non
necessarium. esse. Deinde subdit de affirmativa de necessario habente
dictum negatum, et ait: Eius vero, quae est, necessarium. mom esse,
megatio est ea, quae dicit, mon necessarium. mon. esse.
Deinde transit ad illas de impossi- bili, eumdem ordinem servans, et
inquit: Et eius, quae dicit, impossibile esse, negatio non est ea quae
dicit, impossi- bile non esse, sed, non impossibile esse: ubi idm modus
ne- gatur. Alterius
vero afhrmativae, quae est, impossibile non es$e, negatio est ea
quae dicit, won impossibile non esse. Et sic semper modo negatio addenda
cst. 5. Deinde cum dicit: Unmiversaliter vero etc., concludit
regulam universalem dicens quod, quemadmodum dictum est, dicta
importantia esse et non esse oportet ponere in modalibus ut subiecta,
negationem vero et affirmationem hoc, idest contradictionis oppositionem,
facientem, opor- tet apponere tantummodo ad suum eumdem modum, non
ad diversos modos. Debet namque illemet modus
negari, qui prius affirmabatur, si contradictio esse debet. Et
exem- plariter: explanans quomodo hoc fiat, subdit: Et oportet
putare bas esse oppositas dictiones, idest affirmationes et negationes in
modalibus, possibile et non possibile, contin- gens et mon contingens.
Item cum dixit negationem alio tantum modo ad modum apponi debere, non
exclusit modi copulam, sed dictum. Hoc enim est singulare in
modalibus quod eamdem oppositionem facit, negatio mo- do addita, et eius
verbo. Contradictorie enim opponitur huic, possibile est esse, non solum
illa, non possibile est esse, sed ista, possibile non est esse. Meminit
autem modi potius, et propter hoc quod nunc diximus, ut sci- licet
insinuaret quod negatio verbo modi postposita, modo autem praeposita,
idem facit ac si modali verbo prae- poneretur, et quia, cum modo numquam
caret modalis enunciatio, semper negatio supra modum poni potest.
Non autem sic de eius verbo: verbo enim modi carere contingit modalem, ut
cum dicitur, Socrates currit necessa- rio; et ideo semper verbo negatio
aptari potest. - Quod autem in fine addidit, verum et non verum,
insinuat, prae- ter quatuor praedictos modos, alios inveniri, qui
etiam compositionem enunciationis determinant, puta, verum et non
verum, falsum et non falsum: quos tamen inter modos supra non posuit,
quia, ut declaratum fuit, non proprie modificant. PERI HERMENEIAS
LIB. II LECTIO DECIMA (Canp. CareTANI lect. vir) DE
PROPOSITIONUM MODALIUM CONSEQUENTIIS Καὶ αἱ ἀκολουθήσεις δὲ κατὰ λόγον γίνονται οὕτω τι- θεμένοις: τῷ μὲν γὰρ δυνατὸν εἶναι τὸ ἐνδέχεσθαι εἶναι, καὶ τοῦτο ἐχείνῳ ἀντιστρέφει, καὶ τὸ μὴ ἀδύ- νατον εἶναι χαὶ τὸ Un ἀναγκαῖον εἰναι" τῷ δὲ δυ- νατὸν μὴ εἶναι χαὶ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι τὸ μὴ ἀναγ- καῖον μὴ εἶναι καὶ τὸ οὐκ ἀδύνατον μὴ εἶναι, τῷ δὲ μὴ δυνατὸν εἶναι καὶ y ἐνδεχόμενον εἶναι τὸ ἀναγ- χαῖον νὴ Ξἶναι xa τὸ ἀδύνατον εἰναι; τῷ δὲ μὴ δυ- γατὸν μὴ εἶναι, xal μὴ ἐνδεχόμενον [um εἰναι τὸ ἀναγκαῖον εἶναι καὶ τὸ ἀδύνατον μὴ εἶναι. Θεω- ρείσθω δὲ ἐκ ἧς ὑπογραφῆς ὡς λέγομεν, LN ΄ δυνατὸν εἶναι, ἐνδεχόμενον εἶναι; 3 ͵ 3 οὐκ ἀδύνατον εἶναι, οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι; δυνατὸν μὴ εἶναι, ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι; οὐχ αδυνατον μὴ εἰναι» οὐχ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι, οὐ δυνατὸν εἶναι. οὐκ ἐνδεχόμενον εἶναι. ἀδύνατον εἶναι. ἀναγκαῖον μὴ εἶναι. οὐ δυνατὸν μὴ εἶναι. οὐχ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι. ἀδύνατον Un εἶναι. ἀναγκαῖον εἰναι. * Consequentiae vero secundum rationem fiunt cum ita
'Cap.xm. ponuntur illam enim quae est, possibile esse, sequitur
illa quae est, contingit esse, et haec illi convertitur, et, non
impossibile esse et non necessarium esse; illam vero non quae
est, possibile non esse, et, contingens non esse, ea quae est, non
necesse non esse, et, non impos- sibile esse: illam autem
quae est, non possibile esse, et, non contingens esse, ea quae est,
necessarium non esse, et impossibile esse: illam vero quae est,
non possibile non esse, et, non contingens non esse, ea quae est,
necesse est esse, et, impossibile non esse. Conside- retur autem ex
subscriptione quemadmodum dicimus: Possibile est esse, Contingens
est esse, Non impossibile est esse, Non necessarium est esse,
Possibile est non esse, Contingens est non esse, Non impossibile
est non esse, Non possibile est esse. Non contingens est esse.
Impossibile est esse. Necessarium est non esse. Non possibile est
non esse. Non contingens est non esse. Impossibile est non
esse. Non necessarium est non esse, Necessarium est esse. Τὸ μὲν οὖν ἀδύνατον καὶ οὐκ ἀδύνατον τῷ ἐνδεχομένῳ χαὶ δυνατῷ καὶ οὐχ ἐνδεχομένῳ καὶ μὴ δυνατῷ ἀχο- λουθεῖ μὲν ἀντιφατικῶς, ἀντεστραμμένως δέ: τῷ μὲν γὰρ δυνατὸν εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ ἀδυνάτου ἀκο- λουθεῖ, τῇ δὲ ἀποφάσει ἡ κατάφασις. Τῷ γὰρ οὐ δυνατὸν εἶναι τὸ ἀδύνατον εἶναι: κατάφασις γὰρ τὸ ἀδύνατον εἶναι, τὸ δ᾽ οὐκ ἀδύνατον εἶναι ἀπόφασις. δ" δ᾽ ἀναγκαῖον πῶς, ὀπτέον. Φανερὸν δὴ ὅτι οὐχ οὕ- , ε:ὰ e H , τως σεις γάρ , ἔχει, ἀλλ᾽ χωρίς" ἐστιν » αἱ , ἐναντίαι ἕπονται" αἱ δ᾽ ἀντιφά- - kJ ἀπόφασις τοῦ ἀνάγχη μὴ εἶναι τὸ οὐχ ἀνάγκη εἶναι: ἐνδέχεται γὰρ ἀληθεύεσθαι ἐπὶ τοῦ M] - 5 , , ὁ Ζ » IB , , 5 αὐτοῦ ἀμφοτέρας" τὸ qup ἀναγκαῖον μη εἶναι οὐχ ἀναγκαῖον εἶναι. ὅτι Αἴτιον δὲ τοῦ μὴ ἀκολουθεῖν τὸ ἀναγκαῖον ὁμοίως τοῖς ἑτέροις, ἐναντίως τὸ ἀδύνατον τῷ ἀναγκαίῳ ἀποδίδοται, τὸ αὐτὸ δυνάμενον. Εἰ γὰρ ἀδύνατον εἶναι, ἀναγκαῖον τοῦτο οὐχ εἶναι, ἀλλὰ μὴ εἶναι" εἰ δὲ ἀδύνατον μὴ εἶναι, τοῦτο ἀνάγχη εἶναι: ὥστε εἰ ἐχεῖνα ὁμοίως τῷ δυνατῷ καὶ μή, ταῦτα ἐξ ἐναν- τίας, ἐπεὶ οὐ σημαίνει γε ταὐτὸν τό τε ἀναγκαῖον xai τὸ ἀδύνατον, ἀλλ᾽ ὥσπερ εἴρηται, ἀντεστραμ- μένως. ᾿ ἀδύνατον οὕτως κεῖσθαι τὰς τοῦ ἀναγκαίου ἀντιφά- PS ; Ξ σεις; τὸ μὲν γὰρ ἀναγκαῖον εἶναι δυνατὸν εἶναι" εἰ N γὰρ μή; ἡ ἀπόφασις ἀκολουθήσει: ἀνάγκη γὰρ ἢ φά- ναι ἢ ἀποφάναι: ὥστ᾽ εἰ μὴ δυνατὸν εἶναι, ἀδύνατον εἶναι: ἀδύνατον ἄρα εἶναι τὸ ἀναγκαῖον εἶναι, ὅπε ἄτοπον. ᾿Αλλὰ μὴν τῷ γε δυνατὸν εἶναι τὸ οὐχ ἀδύ- νατον εἶναι ἀκολουθεῖ, τούτῳ δὲ τὸ μὴ ἀναγκαῖον εἶναι: docs συμβαίνει τὸ ἀναγχαῖον εἶναι μὴ ἀναγ- xatov εἶναι, ὅπερ ἄτοπον. ᾿Αλλὰ μὴν οὐδὲ τὸ ἀναγκαῖον εἶναι ἀχολουθεῖ τῷ δυνα- τὸν εἶναι. οὐδὲ τὸ ἀναγχαῖον μὴ εἶναι: τῷ μὲν γὰρ duo. ἐνδέχεται συμβαίνειν, τούτων δὲ ὁπότερον ἂν ἀληθὲς ἥ, οὐκέτι ἔσται ἐκεῖνα ἀληθῆ. "Apa γὰρ δυ- γατὸν εἶναι καὶ μὴ εἶναι" εἰ δ᾽ ἀνάγκη εἶναι 7) μὴ Hae igitur, impossibile, et, non impossibile, eam quae est,
contingens, et possibile, et non contingens, et non possi- bile sequuntur
quidem contradictorie, sed conversim. Eam enim quae est,
possibile esse, negatio impossibilis sequitur, quae est, non impossibile
esse: negationem vero affirmatio. Illam enim, non possibile esse, ea
quae est, impossibile esse: affirmatio enim est, impossibile esse;
non impossibile vero, negatio. Necessarium autem quemadmodum se habeat,
consideran- dum est. Manifestum est autem quod non eodem modo
se habet, sed contrariae sequuntur, contradictoriae au- tem sunt
extra. Non enim est negatio. eius, quae est, necesse non esse,
ea quae est, non necesse esse: contingit enim veras esse utrasque
in eodem: quod enim est necessarium non esse, non est necessarium
esse. Causa autem huius est, cur non sequitur necessarium cae-
teris similiter: quoniam contrarie, impossibile esse, ne- cessario
redditur idem valens. Nam quod impossibile esse, necesse hoc non quidem
esse, sed potius non esse: quod vero impossibile non esse, hoc
necessarium esse. Quare si illa similiter sequuntur possibile, et,
non possibile: haec ex opposito: quoniam non significant idem
necessarium et impossibile; sed (ut dictum est) conversim. Aut
certe impossibile est sic poni necessarii contradictiones. Nam quod
necessarium est esse, possibile est esse: nam si non, negatio
consequetur: necesse est enim aut affir- mare, aut negare. Quare si non possibile est esse, im- possibile est esse. Igitur
impossibile est esse quod ne- cesse est esse: quod est inconveniens. At vero
illam quae est, possibile esse, non impossibile esse, sequitur:
hanc vero, ea quae est, non necessarium est esse; quare contingit quod
necessarium esse, non necessarium esse: quod est inconveniens.
At vero neque necessarium esse, sequitur eam quae est,
possibile esse, neque ea quae est, necessarium non esse. Illi enim
utraque contingit accidere: harum autem utra- libet vera fuerit, non
erunt illa vera: simul enim possi- bile esse, et, non esse. Si vero
necesse esse, vel non esse, CAP. XIII, εἶναι, οὐκ ἔσται δυνατὸν ἄμφω.
Λείπεται τοίνυν τὸ οὐχ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι ἀκολουθεῖν τῷ δυνατὸν εἶναι.
Τοῦτο γὰρ ἀχηθὲς xxl xxcvd τοῦ ἀναγκαῖον εἶναι. Καὶ qde αὕτη γίνεται ἀντίφασις
τῇ ἑπομένῃ τῷ οὐ δυ- νατὸν εἰναι" ἐχείνῳ vp ἀχολουθεῖ τὸ ἀδύνατον εἶνα!:
xal ἀναγκαῖον μὴ εἶναι, οὐ ἡ ἀπόφασις τὸ οὐχ ἀναγ- καῖον μὴ εἶναι. ᾿Ακολουθοῦσί
τε ἄρα xal αὐται αἱ ἀντιφάσεις χατὰ τὸν εἰρημένον τρόπον, καὶ οὐδὲν ἀδύνατον
συμβαίνει τι- θεμένων οὕτως. I. y ERN S (Q9
; Jo lium, hic determinare intendit de consequen- D^ tradit
veritatem; secundo, movet quandam dubitationem circa determinata; ibi:
Dubita- * * * Lect. seq. Num. 5. dun
bit autem * etc. Circa primum duo facit: primo, ponit conse- quentias
earum secundum opinionem aliorum; secundo, examinando et corrigendo
dictam opinionem, determinat veritatem ; ibi: Ergo impossibile * etc.
2. Quoad primum considerandum est quod cum quili-
Lect. praeced. bet modus faciat duas affirmationes, ut dictum fuit *, et
un ' *Lect. xi. * Ed. c τος quabus-affirmationibus opponantur duae negationes, ut etiam dictum
fuit in Primo * ; secundum quemlibet modum fient quatuor enunciationes,
duae scilicet affirmativae et duae negativae. Cum autem modi sint
quatuor, effcien- tur sexdecim modales: quaternarius enim in seipsum
du- ctus sexdecim constituit. Et quoniam apud omnes, quae- libet
cuiusque modi, undecumque incipias, habet unam tantum cuiusque modi se
consequentem, ideo ad assi- gnandas consequentias modalium, singulas ex
singulis modis accipere oportet et ad consequentiae ordinem in- ter
se adunare. 3. Et hoc modo fecerunt antiqui, de quibus inquit
Aristoteles: Consequentiae vero. fiunt secundum infrascriptum ordinem,
antiquis ita. ponentibus. Formaverunt enim qua- omittit se.
Averroes. tuor ordines modalium , in quorum quolibet omnes quae se
* consequuntur collocaverunt. - Ut autem confusio vi- tetur, vocetur, cum
Averroe, de caetero, in quolibet modo, affirmativa de De et modo,
affirmativa simplex ; afhr- mativa autem de modo et negativa
de dicto, affirmativa declinata; negativa vero de modo et non dicto,
negativa simplex; negativa autem de utroque, megativa d:clinata:
ita quod modi affirmationem vel negationem simplicitas, dicti vero
declinatio denominet. - Dixerunt ergo antiqui quod affirmationem
simplicem de possibili, scilicet, possi- bile est esse, sequitur
affirmativa simplex de contingenti, Scilicet, contingens est esse
(contingens enim convertitur cum possibili); et negativa simplex de
impossibili, scilicet, non impossibile esse; et similiter negativa
simplex de necessario, scilicet, non necesse est esse. Et hic est
pri- mus ordo modalium consequentium se. - In secundo au- 3 QE
ecaftema- feih dixerunt quod affirmativas * declinatas de possibili et
contingenti, scilicet, possibile non esse, et, contingens non esse,
sequuntur negativae declinatae de necessario et impossibili, scilicet,
non necessarium non esse, et, non impossibile non esse.- In tertio vero
ordine dixerunt quod negativas simplices de possibili et contingenti,
scili- cet, non possibile esse, non contingens esse, sequuntur
afBrmativa declinata de necessario, scilicet, necesse non esse, et
affirmativa simplex de impossibili, scilicet, im- possibile esse. - In
quarto demum ordine dixerunt quod negativas declinatas de possibili et
contingenti, scilicet, non possibile non esse, et, non contingens non
esse, se- quuntur affirmativa simplex de necessario, scilicet,
necesse esse, et affirmativa declinata de impossibili, scilicet,
im- possibile est non esse. 4. Consideretur autem ex subscriptione
appositae figu- rae, quemadmodum dicimus, ut clarius elucescat
depictum. LECT. X 111 non erit possibile utrunque.
Relinquitur ergo non neces- sarium non esse, sequi eam quae est,
possibile est esse. Haec enim vera est, et de necesse esse. Haec enim fit
con- tradictio eius, quae sequitur illam quae est, non pos- sibile
esse: illam enim sequitur ea quae est, impossibile esse, cesse
et, necesse non esse, cuius negatio est, non ne- non esse.
Sequuntur igitur et hae contradictiones secundum prae- dictum modum: et
nihil impossibile contingit sic po- sitis. CONSEQUENTIAE
ENUNCIATIONUM MODALIUM SECUNDUM QUATUOR ORDINES AB ANTIQUIS POSITAE ET
ORDINATAE :. Primus Ordo Possibile est esse Contingens
est esse Non impossibile est esse Non necessarium est esse
Tertius Ordo Non possibile est esse Non contingens est esse
Impossibile est esse Necessarium est non esse Secundus Ordo
Possibile est non esse Contingzens est non esse Non impossibile est
non esse Non necessarium est non esse Quartus Ordo Non
possibile est non esse Non contingens est non esse Impossibile est
non esse Necesse est esse 5. Deinde cum dicit: Ergo impossibile
et non impossibile etc., examinando dictam op'nionem, determinat
veritatem. Et circa hoc duo facit: quia primo examinat
consequentias earum de impossibili; secundo, illarum de necessario;
ibi: Necessarium. autem * etc. Unde ex praemissa op' nione con-
cludens et approbans, dicit: Ergo ista, scilicet, impossibile, et, non
impossibile, sequuntur illas, scilicet, contingens et possibile, non
contingens, et, non possibile, sequuntur, in- quam, coniradictoriz, idest
ita ut contradictoriae de im- possibili contradictorias de possibili et
contingenti conse- quantur, sed comversim, idest, sed non ita quod
affirmatio affirmationem et negatio negationem sequatur, sed con-
versim, scilicet, quod affirmationem negatio et negationem affirmatio. Et
explanans hoc ait: lllud enim quod est possi- bile esse , idest
affirmationem possibilis negatio sequitur impossibilis, idest, non
impossibile esse; negationem vero possibilis affirmatio sequitur
impossibilis. Illud enim quod est, non possibile esse, sequitur ista,
impossibile est esse ; haec autem, scilicet, impossibile esse, affirmatio
est; illa vero, scilicet, non possibile esse, negatio est; hic
s'qui- dem modus negatur; ibi, non. Bene igitur dixerunt an- tiqui
in quolibet ordine quoad consequentias illarum de impossibili, quia, ut
in suprascripta figura apparet, semper ex affirmatione possibilis
negationem impossibilis, et ex negatione possibilis affirmationem
impossibilis inferunt. .6. Deinde cum dicit: Necessarium autem. etc.,
intendit examinando determinare consequentias de necessario. Et
circa hoc duo facit: primo examinat dicta antiquorum ; secundo,
determinat veritatem intentam; ibi: 4t vero neque necessarium * etc.
Circa primum quatuor facit. Primo, de- clarat quid bene et quid male
dictum sit ab antiquis in hac re. - Ubi attendendum est quod cum quatuor
sint enuncia- tiones de necessario, ut dictum est, differentes inter
se sécundum quantitatem et qualitatem, adeo ut unam in- tegrent
figuram oppositionis iuxta morem illarum de in- e$$£; duae earum sunt
contrariae inter se, duae autem illis contrariis contradictoriae, ut
patet in hac figura. Necesse esse Non necesse non
esse Necesse Contrariae e 2 $3, €
S S [2 «9 o x o *o
"v. Subcontrariae non esse e e δ
Non fiecesse esse * * Num. seq. Num. 1.
112 PERI HERMENEIAS LIB. Il Quia ergo antiqui universales
contrarias bene intu- lerunt ex aliis, contradictorias autem earum,
scilicet par- ticulares, male intulerunt; ideo dicit quod
considerandum restat de his, quae sunt de necessario, qualiter se
habeant in consequendo illas de possibili et non possibili. Mani-
festum est autem ex dicendis quod non eodem modo istae de necessario
illas de possibili consequuntur, quo easdem sequuntur illae de impossibili.
Nam omnes enunciationes de impossibili recte
illatae sunt ab antiquis. Enunciationes autem de necessario non omnes
recte inferuntur: sed duae earum, quae sunt contrariae, scilicet, necessé
est esse, et, necesse est nom esse, sequuntur, idest recta
consequentia * Cf. supra, n. 4. Boethius.
Averroes. deducuntur ab antiquis, in tertio scilicet et quarto ordine
*; reliquae autem duae de necessario, scilicet, non necesse non
esse, et, non necesse esse, quae sunt contradictoriae supradictis, sunt
extra consequentias illarum, in secundo scilicet et primo ordine. Unde
antiqui in tertio et quarto ordine omnia recte fecerunt; in primo autem
et in se- cundo peccaverunt, non quoad omnia, sed quoad enun-
ciationes de necessario tantum. 7. Secundo cum dicit: Non enim est
negatio eius etc., respondet cuidam tacitae obiectioni, qua defendi
posset consequentia enunciationis de necessario in primo ordine ab
antiquis. facta. Est autem obiectio tacita talis. Non possibile esse, et,
necesse non esse, convertibiliter se sequuntur in tertio ordine iam
approbato; ergo, possibile esse, et, non necesse esse, invicem se sequi
debent in pri- mo ordine. Tenet consequentia: quia duorum
convertibi- liter se sequentium contradictoria mutuo se sequuntur;
sed illae duae tertii ordinis convertibiliter se sequuntur, et
istae duae primi ordinis sunt earum contradictoriae; ergo istae primi
ordinis, scilicet, possibile esse, et, non necesse esse, mutuo se
sequuntur. - Huic, inquam, obiectioni re- spondet Aristoteles hic
interimendo minorem quoad hoc quod assumit, quod scilicet necessaria
primi ordinis et necessaria tertii ordinis sunt contradictoriae. Unde
dicit: Non enim est negatio eius quod est, necesse mon esse (quae
erat esse, in tertio ordine), illa quae dicit, mom
mecesse est quae sita erat in primo ordine. Et causam subdit, quia contingit utrasque simul esse veras in eodem;
quod contradictoriis repugnat. Illud enim idem, quod est neces-
sarium non esse, non est necessarium esse. Necessarium siquidem est
hominem non esse lignum et non necessa- rium est hominem esse lignum.
Adverte quod, ut infra patebit, istae duae de necessario, quas posuerunt
antiqui. in primo et tertio ordine, sunt subalternae (et ideo sunt
simul verae), et deberent esse contradictoriae; et ideo erraverunt
antiqui. 8. Boethius autem et Averroes non reprehensive le- gunt
tam hanc, quam praecedentem textus particulam, sed narrative utranque
simul iungentes. Narrare enim aiunt Aristotelem qualitatem suprascriptae
figurae quoad consequentiam illarum de necessario, postquam
narravit quo modo se habuerint illae de impossibili, et dicere quod
secundum praescriptam figuram non eodem modo sequuntur illas de possibili
illae de necessario, quo se- quuntur illae de impossibili. Nam
contradictorias de pos- sibili contradictoriae de impossibili sequuntur,
licet con- versim; contradictoriae autem de necessario non dicuntur
sequi illas contradictorias de possibili, sed potius eas sequi dicuntur
contrariae de necessario: non inter se contrariae, sed hoc modo, quod
affirmationem possibilis negatio de necessario sequi dicitur, negationem
vero pos- sibilis non affirmatio de necessario sequi ponitur, quae
sit contradictoria illi negativae quae ponebatur sequi ad pos-
sibilem, sed talis affirmationis de necessario contrario. - Et quod hoc
ita fiat in illa figura ut dicimus, patet ex primo et tertio ordine,
quorum capita sunt negatio et affir- matio possibilis, et extrema sunt,
non necesse esse, et, necesse non esse. Hae siquidem non sunt
contradicto- riae. Non enim est negatio eius, quae est, necesse
non esse, non necesse esse (quoniam contingit eas simul ve-
rificari de eodem), sed illa scilicet, necesse non esse, est contraria
contradictoriae huius, scilicet, non necesse esse, quae est, necesse est
esse. Sed quia sequenti litterae magis consona est introdu- ctio
nostra, quae etiam Alberto consentit, et extorte vi- detur ab aliis
exponi ly contrariae, ideo prima, iudicio meo, acceptanda est expositio
et ad antiquorum repre- hensionem referendus est textus. 9. Tertio
cum dicit: Causa autem cur etc., manifestat id quod praemiserat,
scilicet, quod non simili modo ad illas de possibili sequuntur illae de
impossibili et illae de necessario. Antiquorum enim hoc peccatum fuit
tam in primo quam in secundo ordine, et quod simili modo
intulerunt illas de impossibili et necessario. In primo si- quidem
ordine, sicut posuerunt negativam simplicem de impossibili, ita posuerunt
negativam simplicem de neces- sario, et similiter in secundo ordine
utranque negativam declinatam * locaverunt. Hoc ergo quare peccatum
sit, et causa autem quare necessarium som sequitur possibile,
similiter, idest, eodem modo cum caeteris, scilicet, de im- possibili,
est, quoniam impossibile redditur idem valens ne- cessario, idest,
aequivalet necessario, comtrarie, idest, con- trario modo sumptum, et non
eodem modo. Nam si, hoc esse est impossibile, non inferemus,
ergo hoc esse est necesse, sed, hoc non esse est necesse. Quia ergo
im- possibile et necesse mutuo se sequuntur, quando dicta eo- rum
contrario modo sumuntur, et non quando dicta eo- rum simili modo
sumuntur, sequitur quod non eodem modo ad possibile se habeant
impossibile et necessarium, sed contrario modo. Nam ad id possibile quod
sequitur dictum affirmatum de impossibili, sequitur dictum nega-
tum de necessario; et e contrario. Quare autem hoc ac- cidit infra
dicetur. Erraverunt igitur antiqui quod similes enunciationes de
impossibili et necessario in primo et in secundo ordine locaverunt.
ro. Hinc apparet quod supra posita nostra expositio conformior est
Aristoteli. Cum enim hunc textum indu- xerit ad manifestandum illa verba:
Manifestum. est autem. quoniam non eodem modo, etc., eo accipiendo sunt
sensu illa verba, quo hic per causam manifestantur. Liquet au- tem
quod hic redditur causa dissimilitudinis verae inter necessarias et
impossibiles in consequendo possibiles, et non dissimilitudinis falso
opinatae ab antiquis: quoniam ex vera causa nonnisi verum
concluditur. Ergo repre- hendendo antiquos, veram dissimilitudinem inter
necessa- rias, et impossibiles in consequendo possibiles, quam non
servaverunt illi, proposuisse tunc intelligendum est, et nunc eam
manifestasse. Quod autem dissimilitudo illa, quam antiqui posuerunt inter
necessarias et impossibiles, sit falso posita, ex infra dicendis patebit.
Ostendetur enim quod contradictorias de possibili contradictoriae de
neces- sario sequuntur conversim; et quod in hoc non differunt ab
his quae sunt de impossibili, sed differunt in hoc quod modo diximus,
quod possibilium et impossibilium se con- sequentium dictum est
similiter, possibilium autem et ne- cessariorum, se invicem consequentium
dictum est con- trarium, ut infra clara luce videbitur. 11. Quarto
cum dicit: Aut certe impossibile est etc., mani- festat aliud quod
proposuerat, scilicet, quod contradicto- riae de necessario male situatae
sint secundum conse- quentiam ab antiquis, qui contradictiones necessarii
ita ordinaverunt. In primo ordine posuerunt contradictoriam
negationem, necesse esse, idest, non necesse esse; et in se- cundo
contradictoriam negationem, necesse non esse, idest, Albertus.
* Ν Cf. supra, n..3. CAP. XIII, non necesse
non esse. Et probat hunc consequentiae modum esse malum in
primo ordine. Cognita enim ma- litia primi, facile est secundi ordinis
agnoscere defectum. Probat autem hoc tali ratione ducente ad impossibile.
Ad necessarium esse sequitur possibile esse: aliter sequere- tur
non possibile esse, quod manifeste implicat; ad pos- sibile esse sequitur
non impossibile esse, ut patet; ad non impossibile esse, secundum
antiquos, sequitur in primo ordine non necessarium esse; ergo de primo ad
ultimum, ad necessarium esse sequitur non necessarium esse: quod
est inconveniens, quia est manifesta implicatio contradi- ctionis.
Relinquitur ergo quod male dictum sit, quod non necessarium esse
consequatur in primo ordine. Ait ergo et certe impossibile
est poni sic secundum consequen- tiam, ut antiqui posuerunt, necessarii
contradictiones, id- est illas duas enunciationes de necessario, quae
sunt ne- gationes contradictoriae aliarum duarum de necessario. Nam
ad id quod est, necessarium esse, sequitur, possibile est esse: nam si
non, idest quoniam si hanc negaveris consequentiam, negatio possibilis
sequitur illam, scilicet, necesse esse. Necesse est enim de necessario
aut dicere, idest affirmare possibile, aut negare possibile: de
quo- libet enim est affirmatio vel negatio vera. Quare si dicas
quod, ad necesse esse, non sequitur, possibile esse, sed, non possibile
est esse; cum haec aequivaleat illi quae dicit, im- possibile est esse,
relinquitur quod ad, necesse esse, sequi- tur, impossibile esse, et idem
erit, necesse esse et impos- sibile esse: quod est inconveniens. Bona
ergo erat prima illatio, scilicet, necesse est esse, ergo possibile est
esse. Tunc ultra. Illud quod est, possibile esse, sequitur, non
impossibile esse, ut patet in primo ordine. Ad hoc vero, scilicet, non
impossibile esse, secundum antiquos eodem primo ordine, sequitur, non
necesse est esse (quare con- tingit de primo ad ultimum); ad id quod est,
necessarium esse, sequitur, non necessarium esse: quod est inconve-
niens, immo impossibile. 12. Dubitatur hic: quia in I Priorum dicitur
quod ad possibile sequitur non necessarium, hic autem dicitur
oppositum. Ad hoc est dicendum quod possibile sumi- tur dupliciter. Uno
modo in communi, et sic est quod- dam superius ad necessarium et
contingens ad utrun- que, sicut animal ad hominem et bovem; et sic ad
pos- sibile non sequitur non necessarium, sicut ad animal non
sequitur non homo. Alio modo sumitur possibile pro una parte possibilis
in communi, idest pro possibili seu contingenti, scilicet ad utrunque,
scilicet quod potest esse et non esse; et sic ad possibile sequitur
non necessarium. Quod enim potest esse et non
esse, non necessarium est esse, et similiter non necessarium est non
esse. Loqui-
mur ergo hic de possibili in communi, ibi vero in speciali. 13. Deinde
cum dicit: 4f vero neque necessarium etc., determinat veritatem intentam.
Et circa hoc tria facit: pri- mo, determinat quae enunciatio de
necessario sequatur ad possibile; secundo, ordinat consequentias omnium
moda- lium; ibi: Sequuntur enim etc. Quoad primum, sicut duabus
viis reprehendit antiquos, ita ex illis duobus motivis in- tentum probat.
Et intendit quod, ad possibile esse, sequitur, non necesse non esse. -
Primum motivum est per locum a divisione. Ad, possibile esse, non sequitur
(ut probatum est), non necesse esse, at vero neque, necesse esse,
neque, necesse non esse. Reliquum est ergo ut sequatur ad eam, non
necesse non esse: non enim dantur plures enuncia- tiones de necessario.
Huius communis divisionis primo proponit reliqua duo membra excludenda,
dicens: At vero neque necessarium. esse, neque necessarium. nom esse,
sequitur ad, possibile non esse ; secundo probat hoc sic. Nullum for- male consequens minuit suum antecedens: tunc enim
op- positum consequentis staret cum antecedente; sed utrun- Opp. D.
Tnuowar T. I. LECT. X 113 que horum, scilicet, necesse esse,
et, necesse non esse, mi- nuit possibile esse; ergo, etc. Unde, tacita
maiore, ponit minoris probationem dicens: Illi enim, scilicet,
possibile esse, utraque, scilicet,esse et non esse, contingit
accidere; horum autem, scilicet, necesse esse et necesse non esse,
utrumlibet verum fuerit, non erunt illa duo, scilicet, esse et non
esse, vera simul in potentia. Et primum horum
explanans ait: cum dico, possibile esse, simul est possibile esse et non
esse. Quoad secundum vero subdit. Si vero dicas, necesse esse vel necesse
non esse, non remanet utrunque, scilicet, esse et non esse, possibile: si
enim ne- cesse est esse, possibilitas ad non esse excluditur; et si
necesse est non esse, possibilitas ad esse
removetur. Utrunque ergo istorum minuit illud antecedens, possibile
esse, quoniam ad esse et non esse se extendit, etc. Tertio subdit
conclusionem: relinquitur ergo quod, non neces- sarium non esse, comes
est ei quae dicit, possibile esse; et consequenter haec ponenda
erit in primo ordine. 14. Occurrit in hac parte dubium circa hoc
quod dicit quod, ad possibile non sequitur necessarium, cum
superius dixerit quod ad ipsum non sequitur non necessarium. Cum
enim necessarium et non necessarium sint contradictoria opposita, et de
quolibet sit affirmatio vel negatio vera, non videtur posse evadi quin ad
possibile sequatur necessarium, vel, non necessarium. Et cum non sequatur
necessarium, sequetur non necessarium, ut dicebant antiqui. - Augetur
et dubitatio ex eo quod Aristoteles nunc * usus est tali ar-
gumentationis modo, volens probare quod ad necessarium sequatur
possibile. Dixit enim: Nam si non negatio possibilis consequatur. Necesse
est enim aut dicere aut negare. 15. Pro solutione huius, oportet
reminisci habitudi- nis quae est inter possibile et necessarium, quod
scilicet possibile est superius ad necessarium, et attendere quod superius
potestate continet suum inferius et eius opposi- tum, ita quod neutrum
eorum actualiter sibi vindicat, sed utrunque potest sibi contingere;
sicut animali potest ac- cidere homo et non homo: et consequenter
inspicere de- bes quod, eadem est proportio superioris ad. habendum
affirmationem et negationem unius inferioris, quae est ali- cuius
subiecti ad affirmativam et negativam futuri contin- gentis. Utrobique
enim neutrum habetur, et salvatur po- tentia ad utrumlibet. Unde, sicut
in futuris contingentibus nec affirmatio nec fiegatio est determinate
vera, sed sub disiunctione altera est necessario vera, ut in fine Primi
* conclusum est; ita nec affirmatio nec negatio inferioris sequitur
determinate affirmationem vel negationem supe- rioris, sed sub
disiunctione altera sequitur necessario. Unde non valet, est animal, ergo
est homo, neque, ergo non est homo, sed, ergo est homo vel non est homo.
- Quia ergo possibile superius est ad necessarium , ideo optime
determinavit Aristoteles neutram contradictionis partem de necessario
determinate sequi ad possibile. Non tamen dixit quod sub disiunctione
neutra sequatur; hoc enim est contra illud primum principium: de quolibet
est affirmatio vera vel falsa. Ad id autem quod additur, ex eadem
trahitur radice responsio. Quia enim necessarium inferius est ad
possibile, et inferius non in potentia sed in actu includit
suum superius, necesse est ad inferius determinate sequi suum
superius: aliter determinate sequetur eius contradicto- rium. Unde per
dissimilem habitudinem, quae est inter necessarium et possibile et non
possibile, ex una parte, et inter possibile et necessarium et non
necessarium, ex altera parte, ibi optimus fuit processus ad alteram
contra- dictionis partem determinate, et hic optimus ad neutram determinate.
16. Oritur quoque alia dubitatiuncula. Videtur enim quod Aristoteles
difformiter accipiat ly possibile in prae- py) * "ES ἃ:
nunc. * Lect. xin. nunc 114 PERI HERMENEIAS LIB.
II cedenti textu et in isto. Ibi enim accipit ipsum in com- muni,
ut sequitur ad necessarium; hic videtur accipere ipsum specialiter pro
possibili ad utrumlibet, quia dicit quod possibile est simul potens esse
et non esse. Et ad hoc dicendum est quod
uniformiter usus est possibili. Nec eius verba obstant: quoniam et de
possibili in communi verum est dicere quod potest sibi utrun- que
accidere, scilicet, esse et non esse: tum quia quid- quid verificatur de
suo inferiori, verificatur etiam de suo superiori, licet non eodem modo;
tum quia possibile in communi neutram contradictionis partem sibi
determinat, et consequenter utranque sibi advenire compatitur,
licet non asserat potentiam ad utranque partem, quemadmo- dum
possibile ad utrunque. 17. Secundum motivum ad idem, correspondens
tacitae obiectioni antiquorum quam supra exclusit, addit cum sub-
dit: Hoc enim verum est etc. Ubi notandum quod Aristoteles sub illa
maiore adducta pro antiquis (scilicet, convertibi- liter se consequentium
contradictoria se mutuo conse- quuntur), subsumit minorem: sed horum
convertibiliter se sequentium in tertio ordine (scilicet, non possibile
esse et necesse non esse), contradictoria sunt, possibile esse et
non necesse non esse (quoniam modi negatione eis opponun- quuntur,
scilicet, possibile esse, et, non necesse non esse, . tamquam
contradictoria duorum se mutuo consequentium. 18. Deinde cum dicit:
Sequuntur enim. etc., ordinat omnes consequentias modalium secundum
opinionem propriam; et ait quod, hae contradictiones, scilicet, de
ne- cessario, sequuntur illas de possibili, secundum modum
praedictum et approbatum illarum de impossibili. Sicut enim
contradictorias de possibili contradictoriae de impos- sibili sequuntur,
licet conversim; ita contradictorias de pos- sibili contradictoriae de
necessario sequuntur conversim: licet in hoc, ut dictum est,
dissimilitudo sit quod, con- tradictoriarum de possibili et impossibili
similiter est di- ctum, contradictoriarum autem de possibili et
necessario contrarium est dictum, ut in sequenti videtur figura:
CONSEQUENTIAE ENUNCIATIONUM MODALIUM SECUNDUM QUATUOR ORDINES AB
ARISTOTELE POSITAE ET ORDINATAE. Primus Ordo Possibile est
esse Contingens est esse Non impossibile est esse Non necesse
est non esse . Secundus Ordo Possibile est non esse
Contingens est non esse Non impossibile est non esse. Non necesse
est esse tur); ergo istae duae (scilicet, possibile esse et non
necesse non esse) se consequuntur et in primo locandae sunt or-
dine. Unde motivum tangens ait: Hoc enim, quod dictum est, verum est,
idest verum esse ostenditur, et de necesse non esse, idest, et ex illius,
scilicet, non necesse non esse, oppo- sita, quae est, necesse non esse.
Vel, boc enim, scilicet, non necesse non esse, verum est, scilicet,
contradictorium illius de necesse non esse. Et minorem subdens ait: Haec
enim, scilicet, non necesse non esse, fit contradictio eius, quae
convertibiliter sequitur, non possibile esse. Et explanans hoc in
terminis subdit. Illud enim, non possibile esse, quod est caput tertii
ordinis, sequitur hoc de impossibili, scilicet, impossibile esse, et haec
de necessario, scilicet, ne- cesse non esse, cuius negatio seu
contradictoria est, non necesse non esse. Et quia, caeteris paribus,
modus negatur, et illa, possibile esse, est (subauditur) contradictoria
illius, scilicet, non possibile; igitur ista duo mutuo se conse-
Tertius Ordo Non possibile est esse Non contingens est esse
Impossibile est esse Necesse est non esse Quartus Ordo Non
possibile est non esse Non contingens est non esse Impossibile est
non esse Necesse est esse Ubi vides quod nulla est inter
Aristotelem et anti- quos differentia, nisi in duobus primis ordinibus
quoad illas de necessario. Praepostero namque
situ usi sunt antiqui, eam de necessario, quae locanda erat in
primo ordine, in secundo ponentes, et eam quae in secundo po- nenda
erat, in primo locantes. Et aspice quoque quod convertibiliter se
consequentium semper contradictoria se consequi ordinavit. Singulis enim
tertii ordinis singulae primi ordinis contradictoriae sunt; et similiter
singulae quarti ordinis singulis, quae in secundo sunt, contradi-
ctoriae sunt. Quod antiqui non observarunt. CAP. XIII, LECT.
XI LECTIO UNDECIMA (Canp. CarerANr lect. 1x) AN AD ILLUD QUOD
EST, NECESSARIUM ESSE, SEQUATUR ID QUOD EST, POSSIBILE ESSE? ᾽Απορήσειε δ᾽ ἄν τις εἰ τῷ ἀναγκαῖον εἶναι τὸ δυνατὸν εἶναι ἕπεται. Εἴ τε γὰρ μὴ ἕπεται, ἡ ἀντίφχοσις ἀχολουθήσει, τὸ μὴ δυνατὸν εἶναι" καὶ εἴ τις ταύτην μὴ φήσειεν εἶναι ἀντίφασιν, ἀνάγκη λέγειν τὸ δυνα- τὸν μὴ εἶναι: ἅπερ ἄμφω ψευδῇ κατὰ τοῦ ἀναγκαῖον 115 - * Dubitabit autem aliquis, si ad illud quod est,
necessarium esse, illud quod est, possibile esse, sequatur. Nam si εἶναι. ᾿Αλλὰ μὴν πάλιν τὸ αὐτὸ εἶναι δοχεῖ δυνατὸν τέμνεσθαι καὶ μὴ τέμνεσθαι, καὶ εἶναι καὶ μιὴ εἶναι, ὥστε ἔσται τὸ ἀναγκαῖον εἶναι ἐνδεχόμενον po εἶναι: τοῦτο δὲ ψεῦδος. 3 ἢ ε Φανερὸν δὴ ὅτι οὐ πᾶν τὸ δυνατὸν ἢ εἶναι ἢ βαδίζειν xxi τὰ ἀντικείμενα δύναται, ἀλλ᾽ ἔστιν ἐφ᾽ ὧν οὐκ ος͵ ἀληθές" πρῶτον μὲν ἐπὶ τῶν μὴ κατα λόγον δυνατῶν, οἷον τὸ πῦρ θερμαντικὸν καὶ ἔχει δύναμιν ἄλογον. Αἱ μὲν οὖν μετὰ λόγου δυνάμεις αἱ αὐταὶ πλειόνων καὶ τῶν ἐναντίων, αἱ δ᾽ ἄλογοι οὐ πᾶσαι, ἀλλ᾿ ὥσπερ εἴρηται, τὸ πῦρ οὐ δυνατὸν θερμαίνειν καὶ μή, οὐδ᾽ ὅσα ἄλλα ἐνεργεῖ ἀεί. "ἔνια μέντοι δύναται xal τῶν χατὰ τὰς ἀλόγους δυνάμεις ἅμα τὰ ἀντιχείμενα δέ- ἕξασται. ᾿λλλὰ τοῦτο μὲν τούτου χάριν εἴρηται, ὅτι οὐ πᾶσα δύναμις τῶν ἀντικειμένων, οὐδ᾽ ὅσαι λέ- γονται χατὸὰ τὸ αὐτὸ εἴδος. mew [TAS TA necesse. Et duo facit: quia primo
dubitatio- nem absolvit; secundo, ex determinata quaestione alium
or- * * Wr ed Ὁ TE ϑ, να MPPT T Lect. seq. Num. 5. dinem earumdem
consequentiarum modalibus statuit ; ibi: Et est fortasse * etc. Circa
primum duo facit: primo, movet quaestionem; secundo, determinat eam; ibi:
Manifestum est * etc. Movet ergo quaestionem: primo dicens:
Dubitabit autem. aliquis si ad id quod est. necesse esse sequatur.
possibile &5$£; et secundo, arguit ad partem affirmativam
subdens: Nam si non sequatur, contradictoria eius. sequetur,
scilicet non possibile esse, ut supra deductum est: quia de
quolibet est affirmatio vel negatio vera. Et si quis dicat hanc,
sci- licet, non possibile esse, non esse contradictoriam illius,
scilicet, possibile esse, et propterea subterfugiendum velit argumentum,
et dicere quod neutra harum sequitur ad necesse esse; talis licet falsum
dicat, tamen concedatur sibi, quoniam necesse erit ipsum dicere illius
contradi- ctoriam fore, possibile non esse. Oportet namque aut non
possibile esse aut possibile non esse, esse contradi- ctoriam, possibile
esse; et tunc in eumdem redibit errorem, quoniam utraeque, scilicet, non
possibile esse et possibile non esse, falsae sunt de eo quod est, necesse
esse. Et consequenter ad ipsum neutra sequi potest. Nulla enim enunciatio
sequitur ad ilam, cuius veritatem destruit. Relinquitur ergo quod, ad
necesse esse sequitur possibile esse. . 2. Tertio, arguit ad
partem negativam cum subdit: 4 vero rursus etc., et intendit talem
rationem. Si ad necesse esse sequitur possibile esse, cum ad
possibile sequatur possibile non esse (per conversionem in oppositam
qua- "litatem, ut dicitur in I Priorum, quia idem est
possibile esse et non 6556), sequetur de primo ad ultimum
quod necesse esse est possibile non esse: quod est falsum ma-
nifeste. Unde oppositionis hypothesim subdit: 44: vero non
sequatur, contradictio sequetur, quae est, non pos- sibile esse: et si
quis hanc non dicat esse contradictio- nem, necesse est dicere, possibile
non esse: quae utrae- que falsae sunt de necesse esse. At vero
rursus idem videtur esse possibile aliquid incidi et non incidi, et esse
et non esse: quare erit necesse esse, contingens non esse. Hoc autem falsum est. Manifestum est autem quod non omne possibile,
vel esse, vel ambulare, etiam opposita potest; sed est in qu:bus
non sit verum. Primum quidem in his quae non secun- dum rationem possunt;
ut ignis calefactibilis est, et ha- bet vim irrationalem. Quae igitur secundum rationem potestates sunt, eaedem
plurium etiam contrariorum sunt. Irrationales vero non omnes: sed
(quemadmodum dictum est) ignem non esse possibile calefacere et
non; neque quaecunque alia semper agunt. Alia vero possunt,
et secundum irrationales potestates simul opposita su- scipere. Sed
hoc huius gratia: dictum est, quoniam non omnis potestas oppositorum
susceptiva est, neque quae- cunque secundum eamdem speciem
dicuntur. rursus videtur idem possibile esse et non esse, ut domus,
et possibile incidi et. non. incidi, ut vestis. Quare de
primo ad ultimum necesse esse, erit contingens non esse. Hoc autem est falsum. Ergo hypothesis illa, scilicet, quod pos-
sibile sequatur ad necesse, est falsa. 3. Deinde cum dicit: Manifestum.
est. autem. etc., re- spondet dubitationi. Et primo, declarat
veritatem simpli- citer; secundo, applicat ad. propositum; ibi: Hoc
igitur possibile* etc. Proponit ergo primo ipsam veritatem
decla- randam, dicens: Manifestum est autem, ex dicendis, quod non
omne possibile esse vel ambulare, idest operari: idest, non omne
possibile secundum actum primum vel secundum ad opposita valet, idest ad
opposita viam habet, sed est invenire aliqua possibilia, in quibus non
sit verum di- cere quod possunt in opposita. Deinde, quia
possibile a potentia nascitur, manifestat qualiter se habeat
potentia ipsa ad opposita: ex hoc enim clarum erit quomodo pos-
sibile se liabeat ad opposita. Et circa hoc duo facit: primo manifestat
hoc in potentiis eiusdem rationis; secundo, in his quae aequivoce
dicuntur potentiae; ibi: Quasdam vero potentiae * etc. Circa primum tria
facit: quia primo manifestat qualiter potentia irrationalis se habeat ad
op- posita; et ait quod potentia irrationalis non potest in
opposita. 4. Ubi notandum est quod, sicut dicitur IX Metapbys.,
potentia activa, cum nihil aliud sit quam principium quo in aliud agimus,
dividitur in potentiam rationalem et ir- rationalem. Potentia rationalis
est, quae cum ratione et electione operatur; sicut ars medicinae, qua
medicus co- gnoscens quid sanando expediat infirmo, et volens
applicat remedia. Potentia autem irrationalis vocatur illa, quae
non ex ratione et libertate operatur, sed ex naturali sua dispo-
sitione; sicut calor ignis potentia irrationalis est, quia calefacit, non
ut cognoscit et vult, sed ut natura sua exigit. Assignatur autem ibidem
duplex differentia pro- posito deserviens inter istas potentias.- Prima
est quod activa potentia irrationalis non potest duo opposita, sed
* * * Seq. c. xut. Lect. seq. Lect. seq.
RN" 116 est PERI HERMENEIAS LIB. II determinata ad
unum oppositorum, sive sumatur op- positum contradictorie sive contrarie.
Verbi gratia: calor non potest calefacere et non calefacere, quae sunt
con- tradictorie opposita, reque potest calefacere et frigefacere,
quae sunt contraria, sed ad calefactionem determinatus est. Et hoc
intellige per se, quia per accidens calor fri- gefacere potest, vel
resolvendo materiam caloris, humidum scilicet, vel per antiperistasin
contrarii. Et similiter potest non calefacere per accidens, scilicet si
calefactibile deest. Potentia autem rationalis potest in opposita et
contra- dictorie et contrarie. Arte siquidem
medicinae potest medicus adhibere remedia et non adhibere, quae
sunt contradictoria; et adhibere remedia sana et nociva, quae
sunt contraria. - Secunda differentia est quod potentia activa
irrationalis, praesente passo, necessario operatur, deductis
impedimentis: calor enim calefactibile sibi prae- sens calefacit
necessario, si nihil impediat; potentia autem rationalis, passo
praesente, non necessario operatur: prae-: sente siquidem. infirmo,
non cogitur medicus remedia adhibere. É 5. Dimittantur autem
metaphysico harum differen- tiarum rationes et ad textum redeamus. Ubi
narrans quo- modo se habeat potentia irrationalis ad oppositum,
ait: Et primum quidem, scilicet, non est verum dicere quod sit
potentia ad opposita in his quae. possunt non secundum rationem , idest,
in his quorum posse est per potentias irrationales; ut ignis calefactivus
est, idest, potens calefacere, et babet vim, idest, potentiam istam
irrationalem. Ignis si- quidem non potest frigefacere; neque in eius
potestate est calefacere et non calefacere. Quod autem dixit primum
ordinem, nota, ad secundum genus possibilis infra dicen- dum, in quo etiam
non invenitur potentia ad opposita. 6. Secundo, manifestat quomodo
potentia rationalis se habeat ad opposita, intendens quod potentia
rationalis potest in opposita. Unde subdit: Ergo potestates
secundum rationem, idest rationales, ipsae eaedem sunt
contrariorum, a non solum duorum, sed etiam plurimorum, ut arte
medi- cinae medicus plurima iuga contrariorum adhibere potest,
et multarum operationum contradictionibus abstinere potest. Praeposuit
autem ly ergo, ut hoc consequi ex dictis insinuaret: cum enim oppositorum
oppositae sint proprie- tates, et potentia irrationalis ex eo quod
irrationalis ad opposita non se extendat; oportet potentiam
rationalem ad opposita viam habere, eo quod rationalis sit. 7.
Tertio, explanat id quod dixit de potentiis irra- tionalibus, propter
causam infra assignandam ab ipso; et intendit quod illud quod dixit de
potentia irrationali , scilicet quod non potest in opposita, non est
verum uni- versaliter, sed particulariter. - Ubi nota quod potentia
irrationalis dividitur in potentiam activam, quae est prin- cipium
faciendi, et potentiam passivam, quae est princi- pium patiendi: verbi
gratia, potentia ad calorem dividitur in posse calefacere, et in posse
calefieri. In potentiis acti- vis irrationalibus verum est
quod non possunt in opposita, .ut declaratum est; in potentiis autem
passivis non est verum. Illud enim quod potest calefieri, potest etiam
fri- gefieri, quia eadem est materia, seu potentia passiva con-
trariorum , ut dicitur in II De caelo et mundo, et potest non calefieri,
quia idem est subiectum privationis et for- mae, ut dicitur in I Physic.
Et propter hoc ergo expla- nando, ait: Irralionales vero potentiae mom
omnes a posse in opposita excludi intelligendae sunt, sed illae quae
sunt quemadmodum potentia ignis calefactiva (ignem enim non posse
non calefacere manifestum est), et universali- ter, quaecunque alia sunt
talis potentiae, quod semper agunt, idest quod quantum est ex se non
possunt non agere, sed ad semper agendum ex sua forma necessi-
tantur. Huiusmodi autem sunt, ut declaravimus, omnes potentiae activae
irrationales. Alia vero sunt talis con- ditionis quod
etiam secundum irrationales potentias , scilicet passivas, simul
possunt in quaedam opposita, ut aer potest calefieri et
frigefieri. Quod vero ait, simul, cadit supra ly possunt, et non
supra ly opposita; et est sensus, quod simul aliquid habet potentiam
passivam ad utrunque oppositorum, et non quod habeat potentiam passivam
ad utrunque opposito- rum simul habendum. Opposita namque impossibile
est haberi simul. Unde et dici solet et bene, quod in huius- modi
est simultas potentiae, non potentia simultatis. Irra- tionalis igitur
potentia non secundum totum suum ambi- tum a posse in opposita
excluditur, sed secundum partem eius, secundum potentias scilicet
activas. 8. Quia autem videbatur superflue addidisse differen- tias
inter activas et passivas irrationales, quia sat erat pro- posito
ostendisse quod non omnis potentia oppositorum est; ideo subdit quod hoc
idcirco dictum est, ut notum fiat quoniam nedum non omnis potestas
oppositorum est, loquendo de potentia communissime, sed neque
quaecun- que potentiae dicuntur secundum eamdem speciem ad opposita
possunt. Potentiae siquidem irrationales omnes sub una specie
irrationalis potentiae concluduntur, et ta- men non omnes in opposita
possunt, sed passive tantum. Non supervacanea ergo fuit differentia
inter passivas et activas irrationales, sed necessaria ad declarandum
quod non omnes potentiae eiusdem speciei possunt in opposita. Potest etly boc demonstrare utranque differentiam, scilicet, inter
rationales et irrationales,et inter irrationales activas et. passivas
inter se; et tunc est sensus, quod hoc ideo fecimus, ut ostenderemus quod
non omnis potestas, quae scilicet secundum eamdem rationem potentiae
physicae dicitur, quia scilicet potest in aliquid ut rationalis et
irrationalis, neque etiam omnis potestas, quae sub eadem specie
con- tinetur, ut irrationalis activa et passiva sub specie irra-
tionalis, ad opposita potest. CAP. XIII, LECT. XII LECTIO
DUODECIMA (Canp. CargrANI lect. x) DECLARATIS POTENTIIS QUAE
AEQUIVOCAE DICUNTUR, SUMITUR RATIO ZMPOSSIBILIS AD DETERMINANDUM QUODNAM
EX POSSIBILIBUS AD NECESSARIUM SEQUATUR ' * , ΄ ΄ Ν b Ἔνιαι δὲ δυνάμεις ὁμώνυμοί εἰσι. Τὸ γὰρ δυνατὸν οὐχ ἁπλῶς λέγεται, ἀλλὰ τὸ μὲν ὅτι ἀληθὲς ὡς ἐνεργείᾳ * 117 , Quaedam vero potestates aequivocae sunt. Possibile
enim * Sea. c. xu. : non L4 ὄν, 1 olov
^ à * L] δυνατὸν e f. δίζε
e (Q δίζε ^ ὶ e NI ῥαδίζειν ὅτι βαδίζει, καὶ
ὅλως δυ- , "^ , νατὸν εἶναι ὅτι ἤδη ἔστι xav ἐνέργειαν
ὃ λέγεται E ^ εἰ , i εἶναι δυνατόν, τὸ δὲ ὅτι
ἐνεργήσειεν ἄν, οἷον δυνα- [i * τὸν εἶναι βαδίζειν ὅτι
βαδίσειεν ἄν. Καὶ αὕτη μὲν ἐπὶ τοῖς κινητοῖς ἐστὶ μόνοις ἡ δύναμις,
ἐκείνη δὲ καὶ ἐπὶ τοῖς ἀχινήτοις, Γλμφω δὲ ἀληθὲς εἰπεῖν τὸ μὴ ἀδύνατον εἶναι
βαδίζειν ἢ εἶναι, xai τὸ βαδίζον ἤδη καὶ ἐνεργοῦν καὶ τὸ
βαδιστιχόν. Τὸ μὲν οὖν οὕτω δυνατὸν οὐχ ἀληθὲς χατο τοῦ ἀναγ-
χαίου ἁπλῶς εἰπεῖν, θάτερον δὲ ἀληθές. “Ὥστε ἐπεὶ 7 τῷ ἐν μέρει τὸ
καγόλου ἕπεται, τῷ ἐξ ἀνάγχης ὄντι ἕπεται τὸ δύνασθαι εἶναι, οὐ μέντοι πᾶν.
Καὶ ἔστι δὴ ἀρχὴ ἴσως τὸ ἀναγκαῖον καὶ μὴ ἀνάγκαϊον πάντων ἢ εἶναι ἢ μιὴ
εἶναι, καὶ τἄλλα ὡς τούτοις ἀχολουθοῦντα ἐπισκοπεῖν δεῖ. Φανερὸν δὴ
ix τῶν εἰρημένων. ὅτι τὸ ἐξ ἀνάγκης ὃν χατ᾽ ἐνέργειάν ἐδτιν, ὥστε εἰ
πρότερα τὰ ἀίδια, καὶ ἡ ἐνέργεια δυνάμεως προτέρα. οὐσίαι, τὰ
Καὶ τὰ μὲν ἄνευ δυνάμεως ἐνέργειαί εἰσιν, olov αἱ πρῶ- ται δὲ μετὰ
δυνάμεως, ἃ τῇ μὲν φύσει πρότερα, τῷ δὲ χρόνῳ ὕστερα, vd δὲ οὐδέποτε ἐνέρ-
γειαί εἰσιν, ἀλλὰ δυνάμεις μόνον. 3 ntendit declarare quomodo illae
quae aequi- UP vocae dicuntur potentiae, se habeant ad oppo- E.
sita. Et circa hoc duo facit: primo, declarat £j) * Num.
3. naturam talis potentiae; secundo, ponit diffe- rentiam et
convenientiam inter ipsas et supra- dictas, ibi: Et baec quidem* etc. Ad
evidentiam primi adver- tendum est quod V et TX Metapbys., Aristoteles
dividit po- tentiam in potentias, quae eadem ratione potentiae
dicuntur, et in potentias, quae non ea ratione qua praedictae
poten- tiae nomen habent, sed alia. Et has appellat aequivoce potentias. Sub primo membro comprehenduntur
omnes potentiae activae, et passivae, et rationales, et
irrationales. Quaecunque enim posse dicuntur per potentiam activam
vel passivam quam habeant, eadem ratione potentiae sunt, quia scilicet
est in eis vis principiata alicuius activae vel passivae. Sub secundo
autem membro comprehenduntur potentiae mathematicales et logicales.
Mathematica po- tentia est, qua lineam posse dicimus in quadratum, et
eo quod in semetipsam ducta quadratum constituit. Logica
potentia est, qua duo termini coniungi absque contradi- ctione in
enunciatione possunt. Sub logica quoque po- tentia continetur quae ea
ratione potentia dicitur, quia est. Hae vero merito aequivoce a primis
potentiae dicuntur, eo quod istae nullam virtutem activam vel passivam
prae- dicant; et quod possibile istis modis dicitur, non ea ratione
possibile appellatur quia aliquis habeat virtutem ad hoc agendum vel
patiendum, sicut in primis. Unde cum po- tentiae habentes se ad opposita
sint activae vel passivae, istae quae aequivocae potestates dicuntur ad
opposita non se habent. De his ergo loquens
ait: Quaedam vero pote- states aequivocae sunt, et ideo ad opposita non
se habent. 2. Deinde declarans qualis sit ista potestas aequivoce
dicta, subdit divisionem usitatam possibilis per quam hoc simpliciter
dicitur: sed hoc quidem, quoniam ve- rum est, quod in actu est; ut
possibile ambulare, quo- niam ambulat iam, et omnino possibile esse,
quoniam iam est in actu, quod dicitur esse possibile: illud vero,
quoniam actu esse posset; ut possibile ambulare, quo- niam
ambulabit. in Et haec quidem in mobilibus solis est potestas, illa
vero et immobilibus. Utrunque vero verum est dicere, non
impossibile esse ambulare vel esse, et quod iam ambulat et agit, et
ambulativum. Hoc igitur possibile non est verum de necessario
dicere simpliciter, alterum autem verum est. Quare quoniam partem
universale sequitur, illud quod ex necessitate est, consequitur
posse esse, sed non omne. Et est fortasse quidem principium, quod
necessarium est, et quod non necessarium est, omnium vel esse, vel
non esse: et oportet. alia, veluti horum consequentia,
considerare Manifestum est autem ex his quae dicta sunt, quod id
quod ex necessitate est, secundum actum est: quare si priora sunt
sempiterna, et quae actu sunt potestate priora sunt. ^ Et
haec quidem sine potestate actus sunt, ut primae sub- stantiae: alia vero
cum potestate, quae natura quidem priora sunt, tempore vero posteriora.
Alia vero num- quam actus sunt, sed potestates tantum. scitur,
dicens: possibile enim non uno modo dicitur, sed duobus. Et uno quidem modo dicitur possibile eo quod verum est ut in actu,
idest ut actualiter est; ut, possibile est ambulare, quando ambulat iam:
et omnino, idest uni- versaliter possibile est esse, quoniam est actu iam
quod possibile dicitur. Secundo modo autem possibile dicitur
aliquid non ea ratione quia est actualiter, sed quia forsitan aget, idest
quia potest agere; ut possibile est ambulare, quoniam ambulabit. Ubi
advertendum est quod ex divi- sione bimembri possibilis divisionem supra
positam po- tentiae declaravit a posteriori. Possibile enim a
potentia dicitur: sub primo siquidem membro possibilis innuit po-
tentias aequivoce; sub secundo autem potentias univoce, activas
scilicet et passivas. Intendebat ergo quod quia possibile dupliciter
dicitur, quod etiam potestas duplex est. Declaravit autem potestates
aequivocas ex uno earum membro tantum, scilicet ex his quae dicuntur
possibilia quia sunt, quia hoc sat erat suo proposito. 3. Deinde cum dicit: Et baec quidem etc., assignat diffe- rentiam
inter utranque potentiam, et ait quod potentia haec ultimo dicta physica,
est in solis illis rebus, quae sunt mobiles ; illa autem est et in
rebus mobilibus et immobilibus. Possibile siquidem a potentia dictum
eo quod possit agere, non tamen agit, inveniri non potest absque
mutabilitate eius, quod sic posse dicitur. Si enim nunc potest agere et
non agit,si agere debet, oportet quod mutetur de otio ad operationem. Id
autem quod possi- bile dicitur eo quod est, nullam mutabilitatem exigit
in eo quod sic possibile dicitur. Esse namque in actu, quod
talem possibilitatem fundat, invenitur et in rebus neces- sariis, et in
immutabilibus, et in rebus mobilibus. Possi- bile ergo hoc, quod logicum
vocatur, communius est illo quod physicum appellari solet. '
118 4. Deinde subdit convenientiam inter utrunque possi- bile,
dicens quod in utrisque potestatibus et possibilibus verum est non
impossibile esse, scilicet, ipsum ambulare, quod iam actu ambulat seu
agit, et quod iam ambulabile est; idest, in hoc conveniunt quod, sive dicatur
possibile ex PERI HERMENEIAS LIB. II CONSEQUENTIAE
ENUNCIATIONUM MODALIUM SECUNDUM QUATUOR ORDINES ALIO CONVENIENTI
SITU AB ARISTOTELE POSITAE ET ORDINATAE: Primus Ordo eo
* Cf. lect. praec. n. 5. quod actu est, sive ex eo quod
potest esse, de utroque verificatur non impossibile; et consequenter
ne- cessario verificatur possibile, quoniam ad non impossibile
sequitur possibile. Hoc est secundum genus possibilis, re- spectu cuius
Aristoteles supra dixit: Et primum quidem * etc., in quo non invenitur
via ad utrunque oppositorum, hoc, inquam, est possibile quod iam actu
est. Quod enim tali ratione possibile dicitur, iam determinatum est ex
eo quod actu esse suppositum est. Non ergo possibile omne ad
utrunque possibile est, sive loquamur de possibili phy- sice, sive
logice. 5. Deinde cum dicit : Sic igitur possibile etc., applicat
de- terminatam veritatem ad propositum. Et primo, conclu- dendo ex
dictis, declarat habitudinem utriusque possibilis ad necessarium, dicens
quod hoc ergo possibile, scilicet physicum quod est in solis mobilibus,
non est verum dicere Necesse est esse Non possibile est non
esse Non contingens est non esse Impossibile est non esse
Tertius Ordo Non. necesse est esse Possibile est non esse
Contingens est non esse Non impossibile est non esse Secundus
Ordo Necesse est non esse Non possibile est esse Non
contingens est esse Impossibile est esse Quartus Ordo Non
necesse est non esse Possibile est esse Contingens est esse
Non impossibile est esse Vides autem hic nihil immutatum, nisi quod
neces- sariae quae ultimum locum tenebant, primum sortitae sunt.
Quod vero dixit fortasse, non dubitantis, sed absque determinata ratione
rem proponentis est. et praedicare de necessario simpliciter: quia
quod sim- pliciter necessarium est, non potest aliter esse.
Possibile autem physicum potest sic et aliter esse, ut dictum est.
Addit autem ly simpliciter, quoniam necessarium est mul- tiplex. Quoddam
enim est ad bene esse, quoddam ex suppositione: de quibus non est nostrum
tractare, sed solummodo id insinuare. Quod ut praeservaret se ab
illis modis necessarii qui non perfecte et omnino habent ne-
cessarii rationem , apposuit ly simpliciter. De tali enim
necessario possibile physicum non verificatur. Alterum autem possibile
logicum, quod in rebus immobilibus inve- nitur, verum est de illo
enunciare, quoniam nihil neces- * c * Lect.
praeced. a Cf. lect. praec. n. I. * Num.
seq. sitatis adimit. Et per hoc solvitur ratio inducta * ad par- tem
negativam quaestionis. Peccabat siquidem in hoc, -quod ex necessario inferebat
possibile ad utrunque quod convertitur in oppositam qualitatem. 6.
Deinde respondet quaestioni formaliter intendens quod affirmativa pars *
quaestionis tenenda sit, quod sci- licet ad necessarium sequitur
possibile; et assignat cau- sam. Quia ad partem subiectivam
sequitur constructive suum totum universale; sed necessarium est pars
subie- ctiva possibilis: quia possibile dividitur in logicum et
physicum, et sub logico comprehenditur necessarium ; ergo ad necessarium
sequitur possibile. Unde dicit: Quare, quoniam partem, scilicet
subiectivam, suum totum univer- sale sequitur, illud quod ex necessitate
est, idest necessa- rium, tamquam partem subiectivam, consequitur
posse esse, idest possibile, tamquam totum universale. Sed mon
omnino, idest sed non ita quod omnis species possibilis sequatur; sicut
ad hominem sequitur animal, sed non omnino, idest non secundum omnes suas
partes subiecti- vas sequitur ad hominem: non enim valet: est homo,
ergo est animal irrationale. Et per hoc confirmata ratione ad-
ducta ad partem affirmativam, expressius solvit rationem adductam ad
partem negativam, quae peccabat secundum fallaciam consequentis, inferens
ex necessario possibile, descendendo ad unam possibilis speciem, ut de se
patet. 7. Deinde cum dicit: Et est fortasse quidem etc., ordinat
easdem modalium consequentias alio situ, praeponendo necessarium omnibus
aliis modis. Et circa hoc duo facit: primo, proponit quod intendit;
secundo, assignat causam dicti ordinis; ibi: Manifestum est autem* etc.
Dicit ergo: Et est fortasse principium omnium enunciationum modalium vel
esse vel non esse, idest, affirmativarum vel negativarum, necessa-
rium et non necessarium. Et oportet considerare alia, sci- licet,
possibile contingere et impossibile esse, sicut borum, scilicet,
necessarii et non necessarii, consequentia, hoc modo: 8. Deinde cum
dicit: Manifestum est autem. etc., in- tendit assignare causam dicti
ordinis. Et primo, assignat causam, quare praeposuerit necessarium
possibili tali ra- tione. Sempiternum est prius temporali; sed
necessarium dicit sempiternitatem (quia dicit esse in actu,
excludendo omnem mutabilitatem, et consequenter temporalitatem ,
quae sine motu non est imaginabilis), possibile autem dicit
temporalitatem (quia non excludit quin possit esse et non esse);
ergo necesse merito prius ponitur quam possibile. Unde dicit, proponendo
minorem: Manifestum est autem ex bis quae dicta sunt etc., tractando de
necessario: quoniam id quod ex necessitate est, secundum actum est
totaliter, scilicet quia omnem excludit mutabilitatem et potentiam ad
oppositum: si enim mutari posset in oppo- situm aliquo modo, iam non
esset necessarium. - Deinde subdit maiorem per modum antecedentis
conditionalis : Quare si priora sunt sempiterna temporalibus etc. -
Ultimo ponit conclusionem: et quae actu sunt omnino, scilicet
necessaria, priora sunt potestate, idest possibilibus, quae omnino actu
esse non ponunt, licet compatiantur. 9. Deinde cum dicit: Et bae quidem etc., assignat cau- sam totius
ordinis a se inter modales statuti, tali ratione. Universi triplex est
gradus. Quaedam sunt actu sine pote- illae state, idest sine
admixta potentia, ut primae substantiae, - non quas in praesenti
diximus primas, eo quod principaliter et maxime substent, sed illae quae
sunt pri- mae, quia omnium rerum sunt causae, Intelligentiae sci-
licet. - Alia sunt actu cum possibilitate, ut omnia mobi- lia, quae
secundum id quod habent de actu sunt priora natura seipsis secundum id
quod habent de potentia, li- cet e contra sit, aspiciendo ordinem
temporis. Sunt enim secundum id quod habent de potentia priora
tempore seipsis secundum id quod habent de actu. Verbi gratia,
Socrates prius secundum tempus poterat esse philoso- phus, deinde fuit
actualiter philosophus. Potentia ergo praecedit actum secundum ordinem
temporis in Socrate, ordine autem naturae, perfectionis et dignitatis e
con- verso contingit. Prior enim secundum dignitatem, idest
dignior et perfectior habebatur Socrates cum philosophus actualiter erat,
quam cum philosophus esse poterat. Prae- posterus est igitur ordo
potentiae et actus in unomet, utroque ordine, scilicet, naturae et temporis
attento, - Alia vero nunquam sunt actu sed potestate tantum, ut
motus, tempus, infinita divisio magnitudinis, et infinita augmenta-
tio numeri. Haec enim, ut IX Metapbys. dicitur, nunquam exeunt in actum,
quoniam eorum rationi repugnat. Nun- quam enim aliquid horum ita est quin
aliquid eius ex- pectetur, et consequenter nunquam esse potest nisi in
po- tentia. Sed de his alio tractandum est loco. 9. Nunc haec ideo
dicta sint ut, inspecto ordine uni- versi, appareat quod illum imitati
sumus in nostro ordi- CAP. XIII, LECT. XII ne. Posuimus
siquidem primo necessarium, quod sonat actu esse sine potestate seu
mutabilitate, imitando primum gradum universi. - Locavimus secundo loco
possibile et contingens, quorum utrunque sonat actum cum possibi-
litate, et sic servatur conformitas ad secundum gradum universi. -
Praeposuimus autem possibile et non contin- gens, quia possibile respicit
actum , contingens autem secundum vim nominis respicit defectum causae,
qui ad potentiam pertinet: defectus enim potentiam sequitur; et ex
hoc conforme est secundae parti universi, in qua actus est prior potentia
secundum naturam, licet non secundum tempus.- Ultimum autem locum
impossibili reservavimus, eo quod sonat nunquam fore, sicut et
ultima universi pars dicta est illa, quae nunquam actu est.
Pulcherrimus igitur ordo statutus est, quando divinus est
observatus. IO. Quia autem suppositae modalium consequentiae nil
aliud sunt quam aequipollentiae earum, quae ob va- rium negationis situm,
qualitatem, vel quantitatem, vel utranque mutantis, fiunt; ideo ad
completam notitiam consequentium se modalium, de earum qualitate et
quan- titate pauca admodum necessaria dicenda sunt. Quoniam igitur
natura totius ex partium naturis consurgit, scien- dum est quod subiectum
enunciationis modalis et dicit esse vel non esse, et est dictum unicum,
et continet in se subiectum dicti; praedicatum autem modalis
enuncia- tionis, modus scilicet, et totale praedicatum est ( quia
explicite vel implicite verbum continet, quod est semper nota eorum quae
de altero praedicantur: propter quod Aristoteles dixit quod modus est
ipsa appositio), et conti- net in se vim distributivam secundum partes
temporis. Necessarium enim et impossibile distribuunt in omne tem-
pus vel simpliciter vel tale; possibile autem et contingens pro aliquo
tempore in communi. 11. Nascitur autem ex his quinque conditionibus
du- plex in qualibet modali qualitas, et triplex quantitas. - Ex
eo enim quod tam subiectum quam praedicatum moda- lis verbum in se
habet, duplex qualitas fit, quarum altera vocatur qualitas dicti, altera
qualitas modi. Unde et supra dictum est* aliquam esse:
affirmativam de modo et non de dicto, et e converso. - Ex eo vero quod
subiectum modalis continet in se subiectum dicti, una quantitas
consurgit, quae vocatur quantitas subiecti dicti: et haec distinguitur in
universalem, particularem et singularem, Sicut et quàántitas illarum de
inesse. Possumus enim di- cere, Socratem, quemdam hominem, vel omnem
ho- minem, vel nullum hominem, possibile est currere. - Ex eo autem
quod subiectum unius modalis dictum unum * Ed. c: scilicet
omne dictum cu- tusque E isttus modalis
re , est universa- lis, scilicet di- ctum .
est, consurgit alia quantitas, vocata quantitas dicti; et haec unica est
singularitas: secundum * omne enim di- ctum cuiusque modalis singulare
est istius universalis, scilicet dictum. Quod ex eo liquet quod cum
dicimus, hominem esse album est possibile, exponitur sic, hoc
dictum, hominem esse album, est possibile. Hoc dictum autem singulare
est, sicut et, hic homo. Propterea et dici- tur quod omnis modalis est
singularis quoad dictum, licet quoad subiectum dicti sit universalis vel
particularis. - Ex eo autem quod praedicatum modalis, modus scilicet,
vim distributivam habet, alia quantitas consurgit vocata quan-
titas modi seu modalis; et haec distinguitur in universa- lem et
particularem. 12. Ubi diligenter: duo attendenda sunt. Primum est
quod hoc est singulare in modalibus, quod praedicatum simpliciter
quantificat propositionem modalem, sicut et simpliciter qualificat. Sicut
enim illa est simpliciter affir- mativa, in qua modus affirmatur, et illa
negativa, in qua modus negatur; ita illa est simpliciter universalis
cuius modus est universalis, et illa particularis cuius modus est
particularis. Et hoc quia modalis modi naturam sequitur. 119
Secundum attendendum (quod est causa istius primi ) est, quod praedicatum
modalis, scilicet modus, non habet solam habitudinem praedicati respectu
sui subiecti, sci- licet esse et non esse, sed habitudinem
syncategorema- tis distributivi, sed non secundum quantitatem
partium subiectivarum ipsius subiecti, sed secundum quantitatem
partium temporis eiusdem. Et merito. Sicut enim quia subiecti
enunciationis de inesse propria quantitas est pe- nes divisionem
vel indivisionem ipsius subiecti (quia est nomen quod significat per
modum substantiae, cuius quantitas est per divisionem continui: ideo
signum quan- tificans in illis distribuit secundum partes subiectivas),
ita quia subiecti enunciationis modalis propria quantitas est
tempus (quia est verbum quod significat per modum motus, cuius propria
quantitas est tempus), ideo modus quantificans distribuit ipsum suum
subiectum, scilicet, esse vel non esse, secundum partes temporis. Unde
subtiliter inspicienti apparebit quod quantitas ista modalis
proprii subiecti modalis enunciationis quantitas est, scilicet,
ipsius esse vel non esse. Ita quod illa modalis est simpliciter
universalis, cuius proprium subiectum distribuitur pro omni tempore: vel
simpliciter, ut, hominem esse animal est necessarium vel impossibile; vel
accepto, ut, hominem currere hodie, vel, dum currit, est necessarium vel
im- possibile. Illa vero est particularis, in qua non pro omni, sed
aliquo tempore distributio fit in communi tantum; ut, hominem esse
animal, est possibile vel contingens. Est ergo et ista modalis quantitas
subiecti sui passio (sicut et universaliter quantitas se tenet ex parte
materiae), sed de- rivatur a modo, non in quantum praedicatum est (quod,
ut sic, tenetur formaliter), sed in quantum syncategorematis
officio fungitur, quod habet ex eo quod proprie modus est. 13. Sunt
igitur modalium (de propria earum quan- titate loquendo) aliae
universales affirmativae, ut illae de necessario, quia distribuunt ad
semper esse; aliae univer- sales negativae, ut illae de impossibili, quia
distribuunt ad nunquam esse; aliae particulares affirmativae, ut illae
de possibili et contingenti, quia distribuunt utrunque ad aliquando
esse; aliae particulares negativae, ut illae de non necesse et non
impossibili, quia distribuunt ad ali- quando non esse:sicut in illis de
inesse, omnis, nullus, quidam, non omnis, non nullus, similem faciunt
diversi- tatem. Et quia, ut dictum est, haec quantitas modalium
est inquantum modales sunt, et de his, inquantum huiusmodi,
praesens tractatus fit ab Aristotele; idcirco aequipollentiae, seu
consequentiae earum, ordinatae sunt negationis vario situ, quemadmodum
aequipollentiae il- larum de inesse: ut scilicet, negatio praeposita modo
faciat aequipollere suae contradictoriae; negatio autem modo
postposita, posita autem dicti verbo, suae aequipollere contrariae facit;
praeposita vero et postposita suae subal- ternae, ut videre potes in
consequentiarum figura ultimo ab Aristotele formata. In qua, tali
praeformata oppositio- num figura, clare videbis omnes se mutuo
consequentes, secundum alteram trium regularum aequipollere, et
con- sequenter, totum primum ordinem secundo contrarium, tertio
contradictorium, quarto vero subalternum. Necesse esse
o qd Ε S s E ὦ ri
Possibile esse Impossibile - e Contrariae -
eo E δα ES x ο - x9 9 ?
. [d x Se, ἢ ᾿ς 6 Subcontrariae -
esse uU g& z E $ B E Contingens
non essc vtt 120 PERI HERMENEIAS LIB. II LECTIO
DECIMATERTIA (Cann. CargTANI lect. xi) CONTRARIETAS IN ANIMI
OPINIONIBUS CONSTITUITUR EX ALIQUA VERI FALSIQUE OPPOSITIONE.
Πότερον δὲ ἐναντία ἐστὶν ἡ κατάφασις τῇ ἀποφάσει ἢ ἡ κατάφασις τῇ
χαταφάσει, καὶ ὁ λόγος τῷ λόγῳ; ὁ λέγων ὅτι πᾶς ἄνθρωπος δίκαιος τῷ οὐδεὶς
ἄνθρω- πος δίκαιος ἢ τὸ πᾶς ἄνθρωπος δίκαιος τῷ πᾶς ἄν- θρωπος ἄδικος,
οἷον ἔστι Καλλίας δίκαιος, οὐχ ἔστι Καλλίας δίκαιος, Καλλίας ἄδιχός ἐστι"
ποτέρα δὴ Εἰ ἐναντία τούτων ; γὰρ τὰ μὲν ἐν τῇ φωνῇ ἀχολουθεῖ
τοῖς ἐν τῇ δια- νοίᾳ, ἐκεῖ δὲ ἐναντία δόξα ἡ τοῦ ἐναντίου, οἷον ὅτι
πᾶς ἄνθρωπος δίκαιος τῇ πᾶς ἄνθρωπος ἄδικος, καὶ ἐπὶ τῶν ἐν τῇ
φωνῇ καταφάσεων ἀνάγχη ὁμοίως ἔχειν. Εἰ δὲ ped ἐχεῖ ἡ τοῦ ἐναντίου δόξα ἐναντία
ἐστίν, οὐδὲ ἡ κατάφασις τῇ καταφάσει ἔσται ἐναν- vla, ἀλλ᾽ ἡ εἰρημένη ἀπόφασις.
Ὥστε σχεπτέον ποία δόξα ἀληθὴς ψευδεῖ δόξη ἐναντία. πότερον ἡ τῆς ἀποφάσεος
ἢ ἡ τὸ ἐναντίον εἶναι δοξάζουσα. Λέγω δὲ ὧδε. Ἔστι τις δόξα ἀληθὴς τοῦ ἀγαθοῦ
ὅτι ἀγα- θόν, ἄλλη δὲ ὅτι οὐκ ἀγαθὸν ψευδής, ἑτέρα δὲ ὅτι χακόν.
Ποτέρα δὴ τούτων ἐναντία τῇ ἀληθεῖ; xal εἰ ἔστι μία, x40 ' ὁποτέραν ἡ ἐναντία:
μὲν δὴ τούτῳ οἴεσθαι τὰς ἐναντίας δόξας ὡρίσθαι, τῷ τῶν ἐναντίων εἶναι,
ψεῦδος" τοῦ γὰρ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγαθὸν καὶ τοῦ καχοῦ ὅτι κακὸν ἡ αὐτὴ ἴσως
καὶ ἀληθὴς ἔσται εἴτε πλείους εἴτε μία ἐστίν. ᾿Εναντία δὲ ταῦτα.
ÀAXA' οὐ τῷ ἐναντίων εἶναι ἐναντία, ἀλλὰ μᾶλλον τῷ ἐναντίως. Εἰ δὴ ἔστι
μὲν τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι ἐστὶν ἀγαθὸν δόξα, ἄλλη δ᾽ ὅτι οὐχ ἀγαθόν, ἔστι δὲ ἄλλο
τι ὃ οὐχ ὑπάρχει οὐδ᾽ οἷόντε ὑπάρξαι, τῶν μὲν δὴ ἄλλων οὐδεμίαν
θετέον, οὔτε ὅσαι ὑπάρχειν τὸ μιὴ ὑπάρχον δοξαάζου- σιν, οὔθ᾽
ὅσαι μὴ ὑπάρχειν τὸ ὑπάρχον (ἄπειροι γὰρ ἀμφότεραι, καὶ ὅσαι ὑπάρχειν
δοξάζουσι τὸ μὴ ὑπάρ- yov, καὶ ὅσαι μὴ ὑπάρχειν τὸ ὑπάρχον);
SEN ene ostquam determinatum est de enunciatione se- (Q5) (oy
cundum quod diversificatur tam ex additione facta ad terminos, quam ad
compositionem S. Thomas. * * * Num. 5. Num.
8. Lect. seq. J7 eius, hic secundum divisionem a s. Thoma
in principio huius Secundi factam, intendit Ari- stoteles tractare
quandam quaestionem circa oppositiones enunciationum provenientes ex eo
quod additur aliquid sim- plici enunciationi. Et circa hoc quatuor facit:
primo, movet quaestionem; secundo, declarat quod haec quaestio
depen- det ab una alia quaestione praetractanda; ibi: Nam si ea,
quae sunt in voce * etc.; tertio, determinat illam aliam quaestio-
nem; ibi: Nam arbitrari * etc.; quarto, redit ad responden- dum
quaestioni primo motae; ibi: Quare si in opinione* etc. Quaestio quam
movere intendit est: utrum affirmati- vae enunciationi contraria
sit negatio eiusdem praedi- cati, an affirmatio de praedicato contrario
seu privativo? Unde dicit: Utrum contraria est affirmatio. negationi.
con- tradictoriae, scilicet, et universaliter oratio affirmativa
ora- tioni negativae; ut, affirmativa oratio quae dicit, omnis bomo
est iustus, illi contraria sit orationi negativae, nullus bomo est
iustus, aut illi, omnis bomo est iniustus, quae est affirmativa de
praedicato privativo? Et similiter ista
affirmatio, Callias est iustus, est ne contraria illi contradi- ctoriae
negationi, Callias non est iustus, aut illi, Callias est iniustus, quae
est affirmativa de praedicato privativo? * Utrum autem contraria
est affirmatio negationi, aut af- firmatio affirmationi et oratio
orationi, quae dicit, quod omnis homo iustus est, ei quae est, nullus
homo iustus est; aut, omnis homo iustus est, ei quae est, omnis
homo iniustus est; ut, Callias iustus est, Callias iustus non est,
Callias iniustus est; utra harum contraria est? Nam s. a, quae suntin
voce, sequuntur ea, quae sunt in intellectu, illic autem contraria est
opinio contrarii , ut quod, omnis homo iustus est, ei quae est,
omnis homo iniustus est, et etiam in his, quae,sunt in voce,
affirmationibus, necesse est similiter se se habere. Quod si neque
illic contrarii opinatio contraria est, nec affir- matio affirmationi
contraria erit; sed ea quae dicta est negatio. Quare considerandum
est quae opinio vera opinioni falsae contraria est, utrum negationis, an
ea, quae contrarium esse opinatur. Dico autem hoc modo. Est quaedam
opinatio vera boni, quod bonum est ;: alia vero, quod non bonum, est
falsa; alia vero, quod ma- lum: utra harum contraria verae? et si est
una, secun- dum quamnam contraria est? Nam arbitrari contrarias
opiniones definiri, eo quod con- trariorum sunt, falsum est: boni enim,
quod bonum est, et mali, quod malum est, eadem fortasse opinio est
et vera, sive plures,sive una sit. Sunt autem ista contra- ria. Sed
non eo quod contrariorum sint contraria :sunt sed magis eo quod
contrarie. Si ergo est boni quidem, quod est bonum, opinio, alia
au- tem quod non est bonum: est vero aliquid aliud quod non est,
neque potest esse: aliarum quidem nulia po- nenda est, neque quaecunque
esse, quod non est, opi- nantur, neque quaecunque non esse quod est
(infinitae enim utraeque sunt, et quae esse opinantur quod non -
est, et quae non esse quod est). 2. Ad evidentiam tituli huius
quaestionis, quia hacte- nus indiscusse ab aliis est relictus,
considerare oportet quod cum in enunciatione sint duo, scilicet ipsa
enunciatio seu significatio et modus enunciandi seu significandi,
du- plex inter enunciationes fieri potest oppositio, una ratione
ipsius enunciationis, altera ratione modi enunciandi. Si modos enunciandi
attendimus, duas species oppositionis in latitudine enunciationum
inveniemus, contrarietatem scilicet et contradictionem. Divisae enim
superius sunt enunciationes oppositae in contrarias et contradictorias.
Contradictio inter enunciationes ratione modi enunciandi est quando idem
praedicatur de eodem subiecto contradi- ctorio modo enunciandi; ut sicut
unum contradictorium nil ponit, sed alterum tantum destruit, ita una enunciatio
nil asserit, sed id tantum quod altera enunciabat destruit. Huiusmodi autem sunt omnes quae contradictoriae vo- cantur, scilicet,
omnis bomo est iustus, non omnis bomo est iustus, Socrates est iustus,
Socrates nom est iustus, ut de se patet. Et ex hoc provenit quod non
possunt simul verae aut falsae esse, sicut nec duo contradictoria.
Contrarietas vero inter enunciationes ratione modi enunciandi est
quan- do idem praedicatur de eodem subiecto contrario modo
enunciandi; ut sicut unum contrariorum ponit materiam sibi et reliquo
communem in extrema distantia sub illo | genere, ut patet de albo
et nigro, ita una enunciatio ponit * Y Cap. xiv. CAP.
XIV, subiectum commune sibi et suae oppositae in extrema distantia
sub illo praedicato. Huiusmodi quoque sunt omnes illae quae contrariae in
figura appellantur, scili- cet, omnis bomo est iustus, omnis bomo non.
est iustus. Hae enim faciunt subiectum, scilicet hominem, maxime
distare sub iustitia, dum illa enunciat iustitiam inesse homini,
non quocunque modo, sed universaliter; ista autem enun- ciat iustitiam
abesse homini, non qualitercunque, sed uni- versaliter. Maior enim
distantia esse non potest quam ea, quae est inter totam universitatem
habere aliquid et nul- lum de universitate habere illud. Et ex hoc
provenit quod non possunt esse simul verae, sicut nec contraria
pos- sunt eidem simul inesse; et quod possunt esse simul falsae,
sicut et contraria simul non inesse eidem possunt. * Ed. c:
posita sunt. Si vero ipsam enunciationem sive eius
significationem attendamus secundum unam tantum oppositionis
speciem, in tota latitudine enunciationum reperiemus contrarieta-
tem, scilicet secundum veritatem et falsitatem: quia dua- rum enunciationum
significationes entia positiva * sunt, ac per hoc neque
contradictorie neque privative opponi possunt, quia utriusque
oppositionis alterum extremum est formaliter non ens. Et cum nec relative opponantur, ut clarum est, restat ut nonnisi
contrarie opponi possunt. 3. Consistit autem ista contrarietas in
hoc quod dua- rum enunciationum altera alteram non compatitur vel
in veritate vel in falsitate, praesuppositis semper conditio- nibus
contrariorum, scilicet quod fiant circa idem et in eodem tempore. Patere
quoque potest talem oppositio- nem esse contrarietatem ex natura
conceptionum animae componentis et dividentis, quarum singulae sunt
enuncia- tiones. Conceptiones siquidem animae adaequatae nullo alio
modo opponuntur conceptionibus inadaequatis nisi contrarie, et ipsae conceptiones
inadaequatae, si se mutuo expellunt, contrariae quoque dicuntur. Unde
verum et falsum, contrarie opponi probatur a s. Thoma in I parte,
qu. xvii *. Sicut ergo hic, ita et in enunciationibus ipsae
significationes adaequatae contrarie opponuntur inaede- quatis, idest
verae falsis; et ipsae inadaequatae, idest fal- sae, contrarie quoque
opponuntur inter se, si contingat quod se non compatiantur, salvis semper
contrariorum conditionibus. Est igitur in enunciationibus duplex
con- trarietas, una ratione modi, altera ratione significationis,
et unica contradictio, scilicet ratione modi. Et, ut con- fusio vitetur,
prima contrarietas vocetur contrarietas mo- dalis, secunda contrarietas
formalis. Contradictio autem non ad confusionis vitationem quia unica
est, sed ad pro- prietatis expressionem contradictio modalis vocari
potest. Invenitur autem contrarietas formalis enunciationum inter
omnes contradictorias, quia contradictoriarum altera al- teram semper
excludit; et inter omnes contrarias moda- liter quoad veritatem, quia non
possunt esse simul verae, licet non inveniatur inter omnes quoad
falsitatem, quia possunt esse simul falsae. 4. Quia igitur
Aristoteles in hac quaestione loquitur de contrafietate enunciationum
quae se extendit ad con- trarias modaliter, et contradictorias, ut patet
in principio et in fine quaestionis (in principio quidem, quia
proponit utrasque contradictorias dicens: Affirmatio negationi
etc.; et contrarias modaliter dicens: Ef oratio orationi etc., unde
et exempla utrarunque statim subdit, ut patet in littera. In fine vero,
quia ibi expresse quam conclusit esse con- trariam affirmativae
universali verae dividit, in contrariam modaliter universalem negativam,
scilicet, et contradicto- riam: quae divisio falsitate non careret, nisi
conclusisset contrariam formaliter, ut de se patet), quia, inquam,
sic accipit contrarietatem, ideo de contrarietate formali enun-
ciationum quaestio intelligenda est. Et est quaestio valde subtilis,
necessaria et adhuc nullo modo superius tacta. Opp. D. Tuowaz T. I.
LECT. XIII 121 Est igitur titulus. quaestionis; utrum affirmativae
ve- rae contraria formaliter sit negativa falsa eiusdem prae-
dicati, aut affirmativa falsa de praedicato privativo, vel contrario? Et sic patet quis sit sensus tituli, et quare non movet quaestionem
de quacunque alia oppositione enun- ciationum (quia scilicet nulla alia
in eis formaliter inve- nitur), et quod accipit contrarietatem proprie et
strictis- sime, licet talis contrarietas inveniatur inter
contradicto- rias modaliter et contrarias modaliter. Ὁ Dictum vero fuit a s. Thoma * provenire hanc dubi- tationem ex
eo quod additur aliquid simplici enunciationi, quia si tantum simplices,
idest, de secundo adiacente enunciationes attendantur, non habet haec
quaestio radi- cem. Quia autem simplici enunciationi, idest subiecto
et verbo substantivo, additur aliquid, scilicet práedicatum,
nascitur dubitatio circa oppositionem, an illud additum' in contrariis
debeat esse illudmet praedicatum, negatione apposita verbo, an debeat
esse praedicatum contrarium seu privativum, absque negatione
praeposita verbo. 5. Deinde cum dicit: Nam siea etc., declarat unde
sumenda sit decisio huius quaestionis. Et duo facit: quia primo declarat
quod haec quaestio dependet ex una alia quaestione, ex illa scilicet:
utrum opinio, idest conceptio animae, in secunda operatione intellectus,
vera, contraria sit opinioni falsae negativae eiusdem praedicati, an
falsae afürmativae contrarii sive privativi. Et assignat causam,
quare illa quaestio dependet ex ista, quia scilicet enun- ciationes
vocales sequuntur mentales, ut effectus adae- quati causas proprias, et
ut significata signa * adaequata, et consequenter similis est in hoc utraque
natura. Unde inchoans ab hac causa ait: Nam si ea quae sunt in voce
sequuntur ed, quae sunt in anima, ut dictum est in prin- cipio I libri,
et illic, idest in anima, opinio contrarii praedicati circa idem
subiectum est contraria illi alteri, quae affirmat reliquum contrarium de
eodem (cuiusmodi sunt istae mentales enunciationes, omnis bomo est iustus
, omnis bomo est iniustus); si ita inquam est, etiam et in his
affrmationibus quae sunt in voce, idest vocaliter sum- ptis, necesse est
similiter se habere, ut scilicet sint con- trariae duae affirmativae de
eodem subiecto et praedicatis contrariis. Quod si neque
illic, idest in anima, opinatio contrarii praedicati, contrarietatem
inter mentales enun- ciationes constituit, nec affirmatio vocalis
affirmationi vo- cali contraria erit de contrario praedicato, sed magis
affir- mationi contraria erit negatio eiusdem praedicati. 6.
Dependet ergo mota quaestio ex ista alia sicut effe- ctus ex causa.
Propterea et concludendo addit secundum, quod scilicet de hac quaestione
prius tractandum est, ut ex causa cognita effectus innotescat
dicens: Quare conside- randum est, opinio vera cui opinioni falsae
contraria est: utrum negationi falsae am certe ei affirmationi falsae,
quae contra- rium esse opinatur. Et ut exemplariter proponatur,
dico hoc modo: Sunt tres opiniones de bono, puta vita: quae- dam
enim est ipsius boni opinio vera, quoniam bonum est, puta, quod vita sit
bona; alia vero falsa negativa, scilicet, quoniam bonum non est, puta,
quod vita non sit bona; alia item falsa affirmativa contrarii, scilicet,
quoniam malum est, puta, quod vita sit mala. Quaeritur ergo quae
harum falsarum contraria est verae? 7. Quod autem subdidit: Et si est
una, secundum quam contraria est, tripliciter legi potest. Primo, dubitative,
ut Sit pars quaestionis; et tunc est sensus: quaeritur quae harum
falsarum contraria est verae: et simul quaeritur, si est tantum una harum
falsarum secundum quam fiat contraria ipsi verae: quia cum unum uni sit
contrarium, ut dicitur in X Metaphysicae, quaerendo quae harum
sit contraria, quaeremus etiam an una earum sit contraria. - Alio
modo, potest legi adversative, ut sit sensus: quae- 16 * *
Supra lect. 1, n. I. * Ed. c: singula. 122 PERI
HERMENEIAS LIB. II ritur quae harum sit contraria; quamquam sciamus
quod non utraque sed una earum est secundum quam fit con-
trarietas. - Tertio modo, potest legi dividendo hanc par- ticulam, Et si
est una, ab illa sequenti, secundum quam contraria est; et tunc prima
pars expressive, secunda vero Boethius. dubitative legitur; et est
sensus: quaeritur quae harum falsarum contraria est verae, non solum si
istae duae falsae inter se differunt in consequendo, sed etiam si
utraque est una, idest alteri indivisibiliter unita, quaeritur secundum
quam fit contrarietas. Et hoc modo exponit Boethius, dicens quod
Aristoteles apposuit haec verba propter contraria immediata, in quibus
non differt con- trarium a privativo. Inter contraria enim mediata et
im- mediata haec est differentia, quod immediatis a prwativo contrarium
non infertur. Non enim valet, corpus colorabile est non album,
ergo est nigrum: potest enim esse rubrum. In immediatis autem valet;
verbi gratia: amimal est mon sanum, ergo infirmum ; numerus est non par,
ergo impar. Voluit ergo Aristoteles exprimere quod nunc, cum quae-
rimus quae harum falsarum, scilicet negativae et affirma- tivae
contrarii, sit contraria affirmativae verae, quaerimus universaliter sive
illae duae falsae indivisibiliter se sequan- tur, sive non. 8.
Deinde cum dicit: Nam arbitrari, prosequitur hanc secundam quaestionem.
Et circa hoc quatuor facit. Primo, declarat quod contrarietas opinionum
non attenditur penes contrarietatem materiae, circa quam versantur, sed
potius penes oppositionem veri vel falsi; secundo, declarat quod
non penes quaecunque opposita secundum veritatem et falsitatem est
contrarietas opinionum; ibi: Si ergo boni etc.; tertio, determinat quod
contrarietas opinionum attenditur penes per se primo opposita secundum
veritatem et fal- sitatem tribus rationibus; ibi: Sed im quibus primo
falla- cia etc.; quarto, declarat hanc determinationem inveniri in
omnibus veram; ibi: Manifestum. est igitur etc. Dicit ergo proponens
intentam conclusionem, quod falsum est arbitrari opiniones definiri seu
determinari de- bere contrarias ex eo quod contrariorum obiectorum
sunt. Et adducit ad hoc duplicem tationem. Prima est: opi- niones
contrariae non sunt eadem opinio; sed contrario- rum eadem est fortasse
opinio; ergo opiniones non sunt contrariae ex hoc quod contrariorum sunt.
- Secunda est: opiniones contrariae non sunt simul verae; sed
opiniones contrariorum, sive plures, sive una, sunt simul verae
quandoque; ergo opiniones non sunt contrariae ex hoc quod contrariorum
sunt.- Harum rationum, suppositis maioribus, ponit utriusque minoris
declarationem simul, dicens: Boni enim, quoniam bonum est, et mali,
quoniam malum est, eadem forlasse opinio est, quoad primam. Et
subdit esse vera, sive plures sive una sit, quoad secun- dam.
Utitur autem dubitativo adverbio et disiunctione, quia non est
determinandi locus an contrariorum eadem sit opinio, et quia aliquo modo
est eadem et aliquo modo non. Si enim loquamur de habituali opinione, sic
eadem est; Si autem de actuali, sic non eadem est. Alia siqui- dem
mentalis compositio actualiter fit, concipiendo bo- num esse bonum, et
alia concipiendo malum esse malum, licet eodem habitu utrunque
cognoscamus, illud per se primo, et hoc secundario, ut dicitur IX Metaphysicae.
- Deinde subdit quod ista quae ad declarationem mino- rum sumpta
sunt, scilicet bonum et malum, contraria sunt ac etiam
contrarietate sumpta stricte in moralibus, per hoc congrua usi sumus
declaratione. Ultimo in- ducit conclusionem. Sed non in eo quod
contrariorum opiniones sunt, contrariae sunt, sed magis in eo quod
contrariae, idest, sed potius censendae sunt opiniones contrariae ex eo
quod contrarie adverbialiter, scilicet con- trario modo, idest vere et
false enunciant. Et sic patet primum. 9. Si ergo boni etc. Quia
dixerat quod contrarietas opi- nionum accipitur secundum oppositionem
veritatis et fal- sitatis earum, declarat modo quod non quaecunque
se- cundum veritatem et falsitatem oppositae opiniones sunt
contrariae, tali ratione. De bono, puta, de iustitia, quatuor possunt
opiniones haberi, scilicet quod iustitia est bona, et quod non est bona,
et quod est fugibilis, et quod est non appetibilis. Quarum prima est
vera, reliquae sunt falsae. Inter quas haec est diversitas quod, prima
negat idem praedicatum quod vera affirmabat ; [secunda affirmat
aliquid aliud quod bono non inest; tertia negat id quod bono inest, non
tamen illud quod vera affirmabat. Tunc sic. Si omnes opiniones
secundum veritatem et falsita- tem sunt contrariae, tunc uni, scilicet
verae opinioni non solum multa sunt contraria, sed etiam infinita: quod
est impossibile, quia unum uni est contrarium. Tenet con-
sequentia, quia possunt infinitae imaginari opiniones fal- sae de
una re, similes ultimis falsis opinionibus adductis, affirmantes,
scilicet ea quae non insunt illi, et negantes ea quae illi
quocunque modo coniuncta sunt: utraque namque indeterminata esse et
absque numero constat. Possumus* enim opinari quod iustitia est
quantitas, quod est relatio, quod est hoc et illud; et similiter opinari
quod iustitia non sit qualitas, non sit appetibilis, non sit ha-
bitus. Unde ex supradictis in propositione quaestionis, inferens
pluralitatem falsarum contra unam veram, ait: Si ergo est opinatio vera
boni, puta iustitiae, quoniam est bonum; et si est etiam falsa opinatio
negans idem, scili- cet, quoniam mon est quid bonum; est vero et tertia
opi- natio falsa quoque, affirmans aliquid aliud inesse illi, quod
non inest nec inesse potest, puta, quod iustitia sit fugi- bilis, quod
sit illicita; et hinc intelligitur quarta falsa quoque, quae scilicet
negat aliquid aliud ab eo quod vera opinio affirmat inesse iustitiae,
quod tamen inest, ut puta quod non sit qualitas, quod non sit virtus; si
ita inquam est, nulla aliarum falsarum ponenda est contraria
opinioni verae. Et exponens quid demonstret per ly aliarum, sub-
dit: Neque quaecumque opinio opinatur esse quod mom est, ut tertii
ordinis opiniones faciunt: meque quaecumque opi- Et nio opinatur
non. esse quod est, ut quarti ordinis opiniones significant. causam
subdit: Infimitae enim utraeque sunt, el quae esse opinantur quod mom
est, el quae mon esse quod est, ut supra declaratum fuit. Non ergo
quaecun- que opiniones oppositae secundum veritatem et falsita- tem
contrariae sunt. Et sic patet secundum. d. c et 1557: po
ssum CAP. XIV, LECT. XIV LECTIO DECIMAQUARTA (Cann. CarkrANI
lect. xi1) ILLA VERI FALSIQUE OPPOSITIO, QUAE OPINIONUM CONTRARIETATEM
CONSTITUIT, EST OPPOSITIO SECUNDUM AFFIRMATIONEM ET NEGATIONEM EIUSDEM DE
EODEM. ἀλλ᾽ ἐν ὅσαις ἐστὶν ἡ ἀπάτη. Αὐται δέ εἰσιν ἐξ ὧν αἱ - αἱ t , γενέσεις" ἐκ τῶν ἀντικειμένων δὲ αἱ γενέσεις, ὥστε χαὶ , ^ , * E ἀπάται. Ei οὖν τὸ ἀγαθὸν xal ἀγαθὸν xal οὐ χαχόν ἐστι; xad τὸ μὲν καθ᾽ ἑαυτό, τὸ δὲ χατὰ συμβεβηκός (συμβέ- βηκε γὰρ αὐτῷ οὐ καχῷ εἶναι), μᾶλλον δὲ ἑκάστου , * 123 Sed in quibuscunque fallacia est. Hae
autem sunt ex his * Seq.c.xiv. ex quibus sunt generationes: ex oppositis
vero genera- tiones sunt: quare etiam fallacia. Si ergo quod bonum
est, et bonum, et non malum est; et ἀληθὴς ἡ καθ᾽ ἑαυτό, καὶ ψευδής, εἴπερ καὶ ἀληθής. Ἡ μὲν οὖν ὅτι οὐχ ἀγαθὸν τὸ ἀγαθὸν τοῦ καθ᾽ ἑαυτὸ ὑπάρχοντος, ψευδής, ἡ δὲ τοῦ ὅτι χακὸν τοῦ κατὰ συμβεβηκός. “Ὥστε μᾶλλον ἂν εἴη ψευδής τοῦ ἀγαθοῦ ἡ τῆς ἀποφάσεως, ἢ ἡ τοῦ ἐναντίου δόξα. Διέψευ- σται δὲ μάλιστα περὶ ἕκαστον ὁ τὴν ἐναντίαν ἔχων. δόξαν: τὰ γὰρ ἐναντία τῶν πλεῖστον διαφερόντων περὶ τὸ αὐτό. Εἰ οὖν ἐναντία μὲν τούτων ἡ ἑτέρα; ἐναντιωτέρα δὲ ἡ τῆς ἀποφάσεως, δῆλον ὅτι αὑτὴ ἂν εἴη ἐναντία. Ἢ δὲ τοῦ ὅτι κακὸν τὸ ἀγαθὸν συμ.- πεπλεγμένη ἐστί: xol γὰρ ὅτι οὐχ ἀγαθὸν ἀνάγχη ἴσως ὑπολαμβάνειν τὸν αὐτόν. hoc quidem secundum se, illud vero secundum ac- cidens
(accidit enim ei non malum esse); magis autem in unoquoque vera est, quae
secundum se est etiam fal- sa, est falsa siquidem et
vera. Ergo ea quae est, quoniam non bonum quod bonum est, eius, quae
secundum se est; eius, quae illa vero
quae est, quoniam malum est, est secundum accidens. Quare
magis erit falsa de bono ea, quae est negationis opinio, quam ea,
quae est contrarii. Falsus autem est maxime circa singula, qui habet
contrariam opinionem: contraria enim sunt eorum, quae plurimum circa idem
differunt. Si igitur harum contraria est altera, magis vero
negatio- nis est contraria; manifestum est quoniam haec
erit contraria. Illa vero quae est, quoniam malum est, quod bonum
est, implicita est. Etenim quoniam non bonum Ἔτι δέ, εἰ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως δεῖ ἔχειν, καὶ ταύτῃ ἂν δόξειε καλῶς concava ἢ γὰρ πανταχοῦ τὸ τῆς ἀποφάσεως ἢ οὐδαμοῦ. Ὅσοις δὲ μή ἐστιν ἐναντία, περὶ τούτων ἔστι μὲν ψευδὴς ἡ τῇ ἀληθεῖ ἀντικειμένη, οἷον ὁ τὸν ἄνθρωπον οὐχ ἄνθρωπον οἰό- μενος ον Ei οὖν ἄλλαι αἱ τῆς ἀποφάσεως. αὗται ἐναντίαι. xal αἱ : Ἔτι ὁμοίως ἔχει ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγαθὸν καὶ ἡ τοῦ ^ , μὴ ἀγαθοῦ ὅτι οὐχ ἀγαθόν, xad πρὸς ταύταις ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι οὐκ ἀγαθόν, καὶ ἡ τοῦ μὴ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγαθόν. Τῇ οὖν τοῦ μηὴ ἀγαθοῦ ὅτι οὐχ ἁ αθὸν ἀληθεῖ οὔσῃ δόξῃ τίς ἂν εἴη ἡ ἐναντία ; οὐ γὰρ δ᾽ὴ ἡ λέγουσα ὅτι Xa dv ἅμα γὰρ ἄν ποτε εἴη ἀληθής, s? hail δὲ ἀληθὴς ἀληθεῖ ἐναντία. Ἔστι γάρ τι μὴ ἀγαθὸν χακόν, ὥστε ἐνδέχεται ἅμα ἀληθεῖς εἶναι. Οὐδ᾽ αὖ ἡ ὅτι οὐ κακόν: ἀληθὴς γὰρ καὶ αὕτη" ἅμα γὰρ καὶ ταῦτα ἂν εἴη. Λείπεται οὖν τῇ τοῦ μὴ ἀγαθοῦ ὅτι οὐχ ἀγαθὸν ἐναντία ἡ τοῦ μὴ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγαθόν" ψευδὴς γὰρ αὕτη. Ὥστε χαὶ ἡ τοῦ ἀγα- θοῦ ὅτι οὐκ ἀγαθὸν τῇ τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι ἀγαθόν. V Φανερὸν δὲ ὅτι οὐδὲν διοίσει οὐδ᾽ ἂν καθόλου τιθῶμεν τὴν κατάφασιν: ἡ γὰρ καθόλου ἀπόφασις ἐναντία ἔσται, οἷον τῇ δόξῃ τῇ Sobakoóon, ὅτι πᾶν ὃ ἂν dj ἀγαθὸν ἀγαθόν ἐστιν, ἡ ὅτι οὐδὲν τῶν ἀγαθῶν ἀγα- 0óv: Ἢ γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ ὅτι ἁ αθόν, εἰ χαθόλου τὸ ἀγαθόν, ἡ αὐτή ἐστι τῇ ὅτι ὃ ἂν ἡ ἀγαθὸν δοξαζούσῃ ὅτι ἀγαθόν" τοῦτο δὲ οὐδὲν διαφέρει τοῦ ὅτι πᾶν ὃ ἂν fj ἀγαθὸν ἀγαθόν ἐστι. 'Ομοίως $: xal ἐπὶ τοῦ μὴ ἀγαθοῦ. “Ὥστε εἴπερ ἐπὶ δόξης οὕτως ἔχει; εἰσὶ δὲ αἱ ἐν τῇ φωνῇ καταφάσεις καὶ ἀποφάσεις σύμβολα τῶν ἐν τῇ ψυχῇ, δῇλον ὅτι χαὶ καταφάσει ἐναντία μὲν ἀπόφασις ἡ περὶ τοῦ αὐτοῦ χαθόλου, οἷον, τῇ ὅτι πᾶν ἀγαθὸν ἀγαθόν, ἢ ὅτι πᾶς ἄνθρωπος ἀγαθός, ἡ ὅτι οὐθὲν ἢ οὐδείς, ἀντιφατικῶς $n ἢ οὐ πᾶν ἢ οὐ πᾶς. est, necesse est forte idem ipsum opinari. Amplius si etiam
in aliis similiter oportet se habere, et hoc modo videbitur bene esse
dictum. Aut enim ubique ea, quae est contradictionis, aut nusquam. Quibus
vero non est contrarium , de his quidem est falsa ea, quae est
verae opposita; ut qui hominem non putat esse ho- minem, falsus est. Si ergo hae
contrariae sunt, etiam aliae quae sunt contradictiones. Amplius similiter se habet opinio boni, quoniam bonum est, et non
boni, quoniam non bonum est. Et praeter has boni, quoniam non bonum est,
et non boni quo- niam bonum est. Illi ergo quae est, non boni
quoniam non bonum est; verae opinationi quaenam est contra- ria?
non enim ea, quae dicit quoniam malum est: si- mul enim aliquando verae
erunt. Nunquam autem vera verae est contraria: est enim
quidquam non bonum malum. Quare contingit simul esse veras. At vero
nec illa, quae est, quod non malum: vera enim et, haec: si- mul
enim et haec erunt. Relinquitur ergo, ei, quae est non-bonum, quoniam non
bonum est, contraria ea, quae est, non boni, quoniam bonum est. Falsa
enim haec. Quare et ea, quae est boni, quoniam non bonum est, ei,
quae est boni, quoniam est bonum. Manifestum est autem quoniam nihil
interest nec si uni- versaliter ponamus affirmationem. Universalis enim
ne- gatio contraria erit; ut opinioni, quae opinatur, quo- niam
omne .quod est bonum, bonum est, ea quae est, quoniam nihil horum quae
bona sunt, bonum est. Nam ea quae est boni quoniam bonum est, si
universaliter sit bonum, eadem est ei quae opinatur, quod quidquid
bonum est, quoniam bonum est. Hoc autem nihil dif- fert ab eo quod est,
quod omne quod est bonum, bo- num est. Similiter autem et in non
bono. Quare si in opinione sic se habet; sunt autem hae quae sunt
in voce affirmationes et negationes notae eorum quae sunt in anima;
manifestum est quoniam affirma- tioni contraria quidem negatio est, quae
de eodem uni- versaliter; ut ei, quae est, quoniam omne bonum bo-
num est, vel quoniam omnis homo bonus, ea quae est, quoniam nullum vel
nullus: contradictorie autem quae est, quod non omne aut non omnis.
124 PERI HERMENEIAS LIB. II Φανερὸν δὲ ὅτι καὶ ἀληθῇ ἀληθεῖ οὐχ ἐνδέχεται ἐναν- τίαν εἶναι οὔτε δόξαν οὔτε ἀπόφασιν. ᾿Εναντίαι μὲν γὰρ αἱ περὶ τὰ ἀντικειμενα περὶ ταῦτα δὲ ἐνδέχεται τὸν ἀληθεύειν αὐτόν: x s οὐχ ἐνδέχεται τὰ ἐναντία ὑπαάρχειντῷ αὐτῷ. uia
subtili indagatione ostendit quod nec ma- teriae contrarietas, nec veri
falsique qualis- τῷ hcunque oppositio contrarietatem
opinionum ZA constituit, sed quod aliqua veri falsique oppo-
77 sitio id facit, ideo nunc determinare intendit qualis sit illa
veri falsique oppositio, quae opinionum con- trarietatem constituit. Ex
hoc enim directe quaestioni sa- tisfit. Et intendit quod sola oppositio
opinionum secundum affirmationem et negationem eiusdem de eodem etc.
con- stituit contrarietatem earum. Unde intendit probare istam
conclusionem per quam ad quaesitum respondet: Opi- niones oppositae
secundum affirmationem et negationem eiusdem de eodem sunt contrariae; et
consequenter illae, quae sunt oppositae secundum aflirmationem
contrario- rum praedicatorum de eodem, non sunt contrariae, quia
Manifestum est autem, quoniam et veram verae non con- tingit esse
contrariam, nec opinionem nec contradictio- nem. Contrariae enim, quae
circa opposita sunt; circa eadem autem contingit verum dicere eumdem;
simul autem non contingit eidem inesse contraria. et illi inter quos est primo fallacia, quia utrobique ter- mini
sunt affirmatio et negatio. ἡ 4.
Deinde cum dicit: Si ergo quod bonum est etc., in- tendit probare maiorem
principalis rationis. Et quia iam declaravit quod ea, in quibus primo est
fallacia, sunt affirmatio et negatio, ideo utitur, loco maioris
probandae, scilicet, opiniones in quibus primo est fallacia,
sunt contrariae, sua conclusione, scilicet, opiniones. opposi-
tae secundum affirmationem et negationem eiusdem sunt
contrariae. Aequivalere enim iam declaratum est. Fecit autem hoc
consuetae brevitati studens, quoniam sic pro- cedendo, et probat maiorem,
et respondet directe quae- stioni, et applicat ad propositum simul.
Probat ergo loco maioris conclusionem principaliter intentam
quaestionis, hanc, scilicet: Opiniones oppositae secundum affirma-
sic affirmativa vera haberet duas contrarias, quod est impossibile. Unum
enim uni est contrarium. 2. Probat autem istam conclusionem tribus
rationi- bus. -Prima est: opiniones in quibus primo est fallacia
sunt contrariae; opiniones oppositae secundum affirmatio- nem et
negationem eiusdem de eodem sunt in quibus primo est fallacia; ergo
opiniones oppositae secundum affirmationem et negationem eiusdem de eodem
sunt con- trariae. - Sensus maioris est: opiniones quae primo
ordine naturae sunt termini fallaciae, idest deceptionis seu erro-
ris, sunt contrariae: sunt enim, cum quis fallitur seu errat, duo
termini, scilicet a quo declinat, et ad quem labitur. - Huius rationis in
littera primo ponitur maior, cum dici- tur: Sed in. quibus primo fallacia
est ; adversative enim con- tinuans sermonem supra dictis, insinuavit non
tot enume- ratas opiniones esse contrarias, sed eas in quibus primo
fallacia est modo exposito. Deinde subdit probationem minoris
talem: eadem proportionaliter sunt, ex quibus sunt generationes et ex
quibus sunt fallaciae; sed genera- tiones sunt ex oppositis secundum
affirmationem et nega- tionem; ergo et fallaciae sunt ex oppositis
secundum affir- mationem et negationem. Quod erat assumptum in mi-
nore. Unde ponens maiorem huius prosyllogismi, ait: Haec autem , scilicet
fallacia, est ex bis, scilicet terminis, propor- tionaliter tamen, ex
quibus sunt et generationes. Et subsumit minorem: Ex oppositis vero,
scilicet secundum affirmatio- nem et negationem, et generationes fiunt.
Et demum con- cludit: Quare etiam fallacia, scilicet, est ex oppositis
secun- dum affirmationem et negationem eiusdem de eodem. 3. Ad
evidentiam huius probationis scito quod idem faciunt in processu
intellectus cognitio et fallacia seu error, quod in processu naturae
generatio et corruptio. Sicut namque perfectiones naturales
generationibus acqui- runtur, corruptionibus desinunt; ita cognitione
perfectio- nes intellectuales acquiruntur, erroribus autem seu
dece- ptionibus amittuntur. Et ideo, sicut tam generatio quam
corruptio est inter affirmationem et negationem, ut pro- prios terminos,
ut dicitur V Pbysic.; ita tam cogno- scere aliquid, quam falli
circa illud, est inter affirma- tionem et negationem, ut proprios
terminos: ita quod id ad quod primo attingit cognoscens aliquid in
secunda operatione intellectus est veritatis affirmatio, et quod
per se primo abiicitur est illius negatio. Et similiter quod
per se primo perdit qui fallitur est veritatis affirmatio, et quod primo
incurrit est veritatis negatio. Recte ergo dixit quod iidem sunt termini inter
quos primo est generatio, tionem et negationem eiusdem sunt
contrariae; et non illae, quae sunt oppositae secundum contrariorum
affr- mationem de eodem. Et intendit talem rationem. Opi- nio vera
et eius magis falsa sunt contrariae opiniones; 'oppositae secundum
affirmationem et negationem sunt vera et eius magis
falsa; ergo opiniones oppositae se- cundum affirmationem et negationem
sunt contrariae. Maior probatur ex eo quod, quae plurimum distant
circa idem sunt contraria; vera autem et eius magis falsa plurimum
distant circa idem, ut patet. Minor vero proba- turex eo quod opposita
secundum negationem eiusdem de eodem est per se falsa respectu suae
affirmationis verae. Opinio autem per se falsa magis falsa est
qua- cunque alia. Unumquodque enim quod est per se tale, magis tale
est quolibet quod est per aliud tale. 5. Unde ad suprapositas opiniones
in propositione quaestionis rediens, ut ex illis exemplariter clarius
inten- tum ostendat, a probatione minoris inchoat tali modo. Sint quatuor opiniones, duae veraé, scilicet, bonum est bonum, bonum
non est malum, et duae falsae, scilicet, bonum non est bonum, et, bonum
est malum. Clarum est autem quod prima vera est ratione sui, secunda
autem est vera secundum accidens, idest, ratione alterius, quia
sci- licet non esse malum est coniunctum ipsi bono: ideo enim ista
est vera, bonum non est malum, quia bonum est bonum, et non e contra;
ergo prima quae est secundum se vera, ést magis vera quam sécunda:
quia in uno- quoque genere quae secundum se est vera est magis
vera. sunt, Illae autem duae falsae eodem modo
censendae quod scilicet magis falsa est, quae secundum se est
falsa. Unde quia prima earum, scilicet, bonum non est bonum, quae est
negativa, est per se et non ratione al- terius falsa, relata ad illam
affirmativam, bonum est bo- num; et secunda, scilicet, bonum est malum,
quae est affirmativa contrarii, ad eamdem relata est falsa per
acci- dens, idest ratione alterius (ista enim, scilicet, bonum est
malum, non immediate falsificatur ab illa vera, scilicet bonum est bonum,
sed mediante illa alia falsa, scilicet, bonum non est bonum); idcirco
magis falsa respectu affir- mationis verae est negatio eiusdem quam
affirmatio con- trarii. Quod erat assumptum in minore. 6. Unde
rediens ad supra positas (ut dictum est) opi- niones, infert primas duas
veras opiniones dicens: Si ergo quod bonum. est et bonum est et. mon. est
malum; et hoc qui- dem, scilicet quod dicit prima opinio, est verum
secun- dum se, idest ratione sui; illud vero, scilicet quod dicit
CAP. XIV, ecunda opinio, est verum secundum accidens, quia acci:
it, idest, coniunctum est ei, scilicet bono, malum non esse. In unoquoque
autem ordine magis vera est illa quae secundum se est vera. Etiam igitur
falsa magis est quae secundum se falsa est: siquidem et vera huius est
natu- rae, ut declaratum est, quod scilicet magis vera est, quae
secundum se est vera. Ergo illarum duarum opinionum falsarum in
quaestione propositarum, scilicet, bonum non est bonum, et, bonum est
malum, ea quae est dicens, quoniam non est bonum quod bonum est, idest
negativa, scilicet, bonum non est bonum, est consistens falsa se-
cundum se, idest, ratione sui continet in seipsa falsitatem; illa vero
reliqua falsa opinio, quae est dicens, quoniam malum est, idest,
affirmativa contraria, scilicet, bonum est malum, eius, quae est, idest,
illius affirmationis di- jd. * Ed. e et CTS
"ENT S. Thomas. TRENT ἀπ᾿ 557 1557: j centis, bonum est bonum, secundum
accidens , idest, ra- tione alterius falsa est. Deinde
subdit ipsam minorem: Quare erit magis falsa de bono, opinio negationis,
quam contrarii. Deinde ponit ma- iorem dicens quod, semper magis falsus
circa singula est ille qui babet contrariam opinionem, ac si dixisset,
verae opinioni magis falsa-est contraria. Quod assumptum erat in
maiore. Et eius probationem subdit, quia contrarium est de num?ro
eorum. quae. circa idem. plurimum differunt. Nihil enim plus differt a
vera opinione quam magis falsa circa illam *. 7. Ultimo directe applicat
ad quaestionem dicens: Quod si (pro, quia) barum falsarum, scilicet,
negationi eiusdem et affirmationis contrarii, altera est contraria
ve- rae affirmationi, opinio vero contradictionis, idest, nega-
tionis eiuslem de eodem, magis est contraria secundum falsitatem, idest,
magis est falsa, manifestum est quoniam haec, scilicet opinio falsa
negationis, erit contraria affir- mationi verae, et e contra. Illa vero
opinio quae est di- cens, quoniam malum est quod bonum est, idest, affir-
matio contrarii, non contraria sed implicita est, idest, sed implicans in
se verae contrariam, scilicet, bonum non est bonum. Etenim necesse est
ipsum opinantem affirmatio- nem contrarii opinari, quoniam idem de quo
affirmat contrarium non est bonum. Oportet siquidem si quis
opinatur quod vita est mala, quod opinetur quod vita non sit bona. Hoc
enim necessario sequitur ad illud, et non e converso; et ideo affirmatio
contrarii implicita di- citur. Negatio autem eiusdem de eodem implicita
non est.- Et sic finitur prima ratio. . 8. Notandum est hic
primo quod ista regula generalis tradita hic ab Aristotele de
contrarietate opinionum, quod Scilicet contrariae opiniones sunt quae
opponuntur se- cundum affirmationem et negationem eiusdem de eodem,
et in se et in assumptis ad eius probationem proposi- tionibus scrupulosa
est. Unde multa hic insurgunt dubia.- Primum est quia cum oppositio
secundum affirmationem et negationem non constituat contrarietatem sed
contra- dictionem apud omnes philosophos, quomodo Aristoteles
opiniones oppositas secundum affirmationem et negatio- nem ex hoc
contrarias ponat. Augetur et dubitatio quia dixit quod ea in quibus primo
est fallacia sunt contraria, et tamen subdit quod sunt oppositae
sicut termini gene- rationis, quos constat contradictorie opponi. Nec
dubita- tione caret quomodo sit verum id quod supra diximus
ex intentione s. Thomae, quod nullae duae opiniones opponantur
contradictorie; cum hic expresse dicitur ali- quas opponi secundum
affirmatiónem et negationem. Dubium secundo insurgit circa id quod
assumpsit, quod contraria cuiusque verae est per se falsa. Hoc enim non videtur verum. Nam contraria istius verae, Socrates
est albus, est ista, Socrates non. est albus, secundum
deter- minata; et tamen non est per se falsa. Sicut namque
sua opposita affirmatio est per accidens vera, ita ista est LECT.
XIV 125 per accidens falsa. Accidit enim isti enunciationi
falsi- tas. Potest enim mutari in veram, quia est in materia
contingenti. Dubium est tertio circa id quod dixit: Magis vero con-
tradictionis est contraria. Ex hoc enim videtur velle quod utraque,
scilicet, opinio negationis et contrarii, sit con- traria verae
affirmationi; et consequenter vel uni duo po- nit contraria, vel
non loquitur de contrarietate proprie sumpta: cuius oppositum supra
ostendimus. 9. Ad evidentiam omnium, quae primo loco adducun- tur,
sciendum quod opiniones seu conceptiones intelle- ctuales, in secunda
operatione de quibus loquimur, pos- sunt tripliciter accipi: uno modo,
secundum id quod sunt absolute; alio modo, secundum ea quae
repraesentant absolute; tertio, secundum ea quae repraesentant, ut
sunt in ipsis opinionibus. Primo membro omisso, quia non est
praesentis speculationis, scito quod si accipiantur se- cundo modo
secundum repraesentata, sic invenitur inter eas et contradictionis, et
privationis, et contrarietatis op- positio. Ista siquidem mentalis
enunciatio, Socrates est videns, secundum id quod repraesentat opponitur
illi, So- crates non est videns, contradictorie; privative autem
illi, Socrales est caecus; contrarie autem illi, Socrates est luscus
; si accipiantur secundum repraesentata. Ut enim dicitur ἴῃ
Postpraedicamentis , non solum caecitas est privatio visus, sed etiam
caecum esse est privatio huius quod est esse videntem, et sic de aliis. -
Si vero accipiantur opi- niones tertio modo, scilicet, prout
repraesentata per eas sunt in ipsis, sic nulla oppositio inter eas
invenitur nisi contrarietas: quoniam sive opposita contradictorie
sive privative sive contrarie repraesententur, ut sunt in opi-
nionibus, illius tantum oppositionis capaces sunt, quae inter duo entia
realia inveniri potest. Opiniones namque realia entia sunt. Regulare enim
est quod quidquid con- venit alicui secundum esse quod habet in alio,
secundum modum et naturam illius in quo est sibi convenit, et non
secundum quod exigeret natura propria.Inter entia autem realia
contrarietas sola formaliter reperitur. Taceo nunc de oppositione
relativa. Opiniones ergo hoc modo sumptae, si oppositae sunt,
contrarietatem sapiunt, sed non omnes proprie contrariae sunt, sed illae
quae plurimum differunt circa idem veritate et falsitate. Has autem probavit Ari- stoteles esse opiniones affirmationis et
negationis eiusdem de eodem. Istae igitur verae contrariae sunt.
Reliquae vero per reductionem ad has contrariae dicuntur. IO. Ex
his patet quid ad obiecta dicendum sit. Fate- mur enim quod affirmatio et
negatio in seipsis contradi- ctionem constituunt; in opinionibus vero
existentes con- trarietatem inter illas causant propter extremam
distan- tiam, quam ponunt inter entia realia, opinionem scilicet
veram et opinionem falsam circa idem. Stantque ista duo simul quod ea, in
quibus primo est fallacia, sint opposita ut termini generationis,
et tamen sint contraria utendo supradicta distinctione: sunt enim
opposita contradictorie ut termini generationis secundum repraesentata ;
sunt au- tem contraria, secundum quod habent in seipsis illa con-
tradictoria. Unde plurimum differunt. - Liquet quoque ex hoc quod
nulla est dissentio inter dicta Aristotelis et s. Thomae, quia opiniones
aliquas opponi secundum affir- mationem et negationem verum esse
confitemur, si ad repraesentata nos convertimus, ut hic dicitur.
1I. Tu autem qui perspicacioris ac provectioris in- genii es
compos, hinc habeto quod inter ipsas opiniones oppositas quidam tantum
motus est, eo quod de affr- mato in affirmatum mutatio fit: inter ipsas
vero secundum repraesentata, similitudo quaedam generationis et
corru- ptionis invenitur, dum inter affirmationem et negationem
mutatio clauditur. Unde et fallacia sive error quandoque S. Thomas.
RI ERIS 126 et motus et mutationis rationem habet diversa
respiciendo, quando scilicet ex vera in per se falsam, vel e
converso, PERI HERMENEIAS LIB. II Secundum autem dictum simpliciter
verum est, quoniam quis mutat opinionem ; quandoque autem solam
muta- tionem imitatur, quando scilicet absque praeopinata ve-
ritate ipsam falsam offendit quis opinionem; quandoque vero motus undique
rationem possidet, quando scilicet ex vera affirmatione in falsam circa
idem contrarii affirmatio- nem transit. Quia tamen prima ut quis fallatur
radix est oppositio affirmationis et negationis, merito ea in
quibus primo est fallacia, sicut generationis terminos opponi
dixit. 12. Ad dubium secundo loco adductum dico quod peccatur ibi
secundum aequivocationem illius termini per se falsa, seu per se vera.
Opinio enim et similiter enuncia- tio potest dici dupliciter per se vera
seu falsa. Uno modo, in seipsa, sicut sunt omnes verae secundum illos
modos perseitatis qui enumerantur I Posteriorum , et similiter
falsae secundum illosmet modos, ut, bomo non est animal. Et hoc modo non
accipitur in hac regula de contrarie- tate opinionum et
enunciationum opinio per se vera aut falsa, ut efficaciter obiectio
adducta concludit. Si enim ad contrarietatem opinionum hoc exigeretur non
possent esse opiniones contrariae in materia contingenti: quod est
falsissimum. Alio modo potest dici opinio sive enunciatio per se vera aut
falsa respectu suae oppositae. Per se vera quidem respectu suae falsae,
et per se falsa respectu suae verae. Et tunc nihil aliud est dicere, est
per se vera respe- ctu illius, nisi quod ratione sui et non alterius
verificatur ex falsitate illius. Et similiter cum dicitur, est per se
falsa respectu illius, intenditur quod ratione sui et non alterius
falsificatur ex illius veritate. Verbi gratia; istius
verae, Socrates currit, non est per se falsa, Socrates sedet, quia
falsitas eius non immediate sequitur ex illa, sed mediante ista
alia falsa, Socrates non currit, quae est per se illius falsa, quia
ratione sui et non per aliquod medium ex illius veritate falsificatur, ut
patet. Et similiter istius falsae, So- crates est. quadrupes, non est per
se vera ista, Socrates est bipes, quia non per seipsam veritas
istius illam fal- sificat, sed mediante ista, Socrales mon est
quadrupes, quae est per se vera respectu illius: propter seipsam
enim falsitate istius verificatur, ut de se patet. Et hoc secundo
modo utimur istis terminis tradentes regulam de con- trarietate opinionum
et enunciationum. Invenitur siqui- dem sic universaliter vera in omni
materia regula dicens quod, vera et eius per se falsa, et falsa et eius
per se vera, sunt contrariae. Unde patet responsio ad obiectionem,
quia procedit accipiendo ly per se vera, et per se falsa primo
modo. 13. Ad ultimum dubium dicitur quod, quia inter opi- niones ad
se invicem pertinentes nulla alia est oppositio nisi contrarietas,
coactus fuit Aristoteles (volens termi- nis specialibus uti) dicere quod
una est magis contraria quam altera, insinuans quidem quod utraque
contrarie- tatis. oppositionem habet respectu illius verae.
Deter- minat tamen immediate quod tantum una earum, scili- cet
negationis opinio, contraria est affirmationi verae. Sub- dit enim:
Manifestum est quoniam. baec contraria erit. Duo ergo dixit, et quod
utraque, tam scilicet negatio eiusdem quam affirmatio contrarii,
contrariatur affirmationi verae, et quod una tantum earum, negatio
scilicet, est contraria. Et utrunque est verum. Illud quidem, quia, ut
dictum est, ambae contrarietates oppositione contra affirmatio- nem
moliuntur; sed difformiter, quia opinio negationis primo et per se
contrariatur, affirmationis vero contrarii opinio secundario et per
accidens, idest per aliud, ra- tione scilicet negativae opinionis, ut
declaratum est: sicut etiam in naturalibus albo contrariantur et nigrum
et ru- brum, sed illud primo, hoc reductive, ut reducitur sci-
licet ad nigrum illud inducendo, ut dicitur V Pbysicor. simpliciter
contraria non sunt nisi extrema unius latitu- dinis, quae maxime distant;
extrema autem unius distan- tiae non sunt nisi duo. Et ideo cum inter
pertinentes ad se invicem opiniones unum extremum teneat affirmatio
vera, reliquum uni tantum falsae dandum est, illi scilicet quae
maxime a vera distat. Hanc autem negativam opinionem esse probatum est.
Haec igitur una tantum contraria est illi, simpliciter loquendo. Caeterae enim oppositae ratione istius contrariantur, ut de mediis
dictum est. Non ergo uni plura contraria posuit, nec de contrarietate
large lo- quutus est, ut obiiciendo dicebatur. 14. Deinde cum
dicit: Amplius si etiam etc., probat idem, scilicet quod affirmationi
contraria est negatio eiusdem, et non affirmatio contrarii secunda
ratione, dicens: Si in aliis materiis oportet opiniones se habere
similiter, idest, eodem modo, ita quod contrariae in aliis materiis
sunt affirmatio et negatio eiusdem; et hoc, scilicet quod dixi- mus
de boni et mali opinionibus, videtur esse bene dictum, quod scilicet
contraria affirmationi boni non est affir- matio mali, sed negatio boni.
Et probat hanc consequen- tiam subdens: Aut enim ubique, idest, in omni
materia, ea quae est contradictionis altera pars censenda est
con- traria suae affirmationi, aut nusquam, idest, aut in nulla
materia. Si
enim est una ars generalis accipiendi contra- riam opinionem, oportet
quod ubique et in omni materia uno et eodem modo accipiatur contraria
opinio. Et con- sequenter, si in aliqua materia negatio eiusdem de
eo- dem affirmationi est contraria, in omni materia negatio eiusdem
de eodem contraria erit affirmationi. Deinde in- tendens concludere a
positione antecedentis, affirmat an- tecedens ex sua causa, dicens quod
illae materiae quibus non inest contrarium, ut substantia et
quantitas, qui- bus, ut in Praedicamentis dicitur, nihil est contrarium. De his quidem est pér se falsa ea, quae est opinioni verae
opposita contradictorie, ut qui putat hominem, puta So- cratem non esse
hominem, per se falsus est respectu pu- tantis, Socratem esse hominem.
Deinde affirmando ipsum antecedens formaliter, directe concludit intentum
a posi- tione antecedentis ad positionem consequentis dicens: Si
ergo bae, scilicet, affirmatio et negatio in materia carente contrario,
sunt contrariae, et omnes aliae contradictiones contrariae censendae
sunt. 15. Deinde cum dicit: Amplius similiter etc., probat idem
tertia ratione, quae talis est: Sic se habent istae duae opi- niones de
bono, scilicet, bonum est bonum, et, bonum non est bonum, sicut se habent
istae duae de non bono, sci- licet, non bonum non est bonum, et, non
bonum est bo- num. Utrobique enim salvatur oppositio
contradictionis. Et primae utriusque combinationis sunt verae,
secundae autem falsae. Unde proponens hanc maiorem quoad pri- mas
veras utriusque combinationis ait: Similiter se babet opinio boni,
quoniam bonum est, et non boni quoniam mon est bonum. Et subdit quoad
secundas utriusque falsas: Et super bas opinio bomi quoniam mon est
bonum, et. non boni quoniam .est bonum. Haec est maior. Sed illi verae
opi- nioni de non bono,scilicet, non bonum non est bonum, contraria
non est, non bonum est malum, nec bonum non est malum, quae sunt de
praedicato contrario, sed illa, non bonum est bonum, quae est eius
contradictoria ; ergo et illi verae opinioni de bono, scilicet, bonum
est bonum, contraria erit sua contradictoria, scilicet, bonum non
est bonum, et non affirmatio contrarii, scilicet, bo- num est malum. Unde
subdit minorem supradictam di- cens: Illi ergo verae opinioni non boni,
quae est dicens quo- niam scilicet non bonum non est bonum, quae est.
contraria. Non
enim est sibi contraria ea opinio, quae dicit affirma- tivae praedicatum
contrarium, scilicet, quod non bonum CAP. XIV, LECT. XIV est malum: quia istae duae aliquando erunt simul
verae. Nunquam autem vera opinio verae contraria est. Quod autem
istae duae aliquando simul sint verae, patet ex hoc quod quoddam non
bonum malum est: iniustitia enim quoddam non bonum est, et malum. Quare
con- tingeret contrarias esse simul veras: quod est impossi- bile.
At vero nec supradictae verae opinioni contraria est illa opinio, quae est
dicens praedicatum contrarium ne- gativae, scilicet, non bonum non est
malum, eadem ra- tione, quia simul et hae erunt verae. Chimaera enim
est quoddam non bonum, de qua verum est simul dicere quod non est
bona, et quod non est mala. Relinquitur ergo tertia pars minoris quod ei
opinioni verae quae, est dicens quoniam non bonum non est bonum,
contra- ria est ea opinio. non boni, quae est dicens quod est
bonum, quae est contradictoria ilius. Deinde subdit 127 mativae
quae est, omne bonum est bonum, vel, omnis homo est bonus, contraria est
universalis negativa, ea scilicet, nullum bonum est bonum, vel, nullus
homo est bonus: singula singulis referendo. Contradictoria autem
negatio, contraria illi universali affirmationi est, aut, non omnis homo
est bonus, aut, non omne bonum est bonum, singulis singula similiter
referendo. - Et sic posuit utrun- que divisionis membrum, et
declaravit. 18. Sed est hic dubitatio non dissimulanda. Si enim
affirmationi universali contraria est duplex negatio, uni- versalis
scilicet et contradictoria, vel uni duo sunt con- traria, vel
contrarietate large utitur Aristoteles: cuius oppositum supra
declaravimus. -- Augetur et dubitatio: quia in praecedenti textu dixit
Aristoteles quod, nihil interest si universalem negationem faciamus ita
contra- riam universali affBrmationi, sicut singularem singulari. conclusionem
intentam: Quare et ei opinioni boni, quae dicit bonum est bonum,
contraria est ea boni opinio, quae dicit quod bonum non est bonum, idest,
sua con- tradictoria. Contradictiones ergo contrariae in omni ma-
teria censendae sunt. 16. Deinde cum dicit: Manifestum est igitur etc.,
decla- rat determinatam veritatem extendi ad cuiusque quanti- tatis
opiniones. Et quia de indefinitis, et particularibus, et singularibus iam
dictum est, eo quod idem evidenter apparet de eis in hac re iudicium
(indefinitae enim et particulares nisi pro eisdem supponant sicut
singulares, per modum affirmationis et negationis non opponuntur,
quia simul verae sunt); ideo ad eas, quae universalis quantitatis sunt se
transfert, dicens, manifestum esse quod nihil interest quoad propositam
quaestionem, si univer- saliter ponamus affirmationes. Huic enim,
scilicet, univer- sali affirmationi, contraria est universalis negatio,
et non universalis affirmatio de contrario; ut opinioni quae opi-
natur, quoniam omne bonum est bonum, contraria est, nihil horum, quae
bona sunt, idest, nullum bonum est bonum. Et declarat hoc ex quid nominis
universalis affir- mativae, dicens: Nam eius quae est boni, quoniam
bonum est, si universaliter sit bonum : idest, istius opinionis
univer- salis, omne bonum est bonum, eadem est, idest, aequiva-
lens, illa quae opinatur, quidquid est bonum est bonum; et consequenter
sua negatio contraria est illa quam dixi, nihil horum quae bona sunt
bonum est, idest, nullum bo- num est bonum. Similiter autem se habet in
non bono: quia affirmationi universali de non bono reddenda est
negatio universalis eiusdem, sicut de bono dictum est. 17. Deinde cum
dicit: Quare si in opinione sic se ba- /-* Cf. lect. prae- ced. n.
1, 5 seqq. * * Num. 2r. Cf. lect. prae- ced. n.
5, seqq. aee Ὑ I eu ER CP πο
INCUBE FRE bet etc. , revertitur ad respondendum quaestioni
primo motae *, terminata iam secunda, ex qua illa dependet. Et
circa hoc duo facit: quia primo respondet quaestioni; se- cundo, declarat
quoddam dictum in praecedenti solu- tione; ibi: Manifestum est autem
quoniam * etc. Circa pri- mum duo facit. Primo, directe respondet
quaestioni, di- cens: Quare si in opinione sic se' babet
contrarietas, ut dictum est; et affirmationes et negationes quae sunt
in voce, notae sunt eorum, idest, affirmationum et negatio- num
quae sunt in anima; manifestum. est. quoniam. affir- mationi, idest,
enunciationi affirmativae, contraria erit negatio circa idem , idest,
enunciatio negativa eiusdem de eodem, et non enunciatio affirmativa
contrarii. Et sic patet responsio ad primam quaestionem, qua quaerebatur,
an enunciationi affirmativae contraria sit sua negativa, an
affirmativa contraria ἢ. Responsum est enim quod nega- tiva est
contraria. Secundo, dividit negationem contrariam affirmationi,
idest, negationem universalem et contradictoriam, dicens: Universalis,
scilicet, negatio, affirmationi contraria est etc. Ut exemplariter
dicatur, ei enunciationi universali affir- Et ita declinari non potest
quin affirmationi universali duae sint negationes contrariae, eo modo quo
hic loqui- tur de contrarietate Aristoteles. I9. Ad huius
evidentiam notandum est quod, aliud est loqui de contrarietate quae est
inter negationem alicuius universalis affirmativae in ordine ad
affirmationem contrarii de eodem, et aliud est loqui de illamet
universali nega- tiva in ordine ad negationem eiusdem affrmativae
con- tradictoriam. Verbi gratia: sint quatuor enunciationes,
quarum nunc meminimus, scilicet, universalis affirmativa, contradictoria,
universalis negativa, et universalis affir- matio contrarii, sic
dispositae in eadem linea recta: Omnis bomo est iustus, non omnis bomo
est iustus, omnis bomo non est iustus, omnis bomo est iniustus: et
intuere quod licet primae omnes reliquae aliquo modo contrarientur,
magna tamen differentia est inter primae et cuiusque earum
contrarietatem. Ultima enim, scilicet affirmatio contrarii, primae
contrariatur ratione universalis negationis, quae ante ipsam sita est:
quia non per se sed ratione illius falsa est, ut probavit Aristoteles,
quia implicita est*. Tertia autem, idest universalis negatio, non per se sed
ratione secundae, scilicet negationis contradictoriae, contrariatur
primae eadem ratione, quia, scilicet, non est per se falsa illius
affirmationis veritate, sed implicita: continet enim negationem
contradictoriam, scilicet, nom ommis bomo est iustus, mediante qua falsificatur
ab affirmationis veritate, quia simpliciter et prior est falsitas
negationis contradi- ctoriae falsitate negationis universalis:
totum namque compositius et posterius est partibus. Est ergo inter
has tres falsas ordo, ita quod affirmationi verae contradictoria
negdtio simpliciter sola est contraria, quia est simpliciter respectu
illius per se falsa; affirmativa autem contrarii est per accidens
contraria, quia est per accidens falsa; universalis vero negatio, tamquam
medium sapiens utri- usque extremi naturam, relata ad contrarii
affirmationem est per se contraria et per se falsa, relata autem ad
ne- gationem contradictoriam est per accidens falsa et con- traria.
Sicut rubrum ad nigrum est album, et ad album est nigrum, ut dicitur in V
Physicorum. Aliud igitur est loqui de negatione universali in ordine ad
affirmationem contrarii, et aliud in ordine ad negationem
contradicto- riam. Si enim primo modo loquamur, sic negatio
uni- versalis per se contraria et per se falsa est; si autem
secundo modo, non est per se falsa, nec contraria affir- mationi.
20. Quia ergo agitur ab Aristotele nunc quaestio , inter
affirmationem contrarii et negationem quae earum contraria sit
affirmationi verae, et non agitur quaestio ipsarum negationum inter se,
quae, scilicet, earum con- traria sit illi afhrmationi, ut patet in toto
processu quae- stionis; ideo Aristoteles indistincte dixit
quod utraque negatio est contraria affirmationi verae, et non
affirmatio * Cf.supra n. 4, seqq. E 128
contrarii. Intendens per hoc declarare diversitatem quae PERI HERMENEIAS
LIB. IIl, CAP. XIV, LECT. XIV: 21. est inter
affirmationem contrarii ét negationem in hoc quod verae aífirmationi
contrariantur, et non intendens dicere quod utraque negatio est
simpliciter contraria. Hoc enim in dubitatione non est quaesitum, sed
illud tan- tum.- Et similiter dixit quod nihil interest si quis
ponat negationem universalem: nihil enim interest quoad hoc, quod
affirmatio contrarii ostendatur non contraria affir- mationi verae, quod
inquirimus. Plurimum autem inte- resset, si negationes ipsas inter se
discutere vellemus quae earum esset affirmationi contraria.- Sic ergo
patet quod subtilissime Aristoteles locutus de vera contrarie- tate
enunciationum, unam uni contrariam posuit in omni materia et quantitate,
dum simpliciter contrarias con- tradictiones asseruit. Deinde cum
dicit: Manifestum est autem etc., resu- mit quoddam dictum ut probet
illud, dicens: Manifestum est autem. ex dicendis quod mom contingit
veram. verae con- trariam esse, nec in opinione mentali, mec in
contradictione, idest, vocali enunciatione. Et causam subdit: quia
con- traria sunt quae circa idem opposita sunt; et consequen-
ter enunciationes et opiniones verae circa diversa con- trariae
esse non possunt. Circa idem autem contingit simul omnes veras
enunciationes et opiniones verificari, sicut et significata vel
repraesentata earum simul illi in- sunt: aliter verae tunc non sunt. Et
consequenter omnes verae enunciationes et opiniones circa idem
contrariae non sunt, quia contraria non contingit eidem simul in-
esse. Nullum ergo verum sive sit circa idem, sive sit circa aliud,
est alteri vero contrarium. Et sic finitur expositio huius libri Perihermenias.
Anno Nativitatis Dominicae 1496, in Festo Divi Thomae Aquinatis. Cui sit
honor et gloria, eo quod dederit opus a se inceptum, tanto tempore incompletum,
perfici. When he says, It is evident, too, that true cannot be
contrary to true, either in opinion or in contradiction, etc., he returns to a
statement he has already made in order to prove it. It is evident, too, from
what has been said, that true cannot be contrary to true, either in opinion or
in contradiction, i.e., in vocal enunciation. He gives as the cause of this
that contraries are opposites about the same thing; consequently, true
enunciations and opinions about diverse things cannot be contraries. However,
it is possible for all true enunciations and opinions about the same thing to
be verified at the same time, inasmuch as the things signified or represented
by them belong to the same thing at the same time; otherwise they are not true.
Consequently, not all true enunciations and opinions about the same thing are
contraries, for it is not possible for contraries to be in the same thing at
the same time. Therefore, no true opinion or enunciation, whether it is about
the same thing or is about another is contrary to another. The third part is
the second difference, i.e., by convention, namely, according to human institution
deriving from the will of man. This differentiates names from vocal sounds
signifying naturally, such as the groans of the sick and the vocal sounds of
brute animals. Then Aristotle says, ‘by convention’ is added because nothing is
*by nature* a name, etc. Here Aristotle explains the third part of the
definition. The reason it is said that the name signifies by convention [ad
placitum ex institutione], he says, is that no name exists naturally. For it is
a name because it signifies; it does not signify naturally however, but by
institution [ex institutione]. This Aristotle adds when he says, but it is a
name when it is *made* a sign, i.e., when it is imposed to signify. For that
which signifies naturally is not made a sign, but is a sign naturally. he
explains this when he says: for unlettered sounds, such as those of the brutes
designate, etc., i.e., since they cannot be signified by letters. He says
sounds rather than vocal sounds because some animals—those without lungs—do not
have vocal sounds. Such animals signify proper passions by some kind of
non-vocal sound which signifies naturally. But none of these sounds of the
brutes is a name. We are given to understand from this that a name does not
signify naturally.] Aquino. Keywords: Peri hermeneias, de interpretation,
Austin/Grice, “De interpretation” nota, notare, notante, notato, denotato –
denotare -- Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Aquino: grammatici speculative, per
il Club Anglo-Italiano, The Swimming-Pool Library, Villa Grice, Liguria, Italia.
Refs.: Grice, “Intentionality in Aquino,” Speranza,
“Grice and Aquino on the taxonomy of intentions.” Aquino.
Grice ed Arangio: la ragione conversazionale e l’implicatura conversazionale del colloquio – la scuola di Napoli – filosofia napoletana – filosofia campanese -- filosofia italiana – Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, The Swimming-Pool Library (Napoli). Filosofo napoletano. Filosofo campanese. Filosofo italiano. Napoli, Campania. Grice: “We have Flores, we have Ruiz, we have Enriques – reminds me of Alan Montefiore! I like Vladimiro Arangio – my favourite is by far his philosoophising on Socrates’s ‘Sofista’ – he distinguishes between what he calls ‘Socratic dialogue’ (mine) and ‘dialogo sofistico’!” -- Vladimiro Arangio-Ruiz (Napoli) filosofo, grecista e accademico italiano. Fu i


No comments:
Post a Comment