GRICE E FACCIOLATI

 JACOBI FACCIOLATI    INSTITUTIONES   I   LOGICA   PERIPATETICA    editio altera    RETRACTATIOR.     VENETUS   Apad JO. BAPTISTAM ALBRITIDM HIER. FIL.   MDCCXXXVII.   SUPERIORUM PERMISSU AC PRIVILEGIO.    Digltlzed by Google    V    i   \    t   i   !'   I   f    i      i       i    i   i    i     V    /       ¥    *   I     Digitized by Google      \    1    EPISTOLA PRMMISSA   E DITIONI Plini   AD 111. T1R0S litterarios   GTMNASII PATAVINI.   r   J i XaSlo jam fixenuio y m quod mhi  ^ ad Logicam puUve, profitendam  diploma dediftis , Viri amphffbm. , fiudu  mei atque indujlrue ^vobis rationem, red-  do . JEquum eft enim , id njos a nabis  requirere , quod nos ab a dole fi entibus nofiris  requirere f olemus . Etfi autem mihi m hac  dijciplina tradenda aliquid pro f a culi more   A a li~     Digitized by Google     qui memoria fericulum facere malunt . Si-  quid efl. apud illos , quod probari debeat, ut  efl fane multum , finae ex hoc ipj o fonte ma-  nant yfwe aliunde , non fuit nobis difficile,  partim Rudimentis anno fupericre editis ,  partim Inditutionibus ijlis afpergcre . 'Neu .  opus efl pluribus , ut intelligatis , quid rei fit,  quod <~uobis affertur . yid modum ratio-  nem quod attinet , habetis Opufculum tpurr,-  [MTiitov, puris ac perfpicuis <~uerbis compofi-  tum , quale prorfus ingenia illa infirma , qui-  bus fer ibo , pofiulare unientur . Haud aliter  Cicero fuas ad Marcum Filium Partitiones  dedit , minutatim interrogando ac refponden-  do . Quid enim ad difeendum docendum  tam naturale efl , quam interrogare , & in-  terroganti refpondere ? Itaque magnum illud  Galltarum ingenium , Ludcuicus Dupinus  in Methodo fludii 7 heol. cvr jv Modus, in-  quit , exercendi juvenes & docendi dialo-  gicus optimus & vetudiflimus eft. Hunc  Philofophi antiqui , praxipue Socrates  & Plato tenuerunt : hunc plures veteres   Ecclelhe Patres in operibus fuis fecuti funt,   A 3 ubi      Digilized by Google    I    ubi vel Judaeos & Haereticos refutabant, vel  Chriftianos doctrina inftruebant . Quin  & a Monachis in Monafteriis ad eru-  diendos inftituendofque fuos adhibitus  fuit . «0«i per magna columina & quafiio-  nes perpetuas docere /olent , i» quibus alti re-  ceffus magnaque latebra funt , non probabunt  genus hoc planum & expofitum , quod fefe  tam facile prodit . Sed illi quidem , fime ali-  ter nolint , /me aliter nequeant , numquam  probabunt nifi fua . Ego in mos unos tota  mita oculos conjiciam , quibus Deorum im-  mortalium promidentia litterarum nojlrarum  judicia commijfa funt .    EX PATAVINA ACADEMIA   • KALBNDIS MAJIS MDCCXXIX.   *     Digilized by Google    1     <AD LECTOREM.    Uicuraque ia eo a «obis diflenthmt , ue Ari-  f fioceik Logicam minime probent ; in eb  ^ certe quidem diflfentire non debent >  ut ejus difcend* confuetudini non ni*    hil concedatur • Noftri homines numquam in pu-  blicum prodire fblent , gravius aliquid fufcepturi ,  quin femoralia quaedam fibi circumdent , fuperne  crifpata , inferne aperta v quae neque hieme frigus  arcent , neque aeftate calorem : atque iis quidem  ita oculos aftuefecitnus „ ut quamvis plus incommo-  di , quam commodi ferant ; attamen nefeio quid  audboritatis ac dignitatis habere videantur , haud  temere violandae . Siquid eft , quod tempore & ufu  facrari potuerit , ea profero eft Ariftotelis Logica,  quam qui iinibus coercet , ne dlfputandi libidine  crefeat in immenfum , plane fapit ; qui eam pror-  fus tollere conatur , is quaefo de femoralibus cogi-  tet • Accedic , quod nos in ea Civitate docemus ,  ubi qui velit Philofophiae infignia referre , harum  quoque rerum rationem reddere debet, & publicum  examen fubire . Proinde non. decet in tanto diferi-    mine miferos adolefcentes deferere , fortunaeque im-  paratos committere • Hinc Topica vix attingimus ,  quod hujus partis , ceteroquia non inutilis , nullum  experimentum in noftris exercitationibus ad ingenia  judicanda comparatis fieri foleat . Ceterum ex his  pleraque in Rudimentis velut adumbravimus : nunc   A * fu- .      Digitized by Google     i   fufius lingula perfequemur . Tametfi eum tenebi-  mus modum , ut illi ipfi , qui ifta faftidiunt , in  tanta libelli exiguitate quiefcere poftint. Eorum po-  tius offenfionem metuo , qui Scholafticis ftudiis af-  fueti, & multa & fubtilia poftulant • His ego Scho-  laftici hominis judicium oppono . Ita enim fcribit  Fonfeca lib. 8 ., Logic. Inft. c. 19 . Adeo inculta funt ,  horrida y & ab ufu remota , quae fuperioris ectatis ho-  mines in hifce commenti funt , ut nifi plurima rejician-  tur y fatius fit y ea potius non attingere . Quemadmo-  dum autem nobis eam veniam petimus , ut omitte-  re iftiufmodi fcripta liceat , ita iis venia eft conce-  denda , qui fcripferunt . Tempora ita ferebant .  Cumhomines ifti & ingenio valerent, & otio abun-  darent ; nec ullum tamen praeterea tenerent littera-  rum genus, in quo fe ja&arent , hoc tamquam or-  be conclufi , meditationes meditationibus cumularunt,  & in infinitas ambages abierunt • Siquis eorum vo-  lumina verfare & cognofcere voluerit , non. omnem  prorfus operam perdet , fed cani fimilis erit , qui  propter pauxillum cibi in magnis oflibus dentes  tigat . Nobis non tantum eft otii * Vale.     Digitizad >    : • -i,   TABULA SYNOPTICA   HARUM INSTITUTIONUM.   PROTHEORIA   De Operis nomine , ratione , atque ordine .   • . ... v   PARS I.   DE PRAEDICABILIBUS EX PORPHYRIO .   1. De Praedicabilibus in univerfum .   2. De Genere.   3. De Specie. ■>.' t   4. De Differentia.   5. De Proprio.   6 . De Accidente.   7. De modo & ratione praedicandi .   m . - • •   P A R S . I I.   DE CATEGORIIS, SEU PRAEDICAMENTIS . .   PROTHEORIA   VULGO   A NTEPRiEDIC AMENTA.   . 1. De Categoriis, feti Praedicamentis in univerfum.   2. De Subftantia.   3. De Quantitate.   4. De Qualitate. f   5. De Relatione.   6 . De A&ione, & Paflione. .   7. De Ubi, Quando, Situ, Habitu.   HY-    Digitized by Google     IO TABULA STNOPTICA.   .   HYPOTHEORI/E,   FULGO   POSTPR^EDICAMENTA   MANTISSA   De Platonicorum , & Stoicorum Categoriis .   »• •   P A R S III.   DE ANALTTICIS POSTERIORIBUS.   i. De Operis ratione & materia.   a. De Praenotionibus demonftrationis Ariftotelicar •  $. De Platonis , Epicuri , & Stoicorum Praeno-  tionibus •   4. De Principiis.   j. De modo cognofcendi Principia.   €. De Praejudiciis.   7. De Dubitatione.   8. De Auftoritate.   9. De Demonftrationis natura & ratione.   xo. De Demonftrationis neceffitate , ejufque gradibus,  xx. De reliquis Demonftrationis conditionibus.   12. De Demonftrationis exemplis.   13. De Demonftrationis formis.   14. De Demonftratione in orbem.   15. De Signis» quibus fit Demonftratio a pofteriori .   16. De Demonftrationis effeftu , . ideft fcientia.   x 7. De veterum Phyficorum, & Platonis fcientia.   18. De Scepticorum , Academicorum » Epicureo-   rum, & Stoicorum fcientia.   19. De Scientiae origine*  ao. De Ignorantia.   si«    Digitized by Google    TABULA STNOPTIC A. ii  ai. De Sapientia»   22. De Opinione.   23. De Sagacitate.   24. De Materia , & inftrumento demonft rationis,  ay. De Caufiis ad definiendum, & demonftrandura   idoneis .   26 . De Definitionis natura , & partibus.   27. De Locis definitionis, qua: eflentiam rei aperit,  a 8. De Locis definitionis, quae cauflam rei continet.   29. De iis, quae definitionem capiunt.   30. De Quaeftionibus.   PARS IV.   DE TOPICIS.   j. De nomine , & materia Topicorum.   а. De Syllogifmo diale&ico.   3. De Problemate.   4. De Propofitione .   5. De locis Problematis, & Propofitionis .   б . De loco Generis.   7. De loco Definitionis.   8. De loco Proprii.   5. De loco Accidentis.   PARS V.   DE ELENCHIS SOPHISTICIS .   *• De nomine , natura , 4 c «fu doftrinae Sophiftice.   2. De Fallaciis vocum •   3. De Fallaciis rerum.   4. De fine Elenchi Sophiftici .   j. De folutione vera, & fucata Elenchi Sophiftici.  €* De Inexplicabilibus*    Digitized by Google    NOI RIFORMATORI   *•    «   DELLO STUDIO DI PADOVA. *    Vendo veduto per la Fede di Revifione, ed Ap-    provazione dei P. F. Tommafo’ Maria Gennari  Inquifitore nel LiSro intitolato : Jacobi Facciolati In-  ftitutiones Logica Peripatetica • Editio altera retra&a -  tior , non vi eflere cofa alcuna contro la Santa Fede  Cattolica , e parimente per Atteftato dei Segretario  Noftro , niente contro Principi , e buoni coftumi ,  concediamo Licenza a Giambatifla Albrizzi q.Girolamo  Stampatore , che pofla eflere ftampato , oflervando gli  Ordini in materia di Stampe , e prefentando le folite  copie alie Pubbliche Librerie di Venezia, e di Pado*  va.   • • ♦ « •   Dat. Ii 8. Maggio 1729.     ( Gio: Francefco Morofini Kay. Rif.   » r •   0   ( Andrea Soranzo Proc. Rif.    ( Pietro Grimani Kav. Proc. Ri£ .     Agoftino Gadaldint Segr.    LOGICAE PERIPATETICAE   • P K O T H EO R 1 A   DE OPERIS NOMINE, RATIONE,  ATQUE ORDINE.   t   QUID INT ELLIG1S LOGICAE  PERIPATETICAE NOMINE ?   * * . * -■   JJL”! 1 X more veterum Peripateticorum Logicam ap-  1 “^ pello totam difierendi artem ; quamvis Arifto-  -d teles ad eam folam partem hoc nomen adhi-  beat , quae difputat ex probabilibus . Peripateticam vo-  co, ideft Ariftoteleam : nam qui funt ab Ariftotele,  Peripatetici dicuntur ; quia olim ( ut fcribit Cicero in  Academ. x. c. 4. ) dil^utabant inambulantes, in Ly-  ceo . ,( 1 )   (1) Boethius in Topica Cicer. Hac e fi difciplina quafi dif-  ferendi quadam tnegiftra , quam Logicam Peripatetici vete-  ret appellaverunt . Hanc deero definient differendi diligen-  tem rationem vocavit . Hac vario modo a plerifque traSiata  efi , varioque etiam vocabulo nuncupata . Ut enim ditium  eft , a Peripatetici t hac ratio diligent differendi Logica vo-  catur , continent tn fe inveniendi , judicandique peritiam .  Stoici vero hanc eamdem rationem differendi pat/llo anguftiue  traHavere . Nibil enim de inventione laberantet , in fola  tantum judicatione conftfiunt ; de eoque pracepta multiplici - -  ter dantes , DialeSHcam nuncupaverunt , Plato , etiam D ia-  le Ricam vocat facultatem , qua id , quod unum eft , pojfit  in plura partiri , vclut filet genus per propriat differentiae  tifque ad ultimat fpeciet feparare ; atque ea , qua . multa  funt , in unum genui ratione colligere .   Quinque Diale£Iicx fu» partes Plato fecit, definitionem,  divilionem , refolutionem , induftionem , ratiocinationem }  de quibus vide Alcinoum de do£tr, Piat, ca, 5, -    Digitized by Google     T    J4 LOGICAE PERIPATETICAE   Qua in re Logica Peripatetica verfatur )   Campus , in quo Logica Peripatetica verfatur,  eft oratio quaevis, per quam quaeritur, quid de quo  dicatur ; uno verbo , quseftiQ omnis . Et quia in  quaeftione eft fubjeflum de quo quaeritur , & praedica-  tum quod quaeritur , de utroque Logicus praecipit.  Ex. g. cum quaero , num anima fit immortalis , du-  bito , num primae voci ultima conveniat ., ideft num  immortalifas de anima dici poffit. Utraque igitur vox .  eil cognofcenda . . ( z )   9   Quot nam pars verfatur in fubjedo,  quae nam in praidicato?   % Subjeflum eft res omnis \ quia de re omni quaf-  ri aliquid poteft : ideoque de fubjebo agitur in Ca-  tegoriis , quae omnia , rerum genera , per fimplices  notiones diftributa , complebuntur . Praedicatum ad  Topica pertinet , quae locos aperiunt inveniendi , quid-  quid de re aliqua dici poteft • Topicis accedunt  Analytka , & Sophifiica , in quibus oftenditur , quo-  modo praedicata dijudicentur, & ad fidem vel bene,  vel male faciendam accommodentur • Igitur a Ca-  tegoriis incipere debemus, quae erit Pars Prima ha-  rum Inftitutionum . ( \ )   ( % ) Res , de quibus , & per quas in contrpveriia qua-  libet diTputamus , funt proprios ejus artis ac difciplin® ,  cujus eil controverfia ipfa j modus autem & ratio diipu*  tandi pertinet ad Logicam « Itaque Phyiici eil oftendere $  num anima conveniat immortalitat : at Logici eil prsefcfi-  bere , qua via inveniri & conii rui argumenta poilint ad  jrede oilendendum , ddemque parandam •   ( 3 ) Quidquid eil , dc quo qusri * aut pronunciari ali-  quid    Digitized by Google    PROTHEORIA .    *S    Cur C a tegor iis promittitur Vorphyril commentariolum  - de Vradicabilibus ?   PradicablUa cum fint aliud nihil, quam modi  prardicandi , rebe ab Ariftotele explicantur in To-  picis » ideft i» ea Logicae parte , quas praedicata  complebitur . Attamen nos ab his exordimur , tum  Icholarum confuetudine dubi , tum etiam ratione  aliqua, ut mox apparebit. (4)    quid poflit , eft unum aliquid cat : quidquid   eft , quod Qu*ri , aut pron undari de re aliqua poffit , eft  unum aliquid ex pmdicahilibut .   ( 4 ) Porphyrius libellum fcripfit de Prxdicabilibus , cu-  jus van* feruntur infcriptiones } fed maxime Criticis  probatur tamquam genuina , t int yuyi Wr *.w*/s«* , i*,  troduilte ad Cbyfaorium . Hujus enim gratia fcripta eft ,  ut mox dicemus.   Audivit Porpbyrius Longinum Se PJotiaum 5 floruitqoe  Rom« foculo Chrifii tertio ; fed impietatis fama laboravit.  Vitant ejus fcripfit Lucas Holftenius , quam vide ia Gtm-  ca Fabricii Bibliotheca lib.4, cap.ay.     Digilized by Google     « •       I    PARS PRIMA.    DE PRAEDICABILIBUS EX PORPHYRIO.   « # 4 *l «•* » ' • f   C A P V T ■ P R. I M <U - M .   % I 4 -   • 1 » »   # * , / % . % # ** * M » * « t . »   DE PRAEDICABILIBUS IN UNIVERSUM .    ♦ » #    £1711) BJT PRAEDICABILE?    Ig. T)Racdicabile eft , quod poteft praedicari , hoc  Jt * eft » dici & enunciari de aliquo • Quo no-  mine fignificantur communes quaedam notiones &  vocabula , quibus res quaelibet continetur . , & per  fuas partes explicatur ; velut in Socrate praedicabi-  lia funt , ejfe animal , ejfc rationalem , ejfe bominem >  tffe ridendi & philosophandi capaeem • Siquidem haec  de illo dicuntur , & ad ejus .naturam aperiendam  adhibentur • ( 1 ) * ’   Quot funt Praedicabilia ?   * Quinque funt Praedicabilia , genus , fpecies »   * differentia , proprium , accidens : cujus numeri ea  . ratio eft > quam attulimus in Rudimentis Syntagm#   3. Par. 1. c. 3. (2)   / V •»   (1) Praedicabilia Stoici confiderant ) ut funt in rebus»  ideaque nnpn rx vocant , ideft notiones . Peripatetici ea conO*  derant , ut de rebus Sicuntur $ ideoque appellant xccri yopvjdjv*,  pr a di cata . Philoponut 1 vocat , fimplices voces 1   Grasci alii vspts $&*** » quinque voces.   ( 1 ) Quidam rem ita explicant ; Pnedicabilo eft notio   ttni-    Digitized by Google    *7    P APS I. CAPUT I.   Quinam e fi Prcdicabilium ufus ?   $. Magnus eft Prcdicabilium ufus in definiendo ,  dividendo , & argumentando . Sed ea prcfertim Ca-  tegoriis inferviunt; atque adeo in harum gratiam  fcripta funt a Porphyrio, ut apparet ex ejus Pra>  fatione. Cum enim Chryfaorius Patricius Romanus  in Ariftotelis Categorias incidiflet, nec eas, poflet  facile intelligere ; obtinuit a Porphyrio praeceptore  fuo , ut hanc fibi Introdu&ionem componeret , colle-  gis velut in unum corpus, que in tota Ariftotelis  Logica, maxime vero in Topicis & Metaphy ficis  difperfa funt. ( $ )   Praedicabilia quomodo differunt a Praedicamentis ?   Categoriae vulgo appellantur Praedicamenta .  Differunt autem a Praedicabilibus , quia Praedicabilia  funt modi praedicandi; Praedicamenta funt res, quae,  praedicantur. Itaque Praedicabilia funt fecundae notio-  nes, per quas fignificantur, & explicantur primae;  (prima: autem funt ipfa Praedicamenta •   B . . Prae - ‘*   univerfalis , qua; convenit multis; convenire autem poteft  Vel ut aliquid infitum , vel ut aliquid ajfumtum , Infixa  funt Genui , Differentia , Specie!, Proprium . Affumtum eft Ac-  cidant , quia extrinfecus advenit. Alii hoc modo: Quid-  quid eft prxdicabile , vel prsdicatur in quid ut part : &c  eft Genut ; vel in quid ut totum , & eft Speciet ; vel in  quale per ejfentiam , & eft Differentia $ vel in qnale nec/f-  fario , & , eft Proprium ; vel in quale fortuito , & eft Ac-  cident . Duas has rationes oppugnat Voflius de natura Lo-  gic* cap. 10. n. 19. Sed iftiufmodi pugna; numquam exitum  invenient .   ( 3 ) Totam przdicabilium doflrinam ex Platonis  diwis collegide Porphyrium , Amonius feribit . Fuit ille  quidem phiiofophus Platonicus ; f«d in hoc opufculo , ut    Digitized by Google     1 6    PARS P R I M A .   DE PRAEDICABILIBUS EX P0RPHTR10.   C A P V T ■ P 1 i l M V M . '   r ; 'i * "i/'. • ; , j   DE PRAEDICABILIBUS IN UNIVERSUM .    QUID EST PRAEDICABILE?    T)R*dicabile eft , quod poteft praedicari , hoc  A. eft, dici & enunciari de aliquo . Quo no-  mine fignificantur communes quaedam notiones &  vocabula , quibus res quaelibet continetur , & per  fuas partes explicatur ; velut in Socrate praedicabi-  lia funt , effe animal , effe rationalem , effe hominem >  effe ridendi & philosophandi capacem . Siquidem hxc  de illo dicuntur , & ad ejus naturam aperiendam  adhibentur . ( i )   Quot funt Trtedtcabilia?   * R» Quinque funt Praedicabilia , genus , [pedes ,  differentia , proprium , & accidens : cujus numeri ea  ratio eft , quam attulimus in Rudimentis Syntagm.  3. Par. 1. c. 3. ( a )   £«/-   ( 1 ) Pratdicabilia Stoici confiderant * ut funt io rebus j  ideaque raipvTx vocant, kleft nationes. Peripatetici ea con fi-  derant , ut de rebus dicuntur $ ideoque appellant xrrxyopii'^*»  p radicata . Philoponus vocat ***** Quitis , / implieet voets a  Grseci alii tstrs Quivit , quinque vocet.   {%) Quidam rem ita explicant ; Prxdicabile eft notio   uni-    Digitized by Google    17    PARS I. CAPUT I.   Quinam e fi Predicabilium ufus ?   $. Magnus eft Prardicabilium ufus in deiiniendo ,  dividendo , & argumentando • Sed ea pnefertim Ca-  tegoriis inferviunt; atque adeo in harum gratiam  fcripta funt a Porphyrio, ut apparet ex ejus Prae-  fatione. Cum enim Chryfaorius Patricius Romanus  in Ariftotelis Categorias incidiflet , nec eas t poflet  facile intelligere ; obtinuit a Porphyrio praeceptore  fuo , ut hanc fibi Introduftionem componeret , colle-  gis velut in unum corpus, quae in tota Ariftotelis  Logica, maxime vero in Topicis & Metaphyficis  difpcrfa funt. (?)   Praedicabilia quomodo differunt a Praedicamentis ?   ' - ** >   $. Categoriae vulgo appellantur Praedicamenta *   Differunt autem a Praedicabilibus , quia Praedicabilia  funt modi praedicandi; Praedicamenta funt res, quae  praedicantur. Itaque Praedicabilia funt fecundae notio-  nes, per quas fignificantur, & explicantur primae ;  rrimau autem funt ipfa Pr <e dic ament a •   B , .Pra- '   Imiverfalis , quas convenit multis; convenire autem poteft  vel ut aliquid infitum , vel < ut aliquid ajfumrum , In jit a  funt Genus , Differentia > Species, Proprium • Ajfumtum eft Acr  sidens, quia extrinfecus advenit. Alii hoc modo: Quid-  quid eft prodicabile , vel prodicatur in quid ut pars : &  eft Genus • vel in quid ut totum , & eft Species • vel in  quale per ejfentiam , & eft Differentia $ vel in qnale nectf-  fario , &.eft Proprium ; vel in quale fortuito , & eft Ac -  eidens. Duas b*s rationes oppugnat Voflius de natura Lo-  gico cap. 10. 11.19. Sed iftiufmodi pugno numquam exitum  invenient .   (3) Totam prodicabilium doftrinam ex 'Platonis  *U6Us collegae Porphyrium , Amonius fcribit . Fuit ille  quidem philofophus Platonicus ; fed in hoc opufculo , uc    |8 PARS I. CAVUT 1.   Praedicabilia nonne dicuntur univerfalia ?   I£. Ita appellantur , quia funt communia multis,  & late patent. Nam genus dicitur de multis fpecie-  bus; fpecies de multis individuis; differentia , & pro -  prium de illis omnibus , de quibus dicitur fpecies ;  accidens de multis rebus, quibus ineft. ( 4 )   * Suntne omnia aque univerfalia?   $. Singula enunciantur de multis , ut modo dixi-  mus; ideoque dici debent univerfalia. In hoc enim  fita eft natura univerfalis , ut una cum fit , multis  tribui poflit . Ceterum fingula tribuuntur diverfo  modo: & hic modus conftituit eorum diferimen. Ita  prorfus ut circulus, & quadratum conveniunt in eo,  quod fint figura; fed differunt modo, quia alterius  figura eft rotunda, alterius quadrata.   Quid efl univerfale ?   $. Quid fit univerfale, & quomodo formetur, di-  ximus in Rudimentis Syntagm. 3. Par. Ii c. 2. In  fcholis quadrifariam dividi folet. Primum dicitur uni-  verfale effefiione , & funt ideae archetypae, per quas  efficitur, quidquid efficitur. Secundum reprafentatio*  ne , & eft notio communis, quae multa reprafentat ;  tertium fgnificatione , & eft nomen commune , quod   mul-   mihi videtur, magis Ariftotelem , quam Platonem fecutus  eft. Quamquam in eo certe Platonicus eft, quod Dialefti- ,  cam a Metaphyfica non diftrahit , fed fua hzc univerfalia  modo definit per id, quod eft, modo per id, quod praedi-  catur, modo per utrumque.   ( 4 ) Vocabulum univerfale valde difplicet cultioribus  Logicis , non tam ipfuni per fe , quam quod nimis mul-  ta & abftrufa de illo Scholaftici feriptitarunt . Acerrime  oppugnatur a Nizoiio in lib, i, de veris principiis , cap* 7 .   8. & 9.    Digitized by Google    /    PARS I. C4PUT I. i 9   multa fignificat ; quartum ejjentia , & praedicatione ,  & eft natura communis , quai ineft in multis , &  de multis dicitur . Exemplum fecundi , tertii , &  quarti univerfalis poteft efie animal ; quod quidem ,  ut notio univerfalis , multa repraefentat ; ut vox uni-  verfalis , multa fignificat ; ut natura univerfalis , in  multis eft ; ut attributio univerfalis , de multis pra*-  dicatur . Primum, dicitur univerfale Platonicum , fe-  cundum Stoicum & Epicureum , tertium Nominale ,  quartum Peripateticum . Nam Plato per ideas ar-  chetypas philofophatur ; Stoici & Epicurei per com-  munes notiones \ Nominales per nomina communia ;  Peripatetici per id , quod in multis eft , & de mul-  tis praedicatur . ( j )   Quid eft igitur univerfale Peripateticum ?   Univerfale Peripateticum nihil eft aliud, quam  communis quaedam notio , ex multarum rerum fimi-  litudine collecta , & m unam formam effidta . Vul-  go definitur Unum aptum inejfe multis fecundum eam-  dem rationem : vel unum aptum praedicari de multis . ( 6 )  Prima definitio eft Metaphyftca , quia Metaphyfica  confiderat eflentiam rerum ; fecunda Logica , quia Lo-  gica confiderat praedicandi modum . ( 7 )   * B a Cur .   ( 5 ) Ide* archetyp* funt univerfalia quaedam rerum fi-  mulacra & exemplaria, per qua: Plato omnia fieri putabat,  Sc omnia cognofci; de quibus poffea dicemus.   ( 6 ) Univerfale dicitur unum , ideft natura quadam fim-  plex 5 qu* de multis quidem lingularibus prxdicatur , & in  multis e(l , fed concipitur per modum uniut , unitate qua-  dem eflentix, non numeri , ut Scholaftici loquuntur .   ( 7 ) Diftin&fo h*c non habet locum apud Platonico» :  quia Plato eam partem Metaphyfici ftudii , quam noftri  Ontologiani dicunt , Dialetlicx nomine nuncupat , uc  appare tj ex lib, 7. deRep, ex Politico , & ex Parmenide.    Digitized by Google     ao PARS 1. CAPUT L   Cur Logici non difputant potius de ftngulari y  quam de universali ?   Quia compendia laboris quaerunt. Itaque cum  lingularia fint innumera , res omnes in clafles uni-  verfales conjiciunt pro varia earum natura & cogna-  tione: quas clafTes poftea contemplantur , & qua-  cumque in illis cognofcunt, ad lingularia ejufdem  rationis , cum opus eft , facile transferunt . Ita qui  naturam hominis univerfe cognofcit , lingulos homi-  nes cognofcit. ( 8 )   Quid funt Platonis idc<e ?   Rem magnam petis * fed loco petis . Cum  Plato ea tantum vere ac proprie efle exiftimaret ,  quae a fenfu remota , animo & ratione continen-  tur ; quippe quae nec oriuntur , nec intereunt , ut  fenfibilia folent ; cum haec, inquam , fola efle exi-  ftimaret , ideas pofuit , ideft fimulacra quaedam &   fpe-   Hinc ex Platonis do£rina Clemens Alexandrinus 1. i.  Sirom. c. 28 . Diale Rica eft facultas , qua res in fua gene-  ra dividit , defcendens ujque ad maxime peculiaria , &  unamquamque rem puram , ut eft in fe , intuendam exhibent .  Quocirca ea fota veluti manuducit ad f api enti am > qua divi-  na quadam facultar eft , entia cognofcent , quatenus entia  funt . Adde Alcinoum de do&rina Platonis c. Plotinum  Ennead. x.l. 3. c. 4. cujus hic titulus eft ex editione Ficini : D**-  leSiica , ideft Metapbyfica , totam entium latitudinem contem-  platur , &c.   (8) Qui fubtilius philofophantur , ajunt fola univerfalia  proprie efle, quia funt immutabilia ; ideoque ea fola fciri .  £x hoc philofophi® genere fcribit Pindarus Nemeor. od. 6.  Homines nihil ejfe . Vide quae fequuntur de ideis Platonicis ,  & Sex. Empiricum lib, i, adverfus Logic, c. x. n. 7.    Digitized by Google    P ARS l. CAPUT t. tt   fpecies rerum omnium : quas fpecies mentibus ho-  min um ex divinitate delibati/ infitas dixit . ( 9 ) In  quo Platonis ideae fimiles funt notionibus & formis ,  quas Peripatetici & Epicurei per impulfionem rerum  externarum in animo gigni dicunt • Nam ex ho-  rum Philofophorum dobrina per has formas & no-  tiones de rebus omnibus judicamus , & alias ab aliis   diftinguimus. ,   . '   Nonne ideas quafdam pofuit a rebus omnibus   feparatas ?   •   Pofuit enimvero ideas quafdam per fe conflan-  tes, & a rebus omnibus feparatas , ex quibus ideas  aliae funt expreflae , quas nos animo complebimur .  Et quemadmodum per illas & ad illas omnia gignun-  tur & formantur ; ita per has omnia a nobis cogno-  fcuntur . Sed ideas feparatas Ariftoteles labefaba-  vit. ( 10 )   B 3 Non-   f 9 ) In has quoque ideas videntur Ciceronis verba con-  venire , qu* hic apponam $ quamquam magis proprie ad fe-  paratas pertinent. In Orator, c. 3. Has Perum format appel-  lat ideas ille non intelltgendi folutn , fed etiam dicendi gra -  vijjimvs auflor & magifter Viato ; eafque gigni negat ,  ait femper ejfe , ae ratione (2 intelligentia contineri : cetera  nafci , occidere > fuere , labi • nec diutius e(fe uno & eodem  flatu .   ( 10 ) Seneca epift. 38 . Tertium genus eft eorum , qua pro*  prie funt . Innumerabilia hac funt , fed extra noflrvtn pofita  confpefium. Qua fint , interrogas ? Propria Platoni fupellex  eft . Ideas vocat , ex quibus omnia > quacumque videmus ,  fiunt ; & ad quas cunfla formantur , Ha immortales , im-  mutabiles , inviolabiles funt . Quid fit idea , ideft quid Via -  toni ejfe videatur , audi ; Idea eft eorum > qua natura fiunt y    PARS 1. CAPUT /.    I»   . Kcnne etiam in mente divina eas   pofuit ?   !£. Pofuit formas iftas in mente divina, tamquam  in fonte fuo, ut eflent illi exemplaria rerum omnium  condendarum . ( 1 1 )   Nibilne infuper de universalibus  doces ?   I Nihil aliud neceflarium duco , atque adeo ne  utile quidem nifi otiolis ad fallendum tempus • Qui  plura cupit , Scholafticos adeat , qui hac in parte co-  piofillimi funt , eas quoque qutfftiones ( ut feribit Ca-  nus de loc. Theol. 1 . 9. c. 7. ) latijftme perfequentes ,  quibus Porpbyrius abfiinuit , homo impius , fed inhaere  prudens tamen , ut Platonis Arijiotelifque difcipulum c<b  gnofeere pojjis .    \   exemplar aternum . Adde cjufdem epift, 65. & Tertullianum  de anirn. cap. 18. Vult Viato ejfe quafdam fubjlantiat invifi -  biles , incorporeas , fupermundiales , divinat , & aiernat y  quas appellat ideas •   ( 11 ) Vide Plutarchum de Placitis Philofoph. 1 . 1. c. 3  Au^orem Operis de divin, nominibus, & Platonem ipfum  in Hippia.   • , V   • •   «   t %   • «    *      Digitized by Google    C A P U T I I        DE GENERE.   * f *   QUID EST GENUS >   1£. Enus eft notio maxime communis, qua? a-  \J lias notiones minus communes ab fe pro-  pagatas comprehendit , deque illis enunciatur . A  Porphyrio dicitur notio univerfalis , qua de pluribus pra-  dicatur fpecie differentibus , cum , quid Jint , quatitur .  ex. gr. Animal, hominis &equi genus eft, quia no-  tionem utrique communem defignat ; & afferri folet  a^jto, qui refpondet interroganti, quid homo, quid  equus fit. ( i )   B 4 Efine   ( I ) Cicero lib. i. de Orat. c.\l, Genus id eft , quod fui  fimilet communione quadam , fpecie autem differentes , duae  plure fve compleHitur partes. Idem in Topic. c. 7. Genus eft  notio ad plurer differentias pertinens . Seneca ep. 58. Horno  fpecies eft , ut Ariftoteles ait , equus fpecies eft , canis fpe -  ciet p ergo commune aliquod quarendum eft bis omnibus vin-  culum , quod illa comple flatur , & fub 'fe babeat . Hoc quid  eft ? Animal . Ergo genus effe coepit omnium horum , qua mo-  do retuli , Animal. Sed funt quadam , qua animam habent ,  animalia . Placet enim fatis arbuftis animam  inejfe i itaque vivere illa & mori dicimus . Quadam a-  nitna carent , «/ //»*<* : itaque aliquid erit animantibus anti-  quius , fcilicet corpus. Hoc Jic dividam , ut dicam , corpora  omnia aut animata effe , aut inanimantia . Etiarnnum eft ali-  quid fuperius , quam corpus j dicimus enim quadam corpora-  lia effe y quadam incorporalia , Quid ergo erit , ex quo de-  ducantur beec\ Illud eui nomen modo parum proprium inepo -    Digitized by Google     24    PARS I. CAPUT II.    Pfine plena & perfefia generis definitio  modo tradita ?   Eft fane • Nam complebitur partem generis  communem & propriam • Quatenus enim dicitur no-  tio univer falis , qu<e de pluribus euunciatur , convenit  cum aliis Praedicabilibus : per reliqua verba ab iis dif-  fert . Nam fpecies quidem praedicatur de pluribus dif-  ferentibus numero ; differentia , proprium , & accidens  praedicantur in quale , ut Scholaftici loquuntur, idcft  cum, qualis res fit, quaeritur. (2)   X   Quid fignificat differre fpecie ?   Ea fpecie differunt , quae fub eodem genere  collocantur , & in eo conveniunt , fed ' tamen e£  fentia & definitione difcrepant ; ut homo, & equus.  Hic porro effentia dicitur , quodcumque fit illud ,  unde eft infigne rei difcrimen , & propria cujufque  definitio • Ea vero differunt numero , quae funt in-   di-   fuimus , QUOD EST. Vide Arborem Porphyrianam in Ru*  dimeatis Syntagm. 3. P. i.c. 3.   ( 2 ) Plerique Scholaflici in definitione generis collocant  adverbium incomplete , quod genus non comprehendat to*  tam naturam , de qua enunciatur . Nam animal ex. grat.  totum hominem non comprehendit . Sed fruflra laborant .  Cum enim genus dicitur praedicari de pluribus fpecie dif-  ferentibus , fatis dicitur ad ejus imperfebionem fignifican-  cfani . Neque vero de pluribus fpecie differentibus enunciari  poffet , fi naturam aliquam fotam compleberetur ; Ex. gr.  mnitnal de equo dici non pofTet , fi totam hominis naturam  contineret , • * '    PARS I. CAPVT II. z<f   dividua ejufdcm fpeciei ; & per ca difcrepant , quas  numerum quidem variant, fed effentiam & definitio»  nem non variant , ut Petrus & Paulus • ( 3 )   Quid efi pradicati in quid & in quale ?   Quidam Praedicabilia per has formulas defi-  niunt . Ajunt autem , genus & fpeciem predicari in  quid , reliqua in quale . Ratio eorum eft ab ipfis Por-  phyrii verbis fumta . Nam fcifcitanti ex. gr. quid fic  Petrus , refpondemus per fpeciem homo. Rurfus ur-  genti , quid fit homo , refpondemus per genus animal .  Tum quasrenti , quale animal fit , refpondemus per  differentiam , vel per proprium , vel per accidens , v. g.  eft rationale , eft rifibile , eft album . ( 4 )   - Quotuplex efi genus}   Duplex , fummum , & medium . Ac fummum  quidem occupat faftigium, nullique fubjicitur ; ut  Subfiantla in arbore Porphyriana . Medium , feu inter-  'jedum , ut alii appellant , ita eft genus , ut poffit ef-  fe fpecies. Nam cum medium locum teneat, fi cum  fuperiori comparetur, eft fpecies i fi cum inferiori ,   eft   ( 3 ) Etiam genus prxdicatur de pluribus differentibus  numero , cum quilibet homo poflit dici animal : fed hae  eft praedicatio remota , cujus ratio haberi non dehet •  Neceffe eft enim gradatim progredi , ut didum eft in  Rudimenti s ad regulas diviftonis .   ( 4 ) Quidam ajunt , differentiam pradicari in quale  quid , quo? in Graco Porphyrii fit it itfiat rl *'?/ :  fed Graea particula t! additur ad elegantiam , non ad  diferimen aliquod fignificandum . Quare Porphyrius ea-  dem formula utitur , tum loquens de accidenti, tum 1©-  quens de differentia in cap, 2. de Genere*    Digitized by Google     VARS l. e APVT II,   eft genus » Hujufinodi eft corpus , vivens , animal *  Poftremum hoc, 4uia fpeciem proxime attingit , ap-  pellatur etiam genus ultimum . ( 5 )   Rurfus genus vel eft remotum , \el proximum. Ge-  nus proximum eft , quod proxime adhaeret fpeciei ,  ut animal , quod ftatim confequitur homo : remotum ,  quod longius abeft , nec fpeciem attingit , nifi per  aliud genus, ut fubftantia , corpus , vivens , quse per  animal attingunt /sominem • ( 6 )   * * - •   . . Eftne aliquid fupra genus fummum ? .   Sunt quaedam vocabula», quae vaga & transcen-  dentia dicuntur ; quod genus quodlibet exfuperent in  omni Categoria. Hujufmodi funt ens , aliquid , rcr ,  iWK/» , verum , bonum . Nam ex. gr. & fubftantia eft  aliquid, & qualitas, & quantitas &c.    : £A- _   * ♦ >• 1 • .   ' ( 5 ) Vulgo Scholaflici dicunt Genus generali fimum , /» 3 -  alternum , Cf fpeeialifimum . Verba fibi formarunt cx hoc  Laertii loco: v 0 ykv@» 09 , 'ygva* «x g v ^«/ •   i/Snt«TNT9r «V/V, • er, oihs «x «*«. Seneca ep. 58.  QUOD £ST, «0; corporale ejl , *0f incorporale . Hoc ergo  genur eft primam tif amiquijjimum , , 0; dicam , g***-   cetera genera quidem lunt , / pedalia • Loquitur ex   do&rina Stoicorum.   ( 6 -) Latini feriptores faepe utuntur voce genetis pro/pr-  ***• ^ ra Cicero 2. de Fio. c. 9 genera cupiditatum . In   5« fufcul. c. 13. Natura quidquid genuit , in fuo quodque ge»  nere perfeftum ejfe voluit ln I. de Leg. c. 7. E* m */m-  mantium generibus atque naturis . Ita de offic. Juftitra gene-  rj genera quatuor officii $ duplex jocorum genus , &c.  Nam quidquid habet rationem univerfahs multa comprehen-  dentis, etiam ab Ariiloteie in Topicis gr/w/ dicitur •    Digitized by Google    .    C A P U T III   DE SPECIE.   £ U I D V E S T SPECIES ?   #. C Pecks, quo fenfu a Dialeflicis accipitur, tri-  w3 bus modis definiri pofie videtur ex Porphyrii  do&rina . Primo fpecies eft id, quod generi fubjicitur •  cujufmodi eft homo , qui fubjicitur animali . Secun-  do fpecies eft id, de quo genus refpondetur fcifcitanti ,  quid fit : nam fcifcitanti, quid fit homo , refpondetur  animal . Tertio fpecies eft univer falis notio , qua: de  pluribus dicitur numero differentibus ; cum , quid res  fit, quaeritur \ ut homo , qui enunciatur de Petro, de  Paulo , & aliis humana: natura individuis . Duas  priores definitiones fpeciebus omnibus conveniunt  tum mediis , tum infimis ; tertia infimis tantum ,  qua: individua attingunt, (*)   £uid   * ' ' ' >   ( i ) Cicero in voce fpeciet duos cafus non probat ,  fpeeierum , & fpeciebus . Itaque in Topic. c. 7 . Nofiri  ( inquit ) fpecies appellant , non pejfime id quidem , fed  inutiliter ad mutandos cafus in dicende . Nolim enim , ne  fi Latine quidem diei poffit , fpeeierum & fpeciebus dice-  re ; it fape bis cafibus utendum eft: at formis & forma-  rum velim . Cum autem utroque verbo idem fignifieetur ,  commoditatem in dicendo non arbitror negligendam . Spe-  ciem definit ibidem : Forma eft notio , cujus differentia  ad Caput generir quafi fontem ref rri poteft . Et paul-  lo poft ; Forma funi ba , in quas genut fine ulliut prater-    Digitized by Google     PARS L CAPUT 111.    aS   Quid efl fpecies media & infima?   Species medi* idem efl: ac genus medium , feu  inter] e 8 um , de quo in fuperiori capite diflum efl ;  videlicet quae ita efl fpecies , ut poffit efle genus .  Nam fi comparetur cum fuperiori , fpecies efl ; fi  Cum inferiori , efl genus . Ex. gr. Animal , fi re-  feratur ad corpus , fpecies efl ; fi ad hominem , efl  genus . Species infima ita efl fpecies , ut non poffit  efle genus : proxime enim attingit individua , ut  homo ; ac proinde neceflario praedicatur de pluribus  differentibus numero . ( a )   Quid fignificat praedicari de pluribus differentibus  numero f   #. Significat , fpeciem efle nomen commune  pluribus individuis , quae folo numero differunt .  Ex. gr. homo communis appellatio efl Socratis ,  Democriti , Platonis , & aliorum ; qui fcilicet  eamdem hominis rationem habent , & homines  atque dicuntur , fed per quafdam individuas pro-   prie-   UrmijJiene dividitur. Nam ex. gr. prudentia > judicis » tem-  perantia » fortitudo dicuntur efle fpttitt virtutis • quia vir-  tus» quod genut efl» in eas dividitur*   (z) Species infima a Grzcis dicitur tiSnturr re» » z   Scholaflicis fpttitt fptcialijfima . Hsec una vere ac proprie  fpeciet efl: nam mtdia quidem non efl hujufinodi» nifi com-  paratione quadam . Igitur notio quaelibet communis » qu*  continet alias communes » proprie genut efl » notio comma*  «i«» qu« continet alias Angulares > proprie efl fpedt f •    Digitized by Googl     PARSJ.CAPVTIIL 29  prietates numerum diverfum faciunt . Et quia , fi  ab iis hominis rationem tollas , non fimplicem affe-  &ionem tollis, fed eflentiam ipfam & naturam; ex  hoc fit , ut quaeftio inftituatur per quid , non per  quale , quoties de fpecie quaerimus , quid ejl Socrates ?   quid Democritus ? &c. (3)   *   *   Quid eft individuum ?   Individuum , ut ex nomine ipfo patet , eft id ,  quod in plura talia , quale ipfum eft > dividi nequit ,  ut Petrus , qui dividi non poteft in plures Petros • Bi-  fariam definiri pofle videtur . Primo individuum eft id ,  quod de uno tantum enunciatur • Secundo individuum  eft id , quod proprietatibus quibufdam conflat , qua omnes  eadem convenire alii nullo modo pojfunt . Proprietates  iftae carmine comprehenduntur memoriae caufla : For-  ma , figura , locus , ftirps , nomen , patria , tempus • ( 4 )   Quotuple x eft individuum ?   Triplex : definitum , quod exprimitur nomi-  ne proprio , vel demonftratur per pronomen hic ,  ut Petrus , hic homo : vagum , quod effertur per  nomen particulare Syncategorematicum , ut quidam   homo :   %   ( 3 ) ScholafUci ajunt , qusefiionem fpeciei fieri per quid >  quia fpecies conflit uitur per prsdicata efftntialia 5 quod eodem  recidit •   ( 4 ) Per has defcribitur Cacusab Ovidio Fa{lor.I.i.veFf,55i*  Cacut Aventi na timor atque infamia ftlva ,   Non leve finitimis bofpitibufqtte malum ,   Dira viro faciet , viret pro corpore , eerpor  Grande} pater monftri Mulciber hujus erat »    $0 V ARS I. C AVVT III.   homo : ex hypothefi , per antonomafiam , aut per peri *  phrafim , ut cum lingulare aliquid certis (ignis de-  fcribitur; ex. gr. cum dico Romana eloquentia prin-  cipem , Filium Sophronifci , & fimilia , qua: certas  perfonas deiignant . ( J )   . * • • ‘ . A   Quid eft , quod efficit rem aliquam fi figularem  & indit- iduam ? \   $. Ejus exiftentla . Sola enim fingularia & in-  dividua exiftunt . Itaque cujuslibet rei exiftentia  dici potefl: individuationis principium , ut fchola-  rum verbis utamur » Proprietates porro illae > quas  paullo ante memoravimus, individuum non faciunt,  fed martifeftant . Hinc collige , quidquid exiftit ,  e (Te individuum ; five per fe , five per aliud exi-  flat ; five natura , five arte fit fadum . Ab his  porro individuis retfe perceptis mens imaginem  quamdam ducit , & informat , quam fpeciem dici-  mus : & in hac quidem omnia conveniunt , & per  hanc fingula cognofcuntur . ( 5 )   ' Species    ( 5 ) Lib. 12. Dig.tit. 1, 1 . 6 . Rodius Miro primo de Stipula-  tionibut nihil referre ait , proprio nomine nt appelletur , an  digito oflendatur , an vocabulis quibufdam demonfiretur .   (6) Speciet pro individuo ufurpafur a Lucretio 1 . 2 . 3 ^ 4 .  Nec vitulorum alia fptcies tue. I oquitur de Vacca , quSe a-  miflo vitulo uno, ita dolet, ut per alios curam levare notr  poffit. Cererum Individuum definitur a Volfio in Philofi Ra»  tien. p. 1. fe£l. 2. c. 3. n. 74. Ens omnimode determinatum : prin-  cipium autem individuationis definitur n. 75, Omnimoda de •  terminatio eorum y qu( rebus in funi *    Digitized by Googli    PARS 1 . CAPUT 111 . 31   Species poteftne conflare uno individuo ,   & genus fpecie una ?   Nihil prohibet , quominus tota fpeciei natura  uno individuo comprehendatur, ex. gr. tota homi-  nis natura fit in Socrate \ qui & animal , & ratio -  nale eft . Nihil item prohibet , quominus tota ge-  neris ratio fit in unica fpecie , ex. gr. tota ratio  animalis in homine . Neque vero necefie eft , ut  genus , & fpecies de multis reipfa enuncientur .*  fatis eft , fi enunciari poffint . Ratio fiquidem uni-  verfalis & praedicabilis non in attu , fed in pote-  ftate pofita eft . . . ,   * « . t   Quid docent Scbolaftici de fpecie fubjicibiii,   & praedicabili/   $. Quia fpecies fubjicitur generi , & praeeft in-  dividuis , de quibus enunciatur , illam duplici nomi-  ne appellare , ac diftinguere folent ; nam ut fpecies  fubeft generi , vocant fubjicibilem ; ut piaeeft indivi-  duis , appellant praedicabilem . Primo modo non eft  quid univerfale , quia refpicit unum tantum , cui fub-  jicitur ; & habet rationem partis : altero inter uni-  verfalia loctim habet, quia enunciatur de pluribus, &  habet vim rationemque totius. ( 7 )   Quo-    ( 7 ) Species pradicabilis dicitur genus a Seneca epifi. 58.  Homo genus ejt . Habet enim in fe nationum fpecies , Gra-  tos , Romanos f "Parthos $ habet finguloty Catonem , Cicero-  nem , Lue retium , Itaque qua multa (enfinet > in genus ta -  ei it ; qua fub alio e fi , in [pedem.    Digitized by Google     PARS I. CAPUT n,    I*   Quomodo fubeunt animum notiones generis ,  fpeciei , individui ?   * , ■   fi. Ita prorfus . Si videam procul venientem Pam-  philum , ea forma oculis oblata , continuo generis  notionem in animo informat , tum fpeciei , poftremo  individui . Primum enim corpus efle intelligo ; deinde  ut propius accedit , agnofco efle animal ; tum efle ho-  minem \ denique Pamphilum . Sed individua quidem  fenfibus; genera, &fpecies cogitatione percipio . Ita-  que illa dici folent in fcholis entia natur* , hzc entia  rationis . ( 8 )   ’ CA -   ( t ) DialeSici ScholafUci tria h*c , uni ver f ale , fecundam  intentionem » 8c ent rationi t pro uno eodetnque habent j  idque in plura cogitata dividunt , Sc per varias qusflio-  aes agitant.     by Google    33    CAPUT IV-   DE DIFFERENTIA.'   £VOT MODIS ACCIPITUR A PORPHTRIO  ; DIFFERENTIA ? .   , "T"'Ribus. Alia eft enim differentia communis ,  X alia propria , alia maxime propria . Commu -  yix eft , qua res una differt ab alia , aut a feipfa  per communem aliquam affectionem ; quomodo ho-  mo feribens, differt a fe ipfo » & ab alio non feri-  bente . Propria eft , qua unum ab alio differt per af-  feCtionem rei propriam , quomodo latrans differt a  non latrante. Maxime propria eft illud ipfum praedi-  cabile > de quo difputamus ; ideft id , quod generi  jun&um fpeciem conftituit ; «x. gr. ratio , quae addi-  ta animali , efficit hominem , hoc eft animal quoddam  a reliquis omnibus diftinftum . ( i )   In quo conveniunt differentia ifta , & i* quo  differunt i   %t. In eo conveniunt , quia fingulae varietatem  tribuunt» At multis rebus differunt» Primum diffe-  rentiae communes , & propria adveniunt rei jam con-  ftitutae ; faciuntque alteram , ut in fcholis dicitur ,   C hoc   ( t ) Per differentiam communem Tigellius dicitur ab  Horatio lib. t. fat. 3. impar fibi , quod alia alio tempore  vellet, & faceret.    Digitized by Google      34 PARS I. CAPUT IV.   fioc eft diverfam ; differentia maxime propria rem  conftituit, facitque aliam , Jioc eft natura eflen-  tia a rebus aliis difcrepantem . Deinde differenti*  haec vulgo fpeclfica appellatur y quia fpeciem . facit ;  illae dicuntur accidentales , quia funt adventitiae > nec  eftentiam attigunt . Tum differentia maxime pro-  pria genus in ipecies dividit , & a i accurate , defi-  niendum valet : illae autem ad. rudes & imperfe&as   defcriptiones dumtaxat appofitae funt»   , ; , * •   , « • • . .» • - • ♦ • # » i W< • « • a f   • * *   Quomodo definitur differentia maxime propria ?   , * ' \ *   » < . ~ • (* 4 • ^ 4 M #4 * » * . « •/« f   • Multae afferuntur a . Porphyrio definitiones *  Primo differentia eft ^ qua fpecies genus excedit *. Nam  per rationale ex. gr. quae hominis differentia eft .»  homo excedit animal • Secundo differentia eft ea pars  reiy qua ejus naturam explet , ab aliis diftinguit »  Tertio differentia eft notio univerfalis , quee de pluri*  bus dicitur fpecie y Tei' numera differentibus , cum qua*  ritur , qualis fit alicujus rei effentia . Haec maxime  ad rem praefenteiji-fikit . ( » ) ,. ..u   r , *. K *   C«r «fotfstr .fpecie, vel. numero differeotjbHi? ,   * 0 * ► » * • ► * y*   Quia differentia duplex eft r altera ducitur, a  genere > altera a fpecie » Prima uti genus ipfiim »  enunciatur de pluribus fpecie differentibus • Hujufibaodt  eft ex. gr. fenfus in homine > per quem differt ab  *iis viventibus > quae non fentiunt» Secunda» uti fpc»   ' , • cies   fi) Differentia exprimitur per modum adjiedm;  genus > £r Jpecies per modum fubftantivi • Proinde non ell  mirum* fi duo haec praedicantur in f «id,, illa in quale.* ,    Digitized by Goc    Pars i. caput ir.   cies ipfa , enunciatur de pluribus numero differentibus ,  ideft de individuis . Hanc Scholaftici appellant dif-  ferentiam fpecrficam , illam geneticam .   Quomodo differentia dicitur notio univerfalis?   T£. Dicitur univerfalis ratione individuorum , de  quibus per fpeciem enunciatur . Ceterum fi refera-  tur ad genus , quod dividit , vel ad fpeciem , quam  conftituit , dici nequit univerfalis . Nam genus qui-  dem unum quid eft , ipfaque differentia diffufius ;  fpecies item eft notio una , tamque diffufa , quam  differentia ipfa : uni verfale autem debet efle aliquid  late patens , quod de pluribus enuncietur ipfi fub-  jefti s .   Quomodo differentia genus dividit , & fpeciem  conftituit ?   T Genus dividit fecafido in fpccies illi fub}e£as .  Ita rationale fecat animal in hominem , & brutum .  Speciem conftituit j quia differentia eft pars rei maxi-  me propria , quae partem communem contrahit per  modum formae , & in certam naturam compellit .  ^Nam genus , ex. gr. animal , eft veluti materia va-  ga & communis, qua; per rationem coercetur, unde  homo extat. (3 J   C * dif-   ( 3 ) Cum differentia fpeciem conflituat, apparet cur d«  illis omnibus prodicetur , de quibus fpecies ; hoc eft de plu-  ribus differentibus numero . Praedicatur autem non per le ,  fed per -fpeciem ; quia fola fubftantiva , quippe res com-  plet* , praedicantur p*r fe . ' - ' ‘ ‘ *    Digitized by Google    P ARS I. CAPUT IV. 5    l 6   Differenti# , qu<e genus dividunt, funt ne uniat   rationis ?   $. Minime. Aliae enim funt diverfte, alias cppoft -  t<e . Diverf* funt ex. gr. rotundum, Sc planum , quas  figuram dividunt *, Sc quamvis inter fe differant ,  non tamen pugnant . Cppofitoe funt , quas aliquo mo-  do inter fe pugnant, ut rationale, Sc irrationale , quas  dividunt animal \ fenfus particeps , Sc fenfus expers ,  quas dividunt vivens • (4)   « »   Sufficit ne differentia una ad quamlibet Jpcciem   conftituendam , ac difiinguendam f   •* * * ,*   • •   m • ■* .   $. Si internas rerum naturas cognofcere pofle-  mus , fortafie in qualibet fpecie differentiam unam  deprehenderemus , per quam conflituitur, Sc ab aliis  rebus diflinguitur . Sed quia hebetioris aciei fumus >  nec omnia pervadere mente poffumus, quafdam re-  rum fpecies per unam differentiam aperimus , alias  per plures • Nam fi circulum definire velim , aut  triangulum , video unam illam differentiam , per  quam utriufque natura confKtuitur : at fi mihi ada-  mas fit deferibendus , Cogor multas ejus affe&iones &  proprietates congerere \ quia intimam ejus naturam   & ra-„   . >   • ( 4 ) Quas differentiae a nobis diverfa dicuntur , vulgo  in fc holis vocantur dijparatce * Sed vox hsec illis potius tri-  bui debet j quae a nobis eppofita: funt appellat» . Siquidem  Cicero in lib. t. de 1 nvent. c. 28. ea utitur ad fignifican-  da contradicentia ; qualia funt rationale , Sc non rationale ;  ferjus particeps , Sc non particeps a    1    Digilized by Google    PARS I. CAPUT IV. 37   & rationem non video , per quam ab aliis gemmis  diftinguitur . ( 5 )   CAPUT V-   DE PROPRIO.   PROPRIUM £UOT MODIS DICITUR  APUD PORP HTRIU M?    /"A Uatuor dicitur modis. Primo proprium eft,  quod foli fpeciei accidit , fed non toti i ut  efle medicum accidit foli homini , neque tamen qui-  libet homo medicus eft . Secundo proprium eft e  converfo , quod toti fpeciei accidit , fed non foli ; ut  efte bipedem convenit quidem omnibus hominibus ,  non tamen folis. Tertio proprium eft , quod foli ,  & toti fpeciei accidit, fed non femper ; ut canefcere  convenit quidem omnibus hominibus , & folis ho-  minibus, non tamen quavis *tate. Quarto proprium  eft , quod foli , & toti fpeciei , & femper accidit .  Hoc modo convenit homini efte rifibile , quod ejus  naturam confequitur , tamquam proprietas necefla-  ria; & cum ea reciprocatur : nam quidquid eft ra«   C 3 tiona-   ( 5 ) Tanta eft differentiarum ignoratio, 6 c vocabulorum  inopia ad eas explicandas, uc interdum fpecies fui generis  nomine appelletur. Ica Caefar initio lib. 1. Bel. Gal. divi-  dit Gallos in tres fpccies, quarum primam appellat Belgas ,  alteram Aquitanos , tertiam Gallos , adhibito generis nomi-  ne ob inopiam proprii . Idem -f® pe accidit in Phyiicis rc-    Digitized by Google     PARS I. CAPUT V.   tionale , eft rifibile quidquid eft rifibile , eft rati»*  cale . ( i )    Quodnam ex his eft quartum Pradicablle ad  hunc locum pertinens ?    I£. Poftremum; quoti proinde definiri poteft, No-  tio univerfalis , qua fpeciei naturam jam conftitutam ne-  cejfario confequitur , & per eam pradicatur de pluribus  differentibus numero . Difcrepat a differentia , quia illa  fpeciem conftituit ; ab accidente , quia accidens rei natu-  ram fequitur, tamquam aliquid adventitium.   Quodnam judicium ferendum eft de exemplis  a Porphyrio allatis ?   Homines contentionum ftudiofi cum Polphy-  rii dottrinam oppugnare non pollent , in exempla  ftilum exacuerunt. Nos ne tempus line caufla tera-  mus , dicimus exempla adhiberi ad manifeftandam  veritatem, neque opus efle, ut ipfa vera fint. Qui  ha?c non probat , alia reponat , fed pergat porro fi-  ce litibus, (a)   C A-   ( i ) Proprium a Lucretio dicitur Conjungium lib. x. v. 452.  ConjunHum eft id , quod numquam fine perniciali ,  Difcidio potis eft fejungi , Jeque gregari ,   Pondus uti faxis , calor 'ignibus , liquor aquai .   *«► * r” *     1    ' Digitized by Google i    *ARS I. CAPUT K    CAPUT VI    DE ACCIDENTE.   &UQTUPLEX EST ACCIDENSl   «*%•*•* »- * •   f£. A Ntequam Porphyrii divifionesaflferam , anim-  • jlJL adverto , accidens in toto genere fum-  tura , vel eflfe Categorkum , vel Pradicab/le . Illud eft ,  quod Categoriam conftituit fubftantiai oppofitam ;  ideoque per fe confiftere nequit , ut figura , & mo-  dus quilibet. De eo difputabitur in Categoriis. Prae-  dicabile eft attributio quaedam Logica , quae rei ad-  venit , per eftentiam & intimas proprietates jam con-  llitucar, five fit aliquid per fe confiftens , five non  fit i ut veftis , quae quamvis fubftantia fit , alteri ta-   C 4 men   ( * } Haec maxime referri volumus ad facultatem riden-  di y de qua ita Ladantius in lib. de ira Dei > cap. 7* Eifus  homini proprius eft , <& tamen videmus in aliis quoque ani-  malibus Mna quaedam Ide titia ; , cum ad lufam geftiunty au-  res demulcent , ri8um contrahunt , frontem ferenant , ocu-  los in lafciviam refolvunt . Hinc Lucianus in S«dar. Au-  dio». ridet Peripateticos , qui faciunt hominem rifibilem ,  (tfinum non rifibilem . Si quis velit aliquid exempli loco po-  nere , quod careat controverfia , dicat nominis propriam e(Te  veri inveniendi <3 honefii confervandi rationem . Id habet  Cicero offic. lib. x. cap. 4 . In primis hominis eft propria ve-  ri inquifitio atque inveftigatio . Et paullo poft . Nec vero il-  la parva vis natura: eft rationifque , quod unum hoc animal  fentit y quid fit ordo ; quid fit > quod deceat] in f adis diSif-  que quis modus , , >    Digitized by Google     4 o PARS I. CAPUT Vlj   mcn fubftantia: adjefta , convenit illi ut accidens •  Hoc igitur quintum Praedicabile dicitur , efle toga-  tum, efle doftum efle album. ( i )   Quomodo definitur?   $. Notio univerfalis , quae pluribus adefle & abe£  fe poteft, incolumi eorum natura; deque iis praedica-  ri , ut efle armatum , efle coloratum . ( a )   Accidens nonne dividitur a Porphyrio in fepara-  bile, & infeparabile?   Ita videlicet, nifi nos nova nomina offendunt,  quae funt ab interpretibus . Sed nomine accidenti»  infeparabilis id idtelligit Porphyrius, quod reipfe le-  parari nequit; per mentem tamen feparatur, quotiei  cogitamus, adventitium quid efle , reique naturani  fme illo confiftere . Hujufmodi eft color niger ia  corvo, albus in cycno. ( 3 )' ''   Nonne hoc modo etiam Proprium feparatur } w ~ \  Proprium feparari cogitando poteft , non t*<»  men negari de ea re, cujus eft proprium. Si enim  negaretur, periret ejus edentia , cum qua reciproca*  tur . At accidens & feparari , & negari poteft , in-   colu*   • • . r. - f, J •   ( t ) Vox Accidens fcholaftica eft, quam tamen ufiurpa-  vk Seneca ep. 117. A Lucretio lib. 1. v.457. dicitor Even-  tum] ab eodem lib. 1. v. 44*- Accidens praedicabile dici-  tur, cujus adventu manet incolumi s natura abituque .   . ( ^ ) Cum dicitur Accidens adeffe ? 6* abelfe r particula  & disjunftionem ftgnificac »• & ponitur pro vel . Poteft enim  Accidens non fimul adeffe, & abefTe, fed modo- adefie, mo-  do alefle . Porro definitio h*c , fimul Logica , & Metaphy-  fica eft. Metaphyftcus enim confiderat Accidentis cfTentiam*,  Logicus praedicationem .   ( J ) Nequis haereat in exemplis , moneo ad lictora Ti-  gris , quae Perfidem afpiciuut * inveniri corvos albos , ut  referunt juniores quidam rerum naturalium* Scriptores,    Digitized by Google    PAR$ I. CAPUT VI, 41   columt rei edentia , cujus eft accidens , ex. gr. nigror Sc  fe parari a corvo poteft , Sc negari , faiva corvi na-  tura > quia eft accidens : at crocitandi facultas negari  de corvo non poteft , quia eft proprietas , quas ne-  pedario eflentiam ejus confequitur, & cum ea reci-  procatur*    Cedo mihi alias accidentis divifiones ,    Qt. Accidens vel eft externum , vel internum , Ex»  ternum eft, quod rem extrinfecus denominat ; quo-  modo laus dicitur accidens ejus, qui laudatur • in-  ternum dicitur , quod eft in re ipfa , ad quam perti-  net: idque vel eft Pbyficum , vel Metapbyficum . Vh? •  ficum rem vere ac naturaliter afficit , ut motus : Me-  tapbyficum rem dumtaxat denominat, ut relatio , op-  pofitio , & fimi lia. Solet etiam accidens dividi in ab»  folatum , & relatum . Illud eft , quod rem afficit ab  omni alia folutam , & in ipfa natura fua confide ra-  tam , ut figura ; hoc relationem & comparationem  exprimit unius rqi ad aliam , ut aequalitas, (*)    Qua ratione dicitur univerfale & praedicabile ?   : ’ / j , . * * ' *■ '    Bt. Quia eft totum logicam , quod ineft variis  fubje&is , & praedicatur de illis . Praedicatur autesor  in quale fortuito , ut formula fchoiarum eft* (3 )    t _ _ _   ( 1 ) Tota haec divido transferri poteft etiam ad acci-  dens categoricum , Nam hoc ipfum comprehenditur in pne-   IMiir.   ( 3 ) Accidens, quatenus accidens, praedicatur de fubje-  £lis, in quae fpargitur. Cum prodicatur de formis fuis, ut  figura de quadrata , & rotunda } generis ratione® induit ,    C A.    Digitized by Google    4*    Vk \ .    »L    C A P U T VII    DE MODO ET RATIONE PRAEDICANDI.   f . . »k * 1 %• 4 • % V • A 4 ‘ b • »4   ANTEQUAM PRAEDICABILIA DIMITTAS , DIC  ALIQUID DE MODO PRAEDICANDI?    Jjk Ti4" Odus pr^dicandi > cujus gratia tam. mul-  * aXVX ta de Praedicabilibus > . & Praedicamentis  t-ogici.difputant > dicitur ab iis Praedicatio , idefl e-   nunciatio unius rei de alia:, ut cum. dico.,. Avaritia   $   .ifi vitium , praedico &,enuncio vitium de avaritia ,  ideft genus de. fua fpccie. ( i ) l *• .*•    ‘i r » ) 1 ' ^ ‘ .1 > 3* » . i : I ** *»   Quot up lex e fi pr<e dicandi Modus } .   „ ‘ . . .*'V ‘ r * “ .ttV \ * p .* *•   R. Duplex e Proprius , & Figuratus . Difcrimen  non in lententia» fed in vocibus politum cft..Nam  modus praedicandi proprius effertur, vodbus ufitatis ,  nihilquc a naturali fignificatione recedentibus ; ut  cum dico Pratum floret . Figuratus translato & mi-  nus proprio fermone conflat *, ut cum dico Pratum  fidet. Alter hic ad Rhetoras * pertinet , ideoque a no-  bis dimittitur* . . . . .    r' ^    ' * *t '*!, * 1 1 * • "• *• QfO*   (;« ) Praedicatio revera non cadit in res , fed in notio-  nes, ut explicant acutiffimi Stoici . Itaque rei cujufque no-  “tio, quatenus' in mente eff, dicitur quatenus prae-  dicari poteft, dicitur quatenus praedicatur , dicitur    Digitized by Google    PARS I. CAPUT VII.    v. Quotuplcx eft proprius ?     Triplex : primus dicitur ordinatus , fecundus  prdstcr ordinem , tertius contra ordinem . Ordinatus eft ,  cum naturalis ordo fervatur , ut magis univerfale prae-  dicetur ‘de eo, quod anguftius eft, minilfque diffu-  fum ; uno verbo cum praedicatum latius patet , quam  fubje&um ; ut cum dico , jufiitia eft virtus : vel cum  - praedicatum , & fubje&um reciprocantur ; ut cum de-  finitio dicitur de re definita , verbigrat. juftitia eft  ‘Virtus , qua tribuit cuique fuum . Procter ordinem dici-  tur, cum inter praedicatum, & fubje&um iiullaseft  ♦ ordo. Tunc autem nullus eft ordo , cum idem de  eodem enunciatur , ut fi dicam , homo eft homo \ ( 2 )  vel cum ea copulantur , quae funt alterius ordinis ,  ut fi dicam album eft dulce . Denique modus praedi-  candi contra ordinem eft , qui fit ordine praepoftero •  ' Eft autem ordo praepofterufr , cum fubje&um latius  patet & funditur , quam praedicatum ; ut fi dicam ,  . virtus eft juftitia.   Or-    * ( i ) Hujufmodi praedicationes, quae vulgo identica vo-  cantur, placuere Scholallicis quibufdam . Revera nugatoriae  funt , quia per eas mens nihil difcit . A Graecis dicuntur  TocuTotoy/*/. Fieri interdum poteft, ut in familiari Termo-  ne habeant aliquam urbanitatem ; cujufmodi funt illae apud  Plautum in Curcul. a. 4. fc. 4. guoi homini Dii funt pro-  pitii , ei non ejfe iratos puto . Et in Sticho a. 1. fc. 2. E ma-  lis multis , malum quod minimum eft , id minimum eft ma-  lum.    44    PARS I. CAPUT VII.    Ordinatus quomodo dividitur a  Scholaflicis ?   Scholaftici > qui nullum dividendi linem fa-  ciunt , dividere folent ordinatum praedicandi modum  in internum & externum , in ejfentialem & accidentalem ,  in ufitatum & inuf\tatum > in necejfarium & continge n -  in pojjibilem & impojftbilem , quale :   quas quidem omnia divifionum genera ex ipfis voci-  bus , quibus efferuntur , manifefta funt ; fiquidem  quale eft prsedicatum , talis dicitur praedicandi mo-  dus. ( 3 )   PAR-   I * f • Vv \ '• . • • •   • jr — • *- a ' '   ( 3 ) Si quis dividere velit ordinatum praedicandi modum .  in proximum , remotum , non inepte dividet . ad tollendas  difficultates , quae contra praedicabilium definitiones afferri  folent . Nam g?»# j ex. gr. proxime praedicatur de pluribus  differentibus fpecie, remote de pluribus differentibus numero .     . • . . *   4 i   PARTIS SECUNDAS   PROTHEORIjE.   vu l c o   . ANTEPRAEDICAMENTA.   a   OVID SVNT ANTEPRA.D1C AMENTA , E7*  QVO SPECT ANTt   "O OR modum praedicandi , ordine fequitur id ,  JL quod praedicatur * Explicandae funt igitur  nobis Categoriae , qua; vulgo dicuntur Praedicamenta  ideft clafles rerum , quae poffunt praedicari . Id ut  commode fiat, praemittuntur ab Arifiotele Protheo-  riae, quae in fcholis Antepradic amenta vocantur. Sunt  autem praenotiones quaedam neceffariae ad inteliigenda  Praedicamenta . Continentur tribus definitionibus , dua*  bus divifionibus , & regulis item duabus . ( i )   f ' .   ( i ) Idem Porphyrius , a quo fumfimus fuperiorem Prae-  dicabilium doRrinam , Ariftotelis Pr medicamenta expofiut  exiguo libello , ,cui titulus : £'<» t «» muttt yt&ttt   itfynris xrr« ▼<*-«-<» >$ . ideft, In Ariftotelis Cate-   gorias expofitio per interrogationem & refponfionem . Eadem  ipfa expolitione Antepradic amentorum doctrina comprehen-  ditur . Nos tamen hic Porphyrio dimiflo, Ariftotciem ipfum  aggredimur ad explicandum . ...    Digitized by Google     PARS II. CAPUT VII.     Quanam funt definitiones ?   . . •> I >   ]£. Prima eft Homonymorum. Homonyma , feu Am-  bigua , fune ea , quorum nomen commune eft , fed  notio & natura, qua; nomine fignificatur , plane di-  verfa ; ut aries , qua; vox modo belluam fignificat ,  modo fignum calefle , modo bellicam machinam . H arc  in Scholis dicuntur AZquivoca , de quibus vide plura  in Rudimentis Diale#. Par. i. cap. 4. Secunda defi-  nitio eft Synonymorum. Synonyma autem funt, quorum  nomen, & ratio, quae nomine fignificatur, eft ea-  dem; ut animal , quse vox arque hominem , ac belluam  fignificat . Harc a Scholafticis dicuntur Univoca , a Ci-  cerone Cognominata . Tertia eft Paronymorum. Varony -  ma funt nomina concreta , qua; denominantur ab ea  forma, a qua oriuntur; ut juflus , quod oritur a jufti-  tia ; fortis , quod a fortitudine ducitur. Ab Ariftotele  dicuntur ea , qua ab aliquo , a quo cafu differunt , ap-  pellationem habent ; a Latinis Grammaticis vocantur  Denominativa , a Cicerone Conjugata. ( 2 )   Habent ne omnia locum in Categoriis ?   I£. Sola Synonyma in Categoriis locum habent ,  quia harc fola unius rationis funt , & una clafle coer-  ceri poliunt.   Quot   ( t ) Cicer. Topic. c. 3. Conjugata dicuntur , qua; funt ex  verbis generis e juf dem . Ejufdem autem generis verba funt ,  qua orta ab uno varie commutantur , ut fapiens , fapienter ,  fapientia . Ex quo genere faepe argumentari folemus , ut idem  Cicero 1 . 3. de Nat. Deor. c.i i.Si omnis cera commutabilis ef-  fet , nihil effit cereum , quod commutari non pojfet .    Digitized by Google    ? R s£ D I C Ji M E N T A.   Quot funt divifiones ?        r \   I£. Duas funt divifiones , prima vocum , *kera re-  %um . Dlvifio vocum eft hujufmodi . Voces jtfix funi  complex 4 ( *«•« rv^TXex»» ) quas plura fignificant > ut  figura pltna : alise fmplices ( «»<*■ ^ q U a; rem   ?nam , iut modum unum exprimufit , ut figura . Set-  iae vocej fimplices Jocum habent in Categoriis. t  ft Pivifjo rerum hasceft.* Quaetumque in rerum natu*  funt vel de fubjeSo dicuntur , fed in fubjeSo non,  nt, ut fubftantias uniferfalcs, homo, animal, &c.  \el in fuljefio quidem futit , fed de fubjeSo non dicuntur i  accidkntia fingularia , hicealor , hic color , Scc •  ^el Jybjeflo dicuntur , & in fubjeSo funt > ut accides*  univtrfalia , v. gr. color , qui femper cft ip aliqu*  aftantijt , & de multis colorum formis enunciatur.  r d neque in fubjeSo funt , neque de fubjeSo dicuntur *  »t lingulares fubftantix , Petrus, Socrates x &c. Res  IA fubje&o fchemate clarior apparebit.   v, r / • f-H    ", ■'     Eft    Digitized by Google     4*    «    ANTE     E& In  (iibjcclo .    Subjc fiunt quot modis dicitur}    ■ ■I ■! I I ■ ■■ ■»    • • k . • •> i I   \Z> •   : rjfcfi ji    U ¥ ■    Non eft  in lubje-  elo    (A   C   te   (A   H   >   H   M   >   «A   o   c   r-*   ►   (A   Non di*  citur de  fubiefto .    1 Jt. Subje&um aliud dicationis , aliud inb^Jtonis •   Primum eft , de quo aliquid praedicatur ; fecundum eft*  in quo aliquid inhaeret • Ex. gr. homo habet fubjedum  pr<e dicationis ; eftque Socrates , Ariftoteles , & quod*  libet humanae naturae individuum > de quo homo enun-  ciatur: figura habet fubje&um inhafionis ; eftque cera *  lignum , marmor , & alia * quibus figwr* inhaerere folei .     ATiTE PRODIC AME NT A. 49    •' . > ■ Quo fpeflant brec ?   •   Eo nempe ut intelligamus , quidquid eft , vel  «fle [ubftantiam , vel accidens , Hoc habet fubje&um in-  ftafion/s , & in [ubjeflo effe dicitur ; quia per fe confi-  fle re nequit : illa non item. Praeterea ut intelligamus,  tum fubftantiarum , tum accidentium alia efte univer-  salia , alia fingularia . Illa habent fubje&um praedica-  tionis , tc de [ubjefto dicuntur , quia enunciantur de  multis : haec non item •   1   • m   Quanam funt Regula ? »   1   Prima regula eft , Cum quippiam de quopiam  dicitur y qua de pradicato enunciantur , ea poffunt etiam  de fubjefto enunciari : ex. gr. quia Grammatica dicitur  ars y quaecumque arti tribuuntur , etiam Grammatica  tribui pofTunt . Itaque quoniam ars dicitur habitus >  etiam Grammatica habitus eft . ( i ) Secunda regula  duas habet partes. Prima eft. Omnium generum y quo-  rum nec alterum fub altero pofitum eft , nec ambo fub eo-  dem tertio y differentia ftngula prorfus diffident : ut ani-  malis y Sc [cientia differentiae nullam affinitatem ha-  bent, quia animal fubeft fubftantiae, [cientia accidenti.  Secunda pars hujus regulae eft. Eorum generum , quo-   D rum   ( 1 J Ratio regulae eft, quia in cnunciatione ajente prae-  dicatum debet omnino fubjefto convenire, in negante de-  bet omnino diferepare ; ne fallaciae locus fit . Porro fi quid *  praedicato conveniat, non proprie & per fe , feJ .fortuito ,  id non debet de fubjefto enunciari : v. gr. Ars dicitur ge-  nus; non tamen iccirco Grammatica dici genus debet . Vi-  de fallaciam accidentis in Eiench. Sophilt.    90 ANTE PRAEDIC AMENT A.  rum alterum fub altero collocatur , vel ambo fub eodem  tertio , quadam funt communes differentia: ut planta &  animal conveniunt in differentia corporea , quia utrum-  que corpori fubeft . Ratio eft , quia natura fuperioris  continetur in inferiori, eique attribuitur, fi reclus fit  praedicandi modus ; veluti cum dico , planta eft corpus ,  animal eft corpus . ( a )   PARS   . * 4   \   ( t ) Quidam excipiunt Corpus Sc Spiritum ; quae cum  fint fub eodem genere Subftantia , in nulla tamen differen-  tia conveniunt*   Porro autem quae no s Antepradic amentorum nomine com-  plexi fumus, ea Ariftoteles explicuit in capite primo , fe-  cundo , & tertio Categoriarum . Ex quo fit , ut quod proxi-  me fequitur , Sc a nobis primum dicitur , in Ariftotelico  Organo quartum fit . Eumdem ordinem fequentes , fex po-  firema Categoriarum capita uno nomine comprehendemus ,  & Pojlpradic amenta vocabimus ex inveterato fcholarttm  more.     DigRizenv Google     ft .   PARS II.   DE CATEGORIIS fete PRALDIC AMENTIS   C A P V T P I M V M.   DE CATEGORIIS IN UNIVERSUM, (i)   • - c’ « . '   £[ riD EST CATEGORIA ?   1£. /'"A Uid fit Categoria , fatis notum eft ex Ru-  i Umentis . ( z ) Et numerum Categoriarum,   & nomen ipfum quidam referunt ad Archytam Ta-  rentinum: quia de re nobis laborandum non eft, mo-  do fciamus , haec efle fumma rerum omnium genera ,  quorum cognitio Diale&ico neceflaria eft ad dilputan*   D z dum ,   ( i ) Inlcriptio haec non eft Ariftoteiis ipfius , i deoque  faepe variata eft. Nam ( ut fcribit Simplicius in Prolegom.   G'a tegor. ) ab aliis Ante Topica liber infcriptus eft ; ab a-  Iiis T)e Generibus entis i ab aliis De decem Generibus ; ab  aliis Categoria decem ; ab aliis Categoria. Porro Ante To-  pica infcripfit Adraftus Aphrodilaeus , quia iis Topica fub-  jecit. ^   ( z ) Categoria difta eft a verbo Graeco x*Tiy«p*7r$i» ,  enttnciari ,pradicari. Hinc Categoriae, vulgo Pradicamenta  dicuntur ; a Quinttiliano vocabulorum elementa ; ab Ale-  xandro Aphrodifienfi rparx t 7( $r\9rovl*f , principia Philofo-  phia . Sunt enim clafles rerum omnium , quibus natura  coercetur . Cladis porro quaeque dividitur in fua genera *  fpecies , atque individua ; nihilque eft in Categoriis , quod  non uno aliquo ex iis nominibus appelletur , quae Predica-  bilia diximus . Ex quo apparet , quomodo Pr^dicabilia ad,.'.,.-,  Predit amenta pertineant, & qua ratione ab iis differant': - "  qua de re fatis diximus in Rudimentis Par. i. cap. 3 .    Digitized by Google    j* PARS II. CAPUT L   dum , ne fubftantias cum modis earum , aut modos  jpfos inter fc , aut relata cum abfolut is confundat . ( 3 )   *   Quaenam conditiones ccir.it ari debent voces &  notiones Categoricas ? - „    Quod in Categoria aliqua rede collocatur ,  primo debet efle verum ens ; qua ratione excluduntur  entia rationis, privationes, & negationes. (4 ) De-  inde debet . efle ens per fe unum , non ex pluri-  bus conflatum ; qua ratione excluduntur voces com-  plexae , & concreta quadibet . Tum debet efle ens  completum y perfedumque ; qua conditione excludun-  tur entia omnia , quae partis rationem habent . Hinc  habes, cur differentiae in arbore Porphyriananon col-  locentur in reda Categoriae cla fle , fed latera teneant ;  jquia fcilicet non tota quaedam , fed partes funt . Poftea  debet efle ens jynonymum , hoc eft unius nominis &  rationis ; qua conditione excluduntur homonyma , &   paro-   ( 3 ) Boethius in Pra?fit. lib. 1. Praedicam. Archytas et -  iam duos compefuit libros , quorum in primo h$c decem prq-  dic amenta difpofuit . Unde pojleriores quidam , non ejje A»  riftotflem hujus diviftonis inventorem , fufpicati funt , quod  Pythagoricus vir eadem fcripfijfet ; in quafententia Jamblicus  Philcjophus eft non ignobilis ; cui non confentit Thcmiftius >  neque concedit , eum fuijfe Arcbytam , qui Pythagoricus Ta -  rentinufquc ejfet , quique cum Platone aliquantulum vixif-  fet 5 fed Peripateticum aliquem Archytam , qui novo operi  auctoritatem vetuftatc nominis conderet . Vide Voflium de  natura Art. 1 . 4 » c. 8.$, 3.   ( 4 ) Per entia rationis hoc loco fig,nificantur notiones il-  is , quibus nihil in natura refpondet , ut Centaurus, Chi-  maera , & fimilia •    Digitized by Google    P ARS II. CAPUT 1 .   paronyma . Poftremo debet e (Te ens cert<e ac definita: na-  tura ! , non vagat ; qua Conditione excluduntur entia  illa, quat dicuntur tranfcendentia, quod vagentur per  omnes Categorias ; ex. gr. bonum , unum , totum , cauf  fa , & id genus plurima .   f)uot funt voces , quee fignificant capita rerum bis  omnibus conditionibus praedita ?   1?. Decem, ut placet Ariftotcli . Prima fignlficat  fubfiantiam . Secunda quantitatem . Tertia qualitatem , v  Quarta relationem. Quinta a SI ion tm . Stxta.paJfionem .  Septima ubi. Oftava quando . Nona fitum . Decima  habitum . De quo numero habes plura in Rudimentis  Par. x. cap. 3. ( $ )   D 3 C A-   ( 5 ) Non fblim fiic, fed etiam in 1. Topic. in 1. Po-  rter. in 5. Phyfic. & in 4. Metaphyf. recenfec Ariftoteles  Categoriarum numerum, fed alibi alias omittit. Td cerrum  ubique apud illum , firmumque dici poteft , qua tuor ede capita *  ad quas Categorica omnia referantur , fubfiantiam , quanti-  tatem , qualitatem , relationem . Nam quidquid eft > vel el  per fe , vel per accidens : fi per fe , conftituit fubfiantiam ;  li per accidens , vel eft abfolutum , vel relatum ; fi abfolu-  tum , vel fluit a materia , & conilituit quantitatem ; vel a  forma , & conftituit qualitatem • fi relatum , conftituit rela-  tionem ; ad quam , tamquam ad genus referuntur reliquas Ca-  tegoria . Nam agere < 5 c pati nihil eft aliud, quam relatio 1  iuter agentem & patientem ; ubi relatio inter locum , &  rem , qua in loco eft , &c.    Digitized by Google     54    C A P U T II   DE SUBSTANTIA.   jquid est Substantia}   • t   O Vbftantia , feu Res , eft id , quod per fc con-  O ftat. Dici etiam poteft id, quod fuftinet ac-  cidentia . Prima definitio explicat primam fubftantix  vim in eo pofitam, ut nullius auxilio indigeat adeon-  fiftendum *, altera fecundam fignificat , per quam o-  mnia, quae ipfi accidunt, fuftinet ac tuetur. Afagaci  quodam hujus fseculi PhilofopKo definitur fubftantia  jubjefium quoddam nobis ignotum , in quo funt affeflio-  nes & proprietates nobis nota . AbAriftotcle definitur  Categor. cap. 5# id, quod non eft in alio > tamquam iri  fub jeffo . Efle autem in fubje&o , eft inhxrere alteri $  Sc ab eo pendere ; quomodo fola accidentia fnnt in  fubje&o. ( 1 )   • " ■ *   Quid eft accidens ?    Accidens ( quo nomine ftgnificantur apud Peri-  pateticos reliqux novem Categoriae ) eft id, quod per   fe   ( 1 ) Ariftotelica definitio fit per negationem; quia cum  fubftantiae natura nota non fit , explicatio fumitur ab eo ,  quod eft notum, Ecce , quomodo ex veteri hac definitione  juniorum Philofophorum definitio nata fit .     P ARS II. C APUT IL JS   fe non condat; vel quod eft in alio tamquam in fub-  jefto; uno verbo Accidens eft id , quod non eft fub-  ftantia, fed fubftantia: inha:ret.   Nonne etiam pars rei efl In re}   Pars non eft in fubje&o , fed componit fubje-  dum. Itaque anima hominis ex. gr. non eft in homi-  ne , fed eft pars hominis , eumque componit .   Quomodo dividitur fubftantia hoc loco ab  Ariftotele ?   Dividitur in primam, & fecundam.   Quid eft fuhftantia prima l   1£. Eft fingularis fubftantia , & individuum quodli-  bet, ut Plato, hic liber . Grseci dicunt vel **$«**«».  Definitur autem ab Ariftotele , quod neque in fubje-  So eft , nec de fubjeSo dicitur . Per primam conditio-  nem diftinguitur ab accidente ; quod eft in fubje&o ,  ideft alteri inhasret. Per fecundam diftinguitur a fub--  ftantiis univerfalibus , quae de fubjefto dicuntur, ideft  de aliis multis enunciantur. ( a )   Quid eft fubftantia fecunda}   Subftantia univerfalis, ut genus , & fpecies ,  vocatur ab Ariftotele fubftantia fecunda , quia pendet  ' ' f , D 4 a pri-   ( x ) Quidam non probarunt definitionem hanc;, quia non  reputarunt cfle loicatn.    I    Digitized by Google    5 6 1* ARS Ii: CAPUT II.   a prima. Univerfalia enim ipfa per fe nihil funi, fed  2 lingularibus cogitando eliciuntur. Ex quo fit ut fub-  ftantia prima dicatur ab Ariftotele princeps , & maxi-  me fubftantia , * /liKif* Ktyofkin in* . Et quia  fpecies propinquior eft lingularibus , quam gentis , ea  dicitur magis fubftantia. Definiri igitur potell fubftan-  tia fecunda per ipfa Ariftotelis verba, quod in fubjeflo  non eft, fed de fubjeflo dicitur •    Quanam funt fubftantia proprietates ?   IjL Multae numerantur ab Ariftotele , quarum qui-  dem aliqua: communes funt aliis Categoriis, aliqua:  vero nullius parne ufus , li credimus aetatis noftrae Dia*  lefticis .    Quanam eft prima}   v Subftantia de omnibus fibi fubjeftis enunciatur  rwripm 9 ideft univoce , ut verbo fcholarum utar . Con-  venit enim unicuique fecundum unam eamdemque ra-  tionem. Proprietas ha:c non cadit nili in fubftantiam  fecundam ; nam prima non dicitur de fubjefto . Ita-  que homo eodem modo praedicatur de Petro & de Paul-  lo: Petrus non dicitur nifi de Petro .   Cedo mihi proprietatem fecundam •   $. Subftantia prima lignificat t»$*t/ , hoc ce , ideft  rem certam, lingularem, per fe conflantem , qu* ve-  luti digito oftendi poteft . Subftantia fecunda lignifi-  cat    Digitized by Goo^e    PARS II. CAPUT II. 57   cat '*•*•>**> quale aliquid , ideft unirerfale quid , quod  de fifcgularibus enunciatur , atque iis veluti adjicitur*  tamquam praedicatum commune . Hinc apparet , qua-  re fubftantia prima dicatur ab Ariftotele maxime fub~  ftantia . Secunda enim praedicatur per modum acci-  dentis ( 3 ) . v   Cedo tertiam .   Subftantia per fe , & ratione fuae naturae nihil  habet contrarium . Neque enim fubftantia opponitur  fubftantiae nifi ratione qualitatum , quibus afficitur .  Probari poteft ex definitione contrariorum , quorum  ca ratio & natura eft, ut fe expellant a fubje&o: at-  qui fubftantia non eft in fubjedo : non habet igitur  contrarium . Quare ignis contrarius eft: aquar , non qua  ignis, fed qua calidus , ficcus; Ariftoteles diffidet  a Democrito * non qua homo , fed qua Philofophus. (4)   Ctdo quartam •   Subftantia neque intenditur, neque remittitur .  Extendi tamen poteft , quod fit per quantitatem . Ita-  que unus equus non eft magis equus, quam alius, fed  major . Scholae dicunt fufeipere magis , minus .   fedo quintam »   Subftantiae maxime proprium eft , ut una ea-   dem-   . ( 3 ) Doftrina haec contra Heraclitum , & Platonem  eft , qui ajebant , folas ideas efle , hoc eft uuiverfalia .   ( 4 ) Ovidius lib. x. Metamorph.   Frigida pugnabant calidis , humentia ficcis ,  Mollia cum duris .    y8 P ARS II. CAPUT II,   flemque permanens, fufeipiat contrarias qualitates . Nam  eadem manus ex. gr. modo calida eft, modo frigi-  da. f s )    Nonne quidam fex faciunt fubftanti*  proprietates ?   Faciunt enimvero, quia numerant inter fubftan-  tiac proprietates e(fe fubjeffum accidentium . Verum harc  non proprietas dici debet , fed ratio & natura fubftan-  tia*. Nain quidquid in natura eft , vel eft fubjc&um*  vel eft in fubjefto: fubftantia eft fubjc&um, accidens  fft in fubjedo .   Cedo mihi gradus omnes fubftantiee  C at egoricee .   Habes ex Arbore Porphyriana in Rudimentis  Par. j.cap. j. Eam feriem quidam exordiuntur ab en-  te , quod dividunt in fubftaneiam , & accidens . Pla-  cuit nobis incipere a fubjlantia , quia fola fubftantia eft :  accidens autem vocatur modus ejus, & dicitur nonef-  fe , fed inejfe . (6)   Deus continetur ne in Categoria fubftantia}   * I£. Divina natura nimis excedit humanae mentis  aciem . Attamen de ea quatrentibus non defunt Dia •   le&i-   ( 5 ) Saepe inculcat Aciftoteles e, *«•■' t«utd' « p/fl/w-Sr »» , unum  idemque numero permanens :qu\z hoc quoque contra Heraclitum,  & Platonem eft , qui docebant lingulares fubftantias omnino  non efle, ob perpetuas mutationes ex contrariis ortas.   ( 6 ) Quod ego Subftantiam dico , Seneca appellat quod  eft, •v» • » j epift. j8. illud genus QUOD EST generale , fupra  Je nibil habet ; initium rerum eft ; omnia fub illo funt • Efi  paullo poft . QUOD EST , in has fpeeies divido , ut fint cor-  poralia, aut incorporalia . Nihil tertium eft. Corpus quomo-  do dividi <? Ut dicam, aut animantia funt > aut inanimantia.   \    Digitized by Goi    PARS 11 . CslPUT II- '59   leftici, qui cxlum terramque mifceant. De his Pru-  dentius in Apotheofl Prarfgt. 2.   Statum lacejfunt omnipollentis Dei  Calumniofis litibus:   Fidem minutis dijfecant ambagibus ,   Ut quifque lingua nequior:   Solvunt , ligantque quaftionum vincula  Per fyllogifmos plcBilcs .   Nobis optime locutusvidetur D.Dionyfius,qui Deum  ait e fle Jvif/mr , ideft fupra fubftantiam . Ipfe unus  vere ac proprie eft , quia nihil eft , nifi per illum : at-  tamen quid fit , explicari non poteft . Nugatur igitur,  fi quis ejus naturam & eflentiam aperire definiendo  conatur (7). Nos tamen, ne nihil dicamus , audemus  eam per efle&a quardam nobis nota defcribere hoc fer-  ine paflo: Mens a fe & per fe conflans , ab omni  concretione rerum fegregata , infinita vi ac virtute  prxdita , omnia regens , & per omnia fine ulla men.  fura diffufa (l).    CA-   ( 7 ) A Proclo 1 . 2. Platon. Theol. c. 11. Deus dicitur  omni filentio longe inexplicabilior , tJ fvbjlantia omni longe  ig notior. Alludit autem, nifi fallor, ad Oracula Zoroaftri»  u. 41. ubi mens divina dicitur fil entium .   ( X ) Cicero 1 . 1. de nat. Deor. c. 22. Roges me , quid %  aut quale fit Deus . Au ciere utar Simonide , de quo cum  qu<efijfet hoc idem Tyrannus Hiero > deliberandi caujfa fibl  unum diem pofiulavit . Cum idem ex eo pofiridie qucereret ,  biduum petivit . Cum feepius duplicaret numerum dierum ,  admiranfque Hiero requireret , cur ita faceret ; quia quanto , '  inquit , diutius confiaero , tanto mihi res videtur obfcurior .  Quod Cicero Simonidi tribuit , Tertullianus in A pol. c. 46.  tribuit Thaleti, quem facit de re hac interrogatum aCroe-  fo Lydorum rege.    Digitized by Google     ✓    4o   C A P U T III   DE QUANTITATE.   QUANTITAS QUOT MODIS SUMITUR ?   TTVUobus . Vel enim fignificat extenfionem mo-  JL/ lis , vel extenfionem virtutis . Prima perti-  net ad res corporeas , fecunda ad incorporeas . Hic  non agemus nili de quantitate molis.   *   Quid eft igitur quantitas hoc modo fumta >   \   A   Jfc. Eft modus , & menfura fubftantiae ; hoc eft Id,  per quod fubftantia eft extenfa , & menfurari poteft  Ex quantitate igitur manat rerum dimenfio ac dinu-  meratio •   Quotuple x eft quantitas ?   Jfc. Duplex ; Continua , & Difcreta . Continua dici-  tur, cujus partes continuantur, id eft communi nexu  copulantur , atque una cohaerent ; ut linea , & ma-  gnitudo quarlibet ( i ). Difcreta dicitur, cujus partes  disjunguntur : quia nullum habent nexum ipfis inter  fe communem , per quem fimul coalefcant j ut nume-  rus y & multitudo quaevis*   Conti -   ( i ) Seneca natur, quaeft. 1. 2 . c. i. Continuam eft partium  inter fe non intermijfa conjunttio . Igitur contigua dici potiunt  ea inter quae nihil eft ; continua , quorum e'l pars communis:  ut in linea hac A BC D partes AC , & BD continuat  lunt ; partes BC contigus .    V    \    PARS II. CAPUT III. Si   Continua eftne unius rationis ?   Minime vero • Alia enim efl Permanens , alia  Fluetis . Illa dicitur Permanens , cujus partes funt fimul;  ut linea , fuper fides , corpus . Litte a fola longitudine con-  flat : fuperficies conflat longitudine , & latitudine : cor -  pus longitudine, latitudine , & profunditate . Fluens  eft , cujus partes in fucceflione quadam pofitae funt ;  cc magis fieri , quam efle dicuntur , ut tempus , &  motus . ‘( 2 )   Quid intelligit Ariftoteles nomine communis nexus}   Intelligit individuum quid , quod pars rei non  efl , fed partes nedit tamquam finis unius , & prin-  cipium alterius. Hujufmodi efTe putat punfta in linea,  momenta in tempore . ( 3 )   Quo-   ’ ( 2 ) Ad lineam refertur omne menfurae genus , in quo ni-  li 1 fpedatur praeter longitudinem; ut ftadium. superficies  complebitur ea menfune genera , perquse longitudo, & la-  titudo indicatur ; ut jugerum . Corpori fubjiciuntur illa omnia,  in quibus ratio triplex menfuras confideratur , longitudo , la-  titudo , crafiitudo ; ut cubus .   . ( 3 ) Empiricus lib. 1. adver. Log. n.^9. Fluente punHo ,  lineam imaginamur , que efl longitudo carens latitudine . Flu-  ente linea , fingimus fuperficiem , que eft longitudo , & latitudo  fine profunditate . Fluente fuperficie , gignitur corpus folidum .  Macrobius in fomn. Scip. 1 . 2. c. 2. Dicunt punRum corpus ejfe  individuum , in quo neque longitudo , neque latitudo , neque  altitudo deprehendatur ; quippe quod in nullas partes dividi  pojfit . Hoc protractum efficit lineam >    Digilized by Google    PARS IL CAPUT ZIL    (%    Quomodo corpus cenfetur inter fptcles  quantitati : ?   SfL. Corpus in fchola Peripatetica vel Phjficum eft *  ideft compofitum quoddam ex materia , & forma , 8 c  pertinet ad fubftantiam : vel Mathematicum , ideft ter-  gemina rei extenfio > qua res corporeas metimur i &  pertinet ad quantitatem . ( 4 )   Nonne etiam locus [pedes quantitatis eft ?   51. Ariftoteles etiam locum recenlet inter fpecies  quantitatis continuae , fecutus opinionem illorum , qui  putant locum efte fpatium quoddam inane * quod a  corpore occupetur . Ceterum revera locus in fchola  Peripatetica ad fuperficiem revocatur . ( y J   Nonne quidam excludunt tempus ?   3 t. Excludunt fane , fed injuria .. Nam tempus eft  modus quidam rei durantis ab ea dtftin&us, ac veluti   externa   ( 4 ) Corpus Mathematicum folet etiam interdum appel-  lari f olidum , vel corpus fclidum , Macrobius in Somn.Scip.l.z*  c. *. Omne corpus [olidum trina dimenfione difienditur : ha-  bet enim longitudinem, latitudinem , profunditatem . In hac ter-  gsraina dimenfione naturam & eflentiam corporis Phyfici  ponit Cartefius Princip. Philof. P. 1 . §. 53.   ( 5 ) Lucretius lib. 1. iterum ac faepius milcet locum ,  fpatium y inane tamquam voces fynonymas . In libello »  qui tribuitur Archytae Tarent. J» » <£ x*& ot > ^   -rit&f r jinx*ty linea autem , fpatium , & locus , con-   tinui funt .    Digitized by Google    PARS 1 L CAPVT ITT. $$   externa ejus menfura . Defcribitur a Cicerone lib. j.  de Invene. cap. 26* Tempus eft pnis quadam . aternita-  tis cum alicujus annui > menftrui , diurni , notturhlve [patii  . certa fignificatione . Sed de natura temporis Phyfici cer-  tent; Logico fatis eft, efle notiones aliquas, per quas  refponderi poffit interroganti per quando* ( 6 ) .1 *   » \   Quomodo oratio refertur ab Ariflotele ad   quantitatem dif cretam? < . '•   %   ' . * ^   !£• Quia conflat partibus per intervalla diftin&is ,  quae numerum faciunt ; nullufque eft inter ipfas ne-  xus individuus & neceflarius . Ceterum fi fonum fpe-   > oratio ad qualitatem referenda eft. ( 7 )   • * . . . <   * •   » ' « '   ( 6 ) D. Auguftinus I. 1«. ConfelT. c. 1 4. Tempus quid fit y  fi nemo ex me quarat , fcio ; fi quaerenti explicare velim ,  nefeio , Platonici collocant tempus inter ea qua quafi funt , tefte .  Seneca ep. 5S. Sc Apulejo de doft. Piat. Epicurei tempus ni-  hil ede putant didi nftum a rebus , quae tempore menfura ntur.  Lucretius lib. i. v. 460.   Tempus item per fe non eft , fed rebus abipfis  Confequitur fenfus , tran/aBum quid fit in avo\   Tum qua res inflet ; quid porro deinde fequatur.   ( 7 ) In oratione duplex eft numerus : alter orirur ex in-  tervallis , quibus ejus partes disjunguntur , qui a Graecis .  •ep/9-^3'? dicitur .* alter eft in fono , Sc ad modulandi ratio-  nem refertur, qui a Graecis vocatur pufy/v. Hinc & liga-  ta numeris , Sc foluta oratio dici folet , prout accidit ad au-  res , in quibus infide t hoc judicium . Prioris numeri partes  funt commata , cola , periodi ; pofterioris funt jambus , da-  &ylus , fpondaeus , ceterique pedes , pedumquae fyllabae aut  longce , aut breves .    6 4 VARS IL CAPUT III.   Recita mihi jam quantitatis proprietatei .   TJL. Tres funt. Prima, quantitas quantitati non eft  contraria: nam magnum , Sc parvum relata funt , non  contraria . ( 8 ) Secunda , quantitas fecundum fuara  naturam & eflentiam neque intenditur, neque remit-  titur \ tametfi fecundum fuas partes dicatur maior , Sc  minor . Itaque linea una eft maior altera , non tamen  eft magis linea» Tertia, res per quantitatem dicuntur  xquales, vel inaequales ; pares, vel impares. ( 9 )   . * • ' • , * , MI   C A-   ( 8 ) Linea curva , & linea reBa non funt contrariae ,  ut quidam putant ; fod differunt fpecie . Nam curvum , Sc  reBum funt formas quaedam ipfius lineas .   ( 9 ) Haec ex Ariftotele . Alia quasdam proprietas addi  polle videtur , qua res per quantitatem in partes focari pof-  lunt . Nam fiquid eft quantum , ftatim fequitur ut fit divi-  duum • •    4    4 .    I      Digitized by Google   J      CAPUT IV.    DE QJJALITATE.    QUID EST QUALITAS ?     E St affe&io quaedam , vis, & ratio , per quam  intelligitur , qualis res fit \ ut calor , color ,    Nonne juniores Philosophi vocem hanc tamquam    RL Perperam Scholaftici difputatores utuntur hac  voce compendii gratia 9 ad multa naturae opera figni-  ficanda & explicanda , quorum clara & diftin&a no-  tio afferri poteft ♦ At perperam item ab junioribus  quibufdam tamquam inepta condemnatur & exclu-    f i ,) Vox haec Latino fermoni a Cicerone tradita eft.  Qualitates ( inquit Academ. i. cap. 7. ) appellavi , quas  totos rrtt Grteci vocant ; quod ipfum apud Gratcos non eft  vulgi verbum , fed Philojophorum .   Definitio, quam tradit Ariftoteles, toios-is* \sy» ,  vf» Tjotol T/rg? &lrxt Keyoprect , qualitatem dico ,. qua aliqui  dicuntur quales > reprehendi folet ab junioribus Dialefticis/  qui non reputant , conjugata ita fe habere, ut concretum  valeat ad definiendum abltra&um , quia notius eft. Itaque  Ariftoteles in lib.2.Pofter. c. 13. docet ex viris magnanimis  cogqofcendam effe naturam & rationem magna ni mi tatis ad  definiendum • * *    &c. ( 1 )    inanem rejiciunt f    E    ditur ;    Digitized by Google    66 PARS II. CAPUT IV.   ditur ; cum difputanti commoda fit atque opportuna  ad tolerabilem aliquam eorum effe&orum explica-  tionem, quae clare diftin&eque manifeftare nequimus.  Logico certe neceflaria eft, qui refpondere debet in-  terroganti per quale .   Quot funt qualitatis fpecies?'   !£• Quatuor veluti paria recenfet Ariftoteles* Pri-  mum eft habitus , & difpofitlo. Secundum naturalispo-  ttntia , & impotentia . Tertium paffio , & patibilis qua-  litas . Quartum forma , & figura . ( 2 )   Explica mihi primam qualitatis fpeciem .   Habitus eft firma quasdam facilitas agendi aliquid,  longo ufu comparata ; cujufmodi eft ars quaelibet . Dif-  pofitio eft progreftio ad habitum , ideft expedita quas-  dam animi , aut corporis ad aliquid faciendum com-  moditas & proclivitas. Differunt , non natura , fed  gradu ; quemadmodum paria duo , quae fequuntur.  Igitur habitus eft qualitas firma & permanens ; difpofi-  tio mobilis & infirma . Haec afliduo ufu & exercita-  tione in illum migrat . ( $ ) Ex-   ( z ) Ab Ariftotele dicuntur ,   )£| «Ivrttuix , koiotus , rylu»   . quibus fideliter refpondent quatuor ufitatx formula  a nobis allar» . Ab eo, qui Latine loqui velit , primum par.  dici poceft habitus, perferus 6’ imperfeBus , ut ars quaelibet  abfoluta , vel inchoata; fecundum naturalis vis , <5c imbe-  cillitas , ut facultas tum animi tum corporis firma , vel in-  firma; tertium ajfeBio diuturna » Ac fortuita , ut pallor na-  turalis, vel pallor ex metu; tertlUm ut fupra .   ( 3 ) Utraque hxc qualitas vel eft animi , vel corporis ;  vel bona, vel mala: qua de re Morales Philofophi docent .  Habitus porro definitur a Cicerone lib. 1. de lavent, cap.  25. Conflans & abfoluta animi , aut corporis aliqua in re  perfeBio , non natura data , fed Jludio induflriaque parta .  Ab eodem in Tufcul. 4. cap. 13, habitus dicitur ajfeBio  manens .     Digitized by Gooj   : — ■,    PARS II. C APUT IV.    *7   Explica mihi jpeciem alteram •   Naturalis potentia eft virtus quaedam a natura in-  fita & confirmata ad agendum , aut refiftendum ; cujuf-  modi eft firmitas laterum , 8 c totius corporis agilitas  ad luclandum . Impotentia eft eadem virtus diminuta  & infirma .   Explica tertiam .   Patibilis qualitas eft firma quaedam ac diuturna  rei vis , quae fenfum afficit , ut calor , color , frigus ,  fapor, & cetera , qua: vulgo dicuntur fenfuum obje-  <fta. Quod fi cito diffluat , ut pallor ex metu , rubor  ex pudore, dicitur pajfto . Ajunt, qualitates hujufmo-  di habere locum etiam inanimo. Proinde inveteratum  odium appellant patibilem qualitatem , brevem iram vo.  eant pajjionem . ( 4 ) .   Explica quartam .   Figura eft externus rei terminus, qui eam me-  tatur & circumfcribit . Ex hac res dicuntur refta: ,  curvae, quadratae, aut alio quopiam modo figuratae.  ( j ) Forma eft qualitas ex varia partium magnitudi-   E 2 ne ,   ( 4 ) Patibilis qualitas ita dicitur, quia facit hominem  qualem: nam ex firmo & conflanti rubpre aliquis ruber di-  ci folet. At pajjio non facit hominem qualem . Neque enim  fiquis rubeat verecundia , denominatur ruber , Ita docet Ari-  ftoteles ipfe c. 8, n. 12,.   ( 5 ) Ex hac figurae definitione apparet, cur figurae Geo-  metricae dicantur meta: a Perfio Sat. 1. ver. 131.    Digitized by Google    6Z> PARS II. CAPUT Ii .   re, collocatione, proportione, & colore orta; ut for-  ma hominis.^ Itaque figura (ut Boethius monet ) fe-  re ad res artefa&as pertinet, fonpa ad naturales.. ( 6)   - * ' • •   i »   Nonne etiam rarum , & denfum , afperum , & leeve   funt f pe cies qualitatis }   • • * * . . 4 *   I£. Movet difficultatem hanc Ariftoteles / fibique  ipfe refpondet , rarum y & denfum , afperum , & latve  pertinere ad Categoriam fitus , cum variam partium  politionem fignificent . ( 7 )   Jgu<enam funt qualitatis proprietates}   * c ' I .   Tres recenfentur qualitatis proprietates . Prima,  qualitas qualitati contraria eft : nam calor ex. gr. pu-  gnat cum frigore. Haec tamen proprietas non pertinet  ad quartam fpeciem ; quia nec figura figur<e , nec for-  ma format adverfatur • Secunda , qualitas intendi , ac  remitti poteft. Refte enim dicitur calor intenfus, &  remiflus, magis intenfus, & magis remiftus. Ne ifta  quidem proprietas convenit quartse fpeciei , • Neque  enim unum triangulum eft magis triangulum , quam  alterum ; quamvis poflit efte majus, ideft magis ex-   < ten- :   • * # B • <• ,   ( .6 ) Forma , Sc figura a Latinis Scriptoribus promifcue  ufurpantur . Livius 1 . 25. c. 31 .Archimedes intentus fornis ,  quas in pulvere defcripferat . Cicero de oflic.l.i.c. 35. Na-  tura formam noftram , reliquamque figuram , in qua ejfet  fpecies honefta eam pofuit in promtu . Idem Cicero dixit  forma; figuram in lib. 1 . de Nat. Deorum , c* 32* .   ( 7 ) Attamen afieftiones iihe > quas in nobis excitant  afperum , & laeve , ad qualitatem referuntur; non fecus atque  illae, quas excitant ignis , <Sc aqua ,    PARS II. CAPUT I V. 6 $   tenfum. Tertia, per qualitatem res dicuntur fimiles ,  Sc dijftmiles ; quemadmodum per quantitatem dicuntur  aquales , & inaquales . Itaque duo equi fi fint ejufdem  coloris, dicuntur fimiles ; fi fint ejufdem molis , di-»  cuntur aequales ( 8 )   'i *   Quid cft qualitas occulta , quam / 'cepe memorant  ... . Phyfici • Peripatetici ? .   • *   Ex nomine ipfo patet , efle afte&ionem , cujus  ratio & natura nobis ignota eft . Nihil eft , quod ma-»  gis rideatur ab hujus aetatis Philofophis \ qui tamen  cum de iifdem rebus interrogantur , plerumque verba  fimilia reddunt • Nos qualitatis occultas nomen acci-  pimus libenter a Peripateticis , non explicationis , fed  ingenua? confefiionis loco. Quamquam hoc non Logi-  ci, fed Phy fici negotii eft. .   . . * ’ . . Quid Rhetores de qualitate ?   * } y   Rhetores qualitatis nomine omnes rerum civili-*  lium modos intelligunt, de quibus controverfia eft .  Itaque primum de fafto quovis quserunt , an fit , Sc  quid fit ; tum quseftiones reliquas movent per quale fit*  Hinc triplex apud eos flatus, conjeflura > finitionis , Sc  qualitatis •   ' N . . E 3 C A-   . ' ■ • * ,   ( 8 ) Haec ex Ariftotele . Illud vero etiam inter  proprietates qualitatis numerari poife videtur , quod res per  qualitates inter fe agunt. . Neque enim fubfcantia ipfa cer  ie agendi , aut patiendi vim habet ,* fed eatenws agit , aut  patitur , quatenus eft qualitatibus praedita .    I    t.    CAPUT V.    DE RELATIONE.   &UID EST RELATIO ?   Elatio eft ordo & affe&io quaedam rei ad rem»    Itaque relata dicuntur a Graecis T * 'V* ' ** > qu<e  funt ad aliquid, ideft quorum tota ratio & natura eft refer-  ri ad aliquid . Nomen ipfum relationis magis intelligi *  quam explicari poteft . Quanto autem paucioribus in-  diget , tanto plura de eo commenti funt acuti qui-  dam & otio abundantes difputatores , Nos pro moduk»  noftro Ariftotelem fecuti , dabimus pauca . ( i )    Alii alias divifioties afferunt . Placet nobis rela-  tionem efle duplicem, alteram rationis , alteram Ve».  Relatio rationis eft , quae vulgo fecundum dici folet ap-  pellari ; ideft quae a nobis formatur inter e* , quae na-  tura fua relata non funt > & explicari abfque ulla com-  paratione poffunt . Hoc modo pes , & manus relata  dicuntur quia alterum cum altero interdum confer-  tur , quamvis etiam fine collatione cognofci poffit .  Relatio rei eft, quas fecundum ejfe in fcholis vocatur;  ideft quse datur in rerum natura citra cogitationem    ( i ) Scholaftici relativa dicunt : Cicero , & Quinti-  lianus modo coli at a , modo comparata , mo&d affella , modo  <juce inter fe conferantur , modo quatfub eamdem rationem ca-  dunt . His opponuntur abfoluta , h. e. ea, quae per le con-  itant , propriamque vim 9 & naturam habent •     Quotuplex eft telatio ?    no-    PARS II. CAPUT V. 71   noftram; ut relatio inter patrem, & filium, interdo-  minum, & lervum , inter fimilia , inter aequalia, Scc .  Haec enim funt hujufmodi , ut eorum tota vis atque  natura fit alterius ad alterum affe&io . ( 2 )   Ordo bic , quem appellas relationem , nonne vagatur per   omnes Categorias?   In omnibus Categoriis locum habere poteft re-  latio rationis. Nam & quaelibet fubftantia, & quodli-  bet accidens aliquo modo refertur ad aliud . Ex quo  fa&um eft , ut quidam relationem accipere noluerint  tamquam ens Categorjcum , peculiari clafle conclu-  fum . Nos dicimus relationem rei non vagari , fed  fuam fibi conftituere Categoriam .   Queenam funt pr^cipue fpe flanda in relatione ?   I£. Quatuor . Primo fubje&um , quod dicitur re-  latum , ex. gr. pater. Secundo terminus, quod dici-  tur a Scholafticis correlatum , cujufmodi eft filius .  '1‘ertio fundamentum relationis, qualis eft generatio •  Quarto relatio ipfa , qu# eft mutua affeflio inter pa-  taem, & filium ex generatione orta.   . - - * *   Quot funt relatorum proprietates ?   TfLm Quinque admodum recenfentur ab Ariftotele.  JPrima eft , Relata fibi inter fe opponuntur ; ideft   E 4 fibi   ( 2 ) Haec diftin&io potius, quam divifio dici debet.Rc  vera enim fola relatio rei hoc nomen meretur, & Catego-  riam conftituit . Relata rei Grammatici appellant nomina  ad aliquid , relata rationis qua fi ad aliquid .    1% < PARS IL CAPUT V.   fibi e regione refpondent: quae quidem oppofitio mi-  nima eft omnium. Secunda , Relata , quae oriuntur  a qualitate , intendi poliunt ac remitti , ut fimilia ,  it difimilia . Tertia, Relata , per quamdam recipro-  cationem de fe mutuo dicuntur, vel genitivo cafu,  ut dominus eft fervi dominus , fervus eft domini fervus\  vel quovis alio, ut majus eft minore majus , par eft pari  par , fenftbile eft fenfu fenftbile . Quarta , Relata funt  fimul tempore , & natura. Nani! uno polito, poni-  tur & alterum i fublato uno , tollitur alterum quoque.  Seque invicem argumentando confequuntur ( 3 ) •  Quinta, Relata funt fimul cognitione; ideft alterum  per alterum definitur & cognofcitur . Servus enim eft ,  qui habet dominum ; dominus , qui habet fervum ,  nec fieri poteft , ut alter fine alterius mentione in  aperto ponatur . Itaque qui unum relatum cognofcit,  ftatim cognofcit & alterum : verbigratia qui fcit , Cice-  ronem efle maritum Terentix , fcit etiam Terentiam  efte Ciceronis uxorem. ^4)   CA-    ( 3 ) Haec proprietas tanti momenti eft , nt per eam  quidam relata definire voluerint. Auctor Dialecticas , qu*  a. Auguftino tribuitur , de decem Categ. c. ix. Si proprie  hanc Categoriam i quas ad aliquid dicitur , volumus defini-  re > ut ab altis /eparetur , alio modo eam definire debemus ,  7te femper parum conficter antibus error oriatur .Tunc ergo, c  it vere , it proprie ad aliquid dicitur , cum Jub uno ortu ,  atque cccaju , it id, quod jungitur t it id, cui jungitur ,  inverrur ; ut puta fervus , it dominus » utrumque fimul efl>   vel fimul non eft . , .   ( ) Seneca 1 . 5. de Benef. c. io.^.aod comparatur , fi-   ne altero non intelligitur .    Digitized by G<    * V -    71    CAPUT VI   DE ACTIONE, ET PASSIONE.    QUID EST ACTIO ?   * * *   t St motus quidam , per quem vis Sc facultas  -E agentis fefe exerit in patientem. In hac Ca-  tegoria continentur verba omnia , quae abionem figni-  ficant . . • .i- : i t .    Quid efi pajjio?    Eft motus qui oritur ab agente , Sc patientis fub-  ftantiam mutat. Categoria haec verba omnia comple-  bitur , quae fignificant paflionem . Sed voces iftac per  fe clarae atque omnibus notae, definiendo obfcuran-  tur . ( i )    Quotuplex cfi aSio ?   Duplex, immanens , & tranjtens . Immanens efi,  quae in eo manet , a quo oritur ; ut contemplatio ,  quae manet in contemplante. Tranjtens pergit alio; ut  calefabio , quae macat a calefaciente in id , quod ca-  lefit,   ( 1 ) Aflio igitur & p afflo eft unus idemque motus, qui  ut exit ab agente, dicitur attio ; ut ifufeipitur a patiente»  paffia vocatur .    Digitized by Google     74 PARS II. CAPUT VI.   lefit , eique formam aliquam impertiturj , ideft calo»  rem . ( a )   , . ' * ...   { Quanam funt harum Categoriarum proprietates ?   • * ...   ]£. Dux prorfus referuntur ab Ariftotele . Prima  eft , a&io > & paflio habent contrarium. Secunda,  utraque intendi poteft , ac remitti . Nam calefacere,  & frigefacere , itemque calefieri , & frigefieri fibi  inter fe opponuntur • Jam vero poteft aliquid magis *  & minus calefacere ; magis, & minuS calefieri . .Utra-  que proprietas, oritur ex qualitate , * per quam fub-  ftantia quaelibet agit, & patitur.   CA- .   *   • » *  r   ( i ) Multas praeterea efle poflunt a&ionis divifiones .• nam  alias funt corporis , alias animi ; .alias liberas > ali* neceflarias ,  «Scc.Sed ad noftram hanc difciplinam non pertinent ; quamvis  eas Dialeftici multi augendi voluminis ftudio complexi fint .   • v • ■        Digitized by Google    7J   »   CAPUT VII   DE UBI, QUANDO, SITU,  HABITU.   JOUID DE QfJATUOR HIS CATEGORIIS DOCET  AR 1ST0T ELES?   TJAullo plus, quam di&um eft a nobis in Ru-   JL dimentis Logic. Par. i.cap. 3. Illud in primis  animadvertendum eft, vocibus iftisnon fignificari res  ipfas , fed ordinem quemdam , modum , & affe&io-  nem ad res . Nam ubi eft affeclio rei , prout eft in  loco; quando, prout eft in tempore; fitus , prout col-  locatur; habitus , prout veftitur & ornatur.   Sunt ne in loco res omnes eodem modo}   t . . * ■ • .   $. Ajunt Seholaftici fua quadam lingua, corpora  efle in loco circumfcriptive , fpiritus definitive , Deum  repletive . Efle in loco circumfcriptive , ut ipfi expli-  cant , eft ita locum occupare , ut totum toti , & pars  parti refpondeat ; quo modo eft in hac fchola qui-  libet noftrum . Efle definitive , eft ita in loco efle ,  & ab eo definiri , ut tamen totum fit in toto loco ,  & totum in qualibet parte. Efle repletive , eft loca  omnia pervadere ac replere , ea ratione , qua Deum  defcripfimus in fine eap. 2.    PAR.    Digitized by Google |     PARTIS SECUNDA    HYPOTHEORIjE.   *   VULGO ,   POSTPR-/EDICAMENTA.   « ' »   QV/D S V NT P OSTP R/E DICA ME NT Ai   >»   %   ' • , ' * *   * * i   I£. TTa appellantur in fcholis hypotheoria? quardam,   * X .quas c Ariftotelcs fubjicit Praedicamentis.   , < « *   % , . - . '   Quot funt Tofi prodic ament a ?   • .. *   • , M 4 I •   . ► * « * . *■   Quinque funt , oppofita , prius , fimul , ,   habere .. Harum vocum explicatio videtur neceflaria  ad ea penitus intelligenda , quae di&a funt in Catego-  riis: quia fignificant modos quofdam generales, qui  Categorias confequuntur , ortos ex illarum inter fc  comparatione • . *   t ; « < ' • * * • * -   Quanam funt oppofita ? < *   i   , $.Quatuor afferuntur ab Ariftotele oppofitorunv  genera; relata , ut duplum, & dimidium; contraria ,  ut bonum, & malum; privantia , ut caecitas , & vi-  fus ; contradicentia , ut fedet , non fedet . Agitur   amem    POST PRODIC AMENT A. 77  alitem hic, non de enunciationum , fed de vocum   fi tn pii dum oppofitione .»• ( 1 )   » ' * »   Quinam funt Relata ?   RL Relata funt ea , quas ex fua natura fcfe mu-  tuo refpiciunt, ut dominus & fervus . Dicuntur au-  tem oppofita , cjuia velut e regione polita funt . In  hoc unum oppofitorum genus cadit reciprocatio:quia   alterum per alterum eft, & cognofcitur. (2)   • *   Quanam funt Contraria ?   Contraria (quar a Cicerone in Topic. cap. 1 1.   4 adverfa vocantur , a Graecis *>**t/« ) funt ea , quae  fub eodem genere pofita, maxime inter fe diffident.  Contrariorum porro alia medio carent , x tit par , &i/w-  par in numero; eaque ita fe habent, ut alterutrum  femper fubje&o infit : alia medium habent, eaque  t funt ejufmodi , ut utrumque abefle poffit a fubje-  <l:o, ut nigror , & albor . Neque enim neceffe eft ,   ~ res   ( 1 ) • Pergit Ariftoteles in Oppoftis recenfendis grada  tim a minima ad maximam oppolitionem . Nam Rclara -  quae prima funt, non pugnant inter fe , fed libi e regione,  refpondent '. Gravior eft Oppoiitio Contrariorum , quas fe  invicem oppugnant, & expellunt afubje&o. Superat hanc  oppofttio Privantium : nam Contraria abire , & redire pof-  funt ad idem fubieftum y at a privatione ad habitum non  (Utur regrefius v. gr. ab interitu ad vitam. Omnium maxi-  me pugnant Contradicentia per particulam non , qua: par-  tem adverfam penitus tollit. ■   ( 2 ) De his Cicero in Top. c. 11. Alia quoque funt con-  trariorum genera , velut ea , qu<e cum aliquo conferuntur ;  1 1 duplum , fim\lv.m ; multa , pauca ; longitm , breve ; majus >  ra inus • • •    Digilized by Google    7 S ,P ,0 • Si T -i , ^ '   res omnes e fle albas , aut nigras , cum multae,  .medio quodam colore tingantur . Porro medium  aliud dicitur per participationem utriufque extremi,  ut color fufcus\ aliud per negationem utriufque, ut  virtus , quae medium vitiorum eft , fed utrimque te -  duflum, ut ait Horatius lib. i.epift. 18. (}) ,   guot funt conditiones Contrariorum?   Quinque conditiones Contrariis tribuit Arifto-  teles . Et prima quidem duabus partibus conftat ,  quae funt hujufmodi : Bono contrarium eft malum dum-  taxat \ malo contrarium eft tum bonum tum malum .  Nam virtuti opponitur vitium ; vitio autem opponi-  tur non foium virtus, fed vitium ipfum. Exemplum  fit avaritia , cui adverfatur Sc liber alitas , & prodigen-  tia . (4) Secunda conditio eft; Uno contrario pofito ,   non    ( 3 ) Cicero ibid.Contrqriorum genera funt plura. Unum  eorum t qu<e in eodem genere plurimum differunt , utfapien-  tia , ftultitia . Eodem autem genere dicuntur , quibus propo-  fitis occurrunt tamquam e regione quaedam contraria: ut ce-  leritati tarditas , non debilitas . Porro contraria in eo diffe-  runt a privantibus , Sc contradicentibus^ uod contraria funt  res ', privantia res Sc rei privatio , contradicentia res Sc  rei negatio . Ex. gr. humanitas , Sc inhumanitas funt con-  traria, ft inhumanitas (ignificet affeftionem, quae dicitur fe-  ritas Sc rufticitas ; funt privantia, fi inhumanitas figniri-  cet privationem humanitatis ineo, qui poteft efle humanus,  hoc eft in homine crudeli ; funt contradicentia , fi inhu-  manitas fignificet negationem humanitatis in eo , qui hu-  ~ manus «fle non poteft , ideft in leone .   ( 4 ) Bonum fi nimium fit , adverfatur bono • quia fijmit  rationem mali. Ita Martialis de nimia Tuccae felicitate lib.  10. epigr. 13. • . r   Vis dicam , male fit cur tibi , Tucca ? Bene eft [ ...    Digitized by GoogI    P RsED/CAMENTA.   non necejfe eft poni alterum . Nam ex. gr.fi animali*  omnia fint fana , erit fanitas , non morbus . ( 5 ) Ter-  tia conditio: Contraria , qua medio carent , nequeunt  fimul eidem inejfe. Neque enim idem numerus potefi .  ede par , & impar ( 6 ) . Quarta conditio : Contraria fub-  jettum habent aliquando idem genere , aliquando idem [pe*  cie • Ita morbus , & fanitas , quas funt in homine Sc  in bellua, habent fubjeftum idem genere; virtus , Sc  vitium , quae. funt in homine dumtaxat, habent fubjeftum  idem fpecie. Quinta: Contraria omnia aut eodem ge-  nere confiant , ut candor , Sc nigror , quae colori tam-  quam generi fubjiciuntur : aut diverfa genera refpi-  ciunt , ut jujlitia , Sc injujlitia , quarum altera ad vir-  tutem refertur , altera ad vitium : aut ipfa funt gene-  ra , ut virtus , Sc vitium • Quintae hujus conditionis  dcxfirina vera eft, fi confiderentur genera proxima.   At in genere remoto verbi gr.in qualitate , contra-  ria omnia conveniunt •   \   Quanam funt Privantia ?   % % ,   !£• Privantia ( Grxce ) funt forma > Sc ejus   privatio in fubje&o utriufque capaci , ut vifus , Sc ta-  citas . Si fubje&um alterius capax non fit , dicitur ne-  gatio   « • • * .   0 ,   ( 5 ) Id fieri non pofle contendit Gellius No£h Attic.   1« <$. c. 1. quia contraria ddverfo ni fu fulta confiflunt .  t Sed conditionem hanc recenfuit Ariftoteles , ut oppofi-  tionem coijtrajriorum diftingueret ab ea, q ujae eft inter re-  lata . Siquidem , relato uno pofito * ponitur neceflario alterum.   ( 6 ) Alterutrum tamen horum fempcr efle oportet.  Quo ex loco ita concludit Cicero in Philipp.8. cap,  inter bellum , pacem medium nihil /it > neteffe eft tumul-   tum , f belli non fit > pacis efie .   * * c    So • P o 5 T i   gatio , non privatio ; ut excitas in animali dicitur  privatio vifus, in lapide negatio. (7)   <■ ' * t - » . 1   Quanam funt Contradicentia ? (t) m  Contradicentia ( Grasce Vm*rr***) * funt^, quae  invicem pugnant ajendo & negando > ut fapit t . non  fapit . Et quia hic agitur de contradi&ione^ fimpUcis  vocis, non enunciationis , oppofitio contradicens dici  poteft eadem vox ajens , negans. (9)   f » • * » « • #■ y  Prioris quot funt ? ■, : *   Quinque modis aliquid ■ dicitur prius . Primo  aliquid eft prius tempore , hoc eft vetuftius ; ut So-  crates eft prior Ariftotele. Secunda aliquid eft prius  natura ; ut quod ratiocinando infertur ex alio eft  prius illo • Ita genus eft prius, fpecie , quia polita  fpecie infertur genus, non contra • Nam fi- dicas ,   • ' • eft * , 'i   ( 7 ) Vim iftiufmodi negationis deferibit Cicero TufcuU  i.cap. 36 . Cum non habeas > quod tibi nec ufu> nec natura  fit aptum y non c areas , etiam fi fentias , te non habere .  Idem de privantibus Topic. c. 1 1 . Sunt alia contraria > qu<e  privantia licet appellemus Latine , Gratce appellantur sewTt**,  Vrtfpofitio enim IN privat verbum ea vi , quam haberet fi  lN\pra:pofitum non fuijfet ; ut dignitas , indignitas , &c.   ( 8 ) Vulgo Contradictoria dicuntur. A Cicerone vocan-  tur difparata in lib. 1. de Invent. cap.28. Difparatum eft idy  quod • ab aliqua re per cppcfstionem negationis feparatur >  hoc modo f aper e , 6* non / aper e • .In Topicis dicuntur negan -  tia . Sic enim feribit cap. 1 1 . Sunt etiam illa valde con-  traria , quot appellantur negantia . Ea xxovxti*» Gr<eci >  contraria ajentibus : ut , fi hoc eft , illud non eft .   i 9 J Oportet, ut non modo eadem iit vox , fed etiam  em vocis fignihcatio, non ambigua . In quo luiit Mar-  tialis L 8 . epigr. 20. ...   Cum facias verfus nulla non luce ducentos ,   Vare y nihil recitas. Non fapis , atque /apis .    Digitized by Google    I    PRsEDlC AMENT A. Si   eft platanus, retfe infers , ergo arbor : fi dicas, e Jl ar-  bor , non potes inferie , ergo platanus . Tertio aliquid  eft prius ordine, ut in oratione exordium eft prius nar-  ratione. Quarto aliquid eft prius dignitate , ut rex po-  pulo , dux milite . Quinto aliquid eft prius cauffa ,  ideft quod efficit, ut alterum ftt . Hoc modo veritas  rei eft prior veritate orationis; quia hxc oritur ab il-  la. Difticho memoria; caufta rem totam comprehendo:   i ' * ” e ’ \   Dicitur effc prius natura , tempore , honore ,  Ordine cum caufta dicitur ejfe prius .   - • • * * » : . t   Quinam funt modi , quibus dicitur Simul ?   1£. Tribus modis aliqua dicuntur efte fimul. Primo  tempore ea funt fimul , quorum ortus eodem tempore  eft , cujufmodi funt gemelli . Secundo natura ea funt  fimul, quorum unum necefle eft efte, fi alterum fit,  fed neutrum eft caufta alterius ; ut duplum , & dimi-  dium . Nam ft duplum eft , dimidium quoque eft , &  contra* Tertio divifione ea funt fimul , quae ejufdem  generis partes funt; ut hotno , Sc bellua , qua; animal  dividunt io duas fpecies . ( i o )   Cur tradit Ariftoteles dottrinam hanc de modis  t .Prioris, <3 Simul?   * ••   Tradit in gratiam relatorum , qua; dixerat efte  .i.-,' F fimul   ( 10 ) Sunr etiam quaedam fimul loco , fimul motu, Scc.  Sed Ariftoteles non fibi propofuit diftinguendos nifi modos il-  los , qui ad rem foam facerent .    Digitized by Googk    te , i . j? G S T » ;   fimul natura & cognitione. Porro: ex modis Pf toris *  colligi etiam poliunt modi Perferioris* Siquidem coib*  •crariorum contraria eft ratio, t *' : vs :\i   •• v 1 : ,*• ; 2L1   , . .* * * Quot .funt fpeciej motus ?   • * \ • <» , - i ^ ' #*•««##   i * * » # * _, *   Sex omnino. Ortus, interitus , audio, diminutiOy  immutatio , tranflatio , quarum explicatio ad Phy ficum  pertinet. Hic recenfentur, quatenus per eas Logicus  refpondet interroganti de qualibet affe&ione rei, quae  movetur. Atque ortus quidem, & interitus fubftantiae  funt; audio, & diminutio quantitatis; immutatio qua-  litatis; translatio loci# (9)    Cur numerat hic fpecies motu % Ariftoteles}   e +   * » , !, — » « «V » * m #   » • * S' V .   'Scilicet quia a&io, &paffio fiunt, ac -definiunt  tur per motum . Itaque omnia natur» adio , & paf-  Ifio in his fex motibus fpe&atur , . & per eos cogno-  fcitur • Adde quod finguli pertinent ad peculiarem  aliquam categoriam, quse ab iis lucem capit.   Quot modis ufurpatur •verbum habere?*   \ «• * * *   Odo funt modi apud Ariftotelem , quibus ali-  qua haberi dicuntur. Primo haberi dicitur qualitas ,   ut   >   (9 ) Quae a nobis immutatio dicitur , vulgo in ScholisPe-  ripateticis vocari folet alter atio , a graeca voce A 'htoiuns .  Porro nutritionem non memorat Arilloteles , quia refertur ad  generationem , & eodem modo fufctfantiam mutat ; ideoque ea-  dem ratione refpondetiir interroganti de illa .    «    Digitized by Google    VX^EDICRMENTA.   ut fcientia. Secundo quantitas ut magnitudo bipeda--  Jjh . Tertio ea , quot circa corpus funt , ut gladius .  Quarto ea, quee in parte corporis funt , ut annulus in  digito* Quinto pars haberi dicitur , ut pes . Sexto  id, quod in alio continetur , haberi dicitur ab illo, ut  vinum a dolio. Septimo res poffeffa , ut domus. Otfta-  vo uxor haberi dicitur , qui modus eft maxime im-  proprius .(io)   .   .   . •   Cur reetnfentur fignificationes hujus verbi?   1 I£. Ut liberetur ab ambiguitate Categoria Habitus ,  & cognofcatur germana ejus ratio: tum etiam ut lux  accedat 'reliquis Categoriis , quarum eft habere , &  haberi . ( ii )   F i PAR -   ( io ) Huc pertinet illud , quod eft apud Laftantium lib. c*   1 5. Ariftippo Cyrenaicorum magiftro , cum Laide nobili fcorro  fuit confuetudo : quod flagitium gravis ille philej ephi de doftor fic  defendebat > ut diceret , multum inter fe , £r ceteros Laidis a-  matores interejfe , quod ipfe haberet Laidem , alii vero a Laide  haberentur :   (11) Si proprie loquamur , foli fubftantiae convenit habere ,  reliquia haberi .    « * . «    * c ’    l    i    . •    »• 1    H   PARTIS SECUNDA   MANTISSA   DE PLATONICORUM , ET STOICORUM   CATEGORIIS* .   Quartam funt Platonicorum Categoria l >   * w i   Q Eptem funt , quae multis aetatis noftrae Dia-  l3 le&icis fupra Ariftotclicas placucrlint ; fpiritus ,  corpus , quantitas , figura , motus , , fitus • Atque   duae quidem primas ad fubftantiam referuntur , reli-  quae ad fubft antiae modos feu affectiones • ( t )    Corpus    SUBSTANTIA    Spiritus    'Vit* caper* Vita pttdimm  «t tmium &c.    Non dentiens  iit pldnta*    /\ « •  Petfeflus ImPtrftdus   «it Dttu . - -   Sentiens Atitlus Mens hunutu   ut nnxnuU    1    j\    Irrationale  ut Mina.    Rationale  ut hema    Ex*    ( i ) Alcinous in Inflitut.ad doflrin. Platon, c. 5. fcribit ,  Platonem in Parmenide & in aliisDialogis decem Categorias ?  quas haftenus ex Ariftotelis dodlrina explicuimus , quanadum-  brafTe . Plotinus in libro de generibus entis quinque confutuit  ex Platonis lententia Categorias , ejfsntiam > fubftantiam , mo-  tum c ftatum > quietem •    Digitized by Google    P ARTIS SECUNDAE.      pf Explica mihi fingulas , earumque gradus .   Subftantia apud Platonicos vel eft cogitans , &  dicitur mens , feu fpbritus ; vclextenfa, & dicitur ma-  teria y feu corpus. Spiritus rei eft fumme perferus ,  & dicitur Deus; vel imperfe&us, ifque duplex ; vel  corpori adjunftus , ut mens humana , vel a corpore li-  ber , ut Angelus . Corpus vel eft vitae expers , ut coelum >  & elementa; vel vita praeditum > non tamen fenfu, ut  planta i vel vita > & fenfu , ut bellua ; vel vita » fen-  fu , & ratione , ut homo .    Quinam funt [ubflanti<t modi apud  "Platonicos ?   Ad modos quod attinet , alii funt modi fui*  ftantiae fpiritalis , alii corporea: . Priores funt perce-  ptiones mentis , £t voluntatis inclinationes . Pofteriores  quinque admodum numerantur , qui reliquas confti-  tuunt Categorias. Primus eft quantitas , hoc eft cer-  ta quaedam corporis menfura & magnitudo , quae mu-  tari poteft , minime mutata rei fubftantia . Secundus  figura y hoc eft exterior configuratio y quae item inco-  lumi corporis eflentia variari poteft. Tertius eft mo-  tus , hoc eft tranfitus corporis a loco in locum, qui  minime variat corpus ipfum . Quarto quies , hoc eft  immotus corporis ftatus in eodem loco ; ex quo ta-  men fine fuJ interitu excitari ad motum poteft •   F 3 Quin-    Digitized by Google    8 6 M A N T IS S A   ^Quintus eft /itus , hoc eft certa qua:dam partium col-  locatio , eademque externa , neque ad naturam & ef-  fentiam rei pertinens. (2)   Qua nam funt Stoicorum Categoria}   * , . » 4 •   , ' * y . »1 .   Stoici ftatuebant Aliquid tamquam princeps &  fummum genus rerum omnium. Hoc dividebant pri*  mo quidem in Corporalia , & Incorporalia ; ideft in ea  quae funt , < 5 c quae non funt : liquxdem fola corpora  ede putabant; reliqua imaginem quamdam in rtiente  noftra habere dicebant , non fubftantiam. Deinde pri-  mum illud genus enucleatius evolventes , faciebant  capita quatuor , fubjefla , qualia , quodammodo fe haben-  tia , ad aliquid quodammodo fe habentia . ( 3 )   Quod-   ( 2 ) Apud Senecam ep. 58. fex numerantur Platonis Catego-  ria . J QUOD EST , inquit, fex modis a Platone dici , amicus  noder homo eruditijjjmus hodierno die dicebat . Vide ibi reliqua,  quibus fex ifti modi comprehenduntur , ens Cogitabile , ut fub-  itenna; ens per excellentiam, hoc eft Deus; quod proprie ejl ,  ideft idea pofita extra res omnes , & ante res omnes ; forma  ab ideafumta , & operibus impofca , ideft Idos ; qua communi-  ter funt & fen/tbus fubpciuntur , ut corpora quaelibet ; qua quo r-  fi funt , ut tempus & inane . Apulejus de docftr. Piat, t» 'h divi-  dit in duo fumma capita , quibus fex. illa modo memorata con-  tinentur. . . •' , ;•   ( 3 ) Seneca ep. 58. Primum genus Stoicis quibufdam videtur  Aliquid . sed quare videatur , fubjiciam . In rerum , inquiunt ,  natura quadam funt , quadam non funt : ex his autem , qua  non funt-, rerum natura complebitur qua animo fuccurrunt ,  tamquam Centauri , Gygantes , & quidquid aliud falf a cogita-  tione formatum , habere aliquam imaginem capit , quamvis non  habeat fubftantiam . Simplicius in Ariftotelis Categ.Ex his  Stoici , qui diligentiores videntur , quadrifariam diftribuerunt ,  (n fubjefla , qualia , quodammodo fe habentia , <b ad aliquid  quodammodo fe habentia. Confule etiam Plotinum iib, 1. de  gener, entis .    Digitized by Googl    PARS SECVNDJE.    «7    • «   Quodnam judicium, ferendum eft de   Categoriis"?    *    u    n   j *. >    Stoicorum Categorias, atque adeo tota illorum  differendi ars olim dominata in fcholis ?ff. Quo tem-  pore Peripateticos ipfos , a quibus optima qu*que Stoi-  ci fumferant , conticefcere coegerunt ; nomenque com r  mune ita (ibi fecere proprium, urffoli per quamdam  excellentiam Dialectici vocarentur . Itaque & Cicero  hac in parte fere totiis Stoicus eft f £ & ipfi quoque  nobiliffimi Academici Arcefilas A Carneades a Stoi-  cis, tametli adverfariis fuis , Dialefticam didicerunt.  Nunc Stoicus dillerendi modus penitus intercidit. (4)   . • : ■ ■ • ' . -ii' -t    F 4    PARS-      . 1    * ( 4 ) Cicero audivit a puero Diodorum , 8c poftea familiarem  habuit Poflidonium , utrumque Stoicum . Arcefilas auditor fuit  Diodori , Carneades Diogenis Stoici . Non eft autem mirum ,  Stoicos tantopere excoluiffe Diale&icam , quia ( ut feribtf A-  lexander Aphrodif. ad lib. t . Topic. ) proprium thilofofhi exifii *  mabant bene differ ere , idque perfeci iffnue effc pbilofophi a j arta-  bant : i deoque ex illorum Jentent i a philffophus non craty ni fi  Dialeiticus • ' . L \ v , , .    / *   *. /      P A R S III.    , t • *   f 4 +' * + * • M   * * . .   ■ V' J>E ANALTTICIS POSTERIORIBVS .   - - \ * ' • ‘ *   ' ' ’ ; - • ' ' . . . ,   E Go in hac Organi Ariftotelici parte aliquantum   Se ‘mihi Se fseculo indulfi . Itaque textus , ut ap-  pellant , fuis notis fignavi •, nequis Ariftotelis ftudio-  fus inter aliena Ariftotelem quaerat. Tum ipfam quo-  que Ariftotelis do&rinam alia quadam via & ratione  diftribui , quae mihi ad docendum Sc difeendum com-  modior vifa eft . Ceterum moneo , in Pofterioribus  Analyticis principia contineri totius Peripateticae Phi-  lofophix. Harc, nifi fallor j adverfus Academicos ea  tempeftate late dominantes feripta eft ; quorum alii  plane Socratici nihil fciri pofte dicebant , alii ***-  t*« >>>*«< fcientiam omiiem ad quamdam reminifeen-  tiam' referebant. Qui , quod dico , mature - perpen-  det , totumque Ariftotelis inftitutum ad hanc amuflim  exiget ; mirari dcftnet , cur magnus hic Philofophus  notionibus Metaphyficis , quae fol* clariffimat & in-  expugnabiles * funt ^ ideoque ad demonftrandum ido*  near, in ipfa quoque Phylica tofus fit.    C A-    Digitized by Google    CAPUT I-*   DE OPERIS RATIONE ET MATERIA.   QV I D EST AN ALT SIS APV D  LOG ICOS?   A Nalyfis eft quaeftionis , aut fyllogifmi in fu*  ii principia refolutio . ( i )   Quotupltx eft Analyfis f   #. Duplex > una quae dicitur confequentia , altera  confequentis . Confequentia porro eft notionum atque  enunciationum inter fe colligatio ad perfe&um fyllo-  gifmum componendum. Confequtns funt notiones ipfse  & enunciationes perfe&um fyllogifmum componentes.  Illa refpicit formam, hoc materiam. Refolvimus igi-  tur fyllogifmum per analyfim confequenti <e , cum , forma  ejus per partes lingulas diligenter excufla, firmum ef-  fit oftendimus; propterea quod notionibus atque enun-  ciationibus confiet , ex arte connexis ad medorum & fi-  gurarum leges. Eumdem autem refolvimus per analj.   fim   ( ■ ) Eft a Graeco «Wui* , refdvoSx quia iftiufmodi refolutio  adhibetur fere ad ea expendenda & judicanda , qus refolvuntur,  iccirco etiam Critice appellari folet . Analyfis lib. 3. Ethic. c.  3 . dicitur caujfarum ex caujfis continuata eo ufque perjequutio ,  donec ad prima ejus rei , de qua quaeritur > elementa pervenia-  mus .    Digitized by Google     tfo PARS III. CAPUT I.   ftm consequentis , cum , ejus materia eocfem. modo ex-  cufla , firmum e fle oftendimus ; propterea quod notio-  nibus atque enunciationibus confiet veris ac necefla-  riis, ex quibus tamquam cauflis oriatur conclufio, &  ex conclufione fcientia . Hi ncAnalytici AriftoteJis libri  Priores ac Pofteriores . In Prioribus agitur de analyfi con-  fequentia , in Pofterioribus autem de analyji confequen-  tis: quia confequentia cft prior & latius fufa, quam con-  fequensy cum illa ad omnem fyllogifmum pertineat ,  hoc dumtaxat ad demonftrativum & neceflarium .  Priorum dodtrinam in tertia Rudimentorum parte con-  clufimus ; nunc de Plerioribus . (2 J   Quanam ejl Pofieriorum Analyticorum  materia ?   Nobilifiima fyllogifini fpecies , ideft Demon-  ftratio . Et in primo quidem libro de natura & ra-  tione Demonftrationis agitur j inaltero de Definitio-  ne, quatenus Demonftrationis medium & inftrumen-  tum eft . ( 3 )   , . . .   ( z ) Priorum & Pojferiorum titulus increbuit aetate Galeni .  Ceterum Arilloteles cum Priorum meminit , libros dejyllogifmo  dicit; cum Pofteriores nominat , libros de Demon firatione vo-  cat .   ( 3 ) Demonftrationis nomen plerumque refertur ad mate-  riam , nomen fyllogifmi plerumque ad formam . Ex utroque fit  Jyllogifmus Demonjtrativus . Porro demonftrarc eft rem veluti  digito oftendere ; quia enunciata,ex quibus demon f trano confiat,  ita debent efle perlpicua , ut nulla probatione nulloque teftimo-  nio indigeant . A Grxcis dicitur , a Cicerone argu-   menti conclufio in Acad, 4. c. 8. Argumenti conclufio , qua eft  Grace ita definitur : ratio i qua ex rebus perceptis   ad id , quod non percipiebatur , adducit .    Digitized by Google     PARS I II. CAPUT I. &t   •' i ' { s <\ V r \   i . ^ jl   Quinam eft horum librorum finis ?   'j\ - <r T r rj   Tota haec Ariftotelis db&rina eo (peftat , ut de-  nique efficiatur adverfus Academicos dari fcientiam per  <Jemonftrationem acquifitam. ( 4 )   CA-   (4) Analytica doflrina ita propria Ariftotelis eft , ut ipfum  quoque Analyfeos vocabulum primus ad Dialedlicos traduxerit ,  cum antea Geometricum edet .     Digitized by Google    "caput II   DE PRAENOTIONIBUS  DEMONSTRATIONIS.   . . '• % *■ r-1   QUJENAM SUNT ANTE DEMONSTRATIONEM *  COGNOSCENDA}   T\ Emonftrare volenti tenendae funt promotiones   U quaedam , & pracognita , quae conclufionem  partim regunt, partim efficiunt . Huc enim pertinet  illud Ariftotelis , ( f ) Scientiam omnem , qua ratiocinan-  do comparatur , ex anticipata cognitione jieri . ( i ) Ex  quo apparet , ea qua; hoc modo addifeuntur , ( 1 1 ) et *  iam ante conclufionem quodammodo fciri; quia virtute  & poteftate quadam continentur in prxeognitis . ( * )   Quid   f L. t. f. I.  f f L. 1 . 1. 6- CT 7 .   (1 ) Hoc ipfum feribit in 1. 6. Ethic. c. 3 . Quia demonftra-  re eft rem ignotam & obfcuram patefacere : quod fieri nequit,  nifi praeluceant anticipatae quaedam cognitiones tamquam fa-  ces. Ibi autem pracognita vocat communes notiones & axio-  mata univerfalia r ex quibus fit fyllogifmus ad cognofcendum  id , quod quseritur .   ( t ) Per hanc do&rinam folvitur fophifina Menonis apud  Platonem , quod erat hujufmodi ; Quod quaris ad cognofcen-  dum , velfcis , vel nefeis • fi fcis , fruftra quatis ; fi nefeis »  etiam cum invenies , non agnofees . Refpondendum eft , quod  quwritur , partim fciri , quia continetur in praecognitis ; par-  tim nefeiri , quia nondum per demonftrationem erutum ex illis  eft . Scholaftici ajunt , fciri cognitione confufa ; nefeiri cogni-  tione diftinda . Id totum oritur ex vi conclfcdendi . Eft autem  concludere nihil aliud , quam ex toto , quod principii rationem  habet , partem aliquam ratiocinando decerpere . Porro quis  non videt , ab eo , qui totum tenet > panem quoq. ipfam aliquo  modo teneri ?    Digitized by Google     ¥ARS III. CARUT II.    $1    Quid & quot up! ex efi Vrxnotio f   • 1   !£. Prxnotio eft anticipata cognitio • Dux autem  funt praenotiones , an fit, & quid fit. Utraque bifariam  dividitur . Nam quid fit modo nomen rei fignificat ,  modo rei eftentiam . Hinc formulas apud Scholafticos  quid nominis , ic quid rei . Ita an fit modo refertur ad  rei exiftentiam , modo ad veritatem. Nam fi res fit  una & fimplex, de ea praenofcitur, an fit in rerum na-*  tura ; ut an fit eclipfis . Sin autem fit complexa , cu-  jufmodi eft enunciatum quodlibet ,, de ea praenofcitur,  m fit vera •    Cedo mihi rationem aliquam hujus divi/tonis •    fy. Cum omnis praenotio referatur ad quxftionem ,  tot poliunt praenofci , quot pofliint quaeri . ( 3 ) At de  re qualibet vel quaeri poteft exiftentia ? ideft an fit ;  vel eflentia , i itii quid fit \ vel affectio f ideft qualis fit,  & cur talis fit. Si quaeratur exiftentia, praenofci debet  nomen ; quia ante exiftentiam nihil eft nifi nomen •  Si quaeratur edentia, praenofci debet an fit, ideft exi-   . . ’• '* ‘ .. : ften- •   * »   ( 3 ) Ad quaeftionem folvendam in ea ipfa inveniendum eft a-  liquid > quod nobis fit notum ; ut ex eo perfpicuum faciamus ,  quod nobis eft ignotum • Si refoluta quaeftione in elementa fua r  nihil eft ex illis , quod praenofcamUs > caremus inftrumento ad  aperiendum quod quaeritur : velut fi caecus quacftionem de colo*  ribus refolyat dc examinet . , .    9 4 . P A AS lll. CAPUT II.   flentia . Si quaeratur affe&io , prarnofci debet quid fit  ideft eflentu* ( 4 ) .    Quartam funt Pr Recognita)    Quemadmodum praenotiones^ unt modi praenofcen-  di , ita pr a cognita funt res , quae praenofcuntur • ( 1 1 1 )  Tria autem in qualibet ratiocinatione funt prscognita:  Subjcflum conclufionis ; Praedicatum ejus ; & Principia ,  ex quibus aliquid concludendo efficitur ; quae uno no-  mine dicuntur antecedens . De principiis prarnofcete o-  portet , an fint vera , quia funt enunciata . ( y ) De  pradicato prsenofcere oportet quid fit . De fubjcBo prae-  nofcere oportet, quid fit , & an fit . (6)   C A-    ttt L. i. t. 76.   ( 4 ) H*c ex fententia Themiftii ; quo uno nemo felicius  Analyticam doftrinam ex Interpretibus Grsecis explicuit . Ce-  terum de ordine praenotionum, & quaeftionum inter fe alii a-  liter . rilud animadvertendum eft , nominis cognitionem, ita  «fle pratnotionem , ut numquam poflit efle quadtio ; quia nihil  illam praecedit , per quod folvatur.- quadiionem cur fit ita efle  quseftionem , ut numquam poflit efle prxnotio: quia nihil illam  confequitur. -T*"" v   ( 5 ) Haec funt praecognita , quae a Cicerone vocantur per-  fpicua lib. 4. deFin. c.4. Jam argumenti ratione conclufi ca-  put effle faciunt ea , qua per/picua dicunt . In his tamquam fe-  . munibus latent cetera , quae cognofcuntur dilputando . .   ( 6 .) Ex.gr. fitquaeftio, num materia cogitet . Regitur hoc  principio: Q_uod extenjum eft , cogitare nequit. Dehocprat-  nofcere oportet , an fit verum . Subjedum eft materia , de qua  praenofci debet , an fit , & quid fit . Praedicatum eft cogitatio ,  de qua fatis eft praenofcere» quid fit . Nam an fit in mate-  ria, debet apparere per iplam demonftrationem . Porro cusi  praedicatum fit femper affeftio aliqua , ut poftea apparebit ,  idem eft de ea quaerere an fit , ut nos dicimus j atque an  infit , ut quidam dicere malunt .    Digitized by Google     I    9S    CAPUT III   DE PLATONIS, EPICURI, & STOICORUM  PR/ENOTIONIBUS.    PLATO ADMITTIT NE PRAENOTIONES ?   : ' /   /^Um Platonis fcientia nihil fit aliud, quam  reminifcentia , ut poftea dicemus , non indi-  get praenotionibus , fed notionibus . Admittit igitur  Plato in hominum animis notiones rerum omnium ,  quas vocat ; eafque in illis confignatas fuifle   putat , antequam in corpora migrarent . Ex quo ap-  paret difcrimen (ciendae Platonicae , & Ariftoteleas .  Nam mens, ut Platoni videtur, non cognofcit ra-  tiocinando ignotum per notum , nec efficit unum ex  alio; fed quafi admonita per ha;C fenfibilia , fefe colli-  git; & agnofcit reminifcendo , quae in corpus attule-  rat .    Qua nam funt Epicuri pranotiones ?    1£. Epicurus totam Diale&icam fuam paucis regu-  lis    Digitized by Google    PARS III. CAPUT I II.   lis complexus eft , quos Canonas dixit . ( r ) Ex his  quofdam refert ad fimpticem perceptionem , quofdam  ad ratiocinationem . Qui ad ratiocinationem pertinent ,  praenotiones complertuntur ; quia nemo poteft nifi ex  praecognitis ratiocinari. Praenotio igitur , Graece »’ , ‘-  ex doftrina Epicuri eft fpecies quxdam animo  comprehenfa , & quafi monumentum ejus rei , qua:  fenfibus noftris aliquando objefta eft, aut ope fenfuum  a nobis formata; ut ex illa rem quamlibet individuam  generis ejufdem cognofcere, nominare, diftinguere ,  judicare poflimus . ( 2 ) Cedo   ( 1 ) Neque enim contemfit Epicurus Dialefticam omnem, fed  Stoicam dumtaxat, tamquam Sophillicam & coptiofam. Sex.Em-  piricns 1 . 1. adverf.Logicm.i4.$*jV , /ut *o/»w5 ivrst mV hiynuir  ‘tKfiTt&iu, Si' t»'» t ai 2 tuttiur .Attamen Diogenes Laert.  in Vita Epie, feribit , Dialefticam artem ab epicureis tamquam  fupervacaneam fuifle rejettam . Coa£h' tamen ea uti ad refte  dilputandum , ne leves viderentur , nomen mutarunt , & Phy-  fic* partem fecerunt . Seneca epill. 8g. Deinde cum rebus ipfis  cogerentur ambigua fecernere , falja fub fpecie latentia veri co-  arguere , ipfi quoque locum , quem de. judicio , & nomine apel-  iant , Rationalem induxerunt : fed eam accejjionem ejfe na-  turalis partis exiftimant .   (2 ) Notitia dicitur a Cicerone in Acad.4. c. 7. Quo e  genere nobis notitia: rerum imprimuntur , fine quibus nec in-  telligi quicquam , nec quari aut difputari poteft. Quod fi ef-  fent falf a notitia: (1 »»»/** enim notitias appellare tu vide-  bare ) fi igitur e/fent ha falf a : , aut ejufmodi vifis imprejfa ,  qualia vifa a falfis difeerni non poffent , quo tandem his mo-  do uteremur ? Admifit etiam Epicurus Deorum ,   quae eflet a natura, non ab exercitatione fenfuum, fi Vei-  lejo credimus apud Ciceronem 1 . 1. de nat. Deor. c. 16. Solus  vidit primum ejfe Deos , quod in omnium animis eorum notionem  imprejfijfet ipfa natura . Qua eft enim gens , aut quod genus ho-  minum , quod non habeat fine doElrir.a anticipationem quam-  dam Deorum? quam appellat Epicurus , ideft anttee-  / tam animo rei quamdam informationem , fine qua nec inrelligi  fuidquam , nee quari , nec difputari poteft .    Digitized by Google    /    PARS. 111. C AT UT I II. 97   i * t   * » _ • j   Cedo mihi quomodo gignatur in nobis ;   » , .. , forma.   » • • •   ^ *•*'♦*•♦ * , • # * <   Quatuor gignitur modis , Jncurjione , proportio -  ne i fimilitudine y compofitione . Atque incurfiope quidem,  tunc gignitur , cum res externa incurrit in fenfus no-  ftror, < 3 c ex ea .imaginem ducimus , du&amque in no-  ? bis recondimus., Hujufmodi efl imago hominis, hau-  Ita ex homine coram : fpeelato , imago equi haufta ex  equo, imago canis haufta ex cane. Proportione gigni-  tur v cum imago ita» comprehenfa amplificatur , auc  minuitur; ut fiquis hominis formam -in Gigantem de.  formet, aut Pygmaeum. Similitudine , cum imaginis  infiar jam perceptae aliam effingimus . Compofitione ,  cum quas duarum aut plurium rerum di ft inflas notio-   . i # 1 • ' - v   nes habemus, in unam componimus, f i ) Porro non  lingularum modoreruni formaS effingimus animo, fed  ex his communes notiones , & .communia axiomata  nobis formamus , . per./ quse delinimus , 6 c ratiocina-  mur. ( 4 )   , » *.»«/ * : r   . *   t %   G Stoici   * \ . i . .   ( 2 ), Exemplum compofitionis poteft e Te mouftrum de  feriptum ab Horatio initio Epijlolse ad Pi (ynes .   . ‘ Humano capiti cervicem piJor equinam   Jungere 6 velit , 6* varias inducere formas ,  r Undique ccllatis membris , ut turpiter atrum  Dcfinat in pifcem mulier formofa fuperne .   „ ( 4 j Cicero Acad. 4.C. 10. Mens alia vifa fic arripit y  ut his Jlatim utatur \ aliqua recondit , e quibus memoria  oritur ; cetera autem fimilitudinibus conjhtuit j ex quibus  ejiciuntur notitiae rerum , quas Crate i cumfino!** ? tum  rf 9 Ki\J,stt vocant .    Digilized by Google    PARS III. CAPUT III.    ;S    Stoici utuntur ne Vranotionibus}   Stoicorum praenotiones funt fenfuum vifa , vi-  forurrt Comprehenfio , & quae hinc gignuntur in ani-  mis notrdnes . ( 5 )   Evolve formulas iftas .   • Vifttrt eft impnlfio rerum externarum in fenfus  noftros i ) Comprehenfio eft mentis operatio vifum  capientis *e tenentis ; quod apparet ex ipfa voce , qua:  a Graecis dkitur Notio eft forma quaedam   hinc efficta , & ah imo confignata , ita prorfus , ut di-  ximus de notionibus Epicureis . ( 7 )   CA-   ( s ) Hinc D. Auguftinus ex fententia Stoicorum fcri-  hic 1 . 8. de Civ. Dei c. 7. animum a fenfibus concipere no-  tiones , ex quibus propagatur tota docendi difcendique ra-  tio . Et Cicero de fenfibus loquens in Acad. i.t.n. Na-  tura quafi normam, /cientia, & principium fui dedit ; unde  pofiea notiones rerum in animis imprimerentur , e quibus  ncn principia folum , fed latiores quadam ad rationem in-  ven iendam via aperiuntur .   ( 6 ) Ex impulfione hac fieri dicunt Stoici impreflionem  in principe animae parte, cuius eft aflentiri : Sea quomodo  fiat imprcftio hxc, aiflident Cleanthes, & Chryfippus , eius  fcholae principes . Habes illorum opiniones apud Sex. Em-  pir. 1. i.adverfus Log. n.228. & 371, & lib. 2. n. 400.   ( 7 ) Vifum , ex do&rina Stoicorum apud Sex. Empiri-  cum 1 . 1 . adv. Logic, n. 245. & feqq.vel oritur ab eo, quod  eft , Sc illud fideliter repraefentat : vel oritur ab eo , quod  non eft ,• illudque reprofentat ; cujufmodi funt vifa fomnian-  tium 8 c delirantium : vel oritur ab eo , quod eft , fed re-  prsefentat id, quod non eft ; cujufmodi erat vifum Oreftis  apud Euripidem , quod oriebatur ab Eleftra , fed Fnriain re-  prafentabat . Primum dumtaxat eft illud , unde oritur fid-  entia ■ & vim habet pronationis .    Dk]i:izod t y Gyog i     99    CAPUT I V-   DE PRINCIPIIS.   PRINCIPIA SUNTNE UNIUS ET EJUfDEM   RATIONIS?   J£. T) Rincipia in cap. 2. libri primi dividuntur in Tbe-  X fim , & Axioma, (f) The fis rurius dividkui* ia  Hyptotbcfim , 8 c Definitionem . Axioma eft principium  per te notum ,. quod nec deraonftrgri , nec declarari  debet aut poteft ; ut hoc, Totum cfi majus qualibet fui  parte.. ( 1) Hypotbefis , & Definitio non demonftrantur,  in quo conveniunt cum Axiomate y poftiint tamen, &  interdum etiam debent declarari, in quo ab eo diffe-  runt * Eft autem Hypotbefis , qux ponit aliquam rem  effe , vel non effe ; ut effe motum , non effe vacuum <.  ( j ")” ) Definitio eft , quae ponit , quid res fit ; ut  : quid fit motus , quid, vacuum . ( f ff ) His in capite de-  cimo addit Ariftoteles P ofiulatum , quod parum differt  ab Hypotbefi . Idem enim principium fi facile admitti-  tur , & verum videtur tum docenti , tum difcenti ,  dicitur Hypotbefis: fi verum difcenti non videtur, ap-   G * pel-   • + 'Z».I. 15*   Z.S- HA. 46.   L . s . t . 77.78. 79.^0.   ( r ) Axioma 'hoc demo nft rari poflfe videtur Malebran-  chio in lib. inq. uer.r.*i. per aliud axioma longe certius  & (implicius . Idem demonftratur per deSnitionem majoris  ab Hobbes in Philof. prima. Par.2. c. 8 . Hinc fequitur , fo-  lam definitionem verum effe demonftrandi principium , ut  dicemus in cap. 24. quia illa nihil eft prius , per qnod de~  monftretur *    Digilized by Google    100 PARS III. CAPUT IV.  pellatur Vofiulatum \ quod Magifter veluti poftulet , ut  admittatur. Ponuntur porro principia haec ante difpu-  tationem , praefertim x Mathematicis , qui fe perfpi-  cue difputare profitentur. (2 )   1   Cur dixifti axiomata dcmonftrari non ptjje ?    Tfc. Quia nihil eft ante illa , quod anticipatae cogni-  tionis locum teneat , fine qua nulla efle demonftratio  poteft. (tttt) Itaqu z cognitionis principia dicuntur. (3)   CA-    tttt L. 1. r. 73.   ( 2 ) Thetis in lib. 1. Topic. c. ix. accipitur pro fpecie  quadam problematis , quod ad ver fatur opinioni communi  confenfu probatae y interdum etiam pro quovis problemate  fumitur .   ( 3 ) Axioma e(l communis fe ntentia , a Graeco  judico , dignum cenfeos idcoque quidam dignitatem dicunt >  feu honorariam ftntcntiam : qua de re vide Muretum var.  ledi. 1 . 6. c. 2. Stoici quamlibet enunciationem axioma voca-  bant , ut ed apud Gellium lib. 16. c. 8. apud Ciceronem de  Fato c. 10. & in Acad. 4. c. 29. Id faciebant , opinor, quia  omnis Dialedtica enunciatio judicium continet .     /    Digitized by Google    IOX   t   CAPUT V   DE MODO COGNOSCENDI  PRINCIPIA.   QUOMODO PRINCIPIA COGNOSCUNTUR ?   TJRincipia neque innata dici debent , ut putant  JL Platonici: (f) nam fi innata eflent , infantes  quoque ea tenerent ( i ) . Neque ratiocinando acqui-  fita: nam cognitio, qua: hoc modo comparatur, ex  anticipata notitia fit ; nihil autem eft ante principia  notum . Inductione igitur quadam & experientia re-  rum lingularum formatur intelligentia principiorum.  Nam fenfus lingularia percipit, & memorise commit-  tit ; deinde r^tio ea componit & comparat ; unde ori-  tur univerfale iliud , quod axioma & commune cogno-  fcendi principium dicitur. (2)   Quomodo a fenfu , qui belluis communis eji ,  talia ducis ?   $. Tres funt animalium gradus, (tt) Primus ell   G 5. eo-   t L. 2. t, ion 10;.  tf L. x. 1. 103. 104.   ( 1 ) ‘Totum hoc Joannes Lokius furafit ab Ariftotele ,  & ingenio fe amplificavit in l.z.de humana intelligentia c. 1.   ( 2 ) Principia fyllogifmij quia funt univerfalia , cogno-  fcuntur indu&iooe ; priucipia inductionis , quia funt lingu-  laria , cognofcuntur fenfu. Hinc Arilloteles lib. 6. Ethic.c.3»  feribit , univtrfale r(J'e ex indufiione , fyllogifmutn ex uxittr-   fali t    Digitized by Google     I    t os PARS III. CAVUTU.   -eorum, qua; fenfum habent, non memoriam ; ideft’  quae praefentia fentiunt , fed praterita non tenerit;  cujufmodi funt infcfta. Secundus eft eorum, qua non  prafentia modo fentiunt , fed & praeterita recordan-  tur, ut bruta reliqua * Tertius eft eorum, qua: praeter  fenfum rerum prarfentium, & memoriam praeterita-  rum , habent nobiliorem quamdam facultatem , ideft  rationem, qua; res perceptas comparans & expendens,  ind e principia univerfalia deducit.   Nonne faltem notiones quadam funt innata ?   Plato, «5 c qui Platonis philofophiam hac tetate  inftaurarunt, ideas quafdam mentibus noftris configna-  tas exiftimant, quae fint veluti rudimenta omnis co-  gnitionis aefeientiae. Nos ratum habemus Ariftoteli-  cum illud , Nihil eft in intelle&u , quin prius fuerit in  fenfu: ac proinde notiones omnes , cujufcumque fint  generis, per fenfum & experientiam acquiri dicimus.  Cum enim natura dederit nobis facultates ac vires ad  quamlibet notionem comparandam ; argre admodum  intelligi poteft , quomodo notiones ipfas in animis  noftris infculpferit : quafi vero , datis oculis ad co-  lores videndos, aliquas infuper colorum formas indi-  derit. Ex hoc ipfo colligimus , cognitionis principia  & axiomata non efte in nobis a natura informafa .  Nam ubi non funt notiones , ne ipfa quidem poliunt  efte principia , quae ex iis conftant ; quemadmodum  -gaon poteft efte exercitus, ubi non funt milites.    JguiJ    Digitized by Google     Pars hi. c aput V. toj   * ♦ *   . . jQuid cum SaCri Scriptores invata quadam   effe dicunt “>   9   Reverentia Sacris Scriptoribus debita pofclt * tiC  quoties innata quaedam dicunt ad cognofcendum vel  agendum, ex aequo & bono illorum verba interpre-  temur 4 Interdum enim rationis & ingenii lumen ,  quod revera innatum cft , capiunt pro notionibus &  veritatibus illis, quae maxime huic lumini confenta-  neae funt. Hinc fit , ut non aliquas modo nojoncst,  fed etiam axiomata interdum vppent innata quod  naturae in primis conformia fi nt > quod omnibus npta  Sc perfpicua , quod ipfo pame cum lacie a teneris tui*  guiculis arrepta, & memorias cortfignata * ( 3 )    \   Cur Platonici ideas innatas admittunt .a    Cur Plato & veteres illi a Platone , ideas in-  natas admitterent, facile intelligitur ; quia cum fibi  perfuaderent , animas hominum ante corpora conditas  fili fle , & in mundo quodam intelligibili collocatas,  oportebat eas intelligendo Sc contemplando viguifle-  At non apparet , cur noftri , qui fatentur quamlibet  animam in fuo corpore condi , optiones quafdam illi  affigant * divinitus confignatas \ quibus nullus homo   G 4 uta*   ( 3 ) Sacrorum Scriptorum verba de Dei notione nobis  innata, referri etiam pofTunt ad naturale quoddara & inge-  nitum caudarum cognoicendarum defiderium ; ex quo fit, ue  mundum-afpicerenon poflimus , quin de ejuscaufa cogitemus»  De hoc defiderio multa multis locis D.Thomas,    Digilized by Google     i 04 PARS III. CAPUT V.   utatur , nifi cum ad eam aetatem pervenit , in qua  eas ipfas notiones fuis viribus fibi comparare poteft.   ( 3 )    f 1 ) D.Auguftinus , ut Platonis reminifeentiam icjcnfque  nnatas cum religionis veritate conciliaret , ita fcripfit lib.i.Re-  ra&.c.8.I» libro de Anima quantitati quod dixi , omnes artet   'animam fecum attulijfe mihi videri , nec aliud quidquam effe ,   id quod dicitur difeere , quam reminifei ac recordari , non ftc  accipiendum eft , quafi ex hoc approbetur, animam vel hic in  alio corpore , vel alibi , five in corpore , ftve extra corpus , ali-  quando vixijfe ; & ea , 00* interrogata refpondet , eum hic  non didicerit, in alia vita ante didici ffe . Fieri enim potzfi,  ftcut jam in hoc Opere Cupra diximus, utbocideo pojftt , quia  natura intelligibilis eft, & connedlitur non folum intelligibi-  libus , verum etiam immutabilibus rebus ; eo ordine fatta , ut  cum [e ad eas res movet, quibus connexa efl , vel ad fe ipfam ,  in quantum eas videt , in tantum de his vera refpondeat .     Digitized by Google     IOf   CAPUT VI.   DE PRAEJUDICIIS.   CUR HIC DE PR/t JUDICIIS AGIS ?   I£. Uia multi loco principiorum adhibent prarju-   ■ dicia': cc quia conclufiones principiis refpon-   dent,pro fcientia germana & firma fallaces opiniones  difputando colligunt.   • • * ' i <   Quid eji praejudicium ?    I&. Eft judicium ante judicium , , ideft   opinio quzdam temere prsctpta , penitufque infita , per  quam judicia de rebus noftrafere depravantur. Quem-  admodum enim oculi eum in rebus omnibus colorem vi-  dear , quo ipfi funt imbuti ; ita mens , ficuti affeda  cft, ita judicat. Opiniones iftiulmodi anticipata: oriri  iolent primum quidem ex confuetudine fermonisa te-  neris contrada ; deinde ex ignava quadam erga eos  reverentia, in quorum difciplinam nos dedimus; tum  ex frequenti ledione deteriorum ; poftremo , ex ufu  vivendi cum populo , & temere pronunciandi de re  quavis . ( i )   Omnia   ( i ) Prsjudicatas fcominnm opiniones earuraque caudas  deferibit Cicero in lib. 3. Tufcul. quxft.c. 1. Simul atque edi-  ti in lucem (3 fuftepti famur , in omni continuo pravitate ,  & in futnma opinionum perverfitate verfarnur , ut pane cum la£le  nutricii errorem fuaijje videamur . Qum vero parentibus red-    Digitized by Google     PARS 111. CAPUT 1K    ■io<    Omnia pr a judicia funtne inter errores referenda ?   Praejudicium non femper dici debet error; fed  interdum eft cognitio quaedam non plane certa & Phi-  lofopho digna . Duo igitur facio praejudiciorum gene-  ra : primum eft eorum, qua; ita falfa funt , ut eorum  falfitas demonftrari poflit , cujufmodi eft vulgaris per-  fuafio , folem effe pedalem : alterum eft eorum , quse  funt incerta , nec ulla ratione fieri certa poflunt ,  cujufmodi eft illud , in luna e(fe montes . Qui refte  philofophari cupit , pofteriora hsec deponere non de-  bet , fed eo ferri , ut aflenfum fuftineat : at prima il-  la ftatim funt abjicienda ; tum quia ipfa per fe errant;  tum quia alios errores pariunt .   jQua ratione cognofcere praejudicia poffumus ,   & abjicere i   Ita videlicet, fi ad philofopbandum accedentes  non folum ftatuamus nihil in pofterum admittere ,  quod non fit evidens ac perfpicuum ; fed illa quoque  ipfa examini fubjiciamus, quz antea&a; vita; confue-  tudine temere arripuimus tamquam certa: uno verbo  fi dubitando philofophemur .   CA- '   diti , dtmum magifiris traditi famur , tum ita varii r imbui e  mur erroribut , ut vanitati veritas , (3 opinioni confirmata  natura ipfa cedat. Accedunt etiam Poeta • qui cum magnam  pectem doUrina fapientiaqua pra fe tulerunt % audiuntur ,  leguntur , edifcuntur , & inbarefcunt peni tui in mentibus .  Cum vero accedit eodem qua fi maximur quidam magi fler populufy  atque omnit undique ad vitia confentient multitudo , tum  plane inficimur opinionum pravitate > a natur a que defciffimut .    Digitized    Google      'J 07   CAPUT VII.   DE DUBITATIONE.   • s ■ * . I I   .gt/ID EST DUBITATIO ?   I   p 1 St cogitatio qusedam fluduans , qua mens in  : JLj re aliqua hseret , nec videt , quo fit inclinan-  dum ; tamdiuque fe revocat & aflenfum fuftinet ,  donec inftaurato farpius examine, veritas illucefcat.   Philosophus debet ne de rebus omnibus  dubitare ?   IjK. Quidam de rebus omnibus dubitant, & undique  rationes dubitandi quserunt ; ut lucem rebus eripiant ,  nodemque offundant: unde Aporetiei didi funt a Grae-  co «Tapsu. Sed horum inflitutum jam obfolevit . A-  lii de rebus omnibus fibi dubitandum putant , ut  prarjudicia tollant^ profitentes fe initio dubitare , ut  tandem aliquando dubitare definant . Atque ifti qui-  dem qui hodie multis in fcholis regnant , videntur  nobis fimiles Medicis illis, qui ut humores noxios ab  humano corpore expellant , animam expellunt . Nos  quidem primum dicimus , non efle dubitandum nifi  de rebus illis, quas nos per nos ipfos cognofcere vo-  lumus. Nam fi quis de re aliqua fibi imperavit cre-  dere alteri , is in ea minime debet efle dubius . Pro-  inde ftulte facit Chriftianus , qui de fux religionis  arcanis dubitat ; cum jam conftituerit in facrarum   lit-    Digitized by Google      ioS III. CAPUT VII.   litterarum teftimonio conquiefcere • Deinde dicimus*  fiqua funt evidentiffima, de iis dubitari neque debe-  re, neque omnino pofle • Quis enim dubitare potefl ,  num fit , num rivat , num cogitet ? Poftremo dici-  mus, utiliflimum efTe, atque adeo neceflarium phi-  losophari volenti , illa omnia in dubium revocare ,  qu« nondum perfpicue cognofcit . Philofophi enim  cft fcire, non credere. ( i )    CA-   ( i ) Ufum & utilitatem dubitationis ad re&e philofophan^  dum explicat Ariftoteles in cap. i. lib. 3. Metapjiyf.^quod  infcribitur , AVop/cc* Xi^ Tt ^ * ^ ' Ks ?‘ k Kvspwtct 5« x^utop •  Dubitationis ufus , <& quibus de rebus primum dubitare <?-  porteat •     \    \    izedjy (    «■■i * *     £09   CAPUT VIII   DE AUCTORITATE.   NONNE QUIDAM AUCTORITATEM PRINCIPII  LOCO HABENT ?    I?. /^\ Uidam alienis oculis credere malunt , quam  fuis. Itaque fe alicui emancipantes, quem  in philofophando fequantur, e>us au&oritatem prin-  cipii loco habent. Hujufmodi fuere vetuftiflimis tem-  poribus Pythagorei, poftea vero ipli quoque Peripa-  tetici, qui quali facramento adacti nihilo plus quae-  rebant in qualibet controverfia , quam quid magifter  fenfififet . ( i )   Quid igitur fentis de auBorttate ?   I£. Au&oritas principii loco eft, quoties de rebus  agitur ad religionem pertinentibus ; quas quidem non  ratione , fed teftimonio nituntur . At cum res in  controverfiam veniunt, qua: funt a ratione haurien-  da:.    ( i ) Plato & Platonici aliam viam inibant. Clemens A-  lexandr. !. i. Strom. p. m. 290, 0 ' TXa-r*!» , omv   j iym TO/a -ni; , pin» , tittti >i tZ X» -   ys/i 7j«9-£a5«t, ot «r /u. 3 i rxovtvu 8 /ju £>«Xt/s-o?0«u'»s/to. Veritatit  (ludi oitit Plato , tamquam a Deo conei tatut , ego , inquit ,  ita comparatur fum , ut nulli credam ni fi rationi , qua miti  ctnfidcranti optima videatur.    Digitized by Google     tto PARS III. CAPUT VII L  dx , nihil eft obtufius, quam folas auftoritates quae-  rcrc , & pro hominibus pugnare , < i )   C A-   (z) Cicero l.i. de nat. Deor. c. 5 . Qui requirunt ,  quaque de re ipfi [entiamut , curiofiur id faciunt , ?«<*"» **-  e fi . No n enim tam au flerer in defrutando, quam ra-  tionis momenta quareada frnt . Quin etiam obefi plerumque  ii,, qui difeere volunt, aufloritat eorum, que f e docere pro-  fitentur . Definunt enim fuum judicium adbibere. Id habent  ratum, quod ab et, quem probant, judicatum vident. Nec  vero probare [oleo id, quod d* Pythagorei, accepimus ; quas  ferunt, fiquid affirmarent in di [putando , cum e* ei, quare-  rtteer , quare ita ejfet , refpondere folitat , Jjpfe dixit. Ipje au-  tem erat Pythagora, . Tantum opinio pr a judicata poterat, at  etiam fine ratione valeret auctoritas ,      Digitized by Google    ' m    CAPUT IX   DE DEMONSTRATIONIS NATURA  ET RATIONE.   QV/D EST DEMON ST R AT IO?   T7 St evidens probatio, ex qua aliquid efficitur   -Li neceflario; hoc eft fyllogi fimus perfe&iffimas  figurse , ( f ) cujus prsemiflk funt verte , prima & me-  dio carentes , notiores , priores , & cauffa conclufio*  riis . ( i )    Explica Jingulas conditiones modo  numeratas .    I?. Primum igitur demonftrationis praemiffic debent  efle ( ttt ) i>era . Si enim fal ia; eflent , non pare-  rent fcientiam , fed errorem; fi verifimiles, parerent  opinionem , Tum debent eflTe prima <2 medio caren-  tes ;    + 9 *   t t f L. i. r. to.    (i) Ariftoteles definit fcientiam ante demon Arationem ,  quia fcientia finis demonftrationis eft $ finis autem in cogno-  fcendo eft prior rebus aliis , qu® ad ipfum comparandum re-  feruntur . Ego malui demonflrationis definitionem praemit-  tere ; quia dtmonftratio habet vim cauf® efficientis, fcien-  t ia rei effefl® : neque dubitarvi facilitatis & perfpicuitatis  gratia in re tam exigui momentis Ducem deferere , vel fe«  qui paullo longius.    Digitized by Google    in PARS 111. C APUT IX.  tes ; quia nihil eft prius illis, per quod doceri ac d$-  monftrari poftint. Id accidit, cum fubje<fti <3c praedi-  cati conjun&io ipfa per fe perfpicua eft , atque ita al-  terum alteri convenit , ut medium nihil fit per quod  conveniat. Ex. gr. cum dico, quantum eft extenfum ,  enunciatio prima eft & medio caret , quia per aliam  priorem demonftrari non poteft; cum ratio nulla af-  fi gnari queat, cur extenfio conveniat quantitati. At  cum dico , quantum efl dividuum , enunciatio non eft  prima, nec medio caret: nam datur ratio & caufta ,  propter quam divino conveniat rei quantar ; caufta au-  tem eft exteniio. ( i ) ( f ) Deinde debent efte notio-  res : nam cum per illas manifeftanda conclufto ftt ,  ipfe magis debent efte manifeftje . Semper enim , ut ait  Philofophus nofter , per quod quidque eft , illud magis  eft . (tt) Tum debent efte priores , xkt* (hdnv , a  'Zfs: viuz?, fecundum naturae ordinem , non quantum ad  nos . Illa porro dicnntur priora fecundum natura ordi-  nem , quar in naturali rerum ferie prxcedunt reliquis ,  ideft univerfalia : illa priora quantum ad nos , qua: nc>   ftris    f L. x. t. i y.  t t L. i. f. 11. 22. 2 3.    (i) PraimiiTa; hujufmodi dicuntur a Griccis irp«*r «/ , zus-  o-3/, xvxralhnizs e . Non eft tamen nece (Te , ut utraque fit o-  mnino prima, St medio careat . Nam aftumtio interdum non  eft hujufmodi , nifi virtute quadam & poteftate , quatenus  proxime refolvitur in primam & medio carentem. Videcap.  I2.de Exempli: . Ratio porro prarcepti ea eft , quia fi pra>  miftas demon ft ratio ne indigerent , iretur in infinitumjquod fieri  neque debet, neque poteft , ut docet Ariftoieles lib. i.t. 145.  152. & iib. a, t. 14. Hanc eatndem in rem Clemens Alexandr.  Strom. 1 . 8 . £ cc/t H yass , xt&piv  ix. 3 ws'ps$x • Cujuslibet demonftraiionis demonftrat ionern pe-  tentes y ibimus in infinitum •    PARS IIL CAPUT IX. ij ? .  flris fenfibus propiora funt, ideft fingularia. Omnis au-  tem demonftratio, quae fcientiam parit , ex univerfa-  libus conflatur. (*)(t) Denique debent efle caujf<e \  quae conditio potiflima cft ; cum fcientia perfefta non  pofilt efle nifi per cauflam , & quidem propriam &  proximam . Gauflae autem fint oportet , non conclu-  fionis modo, quod eft commune omnibus argumenta-  tionibus Diale&icis , & Sophifticis , fed etiam rei ;  quia prsmiflae debent continere cauflam & rationem  afle&ionis demonftranda; . ( 3 )    H. , CA-   t L. t. t. 11. .   (i) In lib. 1. Phyf. c. r. univerfalia dicuntur priora & no-  tiora nobili fed ibi nomine univerfalium intelliguntur tota  Phyfica, qusc revera nobis priora & notiora funt , quam par-  tes , ex quibus componuntur. Ex. gr. magis cognofcimus ,  & prius cognofcimus , quid fit homo , quam quid iit animal ,  & rationali } non quidem cognitione diftin&a., fed con-  fufa .   (3) Dicuntur tavjf* majori numero; quia primi flas duas  funt, ambas autem medium continent) quod ef \cavjfa~     Digitized by Google    U T X.    **4   C A P   DE DEMONSTRATIONIS NECESSITATE  EJUSQUE GRADIBUS.   CUR DIXISTI IN DE MONSTRATIONE  EFFICI ALIQUID NECESSARIO ?   TjL* /"'NUia ea, ex quibus efficiturcooclufio, atque  adeo ipfa conclufio, debent effe neceflaria .  ( f ) Siquidem fcientia eft eorum , qua aliter [e habe-  re non pojfunt , ut ipfis Ariftotelis verbis utar. ( i)   Quot funt neceffitatis gradus , quibus pr adita effe  debent enuntiationes demon forantes*   Tres recenfenturab Ariflotele, (tt) *?*«”»'*  «ut o' , x*acx«, de omni, per fe, univerfe . ( ftt )  Tertius hic dicitur etiam *.*$;** tm, univerfe pri-  mum . Singuli autem ita fe habent , ut qui fequitur ,  iit magis neceflarius , quam qui antecedit . Primus   per-    + L. i. *. 8. (y iS.  tt L. i. r. is.  ttt L. u t. jS.   X. Idem fcribit 1.6. Ethic. c. 3 . ubi addit, ea , qua aliter  fe habtre non pojfunt , effe necejjaria ; qua funt neceffaria ,  effe atoma t qua funt atoma , effe ortut & interitur exper-  tia. Uno verbo , fcientiam effe univerfa/ium , ut infra di-  cetur.    Digitized by Google    PARS III CAPUT X. ttf  pertinet ad fubje<»um enunciationis, fecundus ad pr »  dicatum , tertius ad utrumque . .   Quid efi gradus primus de omni ?   #. Enunciatio ilia dicitur omni , (f) in quaita  fubjeaum umverfale eft, ut nulla fit ejus pars, q U£C  non fibt praedicatum necefiTario adfcifcat , & femper  adfcifcat : ut fi dicam , virtutem efie habitum bonum .  Formula haec adhibita eft a Philofopho etiam in Prio-  ribus Analyticis, ubi enunciatio de omni dicitur illa  cujus fubjedtum figno univerfali affeftum eft , feu re-  feu perperam. Id fatis eft ad formam lyllogifti-  cam, de qua una eo loco praecipitur. Hic resipfa &  veritas quaeritur ; ideoque formula de omni plus ali-  “ Pofterioribus fignificat . Hinc terriculamenta  illa Scholafticorum , Dici de omni Prioriflicum , Dici de  omni Pofterlorifticum . ( a )    Quinam efi gradus fecundus neccjfarid:  pr<e dicationis ?   1£. Secundus gradus dicitur per fe y t + +\   Quatuor autem modis praedicatum aliquod fubje-  &o per fi tribuitur . Primo fi infit per ellentiam   " T ' sV ' i fubjefti ipfius definitio , vel defini-   tionis pars ; ut cum dico , homo efi animal . ( f f f )    tt L% i. t. 3®.  ttt L. i» r. it.    (2) Etiam in Topicis memoratur Diti de omni , & Diei  #r fwlto u 2. c. i.Eft enim fedes quaedam argumenti , quate-  nus quod dicitur dt omni, etiam de quolibet dici debet ; &,  puod de nullo dicitur , de mliquo dici non poteft. Uno ver-  bo, ponto toto, ponuntur partes 5 (ubiato toto* tolluntur  partes * < w    , I( f PARS Ut C APUT X.   Secundo fi fit propria fubjecTi affeflio , & fiubjecdurn  jpfum in fui definitionem adfcifcat; ut fi latrandi fa-  tuitas cani tribuatur-, qua: quidem canis naturam ne-  ceflario confequituv , & fine canis mentione definiri  nequit . ( ? ) ( t ) Tertio fi fubjecftum per fe conflet ,  ut fubftantia quxlibet , cui additur praedicati loco ver-  bum eft , aut fubfjlit ; verbi gratia Socrates eft. ( T T ) ( 4 >  Ouarto fi praedicatum fit propria fubjech caufla ; cui  opponitur caufla minus propria & fortuita , qua: vul-  go caufla per accidens dicitur. Ex. gr. Titius jugulatus  interiit , & dum interiret , fulguravit. In hac enuncia-  tione interitus cum jugulatione proprie & per fi con-  jungitur, quia jugulatio propria ejus caufla eft-, cum  fulguratione minus proprie & fortuito, quia fulgura-  tio nihil ad Titii interitum facit .   • ■ ■ ' /e sjis   Da mihi tertium gradum pradicationis  necejfari* •    Tertius gradus dicitur ( i* ) universe primum \   eftque in eo pofitus, ut praedicatum fit univerfale &   reciprocum ; ideoque tantum pateat , quantum fubje-  r ftum   ( t i* i* r» jj» s .. .   ft £*• i • t • 34»  t L. i. r. i6. O*    0 •   /ai Prsdicata, qua neque primo, neque fecundo modo  infunt, ideft qus neque effentiam coniUtuunt , nec eam ne-  ce fla r io confequuntur, funt communes affeftiones, ut fi di-  cam, canis <ft alius. Ab Ariftotele vocantur npfitHwr* ,   Bccidenti* in t. 3 ** '• • t r   ( 4 ) Hsc eft enunciatio illa de fecundo adjacente > de qua   in Rudimsnt, Logic. P,i.c.i»de Enunciat. nat.    PARS ITT CAPUT X, 117   £um ipfam , eique primo conveniat . ( ; )In hoc igl*  tur tertio neceflitatis gradu , qui reliquos complebi-  tur, tres requiruntur conditiones : prima /eft, ut prae-  dicatum conveniat toti fubjefto , & femper ; fecun-  da ut infit per fc; tertia ut infit illi, quatenus ipfum  eft , primo , proxime , nullaque re media . Kx. gr. cum  dico, homo eft rationis particeps y enunciatio eftuniver-  fe prima; quia ratio convenit omnibus hominibus ,  femper, perfe, proxime, Sc quatenus homines funt •  At cum dico , homo fentit , enunciatio non eft hu-  jufmodi ; quia fentire convenit quidem omnibus ho-  minibus, & convenit femper, & convenit per fe >  non tamen quatenus homines funt , fed quatenus a-  nimalia. Neque enim homo eft primum , & proxi-  mum fubjedtum, cui conveniat praedicatum fentiens y  fei primum hoc fubjeftum eft animal. ( 6 )   Confer in pauca do£trlna?ft hanc .   I£. Summa fummarum haec eft. Praedicatum enun-  ciationis apodifticas dici debet de toto fubjedo fuo ,   H 3 & quo-   ( 5 ) Hujufmodi praedicatum z quibufdara folet appellari  Catholicum , a graeca voce xx^Aa. Magis proprie & Lati-  ne dicitur rfiiprocum . Quamquam & vox Catholicum ferri  poteft, qua ufus eft Plinius in lib. i. nat. hifu ad Elenchum  lib. i. n. 15. & 53. Apulejus in Trifmeg. p, 100. & Tertullia-  nus inultis in locis.   (6) Sunt qui dicant, per vocem urtiverfc , figni-   ficari praedicatum , quatentis refertur ad fubjeftum $ per vo-  cem TJfuTov , primum , fignificari fubje&um , quatenus com-  pleftitnr prsdicatum. Prasdicatum enim debet inefle fubje&o  ut univerfale quid $ fubjeftum debet excipere praedicatum pri»  mo > per fe } quatenus tale eft , fine ope aliena.    n8 P ARS lll CAPUT X.   & quovis tempore dici; deinde dici debet proprie  per fe; poftremo dici debet tamquam aequale ipfi  reciprocum • Id fi fiat , enunciatio erit neceflaria ,  ad fcientiam parandam idonea . ( 7 )    CA~   • * •   (7 ) Differt primus neceffitatis gradus a tertio ; quia per  primum quidem totum fubje£lum efl intra ambitum praedi-  cati 5 per tertium autem totum praedicatum efl intra ambi-  tum fubjelti. Exemplum primi fit . Omnir planta eft putre -  di ni obnoxia : exemplum tertii > Omne forput mixtum eft pu~  tredini obnoxium .          Digitized by Google      • *. * * - * \ . ? 1   C A P U T XI   DE RELIQUIS DEMONSTRATIONIS  CONDITIONIBUS.   CEDO MIHI RELIjQUAS CONDITIONES ET NOTAS   DEMONSTRATIONIS. -   / . . * »   I£. T} X iis , quae difla funt , colligit Ariftoteles  X _ j demonftrationem conflare primum ex propriis»  deinde ex uni verfalibus & aeternis*   Quomodo debet conflare ex propriis ?   I?. Cum dicit Ariftoteles demonftrationem conflaro  ex propriis , excludit tum aliena , tum communia: a-  liena quidem , quia non licet fine fallacia tranfire de  genere in genus (f)i communia , quia probationes ex  communibus Dialeflicas funt; ideoque opinionem pa*  riunt , non fcientiam. (ff) (i)   i   • ►   H 4 Cur   t L. f . t. f6.   tt L. u f . *6, (y [tqq.    ( r ) Axiomata^ quibus utimur in demonftrando > dici fo-  lent aliquando enunciata communis non alia ratione , nili  quia multa continent. Dicuntur etiam interdum communia ,  quod in duabus * vel pluribus difciplinis locum habeant »  quarum altera alteri fubjicitur. Qualfacumque fint, non va-  lent ad fcientiam gignendam > nifi coerceantur ad genus rei »  quas demonfiracur » & fiant plane propria *    Digitized by Google    TARS III CAVUT XI.    - Cur demonftratio confiat ex univerfaIibus-& aternh?   IJt. Quia debet conflare ex iis , quae pariant fcien-  'tiam , hoc eft cognitionem certam , & firmam rei ne~  ceflariac. Sola autem univerfalia funt hujufmodi ; quia  fiunt orttis, & interitus expertia , & fiemper tino mo-  do fe habent. Ex.gr. ratio & efflentia hominis artema  & immutabilis eft ; humana individua modo funt , mo-  do non funt ; modo uno modo fe habent , modo a-  lio. (f) (2)   ■CA-   t L. f. t. 61.   (a) Etiam Plato ajebat , fiola univerfali* vere ac proprie  efle , ideoque fola cognofci pofle . Hac de cauffa ideas fuas  excogitavit. Id acceperat ex antiqua Heracliti difciplina ,  qui negabat fingulariaeflfe . Seneca ep. 58. Quacumq\ videmus  ac tangimur > Viato in illis non numerat , qua e /fe proprie  putat. F luunt enim , & in ajfltdua di minutione , atque adje-  Slione funt . Nemo noflrum idem eft in feneflute , qui fuit  juvenis; nemo eft mane , qui fuit pridie . Corpora noflra ra-  piuntur fluminum more : quidquid vides , currit cum tempor  rt : nihil exiit t qua videmur , manet. F go ipfe y dum Itquo-  tnutari i fla , mutatur fum . Hoc eft , quod ait Heraclitus ,  In idem flumen bis non defcenditnut . Manet idem flum nu  nomen , aqua traenflmiffla eft .     Digitized by Google    I    321    C A P U T XII.    DE DEMONSTRATIONIS   EXEMPLIS. - \   * * t % * •   (   D>A MIHI EXEMPLUM PERFECTISSIMA,  DEMO N ST R AT IO N IS.   I ‘ ' * >   •» V t   T7 Tfi nullum afferri poflet exemplum perfe&if-  JLj fimx demonflrationis , non tamen idcirco re-  prehendendus Ariftoteles effet . Nam quidquid eft.(in~  •quit Cicero in Orat, cap. 2 . ) de quo ratione & via difpu -  tetur , id efi ad ultimam fui generis formam fpeciemque  redigendum . ( 1) Attamen exemplum poteft effe hu-  •jufmodi : Quacitmque habent infitam vim contrariorum  perpetuo inter fe pugnantium , necejfe efi aliquando diffoU  vi\ omnia mixta habent infitam vim contrariorum perpe-  tuo inter fe pugnantium : necejfe efi igitur omnia mixta a-  Trquando diffohi • Hoc petitum eft ex caufla interna af.  feftionis, quas demonftratur . Siquis per cauilam ex-  ternam demonftrare aliquid velit , fumat e-clipfim Lu-  nas, eamque demonftret per interje&ionem terrx inter  ipfam & folem , & habebit plenam abfolutamque de-   monftrationem*   •» *    { x ) Sententiam Ciceronis pluribus expreifit Quin£l»Iiamrs  in procem. 1 , i*Inftit. & in cap, 10. Injuria igitur Ariflote-  lera reprehendunt hac in parte Patritius, Ramus, Nizolius;  quafi vero ejufmodi demon Arationem commentus fit , cujus  exemplum invenirineque apud ipfum> neque apud alios pof-    Digitized by Googls    ili PARS III C A PVT XI.   Debetur utraque demonfl rationis perfefta enuntiatu  ejfe <e que firma ?   Duplex eft demonftratio perfefta , altera fm-  plex , in qua utraque enunciatio eft **xx*l*vr*t , ideft  prima & medio carens ; altera compofita , in qua af-  fumtio non eft prima & medio carens ; fed oritur ex  enunciatione hujus generis , in quam proxime refol-  vitur . Itaque fi dicam : Quod nutritur , eget alimentis ;  planta autem nutritur ; planta igitur eget alimentis : de-  monftratio perfefta eft , fed compofita . Nam propofi-  tio quidem eft prima & medio earens: at aftumtio non  eft hujufmodi; fed oritur ex prima & medio caren-  te, in quam proxime refolvitur per alium fyllogifmum  ita ferme : Quidquid vivit , nutritur ; planta vivit ; ergo  planta nutritur . Hinc apparet, cur iftiufmodi demon-  ftratio dicatur compofita ; quia fcilicet gemino fyllogi fi-  mo quodammodo conftat . )   C A-   fit. Leibnitius in Adnot. ad lib. 4.» Nizofii de veris princip.  cap. 3. hoc exemplum attulit perfe&iflima demonftrationis ;  Quodlibet corpus eft in fpatio • quod eft in fpatio y poteft ejfe  in alio fpatio j quod poteft ejje in alio fpatio , poteft mutare  fpatium • quod poteft mutare fpatium , eft mobile j ergo quodli-  bet corpus eft mobile . Demonftratio hacc compofita eft , ut col-  ligitur ex iis, qux dixitnus in Rudimentis de Sorite,   (a) Nutritio igitur habet rationem eaujfaSc ejfeflasi eauf-  fa eft, quatenus parit neceftitatem alimenti : ejfeRut eft ,  quatenus oritur ex natura viventis. Ut caujfa adhibetur in  propofitione • ut ejfeftut in afiumtione . Porro quidfitrenun-  ciatio prima (3 medio carent , vide in cap. 9.    Digitized by Google    . * * -   *   CAPUT XIII.   DE DEMONSTRATIONIS  • FORMIS.   QVOTVPLEX EST DEMONSTRATIO ?   • j %   f * .   Uplex > ( f ) quarum altera vulgo dicitur a  . priori , altera a pofteriori . Haec oftendit rem  ede per ligna & effecia; illa rationem affert ^ cur fit*  Itaque a Scholafticis prima dicitur demonftratio pro -  fecunda demonffratio quia ; a Graecis voci-  bus hSrtp atque   9 < . ,   ./ * /   Quanam eft demonftratio a priori ?   I£. Quae aliquid demonftrat ex eo , quod prius eft ,  ideft ex cauffa . ( 1 1 ) Porro ut demonftratio perfedta  fit , cauffa debet effe propria & proxima : ut fi dicam ,  Quod orbica figura eft , illufiratur per gradus \ Luna eft   orbica figura ; ergo per gradus illufiratur •   « * % *   « ^ ^   Quanam eft demonftratio a pofteriori ? . .    k ' *   • « ^ < i   5!. Quae aliquid demonftrat ex eo, quod eft polle-’  rius, ideft ex effeftis & lignis. Haec infervit fuperio-.   7 . . ri , .   f L. Z. t. 95.   tt L. z. f. ?!.    Digitized by Google     H4 PARS IJf. CAPUT Xl/r.  ri ; quatenus per figna & effe&a rerum cauflas inve-r  fligamus: (ttt) ut ^ dicam Quod illuftratur per gra-  dus , or bic a figura eft , Luna per gradus illufiratur j er*  go Luna orbica: figura; eft • ( i )   < , . . . • * . - » •   17 /r* tt/ri pro; fiat.   Demonftratio a priori , qua; fit percauflam pro-  priam & proximam , longiftime praeftat alteri . Immo  demonftratio a pofteriori vix demonflrationis nomine  digna eft . (i )   x • *   ■ * * * f   V Quodnam judicium ferendum eft de demonfiratione   per caujfam remotam >   * . • •   I£. Caufta remota nimis infirma eft; (f) & valet  quidem in argumentationibus negantibus, at in ajen-  tibus minime valet. Siquidem fublata caufta remota ,   tolli—   ttt lbid. t . 06 ,   , ' t T» i. t. 09 *   (1) Eftc£tus allata; demonflrationis proximus eft, qui re-  ciprocatur cum fua caufta; ideoque demonftratio iftiufmodi  facile convertitur in fuperiorem , fi propofitionis prasdicatum  ponatur loco fubje&i , fub;e£lum loco pradicati. Sin autem  demonftretur per effe&a remota , hujufmodi demonflratio  nullo modo converti in alteram poteft . Ex.gr. Rijur eft ef-  fe&us remotus ani malis ; ideoquere&e dico, Ridet , ergo eft  animali non refte , eft animal , ergo videt . Colligitur hac  do£trina ex cap. 13. lib. i. Pofter.   (2) Plerique Dialedtici ajunt, unam tantum efte demon-  ftrationem a priori , quse hoc nomine digna fit; quia illi u-  ni convenft definitio demonflrationis /Iiperius aliata & ex-  plicata; reliquas probationes, cujufcumque fint ordinis, ap-  pellari demonflrationes minus proprie per quamdam analo-  giam & fi mi! i 7u di nem .     PARS IIJ. CAPUT X 1 TT. i if   tollitur effe&us ab ea pendens; pofita, non ponitur 5  ut fi dicam , paries anima caret ; recte colligo > ergo  non rejpirat : at fi dicam, paries animam habet , non  re&e colligo, ergo refpirat . (3) Quia anima efl cau£  fa remota refpirandi, ideoque animata funt quaedam,  quae non refpirant ; quamvis nihil fit , quod refpiret  fine anima. ( 4 )   CA-    ( 3 ) Argumenta per caudam remotam fiunt in fecundo  fecundae figurae modo, qui dicitur Camefirer , ut colligitur  ex cap. 13. lib. 1. Pofler. Quod refpirat , habet animam • pa-  rier non habet animam ; ergo non refpirat * Cauda proxima  refpirandi efl habere pulmones 5 & per hanc quidem fieri pof-  funt argumenta tum ajenria , tum negantia .   (4 ) CaufTa remota interdum lubet urbanitatem • Hinc  Anacharfis Scytha interrogatus a Graecis , num in Scythia  edent tibicines, refpondit per caufTam valde remotam , in  Scythia non efle vites. Scilicet eorum intemperantiam urba-  ne caftigavit : quia ubi non funt vites , ibi non efl vinum •  ubi non efl vinum, ibi non funt ebrii > ubi non funt ebrii ,  ibi non funt tibicines & faltatores. Ceterum in gravi difpu-  tatione ipfe quoque Rhetor Quinflilianus monet libf5.cap*  10. ne caujfa ab ultimo repetantur •     \    Digitized by Google     ‘ * } *      V *• ’   » t <    4 I    C A P U T XIV    DE DEMONSTRATIONE IN   ORBEM.   % •   QV JEN A M EST DEMONSTRATIO   IN O RBEM>   - ^ . * ' • •• • *   I£. T^\ Emonftratio in orbem modo a Logicis dici-  jlJ tur Regrejfus, modo Circulus • Ilia utilis eft ,  hxc inutilis* .   V   • ♦   Quinam eft Regrejfus }    Cum ab eflfe&u nobis noto progredimur ad cauf-  fam latentem cognofcendam ; (f^) deinde vero ab ea  jam cognita regredimur ad effeftum , ejufque ratio-  nem per cauflam demonftramus; tum dicitur fieri de-  monftratio per regrejjum : ( i ) ex. gr. ex eo quod Lu*  na illuftretur a Sole, non tota fimul , fed per gra-  dus , colligo eam efte orbicx figuras , quas quidem or-  bica figura caufta eft, ut Luna gradatim illuftretur .  Inventa igitur hac caufta, per eam demonftro, Lu-  nam neceftario illuftrari per gradus, nec aliter fieri  pofte . Non eft autem vitiofus hic regreftus , quia non fit   per    t L. I. t. 23 *    ►   (t) Efferus dicitur notus cognitione ccnfufa; cum autem  per caudam demonftratur , fit notus cognitione di fl infla i  qui ordo pertinet ad Phyficum procedentem a toto ad par-  tes, ab effe&is ad caudas, ut docet Ariftotelesin 1. 1. Pbyf.  cap. i.    i   I    PARS III CAPVT Xir. 127  per idem demonftrationis genus, nec eamdem parit  fcientiam . Prima demonft ratio eft a pofieriori , altera  a priori; prima parit fcientiam confufam & imperfe-  dam , altera diftin&am & perfe&am • ( 2 J    Quinam efi Circulus ?    I£. Argumentatio , quae proprie in orbem recurrit ,  circulus dicitur ab, Ariftotele, (f) & damnatur tam-  quam vitiofa. Procedit enim ab eodem ad idem per  eamdem demonftrationis formam ; Sc cognitio utrim-  que orta nugatoria futilifque eft : ut fiquis dicat ; So-  crates efi homo ) quia rationalis ; efi rationalis , ' quia ho-  mo. ( 3 )   Quid , cum termini funt reciproci ?    HjU Quemadmodum in natura , ita in Logica ,  quaedam redprocari videntur, & ab eodem in idem  redire: ( f) ut cum dico, ex pluvia oriri terrae ma-  dorem, ex terras madore oriri vapores, ex vaporibus  nubes , ex nubibus pluviam • Movet difficultatem hanc  Ariftoteles, quae facile folvitur, fi dicamus, non eam-  dem    t L, I.   t L. 2. t . 66 .   (2) Ejufdetn ordinis deroonftratio eft , cum quis probat,   aliquod animal efle rationale , quod (it ridendi capax ; rur-  fus autem efle ridendi capax , quod (it rationale , ut eft in '  1. 2. Prior, c. 5. Scientia porro per regreffum parta dicitur ab  Ariftotele exquifitiflima omnium in lib. 1. 1. 178. Pofter. 0 n   Ito t / n « uti , una atque eadem per ejfeflvm & caujfam .   (3) Per hujufmodi argumentationem nihil efficitur. Kinc  dicitur ‘oTtepx rpori , piflilli verfatioz & adhibetur proverbii  loco a Philemone in Heroib. adverfus eos, qui eadem fa-  ciendo nihil promovent • V, Elench, Sophift, de Petitione  principii •     n 8 pars iir e apvt xnr f   dem numero efle pluviam, qua& terram madefacit r  atque illam, quae ex terra madefafta oritur ideoque  re vera regreffum efle, qui circulus videtur. ( 4/   CA-   ' . «   ( 4 ) Quemadmodum circulus Geometricus perfeftitiiman*  rotunditatem requirit , ita circulus Logicus abfolutam per-  fe&amque reciprocationem. Minima quasque rariatiflt utriuf-  que naturam corrumpit •- Tres igitur funtcirctillconditiones *  prima, ut utraque demonflratio fit per cautiam ; fecunda ,  ut utraque fie per idem genus cautis; tertia , ut idem neti  folumfpecie fed etiam numero iit id, quod probat, & quod-,  probatur.   t * *•     Digitized t^Google    13 *   CAPUT XV.*   DE SIGNIS, QUIBUS FIT DEMONSTRATIO  A POSTER IQRI.   QV 1 D EST SIGJVVMi   i , :   R?. O lgnum efi ( ut fcribit Cicero 1 . 1, de Invent. Ci  30 .) quod fub fenfum aliquem cadit ; & quiddam  fignificat } quod ex ipfo profetlum videtur . Ita fumus di-  citur fignum ignis, gladius cruentus fignum caedis.   • Quotuplcx cjtl   Duplex .* neceffarium , quod Graeci vocant  ts xpn'p/9»; & non necefifarium , quod illi di-   cunt. ( 1 )    Quodnam efi fignum necejfarium ?   RU Eft illud, quod numquam aliter fit, certumque  declarat. Neceffarle ( inquit Cicero 1 . de Invent. c»  **. ) demonfirantur ea , qua aliter a- dicuntur , nec fieri,  nec probari pejfunt , hoc modo : fi peperit , cum viro cen*   I cubuit .   {1 ) Signum non neceflarium ab Ariftotel» lib, 1. Rhet,  c. iz. dicitur itot-ofi.tr , canat ntmint . Ego fumfi a   Quin&iliano , cujui hac funt verba in lib. 5. ltrflit. cap. 6,  Dividuntur figna in lat duat primas fpteits , quia torum a»  liqua rvetjfaria [nat, qua Grati votant Tixuip/e ,, alia non  ncctjfaria , qua .    Digitized by Google    ijo P ARS III QAPVT XV.  rubuit. Hoc utuntur Philofophi , quoties demonftrant  <t pofteriori .   Quodnam eft Jignum no» neceffarium ?   • ■ ,   Eft illud , quo utuntur Rhetores , unde futit  probationes minus firmas. Dividitur autem bifariam.  Aliud eft enim, quod refertur ad id, cujus eft fignum,  ut univerfale ad fingulare ; aliud, quod refertur ut  lingulare ad univerfale. Primo modo argumentatur  a figno, qui dicit omnes Philofophos efle inverecun-  dos, quia Diogenes verecundia caruit. Et haec qui-  dem argumentandi ratio infirma eft , quia ex parte  colligit totum . ( i ) Secundo modo arguit a figno ,  qui dicit Meflalinam impudicam efle, quod no&uper  lupanaria vagetur : quae argumentandi ratio valida  eft, Sc ordinem naturas fequitur, quia ex toto col-  ligit partem. Nam feminas, quae noftu per lupana-  ria vagantur, cenfentur impudicae.   Numquamne Philofophi utuntur fignis no »  necejfarlis ?   $. Utuntur aliquando Philofophi fignis non he-  cefiariis; vel quod neceflaria defunt; vel quodneccf-  lariis viam quamdam fternunt; vel quod, cum mul-  ta funt, numero ipfo plurimum valent.    Quid   ( ») Ita argumentatur Virgilius In z. zEneld.ubi Grxcos  omnes fallaces vocat, quod Sinon fallax eflet.   Aecipt nunc Dartautp tnfijias , (5 crimine ab uno  Difct ( rnnts .    Digitized by Google    r    PARS 111 CAPVT XK    *}*   Quid Stoici de Jigno ?   Stoici , quorum maxime ratio nobis habenda  eft, figna dividunt in fenjibilia , & rationalia , iirbwi*  *j . Signum (enftbile eft illud , quod fenfibus obla-  tum , memoriam excitat , & quafi monendo ducit  nos in cognitionem alicujus rei ; qua ratione fumus  eft fignum ignis , cicatrix eft fignura vulneris . Ratio-  nale eft , quod ratione demonftrat id , cujus eft fi-  gnum; qua ratione fudor fignificat poros , viventis  motus fignificat animam. Ex hoc pofteriore figno a-  junt oriri fcientiam ; ex priore opinionem . ( 3 )   Poffttntne obfcura omnia figno manifeflari ?   Docent Stoici , efle obfcura quasdam , quas nul-  lo manifeflari figno poflunt; quxque manifeftantur ,  non eodem manifeflari . Itaque apud illos rerum ob-  fcurarum alias funt perpetuo obfcura:; ut numerus ftel-  larum, in quo quidem omnia figna funt otiofa. A-  lias funt obfcura: ad tempus ; quae cum habeant natu-  ram evidentem , pro ratione temporis , vel loci no-  bis latent; ut ignis vicina domo inclufus : atque in  his quidem locum habent figna fenfibilia. Alias dicun-  tur obfcuras natura ; quia earum natura non patitur,   I x ut   (3) Formulas fumfi divifionis hujus ex Diogene Laertio  Iib. 9. Apud Sextum Empiricum lib. x.Pyrrh. hyp. c. 10. Signa  fenfibilia vocantur vTu/tw/x* , id eft commonentia ■ rationa-  lia dicuntur frSeitcTiy.x , ideft demonfirantia . Nomina diver-  fa funt, fed doftrina eadem apud utrumque.    Digitized by Google    jji PARS 111 C AT* VT XV.  ut appareant •> cujufmodi funt pori corporis noftri ,  quos per figna rationalia demonftrando aperimus «  < 4 >   CA-   (4) Has rerum obfcurarum differentias vide apud Sextum  Empiricum lib. z. adverf. Logic, c. 3 . & lib. 2 . Pyrr. byp. cap.  jo. Porro ea * qu® funt perpetuo obfcura , magis proprie di»  ci poiliint ignota .      Digitized by Google    u?   CAPUT XVI   DE DEMONSTRATIONIS EFFECTU,  IDES T SCIENTIA,   f I ! • m •   QUIXAM EST DE MOMST R AT IONlf  EFFECTUS ?   O Cierttia , non tamen quaelibet * fed quae deii-   LJ nitur , Cognitio firma & evidens rei neceffaria  per demonftratlonem ac qui fit a , Ver firmitatem ab opinio-  ne differt, quae eft afifenfus infirmus; ( i ) per evi-  dentiam a fide , quae obfcuritate non vacat : per rei  necefiitatem a prudentia & arte ; quae in lingularibus  & fortuitis vertantur; per dtmonfirationem denique di-  ftinguitur ab intelligentia , quae eft cognitio princi-  piorum & axiomatum ipfa per fe perfpicua .   Quotupkx eft firmitas & evidentia ?   Triplex: Moralis , Pbjfica , & Metapbyfica . Mo-   I 3 ralis   \   ( i ) Ob hanc firmitatem ficientia a Graecis dicitur ittrt-  ft \ , ut feribit Clemens Alexandr. 1. 4.. Strom. »V/ 'Usnt >i / uue  o 73i? Xfttyvu tn 7 a> vfuyi» , quod nofiratn in tebas fi fi at men-  tem , Itaque Iciens ab Ariftotcle dicitur K«eT«Vr*>T@- , & a  Platone , inconcufftst (3 quadratus . Quo perti-   nent illa D.Auguftini 1. 3, contra Acad. c- 19. S denti a no n  fo/um eomprebenfis , fed ita eomprebenfis rebus confiat j ut ae-  que in ea quit umquam errare , net quibuslibet adverfaatibue  impulfut nutare debeat ,    Digitized by Google     »; 4 P ARS /II. C APUT XVI.   miis eft firma & evidens perfuafio ejus rei, quz ple-  rumque vera eft, more & eonfuetudine fulta : ex.gr.  certum mihi eft , vacationes a ftudiis proxima aeftate  luturas . Pbyfica eft firma & evidens ejus rei perfua-  fio, quae fecundum naturae ordinem aliter fe habere  non poteft , quamvis aliter poflit cogitari : ita certum  eft, hieme dies cfle breviflimos, aeftate longi lTimos.  Metapbyfica eft firma & evidens perfuafio ejus rei ,  qua; ne cogitari quidem aliter poteft : quo modo cer-  tum mihi eft, eum qui difputat, efle .   Quxnam ex bis ad f dentiam requiritur ?   Metapbyfica , fi fieri poflit , aut faltem \Phyfica .  Moralis Diale&icis probationibus apta eft, Analyticis  inepta •    Quotuplex efi fidentia ? : . i   15?. Duplex: altera, quae vulgo dicitur a pofterhriy  feu quia y altera, quae a priori vocatur , feu propter  quid. Secunda haec vere ac proprie fcientia eft ; quia  per potiflimam demonftrationem acquiritur, hoc eft  per cauffx proximx cognitionem . Prima vix fcientix  nomen retinere poteft; quia oritur ex demonftratio-  ne imperfetta, qux fit per figna & effe&a, vel per  cauflas remotas; ideoque rem eflc eftendit , cur fit  non oftendit.    Digitized by Google    PARS III, CAPUT XVI.    M5   , Quomodo definitur [cientia ab Ariflotele ?   i' f i .   Ille [cit( inquit Ariftoteles) Qf) proprie aefim-,  pliciter , non ex parte aliqua ut Sopbifta [olent , qui cau[-  [am co?no[cit , cur res fit\ <3 illius cauffam ef[c , <3 aliter  [e habere non poj[e , firmiter tenet . Tres igitur requirun-  tur ad perfectam feientiam conditiones : Prima ut co-  gnofcacur rei caufla ; Secunda ut cognofcatur tamquam  cauda; Tertia ut cognofcatur tamquam cauda necef-  faria . ( z )   I 4 C A-   t I. !■ /« 7*   (a) Scientiam definit Ari(loteIes> non quatenus habitus  & difciplina ell, fed ut cert* alicujus rei coghitio* quae ra-  tiocinando comparatur. Difputat enim adverfus illos ; qui  ajebant, nihil fciri pofle » aut fciri dumtaxat per reminifeen-  tiam . Ipfilfima ejus verba , quorum interpretationem dedi-  mus y funt ha?c in cap. 2. lib. r. E 'vtsxT^xt oilue^x ixxrar   Xthut , kAKX MI 73 » trtQrSIKlt Tp 31 T 3 » , T» » XXTZ y   » 7 * 1 TU T OfTMt» Oli jdcS-X yttdrxOO J/ i'» T»' TfatyMie' *?/» y   97 / sxdtu tuTitc esi y fti etSt^ea-d-tu t7t' x\Xuf,e\f<i’ i Scien-  tia autem i quatenus difciplina eft, ita definitur a Maxim-  Tyrio diflert. 40. Firma ratio y qua per tadem femper proce-  dit y cujut proprium e fi rtt cognata t inquirere y ret di (fimi ter  difiinguere y fimilet componere y propriat conjungere y conjun -  Hat difeernere y alienat difiinguere y qua denique fine ordine  fiunt y in ordinem redigere y qua parum (ingruunt y quadrare .  S* interprtt, D an. Heinfii t   xl   u , » J • . t    Digitized by Google      \    C A P U T XVII   » ^   • » ' , -   DE VETERUM PHYSICORUM ET PLATO-  NIS SCIENTIA.   &UID CENSUERVNT VETERES PHYSICI   DE SCIENT IA}   ' < • • , w i , . , .*   0L *Y T Eteres Phy fici, a Xenophane & Parmenide  V profefti, fcientiam dari negarunt, (i)   Quid Viato ?   • i   0L Num Plato aliquid certi 8c comprehenfi habue-  rit , in controverfia reliquerunt Laertius , & Sextus  Empiricus. Nihilenim ita umquam affirmat , utfcien-  tem <5 c docentem decet .* Attamen videtur fcientiam  admifitfe , ejufque caufia ideas univerfales excogitat  ie..(2)   Qua- A   m * * \ „ * i ’ \   (1) Cicero Acad. 4* cap. 23. V arment det & Xenophanes  .minus bonis quamquam verfibus , fed tamen illis verfibus in-  strepant eorum arrogantiam quaji irati y qui eum feiri nihil  pojjit y audeant [e fcire dicere ,   (2) Cicero in prima parte Acad. 4. fcribit Luculli nomi-  ne , Platonem perfe&iffimam difciplinam reliquifle : at in par-  te altera eum de rebus omnibus dubitantem facit . Sextus  impiricus non audet Platonem in Scepticis numerare lib.i.  Pyrrb. hyp. c. 33. Exiity qua diximus ( inquit) manifeftum  eft y V latorum , etiamfc de aliquibus dubitet , attamen quia in  quibufdam videtur aut de ejfentia obfcurorum pronunciare y  aut ex ob [curis alia aliis fide digniora judicare y [ccptituno  ejfe non poffe .    PARS III. CAPUT XVIL    1 n ,   Quatiam igitur efi Platonica /cientia ?   $. Platonis fcientia reminifeentia eft, ut colligitur  ex ejus Menone , ex Phaedone , ex Timaeo , ex T he-  seteto. Exiftimavit enim, hominum animas ex omni  aeternitate fuifle conditas , certoque numero definitas  pro ipfoftellarum numero, quibus funt adhibita: & in-  fufx. Illud quoque adjecit , omnibus rerum notitiis  inftruftas fu ifTe , quippe divinas mentis particulas qua fi-  dam, ut in fuperis illis fedibus fie fc cogitando exer-  cerent . Sed cum in corpora haec tanaquam a luce in  tenebras defeendunt , cas feribit limo quali quodam  obduci ; qui poftea paullatim detergitur , veterifque  fcientiae memoria renovatur. (3)   Quodnam efi objeftum /cientia Platonica ?   Plato vere ac proprie folas ideas fcientia com-  prehendi arbitratur, ideft communes quafdam formas ,  unde fingularia haec, qua; nos fenfibus noftris ufurpa-  mus, fluunt & propagantur tamquam umbra: a fuis  corporibus. Quemadmodum igitur qui umbras cogno-  fcere vult, corpora contemplatur , ex quibus manant;  ita qui fenfibilia harc cognofcere vult , ideas contem-  plari   \ * * ;   (3) Cicero Tufcul. r.c.24. Non potuit animus lac in cor -  p ore inc/ufus cognofcere , cognita attulit . En quo tam multa-  rum rorum cognitionis admiratio tollitur . Ntquo oa plane vi-  det animus , cum tam repente in i nf oli tum tatnque perturba-  tum domicilium immigravit ; fed cum fe collegit atque recrea-  vit , tum agnofeit illa ren?ini{(fnde % Ita stibii aliud efi dij to-  re j niji recordari.    Digjti^ed by Google    'i , '1 PARS IH CAPUT XVIt.   piari debet , qux folx funt , & eodem femper modo  funt. Uno verbo, non homo eft , qui cognofcitur ,  fed humanitas ; quia ut fcribit Seneca ep. 65. Homines  quidem pereunt , ipfa nutem humanitas , ad quam homo  effingitur , permanet . ( 4 ) “   - 4   Quomodo probat Plato e jf e ideas}   Alibi aliter. Sed quod attinet ad hanc difputan-  di partem , ita ferme : Si Demonftratio eft , idea funt :  eft autem Bemonftratio : igitur & idea . Nititur argu-  mentatio haec fundamento Platonicis & Peripateticis  communi , quod demonftratio fieri nequeat nifi per   univerfale ( 5 )   Quid ad hac Ariftoteles ?   I£, Refpondet Ariftoteles in cap. xi. 1 . 1. (f)  demonftrationem , eamque fieri per univerfale ; nec    (4) Plato nihil efle putabit praster ideas: id autem quod  non eft, fciri non poteft . Vide Ciceronem Tufcul. 1. c. 24«  & harum Inftitutionum Partem primam, cap. i. Etiam Peri-  patetici lingularia , quas fub fenfum cadunt , vocant 7«  Qxtto/ufyxi univerfalia qu* menti objiciuntur > vocant tujrvut   • IT* •   (5) In Metaphyfica tres fnnt rationes, quibus Piato ideas  probat .Primo enim ait,abfurdum videri, fi fit fingulare,  in quo occupetur fenfus , non efle univerfale , in quo occupe-  tur intelle&us : deinde , ficuti multitudo quasvis ad unitatem  revocatur , ita formasfir naturas omnes ad univerfalem quam-  dam & fimplicera formam revocari debere : poftremo non ap-  parere, quomodo fingularia ejufdem rationis convenire inter  fc poflint , & ab aliis differre , nifi admittatur communis  'tjusdam forma , tamquam menfura convenientias omnis ac  diferiminis . Labe&SUutur ab Ariftotcle praefertim ia lib. 1.  Metaph,c.7«    PARS III CAPUT XVII. .13?  tamen hinc colligi Platonicas ideas. Nam Plato hoc  nomine intelligit univerfale ante multa & prater mul-  ta , ideft rerum fimulacra quardam & exemplaria , ex  quibus omnia fiant & cognofcantur . Satis eft autem  ad demonftrandum , fi fit univerfale Peripateticum ,  quod dicitur pcft multa £c in multis , ideft genera &  fpecies , quae a rebus finguiis effinguntur , & in ipfis  funt . ( 6 )    Quomodo ex doBrina Platonis fenfibilia   cognofcuntur ?   Platonici hanc omnem partem opinabilem appellant ,  inquit Cicero in Acad. i.c. S.Senfibilia igitur opinione  ftare dicunt, & opinando cognofci.    Quibus [ciendi inflrumcntis Platonici  utuntur ?    I£. Platonici libentiflime adhibent in difputando de-  finitionem tum rei , tum nominis •, idque habent tam-  quam princeps fciendi inftrumentum . Secundum de-  finitionem argumentis utuntur & conclufionibus . Qui-  dam    ( 6 ) Adde quod univerfale Platonicum eft ambiguum , ut  ' dicitur in textu ; quippe a rebus demonftrandis feparatum >  & alia quadam natura prseditum . Demonftratio autem per  ambigua fieri nequit , Hac ipfa ratione utitur iu cap.6. lib.  i.Ethic, ad excludendam Platonicam boni ideam.    Digitized by Google      t40 PARS inCAPUTXVlL  dam ex Illis etiam divifionem inter modos fciendi re-  tulerunt, quar tamen re vera pediflequa defini tioniseft,  eique fervit, ut poftea declarabimus. (q J   C A-   * x - ’♦••**•* , "i «   1 » • • •   / *   (7) Cicero Acae!. i.c. S. Scientiam Platonici tiufquam ef-  [e anfebant nifi in animi notionibus atque rationibus . Qj*a  Ai caujja definitiones rerum probabant , & has ad omnia , de  quibus difceptabatur , adhibebant . Verborum etiam explicatio  probabatur • idefi qua de cauffa quaque ejfent ita nominata •  quam etymologiam appellant . Vofl argumentis & quafi rerum  notis utebantur ad probandum concludendum id > quod ex-  planari volebant •    , A    /    \    * .    *    9    t-      -A «,    I     > 1        r'    » 4 1«. » 1 v> n 1    It * * t*-   ✓ * * # I X    r :v:&    1    M»   CAPUT XVIII   DE SCEPTICORUM , ACADEMICORUM j  EPICUREORUM, ET STOICORUM  SCIENTIA.    &U/ENAM EST SCEPT ICORVM OPINid  D E SCIENTIA f   ]£. OCepticorum opinio de fcientia grandi volumi-  ne explicatur a Sexto Empirico . Gellius rem  totam paucis verbis complefti voluit I. xr. c. 5. jQuos  Pyrrbonios , inquit , Philosophos vocamus , ii Grac 0 co-  gnomento <rKirrix.it' appellantur . Id fer me fignificat qua fi  qutefi tores & confideratores . Nihil enim decernunt , nihil  confiituunt , fed in quttrendo femper ccnfiderandoqut funt ,  quidnam fit omnium rerum , de quo decerni confiituique  pojftt . Ac ne videre quoque plane quicquam , neque au-  dire fie putant j fed ita pati ajficiquc , quafi videant ,  vel audiant &*c. Et paullo poft . Nihil affirmant , ni -  bilque comprehendi putant , fed ex omnibus rebus perin-  de vifia fieri dicunt ( quas appellant ) non ut   rerum ipfiarum natura efi , fed ut ajfeflio animi corpo-  ri fv e eft eorum , ad quos vifia perveniunt. Itaque omnes  omnino res , qua: fienfius hominum movent , W r. cfi  fie dicunt . Id verbum fignificat , nihil ejfie quicquam »  quod ex fiefie confiet ; nec quod habeat vim propriam &  naturam \ fed omnia prorfius ad aliquid referri ; taliaqut  videri e (fie , qualis fit eorum fpecics , dum videntur ; qua-  lia*    Digitized by Google     , 'j 4» PARS III C A PUT XV/II.   Itaque apud fenfus noftros , quo pervenerunt , creantur ; non  apud fefe , unde profetta funt . Sceptici igitur neque  fcientiam, neque opinionem admittebant , fed ad le-  ges, confuetudines, & naturales affeftiones, totius vi-  tae confilia referebant, (i)    Quid fentiunt Academici de [cientia} j    Academici nihil comprehendi polle dicunt , vel  quod res natura fua incomprehenfibiles fint, vel quod  homines comprehendendi regulis ac viribus careant . ( 2 )  Attamen interdum ajunt , fe veri inveniendi caufla  difputare, & verum difputando invenire, non tamen   in-    ( 1 ) V. Sextum Empir. 1. 1. Pyrrh. hyp. c. n.In eo autem dif-  ferunt Sceptici ab Academicis , quod cum utrique probabile  admittant, Sceptici illud fequuntur, ut puer fequitur paeda-  gogum, fine opinatione , & propenfione ulla ; Academici  probabile fequuntur cum certo propofito , & opinione. No-  mine porro Academicorum Carneadeos intelligo . Nam veteres  Socratici fcientiam aliquam admittunt; nec differunt a Peri-  pateticis nifi nomine, ut eilapud Cicer. Acad. 4. c. 5. Medii  autem , qui funt ab Arcefila , vix diffident a Scepticis , ut feri-  b it Sextus Empir. lib. 1. Pyrrh. hyp. c. 33.   ( a ) Academici novi , quamvis fcientiam excluderent , ta-  men admittebant opinionem; quia eorum dux Carneades tria  genera probabilium induxerat , quas difputandi , & agendi  criteria effent - probabile /impliciter • probabile , nulloque du-  bio impeditum \ probabile , nullo dubio impedi tutu , & per par-  tit examinatum . V. Sext. Empir, lib, 1. Adverf. Logic, a. 159.  & Ciceronem Acad. 4, c, 11.    Digitized by GoogI    PARS I/I. CAPUT XVIll. 143  inventum patefacere; ne , qui audiunt , audoritatc  potius , quam ratione moveantur • ( 3 )   Quinam efl fcient/a Epicureorum ?   • > 1   Princeps fciendi fundamentum infenfuum fide  ponit Epicurus , quos nec fallere umquam , nec falli  pofle putat, Vifa igitur omnia apud ipfumvera funt i  fed opiniones, quae viforum judicia continent , aliae  funt vera? , aliae falfae . Exempli gr.cum oculi remum  infradum in aqua vident, & infradum effe menti nun-  ciant , ita prorfus vident & nunciant , ut eorum pofeit  officium . Nam fpecies remi eo modo ad oculos ve-  jiiunt ; ac proinde eo modo recipi ac reprarfentari de-  bent . Error autem in judicio mentis efl , fi fibi  perfuadeat , remum efiTe re vera fradum ; neque re-  putet , ubi fit , & quomodo fui fpecies effundat . ( 4 )   Ex   f ( 3 ) D. Auguflinus contra Acad.I.j.c.io. Cicero ait ? illit  morem fuijfe occultandi fententiam fuam , nec eam cuiquam ,  ftifi qui fetum ad feneflutem ufque vixijfet , aperire confue-  vijfe . Fortaflfe [locus Ciceronis efl in Acad. 4. c. 1 %.Reflat  illud , quod dicunt veri inveniendi cauffa contra omnia dici  oportere , & pro omnibuf . Volo igitur videre , quid invene-  rint > Non f ciemus , inquit , oftendere , Qua funt tandem ifl*  myjleria? Aut cur celati f qua fi turpe aliquid fententiam ve -  firan t? Ut qui audient , inquit , ratione potius , quam au -  dloritate ducantur.   ( 4 ) Rem eamdem alio exemplo explicat Sex . Empiric.  I. U adverf. Log. n. 208.& feq. Vide etiam lib. 2.n.9.Hinc Ti-  magoras Epicureus ajebat apud Ciceronem in Acad. 4. c. 25.  Siquid aliter cerneretur, atque effet , opinionis effe menda-  cium , non oculorum . Et D. Auguflinus de vera Relig. 0,33.  Si qui e rernum frangi in aqua opinatur , & cum aufertur , in-  tegrari , non malum labet internuntium > fcd malus efl  j udex a    144 PARS 111 . CAR UT XVlll.   Ex his porro perceptionibus ac judiciis oriuntur no-  titia;, de quibus didium eft in cap. 3. Ex notitiis fit ra-  tiocinatio & fcientia.   Admittuntne Epicurei demonjlr at ionem ?   Admittunt demonftrationem , eamque adverfus  Scepticos tueri conantur . Sed nihilo plus demon-  ftranti praecipiunt , quam ut ex eo, quod eft: evidens,  efficiat & iliuftret id, quod non eft evidens. Eviden-  tia autem colligitur per fenfus re&e adhibitos, ( 5 ) &  per notiones, quibus fenfus non repugnent . Ex.gr.  Epicurus dicit efse vacuum , quod non eft evidens.  Probat autem per id , quod fenfibus eft evidens ,  ideft per motum hoc modo : fi eft motus , eft va-  cuum; nam ubi plena funt omnia, corpus mobile de-  ftituitur loco , in quem fe recipiat ; efi autem motus : igi-  tur vacuum . ( 6 )   Quartam efi fcientia Stoicorum ?   • /   \   Scientiam Stoicornin explicat Cicero his verbis fri  Academ.i.c.i a.Z , eno, quod erat fienfiu comprebtnfum idipfurn  fenfum appellabat :& fi ita erat comprebenfium , ut convelli ra-  tione non pofifiet , fidentiam', fin aliter , inficient iam nominabat:  ex qua exifieret etiam opinio y qua effiet imbecilla , & cum  falfio incognitoque communis >• Scientia igitur eft firma  cognitio, opinio infirma; comprehenfio autem men»   fura   ( 5 ) Quomodo fenfus adhibendi fint , docet Lucullo*  apud Ciceronem in Acad.4. c. 7. quem locum attulimus ia  Rudimtntit Syntagm. 1.   ( 6 ) Tota h*c do&rina explicatur a Sex. Empirico lil*  i.adver.Log. 1^213, & fe q.    Digitized by Googk    PARS II L C AfVT TiVIII. i 4 jr  fura utriufque. Itaque ajebant Stoici fcientiam e fle ir*  fapientibus , opinionem in fluitis : comprehenfionem  neque inter re&a > neque inter prava numerabant > ut  ibidem Cicero declarat . (   k • 4 i *   Efine demonflratio apud Stoicos ?   i   • « • * , *   Yft. Eft fane y & definitur ab iis. Argumentatio, qu<e  per veras fumtiones colligendo declarat conclufionem obfcu-  ram . Singula verba confulto pofita funt • Itaque de-  monflratio Stoica debet efle argumentatio : debet con-  flare fumtionibus veris : debet habere vim colligendi :  debet declarate conclufionem obfcuram •   N Explica mihi has formulas*.    Argumentationis nomine Stoici i ntelligunt fyllogif*  mos hypotheticos , quibus maxime utuntur : eofque  dicunt habere colligendi vim , qui omnes connexi le-   K ges   (5) Vide etiam ejufdem Cicer. Aead. 4. c. 47. ex quibus lo-  cis apparet, mentem proficifci a comprehenfione vi fi ad afTenfum,  ab ailenfu ad fcientiam . Sex. Empiricus 1 . 1. adverf. L,ogic. n. 51.  Stoici dicunt e(fe tria inter fe conjugata , fcientiam, opinio -  nem, & qua eft in eorum confinio collocata, comprebenfionem :  ex quibur fcientiam quidem ej (fe firmam , fe curam , nulla que  ratione mobilem comprebenfienem • opinionem ejfe imbecillam  & falfam ajfenfionem • comprebenfionem autem, qua compro-  batio quadam eft , (& ajfenfut pbantafia comprebenfibilis ,  inter utramque letum habere • Comprebenfibilis porro pbantafia  ex eorum fententia eft vera , & ejufmodi , ut non pojfit ejfe  falfa • Ex quibus fcientiam quidem dicunt confiftere in Jolir  fapientibus opinionem in folis fluitis comprebenfionem aut e» i  ejfe communem utrijqve : boe ejfe crherium veritatis •    * 4 6 PARS 111. CAPUT XVt/I.  g^s fervant. Et quia ex falfis etiam re<fte colligi po*  teft , iccir cofumtiones veras requirunt . Porro quod dicunt  conclufionem obfcuram, eofpe<ftatj quia funt aigumenta-  tiones quaedam leviores, quarum conclufio ipfa per fe per-  fpicua eft , nulliufque probationis indiga : ut cum di-  co , fi dies eft , lux e fi ; e fi autem dies ; ergo lux . At fi  dicam, fi motus eft, vacuum e fi \ e fi autem motus \ ergo  vacuum * demonftratio vera , Sc abfoluta eft > quia* con-  clufionem obfcuram declarat •   . - - "i w;   Quomodo dividitur Stoica demonftratio ?   I£. Stoici dividunt demonftrationem in primariam ,  & fecundariam . Primaria illa eft , quas id , quod con-  cludit, ratione manifeftat; ut cum dico, fi {udor es flu-  unt ex humano corpore , porifunt ; fied f udor es fluunt \ ergo  fiunt pori . Secundaria, & minus perfe&a eft illa, cujus  tota virtus pendet ex fide , & memoria *, ut cum dico ,  fi Deus pronuntiavit fore utditeficam , certe ditefcam \ fed  Deus pronuntiavit fore ut ditefcam ; ergo ditefcam. Vis  argumenti hujus cogit nos aflentiri rei manifeftae per  fidem , quam habemus Deo praenuntianti »    *47    CAPUT XIX   DE SCIENTIAE ORIGINE.   SCIENTIA VNDE ORITVR TAMQVAM A   C A V I T E?    QI quis (cienti* originem altius qu*rat * inve-  v 3 niet eam a fenfibus efle , ideft a rerum fingu-  larium induttione atque experientia* Nam primo qui-  dem ex. gr. oculis luflramus hunc & illum colorem in  fingulis corporibus ; deinde vero per quamdam indu-  ctionem colligimus, quid fit color in univerfum; po-  (tremo per univerfalem hanc cognitionem demonftra-  tiones conficimus ad coloris naturam & rationem a-  periendam. (f) Hinc Ariftoteles fcribit , eum, qui  caret fenfu , carere (cientia • Nam fi quis oculis careat ,  numquam coloris fcientiam acquiret . Tota Ariftotelis  doctrina hoc Sorite concludi poteft: : fi fenfus deficit ,  deficit indu£tio ; fi deficit indudtio , deficit univerfa-  le ; fi deficit univerfale , deficit (cientia \ ergo fi fenfus  deficit , deficit fcientia * ( 1 )   K 2 Scicn -   t L. 1. r. 1J4. & L. x. t « ioz«   ( 1 ) Idem docet homo Platonicus , Clemens Alexandr, I*  8. Stroni, p. ra. 778, xxtk tiv wVJwv iy, hxT gV.xs** xcpx-  Xcmktcw T5 . ocp^i yx? tvt izjxyoy^s i curd-ir/s y Wpx*   $s To Per fenfurn ex fingularibut colligitur univerfa -   le $ XnduSlionis enim principium eft fenfu r y finit univerfale ,  Vide etiam Maxim, Tyrium differt ,40.    1    Digitized by Google     x 4 8 P ARS III. CAPUT XIX. .   * ■. \y?i   Scientia igitur eftne fingulariiim an  univerjaliutn ? *   Scientia non eft nifi univerfalium , (t) qua? de-  finita funt , & femper eodem modo fe habent . Nam  fingularia & innumera funt , & mutabilia ; ideoque  fenfu percipi po fiunt , fcientia comprehendi non pof-  funt. Quidam fingularia iccirco excludunt a fcientia,   quod non fint : qua de re vide c. 1 1. ( * )   r. : CA-   t L . l. T. 61. 6j.   ( 2 ) Idem confirmat Arilloteles in lib. i» Rhetor, cap» i^i.  idemque feribie Clemens Aiexandrin. 1 . 8. Strom. p. m. 7 82. t«»  y# V L ?jtl ecrwpwv orreo9> u. i‘ «ntt gir/WfUl*. ''$'*> issnri/W  xxSiJuw* §eopy.x<rt (£ u& rpfyjoi* . Stngulanum ,   cum fint infinita, tion e ffe fidentiam \ proprium autem efife fiden-  tia , «//»' theoremati f univerfialihu r definuts . Porro quomo-  do fingularia fint mutabilia, univerfalia immutabilia , Plato  explicat per exemplum in Phsdone . Nam aqualia, inquit ,  ponunt efle magis & minus aqualia', immo & fieri inaquali* po f-  funt : at aqualitat unius dumtaxat rationis femper efl $ nee  fieri ullo modo inaqualitas poteft .       C A P U T XX    DE IGNORANTIA.   . ’ . • « ‘   QV ID EST IG NOR A NT IA'.   Q Cientia? opponitur ignorantia , ( f ) eaqu£ du-  i3 plex , negationis , & prava ajfeftionis • Negatio*  mis ignorantia eft , cum alicujus rei notionem nullam  habemus *, nihilque de ea affirmamus , aut negamus :  ut fiquis ignoret coloris naturam & rationem , quod  careat oculis • Ignorantia prava ajfetttonis eft deceptio  orta ex quavis operatione mentis : ut fiquis per fim-  plex judicium exiftimet folem efte pedalem ; aut per  ratiocinandi fallaciam putet non dari motum , quod  fpatium omne contineat partes infinitas, infinitum au-  tem nequeat pertranfiri. (\ )   » *   Vtra reprehendenda e fi }   \ k •   ■» ^ *   Ignorantia prava affcttionis numquam caret cul-  pa , nifi forte cum magnos duces fequimur , aut error  publicus eft. Siquis tamen errorem agnofcat, depone-   K 3 re   t L I» t, 109. ufqut *d 113,   (1) Ignorantia negationU dicitur a Gvxcis xarr’ xtoQxnv ,  a Latinis dici poteft ignorantia per detraftionem , vel uno  nomine infcientia . Ignorantia prava affeSlionie vocatur a  Grsecis «arrae cnujStnv j a Latinis vocari poteft ignorantia per  pofitionem , vel falfs perfuafto . De utraque meminit etiam  Plato in Sophifta j & 1 , 9, de leg.    IJO P ARS III. CAPUT XX.    re debet . ( 2 ) At ignorantia negationis , feu infcien-  tia , modo ex ignavia non oriatur, non folum repre-  hendenda non eft , fed etiam interdum laudanda. Ut  enim ponit Quin&ilianus lib. i.c. 8 .inter virtutes Gram-  jnatici aliqua nefcire , ita nos ponimus inter virtutes Phi-  lofophi ignorare tum nimis exigua , tum nimis gran-  dia; illa quod infra nos fint , haec quod fupranos. I-  gitur qui vere fcit , fciat efle quaedam , quae fciri non  pofliint, quia humana; mentis aciem fuperant ; quaedam  quae fciri non debent , quia , ut fcribit Seneca de bre-  vit.vit.c. i^.five contineas , nihil tacitam confidentiam ju~  vant yfive proferas , non dotttor videberis , fed moleftior . ( $ )     ri    *t 'U    co      CA-    ( 2 ) Quin£lilianus 1 . 1. c. 6. Error quoque loneflus videtur ena -  gnos duces fiequentibus . Seneca epift, 1 23, Ro&i apud nos locutu  tenet error 5 ubi publicus faflus eft .   ( 3 ) Auguftinusin Ench. c. 17. Melius eft quadam nefcire ,  quam fcire y ut vilia. Idem de Do&r. Chrift. 1 . 2, c. 7. Nemo  ex me fcire quarat , quod me nefcire fcio • nifi forte ut nefci-  re difcat , quod fciri non pojfe (ciendum eft . Et Cicero Tufcul.  x. c. 25. Anima animus , ignifve fit , ne fcio ; nec me pudet y  ut i flos , fateri nefcire > quod nefciam .   .    : m; 1 ftfili;’ •;   31 S' >i    /    f' • *   , *rr.;r r •   ffltf !‘.'V f .   i. itr. < * * • •   3 5 i r * . * ■ i v • • *   fc. ^ C   u •. . rw   •-* -      //* Urii / «i >    • * ,n * i vir , . ^ + a ' 2 —   • i*, • t*" « » < V’L'f   i u . L a .1 - f   , • ^ ^ •* T' ^ ^ t%   *• si 1 *{ 1 ^   >■ ii 9 ^ 4   .!*✓>» ^ T . * *V M |i    • L    % * f    •/    >» „ ♦ *'    • : • ?   ; 90 t 4 I 3 , ' '-T*'. \J * * >* * )   /•      . 'AUiqcsZ q:M    c    1   A P U T XXI.   DE SAPIENTIA.   gUID EST SAPIENTIA?    OUm fcientia ad faftigium pervenit , nobiliu#  V.J nomen induit , & vocatur fapientia . Nam  Sc Dialedlicus , & Phyficus , & Mathematicus , fi ma-  xime excellat , fapiens dicitur . Hinc veteres illi au-  dtores artium ac difciplinarum fapientes a Gra:cis fune  nominati . ( i )   Efine alia fapientia /tgnificatio ?   Nulla vox eft in orbe difciplinarum, quae plura  fignificet . Sed ut fignificationes minus proprias omitta-  mus, interdum fapientia eft habitus quidam fimplex , a  cereris diftindtu* & ceterorum princeps, qui per altifilmas  cauflasingrediens, & fua fibi principia conftituit , &cu-  juslibet fcientiae principia dijudicat: quo nomine infcho-  iis Peripateticis fignificaturMetaphyfica. ( 2 ) Interdum   K 4 fapien-   ( 1 ) Interdum traducitur nomen hoc etiam ad excellente*  artifice* , ut ad Phidiam & Polycletum , ut fcribit Atiftote-  leS lib.6. Ethic.cap. 7.   (x) Hac ab Ariftotele ibidem vocatur iTr/yffti ravr,fxia~  rxruv y f cienti* rerum bonoratijfimarum , & dicitur haberera-  tionem capitis. Sine hac Plato fcribit in lib. 7. de rep. reli-  quas difciplinas efle cxas . Quamquam a Platone non Me-  taphyfic*, fed Dialeftica vocatur tura eo lo$o , tum alibi  fis pe .    Digitized by Google     152 P ARS III. CATUT XXI.  lapientia efl cumulus quidam multorum habituum , ideft:  perfeba & abfbluta omnium comprehenfio difciplina-  rum , per quam de rebus omnibus difleri poteft <Sc ju-  dicari. Id fignificat Cicero , cum fcribit in lib. 2. de  Offic. c. 2. Sapientiam ejfe rerum divinarum 6* humana-  rum , caujfarumque > quibus ha res continentur , [den-  tiam . ( 3 ) c   - * • i»**   ✓   Quid efi fapientia Stoicorum ? +?   Rebe quxris, & loco quseris; fed nihil eft, de  quo minus refpondere veiim : quia Stoici hoc nomine  invidiofo &obfcuro( ut dicitur a Cicerone de Amicit,  c. 5. ) nimis multa complebuntur ; & quidem ejufmo-  di , ut quaedam vix in hominem cadere poffint • Qui  modum fervant , fapientiam efle dicunt excellentem  quamdam & prxftabilem intelligendi & agendi virtu-  tem, qux nullo tempore, nullo loco, nullaque con-  ditione varietur. Ceterum qui dicunt , fapientem in  quovis fortunae flatu ede liberum , ede fanum, efle for-  mofum , efle divitem , efle regem , efle beatum ; Sc o-  mnia, quae ubique funt, efle fapientisi abeunt ad ex-  trema. (4)   Sa -   1 j ■ -j-l * , • • • . % . . J -J» i»' ‘ : .   ^ 1 J Jk   ** . „ J » A j* 1   (3) Seneca idem habet multis in locis, nifi quod cenfet  tollendam efle vocem cauffaram ; Ita epift. 89. Supervacua  ( inquit ) mihi videtur hac adjetUo , quia c au (fa divinorum  humanorumque partet funt . Ego opinor cauffar contineri in  voce f cientia : quia nihil f ciri potell nifi per cauflas.   ( 4 ) De hoc genere fapientia Stoicse > quce in hominem  cadere nequit, vide Ciceronem in Orat, pro Muraena, & in  •principio de Amicit. Horatium lib. i, Serm, Sar, 3. & lib. 1.  epift. i. « * i    PARS III. CAPUT XXI.      Sapienti* nomen nonne etiam prudentia   tribuitur } *   $. Sapientia vulgo ufurpatur pro prudentia. Nam  qui in rep. adminiftranda , in regenda familia , & in  totius vita; morumque cultu plurimum prxftat , fapiens  nominatur. Ceterum Thales & Anaxagoras ( ut feri-  bie Ariftoteles in lib. 6 . Ethic. c. 7.) cum minime pru-  dentes eflent, attamen ob eximiam do&rinam fapien-  tes funt appellati. Ex quo apparet , fapientiam fepa-  rari a prudentia pofle . ( 5 )    CA-    ( 5 ) Ad hoc fapientbe genus referenda funt Afranii carmi-  na apud Gellium lib/ 13, c. 8,   Ufut me genuit ^ mater peperit memoria.   Sophiam vocant me Graji , vot fapientiam.   Carmina h»c pertinere dicit Gellius ad eum 5 qui fapient  ejfe rerum humanarum velit . Cicero quoque fapientiam pro  prudentia ufurparit in Orat, c, 21, n. 70,      %    t      ' (    j   t        *     >    c    *V „    4    Digitized by Google    P U T    XXII.    *S 4   C A    DE OPINIONE.   QUID EST OPINIO ?   f - • *   T7 St imbecilla aftenfio cum metu partis adverfae  JLi conjunda. (f) Differt a fcientia tura ratio-  ne materia: , quia fcientia verfatur in rebus univerfali-  bus ac neceffariis , opinio in Angularibus & mutabili-  bus; tum ratione modi& cauflae, quia fcientia oritur  ex demonftratione , opinio ex probatione communi ;  ideoque illa firma eft , hac infirma . Differt a fide hu-  mana; quia hsec non ratione, fed audoritate nititur :  & interdum quidem audoritas tanti eft apud nos , ut  omnem formidinem excludat . ( 1 ) Differt demum a  fufpicione ; quia haec eft levis quaedam credulitas ,  ex conjedura orta.   Opinio pote fine confijiere cum fcientia ?    Opinio non poteft in eodem de re eadem cum  fcientia confiftere ; ( ft ) quia mens non poteft fimul  efte certa & incerta , firma & infirma . Nam qui fcit ,   evi»   t L.i.r. 194.197. 196.  tt L 1. r. 195». iso. toi.   (t) Ob hanc rationem feribit Ariftoteles in lib. *» Topic.  cap. 5 . Fidem tjft opinionem vcbtmtnum ,    Digitized by Google    PARS III CAPUT XXII. JSf  evidentiflimecognofcit , rem aliter fe habere non pofle ;  qui opinatur, metuit, neres aliter fe habeat . Id Stoi-  ci adeo ratum habebant , ut qui femel ad fapientiam  perveniflet, eum de re nulla amplius opinari polle di-  cerent. Nos fapienti concedimus , ut aliquando opi-  netur , non tamen de re, quam fcientia comprehen-  dit . ( 2 )   Potcfine fimul ejfe cum fide ?   #. Opinio cum fide humana coalefcere poteft ; mo-  do hacc ab ejufmodi oriatur au&oritate , qua; non o-  xnnem prorfus dubitationem excludat: at cum fide di-  vina nullo modo poteft confociari ; quia fides divina  immutabilem animi firmitatem fine controverfia re-  quirit .    CA-   (2) Stoici ingentem imaginem rei vanse fingentes , fapien-  tem fuum fupra communem humana vitz neceflitatem pone-  bant. Cicero pro Muraena cap. 29 .Sapienttm nihil opinari ,  nullius rti panittr* , nulla in n falli , f inttntiam mutaro  nunquam .    Digitized by Google     / Y'i    ij 6    * . o m l R KMi      r>i f ‘    CAPUT XXIII.    DE SAGACITATE.   iiiii.:» “b r •:nt’ non t 'tustft   QUID EST S AGACIT AS?    'C St naturalis qua;dam follertia & calliditas ad  C/ inveftigandas celeriter caufias, (f) qua; ad-  hibentur in demonftrando : ut fiquis videns Lunam ,  qua parte Solem afpicit , valde fulgere , ftatim conji-  ciat, eam non fuo, fed alieno lumine illufhari. ( \)   Sagacitas pertinet ne ad fcientiam , an ad .  opinionem ?   R. Tota fagacitatis vis & natura in acuta celeri-  que inventione cauffie feu argumenti pofita eft . Itaque  fi argumentum fit neceflarium , fagacitas pertinet ad  fcientiam ; fi fit probabile , pertinet ad opinionem . Dif-  fert autem ab utraque , non re , fed ratione & mo-  do quodam.   CA-   t Lib. I» t. lOi.   (i ) Cicero de Divinat. I. i.c. }r. Sagire^ fentire acute eft :  ex quo Saga anus > quia multa /cire vtlunt ; (tf fagacet di fit  canet ,    .-.t : - . ...” r ’   tjfi 1 tr ~ -'jn-., nteas . '    Digitized by Coo^lc     *57    CAPUT XXIV.   DE MATERIA ET INSTRUMENTO  DEMONSTRATIONIS .   QUID EST, QUOD DEMONSTRATUR ?   T D , quod cauflam habet neceflariam, perquam  A demonftretur; (f) ideffc propria rei aflfedlio .  Nam res ipfa feu fubflantia, cum fit per fe, demon-  ftrari non potefl •. Itaque in homine ex. gr. facultas  ridendi demonflrationem capit, ratio non capit. ( i )   Quodnam efi demonflrationis medium ?   I£. Demonflrationis medium Definitio efl , qusrcauf-  fam rei demonflrandx continet, five fit definitio fubje-  £ti , five praedicati , five utriufque ♦ Ita fi  probare velim , hominem pofie ridere , medium erit  hominis definitio, idefl animal rationale : fi probare ve-  lim , Lunam deficere per eclipfim , medium erit ecli-   pfeos    t Ls *. t,   ( i ) Nomine proprias affe&ionis intelligitur non ca tan-  tum , quas caufsam habet internam , ut eft facultas ridendi •  fed etiam illa , qu« caufsam habet externam ) modo fitcauf-  fa propria & neceflaria* ut eclipfis Luna , quas demonftra-  tur per interjeftionem terrse . Utraque demonftratur percauf-  fam • illa per materiam > haec per efficientem .    Djgitized by Google    i 5 8 P ARS III C AVVT XXlK  pfeos definitio , ideft interjeiSio terra inter Solem & Lu-  nam . ( 2 )   Definitio poteftne demonflrari ?    I<£. Definitio principii rationem habet, & eft «***»•  ««y.Tj; f ideft indemonfirabilis , fi ita loqui licet. Cum  enim definitio fit demonftrationis medium, ( f) fiipfa  quoque demonftraretur , per aliud medium demonftra-  retur, atque ita iretur in infinitum. (3 )    Nonne per divifionem- a quibufdam demonfiratur ?   1$. Nempe a Platonicis. Re vera definitionis partes  inveniri dividendo poftunt, non tamen concludi : ( ft )  Ex. gr. per divifionem Categoricam inveniri poftunt  partes duae , quae hominis definitionem conftituunt ,  animaly & rationale , non tamen argumento probari ;  ut pluribus oftendecur in cap. 27.(4)    , Sfrid   t L-i.t.io.   ■ft L. i. t. isi. I. r. t. 14.    (2) Si affeQio demonftranda oritur a caufta interna , ideft  a fubje&o» in quo eft , demonftratut per definitionem fub-  jefti : ex.gr .facultas ridendi demonftratur per definitionem  bowinis\ fi oritur a caufTa externa, demonftratur per defi-  nitionem prxdicati: ex.gr. eclipfis Luna demonftratur per defi-  nitionem eclipfeos. v. c. 2 5. de Cauftis.   (3) Medium Grtece ueaov, latine argumentum dici poteft .  Eft autem id, quod aftumitur ad fidem faciendam. \Aemde~  monfirandi principium appellant Dialeflici , quod alia demon-  ftret , ipfum autem demonftrari nequeat • Sola porro defini-  tio eft huiufmodi . Nam axiomata vel notiffima in definitio-  nem refolvuntur, & per eam patefiunt.   (4) Inventis partibus, remaner probandum , & eas par-  tes efte, &• probe eoalefcere in naturam unam. Neutrum e-  nim fequitur ex virtute divifionis. Nam v.gr. fi invenias a-  liquem efte bonum , & efte Muficum , non continuo fequitHr  eum efte bonum Muficum.    Digifeed by C    PARS III CAPUT XXIK    Quid fi definitio per fui ipfius definitionem detnonflretur ?   Tfc. Quidam definitionem v. gr. hominis per defini-  tionis definitionem demonftrant hoc ferme paclo. (f)  Oratio conflans ex genere & differentia rci> efl ejus definitio ;  bdec efl oratio conflans ex genere & differentia hominis \ efl igi-  tur hominis definitio • Sed hoc fyllogifmo idem proba-  tur per idem, & principium petitur . Nam medium non  differt a prsedicato conclufionis. Quid efl enim defini-  tio , nifi oratio conflans genere & differentia ? Duo hxc  verbo differunt , re idem funt . ( 5 )    Num faltem demonflrari poteft per definitionem contrarii ?    I£. Sunt qui definitionem contrarii fumant ad rei de-  finitionem demonflrandam . ( ff ) ex. gr. ut probent ,  bonum efle id , cujus ratio 6* natura efl individua , fumunt  definitionem mali, cu)usratio <& natura efl dividua \ at-  que ita difputant; Contrariorum contraria efl ratio ; ma-  lum efl id , cujus ratio & natura efl dividua ; bonum igi-  tur efl id , cujus ratio & natura efl individua . Argumen-  tum hoc probat obfcurum per obfcurum ; nam cui igno-  ta eft natura unius contrarii , ignota efl etiam natura  alterius . Pra*terquamquod fi definitio boni potefl de-  monftrari per definitionem mali, etiam definitio mali   po-   t L.   tt L, ut. 28.    (5) Principia Logica , cujufmodi eft definitionis definitio ,  funt communia probandi inftrumenta, qu» faciunt fidem a-  liquam, non plenam; ideoque allatum argumentum dici non  poteft apodi£licum & necrfTarium 5 dici tamen poteft diale£li-  cum & probabile, ut cbfervat Petrus Ramus.    1 60 PARS III. CAPUT XXIV.  poteft demonftrari per definitionem boni ; proindeque  fieret quardam in orbem demonftratio , inanis & nuga-  toria, (6)    Definitio poteft ne demo nftr are ?    Definitio nequit induere vim & naturam demon-  ftrationis : (f)quia demonftratio affirmat aliquid aut  infirmat , ajendo vel negando ; definitio autem eft fim-  plex quadam rei comprehenfio , qua? nihil ait , nihil  negat. Hinc ab Ariftotcle dicitur terminus unus atque  individuus , & ad fimplicem perceptionem refertur . (7)    CA-    t /. z. t, 16. 17. J 4.   {6) Argumenta iftiufmodi a contrariis du£la valent in difi»  putationibus Dialefticis ad faciendam fidem aliquam ; quam*  vis non valeant in Analyticis ad denionftrandum . Porro de*  finitio boni modo aliata Pythagoreorum efl .   (7) Itaque ajunt Peripatetici Definitionem non ede modum  [ciendi , fed efle pedifequam modi f 'ciendi , idefl demonftra-  tionis . Porro totum id intelligendum eft de definitione ,   'quas rei naturam & eiTentiam declarat . Nam o ultdfot * quas  cauflfam rei continet , quodammodo demonftrat > nec differta  fyllogifmo nifi ordine verborum.    CAPUT    XXV    DE CAUSSIS AD DEFINIENDUM ET  DEMONSTRANDUM IDONEIS.   JOVID EST CAUSSA IU UN /VERSUM?   ^ I   * I   /   I£. Aufla efi , quae fua vi efficit id , cujus efi  Vw/ caufla . ( f ) Quatuor porro numerantur , ma-  teria , forma , efficiens , & finis • Materia dicitur id , ex  quo aliquid fit ; forma per quod ; efficiens a quo *, finis  propter quod . ( i )    Qudenam cauffa adbibetur in affeflionis   definitione ?    Scilicet illa , a qua atfeciio proxime oritur - Et  fi forte multxfint x una tamen efi: propria & proxima y   L quae*    t £<» 2 * t»   (i) Cicero in Partit»cap. $z.CauJfam appello rationem ef-  ficiendi • eventum id , quod eji effeftum . Seneca ep. 65. Quin-  que caujfa funt , ut Viato dicit : id , ex quo • id 9 a quo 5  tdy quo • #V 9 ad quod •• id ^ propter quod • novijfime id y quod  ex bis efi • Tamquam in fiatua id 9 ^»0 9 . 9 id 9 . 4   artifex efi ^ id> quo , forma efi 5 qua aptatur illi • id .  47// quod > exemplar efi ^ quod imitatur it 9 qui facit * id 9  propter quod 9 facientis propofitum efi • id y quod ex iflit efi ,  ipfa fiatua, Qnintum genus cauff® admittebat Plato propte*  ideas fuas 9 quas putabat exemplaria effe rerum omnium r  Alii quidam nullam cauflam admittunt praeter efficientem. y  quia huc una vere & proprie facit . Finit non facit 9 fect  allicit: materia & forma non faciunt 9 fed conflit uunc & com-    pouunt •    mms&mms    M 62 . PARS 111. CAPUT XXV.  quae in definitione collocatur , & ad demonftrandum  valet •    AffeBio a quanam cauff a proxime oritur ?   Affecliones quaedam oriuntur a fubje&o, in quo  funt, & dicuntur habere cauflam internam; ut facul-  tas ridendi in homine, quae oritur ab ipfa hominis na-  tura: quaedam oriuntur aliunde , & dicuntur habere  cauflam externam ; ut eclipfis Lunse , quae oritur ab  Snterje&ione terrae ; mercatorum labores , qui oriuntur  a contemplatione divitiarum . ( ij   4 A » *   » «   Quomodo appellatur cauff a interna ?   Modo 7nateria dicitur, (f) modo 'necejfitas ma-  teria y quia , quae ita oriuntur , necefTario oriuntur . ( 3 )   Quo-   t L, 1 . t . 53.   (2) In iis, quas cauflam externam habent, cauda non dif-  fert » re, cujus eft cauda, nifi quatenus pars differt a par-  te. Itaque quoties demonftrantur , demonftratio non differt  a medio fuo , idefl a definitione , nifi per ordinem verbo-  rum ; ex. gr. Eclipfis Lunas definitur : obfcuratio Luna ob inter»  jcftionem terra. Per eadem h&c verba formatur demonftra-   - tio , adhibita intexfeBione loco antecedentis , obfcuratione \o-  co confequentis. Hoc modo pars definitionis dicitur demon-  ftrari per partem , ac veluti materia per formam; In iis ,  quas cauffam habent internam, demonftratio differt a medio  fuo; ut cum facultas ridendi detnonftratur per definitiorem   - hominis . Hz c pertinent ad inteiligenda obfcura qujedam &  involuta a tex. 37. ufque ad t.47.   ( 3) Cauflit igitur interna in demonflrando una eft, ideft  fubjeBum afieftionis , quas demonftrarur : quod fubjeBum mo-  do materia (dicitur , modo materia necejfitas , modo efficient  per emanatronem . Porro materia dicitur ; quia affe£Honis rna-   teria non eft alia y quam fubjedluin ipfum , unde oritur, &  cui ineft .    Digitlzed by Googi    PARS III. CAPUT XXK 16}   , ■ ■ Quomodo* appellatur externa?   . I » « ’ . -*   %   Modo efficiens , cujufmodi eft in primo exem-  plo inter jejftio terrx ; modo finis r cujufmodi eft divi-  tiarum contemplatio in altero^   Queenam ex bis potijfitna eft ?   \ . ^ • * v   i * •   Pro rerum diverfitate ea eft omnium potiffima ,  quae proxime effedlum attingit, five fit interna, ftve  excerha • <Ea porro dicitur effedum proxime attinge-  re , a qua reliquae pendent . Itaque haec una in defi-  niendo,^ demonftrando adhibetur .   •<r r o t r.i^ i i. •• ' 1   • Quodrtam judicium de forma ferendum eft 'i   i i- j v * ■ . " > ,   * lg. Forma in demonftrando locum non habet • Nam  forma quidem ipfius- aflfe&ionis demonftrandae inepta  eft: fiquidem nihil demonftratur per fe ipfum . For-  ma vero fubjecli , in quo eft affe&io , gaudet materia:  nomine: fiquidem totum fubje&um , Sc quidquid in  fubje&o eft , unde affe&io oriatur , materia ejus dici-  tur . { 3 )■ - ■« • ; '   v * * \ ' * *■ * > L \ 2 . C A-   s • ’ X f r* ♦ * f - , t /   - j .   M ^ * 1 * pr " , * ■ ^ r 1 'l*.* * - .   {3) Hinc apparet 5 cur ridendi facultas dicatur ab Ariflo*  tele oriri ex neceffitate mate ria 2 fciHcefc quia oritur ex toto  fubje£la* inquoeft ; eoque pofico , neceilario fequitur. Ap-  paret etiam tres tantum caudas habere locum in demonflran-  dOj videlicet externas duas , efficientem^ & finem $ internam  unam, quocumque appelletur nomine , five materia , five ne-  ceffitat materia. Sicubi formam nominat Ariftoteles , hac vo-  ce definitionem fignificat;    i    Digitized by Google    «    1^4    C A P U T ' XXVI.    r < • *\    C-    i, >    DE DEFINITIONIS- NATURA- ET   P ARTIB USi Vji !:    QUOMODO ARISTOTELES DEFINITIONEM   EXPLICATI ,   * • ' . *   • " »   » •. + t . ' ♦ >   lg. Uod attinet ad rem praefentem , .definitio  i. in tres formas dividitur ; atque ita divifa   cum demonftratione ab A riftotele comparatur . I.AJia  eft definitio, quas vulgo effentialis dicitur-, alia, quas  vocatur 'cauffdiis\ alia denique plena 6* perfefta . Ef-  fentialis eft, quse eflentiam aftedionis aperit, ut cum  eclipfis .Lunas dicitur efle defeSus luminis Jn Luna .  Caujfalis , quas caufifam exprimit, a qua pendet affe-;  dio, ut cum eclipfis Lunas. dicitur interjeftio terra in?  ter Solem & Lunam . Perfefla & abfoluta , quae utram-  que compleditut; ut cum; eclipfis Lunas dicitur de-  feBus luminis in luna ob interj e Bionem terra inter tpfam  & Solem . Prima appellatur ab Ariftotele conclvjio de-  mon fi rationis ; ( t ) quia cum eclipfis Lunas ratione de-  monftratur , hoc eft per fuam cauftam veram & pro-  priam, locum tenet conclufionis. Secunda appellatur  principium demonflrationis , quiafumitur tamquam prin-  cipium & argumentum ad oftendendum defedum lu-  minis in Luna. Tertia appellatur oratio pofitione tan*  tum a demon flratione differens Y Nam cum contineat   r * * •   - . . j . rei   t i A 64« &• l. l. t, 4Jo 46 47* ,    Digitized by Google    PARS III. CAPUT XXVI. 16?  rei eflendam & cauflam , continet totam demonftra-  tionem , verborum dumtaxat ordine diverfam , qua-  tenus prima definitionis pars occupat locum poftre-  mum in demonftratione. ( i) Porro tota ha;c doctri-  na pertinet ad definitionem affeCHonis> quaj fimul de-  clarat quid fit y 3 c cur fit; non ad definitionem fub-  fiantiar, qua? caufla caret , & fignificat dumtaxat quid  fit. Id monet Ariftoteles ipfe in t. 46.I.   . , L 5 CA ‘. .   ( i ) Syllogifmus , qui huic do£!rinae refpondet » & defini-  tionem continet, eft hujufinodi : Quoti tt interjicitur terra  inter Salem & Luuam , totiet efl J.>feFi«t lumini t * n >   nunc interjicitur terra inter Solem & Lunam ; nu jjf  eji defeSlut lumini t in Luna . Luna enim ( inquit Cicero lib.  2. de nat. Deor. c.49. ) incidens in umbram terrz > ‘-um elt e  regione foiis , interpofitu interje£luque terra repente deficit .   «... ...<>• . . • • ' . : v. . ' 1     Digitized by Google     m    t66    i t    '•> *   i    * *      .» .» I 1 I»    ' 'J *    C A P U T "XXVII.    . •’ i r    DE LO CIS DEFINITIONIS , QU.E  ESSENTIAM REI APERIT.    UBI AGIT DE LOCIS DEFINITIONIS   ARISTOTELES ?    * 1   *. n E Locis definitionis inveniendae incipit age-  (i.-JL J re Ariftpteles in cap. 13.L2.quae pars To-  pica demonftrationis dici poteft . Ac .primum quidem  docet, quomodo invenienda fit <iefinitio r , quae eflen-  tiam rei aperit ; deinde qua ratione illa quoque in«  veniri poffit, quae aperit cauflam.   Quomodo ?   .. 4 *V * ' -   . • * j *   % .•*. *. V \ . V   : - ' S. - * ’ / Jk v \ '   Duplici vk & ratione inveniri poteft quid res  fit , colligendo , &*dividendo* v   " /t;-» > V ^   «# . * •Xr   Cedo mihi quomodo inveniatur colligendo .   * ^ • 4 ». yv   Modus jhic appellatur Induflio» ( t ) Quoties  igitur alicujus rei definitionem inveftigare volumus ,  quae res univerfalis fit ( neque enim definiri poliunt  jiifi univerfalia J confiderare oportet, quomodo con-   ve-   t Z • t, J®*    I    Digitized bjtGoogle    PARS III. CAPUT XXVII. 167  veniant, & quomodo differant fingula quae in ilra  continentur j donec inveniatur communis quxdam rap-  tio ; quae ratio inventa cum fuerit, habebitur defini-  tio. Quod fi ratio haec rebus fingulis communis in-  veniri non poterit , argumento erit , eas genere diver-  fo contineri , nec una definitione comprehendi pof-   . ( i)    Fac ut explices exemplo aliquo .    i   Exemplum ab Ariftotele fumo. ( f ) Si mihi  inveftiganda fit magnanimitatis definitio, quxro qui-  nam dicantur viri magnanimi ; cumque inveniam ?  magnanimos dici Achillem , Ajacem , & Alcibiadem ,  quia injurias ferre noluerunt ; tum vero etiam Ly-  fandrum, & Socratem, qui xquum animum in utra-  que fortuna fervarunt ; diligenter examino, num duo  haec, non ferre injurias , & aquum fervar c animum in  utraque fortuna , ad unam aliquam communem ratio-  nem revocari poffint. Sipofliint, habeo definitionem  unam & perfe&am : fi non poflunt , flatuere oportet >   L 4 g e - .   , . '   t L . 2. r. 81. ' '   , *   » 4   (. 3 ) Modum hunc invenienda definitionis non alienum  e(Te a do&rina Platonis, contendit Patritius in DifcuffiPe-  ripat. t. 3. L 4. p. 319. & quidem jure , ut colligiturex Alcinoi  Inftitut» ad do&r. Platon. c. 5.    1*8 PARS III C APUT XXVII .  geminam efle magnanimitatis rationem, ideoque -defi-  nitiones duas poftulare. (4)    Cedo nunc quomodo inveniatur definitio   dividendo • '   >    1£. Primum quidem videre oportet , res definienda  cujus fit categoriae : ( t ) deinde illius categoriae ge-  nera per oppofitas differentias dividenda funt ; donec  ea differentia inveniatur, per quam conflet rei defi-  nitae natura: tum ex hac & genere proxime divifo  conficitur oratio, quam definitionem dicimus. Ex.gr.  definiendus fit homo . Statim apparet, hominem com-  prehendi in categoria fubftantiae . A primo igitur fub-  flantiar genere exorfus , dividendo progredior ufque  ad animal , quod ipfum dividens in rationis particeps ,   & ra~    t I. 2. r, 7Z. 7 }, 74» ly feq .   \ ‘   (4) Ariftoteles in lib. 4 .Ethic.c. 3.fcribit, magnanimi ef-  fe «quum animum in utraque fortuna fervare; quod fece-  re Lyfander, & Socrates: at de intolerantia injuriarum non  meminit • quas proinde alio revocanda videtur. Quamquam  hsec ipfa ad magnanimitatem eo nomine traduci poteft , quod  qui magno eft animo. & magna omnia fpeftat , non patitur  ie contemni. Non defunt qui putent, quidquid magnum &  eximium eft in virtutibus omnibus-, ad magnanimitatem re-  ferri $ ideoque ejus rationem efle multiplicem & ambiguam.  Porro ex hujus loci do&rina apparet , quomodo conjugata  concreta adhibeantur ad aperiendam naturam abftra&orutn :  qua de re vide Parr.2. c. 4. de qualitate*    Digitized    f A R S III CAPUT XXVII . 1 6)   Sc rationis expers , facile cognofco me in hominis dif-  ferentiam incidifle , quae ratio eft . Ex hac igitur &  proximo genere hominis definitionem compono ita pror-  fus , animal rationis particeps . ( j )    Nonne hic e fi modus quidam demonfiranda  e fj e Miae ?    Ita vifum eft Platonicis quibufdam , qui pro-  inde demonftrandi vim divifioni tribuerunt. ( f ) A-  junt autem, hoc ferme pafto fieri lyllogifmum: Ani-  mal vel eft rationis particeps , vel rationis expers ;  homo eft animal; ergo vel rationis particeps, vel ex-  pers : non eft autem expers , ergo particeps . At hic  argumentandi modys peccat ea fallacia , qua; dicitur  petitio principii , iv Sumit enim tam-   quam notum Sc conceftum , hominem non effe rationis  expertem , quod ipfum erat probandum. Divifio igitur   fer-    4 L i . t. ij. 24. if.    ( 5 ) Vide modum hunc inveftigandte definitionis apud Cle-  mentem Alexandrinum lib. 8, Stromat. pag. ni. 779. Monet  autem Arilloteles, utilem efle methodum hanc inveftigand»  definitionis , tum quia facit ut omnes rei definita partes  fumamus, quas funt *VJ£7fs«f, h. e. ejfentiales , ut fchol®  vocant; tura quia facit, ut folas fumamus ; tum demum  quia facit, ut eas refte atque ordine collocemus.    Digitized by Google     r-Tr-Bga .    , 7 o v ars m caput xxra   fervit definitioni, & vakt ad invefligandas partes e£,  lentiae , non ad probandas • ( 6 ■)    C Ar    ( 6 ) Inde etiaro colligi poteft vitium fyllogifprf hujus >  ouod fubjeaura propofitionis latius patet prsdipato • Nara  rationir partiteps , & raliutU expers , cum disjungantur per  mrticulam veU non potfunt aquare animal . Hoc autem con-  tra leges enunciandi eft. Prxterea cum animal , & rationi t  partifepr fint partes definitionis, in hac argumentatione de-  eft medium, quo partes ifta; conjungantur. Ubi autem de-  eft medium, non poteft efle dempnftratio. Totum id eo lpe-  £* at ut appareat definitionem efle «mraSeucV, hoc eft de-  mon ji ratione carere , quia ipfa debet efse demon Arationis  medium* V*Cap. 2,4   k T * * „ i     Digitized byOoogle    17 *;   C A P U T XXVIII   DE Locrs DEFINITIONIS, QU^E  CAUSSAM REI CONTINET. , ..   *•■*•*'* . * , ' . ) ' .   QVOMODO INVENITUR I) E F I NIT IO  PER C AV SS A M<t   1 *.   T TT inveniatur definitio per cauflam , inve-  xi nienda eft caufla ipfa ; caufla porro ut inve-  niatur, per effedtum inveftiganda eft . Effetftu igitur  per omnia excuflo, fi multiplex ejus appareat caufla ,  remotis ambiguis, communibus , & mirtus <propriis ,  ea fola cenfetur idonea , qua: id quod efficit , necefla-  rio efficit, & cum eo reciprocatur. ( i )    Quid fi effetius oriatur a duplici caufia t     $. Si caufla duplex fit , altera procui dubio erit   •».' „ - remo-   •* * , r , • . % i   . • * i ». • • t «   (i) Verbi gr. Si quseftio fit de Eclipfi Luna, videndum  eft quid fit id, unde oVitflr Eellpfis: cumque apparuerit , in-  ter caudas omnes , qua; afferri foletit , folam interpofitionem  terr* efte cauffara necedariam & reciprocam, hanc fumemus ,  & definitione comprehendemus . Id Ariftoteles explicat alio  exemplo in t. 90. ad cujus loci intelleflum advertere opor-  tet , caudam ita debere ede neccdariam , ut eft in cap. 4.  lib. ».    Digitized by Google     ■ '    171 P AR S 1 H C APVT XXVItf.  remota. Nam proxima & necefiaria , per <juam de-  finitur jad demonftrandum , unaTeft.iTa ) A   • QuM fi multorum , e ffe fluunt una reperiatur r cauffa? .   * ) • < . r J i _ . , (»K/   I ” 1’. t r '? T iAU   Interdum adeidit , ut plurium effeauum una vi-  deatur efie cauffa, ut cum a repercuffione dicimus o-  riri tum echo , tum iridem, tum imaginem* quas: ap-K  paret in fpeculo'. Sed cauda hujufmodi una eft gene-  re *, ceterum fpecie multiplex eft. Nam Echo fit per  repercufiionem aeris , iris per repercuffionem - radiorum  folarium , imago in fpeculo per repercuffionem fpecic-  rum , qualcfcpmque fint . Quaerendo autem cauffara*>  defeendere debemus a genere ad fpeciem, a fpecie ad  individua f ;,ut ea demum detegatur * q^a^offe&ui pro-  xima eft , .propria , & reciproca . ( 3 ) ,> ; i   - CA- ,    * I < . '    :n :o    ( 2 ) Explicat exemplo Ariff bteles in c. 89. Si quaeratur , cur  Nilus vertente menfe ( intcJJige Lunarem ) lit concitatior ,  gemina afferri poteft cauffa; prima quia Luna deficit , &  ha;c quidem remota eft y altera, quia poftrema pars menfis  pluviis abwidat, atque r fise proxima eft p idebqtf^, ad rem  prajfentem idonea.   (3) Interdum a genere cauffa propria & proxima ducitur .  Ita non dicam, lucem oriri a Sole &. ab igne, tamquam a  cauffis duabus; quia lUX y hon oritur a Sofe V tenus Sol  eft , nec ab igne quatenus ignis eft; fed dicam lucem oriri  a corpore lucido , tamquam a cauffa una ; proindeque cor-  pus lucidum f< iu. genere tpto erit cauffa ve*a propria . Ea-  dem rfttiQjXQf.^.dp laudf .qujBfattir. fj qua .ex variis virtmun^  officiis manat , non virtutf^fiiigul® afferenda? fuot, tamquam  cauffs multas unius effe&us , h. e. laudis , fed afferri debet gene- *  ralis virtutis habitus* tamquam cauffa una, .   v 1 ■ . - * * • +r c 1 1^/ * — PL. « L i. 2 ■+ ‘ * * 1 ‘-J I » • V- • e 4    f ) I    *; u    >   '1 >    * > • Ov> . V   tii :v. r ' .    1    >• • k    Digitized by Google    V    T 7$     C - ‘ 4    DE IIS, QU 7 E DEFINITIONEM  CAPIUNT.   . J ■ '• * • *    ' v ' * t   CUR DIXISTI PAULLO ANTE SOLA  UNIVERSALU DEFINIRI ?    fjL. /~\ Uia ficuti res lingulares non capiunt demon-  ftrationem ( f ) ita neque definitionem .  ( i ) Uno verbo eorum efl definitio, quorum eft fiden-  tia i fidentiam autem non efle nifi rerum univerfa-  lium , oftendimus in cap. 1 9. hujus Partis , & in Par. x.  cap. i.   Poffuntne 'Universalia omnia definiri ?   " Ea fola definiri pofliint , quse certo genere &  certa differentia confiant; aut cauflas habent nqtas at-  que exploratas , per quas aperiantur . ( 2 }   "e * » ■ *   Natura fimplices poffuntne definiri ?    Animadverterunt juniores Dialettici , naturas    fim-    t L. r. t. 64.   ( 1 ) Cum quis res fingulares, earumque naturam oratio-  ne aperit, non definitione, fed defcriptione uti dicitur.   (2) Definitio dici poteft refolutio alicujus rei in partes ,  ex quibus confiat: ut cum dico, hominem efle animal ratio-  nali , refolvo hominem induas partes, ex quibus ejusnatu-  ra componitur. Qu® igitur partibus carent , cujtffmodi e fi  Deus, definiri non pofiunt .    Digitized by Google     i 7 4 PARS III C A PVT XXIX.  plices definiri non pofle ; quia quod partes non habet,  non poteft per partes explicari, ideft per genus & dif-  fererftiarrr. ttijufmodi funt apud illos* motus , dolor ,  voluptas , . lux , color , & fimilia , quae fenfibus quidem  percipi polfunt , at explicari per definitionem non pof-  funt . Ariftoteles tamen in his ipfis aliquid invenit ,  quod partium loco eft, & Scholafticam definitionem  capit. Itaque ‘ab eo* definitur motus, attus entis in pa-  tentia protc^efi in patentia .* Nam revera quod movetur ,  in aliu eft, fed in aftu porro pergente, ideoque cum  potentia quadam conjunfto. Extra fcholam , ubi quid  fit alius & potentia non plane conftat , haec definitio  minus videtur idonea . : [ \)   'CA- '    i * » • • t x * r   (3) Plutarchus dc Placit; Philofoph. I. i.e. 23. feribit , mer*  .tum ab Ariftotele duobus verbis definiri , bvt eKsyelxp at/var**  alium perpgtem t rei mobilis. Ceterum ideas fimpiices definiri  non pofle , magna contentione probat Lokius 1. 3. de hum.  intell.c.4.& eum fequutus Clericus in. Logic» part. 1. cap. 2.  §. 11. & fe q. Uterque autem loquitur de definitione ptena Sc  perfe&a . Nam imperfefta cadit in fimplicia quaelibet \ qu**  tenus cauflas habent & effe&a , antecedentia & confejquen-  tia, adjunfta & conjun&a , attributionefque alias , per quas  deferibi poliunt y & ab aliis rebus feparari: modo cum^co  di/puremus , qui ih/egm fenfibus prarditus fit . *     Digitized      * 75    Z1U-:    CAPUT XXX.    DE QUAESTIONI BUS.    QV ID .EST £UJEST 10 >    I Uaeftio, ut definitur a Cicerone in Acad. 4.   VV c. 8. eft appetitio cognitionis , <?;*«/ finis inven-  tio . Quaeftio igitur omnis refertur ad fcientiam com-  parandam ejus rei , de qua quseritur . ( 1 )    Quotuplex eft ?    * » »    Quatuor funt quseftionum genera , an Jit ,  fit , ftt y cur fit . Duae priores fimplices funt , quae  ad rei efientiam & naturam pertinent ; duar pofterio-  res funt compofitse > quse modos affe&ionefque com-  plectuntur • Per fimplices quaero ex. gr. an fit , 6* <7«/^  fit homo : per compofitas <*/* homini infit ridendi facul -    ( 1 ) Qusflio definitur a Boethi* dubitabilis proportio ; ah  Agr/cola dicitur cum interrogatione elata .oratio . Porro illud  ipfum , puod argumentando concluditur , & conclufio voca-  turi quaftionis nomine cenfetur, antequam concludatur.    Digilized by Google    iy6 P A RS III C APVT XXX.  tas , 6r cur infit . Itaque ili z exprimuntur per pauca ,  iftat per plura . ( t ) ( 1 ) t r.   » » * v •   Quomodo folvuntur ?   ' ■ - • ' ; . ■ '   152 . Singulas folvuntur per medium , ideft per cauP  fam . (f) Caufla autem vel differt a re , cujus eft cauf-  fa, vel non differt-, ideft vel eft caufla fubftantias ,  vel affectionis. Nam fubftantia eft per fe; affe&ioeft  per fubftantiam ipfam ; verbi gratia , ratio , per quam  eft homo , non differt ab homine ; ratio per quam  homo ridet & admiratur, ab ipfe ridendi & admiran-  di facultate differt . (tt) ( 3 )   Quodnam eft medium fimplicium ?   R. Quasftiones fimplices folvuntur per definitionem  rei . Nam cum dico ex. gr. homo eft animal rationale ,   often-   t L. i. t. 1. <y i.   t L. i. t. 4. j.  r . - "fT L. l. t. )7, (y 4»*   * ; « *; f *   ( l ) Quatuor efie quxftiones probat Ariftoteles , quia to-  tidem funt res , qux fciri de re aliqua poffunt : fiquidem  vel fciri poteft rei txiflentia , qux pertinet ad quxftionem  an fit ; vel tfftntia , qux pertinet ad quxftionem qmd fit ,*  Vel t tjfeRio , qux pertinet ad quxftionem qualt fit : vel tau*  fa , qux pertinet ad quxftionem tur fit. Rhetores quxftio-  nes tres faciunt; an fit , qux dicitur conjeSur»; quid fit <%  qux dicitur finitionis ; qualt fit , qux dicitur qualitatis. Cur  fit non quxrunt , quia de caufiis rerum non laborant .   (3) Id eofpedat, ut fciamus fubftantiam demonftrarinon  poffe, quia eft per fe ; affe&iones demoaftrari pofle , qui*  funt per aliud, V. cap, M*    Digilized by Google    P ARS in CAPUT XXX. 1 77  oftendo per partem hominis communem & propriam'*  quid fit : eademque opera oftendo an fit\ quia quod non  eft , nec partem communem > nec propriam ha-  bet . ( 4 )    Quodnam e fi modium compofitaruml    Medium quseftionum compofitarum modo defi-  nitio rei eft , modo definitio ipfius affe&ionis demon-  ftrandae, ut eft a nobis explicatum in cap.24.de ma-  teria demonftr. , & in cap.25.de Cauffis. ( 5 )    Vnum idemque medium poteflne folverc  quafiiones omnes ?    V/L. Cum affe&io quoque habeat efTentiam fuam >  fi confideretur ut eft , non ut ineft , capere poteft dua$  quseftiones fimplices, an fit , & quid fit \ ut cum quad-  ro an fit Eclipfis, kquid fit . Hinc fit, ut cum Ecli-  pfis demonftratur per definitionem plenam , quas rei  efTentiam & cauflam continet, omnes qua-ftionesTol*   M vat ,   (4) Cum dicimus *n fit , modo quodam me taphy fico loqui-  mur, non phyficoy proindeque cum definimus, non necefte  eft id a&u efle, quod definimus, modo efle poflit.   (5) Definitionis eft patefacere, quid nt fit . Regit enim  primam mentis cognitionem , qu® perceptio dicitur . Atta-  men nihil repugnat, quin adhibeatur tamquam medium de*  monftrationis , ideoque per demonftrationem ipfam folrat qtwe*  ftionem compofitara cur fit.    aa    •atms    178 . PARS III CAPUT XXX.   Vat , oftendens an fit Eclipfis , quid fit , qualis fit ,  turfit. (f) (O    PARS    (6) Ha&enus quoeftiones Logicas numeravimus , & qui-  dem ex difciplina Peripatetica. Ceterum univerfe quaefliones  dividi poffunt vel pro rerUm, de quibus quaeritur, differen-  tia,- qua ratione alia quaeflio Analytica dici potcft , quae ver-  fatur in rebus neceflariis ; alia Dialeftica , quae verfatur in  probabilibus : vel pro vario quaerendi modo / qua ratione  alia quaeft/o quae unum de uno quaerit • alia cotn -   fefita , quae de uno quaerit plura; vel pro artium) ad quas  pertinent , diTcrimine ; qua ratione quaefliones ali» funt co-  gnitioni* , du£ae ex Phy fica & Metaphyfica ; aliae aflionit  cx Ethica & Politica; aliae modia ex iis artibus * quae ad 0-  rationem formandam pertinent , Grammatica , Rhetorica *  Diale&ica . Etiam Auftor artis cogitandi fuam quamdaw  quaeftionum divifionem affert ex Cartefio part, 4 . c. 2,   t I, 1 . t* 6»      ..t      Digitized by Qpogle    *19    PARS IV.    DE TOPICIS.   4 * 1 * «   T Opica Ariftoteles fufe explicuit libris oiflo : ego  paucis pagellis complexus fum. Attamen ope-  ra tam exigua , ni me amor rerum mearum fal-  lit , partem potiflimam & pulcherrimam dodlrin* hu-  jus in ea luce collocavi quam jamdiu deflderabat r  Si plura dare voluiflem , ad exilia veniendum erat .  & noftris adolefcentibus minus commoda . Proxime  fequuntur Elenchi Sophiftici; qui , fi verum quieri-  mus , ne feparandi quidem funt, fed unum idemque  opus efficiunt. Societas & conjunftio hatc apparet ex  poftremis Elenchorum verbis, quibus Ariftoteles de-  clarat , fe omnia perfecifle , qua: initio Topicorum pro-  pofuorat; totamque hano dotfrinam uno epilogo con-  cludit.- ‘    M a    CA-    \ 1    ;r ’    . • . i    ,   * \    '» * * * *    Digilized by Google    • '    )    >!•   CAPUT I.   c • -   DE NOMINE, ET MATERIA  TOPICORUM.   TOPICA UNDE DI CUNTV   ) - 1   *'T"' Opica dicuntur a gratca voce t» 1 ” 5 , idefl locus .   1 Eft autem locus communis qusedam nota ,  cnjus admonitu , quid in quaque re probabile fit , in- -  veniri potefl ad problemata Dialectica conftituenda >  & folvenda . ( i )   Quanam eft Topicorum materia ?   i   Triplex ; Problemata , de quibus difputatur ;  Propofitipnes , ex quibus difputatur ; Loci tum Pro-  blematum , tum Propofitionum .   Quinam eft Topicorum finis ?   Difputatio redta & idonea de rebus omnibus  in partem utramque . ( a )   Dijpu-   ( i ) Cicero in Topic. c. I. Ut tarum rerum , qua abfeondi-  ta funi , dttni nftratod metat e leco , fatilit tft intentio \ fit  eum pervejhgare argumentum ait quod volumnt , letet nefit df  bemut . ... -n   ( x ) Hujus difputationis utilitates recenfet Ar lU otele* ia  Li. Top,c.a.&Cic. in Tufcul, a.c. 3,    Digitized by Google     PARS IV. CAPUT 1.    iSz    Difputatio bac quibus fit inftrumentis ?   Inftrumenta, quibus Dialecticus utitur in dis-  putando , duo funt , Indu&io, & Syllogifmus. At-  que Igdu&io quidem facilior eft, &ad vulgi fenfum  accommodatior ; Syllogifmus majorem vim habet , &  dodorum virorum difputationibus magis convenit. ( 3 )   M 3 CA-   (3) Difcrimen hocaflfert Ariftoteles in I. 1. Top. cap. 12.  Ratio in promtu eft > quia indubio progreditur ex lingu-  laribus, qu* fenfibus proxima funt; fyllogifmus ex univer-  falibus, qua; funt a fenfibus remota . Ramus in Animad-  verf.AriftoteIJ.il. p. m. 17. contendit unam efle argumen-  tandi rationem , fyllogifmum >• indu&ionem autem non dif-  ferre a fyllogifrno» feci efte fyllogifmum quemdam ex parti-  bus .    Digitized by Google       iSt    .V r   • « M    C A P U T It    . > * * * .    • DE SYLLOGISMO DIALECTICO.    U % * r • »    EST STLL0G1SMUS  VULECT1CUS?    Q Yllogifmus Dialefticus ( qui uno nomine E-  pichirema vocatur ) eft ille > qui fit ex pro-'  habilibus , & parit opinionem ; quemadmo-   dum demonftrativus fit . ex neceflariis, & parit fcien-  tiam .   Quomodo igitur differt. Epichirema a . .   demonftratione f    V/U Demonftratio eft probatio perfeftiftima per cauf-  fam rei propriam & neceftariam ; Epichirema eft pro-  batio quaedam per figna & effefta . Itaque illa ad A-  nalyticum , hoc ad Dialecticum pertinet , ut docet  Ariftoteles Topic. 1. 8. c. 1 1. ( i )   Con -   ( i ) Epichirema Grsca vox eft , qu* aggrejftonem fignifi-  cat ivi t» Diale&icus enim) qui epichiremate u-   titur) rem non pervincit) fed quodammodo aggrediendo ten-  tat. Et quia hoc genus argumentandi pertinet etiam ad O-  ratores ) Jbrinc Rhetoricas artisMagiftri nomen ipfum fibi fu-  munt. Vide Auctorem ad Herenn. !. 2, cap. 2. Clemens A-  lexandrinus lib. 8 . Strom. mavult Epichirema efle opus Rhe-  toricas artis > Agonifiua Dialecticas.    Digilized by Google    PARS IV. CAPUT TI. :iS$   t *   ' Conclufo ex probabili eftne firma ?   Firmifliraa eft ad difputandum , fi concedatur  propofitio & aflumtio ab adverfario . Itaque veteres  Dialedici fingulas enunciationes prius interrogabant;  deinde vero ex concedis fyllogifmum conficie-  bant . ( 2 )    Quid eft probabile ?    Ig. Probabile ( definitur ab Ariftotele lib. i.  Topic. c. i. quod probatur omnibus , vel pluribus , vel  fap tentibus ; hifque vel omnibus, vel plurimis , vel maxi-  me notis & illuflribus . Itaque tota ratio probabilitatis  pendet ab judiciis hominum , quemadmodum veritas  pendet a natura rerum . ( 3 ) Eft porro probabile omni-  bus , v. g. parentes colendos efte ; eft probabile pluribus ,   M 4 mun-   (z) Difcrimen inter modum concludendi ex concedis > &  ex demonftratis explicat Clemens Alexandr. 1 . 8 . Strom. p. m.   • 771. K*4>' to (jSj) xc r tuv 6 <» ojjLo\a ye/jS/jtn «■uVsy/^ss-^ou sftr .   X) liys s£ *X'4&£» t ' t sfocivHY xenSsrxrue/r «V/ » . Et quidem  t includere ex eeneejfit eft ratiocinari , concludere autem ex ve-  ris eft demonftrare .   ( 3 ) Hoc probabilitatis genus princeps eft . Tria infuper  recenfet in cap. 10. 1. 1. Topic.quz hinc oriuntur. Nam pri-  mo probabile eft) quod eft probabili fimile : ut fi una eft  contrariorum (cientia, probabile eft unum efte contrariorum  fenfum.. Deinde probabile eft ) quod eft probabili contra-  rium t ut fi de amicis eft benemerendum , probabile eft) de  inimicis efte male merendum. Poftrento probabile eft in ar-  te qualibet) quod a peritis ejus artis aftcritur) quia creden-  dum eft cuique in arta fua . >    Digitized by Google     |S 4 P ARS ir CA PVT l!.  mundum non e fle nifi unum ; eft probabile Rapientibus »  terram moveri . Rurfus eft probabile Rapientibus omni-  bus , fine virtute beatum efle neminem ; eft probabile  plurimis , foiam virtutem fufficere ad beatitudinem ;  eft probabile maxime notis 6* illuftribus , quidquid pla-  cet Ariftoteli , aut Platoni , aut aliis, quorum fapien-  tia maxime cognita & perfpe&a eft . (    Quomodo definitur probabile a Cicerone ?    R. Probabile eft /'inquit Cicero Ilb. i.de Invent. c.  29. ) quod fere fieri Rolet ; aut quod in opinione pofitum  eft \ aut quod habet ad bite quamdam fimilitudinem ; five  id falfium fit , five verum . Itaque probabile neque fal-  fum eft, neque verum; fed ita in alteram partem in-  clinat, ut tamen alteri non plane repugnet. Triafunt  ejus genera . Nam primo probabile eft , quod fere fieri  Rolet: qua ratione dicimus filium a matre diligi; quia  ita plerumque fit. fj) Deinde probabile eft , quod  in communi opinione pofitum eft ; ut Philofophos efle incre-  dulos ; quia ita vulgo fertur . Denique probabile dicitur ,  quod iftiufmodi probabilibus fimile eft ; ex. grat. fi filius   a ma-   (4) Videndum tamen eft, ne quod probatur rapientibus,  Tepugnet communi opinioni, ut monet Arifloteles Topic. 1.  cap. 10. Huc pertinet illud Ciceronis lib. 1. Offic. cap. 41.  Nec quem quam boc errore duci oportet , ut fiquid Soereetet ,  aut Ariflipput contra morem ccnfuetudinemque <i vilem fecerint ,  locuti ve jtnt , idem ftbi arbitretur licere.   (5) Id videtur appellari pofle verifimi/e , quia Valde ac-  cedit ad verum, & fidem facit ex ipfa rei natura.    Digitized by Google     pars xr caput n. * g ,   a matre diligi folet, probabile eft , alumnum diligi  a nutrice ; fi Philofophi parum credunt , probabile  eft , vulgus credere plurimum . ( 6)    CA -   \   (6) Tertium hoc probabilium genus dividitur a Cicero*  ne in tria capita; quia iimilitudo fpeftatur vel in contra-  riis , vel in paribus y ve! ia rs latis. En tibi ipfa ejus verb*  in 1 . 1, de Inven. cap. 30. Similitudo in contrariis , & paribus ,  in iis rebus , qua fub eandem rationem cadunt , maximo  f pe flatur . Incontrartts hoc modo ; nam fi iis , qui imprudentes  J a ferunt , ignofee convenit , , qui necejfario profuerunt ,   gratiam non oportet . Ex pari, fic : Nam ut locus fi-  ne portu, navibus efle non poteft tutus: fic animus fine fi-  de , flabilis amicis non poteft efle . In iis rebus , qu* fub  «andem rationem cadunt, hoc modo probabile confideratur:  Nam fi Rhodiis turpe non eft portorium locare 9 ne Her-  raacreonti quidem turpe eft conducere.       1    i .    Oigitized by Google    iS* - •   . * * ' „ !* i ‘ ’ f . * * *   C A P U T m   DE PROBLEMATE.   QUID EST PROBLEMA?   $. 'C St quxftio Diale&ica , quas a veteribus Peri-  Xj patcticis efferebatur interrogando . Duabus  partibus conflat vel expreflis , vel tacitis. Ex. grat.  Voluptas e fi ne expetenda , an non ? ( i )    Quomodo dividitur Problema?    Tres affert Ariftoteles problematis di vifiones in  lib. i. Topic. c. 1 1. Prima eft , problema vel ipfum pro-  pter fe cognofcitur, vel propter aliud . Pofterius hoc  problematis genus Logicum eft , quia Logica inftru-  menti rationem habet. Prius dividitur bipartito : a-  lia enim problemata pertinent ad agendum , hoc eft  ad fugam mali , &T profecutionem boni y alia perti-  nent ad contemplandum . Illa Ethica dicuntur , hax  Phyfica .    Se-    ( 2 ) Dicitur X grsco flrpej8*M«v , projicere > quod Diale-  flicus projiceret in medium quseftionem bipartitam , fumtu-  rus utraui partem fibi dediffet adverfarius ,    Digitized by Google     V ARS IV- C AVUT III. 187   Secunda divifio: Aut nulla eft de problemate ho-  minum opinio; (a) aut in eo diffentit vulgus a fa-  pientibus; aut fapientes ipfi inter fe diffident ; aut  vulgus fecum.   Tertia divifio: Alia funt problemata vere ac pro-  prie Diale&ica , quia rationes probabiles habent in  partem utramque : alia funt problemata , qua; re ve-  ra Apodi&ica funt , & capiunt demonftrationem ;  fed tamen Dialeftico more pertrahantur , ad quam-  dam animi praeparationem . ( 3 )   v Qua in re problema ver fatur 1   Problema Dialefticum nullis finibus coercetur :  attamen non debet efte exlex. Itaque illi conditio-  nes quafdam pracfcribit Ariftoteles. Prima eft, nefit  improbum & poena dignum ; ut fi quis quarrat , num  Deus fit colendus . Secunda , ne de iis rebus inftitua-  tur, quae funt fenfibus manifeftae, v. gr .utrum nix fit  alba . Tertia, ne de iis fit, quar vel nimis facilia vi-  deantur, vel nimis difficilia: nam priora nullam du-  bitationem afferunt, pofteriora nimiam.   CA-   ( 1 ) Velut fi quzratur, utrum ift Luna fint animalia ;  utrum Stellae fint pares , an impares ; & fimiiia , qus ignota  potius, quam dubia dici poflunt .   (3) Efl etiam quadam problematis fpecies , quam tbtfim  vocat. Hoc nomine fignificatur fententia , qua: omnium ho-  minum opinioni adverfatur ; quamvis levi aliqua ratione ni-  tatur, aut etiam aiicujus Philofophi auftoritate : cujufmodi  erat thefis Zenonis , nihil moveri . Attamen aliquando tbefit  late fumitur pro quovis problemate.    Digitized by Google     tU    CAPUT IV.   DE PROPOSITIONE.   &UID EST PROPOSITIO ?   • *   %   A Lterum materiae genus , in quo Topica Ari-  XA ftotelica yerfantur, eft Propofitio . Eft au-  tem propofitio generalis fententia per quam brevi-  ter locus is exponitur, ex quo omnis vis emanat ra-  tiocinationis ad problema folvendum . Haec ipfa ef-  ferebatur a veteribus Diale&icis per interrogationem ,  & conflabat parte una : ex. gr. nonne quod dele fiat ,  eft expetendum ? Apud nos primam Syllogifrai partem  conftituit , quam majorem Scholaflici dicunt , & caret  interrogatione pro modo difputandi noftro . ( i )   Quinam eft ptopofitionis ufus ?   $. Inventa propofitione ad ' problema folvendum   ido- ' ..    (i) A Cornificio dicitur expofitio in lib. 2. ad Herenni, c.  20. A Quintiliano modo intentum , modo intentio > habita ra-  tione grseci vocabuli irpalzJ/?, quod eft a tfsl&i intende-  re , quia intenditur ad problema. Itaque Ariftoteles fcribit ,  propofitiones & problemata effe paria numero, quod fibi in-  vicem refpondeant . Pofito enim problemate , ponitur propo-  iitio, qua; illud folvat. Et fi quod problema propofitione  caret fibi refpondente , problema dici nequit > fed dicitur  thefis per fe nota, vel inexplicabilis.      Digitized by Google    PARS IV. CAPUT IV. 189   idonea , faeile cft addere fumtionem , & fyllogifmum  conficere : ideoque prseftantiflimus quifque difputator  propofitionum copia abundare debet.   Unde fumitur propofitionum copia ?   #. Ex communi fermone , ex difputationibus >  ex libris dodorum virorum . Hinc enim fiunt appara-  tus , quibus pro re nata ad propofitiones formandas  uti poffumus.    Quomodo fit Apparatus ?   #. Quinque regulas faciendi apparatus tradit A-  riftoteles in libr. 1. Topic. capit. 14. Prima eft ,  ut diverfa rerum capita feparatim notentur , v. gr.  de Bono , de Natura , de Arte. Secunda , ut unum-  quodque definiendo explicetur, in partes tribuatur ,  & affedionibus fuis ornetur • Tertia, ut adfcriban-  tur fingulisfententiae illuftrium virorum . ( 2 ) Quar-  ta , ut diftinguantur tria fumma genera. Logicum ,  Ethicum , Phyficum • Quinta , ut incipiamus a com-  munibus & late fufis , ordine defcendentes ad fingu-  laria & angufta . ( 3 )   Qu<f-   V   (2) Ex.gr. ad caput de Bono notandum eft, dixifjfe Pytba-  goram , Bonum effe individuum • dixifle Ariftotelem , Bonum  effe , quod omnia appetunt * dixi /Te Epicurum , Bonum ejfe  quod dele fiat .   (3) Ex.gr. notanda funt Oppofita . Sub his collocari de-  bent contraria , contradicentia , privantia, relata • Porro fub  contrariis collocatur Bonum , & malum', fub contradicentibus  Affirmatio, Negatio • fub privantibus Lux > & Tenebra i  ub relatis Emptio , & Venditio , &c.    I$0    PARS IV. CAPVT IV.   t   Quanam funt inflrumenta paranda propojit tonis}   Tria recenfentur ab Ariftotelc , diftin&io am-  biguitatis , ' declaratio differentia , inventio Jimilitudi -   TUS •    Explica mihi primum , ejufque commoda •   T£. Primum parandae propofitionis inftrumentum  eft diftin&io ambiguitatis • Hoc enim valet ad perfpi-  cue cognofcendum , quid fit id , de quo difleritur ,  ut differamus de rebus, non de vocabulis ; tum fa-  cit , ut facile diflolvamus adverfariorum argumenta  ex ambiguo du&a; denique ut adverfarios ipfos am-  biguitatibus implicemus. Quamquam tertium hoc ma-  gis Sophiftae convenit, quam Diale&ico . Porro am-  biguorum diftin&io fumi poteft ex oppofitis , ex con-  jugatis, ex generibus, ex categoriis , ex definitioni-  bus, ex comparatis. Ex. gr. illud eft ambiguum 6c  multiplex, cujus oppofitum multiplicis naturae eft ;  cujus conjugata funt ambigua ; quod refertur ad va-  ria genera proxima ; quod pertinet ad diverfas ca-  tegorias; cujus definitio multiplex eft; cujus membra  inter fe comparari non poliunt. (4)   Ex-   ( 4 ) Exemplum hujus poftremi articulielTe poteft acutum ,  quod ambigue dicitur de fapore , voce. Quamvis enim &  fapor acutuf dicatur, & vox acuta ; attamen vox fle fapor nul-  lo modo inter fe comparantur. Neque enim fapor dici po-  teft acutior voce , aut vox fapore . Exempla reliquorum fa-  ciliora funt) & peti poliunt ab ipfo Ariftot, 1, i, c, 15,    Digitized by Google    PARS IV CAPVT IV.    ~* 9 *    , . Explica fecundum*   * .   * -i   Secundum propofitionis parandae inftrumentum  eft inveftigatio differentia , qua fit., ut. cognofcamus  naturas rerum , quas per differentias conftituuntur ; .&  problemata folvamus de eodem ac diverfo ( 5 ) . Por-  ro ut differentiae cognofcantur , fpe&anda genera funt :  & primum quidem cognofci debent differentiae eorum,  quae funt fub eodem genere , ut fortitudo , & jufti-  tia; deinde eorum, quas cum generibus diverfiscon-  tineantur, tamen aliquo modo fimilia funt, ut fen-  fus, & f cientia. (6J   Cedo mihi tertium •   A %   i   I   Tertium inftrumentum eft explicatio pmilitudi -  nisy quae plurimum confert primo quidem ad indu-  Iliones Dialedlicas, per quas. tx pluribus fimilibusfi-  mile concludimus : deinde ad fyllogifmos hypothe-  ticos ; quia v. gr. cum firmatum eft , eumdem efle con-  trariorum fenfum; ex hypothefi efficio , eamdemefte  contrariorum fcientiam, ob fimilitudinem , quae inter-  cedit inter utrumque : denique ad inveniendas defi-  nitiones; nam quae in aliquo genere fimilia efle de-  prehenduntur , unam definitionem capiunt; quae ad  varia genera pertinent , pluribus definitionibus funt ex-   pli-    ( $J Hoc eft, ttt probemus, alia effe eadem, alia effe di-  verfa 5 quod apparet ex differentiis , quas generibus additas  conflituunt fpecies,   C 6) Juvat etiam cognofcere differentias quaslibet , ex  quibus fumi poliunt propofitiones minus firma;,    19 » PARS IV CAPUT IV.   plicandi. Monet autem Ariftoteles, ut fimilia quae-  rantur non modo in eodem genere, fed etiam in di^  verfis & valde diftantibus ; idque tum per particu-  lam ad y ut cum dico, ita fe habere fcientiam ad ea ,  quas fciuntur, ut fe habet fenfus ad ea , quas fentiun-  tur ; tum per particulam in , ut cum dico , ita eile  m€ntem in anima, ut eft vifus in oculo.   CA+       i    \    Digitized by Goqgle     C A P U T V.    DE LOCIS PROBLEMATIS, ET  PROPOSITIONIS.    QUINAM SUNT LOCI  PROBLEMATIS ?   #. A D locos ventum eft ; quod ordine tertium  JlX facimus, fed natura princeps eft Topico-  rum argumentum * Loci igitur Problematis fumun-  tur ab ejus praedicato . Praedicatum autem fpeCtari po-  *eft, vel ut prima notio, vel ut fecunda.. Ut prima  notio, dividitur per decem Categorias, ut aliud fit  Problema fubftantiae, aliud quantitatis, aliud quali-  tatis , &c. Sed hac ratione non pertinet ad Dialecti-  cum* Ut notio fecunda, dividitur in genus , defini-  tionem , proprium , & accidens : atque hi quidem funt  principes loci Dialectici , qui recenfentur ab Arifto-  tele in 1 * i.Topic.c. 4. Nam quidquid alicui rei tri-  buitur, vel eft aliquid communius, & dicitur genus \  vel eft aliquid ex aequo refpondens , & dicitur defi-  nitio ; vel eft affeCtio neceflaria, & dicitur proprium ;  vel eft affeCtio communis, & dicitur accidens . Hinc  problemata DialeCtica quatuor , generis , definitionis ,  proprii y accidentis . ( 1 )   ‘ N Quod -   \ (l) Quoties igitur quaero quid iit aliquid, qua/e , quan-  tum , &c, problema phyficum eft. Aliiajunt, decem Catego-  rias conftituere fubjeftum problematis ' a genere autem , de-  finitione ) proprio , & sf eidem t fumi prxdicatum *    Digitized by Google    ij4    PARS IV CAPUT V.    Quodnam eft Problema Definitionis ?   Problema Definitionis , ut etiam aliorum loco-  rum , vel expreflum eft , vel tacitum : expreflum eft .  fi quaeram ex* gr. utrum habitus rationi confentaneus fit  •virtutis definitio , necne : tacitum eft > fi ita quaeram >  utrum virtus fit habitus rationi confentaneus , necne . Ad  problema definitionis revocat Ariftoteles quaeftionem,  utrum fit idem , an diverjum . Nam hoc nihil eft a-  liud, quam quaerere, utrum eadem definitione compre-  hendatur > an diverfia.   Quodnam eft problema Generis ?   \   Problema Generis eft , cum quaero , utrum prae-  dicatum conveniat fubje&o tamquam commune ali-  quid ad eflentiam & naturam pertinens . Illa quoque  ad problema Generis referuntur , quo in Genere fit ali-  quid y & utrum duo quapiam fint in eodem , an diverf*  genere.   Quanam funt problemata Proprii , it Accidentis \   Proprii problema eft , cum quaeritur , Utrum prae-  dicatum conveniat fubjefto tamquam propria affe&io ;  Accidentis , cum quaeritur , utrum conveniat tam-  quam afle&io communis . Ad Accidentis problema  refert Ariftoteles comparationem quamlibet , utrum ex  duobus fit utilius , utrum fit jucundius , utrum honeftius    Cur   t    Digitized by Google    VARS IV CAPUT V .    *9f   Cur non memorat Ariflotcles problema fpechui   l   Speciem non memorat, quia fpecies eft id, de  quo quaeritur , ideoque fubje&um qua?ftionis confli-  tuit : problemata autem fumuntur & nominantur a  praedicato • ( 2 )    Cur non memorat problema differenti* ?   *    rju Quia differentia , fi generis eft , refertur ad ge-  nus ; fin autem fpeciei eft , vel eft pars  ipfius effentiar, qua ratione ad definitionem pertinet ;  vel eft congeries quaedam affettionum , quae fimul con-  proprium aliquid efficiunt ; ideoque problema  proprii conftituit «    Quinam funt hei Vropcfitionh i    I£. Cum omnis Propofitio referatur ad problema  folvendum, idem eft quaerere locos propofitionum ,  atque argumentorum ad folvendum problema • Por-  ro autem iifdem locis % problema folvitur , quibus   N a con-   ( 2 ) Si quaeras utram fpecies aliqua fubjiciatur generi ,  vel cui generi fubjiciatur , v. gr. utrum homo fit fpeetet ani-  malis ; qtueftio generis eft « Incidit enim ia illam , utrum  animal fit &enut bminit ,    t9 g PARS IV. CAPUT V.   conftituitur , genere , definitione , proprio , acciden-  te. {■*,)   CA-   * i   • V   ( »1 HaQenus fideliter exprimo Ariftoteli* libro. Iniis»  ouse fequentur, aliquanto liberius verfati fumus , ut Ari-  flotelicam do£irinam per reliquos libros fufam , in pauca co-  geremus.    1           Digitized by-Google    c A P u    T VI.    *91    DE LOCO GENERIS.    Quid G cruris nomine intelligitur ?   T T Ic Generis nomine intelligitur quidquid to-  X X tius rationem habet ; cui refpondet quidquid  habet rationem partis . Et quia totum vel eft aliquid  Logicum, ut diximus in Rudimentis Par. i. cap. 6 .  quod partes habet fibi fubjeftas; vel Phyficum, quod  partes habet, ex quibus re ipfa componitur; ex utro-  que argumenta fumuntur , tamquam a loco Generis .  Attamen proprie Genus dicitur totum Logicum , cui  refpondent fpecies & individua tamquam partes . Et  in hoc quidem fpecies non differt ab individuo , fed  utrumque fignificat aliquid Generi fubjedum , veluti  partem ejus. Quod fi a fpecie tamquam a fuperlori ar-  gumentum ducatur , tum fpecies induic rationem Ge-  neris, & argumentum a Genere dicitur. ( ij   Quomodo fumantur argumenta ex toto  * Logico ?   Valet hic locus, qui proprie dicitur a genere ,  ad refellendum; regiturque hoc axiomate: Sublato ge-  nere , tollitur quidquid generi [abjicitur . Verbigr. Si non   N 3 ejl   ( i ) Hinc apparet, cur Ariftoteles non pofuerit locum Jpe*  citi : qua de re tam multa divinant ejus Interpretes.    Digitized by Google     t 9 * PARS IV. CATUT VI.   eft virtus , neque prudentia eft , neque juftitia , neque tempe - *  tantia , neque fortitudo . In confirmando non valet, nifi  quatenus pofito genere , ponitur aliquid ex iis , quae ge-  nere continentur : ut fi dicam, Virtus eft; ergo vel pru-  dentia , vel juftitia , vel temperantia , vel fortitudo • Nul-  la tamen ex his per fe fola concludi poteft . Quod fi non  a genere ipfo , fed ab iis , quae genus neceflario confe-  quuntur, argumenta ducere velimus ; omnino valet  difputatio, tum ajendo, tum negando. Ex.gr. Virtus  eft laudanda \ ergo tum prudentia , tum juftitia , tum tem-  perantia , tum fortitudo laudari debent : Virtus reprehen-  di non poteft ; ergo nec prudentia 9 nec juftitia , nec tempe-  rantia , nec fortitudo . Laudari enim , & non reprehendi  funt confequentia quaedam virtutis .   Ex partibus Logicis quomodo difputatur ?   f   %   *   R. Si ex formis ad genus progrediamur , argu-  mentatio in confirmando valet , in refellendo non i-  tem . Nam pofita parte aliqua generis , ponitur genus ; fub-  . lata, non tollitur. Ita fi dicam, juftitia eft , ergo virtus  eft , re&e difputo : non tamen re<fte , fi dicam , non eft  juftitia , ergo virtus non eft ; fiquidem poteft efte tempe-  rantia, aut alia quaedam virtutis forma, (a)   Quid fi ab una generis parte ad aliam   progredi velimus ? g   $. Pofito genere , & exclufis partibus reliquis , una re*   1 ac   (%) Praeclarum ducit ex hoc loco argumentum Cicero y  ut probet, pofito bello , non poni tumultum 5 fed tamen po-  fito tumultu y poni btllum : quia hoc illius genus eft • Ita e-  nira ait Philipp. 8. cap. 1. Belli nomen ponendum in fentenu *  quidam noo putabant : tumultum appellare malebant , ignari  non modo rerum , fed etiam verborum. Poteft enim ejfe bd*  lum ftne tumui tt* 3 tumultus ejfe fine bello non poteft »    Digitized by Google    PAR S IV. CAPUT n ,   Se concluditur : ut, fi virtus eft , nec tamen aut prtf'  dentia , aut juftitia , aut temperantia dici poteft , re-  de concluditur, efte fortitudinem . ( 3 )   Quid fi partes generis tollantur omnes ?   Argumentatio valet ad refellendum. Nam / 'ub -  latis partibus omnibus , genus corruit . Ita fi Rofclus A-  merinus, ut Cicero contendit, neque per fe , neque  per alios patrem occidere potuit, fequitur omnino non  occidifle. ( 4 )   Quomodo fumuntur argumenta ex toto Vbyfico >   I£. Vofito toto Pbyfico , ponuntur partes omnes: ut fi eft:  homo , confiat mente , & corpore . At fublato toto , non  Jlatim tolluntur partes . Nam pereunte homine , pars  ejus potiffima non perit. Id vero locum habet non mo-  do in totis naturalibus, fed etiam in arcefadis. Itaque  pofita domo, ponitur fundamentum , paries , & te-  dum : ac ea everla , non necefte eft , everti partes  omnes . ( 5 ) 1 N 4 Quo-   (3) Ad hunc locum pertinet illud Virgilii 4.. AELneid. verf.  534. ubi Dido, exclufis omnibus doloris fui remediis prster  mortem , demum concludit ;   Quin morere y ut merita et » ferro que averte delerem ,   (4) Videndum tamen , ne pars aliqua omittatur, quod fa-  cile contingit. Nam fiquis verbigr. contendat , mortem non  cflfe malum, ut eft apud Ciceronem Tufcul. 1. quod neque  morituris malum fit , quia nondum eft j neque mortuis, quia  amplius non eft; incidit in fallaciam partis ornifTs : fiquidem  mors malum eft morientibus .   (5) Id accidit, quia partes Phyfics in rei cujuslibetcon-  ftitutione vel primaria funt , fine quibus nec efle res , nec   1 nominari poteft ; vel funt fecundari a , qus ad eam abfolven-  dam & perficiendam valent . Rurfus alis funt cognats , h.  e. ejufdem generis & nominis, qus Grsca voce bomogenea 1  dici folent alis generis fir nominis diverfi , qus beteroge •  nex vocantur. Utramque hanc differentiam qui non re£lete-<  nebit, in varias fallacias incidet .    Digitized by Google     200    P ARS IV, CAPUT VI.    Quomodo fumuntur argumenta ex partibus  Phy ficis ?   T&. Locus hic argumenta fappeditat tum ad confir-  mandum , tum ad refellendum . Et in confirmando  quidem duo funt modi . Primiis eft , cum partibus o-  mnibus numeratis , totum concluditur : ut fi plebs , fi e-  quites , fi fenatores gaudent de reditu Ciceronis in pa-  triam, tota civitas gaudet. Secundus modus eft, cum  pars una, reliquis confutatis, concluditur.* ut , fi ho-  mo eft immortalis , vel eft corpore , vel animo , vel utro-  que ; non eft autem neque corpore 6* animo fimul , neque  folo corpore \ igitur animo eft immortalis . In refellendo  pariter modi videntur efte duo. Primus eft, cum fub-  latis partibus omnibus , tota res tollitur : ut fi dicam ,  neque fundamentum efte , neque parietes , neque te-  £lum ; fequitur, non efte domum. Secunduseft, cum  labefafla parte una , totum ipfum labef a flatur ; ut fi deeft  teclum , non eft domus. Id non valet in partibus fe-  cundariis & minus neceftariis. Neque enim , ruente  fcala , ruit domus ; aut cadentibus foliis , perit ar-  bor.   ca- :     Digitized by Google     301    CAPUT VII   DE LOCO DEFINITIONIS.   QUID INTELL1GITUR NOMINE  DEFINITIONIS ?    T T Oc nomine lntelligltur quaelibet oratio , quas  Xl rei naturam explicat , vel per proprias at-  tributiones, vel per congeriem quamdam affe&ionum,  quarum lingulas aliis quoque rebus communes funt . ( i )    Quomodo ex Definitione argumenta  / 'umuntur ?   *   «   Ijt. Cum in qualibet quasflione fitfubjeflum, & prae-  dicatum , pofiumus argumentari per definitionem alte-   ru-   ( i ) Quia ipfa quoque oratio definiri poteft , ut cum quis  definiendo declarat , quid fit minuere majeflatem * docet  Ariftoteles in cap. 5. lib. t» eum, qui definit , modo adhi-  bere orationem pro nomine , modo orationem pro oratio-  ne, Cicero autem in Topic. c. 5. definitionem pertinere dicit  tum ad ea , qu* funt , tum ad ea , quas intelliguntur • Ea  porro funt , quae corpus habent , & tangi pofiTunt , ut hic  liber \ ea intelliguntur , quas cum careant corpore , animo cer-  ni debent, ut ufucspio . Ex utroque genere fumi poteft argu-  mentandi copia.    ✓    Digitized by Google     jo* ?ARS IV. CAPUT VI/.  rutrius, vel utriufque, idque tum confirmando, tum  refellendo . Nam haec fbnt axiomata ad hunc locum  pertinentia : Quidquid dicitur de definitione , & quidquid  de illa negatur , idem dicitur & negatur de re definita .  Quidquid dicitur & negatur de re definita , idem dicitur  de definitione , idemque de illa negatur . Exempli gr. fi  quaeratur, num Dialectica fit ars , id probari poteft tum  per definitionem Dialecticae , quae dicitur facultqs veri  difceptatrix & judex i tum per definitionem Artis , qua:  dicitur refla ratio faciendi aliquid ; idemque pereafdem  definitiones poterit oppugnari. Quod fi de ipfis defi-  nitionibus moveatur quseftio , ad res definitas confu-  giendum erit , & per eas difputandum . ( a )   Ex definitione nominis pofiuntne argumenta duci ?    J£. Si definitio nominis reciproca fit , parit argumen-  ta tum ajentia , tum negantia . Sit exempli loco illud  Plinii 1 . 18. cap. 3. Locupletes dicebant loci , ideft agrij  plenos . Hinc enim ita argumentari potes : Locuples eft \  ergo loci plenus . Et contra , Locuples non eft ; ergo non lo-  ci plenus. Si definitio reciproca non fit , argumenta ne-  gantia fuppeditat ; ajentia non item . Nam fi dicas :   Pifo   (2) Huc revocanda funt argumenta illa , qus ex potif-  fima definitionis parte, ideft ex differentia & propria nota  ducuntur : ut fiquis dicat , hominem non debere pecudum  voluptates fequi, quod enirna/ quidem fit, fed rationale •  Ita Cicero Paradox, i.c. 4. 2 », tum tibi fivt Utut , fivt me»   ter ( ut it 0 ditent ) rerum omnium netura dederit animum ,  quo nihil tft preflentiut neque divinius , fe te ipfe ah ji flet  atque profigrnts , ut nihil inter te t atque inter quadruptdtr/t  eliquet» putes intere fe ?    Digitized by Google     PARS VI. C siPUT VII. 2 ©?  "Pifo non confulit patria , ergo non cftconful y rettatdifpu-  tas ; non tamen refte , fi dicas : Pifi confulit patria , er-  £o cfi conful. ( 3 )   CA-   ( 3 ) Attamen oratores utuntur interdum iftiufmodi argu-  mentis ad confirmandum , cujufmodi eft illud apud Cicaro-  nem 1.2. de Orat. c. 39» ctnfitl cft y ftti confulit patria j  quid aliud facit Opimius ?     Digitized by Google     204    CAPUT VIII   DE LOCO PROPRII.   &VID INTELLIGITUR NOMINE PROPRII ?   T Ntelligitur attributio, quas rem quamlibet ne-   JL ceflario confequitur, & .cnm ea reciprocatur;  cujufmodi eft ridendi & admirandi facultas in homi-  ne, quse hominis propria eft, ejufque naturam necefla-  rio confequitur ; latrandi facultas in cane , quae canis  eft propria , & ab eo numquam abeft . Hinc argu-  menta ducuntur eo fere modo , quo ducuntur ex De-  finitione . Itaque locus eft : De quo dicitur , aut nega-  tur Proprium , id quoque de illo dicitur , aut negatur , cu-  jus efl Proprium . Idemque valet ex contrario. Ex.gr.  fi facultatem habet ridendi & admirandi , eft homo ;  fi eft homo, ridendi & admirandi facultatem habet .  Si hac facultate caret, non eft homo; fi non eft ho-  mo , caret hac facultate . ( i )   CA-   ( i ) Tria funt prasterea genera proprii minus neceflaria ,  qu* funt a nobis explicata in Par. i.c. 5.Ex his quoque fumi  poifunt propofitiones ; fed declarandum eft , quo in genere  proprii verfentur.    Digitized by Google     2 Of   CAPUT IX   DE LOCO ACCIDENTIS.   %   QUINAM EST ACCIDENTIS LOCUS ?   T Ocus Accidentis latiffime patet . Nam ex eo  / J -/ fumuntur argumenta omnia , quse neque gei»-  rls funt , neque definitionis , neque proprii , • fed tamen  rem quoquo modo probabilem faciunt. Imo ea ipfa ,  quae accidunt generi, proprio , ac definitioni , argumenta  pariunt ex loco accidentis . Propofitiones loci hujus funt  innumera: , quarum longe plurimas recenfet Atiftote-  les in lib.2. & 3. ( i )    Quodnam judicium ferendum eft de Topicis  V Rhetoricis ?   v   Topica Rhetorica latent in Topicis Diale&icis ,  Sc multa funt utrique arti communia • Loci Rhetorum  proprii, quos recenfet Ariftoteles in lib. Rhetor. 2. funt  «Vs, y lexpnptoy , emp»**, veri fimile exemplum >   fi-    . ( 1 ) Quidam ad locum Accidenti* referunt Oppofita , p*+  ria , fimi lia , conjugata 9 effetta^ &c. Sed hae notas qua-  dam funt , quas per omnes locos vagantur ad diftinguendas  propofitiones a propofitionibus , & argumenta ab argumen-  tis . Rhetores prsefertim locos appellant , deque iis inulta  praecipiunt.    Digilized by Google    a©6 T ARS IV C APUT IX.  ftgnum neeeffarium , Jignum commune . Sunt autem loci  illi communes omnibus generibus ; fed fingnla genera  proprios habent locos; Judiciale juftum & injuftum ; De-  liberativum utile 6“ inutile \ Exornati vum boneftum  inboneftum . ( z )   PARS   (2) V. Ciceronem lib.i. de Orat. c. 31. Porro hl funtloci  argumentorum infitorum . Nam qua; etlexvx Greci vocant ,  hoc eft ab arte remota (3 ajjumta , non debent inveniri ab  Oratore . Antonius apud Cic. lib. 2. de Orat. c. 27. Ad proban-  dum duplex eft Oratori fubjeda materier • una rerum earum ,  qua non excogitantur ab Oratore , fed tradantur , ut tabula >  teftimonia ( 3 c. altera ejt j qua tota in difputatione , t 3 argu-  mentatione Oratorit collocata eft . Ita in fuperiore genere de  tradandit argumentis , in hoc autem etiam de invenienda  cogitandum eft.     Digitized by Googb    10J   PARS V.   D E   SOPHISTICIS.   C A P V T l   DE NOMINE, ET NATURA ELENCHI  SOPHISTICI.   QV1D EST ELENCHVi?   JJL "C St Syllogifmus , qui arguit enunciatum ali-  JL-/ quod , eique contrarium concludit . ( i )   Quid eft 'Elenchus Sophifticus 1   Jft. Eft Syllogifmus fallax , oppofitus Dialettico , Grae-  ce : fitque vel ex iis, quae probabilia vi-   dentur , fed non funt ; vel ex iis , quae probabilia  funt , fed praeter leges fyllogifticas componuntur . Pri-  mo modo dicitur peccare maneria , altero forma .  Quamquam is , cujus forma deficit , & ad concluden-  dum   ( i ) Ducitur a Grzco iKsyy« t trgme . Itaque condici-  tur uti Elenchis, nifi qui difputat adverfus aliquem, Sc ra-  tiocinando difputat, ut colligitur ex Ariftotele lib. a, Prior,  cap, zo.    Digitized by Google     208 TARSVCAPVTL   dura inepta eft, proprie neque Syllogifmus , neque E*  lenchus dici debet , fed Paralogifmus .   Cur dicitur Sophiflicus?   lg. Quia Sophiftac videri malebant fapientes , quam  efle, ut fcribit Ariftoteles cap. i. hujus libri: ideoque  per ea difputabant, quibus fallerent, (a)    Jjifftrtne Elenchus Sophiflicus a  Contentio fi?   Differt fine & inftituto, non re. Nam Conten -  tbfi illi dicebantur uti , qui oftentationis caufla difpu-  tabant , & viftoriae gloriolam quarrebant ; Sophiflico  autem , qui ex difputatione quaeftum aucupaban-  tur. ($) *   In quo differt ah Apatetico?   R. Syllogifmus Apateticus , feu Pfiudograpbus ( nam  utroque modo vocatur ab Ariftotele ) fit ex falfis , fed  propriis ejus difciplinar, in qua difputatur . Itaque op-   po-   {%) Dicitur etiam Sophisma : quamquam SopHfma eft quae-  libet cavillatio , quocumque modo fiat . Nomina Graeca funr ,  quia res ipfa apud Romanos non valde in ulu erat , ideo-  que nominibus Latinis carebat , ut fcribit Seneca epift, 1 1 1.   (3) Haec fumfi ex Elenchis Ariftotelis cap. 11. Attamen  etiam oftentatio Soph iftam facit , Si Ciceroni credimus, qui  ita fcribit in Academ. 4. cap. 23. Sophi fla appellantur ii , f ui  cfientationis , aut quaflus caujfa pbilofopbamur ,    Digitized by Google      PARS V. CAPUT I. Z09   ponitur demonftrationi . Sophiflicus fit ex commu-  nibus, & opponitur epichiremati .   Cur de Elenchis Sophifticls agit Diale&icus ? *    Ut viam & rationem fibi comparet , qua poffit  Sophitis refiftere. Nam, ut feri bit Quintilianus lib.  I2.1nftit. c. 1 .Remedia melius adhibebit , cui nota , qua  nocent , fuerint . )    ( 4 ) Clemens Alexan. !ib.6. Strom.cap. io.jfy/ , yx»V «V/ J/x-   XsxTfxV , fi»' r.xTxTxr&eStu vtfot nuv troQicZv riv   Didi fllca vallum e fi , «/ veritae aSopbiftit conculcetur . Nam »  ut feribit Cicero in Acad. 4. c. l 5. Fallacibus it capti t/it inter-  rogationibus circumfcripti atque decepti quidam , cum eat dtp  folvere moti pejfvn : , defeifeunta veritate . Primus autem omnium  fuit Protagoras Abderites, quiconfulto adhibuit Sophifticos  elenchos, & per eos ad fallendum difputavit $ ut feribit Sui-  das , dc Diogenes Laertius in ejus vita.     2X0    C A P U T II.   - -   % • *   • « * * 4   DE FALLACIIS VOCUM,   ■ f ■ . ■ .   UNDE SUMUNTUR ELENCHI SOPHISTICI ?   i | * M * t I   , • *   #v ITA Uo fdnt eorum fumma genera ; alterum  JL/ verfatur in voce , alterum in re • In voce  fex poliunt efle fallacias x lu re feptem »   * * i   * - ' , <   * *   • * • • • [   Cedo mihi fatlackts vocis.   \ 9 * • * ,   . « t ►' . * *> # ‘ , ' 4   , «4   r   * * •-**•*. * - » r I   Tres pertinent ad vocem unam ac fimplicen*,  accentus , diftionis , 6* bomonymia : tres autem ad   voces plure?s limul compolitas , amphibolia , compofitio ,   & divifio •    Quanam efi fallacia accentus?    Accentus fallacia valet prasfertim apud Grar-  cos, quorum vocabula, variato accentu , aut fpiritu ,  mirum in modum variantur* Apud Latinos fallacia  haec ex fyllabarum quantitate ducitur • Hoc modo  lud e bat Nero ( ut efl apud Sueton. in ejus vita* cap.   ,33. ) cum ajebat , Claudium defiifle inter homines   tno-    r ii    11    1    Digitized by Google    V ARS V. CAPUT II. mi   morari • Nam moror prima fyllaba correpta, figniiicat  manere ; produfta , fignificat infanire . ( i )   Quaertam eft fallacia figurae diftionh ?   • Cum quis fimili politione deceptus, eafdemYO-  cabulis diverfis affe&iones tribuit . Hinc Ariftotelesait ,  Sophiftas interdum fpe&are foloecifmos . ( z )   Quid efl homonymia ?   » »   $. Eft ambiguitas orta vel ex neceflitate , .vel ex  infcitia , vel ex fraude ejus, qui uno verbo plura fi-  gnificat . ( 3 )   O 2 Quo-   i   -( i ) Ad hanc fallaciam pertinet prnnunciandi vitium , cum  conjun&a feparantur , aut feparata conjunguntur; quo fit,  ut varietur accentus . Hujus generis eft illud Capitolini in  M. Antonino Philofopho ca p- 29 ^Crimini ei datum tfl , quod  adulteror uxoris promoverit , inter quot Tertullum • Huic al-  ludens Mimus in theatro , ipfo fpe&ante Antonino , fcifci*  tatus a fervo eft , auifnam eflet uxoris fu* adulter . Cum  is refpondiflet , Tuitur , T 'ullus y Tullur ; & adhuc Mimus  querendo pergeret , tum fervus quafi fubiratus , nonne di-  xi ( inquit ) ter Tullur ? Duo poftrema verba eodem ac-  cenru & pronunciandi modo conjun&a efficiunt nomen a-  dulteri .   (2) Per hanc fallaciam ludebat Diogenes Cynicus , cum  Euclydis Diale&ici <ryo\-iv , vocabat ycM v, ideft non fcbolam ,  fed bilem \ quod fuos auditores nimis contentiofos faceret .  Ad fallaciam foioecifmi referri poteft jocus Plauti Amphit. 1.  x. 188. ubi verbero accipitur a Mercurio pro nomine , a  Sofia pro verbo-. Minuta funt ha?c : attamen Dialectico co«  gnofcenda , non quia pofflnt facere fapientem ( inquit Quin-  tilianus!. i.c. 10. ) fed quia illum ne in minimis quidem 0 -  porteat falli .   (3) Dixi ex neceflitate, quia, ut fcribit Sen. lib. 2. de Be-  nef. c. 34. Ingens copia efl rerum fne nomine , quat non proprii f  appellationibus notamur > fed alienis commodati f que ,    2 I 2    P ARS V. CAPUT II.    *   . Quotuplex e fi bomonymia ?   %   $. Duplex. Nam vox interdum res plures fignifi-  cat nulla fibi proportione refpondentes ; ex. gr.fi fidus  latrare dicas,- quod fidus quoddam canis vocetur • (4 )  Interdum vox pluribus rebus tribuitur analogia & pro-  portione quadam ; cujufmodi funt metaphorae omnes >  ut cum caput defummo diverfarum rerum faftigio di-  citur ; & ex hac fimilitudine fallaces ducuntur elen-  chi .( 5 )   - Quid cfi amphibolia ?   J£. Eft fallacia, quae oritur ex conjuntione ambigua  multarum vocum, quarum fingulae ipfae per fe ambi-  guitate carent. Hujufmodi eft Apollinis oraculum ,  Pyrrho redditum , quod refertur a Cicerone lib. a. de  Divinat, cap. 56.de a Quintiliano lib. 7. cap. 10.   Ajo te y sEacida , Romanos vincere pojfe •   Cafus fimiles faciunt, ut non magis in Pyrrhum va-  leat , quam in Romanos • ( 6 )   r Quid   (4) Hujus homonymis habemus exemplum apud Cicero-  nem de Fato cap. 3. in Daphita, qui praecipitatus eft ex ru-  pe , quae vocabatur Equur , quemadmodum illi ab Apolline  Delphico per ambiguam hanc vocem prainunciatum fuerat .  Q*id enim , inquit, fi Vapbita fatum fuit , ex equo cadere y  atque ita perire ? Ex bocne equo , qui cum equus non effet ,  nomen habebat alienum?   ( 5) Exempla paflim occurrunt apud Oratores & Poetas .  Sed funt apud Philofophos quoque. Nam per ambiguamin-  finiti fignificationera peccafte MelifTum in argumentando 9  oftendit Ariftoteles Phyf. lib. 1. cap. 3.   (6) Alia exempla habes ibidem apud Ciceronem & Quin-  tilianum ; itemque in lib. 1. ad Herennium cap. 12. Porro i-  ftiufmodi Oracula ancipiti errore involuta urbane irridet Lu-  cianus in Jove confutato p. 124*    Digitized by Google    PARS V. CAPVT II.    **3    Quid e fi compofitio ?   Ij£. Eft fallacia, qua: oritur ex conjunftione earum  vocum & notionum, quae refte intelligi nequeunt ,  nifi disjungantur: ut fiquis dicat, fedentem non pojfefta -  re . Nam fedens fedendo non poteft ftare ; at fi fo-  dere definat, ftare poterit. (7)   Quid e fi divifio ?   Eft fallacia , quas ea dividit , quas dividenda non  funt : ut liquis dicat , quinque effie numerum parem ,  & imparem , quod quinque fint duo , & tria ) duo au-  tem fint paria, tria imparia. (8 )   O 3 CA-   (7 ) Hac fallacia peccaret , fiquis contenderet , neque cas-  cos videre, neque claudos ambulare, neque furdos audire/  ac proinde reprehenderet, quod eft apud Lucam cap. 7. C(ci  vident^ tUmdi ambulant , fardi audiunt . Scilicet caeci vident ,  cum delinunt efte caeci, 3 cc.   (8) Fallacia haec a Scholafticis dicitur fenfut divifi , fu-  perior ftnjut comptfiti . Huc revocari poteft illa Zenonis (ut  eft apud Ariftotelem Phyfic. lib.7.cap. 5.) qua contendebat ,  fingula milii grana in terram dejeda ftrepitum edere, quod  edat milii modiusuno impetu effuftu.    Digilized by Google     p    u    T III    C A   ' DE FALLACIIS RERUM.   . • < ‘ ,   JOVALNAM SUNT FALLAC/sE rerum ?   V .   $ . Q Unt illa? , quae oriuntur ex rebus non refte per-  ij ceptis. Dicuntur autem accidentis , difti non  fimpliciter , consequentis , non cauffa; pro cauffa , petitionis  principii y ignorationis elenchi , plurium interrogatiomun .   Qu, cenam efi fallacia accidentis ?   Eft locus ad decipiendum idoneus , cum rei per  fe tribuitur, quod convenit illi fortuito , &ex acci-  dente. Itnque in hoc vitium labitur quicumque rerum  eventa pro rebus accipit neceflariis ; ut cum Vellejus  Epicureus apud Ciceronem lib. i. de nat. Deor. cap  32. contendit , Deos humana forma praeditos efle ,  quod ratione utantur; quafi vero humana forma fit a-  liquid cum ratione neceflario conjun&um. ( 1)   * ■ • • . » -• . .   ( 1 ) Fallacia hsc orta cft ex regula prima Anteprsedica-  mentorum . Cum quippiarn de qutp<am dicitur , quacumque  de pradnato enuncianiur , ea de [ubjeSlo queque poffunt enun-  ciari . Nam hinc Sophifla ita difputat : An tnal efi genus ;  botno efi animal p homo igitur efi genus , Refpondendum ,  genus fortuito & ex accidente dici de animali p proinde  non pofie de homine dici nifi per fallaciam . Ita in fallaciam  accidentis incidit, qui hoc modo difputat: Horno dodlus ge-  nerat p ergo homo indoflus non generat •    Digitized by Googli     r ARS V. C APVT 111 .    2JJ    Quartam eft fallacia difli non /impliciter ?   Eft , cum id , quod aliqua ex parte valet , pe-  rinde accipitur ac fi fimpjiciter & omnino valeret ; ut  fi dicam, ut eft apud Gellium lib. i8.c. 15. Quod nix  e/i , hoc grando non eft ; nix autem alba eft ; grando igitur  alba non eft . Sumitur in prima enunciatione tamquam  fimpliciter verum , quod eft verum dumtaxat ex par-  te aliqua . ( 2 )   Quanam eft fallacia confequcntis ?   Eft, cum ea confequi dicuntur , qua: confe-  quentia non funt ; utfiquis ita argumenjtetur , hirtus  eft , ergo juftitia eft ; quafi vero fpecies confequatur ge-  nus , & pofita virtute , fequatur juftitia . Aut fi non  confequi ea dicantur, quae re vera confequuntur ; ut  fiquis ita difputet, Juftitia non eft , ergo virtus non eft :  quafi vero fublata fpecie , tollatur genus .   1   ■ Quanam eft fallacia non caujfa pro cauffa?   ]£. Eft cum accipitur tamquam rei caufia , qua:  cauffa non eft ; ut cum quis humani generis infortu-  nia in Cometas refert , Ad hanc fallaciam revocari   O 4 po-   (2) Per hanc fallaciam ajebant Cynici , quod licet, ubi-  que licere ; ut eft apud Sex. Empiricum lib. 1 . Pyrrh. hypo-  th. cap. 14. & lib. 3. cap. 24. Hinc La£lantius de Falf. Sap.cap.   * 5. Quid ego de Cyni (it loquar , quibus in propatulo coire cum  conjugibut tnot fuit ? Quid mirum , fi a canibut , quorum vi-  tam imitantur , vocabulum nomenque traxerunt ? Id tamen  in dubium revocat D. Auguftinus de Civitat, Dei libr, 14.  cap. 20.    Digitized by Google     n6 P ARS r. CAPUT III.   poteft Terentianum illud, Verius odium parit . Neque  enim veritas confentanea odii caufta eft; fed impro-  bitatem movet , unde proxime odium manat , tam-  quam ex vera caufla. (3) Itaque hoq in genere pec-  catur, quoties pro caufla propria & proxima adhibe-  tur communis aliqua & remota ; ut flquis adulteria  ex otio oriri dicat . Ita Ovidius de Remed. amor,  verf. 16 x.   Quaeritur , ALgyfthus quare fit fafius adulter ?   I n promtu caujfa eft ; defidiofus erat .   Quanam eft petitio principii ?   Verere principium eft , ut fcribit Auftor ad He-  rennium lib. 2.cap. zff.pro argumento fumere , quod  in difquifitione pofitum eft; ideft idem probare peri-  dem. Exemplum fumi poteft ex Sex. Empirico lib. 3.  Pyrrhon. hypoth. c. 3. tibi Dogmaticos accufat falla-  ciae*. hujus; quamvis accufatio non fit idonea : Qui di-  cit effe cauffam , vel cauffam affert fui didi, vel non af-  fert : fi affert , principium petit , quia probat cauffam per   cauf-   ( 3 ) Per huiufmodi fallaciam prsefertim difpataat , qui  fortunam afferunt cauff* loco : qua de re Plinius Hiftor, 1.  2 .c. 7. Toto mundo 13 lotit omnibus , tmnibufque boris , c-  mniumque vocibus fortuna fola invocatur ; una-Mtmi natur ,  una accufatur , una agitur rea ; fola laudatur , fola arguitur ,  cum conviciis colitur. Huic omnia txpenfa , huic omnia  feruntur accepta ; tSf in tota ratione mortalium fola utramqut  paginam facit . i jufdem generis funt fallaci* oftentorum ,  qux apud veteres Romanos maxime valebant. De his Cicero  jib. 2. de Divinat, c. 26. M agna jtuitiiia eft , tarum rerum Deos  facere efftUoret , eaujfas rerum non quarere .    \    Digitized by Google     PARS V. CAPUT 111 . 217   cauffam , ideft id , qucd quaritur , per illud ipfum , quod  quetritur : fi non affert, fidem non meretur. (4)   Quanam efi ignoratio elenchi ?   . ' *   %   #. Tum Sophifla dicitur pcccarc ignoratione e-  lenchi, cum ejus argumentum non oppugnat id , quod  eft in controverfia , fed aliud quippiam ; ut fiquis di-  cat, mortem non efle malam , quia neque moritu-  ros afficit , cum nondum fit \ neque mortuos , cum  amplius non fit. ( 5 )   r   Quanam efi fallacia plurium interrogationum ?    Eft cum plura fimul interrogantur, quibus re-  fponfione una fatisfieri nequit. Ex. gr. Socrates efine  Vhilofophus y, & princeps Philofophorum ? Siquis ita in-  terroganti refpondeat , efi , vel Aon eft , -incidit in ca-  ptio-   1   (4) Huc pertinet illud argumentandi genus , quod Piftilll  verfatio dicitur ; de quo PJutarchus tdverfus Stoic, pag. ra.  1072. T)t'y vrifx zje&rpcoz/iv , /nc ju* munreiv Jsxi? , btcrov .  Piftitli circumaBtum , ne cavillari videaris , emitte . Inde no-  men fumfit , quod cum piftillum circumagitur , eodem  redit , unde difccflit, nihilque efficit . V. Part. 3. cap. 14«   (5 J Exemplum Aimtum efi ex Empirico lib. 3. Pyrrhon.  hypoth, c. 24. Attingitur etiam a La&antio, cujus hate funt  verba adverfus Epicurum lib. 3. cap. 17. At idem net metu  liberat mortis lit verbis ; quando nos fumus , mors non eft 5  quando mors eft , nos non fumus ; mors ergo nihil ad nos •  Quam argute nos fefellit \ Quafi vero tranfafla mors timea-  tur , qua jam fetifus .ereptus efi j ac non ipfum mori , quo  fenfus eripitur - Vide in rem hanc e^iam Gellium 1 ,2. cap. S.  & Ciceronem Tufcul.i,    3y s PARS V. C APUT IU.   ptionem . Ad hanc fallaciam revocari poteft omnis  interrogatio, quas fit per ambigua. Nam vox ambi-  gua fignificat plura . ( 6 )   ♦ ’• ■ • .   CA-   . i   (6 1 ) Ut totam hoc fallendi genus intelligatur , legere o-  portet caput.aJib. *6. Gellu, in quo vetus interrogandi &  refpondendi mos defcribjtur . Legem ( inquit ) ejje  dsfciplina DiaUBic* » fi de quapiam e quaraiur dsfputetur-  que ; atque ibi quid rogere , aut refpondeas ; tum , ne am-  plius quid dicas , quam id folum , quod et rogatur , aut a-  j as , aut neget : eamque legem qui non fervent , & aut plui ,  aut aliter , quam funt regali , refpondeant 5 eatfhmantur ru-  des indotlique ejfe y difptnandique morem atque rattonem non  tenere . <&c.      Digitized by Google    c    A P U T ’    IV,    *    DE FINE ELENCHI  SOPHISTICI.   *   QVO SPECTANT FALLACIAE JSTjE>    R. 'O Opliiftarum finis vel remotus eft, vel proxi-  O mus. Remotus eft duplex, de quo initiodi-  ximus , quteflus , Sc visoria. Proximus eft in rebus,  vel in fermone . In rebus funt pugnantia , falfa , pa-  radoxa ; in fermone foloecifmus , & battologia . Sophifta  igitur eo fpeftat , ut compellat eos , quibufcum di-  fputat , ad concedenda modo pugnantia , modo falfa ,  modo paradoxa . Interdum etiam eos compellit ad  foloecifmum & battologiam , ut opinionem fcientix & e-    legantias ftbi comparet • ( i )   \ *    Quid eft Varadcxum ?   1 - -    R. Paradoxum ( *«p« »iV ) eft id , quod re-  pugnat communi opinioni , quemadmodum falfum re-   pu-    ( i) Exemplum battologi* poteft efle illud Gracchi apud Gel-  lium lib, II. c. 13 . Qua vos cupide per bofce armos appetiflis  atque volui fti s , ea fi temere repudiaretis , aiejfe non poteft *  quin aut olitn cupide appetijfe , aut nunc temere repudiaffe di-  camini. Vides, id quod antecedit , & quod confequitur ,  efle idem.    220 PARS V. CAPUT IV.   pugnat veritati . Itaque Paradoxum poteft efle ve-  rum, quamvis nUn appareat. Immo Socratica omnia  dicuntur longe veriffima a Cicerone in ipfo Parado-  xorum initio. (2) Sophiftas tamen non laborant, ut-  'rum paradoxa vera fint, an falfa' , modo admiratio-  nem moveant • ( $ )   CA-    ( 2 ) Arrianus de Sermon. Epite£li lib. 2 . cap. i. & 25. Pa-  radoxa dicit efle illa, qua; Tolis Sapientibus videntur vera.  A Cicerone vocantwr Mirabilis in 4 # Academ. cap. 44. &  Admirabilia in Paradox. cap. 1.   ( l ) Itaque Clemens Alexandr.l. i.Strom. p.m. 289. finem  Sophifl* vocat tiV mxvKiZ fluportm.     /     - x      2ZI    CAPUT V   DE SOLUTIONE VERA, ET FUCATA  ELENCHI SOPHISTICI . .    QUOMODO SOLVENDVS EST ELENCHUS  SOPHIS TICUS?   ■* « ft »   R. OUm Elenchus «Sophifticus peccet vel forma,  quia non re&e concludit , vel materia , quae  fucata eft ; utramque confiderare oportet . Si peccet  forma , neganda conclufio eft : fi materia , diftinguere  oportet pronunciatum; & oftendere, quatenus verunl  fit, & quatenus falfum.   Poteflne umquam adhiberi folutio fucata ?   R. Solutio fucata non folum adhiberi poteft , fed  interdum etiam verae ac folidse praeferenda eft , fi cum  iis difputemus, quos redarguere praeftat, quam doce-  re. Quemadmodum enim contentiofa quaedam ingenia  funt, quae nihil aliud qua-runt, quam redarguendi glo-  riolam ; ita qui contra difputat , non tam curare de-  bet, ne redarguatur, quam ne redargui videatur. Do-  lus , an virtus , quis in hofte requirat ? ( i )   &u<e-   ( x ) Hic difputtfndi modus fimilis eft bellis : & quemad-  modum in illis licet hoftem fallere per ea, quas ftratagema-  ta dicuntur , ut oftendit Polyaenus in Prooem. lib. x. ita in  hoc per fallaciarum genera Artis propria licet adverfarium  eludere .    . i    ' v„-    Digitized by Google    V ARS V. CAPUT V.    222    Qudnam tft folutio fucata ?    R. Efl: illa , qua? difficultatem non folvit , fed elu-  dit; quod facere potfumus vel eam irridentes; vel re-  ciprocantes , & in adverfarium ipfum convertentes ;  vel ad alia digredienres ; vel abfurdum aliquid inde  colligentes; vel denique alio quovis modo iftum , ut  ita dicam, declinantes.    DE INEXPLICABILIBUS.   ^ • .   ESTNE ALIQV A FALLACIA , QUA SOLVI   JVON POSSIT ? • • <   R. "T\ Uo funt maxime fallaciae genera , quae Grae-  kJ ci cc <T2poc , Latini inexplicabilia dicunt ; Sorites ,   Sc Pseudomenos • ( i ) *   Quid efl Sorites l * * ?    R. Quid fit Sorites , habes in Rudimentis . Fieri  folebat a Sophiftis per tale quamdam interrogatio-  nem ? Decem grana pauca ne funt , an multa ? Effciuntne  acervum , an non ? tamdiuque texendo ac retexendo,  urgebant , donec exprimerent vel primum illud , quod,  multa facit , vel ultimum , quod facit pauca • Quod    ( I ) Gellilis 1 . 9. c. 15. Controverfta partMt ecnffle M > qpodgft-  nutdraci oerspsv vocant , Latine id non n : mif inco*ntnode in-  explicabile dici poteft , Vide Ciceronem 1 . 2. de Divin,c.4. &c  Acad,4. c. 16. & 29,    C A P     VI    fane '*    Digitized by Google    <    P ARS y.C AVVT VI. aaj   fane inveniri nequit, quia nobis natura neque fummos,  neque infimos rerum gradus patefacere voluit. ( i ) .  , .Quid eft Vjeudomenos ?   R. Pfeudomenos , qui Latine Mentiens dicitur a Ci-  cerone lib. a. de Divin. c. 4. interdum fumitur pro quo-  libet fophifmate , ex quo contraria efficiuntur , & cu-  jus exitus reperiri nequit: interdum pro peculiari qua-  dam cavillatione , per quam Sophifta ita interrogabat ,  ut eft apud Gellium lib. iS.c.z.Cum mentior , & men-  tiri me dico , mentior , an verum dico ? ( 3 )   Sunt ne alia apud Logicos inexplicabilia ?   R. Eft e«;iam Ignava ratio , Graece *} 7 »* quas   ita extruebatur, ut eft apud Ciceronem de Fatoc. 12.   * Si   (i) Cicero Acad. 4. c. 16 . Cum aliquid minuta tim (3 gra*  datim additur , aut demitur , SORlTAS hos vocant t quia  acervum efficiunt , uno addito grano . Latini Acervales dicunt .  Eft& alia Soritis forma , quam vide in Rudimentis P. 3.C. 3.  & in noftra Acroafi de Sorite, Ab Arriano de Serm. Epiteni  1 . c.‘i 8. appellatur Quiefeent , io-vyet* at, quod ei Chryfip-  pus qui e fc endo refifteret , ut eft in Acad. Ciceronis 4. cap. 29,  Apud. Sex. Empiricum fignificatur nomen hoc per verba  & intexes* , Pyrrhon. hypoth. I.2.c.22.n 253.9/ ^rep/' re* XpV/rx»»   Zsyuxjixit , er tij a-orefarirti t» o-ufc-sn* , irps/Vvr©- i'* h»'y*  Cpxtrt' Sesr /$Kt&cu e texes* , i'*% fij eytie<ru<rt* est «rstix* ,  Dogmatici , qui [equuntur Chryfippum , interrogati per Soritem >  ajunt procedente Jermone oportere infiftere & fuftinere fe , ne  incidant in abfurdum .   (3) Vide Acroafim noftram deTfeudemeno . Nam res eft  ejufmodi , ut paucis verbis explicari non poftit . Hinc certe  apparet, locum Cireronis in Acad. 4. c. 29. ita legendum ef-  fe; Site mentiri dicis j idque verum dicit , te mentiri : ve-  rum dicis . Vel tria poftrema verba ita funt legenda : men-  tiris , verum dicit. Vel it a: mentiendo verum dicit , Si  poftrema hzc leQh> retinenda ftt , oportebit Sophifmaita ef-  ferre : Si, dum verum dicis , te mentiri dicis , mentiendo ve-  rum dicis i dum autem verum dicis , te mentiri dicit i men-  tiendo igitur verum dicis .    Digitized by Google     VARS V. CAVVT Vh   Si fatum tibi e fi , ex hoc morbo convalefcere , five medicum  adhibueris , five non , convalejces : item , fi fatum tibi e fi ,  ex hoc morbo non convalefcece , five medicum adhibueris ,  five non , ac# convalefces : at alterutrum fatum eft : medicum  ergo adhibere nihil attinet • Siquid interrogatio ifta vale-  ret , omnis e vita tolleretur a&io . Sed refpondendum  eft , in fola divina mente , quae futura omnia fibi prae-  fentia videt , res ede fatales , & modos earum confa-  tales . Alterutrum igitur , quod rogatur , procul dubio  futurum eft ; quamvis nec modus agendi & cognofcen-  di nofter , nec ipfa rei natura patiatur , ut fit necefla-  rium , & poflit definiri , antequam fit . ( 4 )   * *   (4) Ejufdem ordinis fallacia eft "Dominans ratio 9 de qua  Arrianus de Serm. Epite&. L 2. cap. 19. Per hanc colligebant >  fatum in rebus omnibus dominari * unde illi nomen fortafie  eft. Ejufdem item eft ordinis Uie ens ^ Graece > unde   efficiebant 9 nullam mejfit curam efle fufeipiendam 9 quae fata-  libus cauflis regeretur. Vide Acroafim noftramde Ignava ra*  ticne : ubi tota ha;c controverfia 9 qu* de Futuris eontin*  gentibus vulgo dici folet , abunde explicatur .    F 1 $1 1 s.    Digltized by Google      INDEX   RERUM, ET VERBORUM.    A Cademicorum fcientia p. 141.   Accentus fallacia 210.   Accidens , vox Scholaftica 40« Ufurpatur a Seneca 1 6 .  Quid & quotuplex fit 99. & feq. & 54. Qua ra-  tione dicatur univerfale 41. Quomodo fit in fubje-  &o , & dicatur de fubje&o 49. Ejus locus in arte  Topica 205. Ejus problema 194. Ejus fallacia 214.  A&io quid & quotuplex fit 73. Ejus proprietates 74.  sEquivoca vox Scholaftica 46.   Agonifma 182.   Alcibiades, Ajax, Achilles num magnanimi 167,  Altcratio vox Scholaftica 82.   Ambigua 4$. Quomodo diftinguantur 190.   Amphibolia qua; 212.   Anacharfis mj,   Analyfis quid fit , & quotuplex 85. vox Geometri-  - ca. 91»   Analyticis libris continentur principia totius Peripate-  ticae Philofophiae . •" 8JL   Analytici libri quomodo dividantur 90. cur dicantur  Priores, & Pofteriores ibid. Eorum finis. 91.   P Ana-    Digitized by Google    • t*6 I 2 \? D E X   Anaxagoras fapiens , non prudens • i^,   Animalium gradus in cognofcendo ioi. 102,   Anteprsedicamenta quae 41 - & 5 C.   Antoninus Philofophus irrifus a Mimo per fallaciam  211 *   Apparatus ad copiam difputationis quomodo fiat *>9.  Archytas Tarentinus num auCtor Iit Categoriarum  51. & $2.   Auctoritas quem habeat ttfbm in probando 109« i to.  Axioma quid fit, & quomodo differat ab aliis prin-  cipiis 99. 100. Cur Axiomata dicantur communia   1 ' : : . ■ : . ;   B »**»..   * » ■* % • *   * * • ' <   • « » * • %   B A«Ol©gi* • . 4Jt9>   Bellum generis rationem lubet , tumultus fpeciei  .< In bello licet fallacias adhibere ' . • • sar.  Bonum quid lit **JL-    C Anones Epicuri . . . . 9$.   Categoria cur priorem Logicae partem occupent  14» De illarum AuCtore 51. Categoriae Ariftoteli*  est undefint, &quot fint ? 1* & feq. Platonicae 84«   ■ Stoicae 8 & feq. \   GaufTa quid & quotuplex fit i 6 t* Quaenam caufla ad-  > hibeatur in definiendo » & dexnonfirando 161. Sc  t feq. Cauffa remota quanti valeat 124* 125. Caufla  una multorum effectuum 172, Parit fallaciam 116»  4 * Ison caufla pro caufla ialiacia efl - . . 227*   Ci-    Digitized by    RERUM , ET VERBORUM . Uj   Cicero Stoicos audivit , & Stoicus eft 87.   Circulus in argumentando quinam fit rifi. & feq.   Ejus conditiones »a8.   Cleanthes & Chryfippus principes feholae Stoicae 98,  Cognominata 4$.   Compofitio Epicurea fj.   Comet* non funt caufl® rerum 2it.   Compolitionis fallacia »13.   Comprehenfio quid fit apud Stoicos 1 & 147.   Conclufio ex probabili quam firma fit' . 183.   Conjugata quarnam fint • . 4 6,   Confequens quid fit x 89»   Gonfequentia quid 89.   Confequentis fallacia 21$.   Contiguum quid 60.   Continuum quid 60.   Contradicentia qua; , • . 7 . : £0.   Contraria quae 77; Contrariorum conditiones 78. &   feq. . • - :   Corporalia & incorporalia apud $tokos 86.   Corpus quid ii* & 6».   Corvi albi ,• * 40.   Cynici in propatulo coibant a 15.    D    D Aphita deceptus ab Oraculo per fallaciam 21 a.  Definitio quid & quotuplex 99. & 164. Eli me-  dium demonftrationis i t 7« Ipfe non demonftratur  - nec demonftrat , ibid. & likNurofit modus fcien-  di ibid. Quinam fint definitionis loci' 1 66. & feq.  Quae capiant definitionem 172. & feq. Quomodo   P 2 de-    Digitized by Google    li% 1 'K D E X   . definitio adhibeatur iu Topicis 194* 2C>J *   Demo nftrare. quid fit 9 °*   Demonftratio quid m. Demonftratio in orbem x *£.  Demonftratio Stoica J 45»   Demonftrationis praemifla? quibus conditionibus prae-  dita? m. & feq. Demonftrationis neceffitas 1 14*  Demonftrationis exempla iai. & feq. Demonftra-  . tinnis materia & medium jj 7. Demonftratio a  priori , & a poficriori 123. & feq. Ex quibus fiat  1 19. 120.   Deus quid fit 5^. Num collocetur in Categoria fub-  ftantiae 55. Definiri non poteft. ibid. Quomodo fit    in loco , y 7 5 m   Dialedica quid fit apud Stoicosic Platonicos 13. & 15^  Dialedicus per excellentiam   Dici de omni > 1 i?   Didi non fimpliciter fallacia **5»   Differentia quid & quotuplex H- & feq. Dividit &  conftituit 35. Differentia propria una efle videtur  36. Ejus magna eft ignoratio, ibid. & 17*   Differentia quomodo inveftigetur 19*»   Differre fpecie & Differre numero a 4.15. & 34»   Diogenes m*   Difparata qua; fint - !$•   Difpofitio quid fit   Diverfa qua; dicantur 1^*   Divifio fervit definitioni 1 j 8. Divifionis fallacia 2 1 3*  Divifiones vocum & rerum 4 47»   Dubitatio quid fit> & quando adhibenda 107. & feq.    RERVM , ET VERBORUM.    2 )^    E FfeAa quomodo cognofcantur . .   Efficiens fola vera cauffaeft .   Elenchus Sophiflicus quid fit *o 7 . A quo primum  adhibitus ao9 v Quomodo differat ab elencho con-  tentiofo , & apatetico ao8. Cur de eo difputetur  ao 9 . Unde fumatur zro. Elenchi Sophiftici finis  *o8. a 19. Ejus folutio vera, & fucata **i &  feq.   Entia rationis , .   Epichirema quid fit * * f |   Epicureorum fcientia& demonftratio 14*. & feq  Epicurus non contemfit Dialedicam a*. Admifit no-  tionem Deorum a natura impreffam 9 6 .hen> p Z  notiones aliarum rerum fenfibus comparatas  Euclides Dialedicus irrifus per fallaciam <.   Evidentia quotuplex t   Exempla vera effe, neceffe non eft 3 * *g*   ’ A F f - • • .   F AlIacise vocum in difputando 2x0. & feq. Fallaci*  rerum 114. Sc feq.   Rgura quid fit (j. Cur dicatur Uita , ibid. Figura i  _ **<»“ - ii-|   forma qu.d fit « 7 . Interdum apud Ariftotelem e«. .  dem eft ac definitio jg   Fortuna^ dici «ir cauffa rerum per fallaciam a 1 \\ '    Fucata fophifmatis folutio  Futura contingentia    "i 2'i'<.r. ^caa ap,!l   P -5 Cl*>    Digitized by Google     *    >JO    I ' M J D E X  G    /    G Enus quid fit 2 3. 19 7. Perperam definitur a Scho-  lafiicis 24. Quotuplex ay. & feq. ' Interdum  pro fpecie ufurpatur atf. Quam pr*dtcationerrt ca-  piat 44. Generum differentiae 49. Sc feq. A gene-  re quomodo fumantur argumenta* 198. ic feq. Ge-  neris problema ■ ' ■ . • 194.   Generum differenti» - -- 49. & $0,   Gracchi battologia . »19.    H    H Abire quot inodis dicatur -8 a. dt feq.   Habitus quid fit 66, & yy.   Homonyma qur 4 6.   Homonymia quid & quotuple* fit ' atr» *ra.  Hypothefis quid fit    % •%   I Deae Platonicas quid 19* 6c feq. Ideas innatas cur  „ a Platone admifl» 102. 128. Ideas quomodo a  * Platone probentur * 4 V * " ^ - ‘   Ignava ratio quid fit - *. *. 223. 224*   Ignorantia quid & : ;quotuplex "• 149.   Individuationis principium : 30.   Individuum quid & iquotuptex fit Ejus necas  v. ,ibid. -?*>   ■ y’ *   Indubio fervit definitioni 154, Ejus^prmcijtia^ ior» ’  Inexplicabilia qua: ,v 0 o>   Interrogationis geminat» fallacia juxjjlu   «sfc ^ Leib-    Digitized by Google    J IERVM, ET VERBORVM, aji   . l    L    1 . 1 1 J    Eibnitii demonflratio . .. . A Isi.   Line» quid fit 6 1, Refla , & curva non finit  . . contraria. - ; . i.' r; : <4.   LoKius fumfit ab Arifiotele »01.   Locuples unde dicatur ' ao».   Locus fpecies quantitatis Io loCO quomodo res   f, " c . ... Ut   Logic* nomine quid fignificetur * rj.   Logic* materia , & partes i 4 .   Lyfander nura magnanimus dici poffit 16j.it > 63 .   1   4   M   ' . * *  f   M Agnanimitas quid fit -: * 6 j,t 6 t*   Materia , & Materi* neceffitas caufTa eft j 6  Medium demonfirationis 177 . Quomodo Latine vo-  cetur jf8. Medium folvend* quxfiionis quodnam  fit 17 6. & feq.   Metens , qu*nam fit argumentatio . . 224.   Momentum quid fit <1.   Moror t vox accentus ancipkis . • . »it,   Motus quomodo definiatur 1 74» Motus ff enes Ia.    N    3 * % •    N Ature fimplices definiri nequeant 173* 1744  . Neceffitas mater ij» quas dicatur ah Ariftocele   Neceffitatis gradus in demonftrando ii4*&feq. ^   P 4 Ne-      I N D E X    Negatio quid fit 79- & 80*   Nero ludebat in morte Claudii per fallaciam accen-  tus 3J I*   Nexus communis quid fit <-  Nilus s v c   Notiones innatae non admittendae 102. & feq. Hoc   nomine quid intelligant San&i Patres 10^» Cur   admiffe a Platone *Q 3 «   Notitiae apud Epicurum quid fint    UV    O    O pinio? quid fit 154. Num poffit confifiere cum  fcientia, ibid. Num poffit efle cum fide 15?»  Eft in fiultis 145 »   Oppofita quae   Oracula ambigua irridentur a Luciano 2,11.   Orationis numerus quinam fit, & quotuplex 63»    s   .fX j    , . * r    M « * *    • . * * "! * ,   « ! A X - * * #»    P Aradoxurti quid fit latju & feq*   Paronyma quae 4 ^*   Partes totius Logici, & totius Phyfici quomodo ad*  • hiteantur in argumentando i$ 8 « & feq-  Pallio quid fit & 73 «   Tatibills qualitas qu£ 67»   Peripatetici unde didi 13*   Per y* quae dicantur 1 1 g 16«   Petitio principii quid fit / tij. 2 \6.   Piftilli fallacia quae 127.   * ‘ * . ' 'ha Pia*    Digitized by Google    ~w    RERUM, ET VERBORUM. 333  Platonis ideae 20. & feq. 137. & 138. Platonis pnb*  . v notiones 95. Platonis fcientia 13*« & feq. Platonis  fophifma' ; . * « x ..* 1 5*4   Posphy rias quis 17. Cur praedicabilia explicuerit , 1 &:   unde fumferit 17. Etiam Praedicamenta explicuit   * , »   45 *   Pofteriora Analytica 90,   Poftpraedicamenta quae & quot 7^*   Pollulatum quid 99. & feq.   Potentia , & impotentia quid fit . 47»   Praecognita quae 94.   Prxdicabilia cur praemittantur Categoriis 17* Cur ab  Ariftotele explicentur in Topicis 1 5. Quae & quot  , r£. A feq. Quinam lit eorum ufus 17. Quomodo  dicantur univerfalia / tl*   Praedicatio quid & quotuplex 42^ & feq. Praedicatio  identica 43. Praedicatio non cadit in res< 4*.  Prxjudicium quid , unde oriatur * & quomodo de-  ponendum 103. & feq. M «   Praenotio quid & quotuplex 92. & feq. Praenotiones  Epicuri , Platonis , & Stoicorum 97. 96. 97»  Principia cognitionis quae & quot 99.^ feq. Non funt .   innata xox. Oriuntur a fenfibus • . ibid.   Priora Analytica 90/   Privantia quae  Privatio quid   Prius quot xnftdis dicatur - ■   Probabile quid fit 183, Sc feq.   Problema Dialefticum .186. qua in re verfctur 187.   - JEjus loci 193. & feq. Problema fpeciei > & diffe-  rentiae cur non fif • - 195*   Pro-    79. & 8o #  79. & 80  ' 80    A    • i    134 rvN-0 B X . /   Propofitio quid apud ArittotelCm 188. Unde furnax  r i . tur pf opofitioncs ; 184«: 190. 141* 195.   Proprium quid & quotuplex 37. Proprium hominis  quid fit 39. Locus proprii in arte Topica 104. Ejus  problema ' : ;; 194.   Protagoras Abderites .209.   Pfeudomenos »23*   Pfeudographus fyllogifmus 208.   Pun&um quid fit > . 6 1.   Pyrrhus deceptus ab Oraculo per fallaciam 212«    r    1 - ^   « V- r#     ^ * «    Uaeftio omnis ad Logicam pertinet - - i>4.  ^Quaeftio quid & quotuplex ' '< ' ' - 175*   Quomodo folvatur t?6. & feq. f ' - r . ■   Qualitas quid fit 6f* Ejus fpecies 66. Qualitas oc-  culta quae 69. Qualitas Rhetorica quaev ibid. : \  Quantitas quid & quotuplex 60. & feq. Quibus pro*  - prietatibus praedita * 6 4.   Quinque dicitur numerus par & impar per fallaciam  ,213. • • . ' f * * * * -1    i p - > •    i r *.    i. *   R Arum & denfum num fpecies fint qualitatis   62 . :*• ; : * :* • > .   Regreffus quid fit ii$. & feq.   Regulae Antepntdicamentorum > . • r * • <  Relata & feq. quibus nominibus gaudeant 70; Qu* fint   70.    /    Rcla-    RERUM , ET VERBORUM. ajj  Relatio quid & quotuplex 70. Quomodo eonflkuat  Caregoriam 71» Quaenam fint ejus proprietates 71.  . * & feq.;   Reminifcentia Platonica 104« 1 16. & feq.   Ridendi facultas non videtur hominis propria ^9«   v ; .   s    S Agadtas quid Iit 156. Num pertineat ad fcien-  tiatn, ibid.   Sapientia quid & quotuplex ij t. & feq.   Sceptici de fcientia quid fenferint * 141*   Scientia quid & quotuplex 13 3. A: feq. Oritur a fen-  . fu 147. Non eft fingularium 1)5. 14 <8« Scientia  veterum Phy ficorum, 13$. Platonicorum, ibid.  -137. & feq. Scepticorum, Academicorum , Epi-  cureorum, Stoicorum 141. & feq.   Senfus*parit principia 10 u Communis eft* belluis  . 'ibid. ' * < . -   Scnfibiiia quomodo cognofcantur 139.   Signum quid & quotuplex 119. & feq. Quo figno*  utantur Philofophi , quo Rhetores 130, Quo Stoi-  ci 131. * -    Simplices natura? non poliunt definiri   173. 174.   Similitudo, ejufque inventio cui bono   191.   Simul quot modis dicatur   81.   Situs   75 -   Socrates num fuerit magnanimus   167.   Solaecifmi fallacia apud Plautum   * «182.   Sophifma quid fit   208.    So-    /    Digitized by Google    »3$ : 1 : N D E X   Sophiftx quinam fint , & quo fpe&ent 208.   Sophift ici. elenchi 207« & feq. v. Elenchus»   Sorices quid fit .* 222. 223.   Species quid fit 27. Caret duobus cafibus apud Lati*   # nos, ibid. Quotuplex 28. Pro individuo interdum  ufurpatur 30. Species Praedicabilis & Subjicibilis  31. Interdum gaudet nomine generis, ibid. Speciei  problema / 197.   Spiritus non habet differentias corpori communes   5°«   Stoici dominati in Diale&ica funt 87« 'Eorum Cate*  goriae 8 6. & 87. Eorum praenotiones 98. .Eorum  fcientia 144.. Eorum demonftratio 14 7. Eorum fa-,  jpientia 152. if7*i , <   Subje&um' praedicationis , & inhaefionis 48. Efle ia  s fubjeclo, & dici de fubje&o, .ibid. & 49. 1 . •  Subflantia quid fit 74« Quotuplex 77. Quibus proprie*   . tatibus praedita 76. & feq. Ejus gradus 78. Sub-  ftantiae modi apud Platonem 87. Quid apud Hera*  •clitum . , ... . . > •; 58*   Superficies quid fit , & quomodo gignatur 61,   Syllogifmi principia r ; .• f <»>r fOk'   Syllogifmus Dialefticus quinam fit > v 1 .-r8a#..   Synonyma quae 46. Sola habent locum in Categoriis    4 *.   • *   • r   .. •   0 % * |   1 > >f, .i • 't ■}   • V ■>   •   • * r   .1^1    J ci- / '• ' . . -   «   0   ,1 %     ...   n   * l V   ,\ol.    , j '•*' »*t* «inal r;*   • i   c   « * * <+* * #      t . 't 3 1 i » - )     r» » •   -*A < V JU   0   ' IY» i , ■ <* f.   «* • ■ •   *      Digitized by Google    RERUM, ET FERRORUM. 237    T Empus 6 i. & feq. f  Termini reciproci    X Termini reciproci 1*7.   Thales fapiens, non prudens 153.   Themiftius optimus Analyticorum interpres 94.  Thefis 98. 187.   Topica conjungenda cum Elenchis fophifticis 179.'  Unde dicantur; quas fit eorum materia , qui finis  180.   Topicx difputationis inftrumentum 181.   Topica Rhetorica quomodo differant a Dialefticis  205.   Totum Logicum , & totum Phyficum quomodo ad-  hibeantur in argumentando 197. & feq.  Tranfcendentia quar dicantur ■ 73.   Tumultus fpecies belli 198.    U Bi 75.   Velleji Epicurei fallacia 214.   Verifimile 184.   Veritas odium parere dicitur per fallaciam a 16.   Vifum ap«d Stoicos & Epicureos quid fit 96.97.98.  Univerfale qnid & quotuplex 18. Univerfale Peri-  pateticum 19. De Univerfali cur agatur in Logi-  ca    Digilized by Google    a;8 INDEX   ea 20. De illo mulca Scholaftici 22. Sola Univerfa-   lia fcientiam capiunt 148. Sola capiunt definitionem    * 7 3 »   Vniverfe primum quid fignificet Ilff. & feq.  "Univoca quomodo Latine dicantur  Voces quomodo dividantif    4 *.    47 -    z    Enonis fallacia  Zenonis fcientia      *»?•   * 44 *    FINIS.