Grice e Pellegrini

 DE AMORE- 

C A P. P R 1 M V M. ' 

£X didis antiquorum oHenditur , quanta fit eius vts , 
atque praeflantia . 

^S8S8©Ii R I N C I P E M in hac difputa- 
^ tione fibi locum amor vendicat, 
quod fons fit atfe&ionum, quae 
bonum fpe&antjiuxta illud Par- 

menidis 5 

Cundorumq, Deum primum quaefiuit amorem * 
nec non vi atque potelVate ijs antecellat • ideo re- 
rum dominus , ferorum cordium mollitor, alijsq. 
honorarijs principatus nominibus appellatur • 
quippe fera non eft adeo immanis , quae confpc- 
fto foetu non mitefcat.antiquifsimi mortales, ho- 
mines agreftes atque truces, liberorum illecebris, 
& amore deiiniri coeperunt , vt cecinit Lucretius; 
£f Fenus imminuit vires , pueriq. parentum 
Blandicijs facile ingenium fregere fuperbum . 

Plato in fympofio amorem dixit magnum dacmo 
na, praefidentem rebus humanis ; quod eius du- 
&u omnia gignantur . Orpheus eundem aiferuit 

C' a claues 


3»qKi 


3 6 DE 

claues habere fuperorum & inferorum, quod artis 
& naturae opus quodeumque extrudat in lucem; 
vnde inuentoris artium , atque magiftri appella- 
tionem obtinuit, ferunt Poetae, (olis amantibus a 
Plutone reditum ad nos concedi ; cum in ceteros 
exiftat implacabilis; 8r folollri&o iure, vt Sopho- 
cles ait , vtatqr. quid ni? cum fub tutela fint eius , 
quem claues tenere, atque inferna fuo arbitratu 
referare fabulantur? Hefiodus mortalium & im- 
mortalium mentes amore domari cecinit. Home- 
rus louemeiufdem mancipium fecit. Plutarchus 
in Amatorio amorem coparat Di&atori , quo crea 
to cedant omnes magiftratus. Indices criminum, 
cpnfcij vehemccifsimae perturbationis delifta no 
pauca vel impunita, vel leuifsitnecaftigatadimife 
runt,quod amoris impulfuadmiffa conftaret; idq. 
non femel hoc feculo fa&itatum teftanturij , qui 
de criminibus vindicandis confcribunt. Sclethum 
Crotoniatamdepraehefum in adulterio fraternaq 
vxoris,cum fc amore vi&um peccaffe diceret, a ci- 
uibus fuis exulare iuifum in lib. pro mercede con- 
dudis refert Lucianus , capitis poen.aremifefed 
jllum,fcu pudore violatae germanitatis , Ceu legun^ 
amore, quas nalletlabefa&atasjin ignem fponte i 
infiluitfe,ac poenam fubiilfe, quam ipfe met fta- 
tuerst in adulteros. Mundus» equeftris militiae 
du&or fab Tyberio, paulinam Romanam deperi- 
bat;eam &uprauic in templo Ifidis ; facerdotibus 
pecunia corruptis, facinore comperto ,Tyberius, 
in crucem eg i :,iemplu m $uertir, fijup. 


V 


i A O R E . 

ftituam in Ty berim coniecir ; Mundum vero exi- 
lio punire faris habuit ; quod, amoris vehementia 
fu peratus, peccalfet;Charmo,vim amoris edo&u$j 
illi aram in Academiae ingreffuexcit.iuit. Athc- 
hienfes Aatiiam dicarunt in tempk) Palladis , a-u 
amico bonarum artium; remq. ei diuinam inOi- 
tuerunt, Erotidia, ntincuparam:Samij in ciu/dem 
honorem Eleutheria facra habuerunt. 

Anterota quoque finxit,coluitq. mendax grae- 
corum antiquitas, ex Venere, & Marte natum; 
vt eft apud Ciceronem . 3. de natura Deorum . in 
Themiftij fermonibus Themis Dea hortatur Ve- 
nerem , vt Anterota gignat , fi amorem adolefce- 
re,non perpetuo pufioriem elfe velit. Hinc Ouid. 
\Almafkue dixi geminorum mater amorum .£& Horae. 

Mater faeua cupidinum . qtio loco haeret 
Lambinusob Antcrotos vel obliuionem,vel inco- 
gitantiam : InGymnafio Eleorum erant vtriufq. 
icones ; Eros palmaccum ramum tenebat, quem * 
Anteros nitebatur eripere, ‘amicitiae, vti reor,limii 
lacrum.amici enim ita fe mutuo diligfit,vtin amo 
re alter alteri praeire Audeat. Crefcit Eros Antero 
tos ortu; quod reciproco amore amans animatur 
& accenditur magis ad amandum . 

EA autem haec de amore difputatio non parui- 
facienda; quam Socrates auide cofe&atur; & cum 
fe reliquorum omnium profiteatur ignarum, egte 
gium tamen amatorem ia&at, & haberi Audet • 
Neque vero quis illu hic arguat impuritatis . adeO 
enim eafte amauit,vtnec lycophantae acerbifsimi 

C 3 AnirtiSi 


I 


$$ D E 

tus,& Melitus impudicas ei obiccennt amores 5 
nec Ariftophanes, eidem inimicifsimus,tali accu- 
fatione hominem pupugerit ; & cum pauperem , 
loquacem, fophiftam appellairet in fcaena; impu- 
rum certe amatorem dicere nec potuit , nec au r us 
fuit . Phaedrus amorem maximorum bonorum 
cauffam appellauit; quod ab eo {ludium in hone- 
flis, verecudia in turpibus immittatur. Spartiatae 
cum hoftibus congreffuri , facrificabant amori, 
quafi ad fortia egregiaq.impulforijquem morem, 
vtplerosq. alios,aCrerenfibus eos accepi{Te,arbi- 
tror. eodem enim inftituto Cretenfes ex parte 
vfos, Soficrates eft audior . Inde fa&um cenfeo, ve 
/aera , quae appellabatur Thebanorum cohors , 
conflata ex amatoribus , fregerit Spartanos . nec 
inutile fuerit in acie illos, qui fe mutuo diligunt, 
flatuere vicinos; parentes, liberos, fratres,confan- 
guineos, amicos ; exercitus enim eiufmodi aple- 
risq. cenferur infuperabilis . notum eft feftiuum 
illud Pammenis didum a Plutarcho in Pelopida , 
relatum ; ignoralfe Homerum vd foret acies in- 
(Iruenda, cum iubet, 

Et tribui tribu* , & fua curia curiae rt ad fit , 

Cum amicus apud amicum potius locandus vi- 
deatur. Scribit Xenophon Aflaticos in bello cir- 
cum duxi (Te vxor es & natos, vt eos defendere coa- 
di , fierent pugnaciores . Eorundem occurfure- 
ilitutas acies non paucas, & vidoriam confequu- 
ras, legimus, demum, cum Harmoniam Marte ac 
Venere prognatam fabulae tradunt, eandem amo 




AMORE* 

risin re bellica vim defcribunt. Verum ad (oli*' 
dam amoris commendationem nihil maius , vel 
accommodatius afferri poteft, quam quod ma- 
gnus Areopagita protulit ; amore fuperiora ad 
inferiorum prouidentiam allici ; haec vero,qua(i 
fomite igneo fuccenfa , refilire , atque ad fupei na 
conuerti j fieriq* circulum a bono, per bonum, in 
bonum perpetuo reuolutum . Proclus quoque 
pulchrum amorisprotulit elogiumjefle illum cauf 
fam conuerfionis rerum omnium in primam pul- 
chritudinem ;quae de purifsimo fandifsimoq. in 
Deum , ipfumq bonum amore dida ,ad morta- 
les fluxasq. curas traduci accomodariq. non pof- 
funt. Carolus Cardinalis vim amoris erga con- 
languineos perpetuo habuit fufpe&am/ eosq. ali* 
quid populaturos libentius audiebat per inter- 
nuncios; veritus, ne fangninis impulfu ad res ini* 
quas concedendas imprudens adigeretur * 

C A P. II* 

Explicantur Varia nomina huius affeftionis, 

& quotuplex fit , declaratur. 

E laboremus ambiguitate vocum, quae 
varijs amoris nominibus fubie&a notio 
fit , primo loco difpiciamus ; quid fcili- 
cet inter amorem , dile&ionem , carita- 
tem, pietatem , cultum, amicitiam, beneuoleti- 
tiam interfit. Amor eftvt genus, & quid vniuer- 
fum; locum enim habettumin homine, tum in 
brutis * dile &io eft amor cum ele&ione, vt nomen 

C 4 indicati 




40 DE 

indicat; nec repentur in ijs, quae non deliberant*# 
caritas fertur in res pretiofasjdiftinguere veropre- 
tiofa a vulgaribus vnius eft mentis, pietas eft in fu 
periores , quod bruta vt plurimum non agno- 
fcunt; hi funt Deus, patria, parentes, cultus eft 
fignum pietatis.amicitia eft amor mutuus, hinc in 
de perfpeftus , officijs confirmatus . beneuolcn- 
tia eft effedus amoris . alias pro leui amore 
vfurpatur; vtlib.p. ad Nicom.cap.^.ha&enusde 
nomine. 

Amor duplicis generis exiftit; alter naturam fe 
quitur, alter agnitionem.ille rebus omnibus ineft, 
etiam inanimis; hic animantium proprius, de illo 
Hefiodusintdligendus,cum in Theogonia, primo 
loco fadum Caos cecinit, poft terram, & Tartaru; 
tertio amorem, ex terra Caoq. ortum.quis non vi 
deat hic accipi amorem pro vi rei cuilibet a natu- 
ra indica, vt feipsa,quo ad poteft,expoliat,& tuea- 
tur ? quod & Orpheus voluit, cum amorem irtmor 
talitatis defiderium appellauit. fuit enim veterum 
poetarum haec de rerum ortu fententia ; eundas 
; fpecies , in obfcura , & confufa deformitate impli- 
catas, ab initio iacuifte; tu defiderio lucis, & quie- 
tis, impellente amore fui, difiundas,ad fedes na- 
turae conuenientes migraffe ; vnde rerum vniuer- 
fitasjin ordinem difpofita, conftiterit. Empedo- 
clea rerum principia, litem & amicitiam, non alio, 
quam ad ifthaec poetarum commenta fpedafle 
dixerim . Amor vero , qui agnitionem fequitur, 
& aftedio eft animi ; fi ad henefta fertur , recinet 


AMORE* 41 

appellationem ; fin ad impudicitiam , vel immd- 
deratum appetitum delabitur, fignificantius li- 
bido, vel cupido ab effedu nuncupatur. Poe* 
tae diim amorem appellant , & defcribunt**, 
eam potifsime cupidinem accipiunt , quae in 
Venerem fertur ; & fub inuolucris fabularum 
multa recondunt ad rei, de qua agitur,notitiam* 
attinentia. Puerum igitur defcribunt, nudum, 
alatum , caecum , curarum plenum , arcu , & 
fagittis inftrudum ; fatum Venere atque Vul- 
cano . puerum conftituunt , ob infipientiam 5 ' 
nudum , propter infelicem condicionem ; feu 
quod occultari facile nequit; alatum, quod ci- 
to aduenit, citius labitur; caecum, vel ob im- 
pudentiam , (eft quippe pudor in oculis ,) vel 
quod mortales plerumque amant fine deledu , 
fine iudicio , fine ratione ; & quafi oculis capti 
fedantur deteriora , melioribus omifsis ; ple- 
num curarum, quia eius arboris hi exiftuntfru- 
dus; inftrudum arcu& fagittis ; feritenim cu- 
ris aegritudine plenis ; Venere demum & Vulca- 
cano fatum, humore fcilicet, & calore ; quod 
ea temperatio cenfetur apprime libidinofa . 
Hunc eundem Cupidinem ex node atque aethe- : 
re natum voluit Acufilaus; hoc eft, ex tenebrofo 
& lucido; amantes enim caeci finit, & vna vi- 
derit acutifsime. Simonides ex Venere, ac Mar- 
te procreat ; quod viri bellicofi a Venere ple- 
rumque non abhorrent. Alcaeus ex lite & Zephi- 
ro; diflenfione fcilicet, ac reditu in gratiam; 

Olea 


4 i -/ t> E 

Olcn Lycius ex Ilythia, feu Iunone Lucina, quod 
ea maxime amemus, quae a nobis prodeunt* 
llythia enim partubus opitulari credebatur* 
Sappho demum ex caelo & Venere»* quod amo- 
rem viftellarum » & gratia oris conciliari multis 
fuerit perfuafum . Pidores multos pingunt amo- 
res, paruulos, colludentes, curfitantes , (quos 
Poetae faciunt Nympharum filios) quoniam mul 
ta funt , quibus inaefcamur , & capimur; vt nota- 
uit philollratus in imaginibus . Diotima mulier 
faga ,fybillis a Socrate comparata, a qua aman- 
di artem fe haufifte profitetur , amorem ex copia 
procreat, tanquam ex patre ; & indigentia , tan- 
quam matre . vt eft inopiae ac indigentiae filius , 
apparet aridus, macilentus, fquallidus, nudus 
pedes , humilis , fine domicilio , fine ftramentis * 
ac tegmine vllo ; perno&ans fub dio ; femper 
egens . idem qua copiae filius, virilis, ferox, calli- 
dus,infidiator, pulcher, fagax , venator, prudens, 
facundus , per omnem vitam philofophans, po- 
tens fafcinator ,*vt non immerito bi&enrn ab Or- 
pheo fit appellatus , vtrefert Paufanias apud Pla- 
tonem;. Huius fabulae haec eft allegoria, vulgo 
amari , quae nec omnino funt in poteftace noftra 
(cito enim ea vilcfcunt, ) nec diffidimus aliquan- 
' do futura . ideo copiam & indigentiam amoris 
vulgaris parentes ponit Diotima . quae vero inter 
f e valde pugnantia eidem adferibit, affedus indi- 
cant eorum , qui re amata potiuntur , contrarios 
ijs , qui infunt non potientibus . Ha&enus de fa- 
bulis i 

. ... - . 

_ i ( J ■ ni f- r* / 

• t ' ----- -BtQittz. 


AMORE. 4f 

bulis ; in quibus illud magnopere damnandum» 
quod cupidinem Deum faciunt , vt libidini patro- 
cinenrur • damnat hoc ipfum Phaedrae nutrix 
apud Senecam in Hyppol. 

Deum efie amorem , turpiter ritio Jauens 
Finxit libido ; quoque liberior foret , 

Titulum furori nummis fklfi addidit • 

Cetera vero fabulis contenta non inutiles ad hanc 
luem arcendam continent admonitiones • 

Admittit quoque amor, qui agnitionem fequi- 
tur , aliam partitionem . eft enim amor amicitiae 
didus, atque beneuolentiae,qui rei amatae com- 
modum intuetur; eft amor cupiditatis, qui pro- 
prium commodum refpicit.fibi enim multi amat; 
eoq. amorem traducunt , vnde vtilitatis aliquid fe 
percepturos confidunt ; amor ifte amicitiam pa- 
ritvtili innixam; fuperior vero eam producit» 
quae ab honefto J>romanat . Poftremo Amo- 
rem vnum facere, qui feratur in diuinam pulchri- 
tudinem , alium , qui fiftat in humana , non eft 
praefentis inft ituti. agimus enim de affedionibuf 
inferioris animae partis; etfi non pauca fint vtriq. 
amori communia;& pleraq. vnius per analogiam» 
& metaphoram » ad alium transferantur. 


CAP. 


i 


44 


t> E 


C A P. III* 

: Quid fitt amor \ 

» 

P LATO amorem dixit, defiieriwn pulchri * 
Arifloteles amare*ac beneuelle pro eodem ac^ 
cipitlib.i.de arte dicendi . id Rhetori fatis, qui 
hlfe&us vti commoueantur, nofie ftudet; limatio- 
rem cognitionem ad philofophum remittit • 

D. Auguftinus 8* de Trin* cap. i o. cenfet efie 
fturam duo copulantem*, in quam fententiam Leo 
Hebraeus ait, efie -voluntarium ajfcffum qumco- 
pulatijjime fi nendi ijs , quae bona iudicamws . deferi- 
ptiones hae funt , ab elfe&u petitae ; non quae 
amoris explicent naturam , finitiones . nam defi- 
derium , benetiolcntia , appetitus copulae cum 
re amata fequutur amorem; vbi enim quem amoj 
eidem bene efie cupio , eiusq. confuetudinem ap- 
peto . D. Thomas definit efie complacentiam ap- 
petibilis . allubefcendam appellat Ludouicus Vi- 
ues , qua amatum amanti allubefcic . hanc fen- 
tentiam ita demum recipio, fi ailubefcenria, & 
*quae minus latine, fignificantius tamen, com- 
placentia dicitur, pro motione illa fumatur, quam 
appetens facultas elicit circa rem , quae illi allu- 
befeit ;non pro illecebra appetibilis, qua excitat 
mouetq. appetitum. atfe&iones namq. animi funt 
abappetitu,vta mouente moto ; quod Ariftote- 
les voluifie videtur tertio de anima t. 54. Grego*» 
tiu$ Nvfaenus eleganter id ipfum exprefsit ho- 

tnih 8 * 


AMORE. 4f 

mil. 8. in Ecclefiaften, cum ait, amorem eflfe ha- 
bitudinem animi intimam in id , quod animo eft 
jucundum . feliciter quoque D. Auguftinus 2. de 
ciu.cap.28. amorem ponderi corporum compara- 
uit, inquiens, Animum ferri amore quocumque 
fertur, vc corpus pondere. Neque vero exiftiman- 
dum illam complacentiam efle cauffam amoris, 
nam inter cauflfas rerum , & ipfarum primos effe- 
rus daturneceftario medium; idq. vnum,& folu, 
nempe res ipfae ; fed inter appetitionem potiundi 
re amata, (haec prima eft amoris proles,adeoq. 
illi affixa , vt faepe pro amore vfurpetur) & com- 
placebam nihil omnino intercedit; igitur compla 
centia non eft amoris caufTa,fed ipfeamor; quan- 
doquidem primus amoris cffedus , eam illicofe- 
quitur, adeoq. inuice haeret, vt ne tenuifsimo qui- 
dem cuneo praebeant aditum . praeterea fi haec 
D. Thom. finitio excludatur, nihil remanet in quo 
amoris naturam conftituamus,praeterqua in defi 
derio, feu cupiditate fruedi. id fi admittatur, amor 
&deliderium confunduntur.at funt feparatae af- 
fedionesjre enim praefente ceflat dcfideriujamor 
vero natura fua magis augefcit.na fi fatictas aman 
tem capit, culpa eft humani ingenij,quod vel mu- 
tatione deledatur , vel voluptates impuras perfe- 
quitur; fincera aute voluptas non parit faftidium, 
deniq.defideriueire amoris effedii Arift.docet li.o # 
Et.c.^.vbi agens de beneuoletia,vt eft leuis amor 
minimeq. adulta aftedio a.it,Beneucldtia no eflam a 
fflttff 'SuLTxar babst ncq. o^iv^uaa^nati.Mg 


4 6 DE 

confequuntur.o?i*tc defiderium eft ; feu vehemens 
& acuta appetitio,quam Juuenalis cum rabie con 
iunxit, inquiens, rabidam fatturus orexim . cum 
igitur of t£/f confequatur amorem , ab eo necefla- 
rio diftinguetur ; Quod autem fubiicit Ariftot. 
cum qui forma dele&atur non continuo amare» 
fed tum demum, cum abfentem defiderat, & prae 
fentem cupit , ita eft accipiendum ; vt amori defi- 
derium comitetur neceifario , fitq. eius indicium, 
leuis enim voluptas non arguit amorem, qui vero 
cupit & defiderat , fc prodit amatorem . eft igitur 
amor appetitus allubefcentia , feu complacen- 
tia in eo , quod vti bonum pulchrumue fuerit 
perceptum • 

C A P. IV. ' 

De caujjis Umoris. 

> 'l ’ - * ■ 

ONVM integra eft amoris cauifa,& 
omnem eius exaequat ambitum, prae- 
clare igitur D. Auguftinus 8. de Trinit. 
ait, non amatur nift bonum, huc pulchrum 
reducitur & formofumjtum etiam vtile quodcum- 
que, atque iucundum . pulchrum vero idem eft , 
quod bonum conceptum vti iucundu m ; vt Areo- 
’ pagita docet 4. de Diu. nomin . Deus quippe im- 
mortalis , vt eft au&or atque feruator rerum , 
Cunfta fouensy atque ipfe ferens fuper omnia [eft* 
bonum dicitur; vt vero ad fe trahit, allicitq. om- 
nia , pulchrum, inde qui pulchritudine minus ca- 

piuntur. 



AMORE. 47 

piuntur , minus amant 5 vt barbari, ruftici,& qui 
duriore funt ingenio, & moribus afperis, 

Aliae funt amoris caudae, quae etfi boni ambi- ' 

tu continentur, feparatimnihilorciinus ponuntur, 
quod aliquidbono addant ; & alia , atque alia ra- 
tione ad amorem conciliandum concurrant. 
Similitudo igitur morum , & ingcnij amorem pa- 
rit firmum , atque conftantem. docuit hoc Areo- 
pagita ; fuitq. Menandri didum,a comicis & Pla- 
tone vfurpatum , Deus femper fimilem ducit ad fi- 
tnilem, & quidem fimilitudine inter amantes con- 
uenit , vtcuin amans diligit , fui ipfius fimilitudi- 
nem , ac proinde fe ipfum , in re amata diligat*, 
hinc animantia omnia ducuntur ad limiles fibi 
formas ; non ad fpecies al ienas . Canis cani videtur 
pulcherrima , & boui bos , ait Epicharmus . & For- 
mica grata ejl formicae ; cicada cicadae ; accipiter pla- 
cet accipitri , Theocritus inquit in Idillijs . hoc in- 
ftindu parentum amor in liberos augetur; funt 
enim nati vjuentia fpirantiaq. parentum firnula- 
cra.nec alia Crafsi erga Sulpitium volutatis cau£* 
fa exiftir, quam quod intellexiffct, ftudere Sulpi- 
tium , vt ei dicendo fimilis euaderet, 

Euander apud Virgiliu Pallanta filium Aeneae ca 
rii reddere nititur, quod illius fir imitator futurus. 

Hunc tibi praeterea, (pes& folatianojlri , 

T * allanta adiungam ; fltb te tolerare magiflro 
Militiam graue Martis opus , tua cernere faft a, 

Mffucfiat; primis & te miretur ab annis . 

Illud non fuerim infitiatus; ob paria vitae infliru- 


0 


48 DE 

ta creari aliquando inuidiam , fieriq. aliquos adeo 
inimicos , quam fune artificij conditione pares j 
nam & figulo figulus , & fabro faber inuidet ; cuiuf- 
modi genus pugnacium artificum in conuiuijs 
Plutarchus coniungi vetat.verum ex euentu id eft. 
cum enim lucro faciendo impediant fe mutuo, in- 
ter eos oritur contentio, eadem ceffatvbi cauetur, 
ne alter alterius cauffa damnum -patiatur jeiusq. 
loco amicitia fuboritur. M. Cicero profelfuseft, 
cum Hortenfio de eloquentiae palma ita fe 
contendiffe , vt vnius ad laudem curiiis non effet 
ab alio impeditus ; ac proinde viuentem amaffe , 
dolereq. vita fundum . Saepe etiam qui ftudi js 
diuerfis priuatimviuunt,fed in maioris momenti 
rebus conueniunt , funtamicifsimi . Pelopidas > 
& Epaminundas, etfi vita priuata efient difsimi- 
les , quod hic ftudijs philofbphiae , ille venationi- 
bus profufius incumberent , quod tamen afferen- 
da patriae libertate , incredibilem animorum con 
fenfionem retinuerint, certa illis amicitia confli- 
tit ab initio ad finem . 

Sunt etiam ingenia inter fedifsimilia,quaenihi 
lomiuus coeunt facile ad vitae focietatejhoc enim 
habent,vtfimul aptari, & componi pofsint, quem- 
admodum vox acuta iun&a grani certa propor- 
tione , harmoniam efficit s quod fpedare licuit in 
Socrate, & Alcibiade. 

\Confuetudo quoque, atque conuidus amorem 
gignit,:ei!dit enim homines moribus iifdem affue 
tus , ac vnius mentis» eaq. vis efi confuctudims, 

vt 


I» 


AMORE. 4P 

vt habitum nedum animi, fed corporis quoque 
immutet ad rei amatae formam • notauit id Piu- 
tarchus in Alexandri amicis , quos leniter inflexa 
ceruice, facie furfum verfus con uerfa folicos ince- 
dere , fcribit, quali Alexandro attentaturos ; cum 
nihilominus vi afluetudinis habitum illum impru 
dentes contraxittent . Summopere igitur aduer- 
tendum, quo cum vitae focietatem ineas ; praeci- 
pue vero monendi adolefcentes meretricum coe- 
nis, nodibus,omniq.conuidu abftineant, qui- 
bus illae magnopere ftudent ; cum norint confue- 
tudine amoris vincula fieri tenaciora . 

Parem amoris conciliandi vim focietas in hono 
ribus, & rebus, tum fecundis, tum aduerfis ha- 
bet , & quandoque maiorem . vt enim maximum 
amoris vinculum ducitur, plurima & maxima be- 
neficia accepitte, fic fimul accepiife, proximum 
iudicari debet . Qui fimul fecere naufragium, vel 
vna pertulere vincula, vel canfilij alicuius,coniu- 
rationisue focietate iunguntur, facile amant inui- 
cem • tfnde adagium , Conciliant homines mala . 
Brutum , & Cafsium inuicem infenfos Caefaria- 
rius dominatus conciliauitjac fumma fide coniun 
xit. M. Aemilius Lepidus, & Iulius Flaccus, cum 
ettent inimicifsimi, Cenfcres renunciati , fimul- 
tates illico depofuere . Tacitus, Latiaris arque 
Sabini fermones, quibus vetita mifcuerant,ardae 
amicitiae fpeciem fecifle , annotauic ; fpeciem 
dixit; nam vr plurimum participes fcelerum non 
tam amore copulantur, quam metu , atque noxa 

D con- 


5° E E 

eonfcientiae. Sunt etiam qui exiftiment, vi qua- 
dam occulta ne&i animos; vel difiungi . quidam 
enim primo afpe&u amantur ab omnibus; ali j 
contra contemnuntur . inter aliquos ftatim con- 
uenit; alios nulla beneficiorum,officiorumq. con- 
fuetudo conciliat ; nec vnde voluntatum ifthaec 
difcrepancia nafcatur, liquet, nulla enim hic mo- 
rum fimilitudo, nullavitae communitas . Aftro- 
nomi » vt nodum hunc foluant , ad Venerem , ce- 
teraq. aflra, quae benigna vocanr, confugiunt; 
quibus homines ad amandum inuitari volunt, 
haec, vti longe a nobis pofita , neque certam ha- 
bent fidem, neque manifeftum errorem. Platqni- 
cafchola Daemonibus ad'cribit,qui vitae homi- 
num praefunt.facit enim daemonum, hos quidem 
confimilisingenij, hos diuerfi.qui difsident in- 
terfefe,d fienfionesad clientelas deducunt ; qui 
vna fentiunt, amorem iis immittunt, quorum ge- • 
runt procurationem, demum nonnulli gratia pol-‘ 
lent, & au&oritate; ali j odio habentur a collegis ; 
qui vtrifque fubfunt homines , eandem quoque 
gratiam inuidiamq. apud nos nancifcurur.ifthaetf f 
Platonicorum commenta non aliter confutarim 9 
quam quod tollunt fun<5hones humanas; quodq. 
hominis eft, externae caullae ad^ribunt; atque 
• hominum virae ducatum peruerfe daemonibus 
attribuunt . Igitur comitate morum , ingenij ele- 
gantia, venuftite oris gratiam comparari dixe- 
rim ; amari q. vulgo homines officiofos,temperan- 
tes, contentos rebus fuis, procul a ftrepitu politos, 

ambi- i 




AMORE. 51 

ambituq. fori, & aulae; (quade cauffa Epaminun 
das , interfe&is Thebanis optimatibus, feruatus 
eftab ijs, qui Reipub. dominatum inuaferant) 
tum qui non fune faciles ad repraehendendum , 
(i quid peccatum eft; nec Stoico fupercilio, virgu- 
laq. vtuntur cenforia; nec lites amant,atque con- 
tentiones ; quo vitio Graecos labora/fe teftatur. 
Craffus apud Ciceronem . Sed & eos, qui bona 
noflra laudant, praefertim quae veremur, an in 
nobis exiAant , diligimus , quali benefa&ores , 
quod metum illum nobis ademerint, quare If6- 
crates Daemonico praecipitatuum alicuius ami 
citiam comparare ftudet, illum laudet,- quod laus 
initium amicitiae fit , vituperatio fimultatum . 
Vcflitus quoque, cultus, apparatus, munditiaeq. 
omnis vitae ad idem valent; etfi exquifiram ni- 
mis in eo genere diligentiam Tullius odiofam afle 
rit;quo nomine Horrenfius a Torquato agreftis 
ingenij viro faltatrix Dhnyfia di&us eA . his eos 
adiunge, qui non exprobrant collata beneficia; 
qui funt placabiles , & memoriam abiiciunt iniu- 
riarum ; non obferuan t aliorum errata , nec fecre- 
ta rimantur alienae domus ; nec ventos imitan- 
tur illos , qui pallia de dorforeuellunt , funtq. ea 
cauda moleftiores; hos diligimus, quod tales in 
nos futuros cenfemus, qua!es videmus erga alios. 
Haec, ex lib. 2.de arte dicendi Ariftotelis accepta, 
illi fatisfaciut dubitationi,qua quaeritur, Vt quid 
nonnulli fint apudomnes gratiofi; alij habeantur 
$dio; ac tantum non flagrent humani generis in- 

D a uidia. 


qidia, morum quippe fuauitas , prompta officia * 
obuia comitas mortalium animos demerentur; 
quibus fi qui non capiuntur, ab improbitate id eo 
rum exiftit, non a culpa promerentis, quare vbi 
cauffae funt in aperto ad vim occultam confugere 
vanum videtur, Nec recurrendum ad abdita na-^ 
turae, vt caufiam explicemus,cur inter duos,plu- 
resue primo afpe&u conueniat, nulla interceden- 
te fimilitudine morum , & ingenij; alios nec vitae 
confuetudo, nec longa dies animis coniungat.mo 
res enim atque ingeniorum propenfiones a ple- 
risq, occultantur ; nec defunt , qui fpecie honefti 
Contrahtfnt amicitias , cum nihilominus vtilitate 
ducantur , vel voluptate . fixum itaque fit , omnis 
amoris amicitiaeq. caufiam indicari quafi digito 
pofie, fi domorumpenetralia, & animorum fecre- 
ta patefiant, 

Pofiremam amoris caufiam philtra, deuotio- 
jies , veneficia, poculaq. amatoria ex multitudi- 
' nisfenfu conftituo; qualem Deianyraexiftimauie 
Ndsi veftem. Pindarus hymno 4 Xynge trahor ani- 
mo. Theocritus in pharmaceutria; Ver te lynx meus 
Ille domum trahatur . ali j loco Iyngis reponunt Mo - 
taciUim. Hiec, ni maior aliqua vis accedat, pro 
nugis habeto', accedit autem faepe a malo genio; 
qua de re plura dicere, non cft philofophi. monet 

flutarchus lib, de praecep«connubialibus, amo- 
rem veneficio comparatum omni carere iucundi- 
tatej quod vim faciat, & corrumpat mentem; pe- 
rinde medicamepto captus pifeis illico fapore 

_ a.nitcic* 


/ 


AMOR £. « 

amittk,flaccefcit; atque corrumpitur. 

Verum hoc loco forte repraehendamur jquod 
voluptati nullum inter cauflas amoris,deledatio* 
niq. locum afsignemusjcum Arift.id afferat lib.p. 
Eth.cap. 5. Sed qui amorem a bono producit, non 
excludit deledatione. boni enim appellatione ho- 
neftum continetur, vtile,atq. iucundunu Quae ali- 
tem dele&atio amorem antecedat, quae fequatur j 
& num voluptas fit fons atfe&ionum animi,copio 
fein tra&ationede gaudio dideremus* 

Cardanus addidit aliam amoris caulTam ; pirta 
raritatejvt quo quid rarius exiftat, eo magis ame- 
tur.huc ScaligCr arguit exercitat. 3 o 1 . Sed, magnd- 
rum virorum Omifsisaltercationibus,aflero,rarita 
te amorem non gigni, alias omnia rara diligeren* 
tur. at monftra,quae raro contingunt, non aman- 
tur. pumiliones a plerisq. contemnuntur; ab alijs 
ad rifum,& iocu habentur; Auguftus vero tu iftos, 
tum homines diftortos,omneq. rronftri genus, vti 
ludibria naturae, maliq. ominis exeeratus eft. 
Quod igitur amorem parit, bonum eft; cui fi rari- 
tas adfit, augetur amor exdefiderio habedi,vel m6 
tu amittendi.amor enim ita ceteras affediones an 
tecedit,vtearfi cocurfu faepe augeatur; vel rtiinui 
tur.quae igitur bona apparent, fi rara furit, exifbuc 
etiam cariora.hinc fapiens monebatis amici domH 
raro pede inferendu,ne forte fatietate captus defp iceret* 
copia quippe mater efi fatietatis;fatietaS veto i&** 
temptus . £>emum,ex euentu,peritUla immerite* 
alicui creata conciliant amorem iriperpetieritem* 

D $ Tacitii» 


Tacitus de Nerone Germanici filio . aderat \uutnH 
modcfiia , & forma principe piro digna j notis in eum 
Seiani odiis , <& ob periculum gratiora . J dem , Bri- 
tannicus , periculis commendatus , famam probae in- 
dolis fine experimento retinuit • Eius generis mul- 
tas enumerare poffem amoris caulfas, quas omit- 
tere conlultius videtur • 

C A P. V. 

De pulchritudine , & pulchro • 

' . • •, i» 

Q VONIAM amoris praecipua cauda eft 
forma , & pulchritudo , aliquid ex Plato- 
nica quoque fchola, quae pulchri amicifsimaeft, 
afferamus . magnam vero eius effe vim nemo , 
ignorat , cui enim , nifi communis fenfus exper- 
ti , non placeat pulchrum? Ariftoteles interroga- 
tus, qui fieret, vt pulchrum , ftatim confpe&um , 
amaretur ; caeci eam efle interrogationem, re- 
fpondit. Sapienter Graeci nomen pulchro indi- 
dere ex eo, quod omnes alliciar . dicitur enim 
7 Tiupd T» Ka.>Stv, quod omnes ad fe vocet; 
abiitq.in prouerbium , quo Plato vtiturin iyfide ; 
quod pulchrum femper amicum ; cenfeturq. a Mufis 
& gratiis primo vfurpatum , vbi ad nuptias Cad- 
mi & Harmoniae,puIchrirudinenouaf nupta? ore, 
fi Deo placet , immortali cecinerunt ; vr in I heo- 
gnidis epigrammate , cuius haec exiftit fententia; 
Mttfae , & Gratiae , filiae Iouis , quae olim Cadmi 
jtl nuptias cum veoijlis, pulchrum xeciniflrs carme, 
‘ ' Quic- 


AMORE. 11 

Quicquid pulchrum amicum e[l , non pulchrum au- 
tem non eft amicum . 

Mimus dixit, formofam faciem effc mutam com- 
mendationem } Ariftoteles vero ; habere illam longe 
maiorem vim ad commendandum , quam accurate feri - 
ptam epijiolam . Carneades appellauit 
C<r.<nktiaM t regnum non egens fxtedite . pleriq. enim 
venuftati ac pulchritudini lubentes manus prae- 
bent.Thcophraftus filentem fraudemiopod abfquc 
verbis perfuadet. Theocritus, eburneum detrimen- 
tum ; quod gratum fit quidem afpe&ui , fcd mul- 
torum incommodorum caufla. Socrates Tyranni- 
dis elogio eam ornauit, exiguo tempore duraturae . 
decor enim faciei breui euanefcit.fertur Artoxer- 
xem maiorem natu filium paryfatis mater auerfa- 
ta,ob Cyrum pulchrum aetate minorem. fed& 
caeleftes honores externae pulchritudini habiti, 
nam Aegeftani Philippo Butacidiob forma egre- 
giam heroicum monumentum erexerunt; &ho- 
ftias multis annis immolarunt; vt feribit Herodo- 
tus lib. 5. Barbaris quoque in corporum maiefta- 
te venerationem e(fe, magnorumq. operum non 
alios capaces videri, quam quos eximia /pecie na 
tura donare dignata eft, fcripfere lib. 6. Curtius; & 
Ariftoteles in Polit.Hos corporalem fpe&afTe pul 
chritudinem, non dubito ; quibus Euripidem ad- 
dere licet,imperium venuftifsimae formae defere- 
tem , vt eft apud Porphyrium . Sed eft pulchritu- 
do quoque non fubdita tempori , appellatione 
ifthac ornanda, iure meliore ; a qua externam il- 

D 4 lam. 


5 6 DE 

illam , vti florem a plantae bonitate promanare# 
vel natura cum ea iungi, communiter opinantur; 
cuius rei cauffas complures tetigit Latinus Pa£a« 
tus i n Panegyri ; vbi ait , Sapientes , qui naturalium 
momenta caufiarum fiubtilius fcif citati , arcanis caele - 
fiibus nobiles curas intulere , cr edidi fie au?ufiij]imam 
quamq. Jpeciem plurimum trahere de caelo ; vel quoi 
diuvmiUe fiirittis venturus in corpus dignum (e prius 
metatur bojpitium ; vel quod vbi venerit, fingit habi- 
taculum pro habitu fuo ; fiue quod aliud ex altero are- 
fiat • quibus in verbis , a Platonicis de anima exi- 
liente ante corpus deliramentis , cauendum . 
Ceterum ab externa pulchritudine inferri ad ani- 
mi candorem , natura ipfa fuadet; quae amat, & 
intendit pulchrum; omneq. turpe auerfatur ; vt 
deformitas omnis dici pofsit praeter naturam • 
ideo fugit illa infinitum & interminatum ; quia 
quod ordine caret , atque termino , turpe exiflit. 

Verum fi pulchritudinem in vniueafum defini- 
re velimus , eam ex plutium concinnitate coorientem 
gratiam cum plotino dicemus . gratia percipitur 
oculis tum corporis, tum animi ; quare alia pul- 
chritudo eft animi, alia corporis : vtraq.diuini bo- 
ni Iplendor, & radius hac illae difperfus , quo ad 
illum facile conuertamur . qui enim externa capi- 
tur forma, diumae pulchritudinis radio in materia 
fulgente excitatur ; nam deleVtafii me domine in fh- 
ftura tua . animus vero in ipfo amoris limine defi- 
' cit plerumque; quod cum ad diuinam pulchritu- 
dinem huius, quae oculis fu biicitur,fontem,obta 

tum 


A M O R F. 57 

Cum mentis dirigere deberet, altius fefe efferre ne 
gligit ,& pulchro viciniori, fub fenfum cadenti, 
haeret; nec facilius inde auellitur, quam a viri- 
di gramine impaftus apud Homerum afellus • 
Inde principium amoris improbi , atque fafeina- 
tionis; cuma fuperno pulchro, quod oculos fe- 
rit , allicitque, auertimus, vifum , atque turpi exi- 
tu ad materiam conuertimurjquod cum ab imbe- 
cillitate oritur humanae mentis, tum ab improbi- 
tate peculiari huius, vel illius, vt enim folem dire- 
&o obtutu intuetur Aquila longo interuallo tem- 
poris, eoq. experimento generofitatem prolis ex- 
plorat,ceterae vero animantes nec temere, nec diu 
ldipfam ferunt; fic in diuinum fulgorem ij folurn 
aciem mentis obuertunt , qui afordibus purgati, 

' materiae commercium dedignantur ; ea qui gra- 
uantur,funt, vtqui folis radios infolido terfoq. 
corpore reflexos intuentur ; ibiq. luminis princi- 
pium conftituunt; cum oportuiflet in altum ab 
ljs oculos attolli , ac luminare magnum , quod 
omnibus eft cauffa luminis , infpici, atque coli • 
talem quempiam aditum in animos mortalium 
idololatria,& fuperftitio habuit, vtD.Greg.Nazia 
zen. docet.orat.i.de Theologia.Omnis enim crea 
tura rationalis appetit Deu, & prima cauflam. fed 
cu viribus deficiat,laguetdefiderio;maleq. affeda, 
aegerrime hoc damnum ferens, fecunda, vt dici fo- 
let, nauigationeinit;& ad creaturas fledit oculos, 
ac earu quampiapro numine colit.nec occafionem 
antiquae libidinis quoquo modo expledae daemo 
. ‘ omittit. 


58 D E 

omittit, na&us enim hominum cupiditatem in 
Dei conquifitione oberrantem , fefe illis impurus 
fpiritus , atque verfutus pro Deo ingerit , diuiniq. 
principatus honorem aflumit. Diuinae vero pul- 
chritudinis radiu primo caeleftes animi excipiut; 
& quidem vberiore menfura; tum hominesjpoftre 
mo quae fupra materiam nonefferunturjquemad 
modum fole exoriente montium primo illuftran- 
ffat cacumina; tum media ; vltimo radices & val- 
les. Tyriorum ferui,dominis,omniq. libero popu- 
lo trucidatis, regem diduri,proceflere in campum 
ante lucem; conditione pofita,vt qui folem orien- 
tem pri mu s vidi flet, vti Di js gratior, Rex eflet. ibi 
ceteris in orientem obuerfis , Stratonis feruus, qui 
minus ingenio truci, dominum feruarat, abfcon- 
deratque/pe&abat eiufdem monitu occidentem; 
irridentibus ceteris, quod in occafu quaereretur 
ortus, aduentante die , in editifsimisvrbis fafti- 
gijs, folem ille fulgentem vidit, non adhuc or- 
tum alijs ; manuq. indicauit . Porro in inueftiga- 
tione fuperni pulchri vtendum eodem confilio ; 
vt quando in immenfitatem illam luminis ocu- 
los mentis primum defigere non licet omnibus ; 
ad ea conuertamur,quae vti viciniora illius radios 
prius cumulatiusq excipiunt. ab ijs enim faci- 
lius ad fontem lucis deueniemus. (ummo autem 
pulchro animi funt propiores corporibus; in eo- 
rum igitur pulchritudinem potius vertendus ob- 
tutus, quam corporum, ira enim vitato Loto- 
phagorum obliuionis periculo , ipfum pulchrum, 

omnis 


AMORE. 

omnis pulchritudinis principium citius, meliusq. 
confequemur . hadenus decaufsis amoris • 

' . CAP. VI. 

» i..» r r ' * - ■ j -JT 

Ve ejfettibus amoris . 

P R I M V S amoris partus eft appetitio fruen 
di re amata; quo nihil habet amans anti- 
quius ; vt D. Dionyfius 4. cap.de Diu.nom. tefta- 
tur. ratio huius fadi eft; quod vel amore tene- 
mur concupifcentiae, vel amicitiae : fi concupi- 
fcentiae, intendimus bonis , quae funt in ama- 
to, noftri gratia potiri; fin amicitiae, volumus 
bona, quae pofsidemus, amato communicare, 
vtriqueeoniundio neceffaria. quapropter D. Au- 
guftinus ait, amorem efte iunUuram duo copulan- 
tem. copulat aflfedu; intendit copulare ipfa re. 
amore igitur, fi non re, falrimaffidu duo fiunt 
vnum ; & quodammodo duae animae coalefcunc 
in vnam , quae duobus corporibus det motum 
& vitam . Sic anima lonathae conglutinata eft ani- 
mae Dauid i & D. Auguft. lib. 4. confcfT. cap. fi. 
bene quidam dixit de amico; dimidium animae meae . 
[Horatius 

Virgilium finibus Mticis 
Heddas incolumem precor 
Et Jerues animae dimidium meae • 

Inde oritur mors amantium . hinc piato amorem 
vocat rem amaram ; & Orpheus yhvMXiKfw dixit» 

hoc 


60 t> E 

hoc eft , dulce amarum . eft enim mors voluntaria V 
vc mors ♦ amarorem, vt fponte fufcepta , volupta- 
tem aflrert . amorem vero effe liiorcem , inde ap- 
paret maxime , quod amans de fenon cogirat, 
fed de alio ; in fe igitur non operatur, fed in alioj 
- qui in fe non operatur, in fe non eft ; qui in fe non 
eft ,in fe non viuit; amans igitur in fe mortuus 
eft .quare Plato in quendam, qui perdice ama- 
bat , dixit ; h'ic in proprio corpore mortuus eft ; viuit 
in alieno» & Plautus in Ciftellar. Trullam mentem 
animi habeo ; vbi fum , ibi non fum . vbi non fumi ibi 
$1 1 animws « Cato fenior aiebat , animum effe potius 
vbi amat , quam vbi animat . Quod fi amans vicit 
Jim ametur , reuiuifcit in re amata j alias mortuus 
cenfetur.has autem vicifsitudines atque mutatio- 
nes quoad aflfe&um accipere oportet; non quo 
ad ipfam eflentiam animorum . appetunt qui- 
dem amates fieri re ipfa vnum , iuxra di&um Ari- 
stophanis ab Ariftotele 2 . polit, cap. 2 relatum ; 
fed quia illorum inde corruptio fequeretnr , quae** 
runt coniunctioriem , quae faluis corporibus ob-* 
tiqeri pofsit. haec autem afFe&u confuetudineq* 
habetur, animis interim quo ad cupiditates per- 
miftis , & in tertiam quandam temperaturam re- 
da<5cis . haefunt folertifsimi artificis admirandae 
liquationes , fufiones , temperationes , tantopere 
a Poetis, & ijs;qui otio, irtgenioq. abutuntur, 
flylo agitatae; quae nihilominus improprie &pef 
analogiam dicuntur . 

Efficit quoque amor amantem amato fimilem. 


AMORE. 6t 

fdq. exafsidua cotemplationequam amans excr 
ce£ circa imaginem amati; tum quia, fivnum fie- 
ri cam amato quaerit multo magis , vbi id aflcqui 
non poreft,eum imitari, eiusq, effigiem cxpri-> 
mere contendit, quo conatu Lyfias Phaedro fimi- 
lis euafit; & Macedonum proceres colli flexura, 
orisq.ere&ione Alexandro fimiles redditos ex Plu 
tarcho fupra retulimus . 

Pulchre vero 2.Rher. monet Ariftoreles, vereri 
nos turpia committere apud illos,quos amamus; 1 
vt inter amoris opera pofsitreuei entia numerari; 
quod maxime declarat eius aifeitionis excellen-- 
tiam. Crafsi illa funt;Equidem cuiri peterem ma- 
gi ftratus,folebam in praehenfandodimitttre a me 
Scaeuolam, cum ei ita dicerem , me velle efle ine- 
ptum .Nemo quippe curat probari ijs , ejuos ne- 
gligit; Et quidem apud eos, qui ius haoent pu- 
niendi , veremur turpia facere ob metum legum ; 
apud alios ob metum infamiae ; fedapud eos, 
quos diligimus," obreuerendam & amorem . 

Sed & fui, aliorumq. omnium, praeterquam' 
rei amatae contemptum amor parit in amante*' 
lacob , rarum amoris exemplum, quattuordecim 
annos aeftu geluq. vexatur, in morem ferae, vt 
pulchra Rachde potiatur; ac tria fereluftrama* 
gnis tradu&a laboribus, paucas exiftimatincom 
modi tolerati horas t certe diuinus Mofes paucos 
ei dies prae amoris magnitudine vifos teftatur. 
et ficaftifsimo amatori falaconem in exemplum* 
admngerdicet,ruiCM, Autonius incertum atque 

preui- 


V 


61 DE 

pr jaifum exitium , vt Cleopatra; morem gerat, fic 
fuidefertor, vt placeat concubina; falutem pro- 
fundit, ne amati vultus turbet ferenitatem. Fuga- 
tur demum Veteranus Imperator ab adolefcente, 
atque tyrone, quod prius fuiffet dementatus ab 
aegyptia Syrene . his ftipendijs faeue cupido mu- 
neras eos, qui nominibus datis, tua figna fequutur. 

G:gnit quoque amor magnam voluptatem,vbi 
re amata potimur, cum enim affequi finem fit om- 
nium iucundifsimum, quilibet eo habito, quod 
amat, contentus viuit , vt Plato ait inPhaedro . 
faepe autem tanta voluptas adeptionem rei ama- 
tae confequitur » vt multi in complexu rerum ca- 
rifsimarum exfpirarint • Ex oppofito amor vehe - 
metior, fi quid afiequutionem propofiti moretur, 
vel impediat , triftitiam , & moerorem affert , vo- 
luptati, de qua diximus, aequalem, llafis medi- 
cus am >re:n morbo melancholico proximum fa- 
cit, euolant quippe fpiritus fubtiliores , & purior 
fanguis per teouifsimos poros , excitati appetitio 
nis impetu , erga rem amitam tendentis; fanguis 
vero crafsior, quod exitus non pateat , remanet 
conclufus; vnde in at-um humorem, atque bilem 
facile concrefcit , cum fit meliore fanguinedeftitu 
tus. inde vaporibus opplecur caput; animus tri- 
ftitia premitur, ac faepe ad infaniamdeducitur* 
Lucretius amator primum effe&us eftjtum de- 
mens ; ad extremum fui ipfius parricida . Haec 
funt vehementioris amoris , & frequentius impa - 
dici ; qui amittendi quoque timorem affert, atque 

trepi' 


AMORE. 6 $ 

trepidationem 5 tum etiam furorem in eum, qui 
auferre conatur; fufpicioneS vehementes , zelum 
amarum , aliaq. animo lancinando , & excarnifi- 
cando inftrumentacommodifsima. 

In eodem ordine raptum mentis collocamus: 
graecebts*^; quem amori quoque diuino Areo- 
pagita tribuitjquafiDeusob amorem e&afim paf 
fus fuerit, emergit quippe foras knimo,qui amat ; 
tum quod ad rem amatam commeare appetit; tu 
quodafsiduode illacogitat,fuioblitus;accurritq. 
aliquando fanguis tenuior ad cerebrum , vt iuuec 
contemplationem ; aliquando praefente re amata 
adeamconuolatjfedfiftitin externis corporis par 
tibus , uehiculo deftitutus . vtrumque ftupor fe- : 
quitur, opprefio cerebro vi nimij caloris ,vel par- 
tibus vitalibus ab eodem derelidis . 

Inde fequitur amantis valetudo & imbecillitas, 
debilitatur enim alendi vis recedente calore; cor 
etiam , atque cerebrum vicifsim conftringuntur! 
ob copiam fanguiu is, vt opem ferat parti laborati, 
ab vno ad aliud comeantis . id enim ei natura in- 
didit, ut inferuiat vitae principijs. Et quidem cor,, 
vbi feptum efi vi fanguinis ,& quafi vallo circun-. 
datum, quaerit aggerem per fufpiriaperrumpere ; 
quaevel non emergunt, vel omnino emittuntur^ 
difficillime, ac plerumque. non integra, verum, 
dimidiata , nec fine magno conatu, ab eadem con 
ftridione ccrdis prodeunt cantiones interruptae , 
a<5tiones inconftantesjomniaq. fpe&antur faltidij 
plena . aegrum quippe cor modo unum appetit. 


* 4 T> E" 

&ftatim dimittit ; modo aliud quaerit, & propo- 
fitum illico mutat ,*paenitetq. caepti inftituti ; vt 
prorfus ij faciunt , qui longo & acuto morbo de- 
cumbunt . Huc maciem palloremq. amantum re- 
fero ; corrupto enim calore , colorem quoque ob- 
fcurari necefle eft . fOuid. de Amante • 

Fugerat ore color , maciefj. obdukerat artus. 
Opprefsionem vero cerebri lachrymae fequun- 
tur . Sanguis enim fabrilior, cogente cerebri fri- 
giditate, vertitur in lachrymas; quae , vti graues, 
defcedunt per oculos ; natura quoque remmole- 
ftam, nulliufq.vfus , foras propellente. 

His adde oculorum tumorem, & inflationerii 
labiorum . Suetonius de Tyberio . Sed & Agrip- 
pinam ab egi ftc pofi diuortium doluit ; & femel omni- 
no ex occurfu vi[am,adeo contentis & tumentibus ocu - 
Us profecjmtus e$t , vt cuftoditum fit , ne vnquam in 
ciusconfpeftum veniret . eius fa&i caufla dft , quod 
ad praefentiam , vel memoriam amatae rei fpiri- 
tus petunt partes extimas, quali amatum ample-* 
xaturi ; maxime vero feruntur ad oculos, qui fant 
afnimi internuncij, & conciliatores amoris, inde 
fequitur tumor, & plerumque etiam ardor. 

Nec eft praetereundum, ad praefentiam, vel re- 
cordationem rei amatae commoueri pulfumvena 
rum, fiue arteriarum, fieriq. concitatiorem, & 
inconftantem ; idq. vel quia cor trepidat & pauet; 
vel quia nititur quodammodo de loco fuo conuel- 
li, & in amari pedus transferri; quo argumen- 
to dcpraehen dic Galenus amici vxorem amore 


r 


AMORE. 6f 

Pyladae cuiufdam laborare . 

Denique,vt etiam quae leuiora fu nt, attingam, 
amor mutat mores . ex taciturno garrulum facit , 
ex garrulo taciturnum ;ex focorde induftrium; 
ex afpero mitem & fiiauem. quae omnia ftngilla- 
tim profequi,eifet immenfi laboris. Antiquitas 
morum comitatem amori adfcripfit, quemadmo- 
dum Dionyfio mifterium , vaticinium Apollini, 
Mufis poefim. Docet quoque muficen; quod Pla- 
to a fpirituum vehementia deducit ; qui dum ma- 
gna vi erumpere conantur, impellunt ad cantio- 
nem.Quid quod poetas facere non vno depraehe- 
fiim eft experimento?Plato idipfum afsignat exci 
tationi, agitationi, eleuationifpirituum.ij enim co 
moti, agi tatiq. apt funt aliquid parere citra com- 
mune vfum;cuiufmodi eft oratio metro conftans, 
minime vaga , vel foluta. Bion poeta in Bucolicis 
fub perfona paftoris amorem facit fuorum carmi- 
num au&orem veriibus a Stobaeo relatis,quos ad 
verbum conuerfos ita legimus . 

Mufae amorem non metuunt crudelem , 

Quin amant ex animo & veftigia fequuntur eius. 

Quod fi quis ingenio praeditus inamabili ipfiti 
comitetur , 

Illum refugiunt , & docere nolunt • 

jit fi amore captum gerens animum fuauiter 
cecinerit , 

o idipfum fimul omnes feflinae confluunt; 

Quod autem hic fermo plxne verus fit , ego te- 
flis ftim , 

)~ -v-i 


E (am 


06 DE 

7^am fi hominum quempiam , aut immortalium & 
, ' mine celebro 

C efflat mea lingua ; nec yt ante folebat , canit . 

•At cum in Amorem > rei in Lycidam aliquid molior. 
Tunc mibi laetum ore carmen profluit. 

• fli&um vecordis poetae fceleratum , quodq. fati$ 
indicet perditos hominis mores, ac nihil miraq- 
dum iq o impudico amore ad verius fundendos 
eum incitari folicum, qui meliorem non agnofce- 
bat .agnouit autem Propheta Regius , iljoq. im- 
pe tu, quae Deus didabat, fuaiiifsimis yerfibus ef- 
fudit. Hanc de amoris effedibus tradationem 
eleganti Caroli Cardinalis dido cocludam : Amo 
re perfici fundiones humanas, quae enim abamg 
fe prodeunt,, quam accuratifsime geruntur . 

i C A P, V I h ; f 

fjf. r . ;; . . . jSv * * fi 'V 

De renfedijs amoris» 

E M E D I A non nifi morbis quaerun- 
tur, quare de impuro nobis amorehic 
fermo exiltit, 

prrrium igitur amorem negofia > curae,hono- 
tu m cu p diras , labores , calamitates deterunt , & 
corrodi unt; 

Otia flt Ilus , periere cupidinis ignes . 

Sed &egeitas eijvaide aduerfatur. na flue Cerere dr 
Daccb-j fliget Vtnus^t ait Chremes Terentianus, 
ia gr aecorum collectaneis verius legitur , qui lati— 
3 ne 



• AMORE. 47 

«e cxprcfTus > fic habet . 

Mortua res venus fine Cerere , & Baccho . 
Ariftophanes apud Athenaeum lib.io. vinum lac 
Veneris appellat , quod alat libidinem • 

Vinum bibenti fuaue lac Cypriae Deae , . 

'Apuleius in Metamorphofi ex Cerere , & Baccho 
Veneris /ytarchiam confici fcribir. Sed & Menan- 
dri hi exfiant Senarij . 

Amorem [edat fames , aut aeris penuria ; 

7\ {emo mortalium viftum mendicans amauit ; 

Sed in opulentis puber hic innafcitur . 

Huc fpe&at antiquum epigramma graecum an 
&oris incerti , in latinum (ic verfum . 

Fames amorem fidat; id fi fit minus , 

. . Tempus medetur ; fin nec i fla exttingucre 
Flammam queant^ tum reflat , vt funem pares . 
quod epigramma ex dido Cretetis Thebani Cy- 
nici philofophi confedum ett . tria enim ab eo af- 
ferebantur amoris remedia , htftfe Cfiy?s , 

id eft , fames , tempus , laqueus . digna cynica im- 
manitate fententia. porro paupertatem prodefle 
amori pellendo > in confefToefi;tum etiam tem- 
pus, & longam diem ; nam vt ait Ouid. 

lente fiunt tempore curae • 7 

& Martialis ‘ 

Quid non longa dies , quid non confutuitis armi ? 
fedti haec duo minime pro finr, a^liafunc remedia, 
praeter laqueum ; a quo abftinendum natura do- 
cet, & humanae diuinaeq. leges praecipifit. quan- 
tum euim illud ad amorem eiiciendum valet, fi 

E a quid 


6Z t> E 

quid vitij inre amata eft , faepc animo voluere, vfc 
illa tandem apud nos vilefcat? inomnivero.hu- 
mana pulchritudine aliquam deformitatem cor- 
poris, vel faltim animi nancifci , facillimum vide- 
turjmores fcilicet improbos, impotentiam animi» 
auaritiam , faeuitiam , inconftantiam , & quando 
haec defunt, foeces fub uenuftifsima forma laten- 
tes , fordesq. innumeras eo conceptaculo conci u- 
fas. indignatio eti^mjquod a vili foemina, vel abie 
6to mancipio quis contemnatur ; vel in feipfum, 
quod adeo foedum toleret feruitium,cocepta ira- 
cundia tenacifsimos frangunt amores; quibus li- 
beratum Heroem illum ab amore Indicae Regin^ 
Ludouicus Arioftus perbelle finxit; cum equitem 
induxit armatum, quem indignationem poftea 
nuncupauit, taedis ardentibus foedam & imma- 
nem belluam, quae JReginaldum fub vnguibus, 
praemebat, & moleftifsimeinfeftabat, fugantem» 

& adtartarum detrudentem, quippe fera illa libi- 
dinem, & amorem impuru referebat. Medici cmif- 
fionem fanguinis atque defoecationem ad idem 
‘ Cenfent non inutilem; quod ea minuatur calor, & 
ardor coeundi . Platonici idiptom probant ; quod 
fanguis morbida qualitate affe&us eiicitur,ac fin- 
cei^is de nouo gignitur . quare medici amantibus 
ebrietati cenfent aliquotenus indulgcndum ; tum 
vt fpiritus recentes procreentur ab illa tabe inta- I 
veteribus per fudorem vino excitatum , exha- 
latis ; tum, vtindudaobliuione,paulatim curae 
; iuollefcant , & amatae rei memoria deleatur.* 

* Reme- 


A M O R E 


*9 


Remedium vero illud, clauum clauo pellendum , nec 
recipio , nec ferendum cenfeo ,fi clauus de nouo 
adhibitus fit eiufdem cuni vetere materiei, nam 
expellens, nifu tenaciore occupat expulfi locum . 
. quare amantem, fi eo vtatur confilio, in peius dela 
bi, non eft ambigendum, fin alterius naturae cla- 
uus affumitur, & cado, vel omnino philofophico, 
& quod magis ampledendum, diuino amore con 
tra Venereum agitur , medicinam falutarem , ne- 
mini refpuendam iudico. 

Strabo lib. i o. fcripfit prope Lebcada promon- 
torium cfie templum Apollinis , vbi faltus fit ad 
fedandos amoris aedus; ex quo Deucalion ob Pyr 
rham, Cephalus ob Pterelam, Sappho item & Ca 
licaefoeminaefefe praecipites dedere, viri feruati 
funt incolumes ,ab amore immunes . foeminae 
interierunt; mifelfae; quod fcilicet faltus ille Leu- 
chadius virilis edet, nec foeminis conueniret. 
Fabulofa haec funt. Sed fi quid veri adumbrant» 
illud ed ; vehementifsimo timore amorem interii 
re ; quod & nos fatemur . pericula enim ad me- 
liorem faepe mentem homines reddunt; 

(io dat intelleftum 9 


. 

• l „ v . 

.r 

& 

ifp i yJh t ii; ; 

•OH ifttO 

rjorr- r 


hi 

ibo:.» nlsr; 


ritBT&J' 

*><u 


H rq 1 h< 

. . 



OT v ‘* 


t> 1 '« : fyy \ £§5*? : > • r < b ftV; % i 





IOC 


/ 



©E' ' 


• 1 



c a p. Vrn. 


0 f <»! 


Vropommtur & diluuntur dubii non pauca id 
* Amorem pertinentia # 


P tl I M V M dubiam . An verum fit, quod So- 
crates ex Diotima retulit, amorem nafci 
indigentia. Plato in Lyfide affirmauit. Cicero 
autem cenfet iftumefle miiiim. generofum amo- 
ris & amicitiae ortum j alias lucri caufla amare- 
mus, & beneficia foeneraremur ; quod fordiduol 
videtur i Sed Platonis dt&um de amore, qui cu- 
piditatis dicitur, intelligencfeM, Ciceronis autenii 
de amore amicitiae, quae nititur honefto « fic in- 
ter mentes Teparatas amor intercedit, cum nihilo- 
minus non egeant - 

^ecundam.Qaibus maxime reperamentis inna 
fcitur amor? Iis, quaecalore, & humare abudant. 
humidumenim facile concipit externas impref* 
iiones ; calidum vero fouet amorem . quod fi cali- 
do fit admi xtum aliqu id ^ficcitatis,cupiditares exi 
ftunt acutae, & vehemente$,qu 2 fs celerrimelrelfec 
expleri , nec retinent v^lde diu ; quod fanguine 
fint tenui, atque raro* & in cpntinua motione po- 
lito . eiufmodi funt adoleicentes, quorum amores 
leuis flammae vapori Seneca in Hyppoliro com- 
parauit. Frigidioris vero naturae, ac triftioris in- 
gemj homines tard^amorem admittunt, fed perfe 
u crint magis, 6b crafsitiem, atque pigritiam fan- 

guinis » 


AKfORE. fi 

gutm’s,& admixtionem atrae bilis,quae diffidi iut 
recipit, led firmius reti net,quicquid imprimitur, ‘Vt 
argilla non adeo tenuisset liquida, inde lenes ex- 
cipiendo amori duriores videntur jquem nihilo mi 
hus femel imbibitum retinent lumina firmitudi- 
ne. illos dixeris ; quali ftipUlam * quae flammant 
bcyfsimeconcipit, & dimittir;hos , quili ligna fo- 
lidiora,quae non adeo funt ad exardescendum fa- 
cilia ; fed admotam , ac tandem tecepraui flam- 
mam diutius alunt; 

Tertiui Qua potilsimum via cocipiatur amor; 
Refpondeo , venenum illud oculis maxime hauri- 
ri. vt Ariftot; docetlib.p.Eth.cap.^.tdlaturq.illc 
apudPoetaifi. 

Vt vidi d vt perij Ivt me maltis abftulit error d 
fcd& aures aliquando funt operis tanti admini- 
Urie; qua ratione Medaea lafonem ardere coepit* 
lenotiniuiri per quietem abfoluente phantafia. cd 
tadufi idipfurh praeftat ; vbi phanrafla pulchram 
tei conta&ae formam effingit; fed in hac concert^ 
tione palmam oculi libi vindicant, vt quibus eunt 
re ipfa commercium intercedit; qiiod aures no hal 
ber,Vt Phylo noratlit lib.de ludice.iilaeenim occit 
fantur circa fonos; obtutiis in rem ipfani fertur* 
aclimatifsimum aeque fuperbifsimunide illa fert 
iudicium;conta6his verb cralsior eft,& aptior ad 
fruitionem , quam ad iudiciumde re pulchra fa- 
fciendani . allerunt Platonici amorem pulchritiidi 
lie potifsimum commbueri ; quae oculis maxitrid 
feleipitur; contactui vero nullatenus fubiieitur j 

£ 4 Itita 


b E r 

ideo amorem oculis potius excitari, quam ta&u* 
amorem praeterea fpiritibus adminiftris gigni vo 
lunt, hosq.per oculos emitti , & immitti . ex quo 
fic,vr qui oculorum venuftate pollent,faci!ein alie 
nis pedoribus beneuolentiam (ibi conficiant • 
Hanc ego fpirituum per oculos eiaculationem ne- 
gare non poffum , quod multis experimentis com 
probetur.Scribit S.Bafilius lib.de Virginitate, nos 
firmius aegrotos intuendo ccrrupijneque.n.irrpu 
ne peltifera fpiramenta ocuiishauriutur.Teftatut 
Lapndius de Afexadro Seuero,ad eius obtutu f^pe 
opus fuifle oculos dimittere; id no eflet; nifi agens 
vis aliqua ab oculo in ocuju e£funderetur;qux illu 
afficeret, & fubigeret. laeditur.n. fenfus a fenfili ve 
henrienti,vt Arilbdocuit. Auguftus,referete Sueto- 
n 10,0 cui os habuit daros,ac nitidos, quib. etia exi 
flimari volebat ineflfe quidda diuini vigoris;gaude 
batque,fi quis fibi acrius cotuenti, quafi ad fulgo 
re fblis, vultu fubmitteretjqua porro leuitare Sile- 
nus apud Iulianum trasfugam facetifsime derifit. 

Quartum. Afpedu ne rei amatae magis,an ofcu 
lo, complexuq. amantis expletur appetitus ? Re- 
fpondeo; amantem quaerere coniun&ionem cum 
te amata; id vero complexu magis obtinetur, qui 
intuitu, quare mater film ad fe peregre reuerfum 
hon fatis habet oculis ad fatietatem intueri ; nifi 
etia amplexetur, ofculodato, & repetito, quiefcit. 
maxima nihilominus voluptatem oculis pefcipi, 
non eft negandum; elTcq. magis perennem, quod, 
cum purior exiftat, minus amantem fatiget.. 


A M O R t. 7$ 

Quintum . An amor iit erga bruta & inanima.' 
Refpondet Ariftot.8.1ib*Eth.c. ideft ama 

tione, in res quoque inanimas conferri, quod lata 
acceptione Ariftot. loquutum crediderim. na ina- 
nima etia fi timemus, non odimus, vt fulme. ergo 
nec amamus, cii contraria circa idecontingat.qua 
re Arift.8. Eth.cap. 2 . magis proprie loquensait; 
ridiculu effe illu,qui dicat, fe vino bona euenireve! 
le; fed vt qua liberalifsime agamus, dabimus ei, vt 
velit vinu faluu,& incorruptum manere, vt ipfe ha 
beat.cu igitur amoris effedus fit bene velle,fequi- 
turcrga inanima no efle proprie amore ;& multo 
minus amicitia. Ariftippus cu perdite amaret Lai 
de, nec ab ipfa amaretur,ab amico reprxhefus eft, 
qd eo amore traduxifiet,vnde par no acciperet.fed 
cxcufabatfe Ariftip. quod etia vino & cibo vtere- 
tur, pluri muq. caperet inde voluptatisjetfi no igno 
raret,fe no amari ab illis.acute & appofite. neq.n. 
cude vero amore fermo eflet,fe cibu amare dixit» 
fedab eo multu capere iucuditatis. Quo ad anima 
ta rationis expertia, certu eft cu ijs non efie amici 
tia;qa comunia cu hominibus officia no obeur,nec 
ferutur ad eunde fine, nec habet ele&ione,nec ho- 
neftua turpi diftinguunt. Sed an hominis amor ad 
illa excedatur, in dubio res eft.diligimus enim ca« 
nes,& vicifsim amamur ab illis. & cum fintcapa- 
eia doloris, & voluptatis, illis bene, vel male cupi- 
xnus.nonulli etiam ardenti fsimo amore foeda ani 
malia funtprofequuti. Glauca Cythariftria an- 
ferem, fcu anatem amauic» Xenophontis filius in 

Cilicia 


n .* tr r \ 

Oilicia canem,- & quidem obftinatifsfme ; f^der 
Spartiata monedulam habuere in delitijs; quid 
quod adolefcens bonae fortUnae ftatuam iri Fri* 
tanaeo ere&am deperi jtj eaq. pretio non obteri ti* 
fibi manus intulit? quippe lapidem ilum qiiaii 
anima praeditum ob mentis perturbationem exi* 
ftitnauit *,qUOd ex Xerxi vifutn tu ille crediderim; 
Curii infarto Flatani amote captus* ad eam extrei* 
tum illum immenfuin cohfiftere * atque choreas 
ducere voluit; nec ante abfcefsit , quam armillis 
torquibusq. aureis amatum ornatTet ; curatore 
quoque dato * qui cuftbdiret ; ac tueretur ab mili- 
tia. Sed amorem proprie atque per fe&e ad ea tari 
tu elfe dixerim, qux ratione polletit.eft enim amor 
Appetitus coniun&iohis, atque conuictus; quis ve 
to cani,vel anati, vel cuilibet manfuetifsimae bel- 
luae iungi velit,vel vfiaconuiuere?qu6d fi qui de* 
formes adeo praetulere cupidi taces, eos irrationali 
amote du&os di xerim, & feritati, i m mani tariq. ob' 
noxio ; cuius peruerfae appetitionis caullae tre* 
ab Ari ftotele referuntur lib^'. £thicitap.$. Sed, (i 
tationem fequimur , & naturae propenfionenT* 
inanima* cara habemus j bruta adhuc noftri cauC- 
fa diligimus; vt equos nobiles, vt catulos feftiuos; 
fed noti qrtaecumque cara nobis funt ; continui 
amamus; etfi quae amamus, necelfario etiam ca^ 
ra habemus ; & omnino catum elfe latius patet * 
quam amari * ••mieb'»- •.*!✓** p 

Sex tu . An artiare praefiantius fit, quaniamd- 
ti « haec dubitatio accipienda eft formaliter ; fci- 


* A M OH E. 'T 

licet, an amans vc amans nobilitate antecellat 
amato, vt amatur * de quo Platonici non dubi- 
tant, cum, vt Phaedrus ait apud Platonem, amans 
diuino furore rapiatur, videaturq.particeps fadut 
diuini luminis* Equidem caeteris par.bus flatum 
amantis celfiorem exiftimo. amate enim efta&u* 
Caritatis, quae praedanti fsima elt omnium virtu* 
tum $ tum etiam quod amare cum fundtione vir- 
tutis exiftit ; amari autem eft prorfus Ociofum » il- 
lud vicem habet agentis , hoc patientis * 
'•'Septimum* Cur amans amati vereatur afpe&u} 
vt faepe viri forti fsimi ad praefentiam vilifsimae 
faeminae trepidarint,&ad infimas preces obce- 
ilationesq. defcenderint . Refpondent Platonici , 
non eife quid humanum quod eos percellit, fed fui 
goremdiuinitacis emicantem in humana fpecie; 
quo pofito, confternationis eius cauflam fe tradi- 
diflfe putanti& principium indicalfe, quo permul- 
tae difficultates de a^pore diluantur, nam ad ama 
ti praefentiam faepe honot , plerumque diuitiae 
Contemnunturjquod fottUnae bona non fint cum 
fummd bono, cuius radij pulchritudine correptus 
efl amans, conferenda. Et amans cupit vnum cum 
amato fieri, deferet e condicionem propriam, & fe 
in amati perfonam transfefrejquia ex homine cu- 
pit fieri Deus, quis enim efl,qui humanam condi- 
cionem cum diuina non libentifsime commutet ? 
Et amote capti vicifsim fufpiriapromunt, & gau- 
dent. dolent quippe quod fe ipfos deferant^ aetan 
turquod ad meliorem Ratum transferantur. 

. Calene 


DE ‘A M *0/R E. 

Calent etiam atque frigent ; deferuntur enim ca- 
lore proprio; tum fuperni radij fulgore accendun- 
tur. demum timent & audent , quod calor auda- 
ciam pariat, frigus metum. Ego vero Peripateti- 
ca firmitate deledatus , pleraq. ex his vti fpeciofa 
quidem didu, atreipfa non admodum folida reii- 
cio . alia etiam, vti ad velandam turpitudinem Ve- 
neris induda, damnare cogor; Amantem id cupe- 
re , vt per Metamorphofim fabulofam in alienam 
mucetur naturam,plane fum antea inficiatus. effc 
dus vero illos amoris varios,& multiplices ab 
& ebullitione fanguinis, per vim phantafiae, dedu 
co; vt diximus in i j$,quae de amoris eflFedibus at 
tulimus ; plura quoque in difpucatione de timore 
paulo poft fubiiciemus. v 



2 S 8 & 268 & 




pWC2ihii P*‘t Hi