GRICE E VALLA

 L A V R E N T Ad uetenm denuo codicum fidem ab loarnie Rtnerio emenda- ta omnia. .Kjran i APVD SEB. GRYPHI VM IVGDVNI, 4 o* • .*> STVDIOSO LECTORI S. Hd£« /etfor optime hos elegdntidru libros multo quum diu tehdcurtqudm prodierint,emdculdtioref,loanis Rtcnerij opc- ' rd,cu/m nonnullis dnnotdtionibus, tibi hdudpdrum profuturis , ab eodem in mdrgine ddditis. Veterum dutem dutorum cxem- pld,qu / V d/c lcttor,Rjcnerijqi ld- ’ boribus fuere. 1 1 .«jiiJDiO I LAVRENTIVS V A L* LA lOANNI TORTELLI r9. Aretino , cubiculario Apoflolico,Theologo* nat iUam dignitatem,quam ab ida ornetur. N ec ego minus ue* neror cius uirtutes apud me, quam datas a Deo Apoftolicas claues , d(aues,quum pro: fert im [cientia [aerarum literarum.ilauis ud* cetur,ab eodem Deo tributa,qux apcrit,cr nano claudit: cf ait* dit,cr nemo aperit, Jftuj utraq manu clauei gcflat,[apientix altera,altera potejhtis. Quare ( ut libere quod fentio dicam) uel magis mihi lxtnndum,atq; gloriandum erit, fi a taminte * gro,tm fan (tortam fapienti uiro,quamfid fummo Pontifice, laudabor. Summi enim Pontifices imlti fuerunt, [e d qualis hic, uix unus,aut alter : quem ab fit ut emerendi fauons gratia im* penfius iaudauerim, quippe qui fciant er me improbaturos ho mines, fi mentiar.ej illum talem effe,qui nec feipfum ignoht,' crteflimonia fuarurn laudum malit in pettoribus efje,quam itt* linguis. Neq; uelim te hanc ei epiflolam oflendere. I n qua etft laudatur, id tamen non ideo fit, ut has laudes ipfe, fed ut exteri legant:cr (quod ad nos attinet ) magna [ane honori tuo , ac meo fiet accefiio ex hac Nicolai pontificis commemorationes Etenim fi in arcubus triumphalibus ,cr columnis,cxteinsq; id genus operibus in honorem aliquorum cxtruttis,qu6 fintau * guftiora,cernimus interdum alicumDci,aut D eo finuhs ima * ginem [uperpofitamicur ipfe naputem mihi ficiundu/m,ut huic mex columna (non aufim dicere arcui ) duodecim paffus alta, quam ego opifex tibi ob fingularem eruditionem, fummarn beneuolentiam,maxima in me merita dicaui , imaginem ‘ N icolai fummi Pontificis mea manu fcalptam in cui * mine collocem, ut operis decori quadam etiam , ex ipfo prxfidc maieflas accedat { ita er noflra in illum reuerentia ,ac £ -*■ religio , cr illius in nos ” fauor , fylendorque ! conflabit. Vale. 4 i LAV £ A V R E N T I I VALLAE PATRI TII ROMA* * ni , er de lingua Latina bene meriti , in fex Elegantiarum libros elegans ,er do= admodum prafutio. WM fepemecwm noflrorum maiom res gc{l as, aliorum# uel regum , uel po * pulorum con fidero , uidentur nuhi non modo ditionis noftri homncs,uerum etia lingua: propagatione exteris omnibus anteceUuifie. N P er fas quide, M edos , Afiyrios,Grxcos,aliosq ; permultos lon* ge,late# rerum potitos effe:quofdam etiam,ut aliquanto infi* nusquam Romanorum fidt,itx multo diuturnius imperium te * nuijfe conflatinuUos tamen ia linguam fuam ampliare, ut no* firi ficeruntiqui (ut oram illam 1 talia: , qua magna olim Gra* cia dicebaturiut Siciliam,qua Graea etiam fuitiut omnem I tt* liam aceam ) per totum pene Occidentem , per Septentrionis , per Aphrica non exiguam partem , breui Jpatio linguam Ro= manam (qua eademhatina a Latio,ubi RoHia^hdicitur) ce* \ebrem,zr quaji reginam effecerunt,^ (quod adif)fas prouftt , cias attinet ) uclut optimam quandam frudem moralibusnd fu* ciendam f 'ementem prabuerutiopus nimirum multo praclariui , multo# Jf>eciofius,quam ipfum imperiti propagajfe.Qui enim imperium augent, magno illi quidem honore affici folcnt,at $ imperatores nomindtur.qui autem beneficia aliqua in homines contulerunt ,ij non humana, fed diuina potius laude celebran* tur : quippe qui non fua tantum urbis amplitudini, ac glori a confulant, fed publica quo# hominwm utiliatl,ac faluti. lai # noflri maiores rebus bellicis, pluribus# laudibus exteros horni* nes * \ PRAEFATIO, 7 tics fuperaruntjingux uero fu£ ampliatione feipfis fuptriores fuerunt,tanquam relido in terris imperio,confortium Deorurtt . in ccclo confcQUti. An uero ( Ceres quod p'umenti,Liber quod * tHniyMinerud quod olei inuentrix putatur , multify alij ob ali*t quam huiufmodi bencficctiam in Deos repojiti funt) Unguant Latinam nationibus didribuijfc minus erit , optimdm frugem, e r uere diuinam , nec corporis, fed animi cibum i H £c cninf. gentes idos , populos qj omnes omnibus artibus, qu£ liberale i. uocantur,instituit:h£c optimas leges edocuit:h£c uid ad omne fapientiam muniuit : hxc deniq ; prxft itit , ne barbari ampliUf - dici pojjent. Quar? quis £quus rerum aftimator non eos pro* firat,qui facra hterarum colentes,ijs,qui bella horrida geren* teSydari fuerunt i illos enim regios homines,hos uero diuinqs iuflifiime dixeris, d quibus non (quemadmodum ab hominibus debet, fit) auftn rcfpublica ejl,maie;}asq; populi Romani folum,fed (.quemadmodum a dijs ) fallis quoq; orbis terrarum: eo^quidem magis,qu6d qui imperium noftrum accipiebant, fuum amitte* re , er (quod acerbius efl) libertate fpoliari fe exidimabanty— nec fortajfe iniuriaiex fermone autem Latino non fuum immi* ■ nui , fed condiri quodammodo intelligebant : ut uinirn pofte* riusinuentum,aqu£ ufum non excufiitmec fcricum,lanam,li* numq; : nec aurim,c£tcra metalla dcpojfcfiione eiecit,fed re * tiquis bonis accefiionem adiujixit. Et ficu t gemma aureo adi* gata anulo non deornamento cfl,fe ' ELEGANTIARVM LIB. I. ' Ex quo oftendit cr Mifitw» , cr /rw#u cffe declinatio * nis, genere aute diffirre.Ego uero reperio ancipite apud Mar* tialem fcripturd,cr frequentius fic, «t cr ipfe puto feribendu: .Cum dixi ficos, rides quafi barbara uerba. Et dici ficus Cacilianciubes. Dicemus ficus,quas fcimus in arbore nafei. Dicemus ficos Caciliane tuos. Ante omnia,cur ille ridffet Martialem, quod diceret ficus? An non reperitur ficus,faltem pro arbore,atq ; etiam pro frttttu, in numero fingularii Non hoc ergo iUe ridebat. Quid ergo? quod genere abuteretur?ne hoc quidem. Quippe cum dico ficus,quo genere utar, nono intcUigit. Certe ridebat quod alia declina* tione uteretur, qumea,qua debebat, ut ex fecundo uerfu, in quo mutata efl declinatio , apparet. Quod fi igitur Cacilianus de declinatione agebat , non de gencre,debuerat Martialis ad, declinationem , non ad genus refpondere,ut efl putandum:atq; adeo neceffe efl eum rcfpondiffe. Siquidem ( ut o flendi) iUe re * prehcnderat,quod hic ficos diceret , non ficus. Qua reprehen* fio fi ueraefl, ut Prifciano uidetur,qui uult ficus magis effe quarta , que tandem modehia poeta fuiffet,eum qui refte ad* moneat, tam execrabili,etiam uero crimine inceffere? ergo con* iunxit accufationem imperitia cum accufatiotte flagitij per io* cum,cr dicacitatcm,ut moris fui efl,quod ille adeo flolidus,non folum nequam ejfet,ut negaret ficos reperiri, quos fetum, fem* per, cr quidem cum dolore gefhret : quod minime mirum efl reperiri,quum profruftu , ad cuius fimilitudinem morbus ap* peUatus efl,in fecunda declinatione, cr ( ut opinor) in genere mafculino non modo apud poetas, fed apud oratores quoq ; pro* hatifiimos reperiatur.ut Horatius, Pinguibus cr ficis paflum iecur anferis albi. Et Plinius ad Oflnuiwm Rufum, Qua nunc cum ficis,cr hole * Lib.i.epi* tis certamen nondum habet. Et Cicero de Sene£lute,Ex tantulo grano ii.3 Scr. i.faty.J. v* 7 14 Lib.i. Satyra io. LAVRENTII VALLAE grano fici. Quidam grammaticorum recentium3idefl3imperl U torum,aiunt pro fruttu quarta , pro arbore fecunda effe decli - nationis3quum pro arbore fit fapius quartaiut idem de Orato * re : V x orem fuam fujfcndijfe fe de ficu. Seciida autem ut apud luuenalem : -Ad qua Difcutienda ualent flcrilis mala robora fici. 8atur«}.cx. ip, Macrobius er ipfe in fecunda declinatione femper fire utitur, er plurimos ueterum oftendit ufos. Prifrianus uero uult pro fruticer morbo quarta ejfe3cr hoc autor itote Martialis. Hem . que ego inficior ultimum illum uerfum poffe fic legi , ut recitot Prifcianus-.fed id ioco magis 3qukm ferio a poeto accipimus effe dittum.Neq-y enim feipfum3quod ficos dixifjet3fed illius er ne* quitiam3zr imperitia reprehendere uoluitmon ignorans ficos & Latine 3Fd“uldm potm,qum fretus cithara, fideculdm dndlogU exigit . De dutoriMc fdtisfecerit Tetius S fe atraT f °mpeuts,iufcribenst Udes genus cithara,diae,quod ttntm int"Je chord* *»*?“«■» inter homines fides, concordent. fiSL”S. p£ arr TVT fidi1cuUt™g‘‘* fides, fleut sedicula ab ahidiius , nat tdesjedteula a fides , cedicula i cedestnon edeculaSedecula, ** iambos dius mafculina,in eda faminina,in cllu neutra.Culter cultellus . Liber libellus.Puer puellus . T ener,tenera tenerum,tcnellus,te* nella,tenettu:mifer,mfera, mtferfrmifeUus, mifeUa.mifeUu :facer% facra/acrum,facellus/acella}faccllu. unde hoc facellu,pro tem* pio modico.Hinc fidum eft, utfceminina quoq ; fubjhntiuom eodem modo,quo adicdiuoru,ficeret diminutiua. Caper,capra, capella. Puer,puera,puella.Liber, libra,libcUa:licet multo aliud libra,qud liber (ignificct.Hac diminutiua in cUus, et eda exeut. *> Sunt quada m iUus , illa, interea aute priora Prifcianus ponit Ala,uultq; ficere diminutiuu afcclla: Cicero tamc inter pofterio Cic.de Onto* ra. Duo enim mafculina , totideq j foetninina donat hoc genere ?td* * ■ terminatiois:Palus,paxillus:Talus,taxilliis: M ala maxilla: Ala, axilla. Sunt tamen cr alia in hanc uocem exeuntia. T T L.k 4U0% diminutiua, que finiunt in afler, imitationem po * A tius,qum diminutione fignificant: necfc enim ea ratione di* b citur *t> • LAVRENTII VALLAE citur Oleader,Pinaftcr,Apiadrum,Menthadru, Siliquadrwntp quod/it parua olca,parua pinus, partium dpirn , parua mttha, ' parua pliquaifcd quod fylueftria,oleam, pinum,dpiu,methdm, ftliquam imitantia : cr,quo quidam utuntur pliader pro priui* gno,non paruus filius eft, fed imitatis filiumtcr parafttafter,no Pdruuf paraptus ( aliter enim no diceretur a Comico, parada* aft*cimVaiu fler paruulus ) fed imitator paraptorumiut apud M. TuUiu pro Tuu.pro Vjjre yareno,Erucius hic noder Antoniadcr cft.Et ad Atticum lib. |i. ).>.|us (Sora X I i. Omnino folet effe E uluiadcr .id eft, Antonij, F uluify imi* f*01^ i.uc au- totor.EthincAMgujhtuu appdlat pbilofophadrum:non(ut pu* defidtratur, to)paruum philofophum yfed imitatorem philofophorwm : nifi SeSSScS ^cas iwtotionem effe diminutionem quanddm perftftiontf * nuib. 7.ciZis\ushUyuri\ pro fuflU gatione. Carnarium non locus , ubi caro falfa fuff cuditur , fed caro ipfamifi contentum pro continente accipiatur . Donaria, Ser.fn illud %. no lacus repofitorius donoru , fed ipfa donailicet Seruius dicat, ribS8di'^osai ubi dona oblata funt:ficut leftifternia dicutur,ubi homines fede u ad donaria ye in templo confucucrut. ita in exteris adbibenda efl in fimiliu &c% nominum fignificatione accuratio. EijM^ftmmiisTWtinwthi ' n f culina, fcxtmn in a,cr communia,ofjicia homimm,qualmtcmq. ; fignificant. Caprarius,faltuarius , camparius, horrearius, clafiia* riusicuflos exercitorue caprarum, faltus,campi , horrei, clafiis. Sagarius, lintearius, uefliarius : uenditor fagorwm , linteoum, , ucfliu. Proprietarius, Fruduariits,vfuarius:cuius efl proprietas prxdij, cuius fruftus, cuius ufusiqux omnia fignificant a&ione, t # ■ ELEGRANTI ARVM LI3. I. « poffcfiionanq;,numero quidem incomprehenpbilid.Vauca dutc qu£ papiui- acciptitur:Legdttrius,Comoddarius,Depcptirius, Benepciarius, lideicommiffarius: qui legatum , commodatum, i ■. depojitum, beneficium , pdeicommiffum accepit , e r fiqudfuttt * e tiam nomina quadam re * rum,Calana, Sulphuraria: ubi calx coquitur, er fidphur fit. Atque hac a nominibus fere proficifcuntur: dia uero magis 4 uerbis,ucl a tierbabilibus in or, ^msinrta^drium, dftionem pgnipcantia,accufatorius,pd^ortUs, depnforius,p* deiuflmus,inftitutorius , exercitorius , tributorius. N am T rU butarius uenit a tributm,Tributorius a tributor , peut depop* tmus 4 depojitum , Depop tortus a depoptor. Signipcat itaque Tributarius, qui foluendo tributo obnoxius ejl: ut Stipendia* rius,qui foluendo ftpendio-.cr Depoparius,qui reddedo depo* pto: ut Munerarius , qui dat munera populo , gladiatoribus in arena exhibenda. 1 deofa uas efcariwm dicimus,^ uas potoriu : quia hoc a nomine uerbali uenit, illud non uenit. P rator, fena* tor,holitor, littor,no opinor dcfcedere a uerbisifed quia uocem uerbale obtinet,pcut cenfor,cr qua8or,pc formaucrut fua dea nominatiua pratorius, fenatorius, holitorius,Uftoriiis,ceforw, C quaftcrius. Holitor autetn , cft qui horti holeru exercet, que nonnulli hortulamm uocant.Ep er holus,unaqu£^herba,qua ucfcirmr.Namfhrt^x^iivrii rmhvIftTl^^dyrWrib^ conp ti,cr uoluptatis gratia comparati: ut horti Salluftiani,Pompes iani,LUculliani,Claudiani.Lidor, minifter confulis,proconfu * lis,prinetum,uepretm,fimdia^ : tamen dicimus fenticetu, non fentetum. DccucntUjiuflTujpcrmKrUjiugwo. c a p . vir, EVentus in fingulari generis mafculini, er dcclinatiois quot tt eft:cuius plurali M . Tullius fiepifiime in neutro genere , C r declinatione fecunda utitur:ut de Oratore , Ex aliorum fa* &is,aut di(tis,aut eventis, l dem de Diuinatione:Si eventu qux * *”£-«*•* rimus, qux exquiruntur extis .Et ad Luceium : Tabulam reru, euentorumfy mcorum.Et ad Atticum: Sempcr enim cauf!lh feLEGANTIARVM LIB. I, *3 hiffu,er pcrmiffu tuo,quorum pluralia funt potitu fecunda de* clinationis, injingulari fire nunquam . Necjj cnimdicerc fole* : ■ pius iuffo tuo,fed iujfu:non permiffo tuo,fed pcrmiffu . Horatius tomen, V ttr permiffo - id eft, re permijfa , no mrte permifiioemec p1, *• dixijet permiffo tuo, nec iufiibus , permifiibusq; tuis/ed iufiis, pernufaq; tuis:ncc iujfm,pcrmiffusqi tuos/cd iuffa,permijfaq; Eclog>g CT in eodem opere: Na uolucri ferro tindilc uirus inefl. T onfile buxeti, er tofilcs oles legimus,qu6d tofe funt , er in orbem,ac comam putatce . E t hac nomina in participium pafiuu rcfoluutur,qua pafiuu habef.qua uero pafiuo carent , in prafcntis participiu , qualia funt neutra: ut anima uolatihs, quafi uolasicr quidam uolatilia uolucres uocdt, quia uoldt: ut altilia animalia,qua alutur.Sefilcs laduca , quafi fcdetes,quod licet a participio non ueniat,tame eiufde natura efl , cum in fi= gnificatione confentiat,cr d fupino nafcatur.Vmbratilis uide* twr couenire cum catcris,quafi umbratus:ut uita umbratilis , er ires umbratiles: id efl, uita, umbra er opaco marcefcens :er res per inuolucra,er inanitatem,qualis umbra efl,duda,umbrati* les appellantur. V erfatilis quoq; fcetia uidetur fgnificare,quod uerfaturhuc, er idue, no quod uerfaaefl:cr axis ucrfatilis,cr gladius angeli uerfatihs,qu6d uerfatur. Quidam autem uerjilis fccna,cr dudilts dicunt: uerfilis quidem quod quum tota machi tiis quibufdam conuertebatur, aliam pidura faciem ojlenderet: D udiUs uero,quum tradis tabulatis hdc,atq; idac,Jpecies pi= dura nudabatur interior . Plicatilis crijh upupa , quod plica* tur,non quod plicata efl:& nauis plicatilis,qua plicatur, quuto foda efl cx corijs . Eifilis arbor , fi file lignum , fi file robur y tum quafi fiffum cuneis , tum quia finditur , quafi fifibile : ut ap.fi. Plinius libro x v i. H ac maxime fi filia,alia frangi celeriora , quam findi, idem paulo pofl: NutUsfy fi file rimis hoclignum. Dehac foiutiii id cfl,fifim . Solutilis etiam nauis dicitur ( qualis nauis in qua pinx&iuu^- ASnPP,n4 * Nerone filio per infidias pofita , naufragium gio , uide Su«t. ficit) quafi folubilis , qua facile foluipofjet. Ego uero malint & CoriTaci folutilem dicere folutm , er non fideliter confutam . E t f 'edi * itb;i4. lc porrum legimus , non tam fedibile ( quid enim non esi fe* dibilcf ELEGANTIARVM LIB J. tj flibileOquam fettum,cr fua /ponte concifum,cr [eftu intror* fum.¥utiUs,uanus,uel inutilis: uel a futio futo, unde effutio effu tisiuel 4 fuo futum:uel per apocopen ab alio fupino,quod ab a* '*Fnioiom fntd I ijs diurnari malo,qum a me profari . Aquatihs}a nonune3uel u«bi futuo, 4 uerbo3animal in aqua degens. Saxatilis, incola faxorii Pifcis fluuiatilis , incola fluuij , nonmans , aliarumue aquarum pifcis. Pluuiatilis aqua, 4 pluo3uel magis a pluuia. Deadie&iuis inbundus. cap. ix. PKifcianus libro quarto inquit: In &«n Unis fkftmivr pdnis triticeus,hordaceusue, non exfolo triti* co,bordco'ue copofitus cft,fcd ex aqua quoq;,licct triticeus utri ; ufq; harwm,dc quibus loquor, firmarim uideri pofiit, er magi/i idius,cuiusfunt creteus, arundinem, er fimlia.Namtriticaceus J icere deberet, nifi dicimus euphonU caufa,ca,fyUabamcffe fub * latm:quod mihi ita uidctur efje , quia dijiuntfa eft ftccies eoru, qii£ exeunt in ceus,cr eorum qu£ exeunt in eus. Huius generis ^"pj^aanto eftuinaceus,quum ejl adicftiuu: ut,uitiaceo grano legimus que- rciib.^c^.a* damfuffocatum. pro acino uu£.et uinacea fubjhntiuum plurale pro granis uu£ iam preffie. Dicimus tame mons terrenus potius, quamtcrreus,aut tcrraceus. Sunt item nomina finita in itius,de * fcendentia ab habentibus t,in ultima fyllaba: crfid nominibus quidem, fi gnificant materiam: fi a fupinis uero,pafiionem quan * dam:ut,Cratitius,Stramcntitius, Lateritius, C & ,Mmor comparatiua funt per imminutionem. Eft enim Sic. tt in iiiud fcnior non fatis fenex , iunior non fatis iuuenis , intra iuuenem, Jd«UrefSSat ficut pMpwior intra paupercmihoc autem dicit varro in libris pefote nocc*. fuisad Ciceronem : quam rem a Vdrrone trafttum conprmat etid Plinius:Hac Seruius.Si uero hoc varro , e r Plinius ait, quis non cernit pbijpp repugnare rationemhancfEft enim naturi comparatiui fuperare in ea qualitate , quam obtinet poptiuus, quafuperatio quoties incolumis e p,no pofiis tunc dicere fidi effe imminutionem. Ponamus exemplum huic rei pmilimu/nu. Antiquior te ego fum: id efl, maior te natu fum. ttem,adolefu* tior tcfumiid caminor natu te fumiita, iunior te fum: id cft,mis fioris a tatis quam tu}uiJiliuifawWtymtfHpwnlh:quc in modum accipitur illo in loco Scruij . Ergo no per imminutione, fed proprie. Quare ut in iunior fallitur, itaet in fcnior falli dicU dus e p :qu£ tamen omniaCut fentio)pro pofitiun accipi folent. quemadmodum etiam ocyus,pro ocyter.Tftmus pro non,jempcr'+Z~f ftre accipitur : pequentifime tamen iundm cum pn , aut cum quo, pro ut. Sin minus,id cfl, p non: Quo minus, id ejhut non: ficut,Quo fecius , etiam pro ut non. Quid de hoc comparatiuo minus pei mentionem, aliquid etiam de ipfo dicam. Placet aute mihi non modo d paruum uenire , fed etiam d parum : ut parum pecunu habco,no autem paruum pecunU:ergo minus pecuniA dd parum pecunu potius, quam ad paruum pecunu uideturre PriiUib.jj. ferri. Addam aliquid econtrario demagis. Ait idem P rifeianus, omnia comparatiua mittere aduerbia pmilia ueutro generi . Atqui ELEGANTIARVM LIB. I. 5» Atqui magis, non in us exit more diorum, fed in is: quod coma paratiuim ejfe er uis ipfa huius uocis indicat, er multo poft ( nefeio quomodo)fatetur hic autor. Pr* tereo quod a maius nui Ium aliud aduerbiu eji , er aliquod ejfe debet. Dicimus enim iu* ftius queror, melius feribo, peius canto, plus gaudeo, minus do* leo unaius gaudeo non dicimus, fed magis, quod a magnum po* fitiuo compar atiuum ejfe uelhinc palam efl,quod omnes fic lo* equimur: magis poterat Pompeius, quam Cte Jar, fed poftea mda jc ime omnium potuit Cafar. Ex quo apparet eiufdem pofitiui, quod eji magnum, comparatiuum ejfe magis, cuius fuperlatiuu eji maxime, mutata u in g:er appofita i. Qjqod quum ita jit, cur per magis er pojitiuum refolui comparatiuum Prifcianus uo* luit,taccns de ceteris que eundem ufm prejhnt* fortior, plus fbrtis,uebementius fortis, ualidius fortis , er que funt eiufmodu Opinor quod non putabat hoc ejfe comparatiuum , ut quod 4 uocc compar at iui recejferat-.aut fi putabat,abfurdum uidebatur comparatiuum per comparatiuum refolui cum pofitiuo, quum prefertim ipfum magis , more aliorum comparatiuorum rcfoU uendum fit, quod fieri nequit. Quod fi refolui nequit, ne' aliud quidem poterit. Quale cfl fi dicam,quod efliflorum mdius edi* ficium,dut quod ualidius i abftirdum ( ut dixi ) quibufdam uU deri pofiit, fi refoluatur magis magnum , er ualidius ualidum * Adde quod ficut refoluit comparatiuum per magis , ita debuit refoluere fuperlatiuum per maxime : forti fimus Grecorm A* chilles,maxime fortis Grecoru,no aute fuper oes Grecos fortis . hoc modo fuprafe fortis erit, quod fieri nequit. Item fine appofito,fbrtifiimunon longior, medius.Horatius,0' maior iuuenum- in cpift.Mcd. ln4M,t : d£* *uos cmw p*fones patrem, filium# feribebat. OuU ad iaf. * dius in perfona Medea, qua duos' filios habuit , Quum SJ ELEGA NT IARVM LIB. I. Qnm minor ex pueris iujfus, Jludiofy uidendi Conjtitit ad gemin £ limina prima foris. Et Cecfar,fiue alius pro C£farc,in comentario x i.intejkmen* toPtolemei patris, Haredes erant feripti ex duobus filijsma* 3 uebcUiua. ior,e? ex duabus ea,qu£ etate antecedebat . ideo maior A iax, CT ntinor.ille Telamonis,hic Oilei filius. Maior,et minor Atri = des:iUe Agamemnon , hic M enelaus. M aior Cato , er minor , * JVI aior,*? minor Scipio, de duobus A pbricanis. Maior Cyrus , er minor.fiue fuperior,*? pofterior : nam tepus fignificamus, non dignitate maiore,minorcm'uc.De malis tame non maior, c? minor dicimusiut, Dionyfius fuperior, er Dionyfius infirior* Qui numerus quu fuperat,non per coparatiuu, fed per pofitU uum,aut per fuperlatiuu loquinutrut , Magnus A lexader, M a* gnus Pompeius, Fabius Maximus, Valerius Maximus. E tb tu es doftior fenibus , iuuenum c longe k 34 LAVRENTII VALLAE longe do ftifiimus. Gr.|. poft quafi imprudens , quod negauerat , conjtjfus ejly prior re- ferri ad unum, primus ad plura ( quod antea Diomedes, Dona* tus,cr Seruius dixerant ) ideoq; illud iungi ablatiuo more com * paratiuoru , hoc autem genitiuo more fuperlatiuoru. Qua: non fignijicant melior, & optimus ( quemadmodum ipfe uult) jicut nec potifiimu,optimum,in Phormione apud Terentium:vbi tu Aft.i/ce,». dubites, quid fumas potifiimu,fed in his omnibus principalior, c 3. pritt LAVRENTII VALLAE principdlifiimus3zr printipalifiimm. Quod quum ita fit (ut irt fumma colligdm , cr brcuitcr dicam 3 ut d principio inftitui ) compar atiuum inter duo cjfe,fupcrlatiuum inter plurd3fi modd tria funt imparia : ueluti fi in duas parteis duitas diuifa ejl , ut beilo ciuili P ompcij,er C£faris3rcfte dicas3maior pars Quiri « tiumfequcbatur Pompeiim^minor C qum fordidetur.Plaut.in Cdptiui duo: Ego qui tuo moerore macaor,macefco,cofenefco,cr txbefco mi fer.Tro codc pene decipit maceror *er macefcomifi quod mace * rordd dnimum magis pertinet, quafi affhgor.macefco magis ad «orpus. Videtur autem ratio dici uelle potius maaefco , ut ni* fefcOypigrefco,ccgrefco : fcd etiam dici potejl macefcOyUt ace* |co. Crebre fco tamen potius dixerim, quam crebefco. Verum dd rem. Ediuerfo Vergilius: Gcorg.T. -Maria incipiunt agitati tumefeae. -Et iterum: Acncid.7. Elutius ubi primo coepit cum albefcere uento * Et iterum: Georg.3. sin in proceffu coepit crudcfcerc morbus. Vbi quid opus erat dicere,quod incipiant res twmefcere, albe * fcercycrudcf : er e -quum fatis , imo magis proprium fuiffet dicere, quod tumefcebant,albefcebant,audefcebat:id ejl , quod incipie * bantyfiue inchoabant tumere , albere , flue audere. Quid ago fignificant uaba inchoatiuaf N empc(ut breuiter finiam) quod uabd compofm a fioycalefioftigefioyfordcfiojnualefioyccgre* fioyCT arde fio: qu£ ideo in ufu non funt , quia fupcruacuum cf* . fetyduas nos uoces habae idcmfignificanteSynec nift ubi altau deficityaltaius prafidio utinutr. Calefies, pro cdlefiens utimur: cr pdtcfcenSypro patejiens,quanquam utrunq j reperiatur , pa* tefcoy cr patefio : quoniam ne infimplici quidem fuo reperitur ... fiens,nec quod ab hoc formaretur fiedus.Dicemus itaq cadefces, cr calefaciendus.Hec defunt qui fiens utantur ,fid in eo,de quo loquor fignificatomt in pfalmo x x 1. Etfdtitm efl cor meum , tanqua cera liquefies in medio uentris mei.Quum in alia tranf* latione dicatur liquefiens.Ex quo liquet eiufde utrunq ; ejje fi* gnificationis.ldiomate quoq ; Italico, atq; Hifi>ano(quod ex I tx lico oriundu ejl) adfiipuldte , apud quod pene L dtina uoce h£C uerba pronuncidntur3cr cate in hunc , quem ego dico finfum: quale '•H. ELEGANTIAR VM LIB. f. 'ff quale efl hoc,ogni di magrifco.hoc efl,omm die maere fco : per quod,incrcmentwm afiiduum,atcfc cotinuwm declaratur , no in* choatio. Quod fi quid inter huiufmodi uerba in fco , er in fio , intererityhoc efje arbitror , quod hac in fco pafiionem in fe ha* bentyiUa uero extrinfecus allatam. Vt in Aegypto Corfar quum C3tt* hoffes fugeret , elata Leua natabat, ne libelli , quos tenebat, madefierent : melius , quam madef cerent. E t quum fores ape * riuntur , melius patefiunt dicitur , quam patefeunt . At quum quis in balneo fudore irrigatur, er fores fua fpote aperiuntur, magis ille madefeit, quam madefit : er h£ magis patefeunt, quam patefiunt. I nchoatiuorum autem dicuntur prateria ea * dem ejfe,qu£ printitiuorum : tamen paucifiimis cur £ eft digno i fcere,quando a primitiuis funt,quando'ue ab inchoatiuis , quo* rwn multum differt fignificatio , licet crebrior fit ida inchoa * tiuorim:ut,pinguit, macruit, frixit, caluit : idem efl quod pin* guis fidus eflfnon autem pinguis fuit : macer fidus e(l,cr fii * giduSyCr calidus fidus , non autem macer , fiigidus,cr calidus fuit. Nam pinguet,idem eft quod pinguis efl:macret, friget ,ca* letyidem quod macer eft, frigidus eft,calidus efl: quorum prate* ritu funt pinguit,macruit,frixit, caluit : uix unquam in hoc fi* gnificato,pinguis,macer,frigidus , calidus fuit: fed in illo, pin* guis, macer , frigidus , calidus fidus efl , ut etiam in hoc aper * tius patebit exemplo : Tam cito macruidi f tam fero pingui * fii f non id fignifico, quod tam cito macer, aut tam fero pinguis fuifli , quafi nunc talis non fis,Ced quod pinguis , aut macer fi* dus es , atque etiam talis es , fiue tunc eras , fi de alio tempore loquimur. Qg£ prateria quia a prinutiuis non veniunt (.ut fignificatio indicat ) neceffe efl ueniant a deriuatiuis in fco. Vnde probatur etiam inchoatiua non fignificare inchoatio * fio». Quare Seruius uiderit,qui his uerbis prateritwm non tri = Scrufus in Do- buit, quorwm frequentius efl,quam fuorum primitiuorum. Nam ntum‘ quod ait, quia inchoatiua funtjdeo carere proteritis, cafja ratid eft, quum > LAVRENT II VALLA E eft,quum hoc ucrbum inchoo etiam prxteritum habeat. V erunt hcc uerba nec inchoatiua funt, fiue calefit , quafi mcditt.tur.id efi, ut calcat exercetur. Terent. ».fcc.i. Hunc nide utrum uis argentum accipere , an caufam meditari tuam ) ea in fo inchoatiua , hotius,aut no ai^ryman".0 men,quum inquit:$wuhter etiam accujatiuo cafu utimur,quu ad G qu* dic. nolumus abfolutam jacere elocutionem^ per gerudij modum aliquid dicere : ut. Petendum nubi cjl cquum,codicem,uinim. Hinc Verg. -Pacem Troiano ab rege pete dum. N am fidixc* ris, petendus cjl codex,iam non per gerundij modum, fed par * ticipialiter loqueris. Hoc non aliter participium cjl, fcu nome , quam iUud,pctendum efl mihi iumctwm,prTfcrnm qudd'geru* ^WTnorc^^ pafriuKfed attiuc, . LAVRENTII VALLAE fatiuo:ut,eo ad falutundun r fi-atrem,ad fatuandam fororeni,a4 — ' fatuandum fidus,ad fatuandos fratres,ad fatuandas forore 9, ad fatuanda fidera. Quod elegantius dicitur,quam cwm regi * nune:ut,eo ad fatuandum fratres, ad falutddum fororcs,ad fa* luandii fidera.P er alias quoq ; prxpofitioncs jimliter:ut inter, fed raro habet cum gerundio fubslantiuu , rarius regimen. Li* uiusame lib.i. Etipfc inter Jf otiandum corpus holiis ueruta pcrcuffus. E t iterumilnter accipiedas de fuis comodis rogatio * nes. De ante,nuUum ale imprcefentiarum exemplum occurrit . I n ablatiuo fine pr£pofitione:ut , fit iniuria domino fundi ud defringedo ramo,ud ligno iticidendo:res eunt ordine lite aut cate ufi* txte dicamuSypro eo quod eft , cupio filiam meam nuptum ire , er nos fidum ire: cupio filiam meam nupturum effe, & nos fidurwm effe: quum dicendum fit nupturi effe,erfiduros effe • dico aliud effe oratum ireter oraturum effe. Ego quidem cce* tiaturus fumynon tamen eo canatum,uel ad ccenadum. Etfcio te coenaturu effeyfed no protinus ire cocnatu}uel ad ccenadum . Nam participium futuri cu uabo fubdantiuo no habet adio * ttem illam,er motwm,quem habet uabum eo. Atqui in pafiiuo fuerat uaifimilius , fi dixiffet (quo etiam frequenta utuntur autores) idem effe , damnandum effe er damnatum iri. Nam eodem loco dicae poffumus,aedo peccatu meum refcifcedu/m effe,er refeitu iri. ItemjnteUigo , fcio9uideo,opinor,exidimo pecca .lir ELEGANTIARVM LIB. I. ?f peccatum meum patefaciendum effe,uelpatcfaftum iri:& ca* ter a uerba huiufmodi. I lia autem qua ad faturum rejf>iciunt,ut timeo,metuOyUereor,jf>ero,cupio,non idem faciut, quibus ma* ior difjvrentia ejl cu. pafiiuo participio faturiiut ucreor peccd* tum meum patefactum iri, magis quam patefaciendum eJfe.Cu* pio culpam meam celatum iri,potius quam celandam effe. 1 tcm timeo peccatu meum patefactum iri. Et pro iUo modo per pafa fi uu participiu faturi fubflituimus huiufmodi : timeo peccatu meum ncpatefidt,uel ut patefiat: quod fieri nequit in alijs uer * bis. Non enim licet dicer c,fcio peccatum:, ut refcifcatur,fed re* fcitum iriiuel refcifcendum effe. Denty (ut eo rcuertar , unde egrejfus fum) ut femcl Prifciano rejponded, non idem effe ora * tum ire,cr oraturum effe,dterum prafentis temporis e ji,ut ui* deo te accufatum ire mc,id cfl,nunc:alterum faturi,ut uideo te accufaturum effe mc:zr tamen accufatum iri me abs te uideo , accipitur pro eo quod eft,uideo te uel accufatum ire me,ucl ac* cufaturmn ejfe me,uel abs te accufandum effe me. Dc Supino in tu. ‘ c a p. x x i x. ID em autor , er in eodem,quod fuprd dixi,opufculo,ita ait : Hoc intercfi inter amando ,er amatu: quod amddo ejl in ipfo amore,amatu uero pro amatione,uel pro amoreiid efi,pro ipfa re accipitur. Et hoc manifijht ipfa etiam interpretatio Graea. Sed an hac difjvrentia uer a fi\t,eftu,quu/m dft icitur: crfiqua funt alia. At homo fuperbus ditto , er diftis,non di * tiu.Seuus JaClo,e? JaCtis,no jattu:id eft, quum dicit,non quum dicitur: quum Jacit, non quum jit. R es uerof*uafattu,z?dus fiu,id eft, quum fit,aut dicitur, non quia Jacit, aut dicit. Scipio clam adminiflratione bellorum dicitur ,*? adminiftratu beUo* rum,quando eft ablatiuus, id eft, admini&ratione. Cato dignus ddminiftratione Rcipub.cr adminifiratu, eodem modo. At Re* Jpub. digna eft adminiftratu,uerbum eftiid eft,ut adminiftrctur, nip addendo genitiuum Jaciat nomen , adminifiratu Catonis. Quare in illo vergiliano,quod P rif nanus affert: N ec uifu facilis, nec diftu effabilis ulli: _ ‘u quandoquide abeft genitiuus,non eft nomen,ut ille uult,pro ui* ^ fwne,cr diftionr.fed uerbum , pro eo , quod eft ad uidendm, Macrobtin6, uel dicendum. Nec ignoro a multis legi ajfabilis,non effabilis, Ssuw,ap.»« quod putatur fumptum ex illo ucrfu Accij in P hilo flete: Quem neq; tueri contra,net jj affari queas. Quod p ita eft , nomen effc* confttebimur,fed tamen nequaquam fupinum. Multi fcripferuf de cultu agroru,nomen eft:id eft , de cultione,*? cultura agro* rum.Locus autem faxofus non eft dignus cultu, nempe ut cola * tur,uel dignus coli. Homo dignus amatu,puer dignus doftufti* ber dignus leftu:id eft,qui ametur,doceatur,legatur. I deo# quii ex omnibus uerbis paftiuis liceat uti talibus fupinis, raro tamen . eifde tw cibus utimur loco norninu. Quis enim dicat,tu es priua v tus amatu meo,exclufus adoftu ntco,dofluspne leftu meofpro* feflo T * LAVRENTII VALLAE - — *— fitto nemo. Ex quoapparet,quu in ufu uulgatifiimo fintpr 9 uerbis,ut ille liber ejl dignus leftu,no poffe inter nomina nwmc rari. E d. tamen qu£ ambiguum ufum habent uerbi, er nominis, dnimaduertendum ejl utram in partem accipi debeant:ut,tu es dignus gubernatu : fi pro gubernatione, nomen erit: fi pro eo quod ejicit guberneriSyUel dignus gubernari,uerbum : feino» mini accommodare folcmus,aut etiam debemus genitiuu:ucrbo nec debemus , nec folemus. Deniq ; ex duobus fupinis alterum aftiuo uerbo dare popis , alterum pafiuoiut amatum fit ab amo, amatu ab amor. De Participio praeteriti temporis fignificante aeftus,ConfiJeratus, D ifer* tus,Cautus,T utus,ignotus,Argutus,Falfus,Contctus, Tacitus , Profufus , Fluxus, Scitus,cr quo nonnulli utuntur, Difcretus. Circumjfettus ejl, non qui circumjicitur, que folemus appeU lare cojicmmff d qui circumjicit ,er in omnem partem more lanijcftntihoc cjl,prudens,cr fagax. Cbfideratus,inconfide 3 • ratusq;,qui agenda con fi der at, aut fecus:non qui confideratur, aut non cofideratur. Difertus,qui probe dijferit, non qui diffe* :> ritur. Cautus,qui fcit fibi cauere,non cui cauetwr. N onnuquant tamen res cui caueturiut pro Cecinna Cicero, Quo res mulieri effet cautior. Tutus portus , tua urbs, quod tueatur alios , non quod ab alijs defindatur. Tamen fepepafiiue in hominibusiut , tutus fim ab hoftibus , quod munitus , cr fine periculo furit, t>*dun.s, jgnotus etiam fiepe attiue,ut Quintilianus: Ne quis amen er a ret ignotus, non eftfilij mei nouerca,fed mater. Ignotus dixit pro ignordns,cr pro hojite,cr alieno,non pro ignorato. Ar» gutus,qui ejl acutu quadd,cr accuraa folertia, quafi acute ar* rnAnto.aA.1. &ucn*iGr Mftig4tts,non aute ab altero acute intetlettus,cr ue* fcc*. * fligatus. Falf ts,qui fallit;ut Taitius;Cenfeny ullum me uerbum potuijfe 77 ELEGANTIARVM LIB. I. petuiffc proloquti Aut ullam caufam ineptam faltem,falfdrn,ini* quamt Aliquando etiam pafliur.ut idem , Falfits es:id efl, dece* f"c J1* * ptuses,ait Pamphilus C drino. Et SaUuflius: Nec ed res mcfil- fim habuit. Contentus,qui continet,quod animo fatisfdcit,non qui continetur. Tacitus homo, tacitum as: qui tacct,non qui ta* cctur. Vergilius tamen pofuit pafiiue: Quis te magne Cato tacitum,aut te Coffe relinqudtt Rtn.6. Profufus,er fluxus dftiue apud SaIluftim:Alicni appetensfui lnCadl* profufus.quafl profufor. Namdiuitiaru , er forma: gloria flu * xa,cr fragilis habetur. Scitus qui fciens eft, er argutusiunde fcita Platonis interrogationes dicutur,afluta,er uafra,ac cum In magna arte compoflta.Vt apud Terentium quoq Scitu her* f«.*. cie homine,hic homines prorfus cx fluitis infanos jacit. N ifi ac* cipere uelimus pafliur.ut apud eundem , - Scitus puer natus efl f"Tt,tn ** P amphilo.quafi fleite , er dofte natus. Difcretus, qui qualitates pcrfonarum,er rerum momenta difeernit, non qui di) cernitur, Compldcitus autc ab aftiua uoce fleut fluxus uenit , habetq, fl* gnifledtione nec aftiua planc,ncc pafliuam, fleut fluxus , er in* ueteratus,quod er ipfum ab aftiua uoce defcendit,inueterafco C neutralis enim uerbi,er aftiui una uox cft, fleut pafliui, et de * ponentis, atq; communis) cui flmile efl iuratus aiuro. luratos enim iudices dicimus , qui iurarunt : er excretos hocdos apud Grorgo.Mtd- Vergilium,ab excrefco. E t exoletus ab exolefeo , quod dum efl JJUJUSJJS fubfhntiuim,flgnificat fcortum mafculum , er pracipue iam «ibus haedo*. adultimidm efl adieftium , fignificat adultu , fed raro repe = . ritur.ut apud Plautum,Keliqui domi exoletam uirginem.AduU Prifc tus ab adolefco. Defiftus quoque qui deficit. V t Martialis: »ib.9. Dulcia defcftfi modulatur carmina lingua Lib* 1 ,,cpt77‘ Cantator cygnus funeris ipfe fui. Quintilianus, Deftftnq-, labore feneftus,magna pars mortis ni * hil mihi reliquit,ni(i diligentiam. E t hac quidem flgnificationis aftiua in uoce pafliuatpattciora funt in aftiua pafliua.Euidens nego .Ii 78 LAVRENTII VALLAE negotium dicitur,quod uidetur aperte, er inteHigitur.no quoi Dedm! «o* I ndulgentior Jacies apud Quintilianu pro * pulchra,no qu£ dijs indulgeat,fed cui alij indulget. Ide in dio trib«4t Theb. loco : Fili indulgentifiime uidi te,nec femel uidi. Vnde Statius: Pulchrior haud ulli trifte ad diferimen ituro * Vultus, cr egregie tanta indulgentia jbnne. Pr£terel honorificentifiimos , magnificentifiimos, munificent tifiimos ludos quum dicimus , uidemur pafiionem fignificare in participio prefentis teporis:ab honorifices enim,magnificens, munificent ueniunt , ubi ficcns pro Jaciens dicitur : uel certe 4 tnagnificus,munificus,honorificus : que a facio componuntur, quod eft attiuuycr tamen ita accipiuntur,quafi honori fice, mu* mfice,magnifice Jatii,non aute facietes. Sed caufa efijquod h£C ipfaa Jacio copofitatam atiiue,qumpafiiue fignifiedt. Siquit dem uocamus homine magnificu,cr opus magnificuiiUum qui * dem magnanimiter Jacientem , hoc uero magnanimiter futium* Participium prxfentis temporis pro praeterito poni, c a p. x x x 1. Solent autores nonnunqudm pro pr£teriti participio fubfii* tuere iUud pr£fentis:nec folum Latini,qui carent participia pr£teriti atiiui,fed Gr£ci quoq^qui non carent. Cicero in Bru Dedar. Orat» toiQuwm e Sicilia decedens R hodum uenijjem. N on enim quis lopctoc. difcedens applicat. Multum inter principium uie,cr finem in* terefi.Vrimiim difcedimus,potiquam uero difcefiimus , nauigd* mus,uel iterfacimusipotiea quo tendimus,peruenimus. Quoma do ergo dixit decedes e Sicilia ueni Rhodu! nempe utens pre* fentis participio loco pretcriti,quod deefi. Quod probatur per diquod uerbum , cui non defit huiufmodi participium : quale e fi proficifcor . N eque enim dixijjet , quum e Sicilia profici* fcens,fed profitius.vt idem de Officijs libro tertio:Si exempli caufa uir bonus Atexandriaprofitius, magnum frumenti nu* merum Rhodum aduexcrit. Nec tamen quis in omnibus uer a,pr Lconardi Aretiniiquoru alter G race legens doyalter Latine feribendo ingenium extitxuit meum : ille pra* cephris(unUnim mihi legcbat)hic emendatoris, uterq f,- paretis apudmclocu obtinens. Ad quos quum feparatim depropofito dnimi mei rctulifiem,deguJkitionemq; quaedam operis demon* fo-a f]e)n,uterq>profe,ut pergerem,horutus efl,cr utfeautore edere ,iufiit:ut iam integru nuhi non ejjet illoru autoritati repu* gnare,ft repugnare uoluijfem. Sed currente (ut dicitur) incia= runt.0" uiros omni laude dignifiimos. O' de literis,ac de Utera* tis optime meritos. Non ueremini,nc alii eo,quo peruenijhs (li* cct perquam arduum fit) perueniant: Jedhortamini,incenditis9 er quafi de alto manu [candenti porrigitis. Quare quarentU bus,atq; mirantibus audaciam meam , ito rejfonftm uelim , me fummis uiris fiuadentibus hoc opus er condidiffe, er edidijje. . ; / Quanquam (quod ad cupiditate meam attinet) qua tonde fo* cordiytq; ignauiamea extitijfct,fi commififfiemyut alius hanc laude mihi qualemcuq; prariperett Sunt enim qui nonnulla ho* ru,qua d me pracipiutur,uel de me,uel de auditoribus meis au* ' dito(nunqudm enim ijh fupprefii)in opera fiua retulerint,fffti* Jiantq} edere,ut ipfi priores inuenijje uideatur. Sed res ipfa de * prehedetycuius domini uere fit hac pojfefiio. Q uoru unius libeU los quofdampro amicitia quum tegendos eo prafiente cepiffem , deprehedi quadam meater qua me amifijfe nefciebd,furto nuhi fubUa cognouiPdrco mius nomini, Erat aute locus de per,zr f * quam 94 Prifc.lib.iti Prifc.Ub.i3* Prifc.lib.i7* LAVRENTII VALLAE quam in compofitione,de qua re proximo libro dijputaui:er de quifq;,quum aiiungitur fuperlatiuo. N cgligenter ille quidem , CT infeite trafhtuv.ut feires aliunde deccrptuynon cxfeprola* tum:cr auditumynon excogitatu ejfe. Conturbatum tamen fum , CT inquam homini: Hanc ego elegantiam agnofeo , er manci * pium meum affcroytcq; plagiaria lege conuenirepojfum.At ille erubefeens , ioco tamen atq ; urbanitate elufit y qued diccrctyuti rebus amicent licereyut [tus. At islud,inquam,abuti efl,non uti. N ibit enim mihi reliqui fit , ubi tu huim rei,in qua ipfe laboret* ui, palmam fauci occupaueris. Tum ille etiam urbaniui ,quod malui parens ej]emyqui filios, quos genuiffem , er educafjemye contubernio eijcere:ipfe tim mifericordia, tum amicitia noftra. ad fe domum fuam colligeret , atq; educaret pro fuis. Deftiti in illum ftomachariyintclligens multo magis nuhi bona mea negli '* gentiyquam illi bona ab ahjs neglcffa colligenti , uitio dandum ejfe. Quare quis non uidet,non inhoneflum ejjcyea me mandare literis ex me inuentayqu£ alij ne furto quidem fublatayturpe fibi ducunt faiptis fuis infcrcre ? Adduttus fum igitur ad hoc opus componendum non modo magnorum honunum confilio , fed etiam ncccfi itate. Nunc ad inceptum redeundum eft. De tribus pronominibus, Mei,Tui, Sui. c a p. i* V L T 1 S in locis P rifeianus tefhtur nihil intereffe , an utamur primitiuo , an deriudtiuo in illis pronotninibusymeiytuiycr fui. Quid eft, inquit y meus eft filius , nifi mei filius t Et alibi: mei ager cfl,zr mei agri inftrmcntu : crymei agro dedit:crymei agrum colo:pnuliter,mei agriygr mei agro* rum,cr mei agros dicimusifinuliter tui agrii , er tui agrosifui agrum,?? fui agros: no ftri agrii,?? noftri agros : ueflriagfu , er ueflri agros. Et alibi: Amat iUefuwm filiim,?? amat fui fi* lium:benedicitfuo filio,?? benedicit fui filio:petit a me ut pro * fim fui filio , er projimfuo filio : er in alijs adhuc locis . Nifi hac 8* ELEGA NTIARVM L I B. II* hacratione,utipfius utar ucrbis , STtffa tmefypojjcfaio in pof= Sifpfa rtmeiu fetiore faciat tran(itioncm,non ejl conor uu uti genitiuo primi- &c. Pnfdani tiui pro poffefaiuo,quta unn habet copojiti Gracuut, Cico-oni ,7 1 i - i * i • r • ecs omnes mea cdufd,ut me unum expleat f Et plduu quidem idm ft cimus, tres iubcat,u5 mei. gcnitiuos mci,tui,fui,pajHuc femper poni:mcus,tuus, fuus,ple* runque poffcfiiue. ldcoq ; cum utendum efl ilhs primitiuorum gcnitiui5,i7uinri fonumdei, ind. Nunc dliqitd dddcnddfunt de his diftionibus,qu£ legitime coniunguntur cum huiufmodi pronominum genitiuis:nec enim omnes poffunt. AUU' fuo fuftinet:ut , fili noli dos mo recedere rcjpeftu mei patris. Quod non txm pldcuijfe Pri* fcidno reor,qum per imprudentium effc Idpfum , quum dicit , Prifc.iib.j’. Mei Prifcidni cges,tui P rifeiuni egeo. Et alibi: Ego Va-gilius, tu V crgiliuSfiUe Vergilius, mei Vcrgilij,tui Vcrgilij,illiusVer gilij.H£c enim ordtio declarat mcu Frifcidnu^Vergiliumfa, aut tuuminon me Prif :ianum,V ergilium 'ue,aut te : non aliter quum fi dicas, eges mcipatns,egeo tui domini. Quod profcfto non ejl primitiuorum, ab eo quod efl ego, er tu : fed deriudti* uorum,ab eo quod efl meus,cr tuus. Neq; diferime facit, quod hic dppeUdtiuum nomen ejl,ibi proprium. Vergilius : Si qua tui Cory donis habet te cura,ucnito. Et alibi: Aenc.c mihi cur/t tui- Lucanus : A enctcq; mei. Qua a mcus,tuus,non ab e go,tu,ueniunt.Itu$ fic emendemus Prifcianm,qui quum de lingua Latina compo nit,antiquitxtm omnmrrs^^^i^^^ml>atine proh qui nefciuitiMei qui fum Prifcianus cgcs:turtgco,qui Prifcid nus cs:ucl3me P rifeiano egesite Prifciano egeo.Ndm illud apo ftoli Bdog.7. flen.r* Lib.9. ELEGANTIARVM LIB. II. 11 ftoli ad Corinthios,Salutatio mea manu Pauli,e Grxeo efl flm* ptum : « omti&fibi tS \fi» x«f* Tertium uero exemplum , quod idem protulit,illius Prificiani eget , refte dicitur. Non ha* bent enim extera pronomina ancipitem naturam,ut illa tria, de quibus diximus. A deoty uerum eft,hos ipfos genitiuos refluere confortiwm fiubjhntiui , ut ne in poffiejtiuortm quidem firma illud pati uclint. V idimus licere dicere,meam unius operam,tuu folias Jludium : non trnen dicemus , meum Laurentij Jludium, futim P rifeiani prxdium : fed meum Jludium , qui fum Lauren* tiusiprxdium fuum, qui ejl Prifcianus. Ne tamen ob id exclu * do,ft genitiuos hos pafiiue accipiamus , eo modo quo exempla rgennwurr ponemus. alterum aftiue, alterum pafitue pofitum uulemus una iungiiut, lnCat.Maio» Quid de P. Licinij Crafiiiuris er ciuilis , er pontificij fludio loquar' \ta fit in pronomine , ut idem autor ad Atticum : Mihi fuit er laudis noftrx gratuldtio tua iucunda , er timoris confio* latio graca.Et iterum : Vehementerq; tua fiui memoria dclcftfc tur. Quod Ji igitur hxc pronomina , fiue in genitiuo pafiiue , flue mutata in uocem pojfefiiuorum adiue non admittunt geni* tiuos fubfantiuoi tmjwiquid ddimmwrimmit Mmtiiwtt* ' No opinor.fied proprie fioloruparticipioru participialiucp ge* rundioru , cr frequentifiime illorum trium(ut quidam uolunt ) prono>ninu,unius,foliits,ipJius,zr fiqua alia,qux rara fiunt , de quibus mox dicam. Per genitiuum cum participio : Cicero ai Lentulu, quocunq; tempore nuhi potejhs prxfientts tui fuerit * P er focmininum , fied cum gerilndio. o uidius Heroidum: Sit modo placandx copia parua tui . Ep{ accn( ja Per uocem mutatam in pojfiefliuuiut ad Ciceronem Cato:Liben = udip. ter facio,ut tuam uirtutcm,innoccntiam, diligentiam cognitam ^a£llb* 'St in maximis rebus domi togati,armati fons pari induftria admi- nistrare gaudeam. Cicero de Oratore: L. CraJJum quaji colli * gendifiui caufiafe in T uficulanm contulijfie. Sed hoc gerundiis g efl. ,3 LAVRENTII VALLAE 4 efl.E t ea exempla,qulud caput, ijh manus,\Jh ciuitastdc tertia, aute perfo* na illud caput,illa manus,i!la duitas. Cicero in Antoniu:Remo* uc paulijper islos gladios. Et in eodem lib. T u iftis faucibus, iftti lateribus, ijh gladiatoria totius corporis firmitate tantum uini in Hippia: nuptijs exhauferas , ut tibi neceffeeffet in con* Jpettu populi Ro. uomere pojh-idic. H ocefi, iftis tuis faucibus, ifiis tuis latcribis , ijh tua firmitate. Vnde nafcuntur aduerbia Epl. lo.ii.i.fa. iftic, iflinc,ijhc,iftuc,iflorfum,i>ld. vt idem ad Valerium iu* rifconfultum : Qui iflinc huc ucniunt, partim te fuperbum effe dicunt, crc.id e fi, qui ab ijh prouincia,in qua agis, huc,id eft , 'in Italiam , Romarnty ucniunt. Aliquando fdmeti tfic accipitur pro hic:ut idem , er in eundem Anto. Cum ifio tempore fient cum gladijs amati.Et Quintilianus: I uuenis ifie,de quo fumma in rebus humanis monfira gignuntur. Et iterum: I uuenis ifie patris fui hares folus inuentuseft.lUcquoq; nonnunquamper dignitatem , aut per eminentiam ponitur , indicans ejfe, quod omnes debeant nojfc : ut, Alexander ille Magnus.lUe Cenforius fce.j. ELEGANTI ARVH LIB. II. No» potuijfeituaq; animam hanc effundar dextra! nec Vcrgil. Ad T erentid aute C icero : Meti e ntiferu in tantas te calamitates mea culpa incidiffeiEt itera in Bruto:Tum B ru= tus admiratus, tantamne fuiffe obliuionc iri quit, in fcripto.pr£= fertim,ut ne legem quide fenferit,quantuflagitij comifijfet! ln bis oibus placet mihi fubintelligiyuere^c ita. efl,me non pojfe d* uertere Italia rege T eucrorutcr cetera . Plinius J unior ad A- Epi.3.ub.4. drianim : Homincm'ne Komanu td Grxce loquifid efl,uerc'ne itaejli uel oportuitne , jiuc oportet! f Terentius in Andria : Seruon 9 fortunas meas mecommififiefiitilit DeEn} eafu iu gitur.ut ide,Ecce tibi jhtus nojler.Cu a(to aute no memini me apud ordtores legijfe, fcd ne apud poetas quide. N a iUud apud T ere t.in Eunucho, Ecce aute altcru nefeio qd de amore loqtur, Alter feribi dcbet,no alteru,Donato qttoq; probate. Sed demus aliquddo reperiri,ut fcntcl apud Plaut.in Bacchidibus , Opus ne erit tibi aduocato trifli,iracudofEcce mc.Eccu,eccd,cccos, cc* (OftelluyeUdyeUos^^ab ecce copofmfunt, et fecu uidetur ge* rereca* Acn.i. : Aco.»»* 5 LAVRENTII VALLAE rerc cafum,fcd no gerutiqux Prifcidnus ita refoluit,Ecce eu,ec* ce cam,ecce cos,ccce eas.eccc i'Uu,ccce iUam,ecce illos ,cccc illas . Sergius quo «j; commcntmns Dondtum ait,mbil Jignijicat ellumy ttiji ccceiium.Pduloqi pofliQuum ago ellum fu cccc illum,cr ellam eccc illam, nihil pojjiimus dicere, nifi magis dcmoslraiiue. Sed pace Prif ciani,Sergqq; ,cr alioru,hoc nec uerum,nec con= ueniens fignificatuef.Nam inter ecce eum,ej ccce iHum,quii inter cjk Potius diccdum eratieccum, eccc hunc: eccos,eccc hos , de quibus agimus.Tahs erat couenicntior intcrprctatio,fed qu£ nec uera foret. Refoluuntur enim hxc per aducrbid,no per pro* nomina: cccum,ecce hic,fubinteiligc uirum , de quo agebamus . eccam,ecce hic,fubintelligc fxnunam,de qua metio erat.EUum , cilii, eccc illic uiru,fxminam'ue, fubinteliige, de quo, de quaue agebatur. N am ut de hoqgne,qui ante conjpeftum nojlru adeft , refte dicas, ccce ille,ucl ccce ego,Jiue ecce illum, uel eccc me : it% male loquaris, ellum hominem,uel ellum mc:er rurfum de longe, pofito ,eccu. T erit. Eccu Pamcnotic:.ciccro:ia iungetis,ut ncueaftere concurrantjieue M* Lib.i Mucantur.Lucanus fine compofitionc aliqua: JSec quenquam iam firre potefi Ccefa/ue priorem, ' Pompeiusuc parem-id efi,non potejl iam aut C nefiar fiuperiore firrc,aut Pompeius parem . An er ne, coniun6i folentpro an, quod magis poeticum cfkut apud tcmulos Vergihj, Dic nubi Damoca,cuim pecus, an 'ne Latinumi illud Cice* roms multi ia legunt : Quo nubi etiam indignius uidetur ob* trctt&tu ejfe,Gabinio dicd,anne Pompeio, anne ulrityidquod efi uerius.sinc interrogatione durum uideturiut Vergilius, Gcorg.it -Vrbes'ne inuifere Cxfiar, An deus intmenfi ucnias maris,ac tua nauMygre. Anne nouwm ardb fydus te menfibus addasi ‘ ideo dixi durum , quia per interrogationem quiddam urgen * titis,cr injhntius cjt in hac genunationc an'ne,quam in idafint pliciate an,quod hic non fit,ut ex alijs compofitts elucebit: Vcrg.cdog.s* NoMnC feit jatitu trifies Amaryllidis iras, AtqyfiiperbaparifaSliditinoniiefAcnalcami V«rg. j.cdogt Non'ne ego te uidi D antoms (pefiime) caprum Excipere infidijst- ^ Y 1 n hac interrogatione non id agitur , ut rejpondeas neficienti, fed cogaris ajfcntiri fidenti. Nec alia uis orationis efi, qudmji s • diceres an non, quod magis urget, quam fiolii nonjicet er hoc fiolum pro Hio compofito accipi f oleat . Alia copofia (fi modo compofia fiunQhrc funt:lane:crgo'nc:qu£ interrogando re* JJjonfionem non poficunt, fcdaffenfium extorquent. De Nedum , 3c non folum^Non modo, dC non tantum, c a p. x v i i i, N Edum , duobus modis periti uti fiolent . V no modo em utranq ; fiententiam eodem claudimus uerbo : altero,quum fiuum utriq: fiententk uerbm damus.Primo modo fic : tonde* rem ELE GANTIARVM LIB. II. fij ierem pro te fanguine,nedim pecuniamSecudo fle: funderem pro te fanguine , nedum pecuniam tibi crederem .er hoc affirs matiuc.Ncgdtiue fic: Non perdere pro te obolum,nedum fans guinem.ltem,Non crederem tibi obolm,nedtm pro te fundes rcmfanguinem. A tq; in affirmando, id quod plui eji , maioriscfc momenti in prima parte eji ponendum:in negddo , id quod mu iioris.Pluscjt,er magis momentofim, fundere f anguine , quam pecuniam:er minus efl,er leuius,perdere, aut credere obolum% quam perdere, aut fundere fanguine.lmperiti uero hanc dittio* nem decipiunt pro non foliimfflc dicentesiNedwm laborem pro tc fufcipere,fed etiam morte, quod fic dicedum erat. Morte pro te fufciperem,nedum labore. Aut per non folum ( nam cotrarm modus efl per no folum, er non modo,ei ir 4 XAVRENTII VALLA E DeNifi. c a p. xix. Nlfi,quoties principium fen tenti* cft3 indicatiuum dcfide* rdt , dius etiam fubiunftiuum. Cicero pro Milone: Nifi . forte putamus dementem P. Scipionem Africanum fidffc , qui quum per feditione a C. Carbone interrogaretur,quid de Ty* berij Gracchi morte fentirct,reft>ondit , iitre fibiaefum uideri. Et Quintilianus : Nifi forte imperatorem quis idoneum cre* dit in prcelijs quidem flrcnuum , er fortem , er omnium qua : , pugna pof :it artificem, fcd neq; dclcttus agerc,nec copidis con* trdbcre,dtq; infirucre , nec pro[J> icere comeatus , nec locum ca* pere cdftris fcientem.?r£ter principia autem fentcntidrum,fic: l VdpulabiS,nifi caucs:uel,nifi caneas. In illo fuperiore,nifi adefl uerbum principale,hic non adefl. De coniunftione Quod. c a p. x x. aVod feribas gaudeo:cr,quod feribis gaudeo:utrocj; mo* do dicitur. Volo quod ferib as :non autem , quod feribis. Illius fuperioris haefimdia funt,credo,opinor,puto,Letor,uo* luptxtem capiOyZT reliqua. Huius pofterioris hac , mando , iu- beoJmperOjexigo, poftulo,cr reliqua. I n illo tamen fuperiorc caucndum efi, ne diucrforum modorum uerba copulemustqua = le foret illud T erentij,qitod nonnulli fic legunt: An quod uidm ignordnt , an quod iterperfirre nequeant i Cum fit dicendum aut fic: An quod uiam ignoret , an quod iter perferre nequeantf dut fic,An quod uiam ignorat, an quod iter perferre nequeunt? Tmat^b Eu- illud aliud efi apud eundem: -Nihil quum efi, nihit fce,*, V. \ ' defit tmen.quum fit potius legendum defit,non defit, ut bonis autoribus placet. Et in prooemio Ciceronis ad Hcrennimfic quidam legunt : E tfi negotijs familiaribus impediti , uix fatis otium ftudio fuppeditare pofiimus,cr idipfum quod datur otij9 libentius in philofophia confumere confueuimus. quum fit po= tius legendum poffwmus,ut modi cocordent , quuopula medici coniunguntur: quanqum crfotw ipfc, utpotc in curfii medio periodi , ELEGANTIARVM LIB* II.' it S periodi^ commentior efi in pojfimus , qudm in pofiimus. E fi etiam diti caufa7cur hoc non liceat,quam modo fubiungam. DcEtfi,Quanqudn),Quamuis,5^Ltccc. cap. xxi. ET fi3quanqu4m7quamuis,licet7eiufdcm fignificationis funt9 aliquid in utendo difcriminis habentia. N dm mdior qu£* dam. dignitas data ejl primis duobus7qu ii8 LAVRE^TI I VALLA-E rari , ttwn maxime in his fludijs,qu£ fero admodum expetiti fit hanc duitatem 'e Gracia tranflulcrunt. idcrn autor opus de Natura deorum pe inchoat , quod quidam deprauare folent, dicentes pnt , profunt : Cum mult£ res in philofophia nequam quam fatis adhuc explicata; functum perdifficilis Brute (quod tu minime ignoras) quaftio cft de natura deorum. Prifcianus quoque uix grammatice locutus eft in prooemio magni operit, er quidem in prima didione , atque adeo in prima fyUabd, dicens : Cum omnis eloquentia; doflrinam , er omne fluctio* rum genus fapientia lucc prxfulgens a Gr£corum fintibui deriuatum, Latinos proprio fermone ihuenio cclebraffe. CT catera , qu£ tinti funt pr£cedcntia uerbtm principale, ut non modo Dcmodhenes , qui contenti uoce , er uno fpiritu com* plures uerfus pronunciabat , aut Hercules, qui flncreffiiratio* ne unum fhdium decurrebat , fed nejnouettus quidem Tor * quatus Mediolancnps,qui uno ffiiritu tres uini congios flccd* bat,poJJet illam fententiam , atq; periodum unauocis conten* tionc pronunciarc. Tandem uerbum principale fubiungit : Conatus fum pro uiribusrem arduam quidem, fed officio pro * feflionis non indebitam fupra nominatorum uirorum pr£ce* -.io,e,n sed quantum ego f mtio , in rebus paribus : ut Quint. N ec in* dignetur Herodotus £quari flbi T. Liuium , tum iti narran* , do mir£ iucundititis , clariflimiq jjj candoris , tum in concioni * + bus, fupra quam enarrari potefl , eloquentem , iti dicuntur omnia tum rebus , tum perfonis accommodati . Taceo de eo ' modo quando accipitur pro aliquando : ut, tum hoc,tumiI2ud .. dicas : id cfl , aliquando hoc , aliquando ittudiuel , modohoc, modo illud - dc ELJEGANTI ARVM L I B huius, minas. E t alibi: -Si hoc celetur, . ak j.fce.4.0”'* in metu : fin patefit , in probro fiem. N onnunquam fin unum . Inbd.iug. reperitur, fed quod fecundi loci uicem obtineat.ut Sallullius , lmperat,ut pretio ,ficuti multa conficerat,infidiatores Mafi* nifia: paret , ac maxime occulte : fin id parum procedat , quo « uts modo N umidam inter ficiat.id efi , fi potefl,occulte:fin non potefttUtciwfy Quorudam tamen ufus eft}ut dicant,fin autem , , ■ .. i r / ELEGANTIARVM LIB. IT. «•it? + " *_■ • • ' v- pro to quod ejl, fi non, quafi in firt , aut in autem Jit negatio. Mirar er de uulgo,nifi id dpud quofddm prxftdteis uiros rc * perjre. Qttdle ejl illud in ApocalypfiiSin aute,uenid tibi cito , CT mouebo cddelabru tuu. Quii prctfertim paulo pofldi cdtur , Si minus,uenia. Ego uero in utroqi dixijjem fin minusiuct, fin aliter. Et inEudgelio:Si ibi fuerit filius pacis,requiefcet fu per illu pax ueftra:fin autc,ad uos reuertetur. Et alibi , Si qui * de ficerit jrudie.fi n aute,fiuccides illa. In qbus omnibus Grxce negatio adefi. Seruius uult nonunq fi accipi pro fiquidciut ibi, -Tua fi tibi M xnala curte, quod mihi tninime placet. Gcorg.x, De Quippe, V epote, Profe&d, V tiq^Ncmpe, Nimis rum,Sane,Ccrt£ c a p. x x v i i. avippe,cr utpote, prcftfto,er utiq nempe, er nimiru, fane,er certe,uel certo, fimiliorafunt quidem in fignifis ’ cato , quam illud quod modo dixi (de p quidem loquor) fed ad hoc ipf m proxime accedunt prtefertim duo, quippe, er utpo* te:qux licet uulgo accipiantur pro certe, cui non omnino equi* dem repugno,tamen malim accipere pro caufatiuisiut Quintis lianus,Ealfa enim ejl qucrcla,paucifiimis hominibus uim percis ub.r.cap.»*' piendi qutc tradantur,ejjc conceffam,plerofq ; uero laborem,dc tempora tarditate ingenij perdere: N am cotra,plures reperias , ' er faciles in excogitando,er ad difccndum promptos.Quippe id ejl homini naturale. Ac ficut aues ad uolatu,equi ad curfrn , ad fteuitiam firx gignuntur.ita propria nobis ejl mentis agitas ] tio,atq i folertia,undc origo animi coelcfUs creditur. Atq ; licet huiufmodi diftiones eodem tendant , tamen ufu difiident, er quafi diuerfo itinere ad idem perueniunt.Vt enim pro quippe hoc in loco rette dicam fiquidem,ucl nam,aut nanq;,uel enim, aliqua difiionc antecedente , ad hunc modum : ici enim ejl homininaturale : ita rarius per Quoniam , qucapiIf in nefirio crimine,& fraude capitali effet ponendum. Quintii, dta pria. Non autem ut quicquid praecipue neceffitrium ejl , fic ad cfji = ciendum oratorem maximi protinus erit momenti. E t iterirn: Ne dut prateriti aut futuri.Pr£teriti pc:Pridic quam intrarem ma* rejux ferena julpt. Futuri pc : Pridie quam intres patriam , fa» cripcium jacito. id cft,die pr£cedcnti}quo aut mare intrafli,atxt patriam intrabis. ltem,Poftridie quam pater mortem obijt}eptt lum fici.Et,Poflridie quam uxorem duxero, nauigandm mihi efl.Vcl eugenitiuope: Pridie illius dici.CT, poflridie illius diei, quo dut hxc fvci,uel jaciam. Vel pne quam,cr pne diei,ftc:Ve * nit ad me Chremes poPridie clamitans, fupple illius diei: quo hjtc gejh funt.Et , Ctwn intraui urbcm,audiui hominem pridie receptjjc. Dicimus tamen. Quum has Uteros dabam, erat pridie Calendas Augufti:ucl,poflridie Nonos : er hodie eft pridie lu* dorum Circenptm: cras erit poflridie nundinarum. Refirtur enim afe teinpus non ad hodiernum , craftinumq j diem, fed ad alium quendam, ueluti ad eum, quo hslitene legentur. Jdeoq; errauit,qui ferippt pciQuum R omx domum eius loquendi grd tia adijfem,orauit me,dicens, Poflridie ad me redeas: Dicendum erat, cras: aut pc,poRridie ut redirem orauit. Rurfusnon refte dixijfeipcicras ut redirem orauit, fed poflridie. Atque ut non dicimus nudtuffecundus,ita nec fecundo Calendos, fecundo No* tios,fecudo' Idus: fed pridie Calendas, pridie Nonas,pridielctifo Item, ut non dicimus nudiusprimus , ita ne primo quidem Calpt das,primo Nonas,primo idmfed C alendis, Nonis,ldibus.Pr£x tereaexhis duobus alterum firmat ex fe denominatiuum,altc* rwfi uero minime. Ex pridie flt pridianus, ex po&ridie non pt poflridianut, aut in ufu non efl: fed pro.eo abutimur cra&inus, per quod pgnificatur no modd dies fequens hodiernum, fed etH quemlibet alium. V ergilius G eorgicorum primo: Sin uero adfolem rapidum, lunosq ; fequentes Ordine refyicies, nunquam te craft MfiUet Hora, ' ELEGANTIARVM L I B. II, Horc^neq; injidijs nodis cupiere ferent. Eodem quoq; modo abutimur hedernus pro pridianM.Terent. -Ex iure beflerno panem atrum uorent. Cicero: Vide* tn Eoftaft,/; re uideor alios intrantes , alios exeuntes , quofdam ex uino ua * fcabeamer,dum culem,in quem cotis ieflus dejvrrctur,compararetur.Terent. Ego tc memn ejfe dici fnHcautont. txntijfer uolo,Dum quod te dignum ejl, facies.Sunt tamen qui pro t&ntmodo accipiant. Sunt qui etiam pro interea. Q ater a quoq; fic a per copofita,ad teporis breuitatem referutur: Parus per,paulijfer,aliqudtijfer. Sunt qui per imperitiam hac accis piut pro fuis primitiuis,que funt paru,paulm,aliquantulm . Dc Fer Temere. c a p. xlix. FEre fignificationem habet non omnibus notam,niji quan * do fignificat pene, cuius fignificatio efl,paulu abfuit quin: Ut,pene, fiue fere in manus boftiu incidi, id cfl,paulum abfuit , quin in manushoitium incidere. Altera fignificatio efl , qutm fubintelligitur aliqua uniucrfalitas:ut Qtfint. Ha funt fere eme date loquediyfcribendiq ; partcs.id efl,jere omnes. Ideoq} fere omnes adiungitur.ut idem,Nam in omnibus fere minus ualent pracepta,qum experimeta.Similiter de loco,de tepore, fimdis busq^.utjUtor fere hac ucflc in faciedis facris.id efl,in omni fere I k trnpo icia,an me fcqui pofiit, fiam, uariant# dicam,subindc refyicio, Cicero autem diceret identidem. Nam n£urJ* subinde uti no folct,ne aequales quidem eius,varro,Salluilius, Ccefar.licet iUi utantur nouifiimo pro ultimo,multiqi alij,qucd Cicero no facit. I tidem, er l tem, fignificant id,quod fimiliter. H * urinator mirifice natxt,duraiqi fubter dqudm, - 1 De Sicut,lta,lucp,SC Sic. c a p. lui i. Slcut,habet nonnunquam uenujhtem magnam,dt. » ELEGANTI ARVM LIB. II. iit De Iterum, Antehac3Pofthac5Dcinceps,•« ualeas,mecj; mutuo diligas.hoc cfl,rmhi in amore refpondeas. De Srilicet,ero,cr opto) non lcgulei,fed iu * rifeon fulti euadent. Quod ad meum aute hoc opus attinet , non fraudabo iuris conditores debita laude. Tantum igitur deberi puto huius facultatis libris , quantum illis olim qui Capitolium ab armis Gallorum, atq; infidijs defenderunt : per quos jaftum cftyUt non modo tota urbs non amitteretur, uerum etiam ut to * ta reditui poffet. Itaque per quotidianam lettionem Digedo* rum,cr femper aliqua ex parte incolumis , atq ; in honore fuit lingua Romana, er breui fuam dignitatem , atque amplitudi* nem recuperabit. Sed ad reliqua pergamus. Dc T anti,• uerfam conuicimus naturam effe : er prater hac unum, cuius, l»b.«, cuia , cuiwm : quod a ueteribus non inter nomina , fed inter pronomina numerabatur, ut meus mea meum. N ec Graci relatiuum , unde hoc nomen defeendit inter nomina, fed in * ... /1 ter articulos codocant: er nos pronomina quadam articularia ^ folemus appedare. i deoq;,ut dicimus, mea eft, tua eft , Jua eft: er mea, tuafia intereftiita cuia eft, er cuia intereft. P lau* tus in Epidico : Ego dium conueniam , atque adducam ad te, cuia eft fidicina, Cicero pro MurxnaiEa cades potiftimum cri * l mini / j. tU ^AVRENTIIVAtLAE , Atini datur ei, cuia interfuit: non ei, cuid nihil interfuit. Igitur j intcrrogatiiCuius hominis cjl hoc opus i rejpondcbimusmewn, non mei.Cuius domini hic fundus: tuus3aut fuusmon tui,dutfut . Rtirfiim, Meurnnc fundum pofidcs,an tuumf rcfpondcbo neu* triusyucl illius. Interrogamus adhuc, rcfpondcmusq ; pcruanos fdfus:Meum'ne prrdiuefl, an illius: rcjpondcbofeUi uscerte, non tuum* Similiter de Cuius nominatiui cafus, ad quod nuqyatn re* , , ' fbondcM per eu dem cafum, nifi in tribus pronominibus deriua* — tiuisiut, cilium pecusfrejpondcas meum ,-ucl illius. Interrogatur ?. ctfa m per diuerfos cafusiut, cuium pecusftuum nc,an Meliboei? fcd per talem diftionem nunquam rcjpondctunnifi dicas,ejt eu* ium ejl:uel,eft cuittm ejfe debet .er fi quid efl firnlc. C A P. I*1* f De Tanti, Quanti, MagnijPjruijCum interelt E Adcm mti,eciemq; non pofuit. Septuageno,ii ejl,feptuaginta coitibusj>er fingulas nodes. Nam ita h£c nomi* na exponuntur.ut creabantur olim bini confules.id eft,per fttt* gulos annos duo. vtuntur ergo oratores legitima j ignificatio * ne horum nominum: binus enim,jiue binqfignificdt fingulis • duo:ternus,fwe terni,finguhs tres:quaternus,fiue quaterni,fin* ‘gulis quatuor. At poctx non ita. Septenus enim gurges non ejb fingulis feptem/ed feptem tantu uni flumini Nilo. Nec in jingt* lari modo flgnificdtione hac abutuntur ,uerumetiam in plurali ^£eorg.u yt Vergilius: Per duodena regit mundi f )t aureus afbrd. Prifcjib.». aftr^pro duodecim adra.At hoc fepteno , Prifcianut exponit feptenario:quod nubi non placet , quum inauditwm fit flutnen aliquod habere feptenarim alueum , zr fontem edere feptenarium riuum. Siquidem haec nomina numerum aliarum rerum qu£ non nomindtur,indicant,non multiplicationem fui *^ ipforumiuty lapis centenarius,non quod jit centuplus lapis, fed ' centum librartm:homo centenarius,non quod fit centum gemi* nus}fcd quod habet centum annos: grex centenarius , non quod jfint centum gregestfcd grex centum capitum. Rurfus non dici* mus centenariam libram,fed centuplammec centenarium annu , fed centuplum annorum.T amen dicimus centenarium,feptena * rium, duodenarium numerum. Siquidem numerus omnia com* plebitur, flue centenarius, flue decenarius, fiue alius quiuis nu * merui ELEGANTI A R V M LIB. III. U-j fcwriw c£teraru reruf^^aru, annorumfwulify. ldecq; rctlc dicimus ceimnariu umerum anttoru ingrejjus ejhnon autem, centenarium ann titfWfjr* 9tulenanum numeru portat pondo: no autem, nulcndrid pondo. Potuijfict igitur P rifeianus commodiui cxponerc,fcptcno gurgite, pro feptenarij mmeri gurgite.Qua expofitione utifolnnus in illis numeralibus, qua ultimu numeri cius fignificant:dccimM,undccimM, cete fimus, mdcjhnus,id efi, qui ultimus cjl ^ decem, ex undecim,ex centu,ex mile.Aliquan = do etiam fjc:hoc aruu dttulit centefimum, illud ucrofcxagejhnu, tuum ucro trige fimum frudumiid ejl,cetenarij numai,fcxage= tiarij, tricenarii fruftum,uel centuplum, fexagentuplu,triccntu^ plum.vhnitfs lib.x v 1 1 i.Admifcetur huicfkr,ut mitiget ama- Cap.i6, rjtudinem cius, er tamen fic quoq; ingratifiimmn cjl uentrv.na = fcitur qualicunq; folo cum centefimo grane: ipfumq •, pro latx= ' — * — ine.efl.Non ultimum granu/m e centenario numero intellexit % ’ fcd grana centenarij numeri, fiue granu cetuplum, fiue ccntcnu, eo modo quo idem autor dixit uiceno.Hac etiam ratione appcl c lata cjl quadrage fi ma, quod quadraginta dies continet: quo uo * cabulo eloquentifiimi Cbridianorum utuntur. Quidam etiam quinquagefima, fexagefima, feptuagefima. Atq; ( ut ad ranxc= deam ) utiniur fuperioribus illis nominibus crebrius in plurali numero, finguli,bini, terni.Tnnum igitur cum habeat fin gula* — ,y , — , rem numerum, apparet non efjc natura iftorwm. Quinimo non memini compcrijfe mc illud in plurali, licet cr fingularc parra * furnfit. , ut trinum nundinum. Promulgari enim debebat antis quitus rogatio apud Romanos trinonundinoiqubdCut opinor ) aut tribus in locis uno die , aut tribus diebus uno in loce celebra batwr.ut trimus triu annorum, ita trinus trium dierum, aut triu locoru. Prijcianus autem ait trinundinum pro trinundinarum, prffCiijb>7, Ciceronis ex emplo pro Cornelio : Primo ex promulgatione tri = ^ C} i nundinum dies ad ferendum potejhsq; ucnijjct. Quod fi ita efi* ^ — /cf,4 tris compofitum eJJet,non a trinum,ut ait Prijcianus, ficut l 4 trinodium : i6t LAVRENTII VALLA E —fc», trinodium:fcd ferfan per apocopen dicimus trinundinum, prd Cap.4. trinum nundinum , aut plane trinundinum. Quintilianus libro ^ fecundo,Siue no trino forte nundino promulgati, /tue non ido* ~~ neo die,ftue contra inter ccfiionc,uel aujficia, aliud ue quod le* gibus obdet, dicitur lati ejfc , ucl ferri. T itus Liuiuf libro tertio: oftquam uero comitia decemuiris creandis in trinundinum in» didafunt.l dem libro quinto,nife editioni meda inefe,ait:Antei — ^ trina loca cum cotentione fumma patritios cxj^crc folitos, huc ~~ iam oftoiuzcs ad imperia obtineda ire. Donatus tamen hoc no* mine utitur, er difcipulus eius, non tamen magiftro indodior, Hieronymus,cum alibi,tum ad MarceUamiEt Trinam negatio* ne,trina poftea confefeione deleuit. idefe,triplici. Catcri quotfc eodem nomine Utuntur. Vnde didi ejl trinius, trium perjona* rum una diuinitis.Seruiusfuper illud vergilianum, tib.8. AenriV* -fer na arma mouenda:ait,¥igura poctica:Nd trina debuit di* cerc. Arma enim funt tantum numeri pluralis. Sed hac ratio Ser* uij,qu'am fit efficax, ipfe uidcrit,qui uult hoc nomen^aptum effe nominibus numeri pluralis : quod etiam reperimus coniundum eum nominibus fingularem numerum habentibus. Et quid prae* terea dixiffet,fi apud Vergilium feret quaterna armat nunquii legendum effet quatrinaf V erum non ejl trinum de numero eo* rum de quibus dijfeutauimus, quorum fingularem non frequen* tari ab oratoribus diximus , fcd a poetis , er quidem improprie . Etiam nonnunquam improprie pluralem, quod aliquando ipft quoque oratores faciunt , fcd nccefiitatc in his nominibus qua fingulari carent, ut codicilli (licet I uftinianus utatur)ut liberi, ut pugillares, ut nuptia, ut arma, ut cadra. Aut fi non carent, funtej; uel diuerfi generis , ut nundinum, er nundinajcli cium, er delicia, ucl diuerfie fignificationis , ut haejedes , er ha ades: uel diuerfi er generis, er fignificati, ut epulum, er epu* ie. Neceffarium efl autem dicere binos codicillos . er ternos > C r quaternos, non duos, tres, quatuor, ratione di dante. Quid enim ELEGANTIARVM LIB. IU. enim fi de diuerfis codicillis dicendum mihi fit , quomodo di* cam,duos codicillos fcripfit patcr,umm ad me,alterumad uxo remiiUud enim unim,& illud alterum ad quid referturi ad co * dici'dum,quod non reperitur i Dicendum efl ergo unos . Quod fi unos,ergo er binos dicendum erit, quod ex Cicer . exemplo liquebit. Duplices finulitudines effe debent , uiue rerum, alter« Diruit^dificatymutat quadrata rotunda. Dc Liberi, Pugillares. cap. viii. I beri profihjs fingularem non agnofeit, cuius natura a fu * /perioribus dijfentit.Na ut dicam , Lego Titio ternas ades, unas in jvro,altcras in J atiiculo , tertias in Suburra:ita no dica , ex ternis liberis meis,unos,alteros,tertios : fed ex tribusliberis meis unum in alienam familiam dedi yalterum abdicaui , tertium haeredem injlituiXuius rei caufa ejl, quod quum dico unum,aU tcrum,tcrtium3adiungi folet filium: er tres liberos , quafi tres filios: quod ita non fit in ades , cr in Uteros , nifi fubintelligas domum , cr cpifiolam. Sei quid facies in caterisf ut in nuptias , Cr in pugillares i ab furdum fit dicere,unam nuptiamyunum pu * gillarem.Pugillares aute fignificat tabellas cereas , jiue ligneas. Apud Mode- fiue Acrius mater is >in quibus Jtylo feribimus . Liberum tamen ninu dt.de Pac. pro filio cr apud Quintilianu,cr apud P.Ut>.)6. aempUrU bdbcit iuodcmpntiolymfuic.llm proximo li« bro: Atque adeo duodequadragenum pedum l.ucullei marmo* ris i» atrio Scauri collocati. Duodequadragenum , pro duode * quadragenorum. T. Littius libro primo : Buodequadragcpmo ferwc anno, ex quo regnare coeperat T arquinius. Dc Domus. c a p. x genitiuos fatos habet, unum fccund£, alteru quarta \ ) declinationis, domiyCr domus. Sei ptior fignificat locum , ubi quis manet.poRerior corpus ipfuin,atq ; e,fumm,nc dicam fceleratm,cr im* pm C otior. &,Vrudens, ne dicam fapienshcmo. N am fipo* tumui in accufatiuo,perquam abfurdm fvret:fic,Crudclis,ne dicam [celeratum, cr impium Casicrcm.cr,Prudcns,ne dicam fapietem hominem. In priore enim modo fubintcUigitur eumz fic, Crudelis Catior, ne dicant eum f 'celeratum , e r impium. 1 n alijs cafibui non efi hoc nety diuerfm,neq. ; caufa-.ut idem, An jperajjet hoc uiuo Milone, nc dica Cbfuletuel fic,An fccraffet hoc uiuo,ne dicam Confule Milonef Illud eiufdcm in libris ad H crinium neq; difiimlchis , neq ; ufqiicadeo funde efi : Obfuit plurimum eo tepore Rcip.confulum jiue malitiam, fiue ftulfitii dicere oportet, fiue potius utrunq;. N ani ubi erit ftippofitumi certe deefi. illud nanq ; uerbum quod intericftm efi, de nomi * natiuo mutxuit in accufatiuum.Sed ficut in Luripo,aut Sicilio ) l damtli tfreto inflata uento ucla,aquaru impetui retroire cogitiia ora * donem lege grammatica euntem autoritxs ipfa, confuetudofe inhibet,ac repeUit. V erum (ut grdmaticoru expctfntioni fatis * fidam) fic erit cotiruendumiaut Jlultitia cojulum, aut malitia, aut potius utriiq; obfuit plurimum eo tepore Reipub. fiue illud fftum confulum dicere oportet Jlultitiam, fiue malitiam, fiue potius utrunque-.uel pc,objitit plurimum Reipub. eo tempore confulum fftum , fiue illud malitiam , fiue Jlultitiam eorum j fiue utrunque dicere oportet. Dc infinitiuo ud incerienu * mero,er gcnere:ut,Ego illum de fuo regno,iUe me de no * jlraKep. percontatus eft. Dtio fuppofia funt,ego,cr iUe,quo * ru/m utriqi uerbum accommodatur. Sed fequenti palam,ante* cedenti per fubinte!ledione:ut Jit,Ego illum de fuo regno per* conatus E. L EGANTIARVM LIB. III. t9f tontatus fium,iUe mede noAra R epub. per cotatus eft. Conuerte ordinem perfionarum , fimul perfionam uerbimutaueris:fic,lUe me de no Ara R epub. ego illum de fuo regno percontatu s fwm ♦ genus fic.cgo illam de fuo regno,illd me de noAra R ep„ percotm eft. Muta numeros ficiego illosjlkiuedefuo regno, iUi ilhc'ue mede no Ara R epub. percontati, pcrcontat^ue funt: er item econtrario. fu i.ijjuh fvrmkm llon cadit , quo- tics per compdrationein}dutyjMilitudincm loquimur,quale ejh Melius ego iAud,quam uos , jrftffcnunon autem,quam uos fi* cifictis. Hoc ille ita prudenter,ut ego,ficijfiet:non autem,ut ego JiciJJem. Hic enim fubinte!Iigitur,Jtc:Hoc ille ita prudenter,ut '-r-cgofeciyW ipfieficifiet. Melius ego iAud,qum uos ficiAis,fi* cijfem.Vcrbum enim principale debet efferri, fubinteUigiaute quod non ejl principale. Vbi collocandum Gc adfaftiuum. c a p. x x v. ADieftiuo,quum praceditydcbent obfequi fubftantiud,ali* teruitiofum cftiuthoc modo,Nulld uirgo eft dicenda cor*t~* rupto uel animOyUel corpore. Dic pro animo mente : jie. Nulla uirgo dicenda eft corrupta uel mente,uel corporr.autyconuptor* uel corpore,uel mente,non erit Latinum. Q uodeontra jit aut 90 ffafedente fubJhntiuo,aut reicAo in finem adie£liuo:fic,Nul la uirgo dicenda efl,uel mente corrupta, uel corpore : aut , uel corpore corrupto,uel mente. J tem,uel mente , uel corpore cor* ruptoiautyucl corporeyUel mente corrupta. Similiter in plurali ( uariabo exempla ad euitandum fislidium) Nemo diues eft, uel ualetudine infirma,uel fenfibus:aut,uelfenfibus infirmis,uel todetudine. item , nento filix ejl uel conficientia , uel membris affvAis:autyUel membris, uel conficientia ajfida. Cicero tamen in Philippicis inquitiOptima fiunt er mente, er uiribus. Ne * fcio an culpa librariorum fit,qui ita ficripfierunt , pro eo quod cfi , cr mente optima fiunt, zr uiribusmel,optbna fiunt mente . & uiribus. Qgti o LAVRENTII VALLAE Quid momenti faciat c5iunctio,aducrbium£g difiunr* Aiuum ex collatione. c a p. xxvi, EX his qux tradidimus,palm efl,ncquaquam refte dici,cor rupto uel corpore, uel mcnte.Debet enim adtefiiuum idui ad utrunq; fubfhntiuum applicari in gencrc,zr numero. N eq; de Vel tantumodo intclligo , fcd de exteris quoq j coniunftioni * bus.per Et,ut modo ex CiccrOneattuli ex c pium : per Nf c,per Siue,per extera huiufmodiuieqi hoc folum ubi adefl fubjhnth uum cum adiefiiuoffcd etid fine eo,quale hoc efl:Tu nec fice» res,nec ego permittere. N on efl hic fermo Latinus. Dicendum ndnqi erat,nec tu faceres, nec ego permitterem: aut fic,Tunec faceres, nec a me facere pcrmitterens.'l on rflfWOMTto det a prima dittione. I tem,potcs cognofcere partim ex aliom fermone,partim te docebit ipfe abeUd)‘ius:no ejl Latinum:fed fic, Partim potes cognofcere ex aliorum fermone,partim ex tx» bellar io. i tem,puto tum ex fuperioribus literis te omnia inteU ■ lexijfe,tum ex his intelligere potes : dicendum erdt,tum ex his intelligere pofje. I tem, paratus fis uel pugnare, fi qui te lacef» funt,uel fi qui no funt,nc recufes facere paceidicedwm erat aut fine illo,ne recufes: aut fic, uel paratus fis pugnare. Ex his quae dixi,uideor reprehendere legem illam duodecim tabularumiLi» *■ * > beri parentes in egefhtc aut alant,aut uinciantur.quafi diccn» dum fuerit,liberi aut parentes in egefiate alant, aut uincidtur » Sed no efl uetufias illa reuoedda ad hanc regulam,qux confiat ex ufu eoru,qui more illo uetufio non funt locutiuametfi haud dubie opinor priimm Aut, a quibufdam adicfttm ,■ legiq ; ia in uetufiifimo quodam codice Declamationum Senecx:Liberi parentes alant, aut uinciantur.Huius etiam loci illud efl,nc hoc modo uerba commifceamus diuerfam naturam habentia , quale efl, ille mihi nec nocuit unquam , nec adiuuit : ego nec offendi em,nec profuiidicedunt erat,iUe mihi nec nocuit unquam,nec profiitiaut fic, ille nec nocuit mihi unqud, necadiuuit:ego nec offendi ELEGANTIARVM LIB. III. t9t effindi cum,nec adiuui:aut,ego nec offendi eu,nec eide profui. De ufu negationis, cap, x x v i i, TRes aliquando negationes no plus efficiut quam du fed ne luna quidem ad folcm ferudt Jp lendore fiuu,rette dicitur . 1 tem hoc modo rcttc:N on modo nulla jlclLc, fed ne luna qui * dem,cr ca ter a. At quoties diftionibus quadam adefl cotrarie * tas,no pofiis tollere alteram negatione, ut hoc modo: No modi fteUa no apparent , fed etid luna ad folcm obfcuratur. Sine ne * ■gatione geminata no rette loquaris. I tem, no modo no dbfoluo hunc , fed ne leui quidem poena cum eo tra figendum effeputo » Quidam tume nuper fcripfit:Non modo abfoluedum huncjed nec etiam grauiter puniedum puto:quum dicere dcbuijJct,non modo no abfoh6‘ tuere,defende,ama,ncrclinque.Hic nos Quintilianus admonet, ne pro illo,ne feceris,dicamus,non feceris:quia alterum negans, di efl, alterum uetandi. ideoq ; ne cum prima perfona fingula = ris numeri nunquam coniunttum inuenimus , ob eadem caufiam propter quam imperatiuum caret prima perfona in fi ngulari, quia nemo fibifoli imperat, aut uetat. Vnde jrequeter legimus, ne timuaimus,ne timeas, ne timutritis,ne timeant . Nunquam autem ne timeam,nifi ne pro ut non:fed non timeam,no aufim, non fperem,non timuerim, non fperaucrim,non crediderim : id efl, timere, audere, ffeerare,credere,non pojjum: aut non debeo: n ita in tAVRENTIl VALLAE ita in aliis perfonis:ut idem Quintilianus, Non expcdcs,ut fk* tim prati# agat, qui fanatur inuitus. id ejl, expedire non de* bes Non enim eo modo hoc dixit, quo dicere folemus,quum ue* tamus,ne me expedes amplius . Hic enim negatio ejl, nonueta* tio. I a, N on expedMens,cr ue expefauens, q uorwm alterm praeteriti temporis ejl,ncgat$:alterm futuri , c r ucat, c A P. XXIX. De lepore Si non,« Nifi.cum aliis uerbis. HOcattodadbucdc negatione fubijciam,ad[otamclegaiu tim dicendi pertinet: quod quale /it. fdwlhs ««P“ Dedam... per feapparebit. Quintilianus: Non ejl difia e ut maritum uxor occtdntjjtno ejl difficili* ut filius patre. tdeM^eo cauf- fm dimttimus.ut no fit abfoluedus adolefcens, ntjt etta lauda* im. I dnt-.Quare non pclit,«t tmfertt putetis.mfi er «»“«" V*-'"-'- &crit:non petit, ut afflidum alleuetis, nijt cr ) lnfiliciorem,qu6d patrem amifit,quam quod oculos, Serum ... «tuloitiucAt itero malum ejl liberos -«attere. Malum.mfi boej fptfl*'4- peius fit, Sic Mfcrrc, V pnpdi. Samius: Tamtediotmul in.Catij. PLt|1|’t p Jc pudicitia, fifimafua,fi dijs,aut honumbus an.) nuam «ili pepereit. Ignojiite Cethegi adelefcentuinifiltenm patria bellum ficit. TitatLiate libro trigrjtmoprimo: Nant a»6i «a ea attinet, qua nobis obtecif,m/i gloria digna jmt, pu teor ea defendi non pofje.0uidius lib. deennotertto Meantor. Nec omen hac feries in caufam projtt Acbitn, Si «abi eam magno non ejl communis Achille. Huic finale eji, quale apud eundem, hb. i i.eiufdem operis: Mentior obfcurum nifi quum nox fecerit orbem, Nuper honoratas fumnto mea uulnera eoclo videritis ftellas- Et Quintilianum: Mentior.ni/t 4«utn pere» erinatio mea nos aia«eeref, maluit effe cum matre. Et iterum. Allidere enim, cibos miniftrare, manum pom gere cjutlibetpo» terat, mentior nifi /udum ejl, idem uerbumapud Atnbrojmm ELEGANTIARVM LIB. Jl'l. t9S fode modo pofitu,tum in libris Officioru,tum Hexameron,tim in alijs reperies. Et apud Cyprianum ad Donatum : Mentior , nifi alios qui talis ejl , increpat : turpes turpis infamat. De V ter V tri,Altep Alteri, Neuter Neutri,36 Quis Cui. c a p. xxx. VT er utrum accufat Latine dicitur.ut C icero pro M ilonf, Vter utri infidias ficerit, Vterq; utriq; uix aufim dicere. Heuter neutri omnino no dixerim.Teretius in Phormione inqt: A&rJctj' Quia uterq ; utriq ; ejl cordi . In duodecimo quoque comentario rertt a Cafare gejhru,fiuc ab Hirtio,fiue ab Oppio ( nam inccr CjeCIib ftngidiyCr tamen per hoc idem compdrdtiuum loquimur.ut uo * cdui te prior,percufii te potierior,fupple quam tu me.Nonuqua unus hinc efl, illinc plures:ut , uocdui uos prior , fupple qudm uos me:uocduimus te priores,fupple quum tu nos. Ide de fuper ldtiuo,ubi mula mcbrafuntiut primi nos uenimus,uos potierio res, ille ultimus:primus ego intrdui uaUu,tu ferior, iUi ardifiinu. Dc regimine nominum Criminalium,S£ Poenalium. c a p. x x x i i. SI quis furetur rem fdcrdmde prophano , teneturne fderile* gij,dnfurti,dn utroq;fnon dutem,dn utriufq; . Qui futiule* rit rem fuam de fdcro,furti'ne tcnetur,dn facrilegij , dn neutroi non dutem,dn neutrius. Accuftre hunc potes uel furti,uel facri * legij,uel de utroque,uel de ambobus : non autem utriufque, aut amborum. C ondemndrc non licet de utroq; , fed de altero, uel furti, uel fderilegifinon autejed dltcriui,uel parti, uel facrilegij. Cur itu fit, ut demus uarios cafus eidem uerbo, prxfertim fiub coniunftionibus,quecide,fed in his etiam qu A» Cedo, non mitius hominem ipfum,qum ius commune defenfum uelU tis.Quintilianus:An iitcidijje in fordidum nomen,non eo con « temptum hominis,quem dedrudum uolebat,auxiffe. C A P* ' L. PropoGtiones, rationes c£ interdum mifcerl o Nam aio LAVRENTII VALLAE NAm ubi uitici neceffe e ft,ex pedit cedere: (tue plura funt de quibus qujeritur , ficilior erit in ca-teris fides : fiue unum , mitior poena f olet irrogari uerecudi£. M ifcuit hoc loco Quina til. propofitiones,rationcsq;,quum fit ufitatifiimum fic dicere: Siue plura funtje quibus queeritur, fiue unum. Si enim plura , ficilior erit in cectens fides: fin umt,mitior poena folet irrogari tfb.i.capA uerccundU. Atq; iterum : Firmis aute iudicijs,iamqi extra pe a riculum pofitis,fuaferim er antiquos legere ( ex quibus fi ajfiu* i matur folida,cr uirilis ingenij tus , deterf o rudis feculi fqualo* re, tum hic nofter cultus clarius enitefeet ) er nouos, quibus er ipfis multa uirtus adefi. Alius dixijfet,fuaferim er antiquos,cr nouos -.antiquos quidc,cr c£tera:nouos uero,zrc. Cic.in Ana Philip.*» toniu : o' te miferu, fiue illa tibi noti no funt ( nihil enim boni nofli) fiue funt,qui apud tales uiros tam imprudeter loquare. . De ufu uemifto uerbi V ideor. c a p. li. NOn uidetur tibi quod bene ficiam: cr,ntihi non uidetur- quod beneloquaris. Sicut uobis uidetur quod male ficta mus,iti nobis uidetur quod maleficitis : uidetur tibi quod iUe bene fcribat,ej uidetur mihi quod isli bene arent. Rufticanus hic fermo eft,er agrestis. Eruditi enim fic loquuntur:^ on uia deor tibi bene ficere : w,tu non uiderismihi bene loqui. Sicut uobis uidemur male ficere , ita nobis uos uidemini : lUe uidetur tibibene fcriberacr,ifti mihi uidentur bene arare. De uulgari quodam ufu Mihi3 De h; ELEGANTIARVM LIB. JIT. zij De Id quod; cum alio antecedente, c a p. l x i r. Xr I deo te amatorem fiudiorum , quod me maxime iuuaf.uel, V qua res me maxime iuuat:uel,id quod me maxime iuuat, amator es fiudiorum.item,uideo teyquod me maxime iuuaf.uel qua res me maxime iuuatiuel , id quod me maxime iuuat,ama* torem fiudiorumiqua exempla fibi quifq - conquirat . Dc Aliquis^uifqu^Quifpia^ VIIus. c a p. LXIII, AUqutstquifquam , quijpiam , ullus idem fignificant , diffi* runt(h d quidam,ut in alio opere ( quod de dialectica pro* pediem edemus) obtendetur. vUus tamen quodammodo claudi * cat3nec fere citra negationem,quafi citra baculum ingredi po * tejl,niji interrogatiue:ut , uocat me udustaut fubiunftiue:ut,fi idlus me uocat. N unquam plane affirmat iue,jicut ida fuperiora. De eadem perfona tanquam alia, c a p. lxiiU.^. A/T Eoccuputo adminihratione magiftratus , nudum tem* A. 1 pusfeponere adjludendum poteram. V el,me o ccupato in adminisbratione magiftratus , nudum tempus mihi reliquu erat. Rarifiime Latini fic locuti funt, Graci frcqucter,fed hoc modo potius:Occupatus in adminisbatione magiftratus, nudum tem * pusfeponere ad ftudia poter am:uel , Occupato in adtmniftra* tione magiftratus,nudwm mihi tempus ad fludia reliquum erat. Dixi rarifiime,non tme nunqudminam quidam fic locuti funt* ut Horatius de Arte poetica : . ~ - Laudator temporis afti Se puero,cenfor,caftigatorq; minorum. Quintus Cicero ad T yronem : N on potes effugere huius culpa EpHlpcnuit. poena te patrono, Marcus efi adhibendus. fubintedige,pro ipfo ,ib-,6*'pi£a* p atronus.Simile quiddam fapit per,qualeejt apud McTuttium: DeOnto.U,«. Quum cr per meipfum cgijfem,etper Drufum fiepe tentxffem. illud enim per,fignificare folet mediu quendd,ahuq j intercefio * re. Ni uc uero quis queat medius effe inter fe er aliufcr tume fic uulgo loquimr,per meipfum rogaui , per teipfum obtinuifti. o i Auxit 218 LAVRENTII VALLAE Auxilium do,fcroc^:Opem fero cantum, e a p. l x v. AVxilium do,fero(f; dirimat . Opem do non di cimus, fed fi* ro:unde Opitulor,quod T uUianuuerbu. cjje Seneca autor eft: quo txmen er Sallufhus utitur,cr Plautus,^ alij nonnuHL De A\Ex,5cri,cr nifi de uia feffus effet , continuo ad nos uenturum fuifje . Quafi de labore uic I Qtjintilianus, «ledani... Ub.9tcap.i7* ELEGANTIARVM LIB. IIL xt9 D( In diem,In diesjn horam,In JjoraSjPropediem, ac Propemodum. c a p. ixvii.i, IN diem aliud multo efi3qum in dies. lUud plcrunq; cm hoc ucrbo uiuit jungitur, vt Quintilianus : Non ut fere noluere prafentu modo cibi memores in diem uiuunt, duratum hyeme reponitur uiftus. Aliquando,fed raro3cum alio iungitur uerbo ; ut Salluftius3Panem in diem mercari, quafi dicat,prafcntis diei fnlugutt, habere ratione, nihilfy cogitare $ craftino. 1 n dies idc ejl quod quotidiefed proprie cum quodam incremento : ideotfc plerunfy cum comparatiuo : ut , Quum in dies malum arftius premeret . Et, Quum in urbe infinitum malum ferperet , idq ; manaret in Cic.Phiiip,t. . dies latius.Etiam fine coparatiuo3fed tamen per uerbum figni* ficans incrementum : ut Liuius , Crefcente in dies multitudine ► Quod non liceret dicere, concurrente in dies multitudine , fed quotidie:aut in dies magisiquum tamen liceat fuperiora exepla dicere per quotidie : quum quotidie malu arftius premeretis, quum in urbe infinitum malum ferperetjdcfc manaret quotidie latius. Et per in fingulos diesiut Cicero ad Atticum,Quotidie , uel potius in dies fingulos 3 brcuiores ad te literas mitto, id ejl, non modo quotidie brcuiores ,[ed etiam in dies.Nam ha quoti * diana Utera funt brcuiores his3quas antea mittere foleba : qua poterant ejfe omnes pari brcuitate.Atqui ha quas in diesfingu los,fiue in dies mitto breuior es, tales funt, ut hodierna fint bre* uiores hefiernis, er craftina hodiernis , er perendina craftU nis: er ita afiidue. Et peftilentia in dies fit maior , er quotidie fit maior : fic pojjunt uidcri hac duo differre, quod in hoc pof* funt hodie fupra numerum hefternum decefiiffe quatuor, quum heri decefferint decem fupra numerum eorum , qui deceffe* rant nudiuftertius . Non ita in illo , ubi ultimus qui fque dies maxime increfcit : ut fi nudiuftcrtius decefferint duodecim, hc* ri quatuordecim , hodie ncceffe ejl decedant faltem decem er feptem ieras faltem unus er uiginti, perendie faltem fex er uigintL no LAVRENTII VALLA E uigintuEandem difjlenentiam habent in hora,cr in horas,quant Phiiipp.fi in dientyGT in dies. Cicero in Vhtoppicis:Hgoty,«ocor in Jpem, ingredior in fpemmo tantum fpeifir* ' mitAtefignificat,quatum, colloco in tcjpc,c? repono in te fpe. OeOtaUib.i, cicero; I n quibus tum fpem maiores natu dignitatis fu£ collos carant. Quin tilianus:In quo fpem unica fenettutis reponebam. De uerbis ad recordationi per tinctibus, c a PriStxxifryj- I Umentem uenit mihi, occurrit mihi, fuccvrrit mihi,fubit -5r mihi , pro eodan accipi folent. Sei hoc ultimum frequentet* quoque admiferationem. Quin tilianus:N obis uero natura ais uerfus exanimes ingenuit non folum miserationem ( qu£ cogis tationi noftr* fubit ) fed etiam religionem, vbi non ita decuifs ftcncid.*. fet, fuccurrit , occurrit , in mentem uenit.Vergil -Subijt chori genitoris imago. Aea.*. -Subijt defert a Crcufd. vbi nequaqud decuiffet,in mente uenit mihi dc choro genitere, er de C reufa deferta. Jungitur etia hoc ' Lib.j. uerbu cum accufatiuoiut Curtius , Sera pcenitetia fubijt regem. Dc uerbis ad uifionem pertinentibus, c a p.lxxxiii. VI deas,uiderc licet,licet cernere : apud quofdam etiam cers nere efl,pro eodem decipiuntur. V t, ltaq; uideos iuftos ins • iufHs rebus maxime dolere , imbecillibus fortes , moderatos ims • modeflis. Licet uidere nonnullos tanta ftultitio,ut uix differant, d natura brutorum. Licet ora cernere iratorum3uti mutentur. Offl.*. Ciceronis hcquus,uchiculu,Jignificdt potius id quod uehitur, qui ejl homo. CiceroiTame er fummi gubernatores in magnis tepcjkb 6. ue^orj(fUf admoneri folet. Quintii. Sic in nauimfilij mei male permutatus ueftor imponor. Non tamen ueftorc accipias pro nauta.Hinc efe quod inuenimus nonunqud diftu , nautas er ueftores. Sunt enim ueftores , qui pretio in aliena naui uehutur, lde Quintii. Cur infeanatis equis ueftor infedetf N onunqudnt pro ei qui uehit,ut Seneca in Hercule infano: Tyria per undas ueftor Europa nitet, lde in Hippolyto: Pro fua ueftor timidus rapina. Q uu deeode tauro,eadeq $ Europa loqueretur. N a ca * tera fere qua d fupitns ueniunt, tm aftiue, quam pafiiue accipi folet.ut accufatio Marci TulUj,aftiuc:accufatio v erris,pafiiue: donatio mariti,aftiue:donatio uero bonoru,pafiiuc: er catera. De Bene 3C Male, cum uerbis. g a. p. lxxxvii.. Ale iuiico, male cenfeo , male pronuncio , male opinor male fer, t io , male exislimo , hoc male ad meipfum re * in Cato .M aio. fertur ,erroremq; meum declarat. Male cogito, ad alterum re * fertur, fignificatq ; perniciem , non erroremiut CiceroiCartha* ginimale iam diu cogitanti bellum inferatur, multo ante de* nuncio, de qua non ante ucreri defenam,quam excifam cogno «* uero. M ale cogitantem , uidelicet mala in alterum, perniciemq ; cogitantem , non autem feipfam fwdentem. J tem male dico tibi , male opto , male precor tibi , male, imprecor. Hw nonnihil fe* irulia funt , male de tefentio , male tu deme exiftimas , mede de iUo Mi *• H | ELEGANTIARVM LIB. III. illo iudicamus.Non error hic fientientis,exiflimanti>,iudicatiscfc innuitur,fied uitium dc quo indicamus , ex iHimamus ,fientimus. Male quocfr audio , id ejt , infamor crinuna mea audiens , cum contrarium efi,male dico.Sallufiius in Ciceronem: R effiondebo tibiyUt fi quam male dicendo uoluptatcm cepifti , eam male au * die do amittas . Bene quoq ; maxima ex parte huic finule ejl: ut, de te bene fientio,bene tibi precor, bene de te mereor . CAP. L X X X V I II, Dc Loco patris, dC In locum patris,& fimilibus. LOco patrn,loco fratris , loco filij te habeo , non ita accipU tur,quod ubi illa antea erant , ibi tu nunc apud me fis , fed quod in ea ckariatc qua idi , aut fuerunt , aut funt , aut effient, aut efifie debent: ut Chry fis Pamphilo apud Terentium loquU tur:Si te in germani fratris dilexi loco, Cicero in Verrem : In parentum loco quafloribus fiuis pratores effie oportere. lUaau» tem fiententia in locum potius , quam in loco, requirit tale alia quod uerbwmyquoie ejl apud QuintiL N am quomodo pugnant ineuntibus tot fimul metus laborum, dolorum, postremo mortis ipfim e xciderut, nifi in eorum loeu pietas, er fortitudo ,er ho= nefti prsfiens imago JuccejfierinttEt f alibi: Non perdidit filium quifquis occiditxxplicat a dolore patre, quod fibi uidetur freifi Je re maximam, er iuuenis in loeu amifii , fiubfiituit de uanitate folatium.Ergo ita dicitur ,ubi aliud erat, aliud fiuccefiit. quee die uerfia afiupcriori fiententia ejl . Loco uoluptatis mihi cfl,loco tur pitudinis,loco honoris:id efl,uoluptuofiim,turpey honorificum ~ Illud autem hac in patre competit,ut dicamus,non recordari me an ufiqud repererim genus illud fiermonis , quo Ecclefiaflici pafie fim utuntur : Ego habeo te in patrem : tu es mihi in filium:ace cipio te in fratrem. Dicunt fnim ucteres, habeo te loco patris, tu es mihi loco filij, accipio te loco fratris:uel,habeo te pro pae tre, tu es mihi pro filio, accipio te pro fratre.cr nonnullis alijs modis.Atqucbic uidetur aliquid non uti$ tale effie, fied perinde p * 4JZ **? LAVRENTII VALLAE cjfc, ac fi tale foret.ldeocfs expofi dones noftrx locum habet, ubi loam 19. ale aliquid non ejl, ut dixi,ficd pro tali habctur.ut in illo, Ex iU U hora accepit eam dificipulus tn fiuam. quod liceret dicere, ac* cepit eam loco matris, ucl pro matre,fiucpro fua:non autem in in illo,quod pro uero accipi debet: Ego ero illi in patre er ipfe erit mihi in filium. 1 icuijfit ergo dicere, id cfl,dixijjcnt ueteret, ego ero illi pater,ipfe trit mihi filitis:fied more Grxconm, unde hxc fimpa fiunt , noflris ccclefiafiias ia loqui placuit. Ude ue* teres qui illo modo locuti no fiunt, fic amc loquebatur: reuertor in patrem,tibi redij in amicum: fiedhic uerbumejl fignificans motum.Quintilianiis:Et pojl exitum anuci reuertor in patrem . QuintilCurdus lib. v. igitur rex arci Babyloni t Agadcen in "... . prxfidemefifieiufiit. CAP, txxxix. De uerbis ad autoricatem pertinentibus. MOre maioru. comparatu ejl, legibus ia coparattm efijegi bui itxconfiitutu eft,ia natura comparatum efi,ia natu * ra confiitutm ejl , ia natura prxficriptum. Hoc nobis ipfia na* tura prxficribit, nobis natura datum ejl, ut periclinntes aUcue* mus.liocrado ipfia pr- De Memoria,& Memor iter,cuin alqs uerbis. . MEmorid teneo, non memoriteriprotiuntio memcriter,non ntemoria.de. Memoria teneo bello Marfico cum Quin* Dc Amfci to Otfauio. idem: Quintus Mutius AugurSciuola mula nor = prfnc# rare de C.Latio focero fuo memoriter cr iucude folebat.Rcpeto memoria, & memoriter. Quintii. Si logior coplcttcnda mano * tto.t , c3p ,t, na fuerit oratio, proderit p partes cdifccre. dc. Copleflebatur ' memoriter , diuidebat acute. Quintii. Mcmoriarepeto couiftos Lib.i.cap. to. d me , qui reprehendere erant attfi. , quod hoc uerbo pepigi ufus effem. Terent.- Cognofcitne i C. ac memoriter. Aliud amen efl ille ablatiuus,qudm illud aduerbim. M emoria enim quid flgnu fcne.^un0 aA,f* ficat,apparet. Memoriter uero efl , quod literdtorcs noftri im= periti dicunt,corde tenus,mente tenus. Apud Vliniim amen ad Ep&ti- Kb.*. Romanum tego : Tu facilime iudicabis, qui am manoriter te* nes,ut ern hac conferre popis, fi rette fieferiptum efl, redefle dici iudicabo. c a p. x c 1 1 1 1. De Fado tibi iniuriam:&,Afficio teinitiria. FAcio tibi iniuriam:cr,ficio tibi contumeliam. A fjkio te in * + iuria : cr, afficio te contu/melia. Rado tibi molestiam, non p i ia «,o LAVR. ELEG. LIB. III. * ia libenter dixerim ut, afficio te moletiia. De ucrbo Impono. c a p„ x c v. IM pono tibi hoc onerts,notu efl quid fignificet.lmpono tibiy ide quod decipio tc. Quintilianum: Quid quod hocipfum tm placide, am quieti ficit, qua fi captet imponeref Etalibr.Fcftl* lit te ingenitu* honejhs animis glori a amor, f es tibi perpetua laudis impofuit.vnde impotiores dicuntur,qui alios uerbis ma* gna pollicentibus , incantatio nibusq; feducut,ac decipiunt. Pau* l mitem aleatores, er uinarios non contineri editto, quofdam yejpondijfe Pomponius aitiqucmadmodwm nec gulofos , nec im* potiores , aut mendaces , aut litigiofos. vlpianur: Non tamen fi incantauit , fi imprecatus efl, fi ( ut uulgari ucrbo impotioris utar ) exorctzauit ,jton funt ifh medicina genera, txmetfi fint qui hos fibi profuiffe cum pradicationc affirment. De uerbo Speftac. c a p. x c v i. AD me Jpetfnt.id efl, ad me pertinet. Admortem fefint. ii ejt, ad mortem quafi reficiendo tendit. Cicero Officiorum libro tertio : Ad extremm fi ad perniciem patria res feftte pedam. i/. bit, patria falutem anteponet faluti patris. Quinti* ; lianusin Paupere amatore :Et quod ad pcf* fimum feflnt euentum , miferabilis fis oportet , ut amator effe uidearis. i i?¥ Z \ ‘ , • \ • • • * '• *r -V *« . -• • TERTII LIBRI FINIS. . ‘ i ,1 L A VRENTI I VAL L A E IN C^VARTVM L 1= B' R V M E L £ G A N* T IARVM PRAEFATIO» C I O ego nonnullos, eorum prxfertim qui fibi [aniliores , er religio (iores uidentur , aufuros meum infiitutumboc,laborem $ reprehendere , ut indignum chrisliano homine , ubi adhortor exteros ad librorum fecularium lettionci quo * ?um,quod Jhdiofior cjfet Hieronymus , cxfumfe flagellis ad tri bunal Dei fuijje confitctur,accufatimq; quod Ciceronianus fb* tione correpti fuijjcnt. N eque enim una omnibus medicina con * uenit,vr alios aliud decet. N eque femper, er ubique idem aut permittitur, aut uctatur : neque ille hoc alijs uetare aufus efl ne. ficerenticontraq; plurimos laudauit tum fupcriorum,tum fuo » rm temporm eloquentes, verum quid /mitis agimusiQuii Hieronymo ipfo cloquentiusiquid magis oratorium i quid ( li > cet iUefxpc difiirmlare uelit)bcne dicendi folicitius,fiudio(ius,- obferuantiusfQuidiquod ne difii/mlabat quidem {nam obijei * ente fibi hoc fomnium Rufino , hominem deridet ) planeq ; fi» tetur fe lettitarc opera gentilium , er leftitarc debere, l dq; cum in alijs multis locis ( quanquam etiam fine confifiione pa * lam efi) tm uero. cpiflola illa ad magnm Oratorem. I nunc, C r uerere,ne aliena accufatio tibi obfit,quum illi non obfuerit fua:cr non audeas jacere , quod ille refeiffa pattiotic facere na timuit. Tametfi non defunt, qui credant em puerili xtate illa percepijje,femperqi poflea memoria tenuijje. O' ridiculos horni nes. ELEGANTIARVM LIB. Illi. xtf ties, & omnis dottrin # imperitos , qui opinentur em tantam rerm copiam,ac [cientiam,qua nulli chrijiianorum cedit , aut, tam cito potuiffe di[cere,aut tandiu non potuiffe dedifcere3 quu er rarifinu reperiantur , qui centefimam partem [cienti# illius affequi popint3cr non nunore labore (ut antiquitus dUtu efl), h#c facultas retineatur ,qudm paretur.Et tamen quantulum in* terejl inter furdri, & furtum non rcdderef Quid prodeft alijs, fiirtwm prohibere,ne furentur, fi tu furto tuo palam potiris! Si non debemus difcere eloquentiam, nec uti certe, fi didicimus Quid quod libros gentilium [#pe in teflimpniu afimit! quos > fi no licet legere,minus profitto legedos exhibere:^ fi nos de*, hortaretur d lettione gentiliu(quod non facit ) magis intuendi i. putarem,quid ipfe ageret ^quam quid agendm ahjs diceretiue* runtamen femper ipfe idem dixit , er ficit. Nam poftqudm te * neram iUam #tatem faluberrimo [aerarum [cripturarm alimen to pauit,ac in ea quam dcfpcdm habuerat, [cientia fibi uires ficit, iamq; extra periculm pofitus, ad leftionem gentilium rcdijt,fiue ut illinc eloquetiam mutuaretur, fiue ut illorm bene difln probans,male diftn reprehenderetiquod exteri omnes ha* tini,Gr#ciq ; ficerunt,HildrM,Ambrofi,us,Auguftinus,Ldtfan*. tius,Bafilius,Gregorius,(jhry[oflomus,alijq ; plurinti,qui inom ni #tate pretio fas illas diuini eloquij gemmas, auro argento ^ eloquenti# uejlierunt, neq; alteram propter alteram [dentiam reliquerunt. Ac mea quidem fententia,fi quis ad [cribendum in theologia accedat,parui refirt an aliquam aliam facultatem afjt rat an non:nihil enim fire extera confirunt:At qui ignarus elo * quetix efl,huc indignu prorfus qui de theologia loquatur, exi * fiimo.Et certe [oli eloquetes , quales ii quos enumeraui, colunx ecclefix [unt, etiam ut ab apofloUs ufq j repetas , inter quos mi* hi Paulus nulla alia re enunere,qu 'am eloquentia uidetur. Vides igitur ut in contrarium res ipja recidit. Non modo non re* prehendendum ejl fiudere eloquenti#, utrum etiam reprehen * dendu. zj6 LAVRENTII VALLAE dendwm,non fiudere.Etego ftc ago, unquam eloquenti* cotrd c almniantes patrocinium prteflem , quod efi maius propofito meo. Non enim de hac , fed de elegantia lingu £ Latina: feribi* mus,ex qua omen gradu* fit ad ipfam eloquentia, v erum fi. quis eloquens non fit, ita demum no erit caftigandu*,fi talis non po* tuit euaderc,no fi hunc laborem effugit. Qui uero elegater lo* qui ncfcityZr cogitationes fuis literis madat, in theologia pr** fcrtim,impudentifimi* efi, er fi id confulto jacere feait , infx* ttifiimusiquanquam nemo efi qui nolit eleganter ,er facunde di * cere:quod quum ipfis no contingit,uidcri uolunt ( ut funt pera, uerfi ) nolle, aut certe non debere fic dicere . 1 deoq; aiunt gena tiles hoc modo locutos effe, non decere eodem loqui C hristia* nos:quafi illi,quos nomnaui,more iftorim locuti fint , er non more Ciceronis,c*terorumq ; gentilium : qui qualiter loquatur nec cognitum ifii,nec expertum habentmon lingua gentilium,, non grammatica , non rhetorica , non dialeftica , c*tcr*g4mi«, cuius libertusi non autem cuius libertinus. Rcftodeturfyejl libertus meus,aut tuus,aut iU lius,aut Catonis taut nullius. Atque libertus fine patrono, patro* naue non e fl, liber tinus effepoteft, quamuis necejfe eft eum ali* quando habuijje : quo fdftm ejl , ut dicamus colliberti , collis berteqi,quemagri ad arandum idonei. Idem in eifdem: Quid poffefliones datas3quid ereptas proferam, i I dem de Oratore : Tot locis jefi Lfb.t, fiones gymnajiorum. id efl,tot fedilia.Ea tamen,qu£ funt in us, pro perfoms accipi folent. Conttentus non efl couentioyfed ho= mines, qui unum inlocum conuencrunt. Confeffus non efl con* fefiioyfed homines uno inloco confidentes. Obferuatio,&Ob(eruanria. c a p. 1 1 1. OBferuatio,cr obferuantia fimdi quodam modo , ut accef* fittygr acceflio differunt. Obferuo nanqueduo fignificat: unum efl quod cu&odio aliquid oculis,animoq ; in modum Ibe * culatoris,ne nos fllentio,tacitoq; pr£tercat:ut obferua tranfe* untes. Obferua filium,quid agat, quid cum illo conjilij captet . quafi cuftodiyCr adnota. Et hinc jit obferuatio , quafi annota* Tct&.inAnfc tio, cr animaduerfio. item obferuo non Jpeculantts modo, fed aA•I•rce•,• ‘ ddmirantiSyUcneranttsq-y c r id tantum in homines , non in res, quoties quem ucluirtutc,uel dignitate fufcicimus, cr colimus: unde fit obferudtia,qu£ efl ueneratio qu£dam, cr honoris ex* bibitio. Quare melius obferuadonem, quam obferuantiam hi, qui nominantur fi atres,fuum inflitutum nominarent . * Potus,3£Porio. c A P. I Ii i. POtu* , er potio non differunt nipob huiufmodi caufam. Potus enim uini,aqu£ flnuliumq ; dicitur. Potio uero d me. * dicis datur £grotanti,quod Gr£ce dicitur fxf/uzHsp. N onnun* quam tome potio,pro potus accipitur. Seneca de tranquillitatr. Aliquando uefatio , iterq ; , er mutata regio uigorem dabunt, conuittusfycr liberalior potio, Cicer.in Tufculan. Quid quod 4 ne - ^ • »*9 LAVRENT II VALLAE cj]e, ac fi ale foret, ideoy cxpofitiones noBra locum habet,uhi loan* is. ale aliquid non eft, ut dixi/cd pro ali babctur.ut in ilio, Ex iU U hora accepit eam difcipulut in fuam. quod liceret dicere , ac* cepit eam loco matris, uel pro matre,fiucprofua:non autem ia in tio,quod pro uero accipi debet : Ego ero illi in patre er ipfe erit ) rabi in filium . 1 icuiftfct ergo dicar, id cfi,dixijfent ueteres , ego ero illi pater,ipfe irit mihi filius: fed more Grxcorm, unde bsc fmpafunt , noBris ecclefiafiias ia loqui placuit, lide ue* teres qui illo modo locuti no funt,fic amc loquebatur : reuertor in patrem,tibi redij in amem: fed hic uerbum eft fignificans tnotum.Quintilianus:Et poft exitm amci reuertor in patrem. Quintii Curtius lib. v. igitur rex arci Babyloni x Agaticen in prxfidemeffeiufiit, CAP, L X X X I X. De uerbis ad autoricatem pertinentibus. MO re maioru comparatu eft, legibus ia coparatm eft, tegi bus iaconftitutu eft,ia natura comparatum eft,ia natu * ra conftitutm eft > natura prxfcriptm. Hoe nobis ipfa na* tura prxfcribit, nobis natura datum eft , ut periclitantes alleue* mus.Hoc ratio ipfa preftu,ficut per patroniLldeccfr libertinus adieftiuu efi, ficut ingenuus ajS LAVRENT1I VALLA E ingcnuus:eoY inoa- Et hinc fit obferuatio , quaflnnnot^ Tna.fafa* tio,cr ammaduerfio. i tem obferuo non fteculantis modo fed adnurams9ucnerantisqi9 er id tantum in homines , non in res quoties quem ucl uirtute9uel dignitate fu ft icimus, er colimu s: unde fit obferudtia,qu£ efl ueneratio qwedam, er honoris ex- hibitio. Quare melius obferuationan, quam obferuantiam hi qui nominantur fratres, fuwm inflitutum nominarent. Potus,& Potio. CAP. 1 1 1 1, p Otus , er potio non differunt nifiob huiufmodi caufant. MT Fotus enim uim,aqu£ finuliumq; dicitur. Potio uero d mea dias datur £grotanti,quod Grace dicitur N onnun* quam tme potio9pro potus accipitur. Seneca de tranquillitate- Aliquando ucfatio 9 iterq; , er mutata regio uigorem dabunt \ tonuittusfycr liberalior potio. Cicer. in Tufculan. Quid quod q ne Ut LAtRENTII VALLAE ne mente quidem rette uti pofJumus,multo cibo,cr potione re* In Cato Ma. plctifEt alibi: Tantum cibi, cr potionis adhibcndum,ut refi* ciantur uircs,non opprimantur. Senes, Veter es3& Antiqui. c a p. v. SE «a uocantur, quantum ad priuatzm ipforum uit&m, qubi ufq; ad fenilem anatem uixerunt. V cteres , quantum ad pu* blicum tempus,qucd alia dcfote uixerunt, etiamfi ad fcniu/m non pcruenerunt.vnde quidam iuniores fiicrunt fcniores ueteribus . Antiqui utriq ; dicuntur,fed magis ucteres,qu.mfenes. Defeftus,Culpa,e lucri : cuius ft>ei caufa plcriquc ludunt, ideoq; ludum talarium dicimus, non lu* fum: er ludum ale.*. quum inquit: Hoc in ludo non pracipitur , fociles enim caufe ad pueros deferuntur. Et Jhtim pojl:Hac ejl in ludo cauftrum fore formula. Nam,ut inquit Quintilianus,Rbetores [uas pars Lib.i.cap.»* tes omiferuntyC? grammatid alienas occupauerunt. Siquidem grammatici Latini , rhetoricam etiam docent , quod indicant ipjius quoque Ciceronis uerba , quum pueros,non iuuenes nos nunat. Ejl cr ludus armorum, qui idem (ut[entio) gladiato* rius dicitur, ubi difeunt gladiatores : ut apud Quintilianum, Quod me diu pirata in carcere retentum , quia diuitemiUius promiferam patrem,in ludum uendiderunt , tanquam decepti. Et iterum: Et inter debita noxa mancipia contcptifiimus tyro gladiator, ut nouifiime perderem calamitatis mea innocentiam, difccbam quotidie [celus. Ludos tamen gladiatorios frequetius , qudm ludum dicimus,quotics unum , pluraue paria gladiato • rim ad fpeftnculum pugnatura producuntur. Qua res , mu * nus gladiatorium appeUatur,quia populo tanquam munus do* natur. Et qui donat , munerarius : er qui fomliam gladiato * rum habet , gladiatoresq • domi in difciplina , er (ut dixi) in ludo exercet , ac postea uendit, L anifta. V ocantur autem Ludi gladiatorij , jicut Ludi Apollinares , Ludi Circenfos , Ludi q 1 focu * 4 ZSO LAVRENTII V Ait AE feculares. N am fficft&cula publica utique in honorem Deorum ludos antiqui uocabant : ut non abfurdum fit folenniatan in natali die fanttorum,pr£fcrtim cum apparatu illo, cr pompa, ludos uocari. Nam quo alio nomine uocemus illam fcefta culi exhibitione, qualis fit in multis I talia: ciuitxtibus,cr ( ut audio ) in multis alijs prouincijs f Hutxre,que ple * runq; fiillax efi, er in primis ( nifi fideli fundamento nitatur') friuoLa.vicinia autem non tm homines , qui eundem incolunt uicu/m , fignificat,quam qui prope domum tuam habiant.Vi * cinitas autem no homines, fied propinquiatem:proprie quidem uicinorwm,abufiuc uero etiam ceteraru rerum. Nonnunquam eotinens pro cotento:ut,laudanda,uel potius amanda uieinitts. Commentarium. c a p. x x i. C Ommentari] nemen quid fignificet,tertio Declamationum libro Seneca declarat,quum dicit: Sine commentario nun* quam dixit, fied commentario contentus erat , in quo nuche res ponuntur. E t Cicero in Bruto: Non efi oratio,fied capita reru , cr orationis comentxrium paulo plenius. Et Quintii. Pleruncfc gjfctoaap, autem mula agentibus accidit, ut maxime neceffaria , er utiq; initia t}4 LAVRENTII VALLAE initid fcribant:c£tera qux domo affirunt,cogitatione comple '* fantur, fubitis ex tempore occurranf.quod ficiffe M. Tullium fuis commentaris apparet. Sed feruntur er aliorum quoty, & inuenti forte,ut eos difturus quifq ; compofuerat, er in libros digerar caufaru,qu£ funt afa a Seruio Sulpitio,cuius tres orationes extant. Sed hi,de quibus loquor, commentarij, ita funt, exadi,ut ab ipfo mihi in memoriam pofteritatis uideantur effe compofiti. Per hac Quintiliani uerba colligitur , non modo id quod dicebam, fimulq; in plurali hoc nomen effe generis ma* f 'culini,quwmin fingulari fit neutri, de quo mox etiam dicam : Herum etiam commentarios idem effe quod libros iquod Cicero confirmat,tum tertio libro de ¥ inibus , dicens : Tuipfe quum tantum libroru habeas,quos hic tandan requiris comcnttriost quofdam inquam Ariito teli cos. tum fecundo de Oratore : Tres patris Bruti de iure ciuili libellos tribus legedos dedit, ex libro primo forte eucnit,ejc. Ac jhtim pofhvbi funt hi fundi B ru* te,quos tibi pater publicis commentarijs confignatos reliquitf quod ttifi pubere te iam haberet, quartum librum copofuiffet, er fe in balneis locutum cum filio feriptum reliquifiet : E cce eandem rem tribus uocabults Cicero declarauit , libeUis,libris, commentarijs. Quare ia fentio, omnes comentarlos libros effe, ' ^ fed non continuo libros comentarios. Nanq; ubi res funt late, difjfufeqi explicata, er non breuius,quam potexant,trafatx , libri tantum funt,non comcn tarij. Vnde Ca faris commentarij, in quibus ad exequendam kiftoriam alijs uidetur fubieciffe ma* teriairr.quifi fuerint finguli,commentarim,uel commentarius, uel liber dicitur. Liuius lib.x l v i i i. Quari iufiit ab eo, quem de his rebus comentarium a patre acccpifiet. Quum re * ffondiffet accepiffe fe, nihil prius,nec potius uif m effe, quam regis ipfius de fingulis rejfonfa accipercjibrum popofcerunL Si plures,primus,cr fecudus comentarius,non primu , er fecit* 4m comcnt&imiut Hirtius, fine Oppius, quiacccfiionc adie * cit E^EGA NTIARVM LIB. IIII. i/J c it Ccfaris comrnentarijs,ait:Proximus,alter'ue commentarius, tiunqum commentarium. 1 ta nuhi in magnis autoribus uideor annotaffe. Quidam tamen aliter faciunt,utique in alia flgnifu cationc,qu£ eft (ut fentio) expofltio ,er interpretatio autoru, titroq; genere pronufcue utctesiutAul GeUius,Efl adeo Probi grammatici commentarius fotis curiose faftus.Et it erum: Non* nulli grammatici,qui commentaria in Vergilium compofuerut. Iterum quoque: No fler Scaurus in primo commentariorum , quos in Gorgiam Platonis compofuit, feriptum reliquit . Boe* thius:Quod in his commentarijs diligentius expediuimus , qui a nobis in eiufdcm Ciceronis Topica feripti funt. Et iterum: Quo autem modo de his diale dicis locis djft>utetur,in his com* mentarijs , quos in Ariflotehs Topica d nobis translata con* fcripfimusycxpeditum eft. Quidam etiam talia huiufmodi ope * ra commentum uocauerunt.ut Nigidius , Donatus,Prifcianus , edijqi nonnulli. Seruius commentarium , commentarios $ pro rniiiud.Defeift homine accipere uidetur,quum inquit in v i uAeneid. Dicit Htfperiam,& quidam commentarius,conueft& legendum.Etin Georgicorum primum: Superfluo mouent qweflionem commentari].' Fu aiud.prf* Coenaculum,# Carnario. ca p. x x i i. Cenaculum locus ad coenadum in loco fuperioti:ccendtio ««mm, _ locus ad cocnandiMyfed in imo potius, luuen. . tem rapiat cocnatio folem. Veruntmen coenaculum non tam *** pro loco cccnandi,qum pro parte domus fuperiore accipitur , qu£ frequenter hoftitibus ad habitandum locari folet , qui to * tam domum conducere non pojjunttcr parte inferiore, flue illa taberna, flue officina fl t,non habent opus. Cuius rei proferrem exempla,nifl abunde Varro fufficeret,dicens : vbi ccenabant Ub.de coenaculum uocitabant. Poftqttam in fuperiore parte cocnitarc ^s* €ccperut,fluperions domus uniucrfa cotnacula difia,pdfl quam ubi coe nabant, plura facere coeperunt* EpuL*JEpulum,# Dapes, cap, x x i i i. LAVRENTII V.ALLAE EP uU [unt cibi minifterio hominum , er in noftrum ufum comparati. Epulum , folenniores quadam epula , er pro * prie publicum cbuiuium in propatulo uniuerjis ciuibus exhi * Miww, fiue in dedicatione templi alicuius, fiue in honore De o* rum,uel in magnificentia; oftenationem , fiuc in funere magni alicuius uiri. Cui fimde eft,quod hoc tepore fit , quum publice pafeimus pauperes ,ut in mortibus propinquoru.Quod idem efl pene quod paretare,fi Hieronymo credimus,qui ita tertio libro in Hicremiam inquit: Mos aute lugentibus,frrre cibos,& pro:* parare couiuiu,qu£ Graci ntfu /lama uocat,CT dmoftris uulgo appellantur parentalia,eo quod a parentibus ijh celebrantur Dapes uolunt effe uel Deoru,uel noflras in facrificijs Deoru . Sementis, & Melsis. c a p. x x t i i i. S Ementis efl fatioy(iue (ut fic dicam ) f rminatio. L iuius: C am pani [ementem facere poffent. Miror quare quum in alijs locis apud Hieronymum plurimis, tum in Genefeos principio [ementis pro femine pofitu efl. Mefiis tum ipfa mefiio efl, tum LDm. [eges iam matura. Cicero de Oratore : vt [ementem f iceris , in metes. Seges,& Fruges. c a p. x x v. _cs efl eorum [cminum9ex quibus coficitur pamsynodtm • demeffa. Nonunquam cotcntum pro cotinente ufurpantes, ipfam humu ad accipieda [emina fubaflnm , fegetem uo camus, Gcorg.i. ut Vergilius: I Ua [eges demum uotis refpondet auari AgricoLe,bis qua: [olem,bis frigora fenfit „■ F ruges uero quicquid ex firuftu terne in alimoniam uertimus. Liuius:Eam gentem tradit fama dulcedine frugu,maxime uini, noua tamen uoluptate captam, idem: Non arbore frugifera, i. tf>c*p.u non -n jpm ydiftif' Plinia titulum dedit de naturis ar * borum frugiferarum. Malleolus, & Sarmentum, c a p» x x v i. MalUo CE ges &deme\ Mi ELE6ANTIARVM LIB, IIII. tfj ' AUeolus a fomento fic dijht,ut pars a toto. E fl enim md Jeolus(ut placet Colimcllx ) in modum mallei roftrd ha= Ubixapt, bens,aptus plantationi Quando autem arefitfo farmenta funt . cum malleolis igni referuata , indifferenter uocantur. Nam er ^ Annibalemjegimus farment&cornibus boum alligajje , eaq; in * ccndiflhyUt koftes fideret. Et nonnullis ciuibus Romanis, qubd$^?t0 domos haberent plenas malleorum , ad Capitollj , uel urbis in- riu J,emint* cendia,fraudi fuit. Arbor 3C Frutex. cap. x x v i r. (0~mk R hor a frutice itn differt,ut frutex ab herba. E fi enim fu* tex,qui ad iuflrn magnitudinem arboris non ajfurgit , cr flatura flmdis efl multis herbis, fcd non demoritur , neq; arefeit ut herba, fed perenis efl. I nter frutices eflfoboles quoq- illa ars borum,zr plantula.Ab hac fruticari uerbutn,quap futicem res nafei ex arbore. Marcus Tullius Ad Atticum : E xcifa efl enim arbor,non euulfc.itxq; quam fruticetur uides. Nam illud, quod fepe legimus fruticari pilum,translatum efl. Acinus , Bacca t Pomum , 8C Nux. CAP. XXVIII. ^ — X Cinos inter er baccas hoc intereffe puto, quod acini inb J\fruttus minutiores arborum , fruticumuc.denflus nafcuns turibaccr uero dijperflus,?? rarius. Inter acinos enim numera* . tur grana uu£,grana hederr, grana fambuci, grana cbuli,grd* na mali punici,addo etiam moru, «- nitjylueftris enim,?? pallio porcorum efl . Cafhnea in nuces fimafylua/v* reflrtmunde Verg . Cajhneasq • nuces - peut pinus,corylus, gjjj* flue a loco aucllana,amygdalus, iuglans,cr fi qua funt his pmi r lia, non Z)I LAVRENTI I VALLAE lid,non poma dicuntur,fid nuces. Nonnunquam acini,CT boo* C£ indifferenter ponunturiut Vergilius , E4qb-1?* Sanguinas ebuli bacas, minio q; rubentem . c a p. xxix. Crepitus,S crepicus3Fremitus,xw. I ugulus anterioryunde uoxyhdlitusq; procedit. Collum omnes partes infolidu coplettitur.Et quonia nerui, qui corpua erettuyrigidumq ; faciutyin ceruice funt collocatiydicimus horni * nc durx ceruiasyquafi indomdbilcymore ferocium bou.ucl quod qui ceruice erettay%r rigida cttycotmaciam quandayzr rigore mentis pr Hunquid dij erant comites Troianorum , atque Aeneae , an duces i certe dij penates comites erant , confcfiione tum Aenea , tum ipforum quoque deorum . Nam libro primo Aeneas ait: - Raptos qui ex hode penates Claffeueho mcctm . Et in tertio dij aiunt: N os te,Dardania incenfa,tuaq ; amafecuti : Nos tumidum fub te permenfi clafiibus aquor. Sub te,id eft,te duce : er te fecuti fumus : id efl,tui comites fui* \ , mus . j dem quoq ; de Gracis dicendum efl , er de eorum deis . Idem etiam de Sibylla , er de Aenea, quanqudm modo hic,mo* do illa dux erat,aut comes : tamen quiafequebatur Aenea uo* tuntate Sibylla,cr quafi miniflrd fe prabcbat,comes erat. Quid uero ducebat pramondrds iter, e? declaras ca qua ignorabat, dux • -* e£fatio:ut,o'' Jpeftnculum ntifcrm, atfy acerbum . gt»- Vttr( ELE GANTIARVM LIB. 1III. [em promontorijs. I dem x l v. Adiunftaq; infula Euboea, er excurrente in altum, uelut promontorium, Attica terra fit*. Officina, 8C Taberna. c a p. x l i i i r. Officina,ejl ubi opera fiunt. Taberna ubi opera ipfa, cate* raq; merces uenditantur.officina ejl Jhtuarij, fuforis,fla * toris,calatoris,excuforis,uitrearij, f ut om, fibri : qui multiplex ejl,li gnarius, er hic no unius generis ".ferrarius, nec hic fimplex: lapidarius , qui cr ipfc in multas diuiditur jpecics. Taberna uo catur uinanajanaria, olearia , er mille huiufmodi:unde opifi* ces,cr tabcrnaAj uocantur.Cicero pro Lucio flacco: Opifices, er tabernarios,atqi omnem illant ficem ciuitatu,quid ejl negotii concitare: Nec negauerim aliquando unum , eundemqj loeu of * ficinam,cr tabernam effe, ut futrina,in qua calcei c? fiunt, er uenduntur. Quadam igitur artificia ( quanqudm fola artificia funt opificum) catera quaftus,zr opera dicuntur : fed quadam huiufmodi femper habent fuum nomen , ut hac ipfa futrina fu* toris,cy lignari j proprie fibrica,aurificis aurificina, cauponis caupona-.tamen er eam, qua uinum uenditat , cauponam uoca* mus. Quidam malunt dicere cauponam , pro loco. Argentarij argentaria,quod nomen quidam,pro artificio ,cr argentarium , pro artificelqui idem ejl aunfixjaccipiunt : atq; ita ejl in Hir * remia.Titus autem L iuius, C icero, Quintilianus,cateraq; omnis antiquitas pro his accipit, qui campfores uulgo dicuntur , non illos dico minutos, qui nummularij , er menfarij a nobis, xs- Ac&s-ai d Gracis dicuntur,qui ijdem trapezita uocari poffent. Nam colybisla trapezas habent. Sed Elautus in Curculione tret peditam, er argentarium pro eodem accipit, Auis,ertilionem,qui utroque caret , quatuor enim pedes ha* bet,zr (emimus ejl. Volucris ejl quacunque uolat, nec auis fo* lim,fed illa bestiola quoque minutiores, ut apes , uejfia, culex , tabanus xyx Dedam. >}• laCato.Maio. tib.3. Ub.i.decad.1. Ub.j. Lib.i.decad.3. f LAVRENTII VALLAE tabanus , locujh,mufca,cicada.Siquidem Quintilianus apes uo* lucres uocat. Et Plinius non femcl hoc Jignat, undecr Cupido uolucer dicitur. Indoles. c a- p. x l v i. IN doles ejl nonfolum in pueris, er adolefcetibus jignificdtio futura uirtutis: ut apud Quintilianum , ln prinus annis lau* daretur indoles. Cicero : Vtenim adolefcentibus bona indole praditis fapientes fenes delebantur. Et Valerius titulum de in* dole jecit ynon tantum puerorum, ddolefcentiumcfc exemplarepe tens, fed etiam in uiris , er quidem prafentis uirtutvs ,ut idem Cicero deOjficijsiln quibus ejl uirtutis indoles, commouentur . idem pro Calio:Si quis iudices hoc robore animi , atefc hac in* dole uirtutis, cr continentia: juit. Liuius de Lauinia iam matre , er pojl mortem Aenea res adminijlrantc inquit : Tanta in ea uirtutis indoles juit . Lucanus: indole fi dignum Latia,) i [anguine prifeo Robur inejt animis- lndolc quafi generojiate quadam uirtutti,dtq; dnimi.liuius ai malam quoq; partcm,cr ad muta, atq; inanimata transfert, lo* quens de Annibdle,fic: Cum hac indole uirtutum, cr uitiorum trienio fub Hafdrubale imperatore meruit. Et alibi: Sicut in jru gibus , pccudibusq ; non tantum femina ad feritandam indolem ualent, quantum terrae proprietas, ccclity fub quo alutur : gene* rojius in fua quicquid fed re unam legem, fed ab infiniti* interpretibus legum , infinitus leges effe iudicantes. Etiam titulum de uerborwm fignificatio* ne non legem imo leges appellant: quo quid abfurdiusi AccruuSjStrueSjStrages, 8C Sarcina, cap, xlix. Ceruus minutarum proprie rerum congeries efl, ut firu*. .menti,cr leguminis, ut [alus, interdum aliquanto etiam Vetgii. Aen.s_. maiorum,ut aceruus fcutorum apud Vergilium :er fire gene* JnilaVadem rdlc ad omnia efl. Strues aute proprie lignorum. Strages uero r seft pauper ue,aut inter hos medius.Ego fim pofitus in hac coditio * ne:id eft, fortuna, ac forte. CicerorO' miferd conditione admini* ftradi cofulatus. Huic figni ficato illud pene par eft,quwm inter plura eligeda fortis eft oblati eleftio:ut apud M ar. Fabiu, O b* lati eft 'aiuuenibus tyranno coditio , ut dimitteret alteru ad ui* fendam matrcm3ad diem praftitutum reuerfurumfiti ut nifi ac*, cur 14 LAVRENTII VALLAE curriffct ad diem , de eo , qui rejlitcrat , poena f 'umeretur . Dici* mus igitur offvro conditionem, uelfiro , ud pono conditionem. Hunquam fere per aliud uerbum. Q ue conditio dum placuit , u etiam fere femper dicimus,accipio conditionem. Vb apud Te* rentiu/m , amatores C hry fidis tulerunt muluri conditionem,ft uellet cis more gerere, fe daturos iUi pretium , liberalem $ mer* cedem. I pfa itero accepit conditionem.boc efl,paftioni,promif* fioniq; ajJenfit.Ab illo jignificdto non longe abfunt,offi:ro cie* dio n an, do optione. H ac time folent efje inter plura,illud uerd in uno frcquentius:ut,ojjiro elettione utru uelis eligedi: ej,do optionem,quod udis potifiimum optandi:dcinde tu aut digere te dicis,aut optare.Ofjvro conditionem Chryfidi,unam fcilicet. Frondes, 8C Folia. cap. lxviii. FR ondes arborum funt tantum. Folia autem er arborum , er herbdrum,cr florum quoque. Excubiae,# Vigiliae. cap. l x i x. EXcubie diurne , er noftume. vigilie tantummodo no* fturrit c. Suffragia. cap. l x x. OiVffragid funt ( ut fic dicam) uoces , qua dicebantur ad co * & mitia, in tabeHa'uc feribebantur , quibus fuam quifq ; decla* raret uoluntatem de aliquo eligendo in mdgidratum: qualis cjl hoc tempore cie ftio fummi pontificis, er eius quem Cefdrem Augudum chridiani non crubefcunt appellare,a damnatis no* minibus tyrannorum,qui nonmodo oppreffere Rempublicam, ut nemo iam pofiit uocari rex Romanorumjed fub eorum gle* dio, rex uerus cocli , er terre occifus eft. E t pedea idi infa* ni,CT nodre religionis immemores, uocant diuum Augufhm, diuum Claudium,diuum Traianum,quafi uulgus, atque horni* nes pofiint principes referre in deos. Sed hec omittamus , hoc tantum dicentes, Romanos non agnefeere regem aliquem. Et quum cetere gentes in libertate fc ajferuerint , hoc multo me* gis ELEGANTJARVM LIB. 1 1 1 1. i*S gis nobis licere, Suffragia igitur(ut dicebam ) funt uoces in ele* dionibusiquod fufiragium,quia cuiprjejhmus , nimirum eidem gratum facimus,hinc fddu ejl,ut fuffragium pro auxilio fepe ponamus : er fuffr agor, pro auxilium fero. Refragor repugno, proprie quidem in didisjed nonnunquam er in fidis. Catulus,Pullus,Hinnulus,5C Foetus, c a p. l x x i. CA tuli funt feraru fiue immitium,fiue mitium. Nam er ca* tulos murium legimus. Pulli uero pecudum. Foetus auium, er pifcium:quanquam er hoc generalius nomen eJl.V nde foe* tificare , pro panre: er fcetura pro partu , ad omnia animalia muti pertinet. C eruor um hinnulos dicimus,capreolorum quo * quc3caprearum,damarum9leporum,jhndiumqi. Catulos quoq; f'erpentum,ut Vergilius de colubro: -Catulos tedis,atq; oua relinquens. Immaniumq, pifcium,qui Geore>i» non edunt oua.Propric tamen catuli funt filioli canum . Vergi* £ . lius: Sic canibus catulos finules- 8,4 C icero de Diuin. Erat autem mortuus catellus eo nomine, Lfl>. u Lucs,& Peftis, c a p. ixxn, LVtf,cr pefiis hoc differunt , quo genus , er ffecies. Nam ' quum in urbe,aut in agro fibrisyaliud'ue genus morbi fie* uit,fiue folos homineSyfiuefola pecora,fiue utrofq ; corripiens, lues dicitur: interdum etiam fi arbores , ac fati. Pedis uero aut cito occiditydut cito abit ab co,qucm inuafit3quer hominem corpulentum potius,quam (ut aliqui loqutin * tur) carnofum. Quintilianus in fexto : Corpulento litigatori, cuius aducrftrius item puer circa iudices erat , ab aduocato la* t tus,quid faciami te ego baiularc no pojfum.ltem in primo:Offa detegunt: qux ut effe er aflringi nems fuis debent, fic corpore o perien * - zt6 LAVRENTI I VALLAt * o perienda funt.ldem in quinto,Neruis^illis,quibus caufa eoius tinetur,adijciunt,indufti fuper corporis frecietn. Et alibiiHf* ret aftrifta nudatis ofiibus cutis , er in fame fua homine cofum *= BpHLt7.iib.7. pto iam membra fine corporc.Cicero ad Gallunr.Ego hic cogi* to commorari , quoad me reficiam. N am er uires , er corpus anufi.Sedfi morbum depulero , facile (utfrero) illa reuocabo • Qjjod etiam fignificauit M artiahs , 7«adCcf. Viucbant laceri membris jlillantibus artus, V 'inqi omni nufquam corpore corpus erat. » Videlicet quod in corpore illius non erat caro, * Lamina, 8c Braftea. cap. l x x i i t i. LAminam tum farream , aream, plumbeam , fhnneam, quam auream,argenteam,eleftream,orichalceamdicimus:Brafte* am potius ex his poflcrioribus. Aut certe braftea tenuis efl,cr fua fronte plicabilisiL arnina ucro crafiior,ex qua armatura co* ficitur,er qua incenfa olim homines torquebanturmec erepi * tat, ut braftea pr,«# proprie, afjvftum dicimus, illa igitur (ut ego quidem fentio ) af* ap,u feftio Grace dicitur, quam noRrates philofophi in Lati * num uertentes appellant dijpofitionem. Aliquibus tamen uide* ri pojjet definitio illa Ciceronis hunc quoq; fignificatim , qui efl arao©- complefti. Quibus, quia ad rem non imltu/m attinet, non fune repugno: cum pr£fertim omnes fere iurifconfulti, os mnesq • ecclefiaftici feriptores ajjvttione pro affcdu accipiant . Efl autc affvttus pars illa anim£ qualitatis,qu£ e regione ratio* nis efl, Quicquid enim in anima, pr£ter parte illam memori*, ratio non efl, affvdus efl : er rurfus , quicquid non ejl affvftus, ratio. Ab hoc fit affvdo,quo etiam Cicero ipfefepe utitur in li* bris ad Herennium : Non tam affectanda, quam ill£ fuperiores, L}Jj fed tamen adhibenda nonunquam.Apud eundem nunquam(nifi me incuriafefederit,aut memoria fidat ) legi afje£hitionem,fre * quenter apud Quintilianum ,er c£teros,ut ibi : Nihil odiofius dffe&ttione,id efl,afjvRu, conatuq; £tmlandi alterius uirtute , quam ajfequi nequeas refragante naturaiuel nimio afjvftu, ni * mioq \ conatu alterius uirtutem amulandiiitt ut turpe fit,ac de * forne, fic auide £muldri. Latebrar,& Latibula, cap. l x x i x. LA tebr£, hominum proprie dicuntur : Latibula , ferarum. Quintilianus ; Et quamuis odio euerforis noRri euocatus Dedam.», t i latebris x9o L^AVRENTII V A L L A E U.i.de offif, c latebris fuis populusjubfellia non implet . Cicero: Videant, ne quxratur latebra periurio.id ej},excufatio periurij.LatibuU no ^ nunquam hominunr.Latcbrx etiam fer arum. Liuiuslib. xlyii. Jnter uepres in latebris ferarum nodem unam delituit. De Luce,& tcnebris:Die,ac nofte, c a p. l x x *♦ LV cc,er tcncbns,pro die,ac node accipere folemus. Differt tamen prima luce, d prima dic. Nam ibi intelligitur prima pars diei, er quafi diluculumihic autem prima dies. Ita primis tenebra, er prima node, ibi de prima parte noda loquimur 9 hic de node ipfd. ldcoq; ante lucem melius dicimus quam ante diem,fi diluculum figmfecumtu, Nam ante diem, pro ante tem * pus, dici foletipratcrquam fe de certo dic loquamur.ut , ante dii flerim um:ucltar.te fextm calendarum Noucmbriu:idcfi9fcxto die ante calendas Noucmbm. 1 n quo loco praecptum Pauli in* ferere non inutile fuerit, qui ait: Ante diem decimum cakndaru* C 7 pojl diem decimum calcndarum,£quc utroq ; fermonc unde* cima dies fegnifecatur. Verum non quemadmodum ante lucem tndius,quam ante diem, pro diluculo dicimus: fic ante tenebra^ quam ante nodc,pro crepufculo.fcd cdiuerfo potius. Keperitur autc luci pro luce } ut uefyeri pro uefe>cre,cr ruri pro rure. C ice Philip. « »;eros,crp qua funtpmilia. vtrunq ; tamen aliquan do recipit exceptioncm.Nam er non fcmel legimus projpcram alicuius ud letudinem:ut Suetonius de C affare, Tuiffccum prcftcrdualetu* g £♦£ dine.id eftybond,cr quapplici.Et de T yberio,ualctudinc pro* fi>errima ufum eum effe ait. Salluflius : Sed pofi quam res ciui= jn catiL bus,mwris,agris fdtis aufolyfdtisqy proftera uifa efi. Rurfus V er gilius:Sis ftlix,noflrum^ leucs,quacun% laborcm.Vro eo quod Aca.u efl,ps profl>era,cr benigna . Saluber }& Sanus, c a p. txy vitt. SAluber, pue ( quod ufitatius cft ) falubris, dicitur der, cibus, potus,locusymulaq ; huiufmodiiidcm fire quod falutiprypue falutaris.Sanus homo dicit ur,c£t er aty animalia.Res falubris prat bet fanit*tcmyhomo uero recipit : qui poteft er praberc , tunc# faluber,quap falutifer dici. Sed in utroque etiam aliqua reperis tur exceptio. Siquidem fanum aere, fanum cibu/m , fanum tocum t 4 uocamui i »JJ x9(' lavrentii vallae uocamus,quaji falubrem ,er praebentem fanitotem. Contra flaltt* lalugurth* bns profano. Salluflius:Gcnusbcminufalubri corpore, uelox , patiens laboru,plerosq; feneftus dijfloluit.Liuius : Grauiore tem pore anni iam circimafto , dcfunflfo. morbis corpora falubriori cjfe coepere. Martialis dm deferibit uitom beatm,inquit: Lt10.cpig.46. ^ jj nunquam,tom rara, mens quieta. Vires ingenu£,jalubre corpus. p rudens pmplicitos,pares amici. Hi tres quos produxi loci, idem nomen habent coniunflm cum corpore. Quare non auflm dicerc,ut dixit Boethius in transla* tionibus fuis. Aeger an faluber.Nam de aequali fuo Cafiiodoro , qui apud nonnullos in pretio e fl , nunquam ideo jacio mentio * nem , quia cum regibus fuis Theodorico , c r A larico, quorum feriba Juit,Gotthicum fonat,zr barbarum. Iucundusi& Gratus. c a p. lxxxix, IVaiduSjCr gratus pc differunt, quod iucudus proprie in pro * fteris. Gratus in aduerps. lucundu uoco no qui Utus efl, fed qui Utitije efl alteriiut projfer,ac falubcr.vfqueadeo potefl qs trishs,mocflusq; effle, er tamc iucudus: ueluti quu hofhs meus in dolore efl,tucnuhi iucudus efl: er ego gaudens, fu/m idi minimt EpilW.ii.4. fc. q uarc n3 locutus efl,q ait , I ucudos nos jaciat fu quod bonum honestum, fed idem quod benignitas, a' primo fit bonus uir,bo* nus feruusybonus iudexiid ejl,iujlus, er exequens offici j fui de* bitum : ab hoc bonus pater , bonus dominus , bonus deus,bonus Acncai:hoc ejl,bcnignus,cr clemens , qua altera infliti£ parte cjfc conslituuiu,uocantcs eandem beneficentiam . Nam iuslitia partiuntur in duas partes:lusUtiam,quargo humi flores: CT flcrno lettum p allio :pro eo quod efl, flerno pallium lefto, Acqualis, libidinemq j decla* rantytum iniurUmmam er proterud, petulantemq, ; eodem loco dc inhonejh focmina apud Ciceronem legimus pro Calio:Si uU diu libere yproterua petulanterydiues ejfusc,libidinofa meretrU cio more uiucrct.Proterudm minore gradu, quam petulante fi * gnifecauit.PetulanSypro libidinofojdfciuoq j accipi notu ejl:ut, -P etulansq; iuuenta. E t O uidius: Quinetiam ut peffem uerbis petulantius uti. Non fcmel ebrietas efl fvmlatx nubi. Id ejlylafciuius , er licentius . Procaces quoq; meretrices legi * mus, qualis Bacchis Terentiana , catera:# impudica: mulieres, quae pudori fuo(qu£ una dos fpeminarm eft)ite uerbis quidem mordacibiiSyfbml er turpibus parcunt, dfeipfis ,fuccq; condi* tionis [amittis capientes principium.ProteruiaJeuior quxdam contumelia , Procacitas maior. Petulantia maxima. Cicero in Sadu&iwm-.Nein idem incidam uitium procacitatis , quod huic obijeio. Et iterum : Non enim procacitate lingua ,uita fordes eluuntur. Atq; iterunr.Nam quod ijh inufitata rabie pctuldntcr in uxorem, filiam# meam inudfifti,Et iterum in eadem : D efine bonos ELEGANTIARVM LI B. IIIL 30 $ bonos petulantifiima itifcftari lingua : define morbo procacia* tis itio uti. SaUuJliusin Ciceronem:Grauiter,cr iniquo animo malcdiftn tua paterer Marce Tulli , fi te f cirem iudicio animi magts,qum morbo, petulantiaijh uti. Et iterum:Bibulu/m pe= k***» tulantifiimus uerbis Udis. Hac eadem nomina in fittis quoque nonnunquam reperiunturutfi quis ambulans per impotentiam mentus,obuium cubito .feriat , aut cum contumelia fibi cedere cogat , hunc proteruum dicimus. E t Vergilius Aufiros proca* Verg.t.Aea, ces uocat. Et ab eodem : -Har diq; petulci floribus infultent - diftum efi,quod hoedi foleant iniuriam facere , per animo fio* procacibus au- tem quandam tranfeendendo fepes,zr in alia loca penetrando: Seorg.*, qua iniuria petulantia ejl. Orbus, dc Coelebs. c a p. cvr, ORbus,eJl quicunq; aliqua re chara priuatuseft. Proprie autem parens amifiis liberis , quafi anujja luce oculorum . V nde illud frequens, Parens liberorwm,4n orbus fit , plurimum difht. Et hinc orbitus, qua ejl illa qualitas patrum pofl amifios liberos , ut uxoris uiduitas poft amiffum nutritum. Quintilia * Qs*n‘»'UJb.r. nus de patribus, in ipfos loquens pro uxoribus,ait : Non habet cap*,0• orbitas ueftra lacrymas fuper ardentes rogos , tenetis incon* cuffam , rigidamq ; faciem. Contrarium huic ejl, quum dicitur crbus,quafi orphanus,ut apud Teretium: Orba,qui fint gene* inPhorm. a& re proximi , H is nubant .- E t hinc orbitas apud Marcum Tui * *•&on furum inuaferunt.Vr ucl ab* fente patrc,ucl mortuo, filia (ut qua eamte^atq^ adeo ea me* te Jit) prostet. Sufficiant igitur huic operi quatuor fuperiord Uolumma,quintuml £ hoc de uerbis , accedente [exto de notis autorum. Quod fi etiam plura feribendi facultas, tepusep, fup* peteretynefeio an jaciendum putarem : ciim fciam , ea qua uel optima3atqi pulcherrima funt,niji compendij gratia iuuentur, ut pontificales olim cccn£3 longitudinis futtidio laborare : fi* mulqi huius, de qua loquor, materia, neminem (de prudentibus loquor ) uniuerfim corpus aggredi effe aufum,fuam fibi unuf* quififc particulam ad feribedum delegit,fiue ne longiore opere legentibus faftidium mouerct (quod enim uocabuhm no fuam habet in fignificando elegantiam r) fiuc immenfitatem , in fini* tatemq, uoluminum ucritus. Quibus rebus me quoq • motu fuiffc futeor,cum mea Jponte,tum illorum exemplo maxime,ne [em* per imperfc{hm,ne femper inclufum habere,ne femper efflagi * tantibus opus negare uideamur:ne'ue quibus obfequi,crd qui * bus laudim fujjragia nancifci cupimus , cifdem iufta querela , iuslaq j uituperationi/s materia pr abeamus. T um eo quod in fi * diatores , er fures re expertus (ut fecundo libro dixi ) cauerc debeo,quos nunc multo plures effc,ac fore amici oflendut:quai caufa P rifeiano (ut ipfc testatur) fuit,ut ftftinantius opus iU ru, ^ P lud de arte grammatica ederet. Hac eadem nos caufa,c? cate* rif, quas enumer animus , fumus adatti non modo ut fiftinan* ( ELEGANTIARVM LIB. V. 3 IS tmlibros noSlros,uerwmetiam ut pauciores ederemus. Et illi tentum xmulorum infidit nocebant , mihi etiam prxter extera fii(crum,atq; amatium ftudia nocent. Tradatur ergo aliqua * do uiro puella, contenta hac (quantulacunfy) dote. N on enim fdrmofam effe credibile eft,qux maritum,nifi magnitudine do* tis conciliant e^non inuenerit,uirgo prxfertim. Maritum autem puellx catum literatorwm intelligimus,a quo fanftitatem uxo * ris,pudorem'q j CT custoditum effe cupimus,?? cuStodiri debe* re tcftamur. Sed ai promifiam uerborm diffutationem ( cuius hoc libro locutu tt eft) defeendamus. C A P. I. / DiicoJEdifco,Dediico,Dedoceo,5c Inftruo* I SCO, er edifeo maniftSte differunt. Nam difccre eft,ut inteUigas: edifeere uero , ut me * moriter coplcdaris. ldcoq; caput apud tilianum , quod inferibitur de edifccndo , i incipit: illud ex cofuetudine mutandum fus exiStimo in his,de quibus nuc differimus xtatibus,ne ot qux fcripferint edifcant,e? certa,ut moris eft, die dicant . difco,quod didici,obliuifcor. Dedoceo te,oStendo fulfum effe, quod doftus eSydocens quod uerum eji : ut apud eundem in fe* cundo,Et quidem dedocendi grauius,ac prius , quam docendi lllud,quo quidam utuntur, InStruo ( quale eft , inStruam te in uia hac,qua gradieris ) nobis apud idoneos autores incomper ** tum eft . Dicimus enim InStruo clafiem, inStruo aciem , inStruo caufam, inStruo militem : non autem difcipulum , aut mentem alicuius,nifi eo modo,quo inStruimus ea,qux dixi. Excogito , Reperio , Inuenio , Offendo. Naftusfum. c Excogitare, eft per cogitationem inuenire , idefc tum incorporeas pertinet:ut , excogitauit argumenta , tiones. 3t* LAVRENTII VALLAE tiones,figuras,cdufas. E flergo excogitare,^ inuenire , con * Ub. «.Metam, flUjireperire uero fortuna. VndcOuid. -Tu non inuenta,re* perta es. Sed iam ufus obtinuit,ut idem fit reperio , quod in * uenio. E fl dutan inuenire ucl confilio,uel cdfu , fiue corporea, fiue incorporea repcrire.offvndo fere quodrcperio,nefy folurit reuertendoicrad jbtum rerum publicarum, uel priuataru per * Oc.in Som. tinet:ut,offrndes republicdm perturbatam cofilijs nepotis mei: p* Verumetid fine his,ut idem CiceroiSed tme. nemine tm mate ficum offendi , qui illum negaret A ntonij dignu fenatu. N dftuf fum etid pro inueni , feu reperi frequeter accipitur.Vt idem in - PdradoxisiEum tu homine terreto , fi que eris ndftus,iftis mor* iis, aut exilij minis.Et de Senefiutr. Vitis quidem, qua natura caduca efl,cr nifi fulta efl, fertur dd terrdm,eadem ut fe erigat, clauicuhs quafi manibus,quicquid efl na£h,complettitur. Defipio,Defipifco,# Refipifco. c a p. ur. . D Efl pio , fiue defipifeo fignificat,uel quod aliquid a com* muni fenfu, f apientia $ minus habeo,uel quod d meo f en * fu deftituor. Quod fere uitiim aut ex aetate uenit,dut ex mor* bo,auttimore,autamore,dut finuli aliquo affvttu. Cuius con* trarium efl refipifcerc:cr fenes quidem iam demetes nunquam refipifcuntycateri autem refipifeere, id efl,dd priorem mentis Jhtum,uel ad meliorem mentem redire folent. Terentius : fnHeaoto*. - Multo omnium nunc me fortunatifiimum Faftum putoeffe gnate,quum te intelligo R efipiffe. Prohibeo,# Inhibeo. c a p. 1 1 1 1; - T3 Ro^,^co uel Zenerqu£fcilicet peti debentmon aute de appetendi s: ex quo deriuatur appetitusyqui irmcnfa, cr immoderata cupis ditas dicitur. Quare qui dixit , Omnia bottrn quoddam appe * tere uidenturymiUem dixifjet expetere. Vendico,li - E ode modo dicimus , tulit filium,ut fuftulit.Suctonius in Domitiani uia:Deinde uxorem Domitia * ni, ex qua in fecundo confulatu fuo filium tulerat ,repudiauit. Alia duo fignificatx notiora funt,quorum alterum efi,fmr.mo= uijfe,ut Vergilius: -lubetcr fublatt reponi Pocula. - Alte* Acn-8» ru,in altu, tuliffe: ut idem:-Et fublatum alte cofurgit in enfem. Qu£ duo declarantur ex illo in Neronem epigrammate r Su«o.in Nero Quis neget Aenea magna de ftirpe Neronemf cap. j>. ' Suftulit hic matrem,fu8ulit ille patrem. # Hic fuflulit matre, quia occidit, cr de medio abjlulit. lUe fufiu* Iit patre.id efl,fupra humeros fumpfit, er ab incendio eripuit . Prouoco,3£ Laccflo. oap, x i i i i. -J PRouoco,in mala partem dicitur ,er in bona. De mala notii cfi.Debona uero,Cicero adBrut . Tuisliteris amatifiimis fum prouocatusXaceffo plerunq ; in malum:ut idem , Sed iufti= om*h tia primu munus ejl , ne cui quis noceat, nifi lacefiitus iniuria. Sed nonunquam in bonuiut idem quinto Tufcul.Tuis me ama * tifiimis libris lacefiifii.Et ad Atticum lib. xm. Cum ipfe ho* mo nunquam me lacefiiffet.id efl,nunqudmme libris fuis prouo cajfet ad refrondendum.E fi autem prouocare,cr lacejfere,tcn* tureadpugnam,er ad concertationem . HHiOjHifco,& Dehifco. c a p. x v. lare ejl aliquid fua fronte, er externa aliqua ui diffinde * ' * j re,ut S x6 LAVRENTII VALLAE re , ut tellus uel in comparatione fui.Et alibi:Pr£ fe utilitatem gerit. E t alU biiTamen iniuriam a te in me fittmjcmper ante me duxL cap, xviii. r Rationem habeo, & Ratio condat. RAtionem habeo , idem eft quod rejfteftum habeo , fed tan* ttmmodo in bonum:ut, habenda eji ratio falutis, ratio ho* nom,ratio rei f miliaris : non autem infirmitatis , turpitudinis , incommodorum , ut quofdam annotaui feribentes . er, tu ficis contra rationem ualetudinis. id eft , non habes reffieftum uale * .tudinisfanitatis inquamtnon aegritudinis : qu£ duo , hoc fi gn i* ficat nomen. Q u£ exempla , quia pafiim inueniuntur , omit* toXicero ad Marium inquit inufitatius : Pudori tamen malui , Epift.j.iib.6* fimteq j cedere, quam falutis mea: rationem ducere . Et in fecun* ^«P** do Officiorum : Siue ratio conJhnti in 3jo LAVRENTII VALLAE in animo Ciceronem ad Cs forem mittere.lUud uero,eft delcShtf, Dc Amic. (ypUcet.Vt idemiUaque non tm me ijh fapientis,quam modo Fan nius commemorauit , fima deleftat, jalfa prafertim ,quam quod ffero amicitis noftrs memoria fempiterna foreiidq ; mihi eo magis e fi cordi , quod ex omnibus fecuLs uix tria , aut qua* tuor numerantur paria amicoru.Quo in genere fferare uideor in And aft. * Scipionis amicitiam er LsHj,nota>n pofteriati fire.id eft , eo ice... * *’ magis me dele£ht,cr placet. Terentius: Aut tibi nuptis hsfunt ai" 1 fcfc™* C0Y^ E f uter(b utriciue eft cor^ > l ,4a cunds funttibiyCT uterq; alterum amat. Inuerco, creditoribus uendebdtur.De quibus magna apudLiuiu fit men* tio.Et Addiftus mort^dcilinatus dicitur. Cicero de Off.lib.uu Et is, qui morti addiftus ejfct, paucos fibi dies commendandoru fuoru cauftpoflulaffct3udS faftus efi diter. Aliquado (ine aufti* - one fit licitatioiut apud Curtiu de Dor io, qui pollicebatur pre * Lib*^ tium pro capite A lexddri, fi quis eu. dolo occidi(fet, ita inquit: Et quum habeatis arma, licitamini hoftim capita. Si quid tome inter liceri3cr licitari differt , id efi, quod liceri uidetur aut fine reffeftu effe diorum emere uolentium3aut tantum fcmcl deferre pretium» 354 lavrentii vallae pretium. Licitari ucro cum mitis, er fepius augere pretium» ut emere uolentes deterreas ab emendo. Audio ,5^ Exaudio:Oro,• exaudita deorum Vota precesq; me Ingredior. c a p. x x x i x. INgrcdior componitur quidem exintfed diucrfa ratione: nunc ad locu/m,ut ingredior fbrwm , ucl in forum. Qui mo^^ dus loquendi nenuni ignotus eft. Nunc in loco,quod eft ambu * to,cr incedo. Vergilius: Georg.j. Continuo pecoris generop pullus inaruis Altius ingreditur,^ mollia crura, reponit. Cicero libro quinto ad Atticu : Si dormis,expergifcerr.p fhs9 EptfUj.Ub.f ingredere : p ingrederis, curre : p curris, aduola. idem eft ergo ingrederis hoc loco,quod graderistquod eft ambulas. y 4 Con 144 LAVRENTII VALLAE Confulo te,SC ribi.ConfuIco,Confulcor,ConfuU tus,& Inconfultus. c a p. xu COnfulo te,confilium peto k te,uel interrogo , er inquiro « QuintiL Quid per fidem facere uultis i luuenem quem de parricidio confuluit pater iile feruatus,miror hercule (non di* Ubto.cap.i. xiffe uolui ) fum ueneficus , /ion parricida. 1 dem:Ergo primum e)i,ut quod imitaturum eft,quifq ; intettigat,cr quare boriu. fit, fciat:tum in fufcipiedo onere cofiulat fuas uires.Et iterum:Ego aures cofiulens meas. Confulo tibi , cofilium do tibi,uel proui* deo tibi:fed hoc frequetius,et magis proprie in rebus:ut,cofule uit£ tu£,cofule ualetudiniycofulc dignitati, cofule [aluti,cbfiule rebus tuis:adeo frequetifiime,ut quii dicitur cofiulere uolo mihi, er liberis meis,intelligatur potius de corpore ,er de rebus ex* ‘ , tcrnis,qukm de animo. In plurali aute numero interdum repe* ritut,finc appofito tame:ut,confiulunt fenatoresiquod ficque* tius dicimus,cbfultant.id eft,deliberant. N ifi enim ddfit qui co* filium petat, er qui confilium det,non ait deliberatio, fiue co* fultatio. Atq; ut confidunt dicimus,pro confiuhant,hoc efi,quod altaa pars petit, altaa dat confilium : ita econtrario nonnun* quam confultare efi unius,non plurium partium, fed ita fi apud fe duas partes fuftinet, fecumq; delibaat.Hinc duo nomina na fcuntur,confultor,zr confultus.Confultor fire pro eo,qui aliti confiulit,dccipi foletinonunquam tamen pro eo,qui alij cofulit. SaUuftius in lugurthaiSimul ab eo petiuit, uti fautor, conful * . . . torq; fibi ddfit. Etiterum:lta cupidine,atq ; ira,pefiimis cbfut* toribus,grdffari,neq; j afto,neq -, ditto abftinere. Con fultus , efi ■ homo prudens, ac [ciens, dignusq, ; a quo confilium petas. C£* terum non occurrit mihi ubi repererim,nifi aut participium:ut ,B ^Oufntn* Mi, Con fulti medici dixerunt eundem efje languoran. Aut no* nten pro iurifconfiulto,ut Horatius lib.u Serm. Saty. i. uif "S,u° -Em 'M“' moJf mles> , reddere iut«. Mercator,tu eonfultus,modo rufticut- Qtfin ELEGA NTIARVM L I B. V, 34 3 Q« intilianus in feptimo: Scripti , er uoluntxtis frequenti fima inter co fultos quajlio efl L iuius tme libro primo , ait de Nma Pomplio: Con fulti fimus uir,ut iUaquifqua £txte ejfe poterat, omnis diuini , atq; humani iuris.Et in decimo: Cadidos, filer* tesq; iuris,atq; eloquetia confultos. Horatius primo C arminu: Parcus deorum cultor, cr infrequens, I nf tnientts dum fapientu Confultus erro- . t I n compojitione frequens efr,fed ddiettiuuiut apud Quintii. o' **’ incon fultam tmliebre femper amcntiam.id efl, imprudenti, in* €onfideratm,cr nudius confrlij. Alterum quoti; compofrtum,p compojitu efl , iurifconfultus,quod etiam dici [olet iureco fultus. Honnunquam in fimplicirut Quidius primo de Arte amandi: Sit tibi credibilis fermo,confultaq; uerba. ' Ago gratias. Habeo, Refero, ac Recido gra* . furnum £que,atq; faciendo. P Uncus dd C icer.oncm : I mmortates t9‘ dgo tibi gratus, agamq^dum uiudm: ndm relaturum mc, affar* mare non poffim. Tantis enim tuis officijs non uideor ituhi re * Jpondcrc poffe. E ccc refpondcrc officijs , cr fatis facere bene fi* cijs,eft gratias referre. Catcrum fa-cquentius ejl refiro gratiam , quam habeo gratia, item frequentius habeo gratiam, quam ago * gratiam. V ix enim audiuimus ago gratiam,fcd gratias. E t raro refiro gratias, fed gratiam. Cuius rei tefiimoniu ejl illud in libro x l v i. Titi Liuij:Satiatusqi tandem complexu filij, Renucia* te,inquit,gratias regi mc agere, refirre gratia aliam nunc non poffe,quam ut fuadeam,non an.te in aciem defeendat, quam ut incaflra me redijffe audierit. Dicimus item ago grates, fcd fe* pius apud pocas,qui necefiitate uerfus,ago gratias dicere noti In Somnio Sd- poffunt. Nonnuquam etiam apud oratorcs,ut Ciceronem: Ali* pionis. quantoq; pofi fu jf ex it ad codum,cr, Grates tibi , inquit,ago fumme Sol, uobisqi reliqui calitcs. N ifi legendum ejl gratias* CT non grates,pro eode fignificato , fiue pro eo quod cjl,reddo , grates.Seneca in tragoedia, qu£ inferibitur Agamcmnon,dixit i Reddunt grates tibi grandceui,Lafii fenes compote uoto. . Reddunt grates , id e fi (ut ego interpretor') agunt gratias . Quis enim refirre pofiit gratiam Deot quod etiam fando nun* quam cognitum ejl,praterquam apud quofdam recentes,nihil tiifi barbare loqui fcicntcsifcd gratias agimusjarb etiam.Grd* tiam dijs habere dicimur,quoties agnofeimus, apud q; nofipfos AA 4*fcc*4« fatcrmr ^ Mis beneficium accepi} fc , citra fpem gratiam refi* rendi:ut in Andria Terentius: -D ijs pol habeo gratias, Cum in p oriundo aliquot afj uerunt libera \ Gratulor,# Grator. c a p. x l i t. GRatulariJfi uerbo tejkri te gaudere fortuna,dc filicitxte alterius apud eum ipfum , qui affaftus ejl filicitatc. Non^ it unqud apud teipfm ob tuam filiciatem^ldeo % firc poflulat dati > 547 ELEGANTIARVM LIB. V. iatiuum:ut gratulor tibi ob tuam praturam adeptam: gratulor manibus meis,quibus ut te contingerent, datum efl. Quintilia = nws:Non efficiet tamen infandum prafentis reatus,indignumq; difcrimcyUt mifcra puella non gratuletur jibi , quod ipfam pau* peraccufarc iampotefl. Poeta nonnunquam pratcreunt dati* uum,utiq; quum fuerit pronomen , qua fuit caufd , ut quidam exiftimarcnt,quorwm eflApuleiusJjocuerbum idem fgnifca* re, quod gaudeo . Ouidius in Heroidibus : Gratulor Oechaliam titulis accedere noeris. Gratulor inquam tibi,ucl mihi,uelno * bis. Idem tertio de Arte amandi: Prifca iuuent alios , ego me nunedeniq; natum.Gratulor - GratulorfubinteUige , rmhi. Et interdum etiam oratores. Quintilianus in P afto cadauere:Gra* tulemur iam,quod nulla duitas fame laboret.fubintellige nobis. Verba autem Apuleij hac funt in apologia , de magia : Eo in tempore,quo me non negabunt in Getulia mediterraneis mon * tibus fuifje , ubi pifces per Deucalionis diluuia reperiantur. Quod ego gratulor nefeire i&os,lcgifJe me, ere. Pratermifit datiuum:aut gratulor,pro gaudeo accepit. Quod tantum abejt Ut approbem,ut pofit gratulari quis, quum minime gaudeat , atq; adeo doleat: quod frequenter ufu uenit, utique inter falfos amicos, quum alter inuidus,atqs atmlus tacite quidem dolens , quod alter honoribus auttus fit,tamen ili gratulatur. Torte er Apuleius fubinteUexit mihi. I n eadem fgnifcatione accipitur grator,fcd poeticum, hifloricumq; efl. Vergilius: 1 nueni germana uiam,gratarc f irori. Titus Littius libro v i i.Twam fequeptes currum,louti optimi maximi templum gratantes,ouantesq ; adire. Dicimus ahquado gratulari pro eo quod efl,gratias agere: fed no fere nifi dijs im* mor talibus, ldcoq; proprie idc efl, quod fupplicarc. Siquide tri* umphantes in Capitolium afeendebant, I oui optimo maximo , ca tcrisqs dijs gratulatum.Eiufdcm quoque jignificationis for * tufis ejl grator,quod fgnificatLiuius lib . x. dices: Itxcfe prator extern Dedam, i;» Epift.Dcian* adHcrcul. Dcclam.ui 4. Aeneii. * 149 LAVRENTII VAltAE extemplo edixit ,uti aditui LAVRENTII VALIAE At in rebus incorporeis frequentius, ut crefcant. Quintilianum Sed alere fdcundiam,uires augere eloquentia pofiit. Perinde ac fi dixiffet, Augere facundiam , augere uires eloquentia pofiit . Cic. Sed nec illa extinttt t funt , aluntur jk potius , er augentur cogitatione ,er memoria.Coniunxit er tpfe h ^uoh,uel ad illius, qui eligitur dignitatem. De* . v legit fibi fpararc e& antea parare pbi,qur utilia funt,autfbre credit . Appara* re}ad dignitatem quandam,ac uerius pompam, ideofy oratores pr£parant,quibus obtinere caufam pofint . At proatmum ap » paratum reprehenditur , quod plus pomp£, atq j odcncationis, quam utilitatis habere uideatur. Cicero Officiorum primo:? aci* le totius curfum uit£ uidet , ad eannj; degendam praeparat res neccf) ariat, ut pajlum,ut latibula, ac alia generis eiufdem.ldcm de Oratore tertio : illa qu£ in apparatu ffiri appellantur inp * gnia. Quanquam apparatus uidetur interdii pgnificarc utru ut apparatus belli,quap praeparatio . Sed ut dicimus naues non modo indrudas,fed etiam ornatas , quod quo res inflrudiorcs ad bcUu/m,eb pulchriores funt,itt apparatum belli uocamus,ubi inftrumenta bellica etiam adornata funt. Praefum,# Praelideo. cap. lxv. PRccfim er prspdeo dipvrut.Ab hoc pt prtfcs,pcut a de* p deo defes,d repdeo rcfes.Ab illo uero prtefens , quod afuo uerbo inpgnipcato recedit : de quo ante diximus. P rateffie, eft preepoptu epe rei cuipiam gcrend£,atqiie adminiPrandtf.Vra pdcrc,cp ad opem prafiwdam prcceffe,quam proprie prtjhnt .. homines iniuriam quidc patientibus,aut in diferimen addudis: dij uero benepeentiam puoremcp, inuocantibus.Aliquddo tame Cap,6‘ indijfirenter.Suctonius de T yberio:Vr£fcdit er Adiaas ludis, quap dixiffiet,pr£piit.Cic.pro Sylla: Noli animos eorum ordi * num,qui pr£funt iudicijs,oj]r;ndere.ldem pro eodem:Quam ob rem uos dij,cr patri] pendtes,qui huic urbi,atque imperio prae* pdctis.ldcm pro Milone : Vos inuidi , er in ciuis inuidi peri * culo centuriones, ateu milites ,uobis non modo infoctkintibus, fc ante tabernam fcilicet , uel ante cum locum, in quo negociatio exercetur, non in loco remoto ,fed euidenti : literis Groccis,an hatinistputo fecundum conditione, ne quis caufari popit igno rantiam Uterorum. E t alibi: Caufari tempeflatem,ac uim flumi* num.vbi liceat dicere,excufare ignorantiam literarum,ej ex* cufaretempcPatem,ac uim fluminum. Mando,Praedpio,Iubeo, Impero, Edko,em,mctum'ue tibi oftendo,ut foliata* re plebem: uel inquicto,cr tibi curam inijeio. Gratum facio,& Gratificor, cap. l x x v r. G Ratum facio, .ij.epig.»f I pfe ego,quem dixi, quid dentem dente iuuabit Rodere! carne opus ejl,fi fatur ejfe uelis . Ne perdas operam,qui fe mirantur, in illos V irus habe,nos hac nouimus effe nihil. Se mirantur dixit , quafi fibi placent, uel de fe magnifice ' fentiunt. ' • • A i Moror Sr 57* LAVRENT1I VALLAE Moror te,6C Manco te. cap,. xcin. MOror te,er maneo te, a quibufdam exponuntUr,pro ex* pedo. Sed mea tamen fententia , magis poetice , qudrm Anu io. oratorie . Verg. Et tua progenies moralia demoror arnuf. Terentius: Quem hic manes i Oratores potius accipiunt, mo* ror te, pro retineo te,cr in mora teneo. I dcocfc hac duo uerbd fapeiunguntur,ut apud Quintii. Quid me adhuc pater deti» ttestquid moram abeuntemi Manco pro eo,quodeJi, futurum Awu6* efi,ut ipfe accipio,apud ipfos interdum etiam poetas. Ve rg. Te quoq? magna manent regms penetralia noftris. Philip... ldejiytibi futura funt.Cicero:Cuiws quidem tefatu,ficut C.C u rione manet.hoceft,cuius fatu tibi futuru cft,ficut fuit Curioni . cap. x c 1 1 1 1. r Conflaui, Contraxi, & Diflolui aes alienum. COnflaui hoc eiufdem fit exemplum: N on imprecamur debili* totes,naufragiajnorbos:paupcr fit,cr amet quueunq ; meretri * cem,cr amare no def nat. Quod crebrius accipitur in malum. Habeo orarionem^Fario termonem.- c a h>. xcvii. HAbui orationem, non feci orationem. Feci fermonentpo * tius,quam habui,nonunquam etiam habui.Cic.de Seneft. Cyrus quidem in eo fcrmone,quem moriens habuit,quum ad* modum fenex efflet, negat fe unquam fcnfiffle feneftutem fuant imbecilliorem ju£fam,quam in adolefcentia fuiffet. PolliccriJConuenirc,r ^ te>eft diquid in te cofvro : fi bcncficif quidem, lyibene mereri de te dicor.Jtn autem ofjvnfoms,male de te '• mereri. ELEGANTIARYM LIB. V. |Sr matri, N onnunquam utrunq ; reticemus , fed in ambiguum fen fum:ut,quid dc te fu/m meritusi N onnunquam per negatione: fic,honunes nihil de me meriti. id eft, qui nihil in me beneficij , aut officij contulcrunt.Quibus exemplis omnes AI. Tullij libri fcatent. Demereor quoq; pro bene de aliquo mereor , accipi* tur,fed cumaccufatiuoiut Ouidius Heroid. Dic nuhi,quid fecLnifi nonfapienter amauii *" Ph>-1- Crwune te potui demeruijfc meo. Et Quintilianus: simul ut pleniore obfequio demererer ama-, in proom.ii.i tifiimos mei. E mereor,idcm pene eft quod mereor , prxteritum Ll^t* eius emeritus.vnde emeriti ftipcdia,qui militia perjuntti funt , nominantur. Et in fignificatione pafiiua , ftipendia emerita . ut idem,Emeritis huic bello Jlipcndijs.Et per translatione a Ver * gilio emeriti boues dicuntur , er qu£dam alia : Emeriti autem fenesfolent habere eos , qui pro fe laborent , qui dicuntur pro alio opus agere. Quintii, de apibus inquit: Habebam qui pro Deciam, fj. me opus agerent. Refero,S£Fcro. c a p. c. RE tulit Pompeius ad Senatunuid eft , confuluh. I n eadem tamen fententia Pompeius ad populum tulit. Ex illo fit Senxtufco fultum, ex hltem,pr£ clare tecum agitur, optime cum iUts agitur :me * lius cum hominibus ageretur , p pdruo contenti ej[ent.ia,male DeAmic. necum agitur,®* peius, incommodius'ue , er pefiime. C icero: Cum illo uero quis neget attum ejfe praclare , mecum inconus modius? Nonunquam aftiue.valerius Max.libro quinto:Bcne egijfent Athenienfes cum Miltiade , p cum poft trecenta milia Perfarum in Marathone deuifta,in exilium protinus mipjfenf, ac non in carcerc ,er uincuks mori cocgiffent.Attum eft,fem* per in malam partem accipitur:ut,Aftm efa deRepublica,id efl,rejpublicd ex tinfld,dcjpcraa, cr perdia efl. Salio,# Salto. c a p. . c 1 1 1. SAlio,undc [altus, pro eo,quodep [altum facio. Salto, tripli* dio:unde [datio. interdii [alio pro [alto.Verg. 1 1. Georg. Mollibus in pratis unttos faliere per utres . Quid aute diftet [altus,et [dlatio,notu eft. Saltus enim eft qua* lis cerufiri4,leporuq;:fdlatio uero,itla hominu id6buio,qua uuU go tripudiu uocat.Et licet f ‘alio pro [alto accipiatur,no amen [altus pro f alatio , [dlatus'ue, qua eiufde pgnipedtionis funt. Lflj»i,abutb. i_iU Ycrrc,dc per urbe ire cum tripudijsjolenniq ; falatu iufiit. Abdico, & Exhsercdo. c a p. c 1 1 1 1. Bdicare,efl expellere d bonis plim,dum uiuit patcr.Ex* .haredare uero,pofi morte. Sed abdicare efl grauius,quod etiam in [e exheredationem continet . aVIMTI LIBRI FINIS. JIJ LAVRENTII V AL LAE IN ELBGANTIARVH lingua Latina Librim fextwm , qui de Notis autorum infcribitur , prooemium . V L P I T I V S ille Seruiusyeuius quanti in iure ciuili fuerit autoritasyplurimorum monu * menti tcftantur , fiue aliorum exemplo, fiue priuato conplio fretusynon exiftimauit turpe fibi ad famam fbre,ut librum de N otis Scauo * a confcriberet,non modo antiftitis in ea /ncultate,ati £ omniti principis 3uerum etiam praceptoris fui. Cogitabat enim neq;ii poffe fibiuitio dari , quod publica utilitatis caufa fufciperet, neq; iniuriam illi fieri, qui reprehenderetur yp modo rite repre * bendatur,quod infe frijfet ipfe fkdurus , p errata fua animal * uertijfct. Probe iaq, Sulpitius,cr ingenue , ac uere Romane. Quin ipfe quoq ; populus prudenter,cr grato inuicem animo, qui fidum huius non reprchenpone, fed laude dignu e r gloria putauit. Nec minore uolumen hoc,quam catera , honore pro* fecutuscft . Nam pracepta aliqua dodrina tradere , cuilibet mediocribus faltem literis imbutoypromptum efr. Errores ma * ximorum uirorum deprehenderejd uero cum dodifrimibomi • nis eftytum opus utilipimum ,er quo nullum dici pofiit utilius. Quis enim dubitet,non minus agere3qui aurum 3argentum3ca • teracfc metalla expurgatyquam qui illa ejfoditfqui triticu mun* datyquam qui metittqui pinus}amygdaiaycaterss(p nuces feli * gityquam qui eafdcm legit 1 1 ta emyqui emedat ( nip paucifii * mafuntyqua emedat) no inferiorem existimare debemus, quint ipfum iUum inuentorem , nec minorem ab iUo , quam ab hoc percipi frudum. Infuperq ; non modo huic ex idius castigatio* ne nudum damnum affrrri, atfy iaduram»uerum etiam pretw, aedi 384 LAVRENTII VALLAE ac digniatem}pcrinde atq; auro,dc C£teris,qu£ modo comme* moraui,qudtum corpori purgatio ipfa detrahit,antum rejiduo pretij C ut dixi ) cr dignitate accrefcit. Adeo plui utilitatis in parte ejl , qU£ fuperat , quam qu£ fuerat in f 'olido . Quare fi quis apud inferos Sc£uoU de Sulpitij fatto fcnfus fuit (qu£ eratiUi £quias,cr iufliti£ amor) aufim affirmare fuiffegaui * fum, fecumq ; pr£clare aftwm effe dixiffe,quod fudrum libroru aurum ab omni fcoria efferae fece copurgatum : nihilq ; foreir per quod conciucs fui per eius f cripta ) illi poffent. N eq; irrne* Bpifl.ij.iib.3. ritb Plinius I unior ad amicu ia feribit : I a enim magis credam c£terd tibi placere, fi quxdam dijflicuiffe cognouero. Quomo do igitur non fit beneficium id offtrre,quod folet beneficij lo * co populari i Quod fi hoc non praftatur aut iam defunttis}dut tale beneficium rejfuetibus,profift6 his pricijs,charo datus ibat alumno . Dure nimis (ne dicam inerudite ) uirfane eruditus expofuit9 quafi nefeiamus non domini mortem a feruo,ucl comite Vergi * lium freiffe deplorari, fed quod ejl plustquam fi ucl E nuder ip * fe fuiJfet occifuSydc multo trijlius ab altore , fiue nutritio morte eius quem aluerat , cr quem loco filij habebat : qualis Phoenix ille Homericus in Achillem fuit , quem quoniam educajfct , fU B lium 2Hr* 58 6 LAVRENTII VALLAE lium femper appellaturo alumno .Et certe armigeri mdgttorX principum femper cr ipfi magni uiri fuerunt. Siquidem (ut eu ceamde Phoenice qui bonx parti Myrnudonm imperabat) Patroclus auriga Achillis , princeps erat : er Sthelenus Cdpa* nei regis filius auriga Diomedis : er Meriones inter primos duces Crctenjium auriga llionei : er Hettori aliquis fratrum fere aurigabatur currum. T ahs fuerat Acctes Euandro . Ergo non eratfcruus,aut feruo f inulis apud Euandrum , multo minus apud fHiutn,fcd patri findis , cr pro patre , prxfertim iUo ab» fente. Duo autem hjec nomina , qu£ ab eadem litera incipiunt , armiger,?? aujpicium, qu£ apud Vergilium modo legimus, no nota omnibus etiam explicemus. Armiger cft,qui in pr nequaqua cotra hoc, quod prxeipio jacit. Na fwrno fupplidu,fmo poena, na in me, B | fd „o LAVRENTI1 VALLAE fed a me,in alium infligi inteUigitur . I deotfc adiungitur abld* tiuiu cum prapofitione dc.Cicero : De iUo paulo pcjl fiuppliciu In argum fimitur. Quintilianus:V t nifi occurriffiet ad diem,de eo qui re* drim u,I# abunde tantum foli , ut releuare caput , reficere oculos , reptare per limitem, unam femitam terere, omnesq ; uiticulas fuas nofje, • er numerare arbufculas pofiint. idem: Frcquentior currentis bus,quam reptantibus lapfus efi. T erentius in Adelphis: P«r= reptaui ufq; omne oppidum, ad portam, ad lacwtfi,Qup noni - Ln eundem,de Carpere. c a p. v r. Arpere,inquit,pro attenuare,?? aperire. Verg. Georg.w \*-JNecnofturna quidem carpentes penfa puelle. . . HocnepueUdC quidem ipf£ dicerent. Nam ut carpimus linum virens ex humo,quum udlimus:ita puelle fmiftra manitdc colo penfum trahentes, fenfimq; u edentes carpunt. Et ut decerpimus rofam primis digitis,fic puelle primis er ipfe digitis decerpunt particulatim linum, lanam ue. Iterum carpere, celeriter pretes rire. Vt Verg.- Et acri Georg.j» Carpere prata fuga. Et in eodem: Carpere mox gyrum incipiat. Quafi in primo non celeritas ida magis intedigatur per hoc , quod dixit fuga , qui efl celer curfus,quam per idud , carpere. Et in fecundo fignificetur ues lociter preterire. Aliud nanque efl ire in gyrum , aliud pr!cc minus in- icrcabarbas.in canaij? menta. Saty.s.libro »♦ Sermo. Cap. 13. Georg.3- Gcorg.3. IjAVRE NTI I VALLA E accufando. Quid autem dcincufandof Certe fi illud non efide maiore in minorem , neefc hoc erit de minore in maiore : er alio « qui nullo unquam in indicio auditum e fi nomen incufationis: quid porro extra iudiciumf V ergilius inquit: Quem non incuf tui amens hominum'ue,detm 'uci . Dij quidem maiores Aenea funt,bonuncs uero Troiani duntu Xdt minores. At ejl apud Terentium pater ad filium loquens: -Quid me incufas Clitiphof Hoc enim ifli exemplum ponunt, ceterorum exempla onuttunt,que contra eos Jaciunt, que fiunt infinianut Cefar Commentario primo , H ec quum animaducr* tijfct Cefiar,conuocato confilio,omniumq [j ordinum ad id con* filium adhibitis centurionibus, uchemcnter eos incufauit. Sed (ne multis morer) accufarc,efi uel apud iudices uel apud alium quemis,etiam apud illum ipfium,quem accufcs , fignificare, at* queofiendere aliquem peccajfc-.lncufiare uero reprehendere mo res alterius, cr pleni impexis induruit horrida barbis, magis dc hominibus didum ejl,qum de hircis. E t illud: Nec minus interea barbas, incanaqi menta Cyniphij tondent hirci.- ad multos hircos refirtur , perinde ac fi diceremus caudas, quum tmen fingule fingults hircis jint, 1 ita cr ELEGANTIARVM LIB. VI. 40% i« er barba.Sunt etiam er barba alioru quam quadrupedum: ut Plinius in x x x.q uum Genunos tranfit fol,cri£Us)Cr auri* Cap.n. busyGT unguibus gallinaceorum. Si luna , rafis barbis eorum . In eundem, de Nuntius,# Nuntium. c a p. x/v! NVntius, inquit idem,eft qui nuntiatiquod autem nutiatur9 licet neutro dicatur , tamen inuenitur er mafculino. Mi* ror cur ita dixerit. Ego quidem nufquam hoc nuntium legi : at tte ip[equidem}ut opinor ^quum EeUus Pompeius uetuSHor eo autorjtx fcribat: Nuntius er res ipfd,er perfona dicitur. In eundem, de Arceo, Abigo, Abigeus , AbaAor, Abigeatus. c a p. x v i. A R cere idem ait ejfe prohibere. Sed mihiuidetur potius effe hm r\uetare,ne accedant hi , qui ueniunt. 1 unofeptem tantum ESfrSS' annos arcuit Troianos ab 1 talia,quam ubi contigerunLno ar- 'ffiprohtbebit.Tnnsfirtur (ut pfoap de corporeis ad incorporea. Cic.in Paradoxis • nU£ Tum«w. m enim ejl,qu£ magis arceat homines ab improbitate r fy,ui,/*u/f- fenferint nullum in deliais cjfe difcrimentCotrariwm huicueL ***** " bo 4 ibtgerejuod ftgmjtat i loco fugire.itq, expdlcre.ut, tbtgamfcss i ficte meifcrtbcntis-.ibige cane, i popim tui- dngcfiumosfonitu i uinei.Quintil.lbo inlittmrnifcr,pUn. (hbiUiuesibtgim.De pecoribus uero idem, quod de citeris inimMusueapteim efkquafi nobis oiiofifunt, ibigimus. ousx“Pr«4*os,ib bortisfi uinctis , i futu. Qsqjfi ta non fit, fed furto toSUmus, utiq; oretstim abigere ibudfigmficitfid e fi, furto tollere , iut etism litroci. nto-Mt ipud eundem. Adhuc (folii trinfcuntium.o- ibidi pe- corum greges fub hoc titulo defindebintur.Vnde ibidore, mcsnturpecuirtoru immitium fitres,Utrunculi'ue. Hos qui . dsm ibtgeostiocit. V Ipiinus iutem inquit : Abigei proprii hi bibentur, qut pecori ex pifcuis,ttel ex irmentis fubtr ibunt er quodimtutb depndintur.v ibigedifludiu qttifi irte exer = C ccnt. 40 & LAVIVENTII VALLAE cent,equos de armcntis,uel oucs de gregibus abducentes. C Archimedes ille geomctricus,globum ad fmlitudinem coeli fi * bricatus cjl,in quo effigies coeli aderat, magnitudo non aderat . * I dem fit de tibula illa depifh ad finvlitudinc orbis ter)'dru,qud noaufm dicere depifhm itiftar orbis terraru. Ncg- alia mula huiuf nodi:ut,insbar Antonij ambulas, in flar patris fcribis,m - jhr languidi fedes:fed ad fimlitudincm , uel in fimilitudinem, uel in modum,ucl in morem,uel ficuti,zr fimilia. In flar potius jignificat ad *quiparatione,uel ad mefurd : ut apud Vergiliu, Argolici clypei,aut Vhceb** lampadis inflor. Cicero : Hc= Acnrfd.,. xamctroru injhr uerfuit . N am illud apud eofdcm : I njhr mor- n nfr ... tis putant:cr ,turbinis Marifignificat ecquiparatione doloris Vcrg. a™. in morte, impetus ex turbine. Quod siquando reperiatur h°lat-a1!irar# proxime accedere ad fignificationem pmilitndinis , admoniti ’ funus, ut nimiam utedi licentiam deuitemus. Nrfjw ego fic aude* ' ‘ rem uix uti,ut Seruij fimiliarifimus M acr obius a:mfquiim generaliter.Hocenim fignificat,omnia fimul , quxfub genere funt,amplcftendo:illud uero pcrfingula genera, feu maghper fingulas ftecics. Siquide frccies genera uacamus:ut,quot fiunt Georg.*. genera arbor um,uitiu, potius, quam quot funt jfecies. V erg. -Genaatim difeite cultus. Varro: Non in uolucribus gener atim feruatur analogia. Non ex aquilis aquiU,neq; ex turdis procreantur turdi. Sic ex reli* quis fui quifty genens. An alita hoc fit,quam in acre,quam in aqua: non hic conch£ inta fc genaatim innumerabili numao finules.Ecdem modo,ut genaatim perfingula genaa dicimus , ita fummatim pa fingulas fummas: aliquando dicimus fimma * tim,cr genaatim,non pa fingulas fummas,genaaq; , fed pa unam,untim'uc:ut,dic4 dc hac re fummatim. Cicaodc Oratore lib. 1 1. 1 n finitum mihi uidetur id dicae , in quo aliquid gene* ratim quxritur,hoc modo:cxpetedane effiet eloquctiafexpete* ELEGANTIARVM LIB. VI. 40 S di'nc honores i Caterum quomodo differat ab illis adfummam , infumma3po§tca reddam.v iritim3pcr jingula capita uirorum: utyGracchus diuidebat uiritint fex modios frmenti.T amcn de uno ahquado dicimusiut apud Curtii i , Si quis uiritim dimicare Ub.7, - ueUet,prouocauit.Nomnatim,per nomina fingulorum:ut3afii* gnati funt coiurati nominatim cuftodi carceris.Et de uno etid: utyAlte extollens M. Brutus cruentum pugionem3nominatim phiiipp.i, Ciceronem clamauit. Membratim,per membra. c,3«cap.4« Lib. 10» c .»9* ELEGANTIARUM LIB» VU 407 TA tidcm idem disponi non necefiititis , fed ornatus caufd, s fte&tbit id folwm , ad quod accingitur. E t alibi: 1 acebat haec infomnis,inquicta,quum diceret, iam jhtimappas rebit,iam Jhxtim ueniet,nunquam tamen tardius uenit. Mifcram me fili, proxima node iam ucncras.Ecce iam medios fidera tes nent curfus,indignor,irafcor.lta mihi demu fatisfufies, fi apud tib.io.c.»4* patre fuifti. ideo autem dixit folum,(iue omnino, quod Plinius uidetur accipere pro omnino de hirudine dicens: Ea demu foU auiu,no nifi uolatu depafeitur. Q uidd uolut ab is er demu cos Omd.Eicg.Rue pom' Quid.pro demu,pofuit deniq;,libro tertio fine titulo : gu°‘! ‘3‘ *" Si qua metu dempto cafta e fl,ea denty coda ejl. . . r . I» 40f • ELEGANTIARVM LIB. VI. In Macrobium,de Stella,& Sidus, cap, x x i i. QlTeflacr fidus differunt, fi Macrobio aedimus,ita fcribenti: O N tmcuideamus,qu£ fint duo h Neqfte ELEGANTI A RVM LIB. VI. 4» N-eque folum deprecari cjl uocc , fed etiam per ea , qua injfar uoas obtinere folcnt,uultum, geflumq-. Etenim Bucephalum, qui prata unum Alexandrum omnem alium recufabat fefio* rem,non inepte dixeris deprecari alios fefiores prata regem. Denique deprecor magis fignificat uel difto , uel fafto recufo , quam illa qua Aulus G ellius attigit . In Pri(cianum,de Situs. cap. x x v. Situs (Frifcianus inquit) dicitur pro negligentia,ut Vergil P^drcafln» Acneid.j. Sed te uitfn fitu,ueriq ; effoca fenettus. Sed non ia efi,potiusq ; fordes illa , er illuuies , qualis nafeitur inter opaca domus , qua diu non repurgatur. V nde inquit M. Lib.i,cap.3. Fabius, E xcianda mens , er attollenda femper eft, qua in hu* yiufmodi feaetis aut languefcit,cr quendd uelut in opaco fitum ducitiaut contra,tumefcit inani perfiuafione. Huiufmodi igitur quidam fitus fedet in uultu,capite , tototy corpore uetularm, er habitUyprafertim inopum , qualem illum Vergilius inteUi * ^ 6 git,cr Lucanus de malefica anu ait: Foeda fitu macies - Quod ' 4 • etiam padorem poffumus appellare:ut idem Lucanus , Lib.». -Longusq; in carcerc pador . Et Cicero in Tufculanis: P adores muliebres. Et iterum: Barba padorc horrida. Miror Prifcianum hoc in loco eciale uero neftus effe.Cic.in Rhetor icis,cr libris ad Hercnn.cr alibi fepe ait: Veneno necatus. Quintii in m r. Hinc adulter loris ctcfus efl,fkme necatus. Nec unqua neftus di * citur,fine certo genere mortisiut, E neftus fiti Tantalus. Nec td mortuus,q propemodwm mortuus:ficut exanimatus pro eo, qui jinuhs efl mortuo:ut fime, fiti enefti. qu£ plurima funt exepld. DeNaejSS Nc. c a p. x x i x. VT Ae pro ualde idem dixit, nec tume [olus. Terentius in An= I N dria: N£ illa iUum haud nouit. - Mihi uidetur idem apud nos fignificare, quod apud Gr n«ifOK?it xsaap» ajftxo Sttioidlp. Cicero ad Atticum indicatiuo huius uerbi ufus efl, dices: E i faU ucbis a meo Cicerone.Vlautus in Truculento in prima pofitio * ne utitur:Salue. fatis efl mihi tua: falutis , nihil moror , non faU ■ - HfO* ELEGANTJARVM LIB. VI. 4tj Ueo. Martialis etiam dixit,ualebis: Quum pinguis mihi turtur er it, lactuca ualebis, Llb . 1 1 » epig. Et cochleas tibi habc,pcrdcre nolo famem. C tctcrum (ut ad inflitutum redeam ) qui, ualeant, pro exeera* tione acceperunt , forfian hoc argumento indutti funt, quod nonnunquam hoc uerbum languorem fignificat : ut idem de Cratorc,Sicut medico diligenti prius , quam conetur agro ad= ub.t. hibere mcdicinam,non folum morbi cius , cui mederi uolet , fed etiam confuetudo ualcnttf,zr natura corporis cognofcenda efi. V nde ualetudo pro languore frequetifime accipitur: er tejles iialetudinarij nominantur, idem ad Terentiam : Valetudinem tuam cura diligenter.hoc cJl,languorem,cr infirmitatem. Alibi pro fanitate:Sed nunc ualetudini tribuamus aliquid.Frcquenter tamen apponimus adieftiuum,uel fiujlum,uel infhuflum,ad dU fiinguendum Jhtum corporis: fi quidem indifferenter fignificat more fui primitiui. Dicimus enim,ut uales * quomodo uduijli* . 5 : qualiter ualet filius* Sic,qua ualetudine es i’ qua ualetudine ejl filius: Refpott debis,infirma,aduetf t, mala ualetudineiuel con* tra,bona,incolumi,optima. In V arronem,dc Vas ,8C Obfcs. c a p. x x x r. Lib f 4 _ VAs,inquit V arro, appellatus ejl , qui pro altero uadimoniu Latini * *' promittebat. Confuetudo erat , quu reus pa.ru effet idoneus inceptis rebus, ut pro fc alteru daret. V ideturV arro (ignificare vadem eum effe,que fidciuficre uocamusicr uadimonium,fide* iufiionem. N os hoc negare ita e jjequi poffumus, cum varro omnium cofenfu jit Romanoru eruditifimus,cr lingua Latina periti fimus* qui Latinas liter as fecit cr Latiniores , er Utera* tiores * Qua quam multi funt, qui cum quibufda in locis repre * henddt:qu£ jaculas praecipue difcipulis Quintii adeffetjonge Varrone doftioris, atque eloquentioris. Verum ego non aufittt reprehendere, fed antiim affirmare , me non legiffe (dunaxat quatm aut recoriorfaut intelligo) uade cm effe^ui uadimo* * tiim 4itf LAVRENTII VALLAE niumpro altero dat (fi uadimonimfignificatfideiufiionem ) fed eum , qui Jfconfor efl alterius in capitii periculo , fiue idem fupplicium fubiturus,fiue pecuniam foluturusiut apud Quin» tiliarium in Declamatione , qu£ infcribitur , A truci uades . Et apud Ciceronem libro quinto Tufculanarm Queeflionm de Pythagorea amicaiquorum alteri quum tyrannus diem mortis dixijjet , alter pro anuco ad uifendam matrem ituro uas fk&ut Lib.i.ab urbe efl.Et apud Titu/m Liuium de Ca fone capitis reo, ita dicentem: condio. j n uifjculj conijci uetant.Sifli rem , pecuniamq ; ( nifi fijhtur ) populo promitti placere pronunciant,fummam pecunia: quan» tam de -r\Ecuriones,inquit idem,primi fingularum decuriarm di* Ung.Lat. JJ qUQ(} profrat Temperamus ille apud Titm hiuim9 quod 'S ELEGANTJARVM LIB. VI. 4T7 quod & ipfe approbat fehus. idcmq; ait : Decuriones appeU lantur , qui denis equitibus prafunt. Ejl ergo di diu decurio 4 decem , ut centurio a ceu im. N am(ut aitPadianus)dccuria funt nobUiorum,ccnturia inferiorum. Quidam uolunt ( quorum ejl fronto ) decurionan pracffe turma, qua conjht ex duobus CT triginta equitibus. Ncq; belli folum , fed domi quocp decurio dU eitur,nome quoddam prapoptura pgnificansiut Suctcnitis in Domitiani uita,Saturius decurio cubiculariorum.!: t hoc quidem CaP*r» apud R omanosiin municipijs autem ( ut mihi quidem uidetur ) idem ejl decurio,qui Roma fenator. N am qui in Senatu,zr co * filijs reipublic £ municipalis interejje poterant. Decuriones erant. C icero pro Sextio : Qua de caufa e? tum conuentus iUe Capua huic P. Sextio apud mc maximas gratias egit , er hoc tempore beneficium, fidemq; hominis teflimonio declarant, pe* s riculum deprecantur fuo decreto. Recita quafo , P .Sexti, quid decreuerunt Capua decuriones. Quod autem diffzrant decurio Romanus, c r decurio municipalis, ex epiflola quadam P linij p ** 1 unioris e primo libro declaratur,dicentis:Effe autem tibi centu milium cenfum fatis indicat,quod apud nos decurio es. Igitur ut te no decurione foliim , uerum etid equite R omano perfruamur , offero tibi* ad implendas equitis Romani facultates, trecenta mi* tia nummum. Non dicitur itaque decurio, aut quod decem pra* pt militibus ( ut quidam uolunt ) quem Graci uocant, ? quum decurio pt maior equite, eques ecnturione,eenturio de * carcho, ut ex ftipendioru magnitudine datur in multis libris in telligi:aut in municipijs , qui decem equitibus praefi, quum pt equite duntaxat Romano minor. An quia decem prafit equitU hus municipalibusfaut hoc erit dicendum, aut P omponij J urif* confulti opinio fequenda , dicentis -.Decuriones quidem di flos diunt eo,quod in initio quum colonia deduceretur,dccima pars eorum, qui deducerentur,conplij publici gratia confcribi fclita pt* Quare eum , quem nunc militem appellamus, aut falfa dU D gnatione 4 uidetur band.e, aut orndnd£ cdufd , qu£ pgnipcdtio nota cfi omnibus . Vndc pars probationis uocatur ab exemplis , er in elocutione omifif iu hoc cxanplum inter ornamenta numeratur. «c^ariu^i- In Bocthium,dc Perfona. c a p. xxxiiii, dum efl: Bcrt- -ryz.rfona eft ( inquit Boethius ) incommutabilis natur£,in* meem alteram, J "fdiuidua fubjhntia: existimans fe argumentatione colle* gijfe, quare non pt qualitas , nec aliud prwdicamentum uUm , fcd fubfhntia. Sed huic homini Romano oftedam Romane lo* qui ncfcire.Verfona ndnfy non eft in D eo magis,quam in bruto, peut humanitas, peut alia plura. Sed demus, ut in deo etiajnpt perfonatquxro, quamobrem ea non pt qualitas, pue de homine toquimw,pue de deo f Nam in homine quidem perfona pgnift* cat qualitatem,qua alius ab alio differimus , tum in animo, twm in corpore, twm in extra poptis , qu£ a rhetoricis enumerantur in attributis pfon£.Animi:'ut quo ftudio fe exerceat, medicinx, an iuris ciuilis,an militU.Et qua mcteiiracudus, an moderatus : auarus,an Uberalis.Corporis:iuuenis,anfenex:pulcher,an defir mis:firtis,an imbeciUis:mas,anfamina.Extra poptorm: diues , an pauper:darus,an obfcurus:maritus,an coelebs : parens libe * rorum,an orbus:*? his pmilia.ldeoq i pgur£, er pgilla qu£dd, qu£ roflris , aut alia corporis parte aquam fontanam emittunt , quia ELEGANT! ARVM L1B. Vl. quia repratfcntant uarios hominum uultu s , er gcHus, pcrfonrtis,diuitis,nobilis, er interdum contraria. Nam ad fors tifiimm,pulcherrimm,ditifiimm,nonfumfortis,nec pulcher, nec diuesfcd imbecillis,defbrmis,pauper. Alia ituq; ad huc per * fonafm, quam ad em cui in his omnibus dntccello.Et ad P ria mum fum perfona filij , ad AftyanaCb perfona patris ,adAn * dromacham perfona uiri,ad Varidem perfona fratris, ad Sarpe * donem perfona amici,ad Achillem perfona inimici. Quo fit, ut adfitmihi multiplex perfona ac diuerfa,fed una tantum fub* fkintia.ln deo autem perfonam ponimus,uel quod nullum aliud uocabulum quadrat : non natura , quo ueteres utebantur : non fubjhntia,quo Graci utuntur : uel quod uere in deo triplex efl qualitas. Atqui hic mihi os comprimet Boethius , neq, uocem prodire permittet , dicens qualitatem eam effe , qua: pofiit etiam abejfelpmer fubietti corruptionem. Hanc ego definitionem (ut Grceculam , er ineptam ) derideo:Dico lucem,uibrationem, calorem infoleeffe qualitates , er hoc dico Latine omnibus, qui unquam Latine locuti funt, confentientibus , quanquam de hac re fuo loco in no&ro opere de dialectice dijferuimus. Tales qualitates fhtuo in deo , er has dico effe perfonas , qux ab eo abeffe non poffunt,ej qualitatem fignificare , nonfubflantiam, ut Boethius uoluit, qui nos barbare loqui docuit. Hinc enim fbrfitan adduttum uulgus,utfic loquatur , tres perfon cim exirent antea in mcn,ut ueflimenycalccamcnjnunU nten, lenimen , nutrimen,fiiramcn,medicamcnyuelameny quibus adieftn tum, fit mummentum,lcnimenttmynutrimentm,Jptra* mcntumymedicamentmyuefiimcntumyuclamcntm,calceamcn* tumiitt tejhmen addita fyllaba tum, fit tejhmcntum.Qupd fi 4 mente defeenderet tefimentm, tefimetia diceremus, quernadm modum dementia,cr amentia. Nihil habet magis ridiculu hac, de qua loquimur fcictia,quam ctymologiam,in qua ipfe quo$ Varro er lufit?cr lufus efi. In Donatu,de Syncerum. cap, x x x v i i. QYncerum(Donatusinquit) quafi fine cera,mel fimplex , Cf O purum , er fine fico, l mo cum cera potius. Syncerum a componitur non a fineyqua nunquam compofitionem admittit , quod ipfa etiam feriptio declar at, qua y, habet , non i. E fi enim ex duobus Grxcis compofitm,ex ovp er cera,qua ab illis dici * turxHfh , uel d oVvxKf©- conuertimus. Quo magis uenujh, at$ apta huius auroris etymologia efifindicatur etymologia pleruck fiUaccm ejje: quia figmficatio hac non ita abfoluta, er uera efi. Quid uenufiius atefi aptius dici potefiyqudm fide ideo uocatm, quia fiat quod dicitur i Quam etymologia fallace effe declarat, quod hoc nomen chordam infirwmetimufici fignificat.Et tamc licet dicere fyncerum , quali cum cera mei , quod integrum efi, C r fclidum,cr nulla fui parte fi audat\m:ut fi diuidere frudum communium alueariorum cum focio uclim , partemq ; tantim t mellis afiignem» nimirum non ago fyncere , quod fine cera meU la dedi. In Iurifconfulcosjde Mulier, cap. x x x v r i u Mvlitru appellatione ( Laius inquit)etiam uirgo uiripo» tens continetur ; vlpianus autem quodam loco ita ait: Quod ELEGANTIARVM LIB. VI. Quod fi ego me uirginem emere puarem,quu effet mulierem* ptio non ualebit.Hic mulierem appeUat,qu£ uirgo non cfl : ille etid qua uirgo cfl.Et vlpiani qmde locutio reda, ejl, Ciceronis Qst^1*1**6* tcftimonio,qui obiurgantibus , quod fcxagcnorius Popilia uir* ginemduxiJjet,Cras mulier erit,inquit. Sed Caij quoty defini* tio locu habet aliquando:ut fi quis uidens decem focminas,qua* rm aliqua uirgo fit, £ tate tamen qua mulier ejfe pofiit , dicat, uidi decem mulieres . Quo modo etiam in Euangelio dicitur : Quid mihi9er tibi eft mulieri Sed ex Gr£Co fumptum ejl uel 6S\vitquo fignificatur uel foemindyuel mulier , 1 dem quoq ; Vlpianus inquit: Mulierem ia axftamjut mulier fieri no pofiit , fana no uideri conjhxt. E ande dixit er muliurem,CT no mulic* remiprimm pro ea,qu£ eftfixmina: fecundum pro corrupta, lneofdem,de Munu$,5cDonu. c a p. xxxix, Mvnus^Paulus inquit)tribus modis dicitur. Vno donu,cr inde munera dici dari,mittu:e. Altero onus, quod quii re * nuttitur9uocationem militi£,muneriS(fc pr£jht: inde immunita tem appellari. Tertio dicitur officium , unde munera miliaria, C r quofiam milites munificos uocari . I gitur municipes dici, quod munera ciuilia capiant. Idem alibi: Municipes intelligen* di funt er ij9qui in eodem municipio nati funt.vlpianus: Mu* nicipes quidem proprie appellantur muneris participes9recepti inciuiatem ut munera nobifeum facerent. Sed nuncabufiue municipes dicimus fu£ cuiufq ; ciuiatis dues, utputa Cdpanos, Puteolanos. Pomponius ia ait:M unus publicwm,efl officiu pri* uati hominis, ex quo commodwm ad fingulos,uniuerfosq j ciucs, remq; eorum imperio magiftratus extra ordine peruenit. Mar* cusautem fir.Munus proprie eft,quod necejfario fubimus,tege, more, imperio ue eius,qui iubendi habet potefhtem. Dona autc proprie funt,qu£ nulla necefiiate, aut iuris officio ,fed fronte pr£jhntur:qu£ fi non praftentur, nulla reprehenfio ejl, cr fi prxftentur, plerum £ laus ejl. Sed in hoc uentwm ejl , ut non D f quod f 4ii LA.VRE NTII VALLA E quodcunfy munus fidcmfy donu, decipiatur. At quod donu fbf* rit,id retre mutiut decipiatur . Quomodo hi iurifconfulti inter fe conucnidnt , cr dn aliquid defit alicui horum , Accurfiut cu/nt B artholo, B aldoq; confultct,dumq; mihi ( ut more ipforim lo* quamur)ambo,tres'uc rejfondeant, afjirmentcp, quod Marcum ait , donum ejfe Jjeciem,rmnus ucro genus. Idemq ; contrarium, ejfe lierbis V Ipiani dicentis:! nter donu,ej munus hoc intereft , quod inter genus, e* ifantim , fient facrilegium rerum facrarm . Inde depeculor , quod quidam ad facrilegium etiam transferunt. In eofdc,de,Fudus,Ager,V iUa,Praediu. cap.xli, Fvndus,Vlpianut ita finit,Locus eflno fundusfed portio fun di aliqua.Fundus autem aliquid integru efi.Plerunq; fundu fine uiUa accipimus. I dem alibi: Ager efl locus , qui fine uiUa e fi . lAodejlinus uero fic.Quaftio effindat d pojfefiione,ueldgro, ucl praedio quid diftet. Fundus efl omne quicquid folo contine* tur. Ager eflfiecies fundi , qu£ ad_ ufirn hominis paratur . P ojfefiio ab agro iuris proprietate difht . Quicquid enim apprehendimus , cuius proprietas ad nos non pertinet , aut ne* quit pertinere , hoc poffefiionem appellamus. P ojfefiio ergo ufus , ager proprietas loci efl. Nam c r ager , er poffefiio huius appellationis ftccies funt . Florentinus: Fundi appellatione omne aedificium , er omnis ager continetur . Sed in ufu urba * na itia, horrea in urbe.Cicero in Philip . Poffeftiones notabat er urbanas ,er rufticas . Puto non tantum pradia , fed er c£teta , qua immobilia uulgo appellantur . Addamus ad hac aliquid de hoc fundum, quod an a fundo fundas , an potius fiindo afundu, fiue a fundus ueniat ambigi poteft. Quidam fundus a funda dici uolunt.Cic.in quodam ioculari libello: Eundum varro uocat, quem poftit mittere funda, Ni Id elegantiarvm LIB. VI. 4JX N i lapis exciderit, qud caua funda patet. Hifi hac fentcntid fit, tam paruum illum fuifjc fundum , utjun * da prehendi,® in morem lapidis iaci pojfet.Fundum igitur efl ima pars rei,proprie aliquid liquoris intra fe continens, aut ai continendum fudi ut dolium,ut nauis,ut alueus , uel fluminis , uel lacus, uel jhgni,uel maris. Na fundit turris( ut quidam feri* pferut)ipfe no dicerc.Fundametu(ut omnibus liquet ) aliud efl, quam funndum : ® tamen fundare magis ad fundamentum, quam ad fundum pertinet. Fundamus enim domwminon naucm aut doliim:ut Verg. 1 Ue urbem Argyripam patria cognomine gentis, Aea. i V iftor Gargani fundabat 1 apygis aruis. Nam fundamentxre non reperiturmec fundare quidem efl fane frequens,nifi per translationem. Quintii . in Gladiatore : Hoc Ded3m‘9t fundatam paternis,auitisq j opibus domum exhaurit . E fl enim flequentius iacere fundamenta,etiam per translationemiut idem libro primo , N am inde er contemptus operis innafeitur , er p • • fundamenta iaciuntur impudenti*,®- (quod efl ubiq-, pernicio = fiflimum)prauenit uires flducia.Et Ciceroil n quo templo(qud * twm in me fuit) ieci fundamenta pacis .Sine translatione , Sue * tonius de uitx C aij: ln arce Capitolina noua domus funda* menta iecit.Caterim hoc differunt fundare , er fundamenta ia* cere,quod fundare efl ualidis fundamentis fulcire . Fundamenti iacere, quafi qualiacunq} fundamenti facere, er quodammodo dare rei principium . N eq; ucro fleut reperitur fundus,® fun * dwm,ia reperitur punttus, er pun dum . Errant q; philofopbi, quujpundus,® linea dicunt. Nam de pundu,quod efl breuif* fmu ^ pus, nulla lis efh ut T cretius in Phormione, —Tu teporis mihi pun dum Ad hanc rem efl- Pro eo aute fenfu in que utun = tur philofophi,Cicero pro Vlancio:Nd quod queftus es, plures te tedes habere de Velina, quam quot in ea tribu pundi tule * ris. Quidam momentupro E L E G A N TyI ARVM LIB. VI. 4SJ metitus fit , qti£ ad libri fcripturam fiujficerent : ut puti quum haberet Homerii totum in uno uolumine,non quadraginaofto libros compuabimus,fed hoc unum Homeri uolumen pro libro accipiendum eft. vlpianus Homeri opus nunc unum librum , nunc quadraginttofto libros nominat. N ec tamen ait librum duo fignificarc,ipfum opus,cr ceram operis partem. Pratcrcd opus,fiue opera Homeri librum appeUat,ZT uolumen, quorum utrunque inauditum e fi. Vergilij Aeneis, non liber efi,fed duo* decimlibri. Georgica, non fiunt itemliber ,fcdlibri quatuor. Bucolica, unus fiber efi,idemq; unum uolumen. Georgica,qua* tuor uolumina: Aeneis,duodecim. Ouidius: DcTrn n Sunt quoq ; muat£ ter quinq ; uolumina firme. *lcs' 3’ Sed quid exemplis agimus,quum nufqua plura afferri pofiint i At vlpianus puat etiam fi omnia opera Didymi, quo nano plura fcripfit,in unum codicem conglutinarentur , tinum tan* tum debere uolumen appellari,quod nemo neepoffet euoluere, nec firre uellet.Efi enim uolumen uel a uolo, quod in libris uo * lunas apparet,uel ( quod magis fcquerer ) a uoluo,quod uolui * . tur, quales libros hodie Hebra;i quofdam habent , qualesq; in ueteri,cr nouo tejhmento leftiamus fiiffe. Et Romani,qui in libris arborim,id eft,corticibus fcribcbant-.quod libellos illos , quo firrent commodius,complicabant,uolumina firte appella* uerut.laq; uolumina libellis fimiliora fucre,qtum libris.Qtiod ex eo quoq; loco apparet, ubi Plinius de libris auunctili loqitcs, Epiftjjftj ait: Studiofi (fcilicet libri) tres in fex uolumina propter am * plitudinem diuifi.quafi dicat in fex minores libros, ut fintuo * lumina aliquanto mnora,qum libri. Quod etymologia quoq ; nonnihil probat, ut oftcndi.Vndc adhuc durat uerbum euoluere libros , pro eo quod efi aperire libros leftiandi gratia , quafi rem complicaam explicare: quemadmo du reuelare,eft rem uela* tam detegere. Ni fi dicamus euolui libros propter numeru pa* ginaru. Accipitur autem nunc euoluere libros, fiue autores,pro E eo 434 LAVREMTII VALLAE Subdi titia runt e0 quo,ingerut probra, £gre abilinent quin ca * fira oppugnent. Q u£ duo nomina tanqud fimilia eode loco Ci* cero coiunxit in Catone Maiore: Mihi uero,ej flacco neuti * quam probari potuit tam fiagitiofa , cr tam perdita libido,qu£ cum probro priuato coniungeret imperij dedecus. P r£tered nc jinulc quidem efi fane probru opprobrio. Non enim Latine di * Scijfet C icerc:qu£ cum opprobrio priuato coniungeret imperij deiccas:qucmxdmodm in Sallufiium dixit: Itaq; timens ne fa* cinoracius clam nobis ejjcnt, quum omnibus matribus familias ueflris opprobrio ejfet3confijfiis efi uobis audientibus adulteriu* BLEGANTIARVM LIB. VL 4i$ Ejl autem opprobrium aliquando fallo, fed frequentius uerbo . Ham Sallufiius ( utuult Cicero) uel exeo quod quibus cum fenum s habuiffet ufum,erat notum : uel quod ipfe illis uulgo impudicitiam obqcieb at, opprobrio erat. Horatius: Satyra,»; Sic teneros animos aliena opprobria fepe 6crm* Abfierrent uitijs— Quintilianus: toodo maledittis , opprobrijsq} uulgi , modo crebra riualium D(dam contentione pulfatus,abigi tmcn,compefci$ non pojfet . Op= probrijs dixit,quafi exprobrationibus,atqi conuitijs. Et alibi: Solebat indignatio uefira , conuitia noftra frrre non pojfe: er D*dajB‘I* matronalis indignatio dicere uidebatur, Non parcis erga me marite uerbis , nullam habet nodri tuus fcrmo reuerentiam,fii* cile prorumpis in opprobria , facile quodlibet obijcis. Pro eo* dem fere pofuit opprobria ,cr conuitia. Nec inficias eo , non* nunquam hoc modo accipi probrum, ut Liuij proximum exem* plum,cr Ciceronis ad Atticum:EpiRoUs mihi legerunt plenas Ep™ _ « omnium in me probrorii Sed de hoc fignificato vlpianus non P ‘ intellexit. A' probro unum uerbum componitur , quod e fi ex* probro,quod fignificat tum qualemcunq; culpam impropeto9 ut apud Ouidium libro x u i.Metomorphofeos: Scit bene Tytides,qui nomine fepe uo catum C orripuit,trepidoq; jugam exprobrauit amico . Tum ingratitudinis, ut Terentius in Andria. -Nrfw ihhac commemoratio Quafi exprobratio efiimmemoris beneficij.Sed pro hoc fignificato frequenter nos uitij alieni nomen apponi* mus: frequenter etiam nomen no fori meriti Cicer.de Amicitia: Quorum plerique aut queruntur femper aliquid,aut etiam ex* probrant,eo$ magis fi habere fe putant,quod officiose,et ami* ce,cr cum labore aliquo fuo fattum queant dicere. Odiofim fane genus hominum officia exprobrantium. Exprobrare ergo beneficia fua,eft immemore beneficij accepti inculpare. Impu* ttte ucro frequenter ad fignificationem exprobratis acccdit,fed E * citra ■ ’ * **.. ' V V ' _.^'v " -Sr ^ ‘ v'"'- SJsS®55 - / 4l6 lavrentii vallae citri rcprehenfionemiquod an apud Ciceronem fit , nefcio. I n Dedam.». posterioribus ucro creberrimum ejliut Quintilianus, Neutatio,ad ea quae euidenter falfa funt,perducatur.Hoec duo s bus in locis vfpianus. C. autem inquit: Si calwmnietur,ej mo* retur, er frujlretur. Inde calumniatores appellati funt,qui per fraudem , e r frufkationem alios uex arent litibus. Inde er cau uillatio didb ejl. Caius nullam fecit mentionem de euiden* ter uens,dut euidenter falfis , nec de breuitate. Nec puto faci * endam fuijje , quum plerunque cauillatio jit tcftn, cr infrdio» fa,multisq;,dc longis frequenter ambagibus utens , er quae uix db acutis deprehendatur. Quare cauillatio ejl fubdola ratio, quam nos confcij nobis mendacij , uincendi tamen caufa pro*, ferimus. I n hunc fenfum femper iurifco fulti ufi funt,cr Quin * Siliani frre feculum. Cicero autem pro genere quodam jace* tiarim , er hunc imitatus Aulus Gellius : Titus Liuius utroque modo. 441 ELECANTI ARV JM LIB. VI. mode. I pfe quoq; Cicero definit libro fecundo de Ordtore,din cens:Etenim quum duo Jint genera facctiarum,a\terim aquae liter in omni fermone falfum,alterum perdeutum er breueifue perior cauillatio, altera dicacitas nominata ef. Catarum C dius uidetur fentire,idem effe cdlimnidri er cauiUari. Quod no feri tit Mdrtianus,tantum dccufdtori tribuens calumniariiquii ait, Cdlimnidri ejfefdlfa crimind intendere : quod per legem iUdm decldrdtur x 1 1. tibuUrum:Cdlmnidtor idem patiatur,quod reus, fi conuittus effet. In cofdem5de Pr aeuaricator,T ergiuerfator,,er translatiue munere accufandi defungitur, eo quod proprias quidem probationes difiimularct, falfas uero excufationes ad * mitteret. Quod nos quidem ueru fatemur ejfe,legemq; antiqui * tus de prxuaricatoru poena fuiffe,ut Cic.Philipp.lib. i i.Vfreor Patres Cdfcripti,ne ( quod turpifiimu ejl) prxuaricatorc mihi eppofuijfe uidear. Catcrum (ut prxtered,quod Cicero idem in U i Parti 44* LAVRENTII VABLAE Partitionibus ait,pr£uaricatione definiri nunc ab accufatore » nunc a reo corruptelam effe iudicip reperio nonunquam pr£* tutricatore ex parte rei quofyneq; perfidia tantum,ac malitia, fed imprudentia etiam ,er negligentia peccdtem. Quintilianus infeptimo:Vtin prxuaricationum criminibus , ut abfoluatur reus, aut innocentia ipfius fit,aut interueniente aliqua potefta* te,aut ui,aut corrupto iudicio,aut difficultate probatioms,aut prxuaricatione.nocentcm fiijfe confiteris,nulla poteAas obfi* fiit, nulla utiicorruptwm iudicium non querem,mdla probddi difficultas fuit.Quid fupcrejt , nifi ut praruaricatio fuerit ? Hic pro perfidia accufatoris accipit, alibi ticro aliter. Sed dcuiu caufa loqui fuperuacuum ejl. Ego in uniuerfm neq j oratorii puto cjje unquam prtuaricarimccfc litem intclligo,m qua pars utraqi idemuelit. ldeoq. ; praruaricatcrcm appellamus,quicil(fc 4 prarferipto officij fui deflexerit, atq; aberrauerit. Phn.libro Cap.19. x v 1 1 1. Arator nifi incumts,pr£tiaricatur.Tlinius lunicr ai flpiftao.iibw, comelim Tacitum: Alioqui prauaricatio efitranflre diceda. Prtuaricatio ejl etiam brcuiter,cr cttrflm attingerc,qti£ funt inculcanda, infigenda,repetenda. Et Adam praiutricatu fuiffc dicimus. T ergiuerfari uero non ejl (quantm ego intclligo) ab accufdtione defi flere. Illi uidentur ex hoc trahere fignificatio « nem, quod qui terga uertunt,d pugna defiflunt. Verutimen no protinus,qui terga uertunt,d pugna dejiflunt,utPmhi. Itacfc quiuertentes terga,adhuc tamen pugnant, nec rationibus uo* utnt fcuiftos agnof fignificat idemyquod inuitoyno obtiatyquum a fuo quoq $ finu» plici,qucd eft uitoyinfignificatione magis ditietyqudm conuU tium d fuoyfiue illud fit uito , fiue uitium. Ipfa quoq ; con pra* pofitio in bonamycr malam rem accipi folet , ut conficio , pro perficiOyCr pro eoyquod eft confauciando trucido, inde coft* tiores ftrarum. Conuitium igitur , d uitiim , uel potius d uito defcendityut uitupero:txjnetfi no omnino repugne feribi per c, ut quibufdam placet9non per t. Et hoc quidem de etymologia, qua fi pro Labeoneyvlpianoq;ynon pro me fdceretytmen dea finitioni repugnare audercm3nufqu non licet . ldeoq; femper difiinifa hac duo repcrimus,cr femper addi ait erum (de uejlitu loquor)quia alterum,quod efl uiftus,hoc etiam fignifi* catum no compleftitur.alioqui na diceretur uittus,er uefiitus. Significat etiam uittus genus uita, quantum ad mores , ut qui * buscrn quis uiuat, er a quibus infiituatur,er quibus moribus. At neq ; de penu lurifconfultis affentior , multa qu« dixijfe etiam faneris. Nec tamen, ut ei credamus , exemplo pro* bauit.Quid quod ex frigus fHgoris fit refrigero i quid quod ex ■ tempus temporis fit tempero f ex littus littoris fit oblittero f ex penus penoris (ut fentio ) fit penctroi additu t , quafi ad locum * F * penoris ■y 41* LAVRENTII VALLAE penoris intro.Tam enim penus, quam penetro breui primd fyU laba ejl.Aut mihi quidc propria, & aera pignoris ftgnificdtio effe ei uidctwr , unde ucrbd deriuantur . N ihil enim illi alij /i* gni ficato cum his uerbis : e rfilij ( ut fentio ) non alia ratione appellati funt pignora,nifi quod pignus quoddam inter coniu* ges funt, tum uinculi , ne aliter forte diuortium fieret, tum cha * ritatis. Cuius rei argumentum efi , quod legimus fepe pignord Cap.7. fUioru , ut apud Suetoniu in Tyberij uita:Comuni$ filij pigno * fo Augu(U.»i ra.Etiterum:Tdmmarium,quam faminarum pignora. In eo(clem,de Ferrumino* c a p. l v i i i. F'Erruminatio,Caius apud Paulum ait , per eandan materia facit confufionemipUmbaturd non cfficit.lde fentire uide « tur Pomponius,dicerts:Si tuum fcyphum alieno plumbo pium * baueris^lienouc argento fbruminaucris,non dubitatur fcypku c tuum effe,ej a te refte uedicarLScyphu enim argenteu intolle* '1p‘n* xit.Cum ijs pleriq; no fentiunt,quoru efl Plinius, qui libro de * cimo 4ir:Nd(T; furculo fuper bina oua impofito,ac ferruminato alui glutino,j ub dita ceruice medio, aqua utrinq; libra, depor* txnt alio.Ferruminato dixit,quafi agglutinato materia illa. 1 de Cap.37. x i.E t medulla ex eodem uidetur in iuuenta rubens,in fenedute albefccsinon nift cauis hac opibus, nec cruribus iumentoru, aut cammiquare fradn non ferruminatur . Quaft non glutinatur , Cap.7. nec codlcfcit,cr colligatur.] dem x x x 1. Carrhis Arabia op* pido,rmros,domos(p, mafiis falis faciunt aqua ferruminantes . Cip,,y* quaft glutindtes.lde x x x v. Calas quoq; ufum bitume pra * Cap.tj. buit,ita ferruminatis Babylonis muris. Ide x x x v i.E amaxU me caufa,quod fulto calcis fine ferrumine fuo camcta coponun* Cap.t6. tur.Quafi dicat glutino. er in eodetvitrum fulphuri concodu ferruminatur in lapides, quaft conglutinatur in forma lapidis. Cap.*. ide x x x v 1 1. Infefhntur plurimis uitijs , fcabro ferrumine, maculofa nube,occulta aliqua uomica,praduro, fragiliq j cetro. quaft glutino,*? comiffura, fiuc iundura,ftue ligatura . Ergo ferruminatio 45| ELEGANT1ARVM L1B. VI. ferruminatio non ubiq; per cande materiam facit confufionenty fed interdii quoque per alid.Plumbatura per folu plumbu efju cit confufione,ut ipfm indicat nome , fi bxc cofufio diceda efl. In eofdem,de Vcterator,S£ Nouitius. cap, lix. SEruus,ut cft apud v enuleiu/m,tzsn ueterator , quam nouitius dicipotefhfed ueteratorem no ffiatio feruicditfcd gcnere,GT caufa effe utxre,ubi infinita fuppediant . Dixi A turba fieri turbo , cuius genitiuu grammatici quidam uolunt effc pro ludicro iUo infir umento, turboms , quod uel ex hoc fiU fm effi, documentum efi, quod firmam acumine fiftigiato uo * camus turbinatam, ad fimilitudinem ligni illius.Falluntur igitur gramatici in turbo turbonis, quomodo in cardo cardonis, quod nec ipfum inuenitur. In eofdem,de Exautoro. c a p. lxh. IGnominiofa autem mifiio ( fi luliano credimus ) toties efi, quoties is qui mittit , adijeit nominarim ignominia fe caufa ntittere.fempcr enim debet imperator addere, cur miles mittatur . Sed fi em exautoraueritfinter infimes efficit , licet non addi* F 4 dijfet x . V 4S6 JLAVRE NTII VALLAE dijfet ignominia caufa eum exautoraJfe.Pace tam en J uliani,ex* autorare,cJl ducem ab imperio fuo dimittere , uel rniffum milite Dedam. 3. ficcre,illumq; donare mifiionc militia plerunq ut apud Quin * tilianuin Milite M ariano, Pater huic cmerius bello flipendijs, tum,cum totafubnixum Numidia fregimus lugurtham , exau * foratas armis manus, agrefli labori fubegit. Titus Liuius ab ur* be condita Ub. xx x v. Volonum quoqx exercitus , qui uiuo Graccho fumnta fide fhpcdia fecerat , uelut exautoratus morte duas a /ignis difcefit.Et in x x i x.vbi hoc modo exautoratu equite cu gratia Imperatoris uiderut, fe quifq; excufare,ej ui* cariu accipere.Et in l x i i. vbi is uenijfet,omnes nulites ex * autorati domum dimitterentur,prater quinq; milia focium bis9 quos obtineri circa Ariminum prouinciam fatis ejfc. ) dem lib. xxxv. Fosi ero die cocione aduocata de rebus a fegcslis , er de iniuria Tribuni bello alieno fc illigatis , ut fua uirtoriafrw * rtu fe fraudar et, quum defer uijfet nulitcs,exautcratos dimifit. In eoOcir^de Depectus. c a p. lxiii. DEpertus(fi vlpidno credimus) dicitur turpiter partus.Mi hi aute pro JimpUci potius accipi uidetur id,quod in muU tis fit,ut,demiror,deambulo,defumo,dcmonJlro,dcofculor, de * pingo,dcpofco,dcuito,dcguflo,di moror, deprecor , demulceo. Quod jt quando reperiatur pro turpiter partus(quodnon me* nuni legijfe mc)id fit no magis ui prapofitionis, qua hoc uerbu cdponitur,qudm ui ipfius uerbi,quod citra compofitionem no* nunquam turpem partione fgnificat.Cic.in Paradoxis: Si quo tidie fraudas, decipis, pofeis, pacifceris, aufers, eripis, fi focios ffolias,arariu expilas,fi tejhmetx amicoru expertas, ac ne ex* pertas quidc,atqi ipfe fupponts: hac utru abudantis, an egetis figna funttExcmplu uero,quod depertus no fignificat turpiter , partus, fed tantum partus,apud T eren.in Phormione: ltamcdij bene amct,ut mhi liceat txndiu, quod amo, frui ,1 am dcpecifci A A. ijtct^morte cupio,- T alc efl hoc T erentianu, quale efl illud Vergilij , Vi ELEGANTIARVM LIB. VI. -Vf$tm$ uolunt pro laude pacifici. iRud quocj; apud M.T udium,ficcundo Rhetoricorum: Quidam cum circunfedcretur,neq; effugere ullo modo pojfiet,depetius ejl cum hotiibut,ut arma,w impedimenta rclinquerct,nulites edu * ceret, lttfy ficif.armis, cr impedimentis amifiis,prxter ]}cm mU lites confieruauit. Non eft accipiendu pro turpiter pdttusabdu tore ejfe pofitu. Quippe qui caufdm narrat, de qua controuer* fia eft,an ille turpiter patius fit : non autem fatim hominis da* mnatio' aliquoties futium hoc,paulo pofi pdtiionem uocat.Et in libris ad Herennium hanc eandem rem gejhm ia exponitiut quod erat fui officij nefy accufiet,ne $ excufct, fed antwmmodo patium inter Pompilium , er Gallos ia fuijfie fignificet: hanc# controuer fia ab accufatore , atq; ab reo declamddam proponat . In eofdem,de Gemma, Sc Lapillus. cap. l x ii i i. GEmmas,lapidosq; vlpianus fic dijlinguit, dicens: Gemma: funt perlucida materia : quas ( ut refert Sabinus ad V itcU lium ) Seruius 'a lapidis fic ditiinguebat,ed quod gemma effient perlucida materia,ucluti Smaragdi, ChryfioUti,AmcthyfU: la* piUi contraria fiuperioribus tidtura,ut Abfidni,Neuctani.Mdr* garias autem nec gemmis, nec lapidis contineri fiatis confiitiffie idem Sabinus ait:quia concha apud rubrum mare er crefcit,zr coaleficit. Murrhina autem uafia in gemmis non efific Cafiius fieri bit.Hoc falfium ejfe, pace horum quatuor lurificofifiultorwm,cum omnes autores probant, quoru titulum Plinius degemms non translueetibus ficit,cr murrhina in gemmis numerat ,er omnes lapides precicfios,prater Margaritam ( cui unio nomen , quod tantum lingua Latina habet ) gemmas appedar.tum ipfia ratio. N am quis non uidct,lapidus,quod generale nomen ejt omnium paruorum lapidu,fied fiubintedetiione pretiofius,idem efific quod gemmula: Nam gemmas etiam accipimus multorum cubitorum inueniri:quas ut uere lapides, non lapidos appedarc pofiumus , ita quum mlnuU fuerint , lapidos appellare debemus. Quod fi F i lapides 411 Acndd.jt Ub.j7* Plin.U.9.c.3f« Jr* 4it LAVR. ELEG. LI B. VL Upides tam grandes translucidi non fuerint , fiue perlucidi,queritis,oratoribus,quatiim deniq ; omnibus fermone utetibus conducit rerum, uerborumq; interpretxtio,quod proprium e fi eloquentia i Certe hoc, cuius uim, iusq; interpretamur, tanti Jaciendum ejl inter extera uo- cabula,quanti Pluton inter reliqua numina triwm maximorum deorum er unus,er frater tertius.Kides uicifiim comparationis hyperbolen. T u uero uel per me licet rideas, tccum etiam rifu* Ub.Semui. rum,quum(ut inquit Horatius)ridetcm dicere ucrum Nil uetxt. Rideas inquam, non derideas. Nam er propius ad ueritate ac* cedet mea fuperlatio ridicula, quam tua cum detraftionc deri* fio. Nec nihil bella, nec inconcinna, nec inepta fane comparatio erit. Siquidem quemadmodum tres filij Saturni(fi uetujhti crc* dimus)omnia inter fe diuifereiut J upiter calum„Ncptunus ma* ria,Pluton infrros fortiretur. ita tria pronomina er inter fe ger mana,cr inter teteras uoces primaria,tum omnem perfonarum numerum complebuntur ( Ego finule loui,cuius prima ejl dU gnitas:Tu finule Neptuno,cuiusfecuda:Sui finulePlutoni,cuiui tertianum omnia dcriuatiua per totidem cafus fingula fibi uen dicant. Nam quid efr,quod non meum,auttuum, aut fuum dici que at i er licet fui non contineat tertiam omnino perfonam, ta* men illius ueluti fons ejl, perq ; ipfum ea tota nuncupatur , ditius nimirum ac locupletius utroq ; aliorwm: quoniam plures uoces po fidet tertia perfona,qukm reliqu£. Et hinc quoq; Plutoni co parandum,qui Dis k diuitijs,cr eadem caufa Grtce Pluton ap* pellatur. Et eo quidem magis, quod ficut Pluton defrbum lucis fentit,eiusq ; imperium omne ex alieno pefidet orbe, quod hinc iUuc aninu defcendunt,finc quibus non exifterct illius regnum: DE RECIPROC. SVI ET SVVS. ia SHf,er defcttim nominatiui habet , er ttiji regime cius aliun de pendcat, nequit fubfiftereizr ( quod ad rem maxime facit) qucadmodum Plutone prae fide bene , maleq; fittoru iudicia ex * erccntur,(ic in ufu diftioms,huius bene , maleq; loquentes prx* cipue iudicantur: ut qui ex hoc iudicio abfoluti difcefferint, ij optimo iure anquam ad Elyjiim eant , cu/mq; Vergiliano An * chifa dicant : Quifq; fuos patimur mancsiexinde peramplum Mittimur Elyfium, er pauci Lea arua tenemus. Quare fi pronomen ijlud anto Deo comparari potefl, cur eius trachtio perexigua, perq; exilia exiflimeturf Libuit iocariloan nes , dum no flram materiam (munus uidelicet in te meum) non effe antoperc contemnendam oflcndere uoluimus. Sedidipfa trachtio planum fkciet,me'q; non modo potuijJeiUam Labyrin tho coparare,fed forafiis etiam intus Minoaurtm,id efl, dejpe* rationem habenti.De cuius natura,zr ufu cum alij ueteres grd* matici nonnulla,tum Pnfcianus(cui inter caeteros ftre tribuitur pa\ma)permula pr£cipit , er haud fcio an ulla de re diligetius , ut nurcr liclapfam loquendi confuetudinem defluxijfe de uia. Noy huiufmodi erroris caufas (ut aberrantes reducamus in uia) quoad facultas fbrct,diligentius tradere conabimur. In quo dident Sui, LAVRENTII VALLAE I temq; pro his duobus apud cofdem aliud pronomen , id c% wmi, oii^,o&o70f» , ufurpari: quod proprie eji ipfius ipfi ipfu/m ipfo:uel ex utrofy compofitum , Wn>5 , e rc. Et licet nonnihil difjerant,tamen crebro illud pro hoc poni , ut uixfcias, quid in * ter ipfa interfit. Neq± me fugit dd figndndam differentiam illud afpirare folere , quum pro hoc ponitur : fed nefcio dn omnes id fcriptores obferudrint. Certe nec omnes editiones feruatu/m habent, c r qux habent,uix ubiq;: er fi ubify haberent , non fit* mem in totum lingu£ Latin £ refponderet. Pneterea hoc ipfunt compofitum prims, fecumUq; perfon £ accommodari , non fo= tum tertU , ut xfo/txfy wlpSoujTvii, apud nos ( fi uerbum fit e uerbo ) abfurdif.imwm , attendite nobis fibi, fiuc nobis fibijpfis: cum tantundem fignificet nobifipfis.Poftremo apud Homerum, er fi qui funt alij,fexcentn in locis reperiri oS.oi.l, hoc efl, fui , ftbi,fe:pro eius,ei,eum,eo:fiue pro illiui,illi, illum, illo:cuius au= toritatcm imitatum noftrum inuenio ncminem.Uacrfuam natu = ram interdum deferit hoc pronomen , er in locum fuum aliud fuccedere pdtitur.Quod nobis adeo denegatum efl,ut ficuti mei er meus , tui er tuus:ia fui er fuus nequeant alterum pro aU tero poni, quum non Ldtina jit , fed barbara oratio , ego amo amicum mci,uel tui, hic amat filium fui,pro meum, tuum, fuum: cr,hc me credit omnia facere amore meo , odio tuo , inuidia fua, pro mei, tui, fui, qu£ apud Gr£cos non efl differentia. Si* quidem ( ut alibi probduimus ) fui,ut mei,tui,noftri, er ueftri, pafiiue femper dccipitur.Suus u ero, ut meus, tuus, noftrum, ue* fbrwm,nosler,uefler,pofiefiiue,uel dftiuc.quod Prifcianu igno * raffe ob Grxcam fbrfitan imitationem quam mirum , tam ueruM eft.Quum ergo tot fint quibus d Gr£ca noftrd diffentit oratio, non quidflli dixerint efl intuendum,ne in eundem in quem no* nulliificut olendam ) errorem incidamus: fed quid noftri,quo * rurn autoritatem imitamur : Non t DE RECIPROC. SVI ET SWS. 463 Non efle tria genera conftruAionis praediftorum pronominum, fed reciprocationem fufficere, c a p. ii. HAec prafutus,ad rem ipfam uenio, cuius Prifcianus triage* ner a facit. Vnum , quod, uocdt reciprocum , quum pronos men in feipfum refleftitur.ut , Cato amdt fe. Alterum quod uo* cat tranjitionem,quum per deriudtiuum eius loquimur: ut,Cd* to amat fuum filium , fiue Catonem amat fuus filius. Tertium , quod uocat retrdnfitionem , quum accedit alterum uerbum : uel in primitiuo, fic:Cato precatur me, ut fui nuferear.Vel in deris uatiuo,fic: Cato precatur me,ut fuifilij mifcrear.Sed optimum fuerit eius ad literam fubijccrc uerba , cdq; aliquanto longius repetita ( quoniam non in unius tantum quajlionis ufum repes tentur ) quahaefunt: Poffefiiua uero modis con&ruuntur tribus, quum uerba uel a poffefiore in pojfefiionem , uel a pojfefiione in poffefiorem, uel extrinfecus trans firuntur. A' poffefiore in poffefiioneiut, doceo meum filium,doces tuum difcipulum,docct Ulc fuum auditorem. A' pojfefiione uero in poffefforemiut paret mihi meus filius, pa* ret tibi tuus cliens , paret Uli fuus feruus. Extrinfecus : ut doces tu, uel ille meum filium,doceo ego , uel ille tuum filium , doceo ego,uel tu fuum, uel illius filium. Sed melius hoc per tranfitio * nem:ut,rogat ille me,ut doceam fuum filiwm.Quum enim fuum jitrelatiuum , exigit, ut prius cognofcatur perfona poffeffom fui,ad quam referatur. Et fciendu quod omnia poJfefiiua,poffef» fons quidem perfonam fecundu primitiuu fignificant. P offefiio uero ipfa tertia ejl perfona,utmeus,tuus,fuus,quomodo er nos tnina quibus iunguntur:ut,mcus pater,tuus filiusiexcepto uoca * tiuo,qui folus in prima perfona poffcfiiuis inuenitur, quum f ex- eunda copulatur perfonaiut , mi pater, 6 mea Tullia , 6 noficr Chremes. Omnia tamen poffefiiua in genitiuos primitiuorum, non [olm nominibus 3fcd etiam uerba tranfitm fociata, pof* I 4 64 LAVRENTII VALLAE funt rcfolui:ut,amicwm meum moneo,pro amicu mei: er E Udtts drium filium Turnui interjecit , pro Eudndri filium : er Ddu* nius filius ab Aened uiftus eji , pro Dduni filius. Hoc dutcm in * terefl inter poffefiiuum pronomen , ut meus,tuus,fuus,cr primi * tiuwm mei, tui,fui,quod uoce poffefiiui genus, er cdfus, er nu* merus ipfius poffefiionis obtenditur , er fubjhntiud quide uerbd poffefiiuis coiunttUdd poffefores refiruntur. ut, tuus fim filius , C r mei« pdter es,ej fuus efl illius feruus. Et aliquanto poflc* rius.Nos uero primitiuis quidem , id eft,fui , fibi, fe,a fe, uel per rcciprocdtionemiut, fui potitur,(ibi indulget : uel perretranfis tionem utimur: ut, hortatur me iUe, ut fui potidr.ro gat te iUe,ut fibi indulgeds. Poffefiiuis uero quum in ed poffefiiuorum fidt trdnfitio:ut, fui ferui miferetur , er fuo feruo prodeft , er fuum feruum diligit. Nec dliter tamen poteft fupradiflum poffefiiuum tertis perfons con&rui cum alijs extrinfecus perfonis , ni fi per trdnfitionem(quomodo er primitiuum eius ) id efl, nifi prius a poffeffore eius proficifcdtur in dlidm uerbi perfondm: er fic db iild rurfus dd pofiefiione tertis , ficut er dd fe:ut,rogdt me idc, ut fuus feruus miniflret mihi uel tibi : precatur me ut fui patris ntifercdr.petit te ut fuo profis filio:obfecrat Cicero Vdrronem, ut fuum erudiat gnatum. Et notandum quod quum a tertia in tertiam fit tranfitio perfondm ,in dubium venit , poffcfiio di quam pertineat earum:ut , rogat ifle iUum ne fuo noceat filio, ambiguum, cuius filio fuo,iftius,dn illius: id efl,an rogantis , an eius qui rogatur : quomodo er apud Grscos, srofansTv? ita«- tcov« Ae/so[tAHjci»« Tfljv WtoU ondijfct,etidm:crgo,inqudm, etiam ueslro testimonio dici debet Aristoteles, non AriSlotiles,ut fieri pofiit Ariftotelicus. jn deriuatiuo autem quod cofequens eft,quum hoc fit eiufdem natur£,quodilli tamquam genitori,ucl domino , ucl duci non licet yid huic uel filio,uel feruo,uel militi non licere. Prima caufa,cur Sui,# Suus abutamur pro Eius, ucl Ipfius,ucl Illius, c a p. v. V Erum hic quijpiam,neq; hac mea ratione contentus,neefi p rifeiano fatis fidei habens, aget nobifem autoritatibus. DE RECIPROC. SVI ET SVVS. 4*7 opponetq; V ergilianum iUud: Reaeid.i» Tumbreuitcr Barcen nutricem affata Sichxi , Nrfiftft fuam patria antiqua cinis ater habebat. Quod haud dubie iUi fitmlt eft,Seruus fuusminiBrat mihi:fiue, feruu fuum uidi,cr extera qux protuli paulo ante per omnes cafus exempla. vbi,etfi abefi ad quod referatur fuus , id tamen fubauditur.nemo enim dicit fuus,nifi de eo, cuius habita jit me * tioiut fi roganti,ubi efl Titus f rejf>ondeos,nefcio , feruusfuus efl hic,uel feruu fuum nidi. I n quo fi folcecifmus eft,cr in uer* fu Vergiliano fit neceffe eft. Sin in hoc non erit, falso ait P ri* fcianus in illo effe. Q uid igitur ad hoc dicemus f Si Vergilium damnamus,tantuuirtm,er poetarum Latinorum longe prin* cipem,quis ferat fer non eius autoritatem qualibet ratione po* tiorem exiftimetfSin Prifcianum,iam omnis huius rei ars fub * uerteretur,nullamq;,aut fuperuacud maximorum autoru juiffe dicamus obferuationem oportet.Ego etfi uideo Prifcianum (fi modo animaduertit) hoc difiimulaffe,tamen ipfe nondifiimu* labo,aut iam non difiirmlaui potius : quippe qui fuperioribus exemplis fimile effe confiffus fum. Seduel poeticam licentiam excufandam reor,uel operis imperfittionem. Etenim credere libet Vergilium,quum talem quendam uerfum faceret, Nanq; fuam patria liquerat tellure fepultam, impeditum prima fyUaba uerbi longa,mutaffe formam dicedi: atqj ita in foloccifmum ( fi diftu fas efl ) incidiffe. An non illud huic ex fuperiore libro,etfi non perfimile , tamen non difiinule prorfus ejlf V iuite filices, quibus efl fortuna perafta I am fua- Arndd, j. Pro ueftra,pofitum efl fua. Quod fi quis dicat pofitum effe pro propria,refteq; hoc dici:ut id refte diceretur, V iuite filices, quibus efl fortuna perafin I am propria , hic nihil dicit , quum fuum etiam pro proprio acceptum naturam tertix perfonx no mutet , nemoq; fic loquatur : efl mihi , aut efl tibi fuus feri * bendi mos, qum tamen dicamus , efl tnihi, aut efl tibi pro* G z prius r-4*» I JUndd.6. i EpiftPendop. adVljf. Acadd.7» JUneid.». LAVRENTI! VALLAE prius fcribcndi mos. N am in illo huius eiufdem poeta uerfu : Quifq; fuds patimur manes : non refertur id fuosad primam perfonam,quia jic refoluenda cfl oratio : nos patimur manes , fed quifii noslrum fuos. Eiufmodi pafiim reperiuntur exenu pla:ut,quum in bibliotheca nos ad fuum quifq; ftudium libros euolueremus. Non ejl autem huic V ergiliano,de quo dijfuta- mus,Ouidianum illud finule: Refficc Laerten,ut iam fua lumi * na condasivbi nonnihil rationn eft,quod utrunq j uerbum cis dem fuppojito [eruit. Hac igitur Vergilij autorit&s (er fi qu4 funt eiufmodi apud alios loca,quorum nonnulla pofterius at * tingam ) prima extitit caufa (ut iam caufts enumerare inci» piam) uulgaris erroris. Secunda eiufdem caufa. c a p. vi. AL tera,quod nonnulli* in locis fiue hominum , fiuc tempo* rum culpd,libri corrupti funt: ut apud Ciceronem in SaU lucium. Quod fiiftius uia memoriam uiccrit , aliam V utres Confcripti,non ex oratione, fed ex moribus futi fteftttre de* betis. Quem locum (nifi emendetur) non confido me expofi * turum. At qui fe exponere poffe confidunt,ut in toafententia, fic in uerbo fuis,quid ratio pofcat , non rejficiunt. N cc folum communis ejl huiufmodi menda librorum , fed etiam priuaa in fuis cuiufq ; codicibus. Nec aliunde /ittum ejl, ut refiram hac omnia fuis locis,ac temporibus,non eorum. Caufa cur Eius> Ipfius, Illius, abutamur pro Suus. c a p. IX. A T que ex ijs quidem qua: comrnemoraui,non modo fi&um a\eft,ut multi pro eius, fiue ipfius, fiue illius , uterentur fuus: uerum etiam ut econtrario pro hoc illis abuterentur ( de quo foloccifmo nullam facit Prif cianus mentionem) qualia fiunt mea proxima exempla:ut,uideo columbam triftem in periculo puU G i lorum 474 LAVRENTII VALLAE Ioni eius,uel columba luget pullos eius,cr quale Donati gram* matici (ut grammaticos potifimu fua artis admoneam, fi moda Donati grammatici libellus cjl dc uita Vergilij,in quo alterius quoq; genens uitia reprehendas)ait enim loquens de V ergilioz Voluit etiam eius offa Neapolim trans fvrri,ubi diu er fuauifii* me uixerat. Ac paulo pcfi: Translata igitur iuffu Augufii eius offa (prout Jhtuerat) Ne apolim, fuere fepula uia Puteolana intra lapidem fecundum,fuoq; fepulchro id diftiebon, quod fe* cerat,infcriptum e]}. Et iterum: J tem rogauit , quo patio quis alam, feli cemq ; eius fortuna [eruar e poj] et. Superius uerc:Quod quum magi»ler Jhbuli A ugujlo reciaj)'et,duplicari fibi in mer* cedent panes iuftit. Et alibi aliquoties fibi , uel fuo pro eius,cr eius pro fuo, uel fibi. Verum e Graea quoq ; figura non mini* mum caufc accefit huic crrori,id quod me pollicitus fum ofte* furum. Nam quum pro uno oir liceat dicere tum fuus,tum eius, tum ipfius,tum illius ( non tamen quodlibet femper) tardus,aut indiligens interpres quando hoc,cr quado illud competat, non difpicit. Quo uitio in interpretatione quidem ecclejiaflicorum librorum omneis interpretes decepit lingua peregrina. Sed nos indigni reprehenfione , qui maioribus aedimus : illi uero digni , qui maioribus fas credere noluerunt. Quo magis exijs pro* cipue uitiofadme funt exempla proferenda , ut errorem no* flrum,ubi fontem eius agnoucrimus,dcuitemus : quum tamen ex hoc nec contum clia ulla fiat libris ccclefiaflicis,H ebraa tantum, aut Graea lingua loquentibus (nefeio an honor potius habea* tur)ncc magna eorum traductoribus: fi modo dignitatis horum ratio habenda eft, qui uel incerti funt , uel ignoti , uel inter fc di fident es. Hoc mihi difi/nulandum non fiat, uel ob id,ne quis nubi iCtorum obijeeret autoritatem. lnpfulmis igitur (quos Hieronymus certe non tranflulit ) ubi pleraq; huiufmodi refte translata funt, illud non refte : A' gloria eorum expulfi funt: pro a gloria fua. Et iterum : Qui exacuerunt ut gladium lin* gUM DE RECIPROC. SVI ET SVVS. 47* gi las eorum: pro linguas fuas. Et iterum:Sdturdti funt filijs,zr dimiferunt reliquias paruuhs eorum:pro fuis.Et iterum: Peric* runt propter iniquitatem eorum:pro fudm . Neque uero me Id* tet,in quibufdam codicibus refte legi,fua , fuas , fuis,fuam. fed ego rcm,non hominem noto.Nccnon ibi:E t abjlulit jicut oues populum eius:quod melius alibi legitur fuum: Jicut ibi quoque : Sicut locutus ejl per os fanttoru fuorum,qui a feculo funt,pro* phetarum cius: alibi melius , Per os fandoru prophetarum fuo* rum,qui a feculo funt. In his omnibus Gr£ce ejl genitiuus «««£, cuunsiOujT&p, ille pluralis ,hic Jingularis . Aliquando etfi eiusfeu ipfius,feu illius tolerari potefl,tamcn Latinius ejl fuus:ut in eif* dem pfdlmis, N eq; defcendctcim eo glorid eius, pro fud:tametji aliqui non legunt eius.Et itcru:Defidcrium cordis cius tribuifti > et, er uoluntate labiorum eius nonjraudajli em : pro fui , er fuorm.Et iterum:Brachium eoru non faluauit eos , pro fuum . Et itenm:Benedicite domino omnes dngeli eius,benedicite do* ntino omnes uirtutes eius,b en edicite domino omnia opera eius t pro fui, fu£,fua: quale ejl illud in Apocalypji: Opera enim iUo= rum fequuntur illos: quod ego citius dixijfem , opera enim fua. Huius tamen genens non ejl,ji interuenit ucrbum,ad hunc mo * dm:Quod pater non amarit te , Jiuc patre non amaffe te,pro* bat ipfius tejhmentu, potius quam fuum:ut ejl apud Quintilia* num libro primo. Quomodo er ipfum er Vergilium quoque fcripjijfe manus eorum docent. Nam in itio apud pfalm. Omnia a teexpcdztnt,ut des illis cibum in tempore, dante te illis colli * gent : illis pro fibi pojitum ejl:de fecundo,illis , magis loquor , quod fibi quoq; translatum inuenio.Suo autem pro cius ( quod fuperioris generis uitium ejl) illic: Ad nihilum deduftus ejl in conjpedu fuo malignus.Et itent: Si autem dereliquerint filij fui legem meam.quanquamlego in quibufdam editionibus utrobi * que eius. Et iterum : Anima autem mea exultabit in domino, er deleftnbitur fuper falutari fuo: nam id fuo ? ad dominum 47* LAVRENTII VALLAE refirtur,non ad animam: quemadmodum Gwc owr. At ibi nec fcias an uarieate gauifus interpres Jit , an conjilio uutaueritz Quoniam fecundum altitudinem coeli d terra corroborauit mi » fericordiam fuam fuper timentes fe. Quomodo mferetur pater filiorum,mifertus e jl dominus timentibus fe. Et in eodem pfaU mo paulo pcfliMifericordia domini ab xterno,cr ufifcin xter * num fuper timentes /e: er iujlitia illius fuper filios filiorum, his qui feruant tejhmentum eius.Et: Memores funt mandato* rum ipjlus.Pro his quinque noflris, fuam , fe, cius3ipfius,illius, unum e Jl pronomen Grxce cfav,ofoity,o2uni. idem, quod modo dixi,quod nunc ajpiretur necne, non attinet dicere , ut aceam raris in codicibus pj almorum reperiri hanc diligentiam . NdWf exterorum ecclejiafiicorum librorum in nullis adhuc reperi , nec eam ( iudicio meo) fatis exa£hm.V ter tamen fermo melior , fuper timentes fe,an fuper timentes eum, lucis dunaxat gratia, fuper timentes eum,uel ipfius interpretis teflimonio, qui prio* rem quodammodo pofteriore correxit : nifi uarieatts gratia ii frcit.Huius genens ille quoq ; locus efh Stabunt iujli in magna conjhntia aduerfus eos, qui fe anguftiauerunt : quod fi dixijfet aduerfus eos, qui ipfos angufiiauerunt,obfcuriatem deuiajfet. Ut taceam quod magis ad uerbum etiam tranfiulijfet. Quomodo uidecur amphibolia in Sui, 8C Suus. c a p. x. ENimu quomodo manus er DE RECIPROC. $V! ET SVVSi 4*S ipfius er Vergili) docent cos fcripfiffe. Sed hoc tranfeo,cr c 4.85 Aleator , Aleare , Alea ludere 1.6 Aliquantifrcr ».48 Aliquanto m* Aliquis i.6.cr 3*1* Alius x.itf.crj.5^ Aliter tii6 A Ueuo 5*8i Allocutio prmatura 4.107 Alludere 4.16 Alo 1.46 Alter alterum accufat 3.30 Alter 3-59 Alfi/tf i.s Aluearim 1,6 Alumnus 6.1 Amamus nos inuieem , mutuo , er parifer 3.74 Amator 7.37 Amatorium 1.6 Ambitio, AmbitUS 4.19 Ambitiojits ibidem Ambulo ' 7.79 Amicus, Amica 5.17 Amiculum 1.5 Amo • 5.37 D fc X. Amor 4.^8 Amorem conciliare 5.5 » Amoueomanm 5.9° An,Anne 1.17 Anacreon poeta 1,11 Andromeda . 5.* AnguiUalubrica 4.101 Animaduerto $.69 Animofus i.xc. Anniuerfarius 4.108 Anniculus 1.5 Annona 4.35 Annuatim 6.60 Ante uim habet comparatiui 1.16 Antecedetis a relatiuo difeor * dantia uenujh 3.19 Anfe dic ucnire,adej[e 4.80 A n tebae, ante illud x.76 Antiqui 4.5 Aper 4.4* Apertm,Apcrtile r.8 Apes non apis dicendum ».5 Apparatus belli 7.64 Apparo ibidem Appellationis uerba 3.9» Appendo 5.8* AppetitutyAppeto '5.7 Apud te - 6.14 Aquatilis r.8 Antf io 4.» H 5 Artor . I N E » E X. Arbor 4.*7 At «ero 1*14. Arceo 6.16 A uttio,Autliondri 4.3* . ArcejJo,cr Accerfo T.Zi Audis ibidem Architriclinus 4-34 Audiens fm tibi 3.4*. Ardi mulier 6.38 Audio te, er tibi 7**9 . Area 4.33.z?6.4i Audiui a patre , de patre , er Argentarius 4.4*.cr 44 ex pdfre 3.0* Argutus 1^30 Audire habeo 3.9* Armamentmm , Armarium Auditorim J.6 J.6 Autor 4.3*.er 5.3® Armenta,Armentarm 4.4* Autoramentm , Autorare Armiger 6.1 4.3* Arra, Arrabo 0.77 Autoritas 3. 8 8. er 4.3* Artificia. 4.44 Auerfor • 3. 80 J • --•«y Arum 4.77.er0.4i Aucrfus,Auerto . 7.90 Afcijco . 7.80 Aue 4.3P Afcribo 347 Auis \ _:;(4f47-. Afcriptitius X,K Aula 4.34 AjfcdAri 5.77 Auricula,Auris Attentor 6.66 Aufculto 3.4* Affeuero 3*7 Aufficdri,Auff>ex,Aufbicim AfiidcOjAfiido 3* 6. 1 / .v; . 1 Ajinus 4.4* Aut x.xi Afylm' 6. 19 Autem, Autem non iy*4 - Ajl *.i7 Auxilium do,cr fero 3.0* Ajier,Aftrm 6.z.i b Ajfmo 0.3 pA«i( *.*8 Affurgo - 3. 1* X3b^4,B4T^ 0.14 AtyAttaiuen i.*7 Beatitudo,Beatus » • 4.04 Atej; *.78 Bd Im 4.04 Atramentarium f.4 Bene *.7*.CT3*87 * * » Bene I N D 'E X. Bene cenfeo3Benc precor3Be* Calmniator,Cii Capio Jpem de te 5.81 Bimus ».7 Capio,Cdpior oculis «3 B inoftiiM *.33 Capitalis 4.109 Binm}Bini codicilli 3.7 Captus *.3 Bis centum,Bis nulle 3.4 Cardo : 6.61 Blandior 7.$* Car eo 7.87 B ombarda *. 3 4 Caritas,Charitas 4.4* Bona corporalia,!? incorpo = Carnarium x.tf ralut 4.98 Carnofus,Caro 4.73 Bonrt Decrcui3Decretm efi i.*4 D ecuru 6.Ji Decurio , Decurio municipa * lisDccurio Romanus ibide Decus3Decoro 4.’ti Dedecus3Dedecoro ibidem Dedere nox£ &}} Dcdititius I.II DedifcoyDedoceo ** Deduco •5.77 De)aiigatus3Defkiigor 4-99 Defeftio3Deficere 4> Defedus x.}o:& 4* Defendo 6.i4 Defero 7.44 D eftffut 1 4.5»? Deficio ■■■' > , 4* £ De/ore rrt6 Defimgor3DeJunftus 2.7. 4 er 44 Dehifco Deinceps ±.)6 Delabor 1-19 Deliber aui 2.*4 a e x. V- - * ■ Deliberatum ejl mihi ibidem Diligo3Deleftm agere 1.60 Dementia 3.36 Demereor 2-9? Demigro 7-9* pemwm cu compofuis 6.ZZ Denic/i t - ibidem Deorfum ' *-77 Depeftus 6.63 Depeculor 6.40 DepofitiriiM , D epofitoriut r A Deprecor 4.t4 De repetundis pecunijs i.x-4 Defcendo 7.J* Defcifco 2.$* DefcSyDefideo 762 Defideratiuauerba 7.*3 Definetmcter quo cu coparatiao t .n er s. 66 Epitiola j.6 Exanimatus 6.t$ Epulum 4.z} Exaudio i.z9 Epula: ibidem E xautoro 4.6 z Eques 6.jz Excandefio 6. ix Ev renibus 1.19 Excedo 7.97 Ergo z.4i Excogito l.i.er 10 Ergo'nc x.17 Excretus 1.30 Eripio 1. 83 Excubite 4.69 Errabundus 1.9 Excw/o 7,^7 E/c4 4.75 Exemplar,Exmplum 6. 53 Ejfi cordi, er in animo i,zz Exemplarium ibidem I Exequor INDEX. Exequor iujft *.6s Ex ufuyUtilitite ibidem Ex £quo 3- 1 9 F Exhanredo 5.104 T^kbrica 4.44 Exhibeo negotium 5-88 17 Fdccfio T.ZJ.CT5.88 Exhorreo 5.101 Facies 4.rj Exigo 5.* 4 Facile i.xS Eximius 3. i ) Facio certiorcm,iafturd3cre. Exiflimo J.zo 3.6) Existimatio 3.8 6 Facio dele fi; um 3.60 ExiftityExto 3.3 i Facio gradum *.** ExitialiSyExitidbilis 6.i s Facio gratum 3.76 Exoletus t.jo Facio copiam 4.63 E xfomnis i.zo Facio potefhtem ibidem Ex, cr inter cum interroga* Facio inuidiam r.zt tione i. iz Facio paria 5.74 Exoro 3.2.9 Facio tibi iniuriam 3.94 Expedit 3.49 Facio iter,cruiam , *** Expendo j.8z Facio negotium 3.88 Expeto 3.7 Facio potejhtem 4.18 Explicit 3.4r Facio fermonem 5-97 Explodo 3.9 Facio ftipendia 4.1*0 Exploratum ejl mihi , Expio* F acio ut *.*7 raui 3.t4 Fafiio 4.6i Exploratores ibidem F ador 4.3*- E xpoStulo 3.3 S Fdl/itf I. 30 Exprobro 6.44 Fallit me 3.80 Expugno 3.62. Fama 4.7 Ex fententia habere 3.70 Fama mea^zT mei z.t Ex tempore3ExteporaUs ). *9 Famofus}FamoJa mulier r.zi Exturbo 3.89 Fafces 4.84 Ex uinculis 3,19 Fdftidiofus V I.** **. I N fafiidium mem,cr mei x. i fatigatu* 4.99 fatuus 4.1x3 febris annua ,cr quotidiana 4.108 felix 4.87.0“ tt4 felicitas 4.«4 Femen, Ff»K>w,Frfflor4 4.77 femoraliOjfeminalia ibidem fex 6.61 ferx 4.41 Fere x.49 Fero, Fero f/M acceptu/m 7.100 Fero conditionem 4.61 fero auxilium,zr opem 3.67 ferox,ferus 4.97 ferre fententiam , cr legem 7.48 Ferri 4. 71 ferruminatio , Tenit/mino 6. 78 ferrumen ibidem fejfus 4 .99 fejh Scptimontdia 4.43 fcjliuuSyfeJlus 4.ji’ finitius, fiditis 1.8 ficus,ficulnus 1.4 fides pro tormentis 1.7 fides 7.30 fides non fidis, fidicula x.7 D E X. Fiw* no» tiicifwr r.i* filiafier ».7 filius 3.70 finis,et propofiti uerba 3-87 finitionis uerba 3.78 fihgo Fio'; 7.43 I.XX Fio tibi obuius 3.77 fifiihs 1.8 flageUayflageUare «.47 flagitiwm 4.78 flagito 7.78 fleo 7.7X fluuiatilis 1.8 fluxus 1.30 f ceneratitius i.ir Fanero,Faneror 7.*7 f oenus 4.79 fcctificare^foetura 4.7« foetuofus l.XI fatus , fatura, Fatifi> 4.71 care folia 4.68 F ore,et Ejf/e cu copo/itis t.z6 Formidolofus Ut frago nauim,cr finulia 3-77 fremitus 4.3-9 frequens, Frequentia 4.96 frondes 4.68 . fruges 4.3 7 fruor 77 I x frumen f N D E X. frumenti pramtaturd 4.107 Gejh 4.9 frumenti copia 4-7> Geflus,Geflio 4.Z frutex,Fruticari 4.* 7 Glans 4.^8 fuga 6. i Gladiatorium munus 4.1* fundus, Fundum 6.41 Gloriofus ■*.» X. 4** fundare , Fundanis tum ibidem Gradum Jacio er iacio 3.** fungor 3.} Grammatici audaces er fu* fustigare 6.47 percilioji z.x futilis 1.8 Gratiam ago , refero , habeo , futurum comunttiui, quo di- er reddo 3-4* fcct a proterito ciufdcm mor Gratiam ineo non dici 1.U di 3.18 Gratificor 3.7* futurum participij 1.33 Grator,Grdtulor 3.4i . G Gratum Jacio 2.7* 5.6 Gratus 4.89 ^~JGaudeo,Gaudiim 6.it GrauiSfGrduidus *. 80 Gemma 6.6 4 Gregatim 6.1 0 Gemo 2-4* Greges 4.4* Gena 4 .3* Gremium 4.37 G eneratim,G ener alit er 6,2.0 Tuvi 4.38 Genitworwm Jignificdtio z.i H Genitiui er ablatiui affinitas t tA beo ad uo tum 5.70 > 3.17 llHd&eo 4 patre 1 manda* Genitor, Genitrix 3.70 tum 1.1I Genuinus dens 4.?i Habeo cum gerundiis 1.1* Genuino rodere ibidem Habeo copias omnium rerum Gerundiorum Jignificdtio er 4.05 ufui 1.6.3. Habeo audire er't>7 Habeo conuenire ibidem Gertmculum Habeo dclettum 3.60 Habeo I N D E X. Habeo fident 5.60 Homo manfuet a er betue con Habeo gratiam 5.4 1 ditionis 4.67 Habeo in animo *.*5 Homo maturus , er primatu* Habeo iter 5.7* rusmlitu 4.1C7 Habeo orationem 5.97 Hortus t .«.er 3.9 H abeo rationem 7.18 HcJpcs,HoJpitim 4. Si Habeo polliceri 59» Hofpiales ibidem Habeo fermonem 5-97 Huc *57 Habeo te excufatum 7.67 Huc ades, pro adjis 55* H abeo te loco patris, er fimi* Hypotheca 0.37 lia 3.88 1 Haud aufyicato 4.1 T Actre fundamenta, 4.4* Hei X. 11 llacHre gradum 5-*5 Hem x.r5 laculariyldculm 6.5 Heri,Heflernwt X.ii lamtlanuam X 47 Herba 4.17 lamdiu i. 35 He fler no dic 4. 8r lamdudum ibidem Heu X.II lamuero x.x4.er47 Hic *5 lamolim 35 Hic nubi gloriaturae. 3.5* Iampridem x.34 Hic non ejl cum illo compa* lam ueniet , er wm pr I N D Igitur x.43 Ignominio fa tnifiio 6.62. Ignorans,! gnoranter 4.9+ Ignotus 1.30 ilis terminata nomina 1.8 lUaborotim *.*9 lUe x.4 Ittuc x.7 7 1 mago mea €T mei x.r Immigro 7-9* immunias 4.39 lmpendens,lmpendeo *.4X impendo 3.4*.CT2.sx lmperiofus . r.xi Impero 7. 48 lmperatiuo deejt pnma per* fona J.xS Imperfonaliwm quorudam re* gimennouim 3.44 Impertio *«33 Impertior pafiium er depo * nens ibidem Impleo 3.33 Imploro Imponoylmpoftor 3*9* Imprecor 2.96 er 4.x 4 Improbare 4.44 Imprudens 4.94 Imprudenter non dici 3 fed per imprudetiamjiue per igno* E X. rantiam 1 ibidem Impugno *.4x Imputo 4.44 Mycumuerbis 3.37 lnagendo,lnccena 3.?* I n animo ejt *.xx mannos 4.40 In auro, in tes 3.t* Incedo *.79 lncefio 1.4* Inceflus 4.4* Inchoatiuauerba I.XX lncidoin(Cs,uelin(erc 3.1* I ncifim 4,io Incola 4»*4 Inconfideratus I.JO Inconfultus *.40 Incorporeus 4.9* Increpare 4.2-9 Incumbo 3.44 Incuria r.xf I ncufo 4.IJ Indico, Indiftum *.68 indiem 3.48 Indoles 4.44 Indulgens pafiiuc fumptum 1.30 I ndulgentia,Indulgeo 4.1* I nduftrius i.xt lnclaboratm *** Ineo Ineo gratum lnefl rei er in rc lnfrnfus,lnfiftus lnfijhre Inficiatis fhtus N D E X. 2.24 I nfeiens,! nfeienter jeci 4.94 2. 32 t.zo 6.18 4.1* 6.44 }.*4 2-t 6.3.0 6.4 i.ij 39* 3.42 Infigitis 4.m Infomnis ibidem lnfhr 6.9 I n&itutt,! nftitutiones 1 nfi cias ire, I nficidtor ibidem I nftrattm 1 njidus 4. 1 0 3 I nftruft* ndues I n finit iuorm effc er fore dif= I nslruo firentid 1.3.6 lnfummd lnfinitiuum interiettum , uel lntendo,lntcntio posipofitum 3. zi Infer Infinitiuo ubi utendum 1.3.3 Inter aftionem l nfinitiuus loco fuppofiti ibid. Inter dgendrn, Inter ccendn * lnfrd 1.2 3 dum ibidem Ingenium pratcox 4.107 Intercedit 3-73 Ingenuus 4.1 Intercludo 2.69 I ngredior 3. 19 Interdico 3.39 Ingredior in ffiem 3.81 interim i. 49 Ingurgito 3.33 lnterefi cum fuppofito x.r Inhibeo 3. 4 lnterrogdtio cr refbonfio in lnhoram,In horas 3.68 diuerfis cdfibus *.2<> lnitim,lniens 3.34 Interrogo 2.61 In loco, In locum 3.88 Interfepio 2.6 9 ln mdnibus 2.3 4 Interunto 2.*3 In mentem uenit 3. s z Intimus *. r.17 ln morem 4. n lntrd *.23 lnnocuus,lnnoxius 6.17 lntrocludo 2.69 ln primis 3.71 Intueor te,cr in te 3.29 inquilinus 4.24 lnuenio 2.* inremprtefentem 4,n* lnucrto 2.i2 Inue I 4 T /“ I N D inueftigo J.4J inucteratus r.30 Inuicem 2-.J9.cr 3.74 I nuidia, I nuidiofus j. x 1 I ocufylocdriy I ocularia 4.1* Ipfe x.i 15 x.J Is demunt o.xr I#e ow» dduerb. iftic er dlijs x.4 Itu comparatum fcuconjlitu* tumcjl 3.89 I tt ciwn fupcrldtiuo 1. 1 j Ittrejponfiuum x.jo Itaproualde x. J4 Ifcwie i.17 x.J4 J ter ficere,zr hdbere 5.7* Item>ltidem x.jo Iterum x.jo Iterum conful 3.J9 luteo J.68 Jubendi uerbd j.xs Jucundus 4.89 ludicij uerbd 3.9X Iugtrum 1.7 lugulus,iugulum petere 4.3 * lugum 4.43 Iunftus 1.30 Iu**, luris naturalis fpecies 4.48 E X. Iurifconfultus ibidem lurijperitus nemo nifi Utera* rum peritus 3 .inpraf. 1 uri fcon fultus J.40 lurijperitus 4.48 I m* ndturdle , Iu* ciuile ibidem lujfus 1.7 luftitium J.* luudt 3.4* luucntA,luuentus 4.4o L LkbdfcOyhdbo J.J9 L dbor9eris. Labor , orts ibidem L deertofus Ldccjfo Lalifio L dmentor Lamina Ldnijkt Lapidare Lapillus LdpfuS Ldjfus LdtebrSyLatibula 4.79 Lauo,eius (fc deriuatiua r.x Luxus 4.99 L egutio pr amatura 4.107 Lege* 4.48 Legibus comparatum feucott Jlitutum ejl 3. 89 Lego i.xt X.X3.CT J.i4 4.4X J.J* 4.74 4.1^ ** 4.64 4.99. er J.J9 4.99 index: Lego,cr pertego j.SO Lucrum j.i * Lenticula 1.6 Lufluofus I.*C Ldeabundus 1.9 Luflus 4.60 Ltctor,L£tUS 6. i* Lucus 4.7* Leues 6.8 Ludere 4.16 Leuo ?.8l Ludibundus 1.9 Liberari 6. 43 Ludicrum 'i.* Libere loqui 4.17 Ludus 4.16 Liberi 3.8 Lues 4.7* Litor i ingenui 4.110 Lupus 4.4* Libera 4.1 LufiOyLufus 4.16 Liberas 4.17 M Libertinitas 4.1 A yr Aeetium 4.1S Libertinus,Libertus ibidem i.* X Maceror, Macef. I.i* Libra pro pondo 3 .1} Magis I.I* Licentia 4.17.CT 18 Magi fler, Mdgiflra 4.38 Liceor,Licitor 7.X8 Magiflratus officium 4.10 Licet Z.1T Magna autoriate uir 3**7 Liflor, Li florius . , Lintearius Magnificens 1. 30 i .6 Magni intercfl 33 Literd,Liter£,arum 3 .6 Mdgniloquens,cr fud compd Loco patris 3.8S ratiud,z? fuperlatiua : r.io Locorum quorundam nomina Maior, Maius i.ii 4.87 Minor,Mdximus ibidem Locus celebris et jr eques 4.96 Maiores 6. 77 L ombardia 4.87 Mala 4.7* Longe M7. CT 18 Male i.4i.CT3.87 Lotium X.i Malcdiflum 6.7* Lubricus 4-tor Malcdicentiffimus T.IO Luculentus 4.91 Malleolus 4.»-6 Luce, Luci 4.80 Malum 6.41 I 7 Mando I N D Mdtldo Maneo te 3.93 Mango 4.no.c T6$9 Manipulatim 6.x o Marinus, Maritimus 4.9 i Margariti 6.64 Mater j.7o.eT4.38 Materia 4-3S.c T6.3z Materies 4.38 Matuta dea 4.107 Maturi' er P rxmaturc ibide M aturef :o, M at uro ibidem Maturrimus, Maturus ibidem Maxilla 4.;x- M ea x.i.er i.x Me cum infinitiuo er accufa * tiuo z.14 Meditatiua uerba r,x4 Meiytui, fui, pronomina x.r Membrum 6. 10 Membratim 6. ro. er x o Membranee Vergamen £ 4.8 j ■Mone x.x Memini 3,39 Memoria mea er mei x.r MemoridyMemoriter ■ 3. $>3 Menda 4.6 Moenia 4.8 Meno,Mcntio 3,2$ Men; , Mentu/m , Mentior, Menti ibidem E X. ’ Menfarius 4.1 4 Mentula i.i Meo dormienti/s x.r Meoiure 6.3 Meo nomine z.49 Me occupato, er fimilia 3.64 Mereor 4.110 . er 2.99 Merere 4. no M er itor ius puer, M eretrix0.4 th Mefiis 3.14 Metuo 3.X7 M cww er mei differunt x. r Meam folius ibidem Migro 3.9$ Mihi 3.3Z Miles r.T4.er <>.}x Miles frequens Jfcflntor prolintidm ».3* N«fo 7.84 Olus 3.4 Omni 4.4 x INDEX. Omnium rerrn copias habeo o uis 4.6$ P Onager 4.4* ”r\A bulum 4.33 Opcmfiro 3 .6$ JT Pacatus fum. Pacificatus Opcra,ne,Opencpretiu 4.7 6 fum 3.7 5 Opcrofus i.xi P’ 4.3* Vefiime i.7*. Pocmtet 3.4^.CT4.i8 PeftilentidyPeftri m4.7* Polliceri habeo *.98 Petere iuguhrn 4.36 Poma cruda 4.ii4 Peto 7.78 Pomtf pra cocta , prmaturOy Petulans 4.107 zrferotina 4.107 Petulantia ibidem Pomarium i.4 QxfUciYSp 4.4 Pomeridiamm ibidem Philomela 6.x 0 Pomum 4.X8 Pompa t I Pompa Pondo Pono conditionem Populabundus Populnus Populus faequens Porcus Porro Fora Forari Portitor, Portorium Pofco Pojjcfio Pojfet te pigere N D E X. 4.J9 Prduum Prae,in compofitione P roecepa, praeceptiones Praecipio Procclarus,Prxclare Praecoquus Praecox Praeditus Praedium P raegnans Praelium Praematurus F rae me fero 3*5 4.67 1*9 1.4 4.96 4.4*' X.14 4.8 6.7* 1.6 7-78 6.4 * 3.46 F racparo 6.40 J.Jt 4.» 7.68 4.9* 4.I07.CT 7.J* 6.40 M* 4.64 4.107 7.17 7.64 Ppjfcfiiua nominum quorundd Pracpofitiones accufatiuo , er locorum 4.67 abUtiuo iunftac i.ty Poti,uim habet comparatiui Praeripio 7.68 Praefcribit ratio s.69 6.77 Prae fe fcrt,Prac fe ducit 7.17 ibidem Prae jxrt,Prae fe gerit ibidem 3.31 Praefens I.33.CT 4.11X' i.76 Proefenaneum 4.11*. x.xo.cr 33 Praefes, Prae fi deo 7 .67 4.107 Praefidcs hoies,Praefidiu 7 .66 7.78 Praejhns 4.111 z.i P rtjhre 6.16 4.4 Praetiofum 7.71 3.34 Pracful,Praefum,Pro:Jid. 7.67 6. x? Praeterquam 3.74 x.x Prtffor,Pr.*7 Prudens fici 4.94 Pudor 4.107 Pueri catamiti 4. no Pueri meritorij Pugillares Pugna PuUaftra Pullus Pulfare,Pulfatio ibidem 7.8 4.^4 i.7 4.^7* /i» PUrt « I N D P unftum 6. 41 Punftim 6.xo Punio Pupillus 4,3, Q. aV adringeni , Quadrin* genti, Quadragefi* nui 37 Q uadrimus t.f Quadrinoftio a.jj Qualitas *.J4 Quam pro quantum 1.17 Quam, ubi deceat 3.74 Quam pridem , Qum dudum - ^.34 QM4m cum gradibus 1.1-7. er is Quammfub diftione, tamen, fubintelligi i.40 Q«4m ut, quam qui, quam pro 1.17 Quamobrem 3.43 Quamuis X.XI Quando, Quandoquidem z.4 z. Quando utimur nominatiuo pro uocatiuo 3.zX Qua pietate es 3.74 Qjtanqudm x#iI Qy^4 Qttid interejl inter prateri* tum er futurum coniuntti* uimodi , r8 r.,7 K x Qki ' I N D e Qyiddm J.I6.CT zi QjiiihQuinetUm 4. 4 5 Quippe a'*1'7 Quippidm il6 quis quis er i/i in parcnthcji 5.84 Quis cui proponendum 3-i° Quifquts,Quicun^ i.rf Quijpiam,Quiplum 3.65 Quifq; x*14 q uifque cm uerbo , dut par* ticipio 3.60 Qiiodypro quo res 3 QU0,O~cb i.i5.CTi.37 Quod autem , Quod uero 4.55 Quod comitio *. 40. er 39 Quod feribis gaudeo , et quod fer ibas gdudeo 2..10 Quodeunefc 3>l6 Quodq ; *•*! quo mnM,Qup fecius 1.14 Qjtomodo 4.5 4 Quoniam 4.47 Quoquo 3* 16 Quoquo uerfus 4.8 Quoqj dblatiuus ».*4 Q tjpq; 4.5S E X. q uorundam locorum nomi,* nd, 4.8* Quotannis 6.60 Quotidiana febris 4.108 Quotidianus ibidem Quoties 4. 49 Quot modis iubemus 3. 4* QUOtUS 1-14 Qwwn M* R RApio J.8j RdptMI 6.ZO Rdjlltf 1.8 R dtio 6.36 Rationemhdbere , Rdfto coris jht,Rationem ducere 5.18 Rationum, er propojitiontm inculcatio 3*2° Re 2.3* Recompofta 5.^3 Recaludsler ».* Recerfo 5.?/ Receptor 4.84 Reciprocatio fvl. 47 ^cap. 3 Recludo 5.63 Reconcilio 3*14 Recordationis uerba 3-84 R ccrudefco 4."* R eddo,pro do -4.56 Reddo gratias 3.41 "R ^ /fm 'INDEX Redeo zj6 Reputo 6.44. Reditui parenthefes 3.11 Refcifco 6.1 3 Reduco j.77. R cfyojtdeo 3.45 Refero ad Senatum ?.roo Rcjpondeo fubaudittm 3.47 Referogratias ?.4r Refes,Refideo i.6f Refero tibiycr ad te 3.38 Refipifco 7.5 Refert cwm fuppofeto x.i Refegno,retego,retcxo iM Refertio, Refertu* 3.33 Rewrrfor Refigo j.6} RbeginenfeSyRhegini 4.87 Refi-agor 4.70 Rfcftor 4.81 Regimen nominum crimina = t«w»,er poenalium Regimen uerboru cwm diuerfa eorum fegnifecatione 3.4* Regionatim <>.10 Relatiui cwm antecedente di * f cor dia elegans 3*9 Religiofws Mr Remaneo 2*3 Remigro 2*2 Reperio 7. i Repeto 2**3 Repetundarum , Repetundis M4 Repignero *.27 RepOjRepto *2 Reporto *.2r Repofco 7.63 Repono intejfeem 3.?r Repofitoriwm Repurgo 2-31 Riditulus i.f Rixa 6.61 Rogatione s 4.43 Rogatos uelim r.2.7 Roma urbs Septicollis 4.43 Rofarium,Rofctum 1.6 Rumor 4,7 R«rt , 4.S0 Rurfus xj6 S SAccIluiJaJum r.$ Sacrarium x.6 Sacrilegum 6. 4 7. 67 Salto , Sit/ttfio , Salto J.IOf Saltus ibidem ,cr 4.7* SalubcTybris 4.33 Salue3Saluebis *.3o SaluctOySaluco, Salutare ibide Salutifer 4.88 K j Saltem I N D E X. Saltem}Sane z.17 Sedicula t.7 Sanus 4.98 Seditio 4.63 Sarcina , Sarcinam compone* Seges 4.*f re9uel colligere 4.49 S eget es promatur £ 4.107 Sarmentum 4 ,16 Semel rf.10 Satio uerbum, Saturo j.78 Sementis 4. »4 Saxatilis 1,8 Scmindrim 1.6 Scala ■3.13 Semifomnus 1.10 Scaturio 1.14 Sentfor 4.84 Sciens fici 4.94 Senatorius i.j.er Scilicet Scifcitor 7.6r Senatus frequens 4.9* Scitus 1.30 S cnatufconfultum 7.100 Scomma ?.io SeneSkjSenedus 4.40 Scribo 5.30 Senes 4.7 Sculptile 1.8 Senilis otas matura 4.107 Scurra 4.ji Senium 4.40 Secunda uiceconful 3.J9 Senpbilis9Senplis Secius j.it Sentina 6.61 Sedile i.s Separatim 6.ZO Sedor j.t Sepulchra 4.77 Secundm propoptio z. 46 Septicollis urbs Roma 4-43 Secundus 1.16 Septingem9Septingetem 3-7 Secus uim habet comparatiui Septimonmajejh 4.43 J.16 Series 4.03 3*a5 Triumphale 4.84 Vbi primum W7 Triumphdtor ibidem vbify 6.19 Triuiahs feientid 4.16 ve x.17 TudyTudinterejl 3,2, veflntio,Veflor 3.8* Tui i.i vefligal 4.59 Tum z.zz vel z.17 Tum uero z.z 4 VelutyV eluti *.39 ViUd 6.4* Vindico,vindiftA 2.S Vir 3.70 Vir mdgnx, purus, mediocris conditionis 4.^7 Virgo 6.38 Viritim 6.10 Virtuofus non dicitur MI Virtutis,?? uitij indolei 4 .46 Vifo • • I.A| Viabundus : * ' *.9 Vitium 4.*. er 2.8 Vitium cdpiale 4.109 Viuarium 1.6 Vitro citrocu A. J 7 VUus 3*3 E X. Vmbr utilis r.8 Vnu A.Jl vnio 6.64 Vnus 3-*7 Vnusaut alter 4.19 Vnufquifquc - 1.14 vocaiiui in nommatium mu tatio 3.1A Vocare in inuidiam r.ir Vocaui te a uti, e uti, , de uti 3 .66 Vociferor 2.2 a Vocor in fecm 3.81 Volatilis X.8 V olitxre,V olatus *.2 Volo 3.49 Volucris 4.42 Volumen 6.43 Vcluptuofus 1.1* Vrbani uiri 4.AO VrbsRoma ibidem Vrbs, frequens 4.9* Vrbs Septicollis Roma 4.43 vfquam - 6.19 Vfy a. e.& • 4.11A vfqueadeo A. 44 vfqucco ibidem vfurpo 220 vfus 2.2 Vfus nominatiui, pro uoedtis uo,z? contra 3.ai index. V fus pluralis, pro jingulari 3.ii Vfus nominatiui , pro accufa= tiuo 3.4} Vfus negationis 3.47 Vtc£tcros 3. xi Vtc£tcri ididem Vt, cum facio,?? committo i. 33 Vffr, er Q uis}cum interroga tione 1. r 3 Vter Kfraw accufit 1.30 Vtcrque cum uerbo,uel partU cipio 3.60 V f,er I ftt,cu fuperlatiuo 1 1 5 Vti *.36 Vtileeft 3.4 9 x.x7 Vtpote ibidem Vtor i.i Vt primum j.tj Vt , pro quam, ucl quantum ibidem Vt?pro quippe , feu utpote z, 18.36.cr ^4 Vtquia *. 3 7 Viqttod ibidem Vtroq^ uerfus x.s Vfrum i.ij V t,fuperlatiuo iunttum i.ij Vt tamen, abijeitur ab oratio = «e z. 40 Vuaceus i.it Vu£ pr£coces, er ferotime 4.107 Vftlftw 4.13 Z Zf«gm4 3.44 FINIS. t 'il SEBASTIANV GRYPHIVS GER# M A N V S EXCV* D H B A T L V= * G D V N I, annl m4 d4 xxxx.