Mastri

 

conforena (um Scotioa: iententin, & aca 
rítatíadducemus: . 2üi3q ni 2:201 91022 £ 
5: '66:D.cimüspédso delis; :zmó fünb 
vltiaja re xbittacb, p pote práxlídari.con4 
dretájquorum tig dificaci focibaliaimilis 


néGaatuc;dafhesplo 'ex vi fig 

fión cótibermant i (gbieGa 5:àb auibus; s 
fita&attaprefcindit ; cou chus 

fé comunis; m rf$ Fadó variar: is ali 


cuiuspropoficionis édüdemutasypelcon- . - 


fékio exctemarati pavé seio; don i 
Odnon v hieradab(lraóta Becss 
Turris cid ait 
Gitlaincladgero; vcl curüllteqoug 
tie tyi quibus pet ab&eztesnexisarfze 
Acien pra fcindiat;; potfüucenam 3n 
prepotirionibus infetuire psrofübicétis: y 
debes opitioivamlub er aite 
eft ealuryeft (milis manu iricepce qaas 
ner t98z Gexilitadp (üav-is abc) 
carre iate rà ptiGcimdiey fV 
V nmepes tee 
1$ Fr 
qhódi deed cori a unacligc dc 
tjo ver ukuroro ndi roi i 
vis ob fcbicétum albedipís j S cadix dp- 
fiusett connexio intei 
bedisem "fcd albedo Pipe rS ifta 
eM GUNOEQUNDUQR Hic 
t&oyergotlkisropo( rio^derresore pou 
eecd: delito Como bana 
"éolirapaywimbnario yronecurg ide 
fitieveieyaTónda efe olorgum dg 
Piofi JRéndassénitcleft, quia-cóloraip, 
& atociádieübt i ed 1faboo- 
ed Gédyda Sd Coünotaty e doo nonpaude 
uh dcik iicet /deel cceniieaanfu- 
"bie&oreitteatieritibus !9t e e to- 
JotySiometasv: q »uz3 f^ sup«cuiom 
i363 Diciris 1: f ccm: ve: ultimi? 
inn 4 dbilra- 


mirror ves d wary ec cil * 


tquimiratema&cal 


"o ———— "AV RESRETTNSTRPIPUUSAF£FN9 


TVRITY"T 9AZCUCANMS 4 
! K MEC PASSES, 


$60 ^ — Difp. X: De Éyemtatiohe N^ 


abfira&i , de ipfisfolà illa concreta pof 
funt formaliter przdicari , quz in primo 


modo conueniunt , vade concreta Mit 


€tiua , quia tantum £ormaliter nata fu 
przdicari,fi non (unt in primo modo ; nó 
veré przdicantur ; concreta tamen fub- 
ftantiua,quia poffunt etiam identicé: pra: 
dicari, etiam(i in primo modo noa con-; 
ucnidot , (i adc(t infinitas , faltim ex par-' 
tc yniuis extremi , conficient propoficio- 
nem vcram ideuticé, Conclufio docetur 
à Scoto locis in princ.quz (t. cit. prob. & 
explicatur fimel ; abftra&tum vltima! 
praícindit ab omni eo, qp eft extra quid- 
ditatem , & ipfa quidditas concipitur in 
tali abítra&ione ab(que habitudine ad 
quodcüquc, quod eft pofterius , & extra 
progtiá ratione cius , quia hocabítra&iü 
includi boc fincathegorema per fe pti- 
gió,vt concedüt Logici, quarc rationabi 
liter ioquit Awic. 5, Met.c, 1. & 2, equi- 
nitas cít tantum cquinitas, ergo fi vt fic 
pracindit ab omni extrinfeco ; praícin- 
dit ab habitudine, quz cít caufa veritatis 
propofitionis , ergo quamuisin re multa 
praedicata conueniant illi naturz , tamen 
de ipfa vt fic confiderata nequeunt vc- 
rificari in propofitione;quia veritas pro- 
pofitionisnon folum peadet ab c(fentia 
rci fiznificata per terminos , fedà 
fignificandi, quaratione coaceditur ifta 
bonoeft albus ,nontamen hac alia , bo- 
mo 4 albedo ; vt dicemus , quia albedo 
prafcindit ab habitudine ad fubie&tum , 
etfi album, & albedo idé formaliter fi- 
gnificent:cum igitur adie&iua folà for- 
maliter poffint przdicari,co quód (igui- 
fficant per modum inharentis, & adiacen- 
£is, & quidditas vt vltimaré abftra&a nó 
includat fignificatum adic&tiui,quod non 
cft in primo modo, nunquam pox ficri in 
ipfis re&a przdicatio : at (übttantiuaus, 
uia poffunt identicé przdicari, quomo - 
do prz dicatum nó contideratur vt adia- 
cens fubic&o , fed tantum vt eadem res 
cum illo, tic poterunt de vluimaté abítra- 
€to przdicari;etiamfi ia primo modo nó 
conueniant , quod cuenit folum in diui- 
Dis propter infinitatem formalem cxtre- 
moruim;quz eft.caufa perfecta identita- 
£s, nan in creatis ; in qu.bus non poteít 


dari prz dicatio identi caynifá fit etiá for. 
malis,ex Scoto 1.d.$..q. 4. ad 1. co quia. 
intantü excrema funt inter fc vnita , quia . 
reípiciunt tertium,in quo conueniunt, yt . 
diximus n princ.haiusquzft, |... 
68 Exquibus deducitur primb contra 
Recétiores)has jppofiuiones e "cte 
nianitas currityeft albaseft vifibilus ,bu-- 
mantas eft obietká intelleilus sue 
diuina efl bona, fep ms obictts 
fruitionis,distintla.ab(lratia  & (ii- 
les,quia omnia i(ta $dicata süt adiéctiua, 
& non in primo modo conuenientia ; & 
quamuis à parte rei veré conueniant, ne- 
qucunt tamen enunciari propter modum. 
con(igaificandi iftorum terminorum; vc- 
rum e(ttamen , qp multz cx his propoft- 
tionibus conceduntur , vt notant Lich. 1. 
d.5. q. r. Barg. ibid. Vallo. informalit.. 
pag.nobis 5 $7.vel - vía loquétiü, vel 9 
carentià exprimendi conceprus , quis de- 
rigore fermonis fint falfe; vade ifle pro- 
o (itiones,efsétia diuina efl cómunica- 
ilis,efl obietiu Jrvigonisuh diflintia à 
creatis, "c. debent ficexponi, Deus fub 
ratione efféti $, vel deitatis efl comuni- 
cabilis efl obiettum Cc. & hoc expedi- 
tius eft a(ferere,quàm cá alijs Scotiflis |, 
przcipué Mayr. limitare regulam tradita 
de vltimaté abftra&is ad aliqua predica- 
tay namratio probans de vno przdiqito 
t 3 tfr 
. :Secundo;dedacitur, has propofiti oncs 
e[Jentia diuina cft usseutjepien- 
tiaefl pater," c.eífe veras identicé pro- 
pter rationem addu&am de przdicatis 
(ubftantiuis . Voun 
Tertio, colligitur cam Lich. has pro- 
pofitiones,bumanitas efl ensyefi (ubsta- 
tia,corpus,animal,rationalis,e(le forma 
liter veras cótra Vig.Barg.Vallo.cit. Bra 
fau.fuper q.16.vniu.& alios;quod proba- 
tur qa non przfcindit humanitas ab itlis 
predicatis, cü illa includat, ergo dc ip 
poísüc predicaci cü veritatespatet cófeq. 
qa radix vericatis in propoltitione c(t ide 
utasexcremorum; Tum quia Do&ot ait 
rsen e pee abflraGium 
vitimata abflratt ione, & predicatii ex 
Juaratione n9 potest pradicari, nifi for- 
maliteryuon poteft gropofitia efje » , 
ni(i 








— nme 


Ca 


e ardt 


v 


. dari propofi 


Mal du VET DECRE M Su 


* s hs 


| Q- III. De Pradic. abfiradlisem concreti. chr. L 4s 


it per fe primomodos(ed hac pradi-  phy(sco cófiderabilisexprimitu: pcc dc; 
vir on aram cprzdi- phylicetófiderabilis.esprimitur pez dc; 


icantur forma liter ,& in priaio 

pre ;, Tumquia 
erano m Pra d nonniíi 
ipíummet pradicari , vt inquiunt 
'otifte cit.pon diceret Do&or,q poflit 
un itio vera posce br 58 
n prigno modo;quia idem de fetp- 
fo.non fortnaliter,(cd Mun pradicatur. 
--Refp. non effe veras iftas propofitio- 
nes,quia humanitas, & animal nó funt in- 
finita,ncc vniuntur in tertio,at Doc. 1.d. 
8.cit.dixit extrema debere [eris vnita- 
temrin tertio, vnde nunquam conceffit in 
ctcatis predicationes in ab(tra&to , nifi 
cum idetn de (cip(o przdicatur.Vel dici- 
tur non eflc verás , quia humanitas nó in- 
tegratur ex animali jfed ce(ultat .Caecertü 
nulla iftarum foluuonum valet , prima fà 
eífct Sen pacpett eflet fal(a;for- 
tcs cft bomoscft albus;&c..quia non vniü 


tur io tertiosquaprogcer fuffi cit,gp extre- 


ioslt funt difpara- 


ma (ipt vnita vcl jn t 
imal;& rati quib.loque- 
lulio- 


ra, vtanimal/& rationale, 
batur Do&t. cit. ve] inter te per inclulic 
nem,cómunicationé , aut ip. tione ; 
quas pradicationcs implicite «conceffit, 
cum a(lignauit regalam tráditam vt d xi- 
mus;Falíum €t ett humantatemnointe- 

ari ex animali,& rationalijimó quiarc- 
faltat ex illisintegratur cx illis; licut totü 
ex (uis partibus reíultat,& componitur,à 

ibus nequit abftraherc;cü fint, dc quid- 

iratito conceptu illius . & ul 

69 Sed cotrà do&riná allatá arg.quia 
hacpropotitioizieileci us intelligit , ett 
vcra, & tamé intclle&us eft ,vitimaté ab- 
flractus, &ntelligere non conuenit ipfi 
in primo modo; quód fit vltimaté abftra- 
€tus,prob.quia in (ubítantijsinquit Do- 
&or, fit vnica abftraótio ; incellé&tus e(t 
abitractus ab intelleétiuo, ficut voluntas 
à volitiuo. Tum 2.Scotus in 2.d. 3.9. 1. E 
exponens diétü , Auic«quod equinitas cft 
tantum cquinicas,ait; quód fecüdü prio- 
ritatem naturaicm , quà babet natura ad 
vnitatem;plura!itacem»particularitatem y 
vniuerfalitaténon cít dc fe aliquod ifta- 
rum quamuis nunquam fit rcaliter. tinc 
aliquo ;ttorü, & vc ficett quodquid cft, 
pct tc obiectu intellectus ; cít a mcta- 


fiaitionem,& alia atttibuca conuen-rea 
ferit,quz noa dicütur in primo mod» c, 
natura ab(tra&a. Tü 3. natura vt ab(tc:- 
hitur vlcimaté,veré cerminat a&tum intel 
le&tus abítrahcetis; veré concipitur, erga 
extrin(ecé poterirabftra&ta , cócepta, & 
je dcnominari , & per có(equens ta» 

denominauones pofsét cócipi ad mo« 
dunicatis , & cfficicnii i rationis formae 
lia,& deilla enüciari, T à 4.huamanitas;n 
Chrifto dicitur vnitas aísüpta , corrupta 
io triduo,quo fen(u non, conccrnit (uppo. 
fitam hàümanum,tum quia hoc nó adeít y. 
tum quia ill: gropoficiones no cedtà foc-. 
mantur de bomine, ncc fuppofitum digi- 
num,quia i(ti non cQaenit a(]umi,[ed a(- 
famere ,crgo-in (ubítátijs de termino ab - 
ftractoà (uppofitis,qui eft f(ecuadü Sco- 
tum vltimaté abftractus 5 po(fant przdi- 
cata,qua non (unt in primo modo, pradi 
cati. Tum $;ifte (yllogi(mus expofito- 
rius cócludit in diuinis 5, Pater generat, 
Deitàs cít Pateryergo gencrat; & tit ge- 
netare nó cóuenit De:tati in primo mo-- 
do. Tádé accidentia recipiuntur in rima 
nitáte , licut rarionale in humanitate in- 
cluditur ,ergo fi efl verum, humanitas ctt 
rational:s,ita humanitas eft alba ,quia rc- 
ceptio ,& cómiunicatio praedicati cum fu» 
biecto cft cáu(a veritauis. propofitioals , 
antecc. patct in. Chrifto , inquo albedar 
non potcít attingere fuppolitum. | Vctbi, 
fed folum humanitate vt fübie&um pro- 
prium ,& connaturale 5 . 

7o. Refp. neg. intellectü effe vltima? 
abftra&ü,ni vt ip(e Doctor notat , aliud 
ntn (ubftácijs,aliud de perfe&io - 
nibus (ubltácialibus,in illis vna fit abftra 
€tio, in iftis, quia modü habent pradicà - 
diin quale;duplex fit abftractio , ficutin 
accidentibus ab(clatis , vnde intellectiuü 
concerait fuppofitum, (icut album jintcl- 
le&us abftrahit à (uppofito,nonab indi» 
uiduis,vt albedo. Ad 2. refpondet Maur. 
q. 13. vniu. dub. 4. quód eid cftdicece 
natu;z à parte rci,vc pr(cindit à fingula 
ritate , conuenire eflc obiectum iatclle- 
&us;coaliderabilé à Metaphyfico , Sc. 
aliud c(t dicere hec omnia pdicati, pode 
de natura vltimate abícracta, primum eft . 

j verüar, 


dey  1sopipit Délbylüitanihe i SQ A. 


vetuimjquia vere d parte rei attcibatá) iffa 
(ant cim niaturasdentificata realiter; fe 
cendumeft falfum, quia ádweritaté: pro) 
potitíonis rion fufRck veritasrei fienifia 
cati fed tequidtor: &cveriras modorum! 
fissificandis& quia mattita vit -abféradts 5! 
TN in fecontifieàtilla praedicata aba» 
ahi tanen ab ilfà córitinentia s & foli, 
ptsdlcata primi modi refpicitppe fincas! 
théporcnsa inelu(üm per fe primós idcits 
&oiliz fáropositiones funt fal(e. Ad 5: per! 
idem refpinà quamuis illa pradicata có 
ác; Mititqudnmticencacint dede 
fa proptet répugeintiam modoró figni&- 
candi,natacaA.vtfic nó refpicit ifta prac 
dicacá;& ifta in figaificando: concermmt 
alhacehtiti matti» Vel dicendum. cunv 
ghulti$ Scodiflisjregtilám Scoti nomvale« 
r€ de pt dicatis confequentibus a&ü inia 
telléctas;fed de illisqua à parterei cóue 
niint,nar quamus in feprarfcindat. tà 
ab erite reali quàmrónis, & idco ide ipfa 
int cenfiderata non potlint: praedicari 
pradicata realis;quat non farit primi màs 
di;& molto miriüs pfzdicararatiouis j)vt 
arguit Lich. ex Ocham ;'atamen ipíà , vt 
f eres hi oet 
itiditienia icat& racionis jp 
refpólio eft ieditlorihd eund 
in Chiitto norrett vIrimatéabftraGtazary 
imó e(t nattira humana fingularizata; nos 
loqtirhir de'liunratiitate ; prout praecise 
dicit quidditaté. hominis ab(traheaté ab 
oràni eójq» eft cxtra effentiá . Ad $»refi. 
odor d. .cit.committifallaciam;quia 
mutat rtedicatio,ná maior eft veracfor- 
frialiterypritior eft véra identice:, fi pátér 
fübftátiue (ürmátur j ivéró adic tue vt 
ett denóminatiuü is;lic eR £al 
fa; icüt hac, Deitáseftbona:, Quia pra» 
dicarét (ormalitets: A d» eimum patát 
es diQis dd 4v cioricidr eudonsbisos 
yr. Seécido arg, eyiftalfic filiacbumas 
viitàs e(lmivsály d (i quiaxócrétü fabftas 
tiále €x (ec6cerisit füppofini; fc amamal 
porcit pro iac; S illo amdali (üppogere, 
fed humáriitás prefcindirifuppofito,crs 
go atiimül nequit recte de illapra dicati 
Tim au eum diécre animal currit j 
Tittaiiraé eft ániroalergo lumanitás cur 


fit; inque fyllopijnotft cade formalis 


emet tia m 


foletéfudh prütirs&impropotcigaeyiftn 
Aie ribus o 

Meere — 
dili qdsned 


TEE 
e&i 05 
láchi eOcerte t) tico jled dc indiuitua; de 
tánicnid hac própotiiodi*, homoin dàa- 
Ese vosicóceriic dndüjidua 
fuppoü itdtitér ptopotitioeffco (ala 
Fl erede dr nmeenirti ndi 
Wiener emere tmm 

orc 
CE OR MGE d adi bran 
fa ofica à quibas pre 
folam $ 


vecta Mi qeoinede wepicit han 
elpicity quo picit. 
ni Ad 2. pateroperidem yquia za 
etlivíór varlarur | igtép cue 
mE em 
ft vr n ord tede wm pad 


poteft & 
concedant; poffede'dbteaGuis- inferioris - 


bus predicari pec quod cóftat ad cauion& 
Poticij dos -L09.1:95; óppotü tencatis; 
cb 1ve(oiibi rslvgov nusnsilis mus 
CUWROTTON Dy iSuigpum 
21 £1UD £M 8 T QUELLI X23 JAE" 
"o dirae; luz de conepes a id 
Lajimof 5 rattis prdicati», x5 
304780 ad prinia partc dabij pats ne 
gatiua conmiüniter cócoditur;vrt- 
de ba (unt faliz bomo eftbrmanitas,li- 
inue efl albedoalbum c[b colorg&c. ra: 
tio fepiusc(t in(muatá quiz abítca Gra, s 
poc (cindüc à fubic&tis S (appolitisicotie 
bri verser em i mgr pant 
dó lipmificandi (ubieótana ,.& raxdicatít 
fioc cómthunicencvinter (e yxoliiar radi 
/omnisveoitatispropolfitionibusDi: quia 
bflratàa: figmficat parteib.cocreti y qp 
habet rationéimapauspatsatité vr. pars y 
fitipby (ica) ig m eraphyticaynompoicii 
Idetoto przdicdri Sed quia hzc rau» non 


«oncladitimdiumssmam abtlracta y. - 


-A£Grihunrcásiohelcti (apposits praícime 
dant Xam& in:fcv nde.poílinvide» 
tificarirealitecjimmáaran e ,ideircó. pros 
poficones quibus abltru£ba dicuntag 
dc 





nece a I ntt 


Q9. II.De pisdeabibsa s coconerenledri.LL. $03: 


E "o. 1 LE vetei ^ 
is ues alm f atis 


. deniyens fi entitássenseft bouitays. geo 


nus éfb vurüst[alitar,86catnen accidens 
dcceiéta predicata ant dbftza&ta, Help: 
dé tigotefermdnis, onines ills roposis 
tioncsciíc rimo n d 
petens € ;nó 
eít concteti iani bitu maalieceiión 
V—— ligrisimeltaccidens, sicut 
eami, lignum eft album:s:quod anas 
gis declarabitur, exmox dicendis... TTS 
2.75 ICircá fecada partem cértü efb pri 
indiuinis, quando faltim vnum éxiree 
mum ít infinitam: $stüles przditatioues 
€Bc identicé veras proptet tatidnem, me 
piusreplicátàm:Déiodé fccundá: omnes 
adinittuntur ifta-praxicdtiones imabífkca 
étis accidenralibus: media abítractione , 
quando-(c habent véfapecius,8c inferius; 
vcalbedo-eft colot,eít qualirasy &c»quia 
non (unt vltimateabftca&ta;, - Gcfuperiora 
3a ordinc ad inferiora fe habent ,*vz.cón« 
cretajcum illa:concecnant& per modum 
totíius,vt in princ. quz ft. dicebamus. ht. 
(aper Fet& omnes concedunt: propositio» 
ncs; in quibus abftra&um gencricibpre: 
dicatur de abftratto difeceriabweh ex 
tra, effe falfas ; vc animalicaseft vationá- 
litas, Scé conuerío , quia intantum vau 
de altcto praedicacür inquácum  vaünmcur 
inípccie, quam vnionem coücommant per 
mómina concreta 4; &.à qua per abttraGta 
graícindunr, ergo vrabitra&tamo! polsüc 
adinuicem przd:caci . Idem quo; efiet 
Adic&dum-dcabtizaóts ,qua 1h orduc ad 
lia accidentalitgtrpcaedicari naca (uat vt 
hümanitas eftaibedo y vebaibetlincitas 
nisi quod: Vá(qubqu diífp.rg o: «limi- 
star bant veritatem;ptzzcipué;quando per 
ipredicarumabttrattá denotatuc officiü, 


' aS actus fubie&iabítraéti y'vtrarronali- 


Xas efi diffcrentiasrifibilitas ejt preprie- 
L v; Maior difhcuitaseft.de abílca- 
^ 0 ;& fpecifico j^anillud pof- 
sit djifto.pra dicati, prz cipuéin.lubítá- 
tijsyim'accidenabus- 3009; doquendo dc 
'abitcattisvltimare ;..iteman abficactum 
diffcrentialc pofli cidefprofico diciv ca 
suni ioett anmialitasy cfl 1at107aliia5, 
'ulbedineibas tfEcoloraitas, &« &LuO)3Nv 


luus 


-7x; Hart. Log feet 3. cdocéait? 
gencricitimi quà ms ialc abftcactü. 
veté dici de fpecifico.quéféquitur: Auer 


faq; x4. Log. (e&teaq. ac Blane;- difp, 2. 
(ed. 17; hoc folam de geperieo concedi « 
Alij her iR. ;ablicaQta fuperio- 
rid cg daplicit&r;eoafideyár: y; vel 
vrinconfufo conGnent rationes ; & per- 
fettiones infcrigram ;& vt fic pofunz.de 
prec ser ii fecundum gradi ptae« 
cifam;qtem tormaliter dicum ».& vt fic 
falso pratdicáturita Ma(, (eG. 4«.de Vni* 
uetfag6.Soro:q.3 Sanchez lib.7« q« 13» 
Saarez:difp.:6, Mct. (e&. 1c «Didagus d 
Ye(u dif: 5 ;q. 2.dub.2. Com plocdifpiqe 
Q-.& alijjà quibus 
5:Meb.q.3 3 £eebi4. Bc Basic So y 2. pe 
irs vna Tac ore 1 [pecifica» 
tué: (umatur, cáfusé dicere: rationes in« 
fetiorüm , Sc pofle vt fic pri dicati: dc :il- 
ksy(iweràredaplicariud, ve (ubftarit cori- 
ecpay pizcifiuo, in bor. (enfu non poíse 
pra dicaci de ahfériot ibus: A dic, tract, 4« 
4.9: dub.s, iftas pradicationcs canquam 
'obabilius dictum aderit e(c fal(asyfoli 
concedit illas; quibus abft tacta dicuntur 
defais imimellatisinfcrioribusy fub cádá 
ab (bra tiores; &inomine gnilicaus ) vb 
bsc humanitas efi bmanitabbec ratioe 
ualitas eft rationalitas-sbac emn 
eft animalit as, &c:quód.ex noftris; afe» 
ránt Bar2.1.d:5 :q-1:$, Ibi bor omen 
Deus ,& Maur.fup. q. 1 3 . V niu» dub. 44 
imó ipfe -«Do&or Ms. q. t; E.inillo ex 
tá afferitquod nó poteft dari conceptus 
ka vlrimaxe ab/tra&tusquin poflit de jp « 
prijs fiagularib* praedicari; vnde cocedié 
jppofitiones iftás bc anàmalitds ef dni- 
ib alitax Jàc:atbedincitaseft :albedineis 
t5,n6 ci itdibimanitas efl animalitas s 
quia liumanitas rió e(t fingulare animalis 
tatis, Tádé cómbhiis éft opinio spud Scót 
kiftas;ranfcendéc pofle dc alijs abftea 
étisdici, vt buon anias eft entirasseft ba» 
qitas&c. quiaad. vetiratem propofitioe 
viis, falcimadenticam ; iinquiünt fufticere 
infinitatem perm ffiuam;& vran(cendem- 
-tià talcm habenrinfinicatem yc nr có» 
mnia D'eoy& créatorissideo poterunt im 
abira&odealijspredicati / ^,0 5 3 
-- 3$: Dicédum ctt,nullam propoüüohe 
in 


patum difánt Fonf. - 


— — PPS — MER! 


fe ^ Difp. X De Éninciationé 000 0 


ip eteatisin qua. vitimaté abltra& prz- 
dicetur de altero vltimate ab(tra&o , vel 
de füis immediatis inferioribus (ub eadé 
ab(tcaGione, & nominc fiznificats, e(Te 
vératn, fiue accidentaliter, & denomina- : 
tiué, fiue effentialitery/iué rranfcenden- 
ácr pczdicetur, ita Do&or cit. qué pra--: 
tcé Scotiftas fequitar Ruuius tract. de 
modo predic, Morif, difp.1. Log-q. 17. 
imo hanc fententiam volaeruntafferere. 
Ma. Suarez , & alij. illis diftin&ionibus 
dc ab ftra&tis, & przzcipuum fundamentü 
cft formalitas termini vltimaté abflra- 
&i, illum :2. intelligimus cam Scoto d.5. 
eis cit. q. 1. C. qui fignificat quidditaté 
abíolutiffimé famptam , & przci(l (fime 
ab omni co, quod cft quocii] ; modo ex- 
trà róncm quidditatisergo vt fic prefcin. 
dità qualibet habitudine ad quodcung; 
extin(ccum,fiué etfentialiter, (iué acci. 
dentaliter cum illo abftradto habeat có- 
fnunicationem ; ergo denullo alio pote» 
xit przdicari, quia vt fepé di&um eft,ra- 
dix veritatis cuiufcung; praedicationis cft 
Sdeniitas,connexio,& communicatio ex- 
tremorum , nó folum vt fant à parte rei , 
"fcd vt talibus nominibus fignificantur . 
"Conf. quia nequit vnum praedicari de. 
; alio; nifi iilud concipiatur , vt inexiftens 
"illi, & aliqno modo cum co coniun&tum, 
uta vt dictum cfl,radix vetitaris propo- 
itionis cft vnio, & connexio cxcremo- 
1ü; (ed quando concipitur cerminus vlii- 
-amaté abftractus , vtanimalitas v. 2. non 
»onfiderarur , vc coiuncta cü humanitate, 
"wel cquinitate , ergo cum verita:e nequit 
din tali abitractione de ipfa praedicati . 

-i Deinde potecf prob. conclufio figil- 
latini qubad omnes pattes: & primo q 
mollum'abftra&tum poffit de alio deno- 
ginstté pratdicari , etíi officium, & actü 
illios dicat 5 nam vel. eft (crmo de operae 
tione , ofli-io, & a&u [ccundo , (icureft 

- gifus refpectu rifibilitatis , intellectio re» 
ÉKpcéáu imtelle&us & hoc cft (alium; quia 
mec intclie&tus eít imteiledbio s. nec rifus 
c(t rifibilias, nec rationalitaseft confti- 
tuo homins  Íed- principium «onft:ta- 
xiuum; vel cit fermo dc officio ; & actu 
omo, & cá hic (icintrinfecus fubicót 


0, 
Ron gotetit predicari acetdésaligr à dc- 


quit de 
art.q« & hanc eandem rationem adducit 
-Aurcol. Td. 4- part. 2, art.2.. 


nominatiué s. vt dicebat T: fed e(Tenz- 
tialiter,nam rifibilitas formaliter eft pa(- 
fio , rationalitas formaliter differentia ; 
quod fi per'paffionem , & differentia in- 
celligatur fecüda intentiones, fic cft prz 
dicatio denominatiua (ed non cít de vl: 
timaté abftra&is,nam & proprietas cone: 
cernit hanc, & illam pr 
fibilitas, hanc, & illam rifibilitatem. 
76 Secundo cótra Hurt. prob. 9 iftz 
fint falíz bumanitas ef rationalitas , eft 
animalitas,ad inem, negat .n;hanc 
Tetrus eft bumanitas, quia licét Petrus 
in (e humanitatem includat » tamen vkra 
illam babet fubfiftentiam , przdicatum 
autem debct faltim confusé fignificare s 
quicquid dicit fübiectum ; fabínmimas , 
fcd humanitas vltra rationalitatem inclue 
dit animalitatem,quam rationalitas vt fic 
abítracta necconfusé dat intelligere , er 
Lid art etas os humanitate , idem 
iccendumde animalitate refpectu ratio» 
nalitatis. Sed neque ambo coniuncta pos 
terunt prz dicari , quia vt fic rationalitas 
deberet przdicari vt diffetentia .djuifiua 
gencris& conftitutiua fpeciei, & per có 
(equens vt vnumadiacens , qui modus fi« 
gnificandi repugnat vlamaté abítra&to . 
Tum quia negat etiam ipfe hanc propos 
fiionem Dess voluntate intelligit. quia 
vt fic datur intelligi coceptus nofter;quo 
voluntas licatiné fumitur, & conci» 
pitur vc principium operans , fed ét in his 
propofitioni bus inuoluitur. nofter con- 
ceptus , quo reduplicatiué animalitas fc- 
cundi fe,& rationalitas in fe concipiturg 
praícindédo à quocunque alio, ergo &oc. 
mon .n. abílracta dantur, nifi pcr iatelle- 
«&um. Nec valet, quodaait Auería, ratio- 
nalitatcmtuncinon pradicari in quale; & 


.Vt differentiam, [ed in quid , & vt genus ; 


boc .n. iamfuitíupra impugnatü difp.6. 
q.4« oftendendo veritatem illius regulz 
Diutr forkm generum non [ubaliernatim 
pofitorum, &c. Accedit etiam ; quód ab- 
ftracta vltimaté fe babent vt pars;u ne- 
icari cx dictis difp. $.q. 1. 


77 leruo cótra diuerfas acccptienes 
vitimaté abftyacti à Suar. E oníec. E. ahjs 
u- 


- tem,& ri«. A 





! 
! 
"P 


9. III.De prad. sbBlvathi eo cerit Ac.LT. $657 


addu&tas vrgetar, quia (unt diflin&iones 
do plicacoriz , nam vitimaté abítra&tum 
ex iua ratione formali abftrahit áb omhi 
eo, quodeft extra propriam quiddiraté, 
vtex vi nominis itür,'crgo nequit 
fumi, vt aliquo modo refpicitinferiora, 
aliter non eec Itímate abítractum. Per 
Gd oltenditür eciam vliimaté abíitra- 
um non poffe de fuis ingularibus pre- 
dicaci , quiá'ab illis non abttraheret; tam 
quia etiam albedo poffet dici vltimate 
abftrz&a , quia cantuai cócretionem ha 
bct ad propria indiuidua, quod ett faisü, 
nec implicat przícindere ratiogem com- 
munéà fuis inferioribus , aliter nuila da- 
retur abftractio mter vniuer(alia. 
"^ Tàdem quód concluiio verificetur ét 
fo tranfcendentibus (uod ctiam füftinec 
Vallo fuperart.3. T ormal.pag.nobis 359. 
& probsbile pürát Maur. cir.) jrobator, 
infinicas ilo pergvffiuanil aliud eft , quà 
comniuni:ds, & indifferentia: ad creata 
endis Rc ta lati y ple 
eudentia: vt stcimato à (y pr&e 
fein dul D Hd ferc o Dat n 
bet vt paffió 5 '& ett-éxiváá tati 
mialem entitatis ero nón pore ft e(Te dao 
tio idehtice veritatis, vt eft inBnirasfoc- 
malis,& pofitiua in diáinis; patet confeqe 
nam idco anhinal itae ipn poteft-de uz 
mánitate dict s quia abftrd bit à* poténtiaz! 
litate; '& habitudide ad ibfeciorá y: ergó: 
idém de identiace dicdàdàm : Tum quia: 
Doctor; quód omnis identica »rzdizi 
catio in creaus eft formalis 1. d. 8. q. 4t 
ad ti fed cncitas! ve ábftiáóta nequit forz 
militer predicari aliter diceret concre- 
tionerm ad id j eai adiacerer, INec iouat ; 
aliqui dicunt , peculiare efle abftra- 
isttanféctidentbus de omnibus dici y: 
qiiia primás cenceptus, quem de ré ali 
fori amas,eft;quàd non hic aihil, fed 
iquid; non uat , qu1a conccdimus ra- 
enus includi m con: epdbüs nfe- 
vm y'ed aliud eit de illis praedicari vt 
vltimate abltractu , nam eias yc tie di- 
cit rstióneth enus vc ab inferioribus prae- 


cfic tationem entispieciln. ^ 6 


728 Sedcor €ta arg. qp faltim 
peedicata e T anabftracto 









»rz dicari dc in bus, qium quia vc- 
ré lupcriora effentialiter iacluduntur ia 
inf: riotibus, ergo poterunt de illis predi 
cari; ab eo n. quod res e(t , vc] non ctt ; 
oratio dicitur vcra , vel falfa. Tum a. (i- 
«ut homo definitur. per animal ,.& ratio- 
nale , ita humanitas definiri debebit per 
animalitatcm , & raconilitatems at par- 
tes definitionis potlunt dc definito prz 
dicari,crgo erit verum dicere, humanitas 
cR'ammalitas & ratioaal.tas, vel faltim 
himanitas eft animalitas rationalis. Tum. 
3: coütiderando hás duas naturas , bamas 
ritatem, fcilicer & equinitatem; concipi« 
fous ias conuenire, & d. fferrey ergo po^ 
terit ab fl Fabi conceptus commaunis-ab il» 
lisin xpuid priidicibilis talis érit coceptus 
animalitat/5; qua róne Arift 7. Mer. 43. 
ádducic hanc pradicationam d.ff.renuz 
füpetioris dc infctiori imabftra&o, (ci(- 


fio peduni cft pedal;as quadam j & $co« 
e áed rnmia t ei i 
sniiitas-e$! bana t aybácsibeduieitas. 





esi'abbediatitas;& fübditsqp n9 jopartets. 
qued in dba disne. Wr Lia 
prádsé ety deuliquo nec aliquid de ip- 


fésquia boceft impojibilesfea fufficit adi 
própofitis boc quód vltimaté bfiraddit » 
boc efl db omni alteris natuvasci à fup. 
pofito propio ton: fingulari,de ilo non 
prédicetur aliquid formaliteryuifi prie- 
dicetur per [e nu omodo. : : 
""Refp. ex dictisad 1. non fufficere ad 
Veritatei propolitioni$ veritatem fizni- 
ficatordm , féd' eriam veritatem modorü 
fignificandi requiri ; nam quando rcs fi- 
Lire prifeindensab.alia, & po- 
a della praidícatur, non confotmaiuc 
rcii!la propofitio, «ceftin (fe; quia licéc 
rcs illa deriotctur , nón ramé vt alteri có- 
miunicatá j4üo veré eft à parte rer, alice 
ifte cient veta y Peirnscfl albedosefthta 
micnitassc? c. Ad 2 . non poic(t in ccóto 
humánitas definit: pec animalitatem ,.&C 
rationaliratem , quia hac praícindunt ab. 
illa, fed in obliquo:y «nde non potiunzin 
recto pciedican fed inloblupioidicendo. 
hàimnanicascofiát d& adnalxauy& rogas 
litate, Gcutín defoitione phyüqa homo 
non dicitur agima, & corpus, icd cx: alas 
& «orpore ; & licut non zocte — 
ono 


fe8* 
homo eft disini (loquédo de. 


corpore pro altera pàrte compoiXtd y. non; 
de generc (ubalterno) co qua cdrpuscft, 
piis, nomtotum y fic non re&é dicercrur, 
hüaranitas c(t animalitas rationolis, quia. 
animalicas (e habet vt pars. mou V tpi 
vtd:ximus difp.$:Gepe tara pec fd le £0 
ceptum ron cídé càceptum Ago eret ti$.,. 
fcd: aniemalis,qui: itaeritab. Glusjys Qt 
diné etiani dicat ad.illa, à: quibus abílra- 
hítar,& vt ictórum fit quoddam; poté* 
táalc,animalitas autcm ab.illis prafciudit 
Nec vtget authoritas-Arift. nam pratcre 
quamquàd differentia fuperior. nO. pros 
ptié dé inferiori pradicatur » Vt diximus 
difp. jiq;gaar. jiidbuctamennon cti prg. 
dicario de vl timaté dbftracto, hers Mes 
vltin.o ', idcm dicendum dc hac 
Cationebac bumanitas eft. bumanit ^ 
ncgarhus ver illam aliam. de hac a 
dineitate cfle veram;quiahatc. sme 
tas dicit quidditátem albedinis aui 
ferentia indiuiduali , sc B OMBANEN. 
ab hac albedige s: heque erit. vli eae 
flracta 5 negamus. etiam. Ruedil 
fttactum ed. vlimatum Lr às E 
p cron fingulatia , non «n. dicseur. e ab « 
illis (ed concretum ad. 
& aut horitas Scoti nom vrget 18e an i 
vnum extra y: & oppofitam d cducitür ex. 


tota illa quz ftione à yt notauimuá set mé 


princ. huius quizft. . 

:79-Secüdo oarg ad ide. Tum. quia co QO- 
creatis ad abftracka tenct. coníc üétiay 6t 
in vitimaté abfira&is. nam valet dicere 
in divinis, Sapicns cft iuf us,ergo fapicn- 
tia cftiafüitia. Neqj dicas;cllc verü idcti- 

ticé propter infinitacem exturcmoriis qui& 
cü infinitas fit modus intran(ecus , & 
«oníeqücns exraquidditatem (api 
& iittitizy&e vlcimare abfiract pen 
dat ab omni eo, quod aliquo dodo E. 
tra rationé formalé,iam illa cxtrema pte- 
fcindent ab infinitate ezgo infinitas nom 
eli to veritaus illius pra dicationis., lum. 
1: humanitas , & animauas rationc folü, 
diftioguuntoryat hac diftinétio (iei non, 
anícrt xienutaremxealcnjira nec veritas 
tcm propotitionis, Tádem 
anima raaonalis cfl atiamey& vamen "t" 
intcr ab(iracta,: 


üdi JH 


19]-32721155 (31611! 


ios Difp De, Bostéfatine v, «0X 0. 


eit veras! 


;So: Refpà core 
55k onis quand quando o ee 
Usyvt san aero vai p 


Plein dini E en, 
infiniinin 


infiniraté; ad: ius rd 


cere lapientiá téjiuflitiags Seno. 
ce vlamaté voe nin 


fxedete ab infinitate; vnd 
vicem pra dicari i. d qu: 







non eucnitin cCeatis;vlu mare antem. 
flra&um MPH - 
qos sli :"r a * 
propb fü uoyin I; LIjeo ratio apientie« 
cít ratio diuina juflitimy aishec 
yeta ratio Deitatis eae ratio I: 
pientia: proptcr inst 
cit UNA ire 
umusa ze(pondcre 
quod modi im nic pd gii 
mo modo iuxte:di inb ow 
Eu hes dnas a 
m cum Daá 


air vitimaté flcind:tg ab.oi cpa 
quod eft. quocüq;modo extta rOncm rbi 


cia 


dsbecinelig pofitiaé modus. nj piri m. 


fecas(et(i SES aie tar 0.B5 
dicari)nó tur ita effe extra rónem Ae», 
(cd tin negativó.que expolio videtur de, 

te Doct A ih 
aitqu rahcdo fapiésias iio E 
Ee pee etse tA 


DUenind 
finita;led visere fores 
2,anter«cft falsus quo admiio,negatur 
iia ci; ex modo cóeipi& ps 
qui& . c&iur illa extrema; explicue Nt. 
cii tundamé vojn re,ncqait dei leu 
ter9 epüciariyná eíIet dic 
diftin&wm.e gliidé euni ert pto, 


MM: je am. 


ja.comaynt e(Te vluimaté à 
ua hucuf aee tdemodis pdicar; 
djmablradies wcoereto quo ad pri-; 
mas int£ilones,e ,9anmno vet ifegtur, 
minis fi & ini Cru onü Ado. 

feyQin ordine ad primas, tavt ia; propor, 
fitionibus acci iuit termin); yr «Qmunis, 

cacionc quada, A coocxieng dic ead in- 

; ujeéjnen vt ra [cind.intà; sdlieüganigs 


Y oc owe af a 


— 


" 
-*- r. 
LP. 


. fintimntO Loto Ja i Sud ^ So 


DPI Re qe TO .WNDECI MAI 


jUlott0.2 4. 





"huis 3nu3 e'10:5i *» [Tee 


nei y 


refus d sde E 
vciebu eut ari fibi jr debate libras PHP 
d nrc" erm 






eoi1impo ose fioi. leg noo X one; 
T cd nim ^ laii i Cummni, à Dif ifa LL QiBibli c: js 
us de Eniheiatione i . 


oram tráttat,»rab em 
nem s find -iimpoffibiti 
X multaf; pa[fiones de «pfo 


"2 pru 9tvidinriP E Ef dem cnmetiom ft 


infe , c feci 
Vae donee te De uif 
voee uprti an velle 


aletm continentiam 
qi Proem. Nec fads 
^ Detiuon, dote dia tase afi 


fio- Demonftyationis, er tonfequenter quód obie- 


ur 


mere" 
» ipinivtné riri pad 


PA et e(Te 
(«Demon ni 
vira eur 


2E puts 
"agii 
"ia iem pm 


atio , qa cuiboritate 
»inumi Mr ii colificere . DN 
iftin&la tratfatum 'à libris Pofl: ficut dift in- 
Bor eet Hiec ae cR Sylloei[nius, A eee vt eft 
bea ALI d 


Te e?iloi Bom Sie i o im Chim ft bii 
t véflie em TR übertuies Or dria f 
irj rp. op trati. 





ymoti aliqui t dixeva. 
"Non vrgets quia tomi. 


$yllogifmi 1n Conr- 
iris s prerequiritay 


fus? explicanimus paires 


v ddreoperath pieni quia dios  fpeenlationiss " na; M 


lo ss QvesTIO- 


^ 
i dum Di ijcurfus. differat aj. Jorge 
2 :jd5b5. Tarione eH 


ie i cinis eft AHR-: ^i ide 
: t8 | An.146. quàd ponrtis diffe- 
: - entià/inter/duó; à Mies re 


oportet cognofécte i n 

vt videamus, ay Difcurfus diffétat a 
guiada Aogi(io (pto eode 
n.fumimas Syllogiafüm; 8CArguméa- 
ü loei) tieceffe cpi priuscontidérare y 
gi: d or Mig eA e '"Argameétatio, 
* piféiifüs etoó-eft ocerüia' intellectas 
decr ; qda ex vno notoalíud ienotufin 
jt, & iptetcj vnde dicitür EE" 
afi didam cücfüs y mótus, & progref- 
/£x roto ta:juam à terditno aquo 


iitelieEms perzitad'gnotum tamjsa ad : 


verinitiumiád ju ue;ex- ua definitione col- 
Ug turjnó Ere.]uod inicélle&tus duo 
cognofcat vnd poftaliud, nam c-phires 
app: chiónfiones y vel ibdicia difctete "ibi 
iauic ea (uccedéntia effent (carfíus;-fed 
—— ici , quód vnm ser aliud &égnofae . 


fui; diglieieée poreft cótinsere, e yt 
bt "i deirordisen, 8: hàbitudiné obi&- 
iam, vt fi quis cogno(ceret Solem 
dietricffe;& diem à Sole vc à caufa de, ee 
déte;& hoc non fufficit ad diftur(am; n& 
"hoc potids pertinct ad fecundam intelle- 
&üs operatione, effetd; vel vnum vc! plu- 
€ illorum obic&orü ad inuicem 
jecit ; ficut &t plura complera 
uit per primtamopcerationemappré- 
Fesigen opeceri Mescii iudiciumi;fed 
audicij; & complexi obiedtr. yprehéfios 
Técüdo contingere poteft i per dicàt 
liabitádinem iuter alenfus illorum obiez 
ori ftaur imellé&us atent ratut vr 
quia habuit ad aliad à enfum, & ex vi 
1tas eliciat aífen(um alcerius , & hoc mo 
do intelligi debet definitio dicur(as, " 
gy, gaproptét tria intécaenrünt 
di(cur(um,cozació nodi cosnitío i ignotis 
!& illatio; (éà deductiorgaoti cx noto, pri 
"inum dicitür aécededs , lecandü confe: 


? quens; vertiécobfes uen da; qiie eit nexüs 


"wtriufti; poteftas explicari exeglo [et adz 


^ operationis , ría licirt in iudrélo adctt áp- 
pre- 


$08 Dif», XI. De Syllogifmo in Communi . | : 


i; 6c1n difcarfa adett iudicium antece-^ 


deritis noti, & conícquegriaig ti. & fi- 
cut in iudicio adeft conpexiótermitiorü 
per copulam cfi fignificata,in qua formas 
Jitcr contiftit iudiciá,ita ip dilcur(a adeft 


phai» fabie&, apprchenffo prizdica- 


ficatayn qua connexione, & illationc có. 
fillit difcurfus formaliter, vt notat Lich. 
q.3.ptol. in ílla collat.q.an Theologia (it 
Lcicotia. Adeft ramcn fecundüm aliquos 
hzc diflcrentia ; quod iudicium in fecun-. 
da orcratjone quandog; cft affi rmatiuii y. 
quandoq; negatiuum, vnde duplici nomi- 
ne compofitionis .f. & diujfionis circum 
Kctibi folct y at di(curfusformaliter séper 
£ftafhrmatiuus,quamuis .n.aliquádo có-. 
clufio fit negatiua;tamen jllatio séper cft 
affitmatiua , quatenus intelle&tus iudicat 


- «onfcquens re&é ex antecedenti deduci; 


td hoc potius vcrificatur.de cognitione 
1cílcxa , qua. intellcétus, poft diícurfum 
iudicat talem diícur(um €tle re&i, quàm 
4le iplo conclufionis affenfu , fcu cogni- 
'tione dcpendentcet ex prauiffis; vt fufius 
inlb.dc Anima dicenus. 
Hinc trcs conditioncs requituntor ad 
*difcuríum; yt notat Barg.q.4-prol. $. E- 
o Tbeoloyta 1n [enon efl. [cieutia » €x 
Maur. (ujct q. 36. Vniu, prima, qaod. in 
géllcétus ncelligat hoc poft hoe , fecunda 
nod inrcliisat hoe per hoc, tettia quod 
3i is a&tibus concipiat arii ecedebs,& 
«Olequens; primà deducitur ex eó , quod 
cuifus eft qua dà via à tcrmíno à quo 
'ad iet minum ad quem , priór autcm clt 
sctiminus à quo ; fecunda proucnit, quia 
vobicéta habent ad. inuicem dcpeodenuá 
! cognolci; tettia cft neccílaria , quia vt 
xiwus, hon (ufficit ordo inter obic& 


Acá cxigitur quoqj inter affeniusquate di- 
kurfus ft; cim et Roto ptogi dimut. ad 
ágnoum , fiué notum lit caufa, bae effe 


tus , quas conditiones in nd. 
fcutiemus , Vnum ett hic aduertendüm ; 
guod cum dicitur confequens dcberc a 
c igtiotttm , nó iie erar plo a&iuali 
di(cur(u, quia tinc adelt allenfüs , X co- 
nitio illius, (cd ante, nó quod (inpet. de 

t effc nece(larió totaliter iguotü s quia 

[2 pius difeuczimas de i6, dü& lont norà 


reflexa ,qua.jnte 


* fucóclatioois drftinGus , fed ecit ipfcaf« 


nobis; fed vel quod fint ign 

riu ip AS e dia iae en | 

ti idein ad actualem cognitios 
bi: 


nem,licét habitualiter'cognofcamus illa, 
4. Concludendü eft igitur , tunc intel. 





. Ie&um difcurcere, cü a(fentit cóíequene 
conncxio propofitionü per HR aaa 
i 


tipetantecedenstanquá pergau(am (al..———— 
timin cogno(ci.. Caeterum an de ratióne | 
difcur(us fita (len(us, cài: d 
conícquentis , & num illatioilla fit a&us 
à .cognitiaot con(equentis diftin&us tea 
liter, vel (olum formaliter , & num vltra 
hos a&us cequiratur cognitio. qazdom 
c&us aduertat: coníce 
quens illud effe fecundum regolas logie 
cales dedü&tü , virtute. cayus reflexionis 
angiter acere eoclulionipertinetad 
animafticos decidere;pro nunc poflet die 
ci cum communíori aden(am aptecedea 
tis e(fc quidem neceflarium , non, tamen 
vt formaliter, & eentialiter iotegranterm 
di(curfum, fed vt caufamillius; eio ete 
poteft , quia tcitia opcratio non cft qu 
aggregatum ex plaribusadbus »(cd vna 
Aimpléx qualitás, ficat caetera opcratios 
nes, & potias i(ien(us antecedentis perti- 
net ad (ccüdam operationemsqug necef- 
fatio préfuppomi dcbet ad rerciám. Neq; 
illato débet (ioura&tus realiter sb affen- 






fcn(us vt cau(atus ab alfenfipantecedéris y 
d videtur imnucre Scotus 3.4. prot. im 
—— Lich duis di. 
cur(um4ufficere , o» princigi am fit. phius 
natüraliter notunt,s C9 »t. (16 fit. cajas 
iuum alterius extremi A Rd 4f;vndé ^ 
illatio.erit caufacio , & de pendéua aifen 
fus conclufionis à pramifis, quod ctia 
ict ex iplo mom neam deduétio,& i 
n habitudinem dedudt: add yex ; 
deducitur y«auíatio vcró ex di&is 1d 
/[ diáp. $412. dicit relationé effectus 
ad cau(am . Tandem non videtur (emper 
ncceffarius act illesgiesos »quia pra. . 
mij eaapQda D cüidenter nota, habét 


fufficientem virtuté gouendi inicljectumt 
ada n Cond. quo caíu virtualiret 
inte Audicat illam con(equentiám 


: ; & iuxta regulas, & logicalia 
pus ) in aliquibus tamen calibus s 
-quàndo non e(t jtà cuidens, dcdu&tio (X, 

; pr- 





| 


a 


A "A ; H 

miffis, poteft contingere vt maneat 
pa us iellectis, BE] tel edteo- 
do fupra actum cognofcat. bonitatem il- 
fationis Ls à&us non videtur formali- 
ter dilcurfus,fed potius approbatio qua 
dat1, & affirmatio rectitudinis illius , vn- 
dc (emper eft affi tmatitins ,quádo difcur- 
fuseft re&tus;& negatiaus, quado eft fal- 
fus, (iue conclufio deducta fit affirmati- 
a» fiu& negatiua; & haec fat erunt pro de- 

€laratione difcur(us in praefenti . 

Pto explicatione alterius termini;.f. 
argumétationis,(olü recolenda funt , quz 
diximus 1. p.Inft.traé&t. 3.vbi definitioné 
argumentationis , €iüía; fpecies declara- 
uimus,& przcipué , quod in qualibet ar- 

mentationc funt ttia, .(.antecedens, & 

icitur terminus inferens, cofequens, qui 
terminus vocatur illatus,& confequnentia; 
fcuillatio: ité quód entimema , inductio, 
& cxemplü non differunt. effentialiter à 
fyllogifmo;vndeé in rigore fyllosimus,& 
arguinentatio funt idem inter fe , & non» 
nii accidentaliter poffunt differre . 

His prahabitis ,quó ad quafitum prin. 
cipale, qui fuftinent pie e(sctia- 
liter cile pzzmiífas re&té difpofitas, con- 
clu(ioné vcró c(fc terminum, & cffcétum 
fyllogi(mi quales fuerát Alb.tra. 1. Prio. 
é. g. Achill.q.d e poteft.(yllog. Nyphus 2. 
Priio.c.2.com. 2. dub. 2. Marf. ibi q. 1. & 
alij; militer, qui afferunt fyllogi(imü cf- 
fcntialiter incladere prmiffas , & cóclu- 
fionem, vt Conimb. 1. Prio. c.1,q.2.at.2. 
ad 4- Arriaga difp.t $. Log.fect, z Morif. 
1,ptio. dub.z. & 5. & ex noflris Orbel, 
fuper lib.prio.c.1.niti idem atferát de di- 
fcurfu,neceilarió debent argumentatio- 
nem à difcurfu diftinguere. - 

Scd faciliter. refoluitur quaftio, fi di- 
aerías fyllogifini aceepriones jrenotabi 
mus; (y!logi(inus.n. vel fum tar icealiter, 
&inacu gnato, & vt fic accipitur. vt 
vnum inteiligio:le,incon plexua, defini- 

bile? &c.yel tum.tor exercié. , qu.tenus 
«fidiquod ügnabatur in fj lloziímo idea- 
liter, exetectur ab iatelleéta a parte rei 
& vt (ic adhuc poxeít (umi du phciter, vcl 
obicctiué quomodo d;ci: obiectiuas pro 
 po'iiones im figura di(politas 5 
vcl [o rrbaliter y & iigniticas actum inicl- 
Logiéá E 


9.1. dndifcwus differatabargumen — 365 


le&us cogno(centem propofitiones obiez 
&iuas; quod adhuc Mplicier potcft effe. 
fiue obie&tiué , fiue formaliter accipia- 
tur, nam vel fignificat totum id, quod in- 
teruenit in argamentatione , & fic dicet 
tàm przmiffas, quàm concluíionem,imó 
& terminos ipfos, licét remoté,non pro- 
pinqué, ficut termini funt materia remo» 
ta,& ét illationem, vel formaliter , fi 

logifmusformaliter fümitur, vcl obiecti- 


ué, fi accipitur obiectiue ; vel (ümitur vt - 


dicit premitfas folum: vc! conclafioneta 
folum vt tamenà premiffisillaam, — 
6 líitz accepriones oftédi po(süt ex at^ 
tributis ; quz de fyllogifmoab Arift. & 
Do&torib. (olent enunciari; tam de 6yllo 
gifmo dicitor ,quód cft inftrumentü fcie 
di, dire&inum tettiz operationis intélle- 
Qus, quod verificatur de ipfo in a&a fi- 
gnato fumpto , nà in a&u cxercito potius 
eft operatio directayquàm in(lrumentum 
dirigeris,& in hoc fenfü , quia habet diri- 
geretàm przmiffas,quàm conclufionemy 
Mr. refpicit tanquam obie&um , & 
materiá;circa 3 verfatur , vnde tàm prze- 
milIz, quá conclufio reponuntut ineius 
definitione. Dicitur ét (yllogifmum con- 
ftare ex tribusterminis,& duabus propo- 
fitionibus r.prio.c.2 f. eodem fyilogiímo 
poffe mass conclufioncs inferri 2. Prio. 
c.1.fyllogifmum demonftratiuü per con- 
ditiones premunt definiri 1. Poft.c.z. 
oftenfiuum à ducente ad impoffibile dif- 
ferte penes pramiffas 1. prio.fe&t.2. c. 2. 
item habere vim | ioni ;elfe caufane 
conclufionis,& fimilia ; quz verificantat 
de fyllogimo in a&u exercito , non qui- 
dem vt conclu(inem dicit, fed vt fo 
przmi(t.s (ignificat « Diciturét fjllogif- 
mui effe va.oncim extremitatü, cx vna 
vniuer(ai,& altera particulari fieri flo» 
gifiü particular&,ita T«prio.c. f» & feqe 
tyllogifmum móftrar: a. prio.c. t 1. fjllo" 
giimum dialcéticum ex probabilibus ef- 
te cóllc&tum 1.top.c. 1. declarare patfio- 
ncs,& accidétia 1.Poft.tex, $7. multa ae 
lia; quz nóaifi de fyllogifino, vt dat prae- 
cis? inclligere conclaitoné;verificantur . 
Dicitur quoq. fyllogifmum conflare ex 
pre niilis& conclafrone;vt in ipfius dc- 
fiutuoneyprzmitfas efe materià,conclue 
Qoo fionem 


* 


Sex 
aca tos mo og iris 
jo dejonttzagoney Tu moy 
dd tus. inp 
c u 
M c ME ficja NE 


eubuunzur. fyllogifsmosyt Pme 
es PURME ri NE 
cit, mimm f sàm;diuería ? 
piioncs» quia vocabulorum fign iaa. 


Dp9cxvíu lequensium pr: tn 

»v Exoprié; Pert Jrgenio bis D 
(eite cócju lone dasgitic - 

Mur Aes ene 

do fsllogi(mus. in; m .£xercito 


€onripi «t &nüper fe; E Eel 


gaitcare praemia 
Fives e ABKCSRUS 






۟da ome 
«iutio ilaca y iab eie 


bir&ütcttg-ope 
exe Bis 
Len eee jede ilen ve 
titia c(t cogninió.có peii, 
vtaic de puascicimer d xdilcurs 
pnr doc gni gei 
.czi'Ex his lionis exi 
argüme ntatio. * 
"spe UMIeEE 
ii áétuiexercito ,& obic Un 
dise ebore cama f.» fiie pro 


ud pro. 

Ericeadu AR x 2 
'ó formaliter. & pro. pramiisis tage; 
La re manits y dtftinguetetur ficat. (cs 
«ünda opetauo MAITURL MR ABIOINESEER 
&.fient totam jntcgra- 
Lane beum jen : difcur(us- 
sclitmus cxteadere ad omne. illud. quod: 
mecetfació. i intexicnit. je tertia. operatia- 
ne, vt faciunt aliquizawamen proprie lo- 
quee diícutíus , Gc argumentatio nort 
iffictunt y quia; vt patet ex: dictis y. per 
strumgàe fi !gnificacor. connlafio. » vt ex 
penis is dedacta 2 A d 

*Sed.contra praxdi arg. ptá v: qi 
f i-e qu propzié loquendo. à pia- 
sifasySi concluljona le per conícquens, 


rA on ooU0 


Bii 37Min Rotes. 


iE 


ida 
UE 
bas. eid 


(ei gd 










Por 





fib 


item 
s 
fona aes Si 
: Eu x 
iD. eM dor des Pe 


(oi L 


TES 





«zc anguine 
fas quodi ie EUR. Hm 


p dam.con 
Bis itus BEQUd eH TOCA UPC ESHA DB 
taione ag 


Miisntuc, qpode ti [ug di- 
Cimosergo.y vel défio:xionemallam coms 
IAN bici ei) stia fii ignà4 
tos fen(p-cmpr: ai Con», 
dede 
f 


ootatà la VG VLETIS 
chiens n propria a 


T dai p ia ipiius, 

-— y. nece joe.efl ads. Lec uad 

eei eoa Mn Wkrminusg 
Aper idems 


tóri : 
ntis 
inu$àquo ;.tum quia non cit ico 
motus, [ed fnetaphoricé- Ad3, pre ai 
[à & conclufio. dicantur Eae a- 
ee yUag mici sHaPe m E 
quoddam,rà quia metaphic i din 
teria y quatenus conclufio ex.lli "didudy 
trio usen gorenualitt Ad, de 
vtilla diuifio dicayur propria geoeris iam 
[pecies;. deber s ipifyllogiímus vc uni 
períeq ofumctur, vcl in císe idea 
liwel vt. icit. conclufionem Cx, praemilsig- 
jadgsauonc ex diuerltate prae 
amiísarü, colligicur .duifio í alogis nonugr 


taüquai ab: entiniqu^ nam alia, & lig. 


--€onr 


dan UE 
mint e ^ 
asinure amus. 
E 
ytctqg 
n ug» 3 


ameg gent: mot terme ——0— 
quem, vnadé fpecif E » 





Pn er 2 1 


m EA. 





|  Gubnuh Disifs ple Vif. 


$ dider(is 
E dh 


ul fyllogifab.a 
sd condutot 


Mifpita.q 
SITUE alio cab 


dod ES FIN s di hd: 
iis dica &oric 
vex js catfatti y 
Maác jchfany dica difci 
T ss pum foi sia confi ftig 
dicio illatitroyfe nit"a[se- 
pear iiic, 5 coelos catu 
Bie da feciidie ope ratiómis pre(upponit ce 
Arii üfn 2m 
dicum laum efticáufs 
facio afsénfüs conici afiofii 


el faltiayéáite 
cr?ó mon éft 
ipie afsenfas. Tot d EU quía ri c 
ctt fccüda o; téllectüs, & illa de 
Hur à ipeum r6 vatlat-eíscntia- 

cónclufidheni y oai etia tetrüitib 
Bé iE s Brt 





tsi 


— 


Aoriues ien em &us 


duo d fóraialitgs dig | 'exjlicatae 
per y ma ; cui non tortéfpundent ptie- 
quia pré cedunt y: i sedie 
quia aceti ergo al aid liud 
malitas prdteq: Tándem^h fál iom 
o  ycLe& nom fignificancibus Formas! 
t05 adeft (yllosifmus; fion tám tn afsén- 
(id ché dus: ;iteth logefg n the 
tica cóniditioalis c quidam argumen-' 
tátioj quia dréitür habere vir illátiuanis' 
& tamen nulluseftafseiiüs intellectus , 
im propter Conditiofialém "particilam 
tarict iotelicétus (üfpenfus, étgo'fyllogit 
ms eftà difcürlu diftindtus, ^ "| 05110 
"9 Refp.hec atgtimétà petere maior& 
diltuísionc dc formalitate di(curfus in tib. 


dc An;d.6:q.1021t/5. proponédam ; pro 
sicot adducta opinione de: juid- 
dita ríus tàqoa cómumore; Ad r." 


dicimus tudiciá tllatinum cfse actam: m- 

telícctus €Ognolcentis y cuius obicctuni 
nccelsátió" vel'etit conclufio j.vcl pta" 
müíie vt eau "inferentes , 
datur in fyllozilimo;illatio n. krrür in de- 
pendentiam concluiionis quz cít rcak- 


'amd ;n. nori ' 


gi? 
iyu En at ne? 
condlutios tio? Anc 4F9 
dide did pra is duis posit cf? 
D inrónc fimpl $ apu 


propter eh ni moda parit 5, quia 
termiai* m pens hd Met im 
nexi * Aide. yt buon 
rur rcu apptebe di 
fic ESL quz : (fanum: a€ cp. 
cógnoftitur £d 
coüfequentet iudi la- 


E UEÉ NS 
due Miete codaofeiiniphl 


ie 


peüdéteia 


"à nidicro fitio'éffsqo feifü.c6d 
d$ fidi im latitmm: ws "ill 

atsén(d dífti ant d'a.illátió [Ifa (é hà 

bét etica idifpé itia'irr condufio 


ià przilfsis vero yt caufalictt actua, Ge! 
quia hibitudo fll eft reahtéP Agewerfi Eon 
t4 , idcireo non dicirfius' difcàrfuim étse 
ia llsonesi RA e füdieiaie? 


mi ptit 
beg i a du ; i 
VU ES 


;" n zem um 

t app: ars 

exc "X Bifirdti (idc 

altetíos, fici m ca, Rr Yoras. cani? 

i m adios ecd ile Qu P 
itácein; i ate 

aitiai S m et iow i Ius 

mén àp Wh cadit vifütm ex a prehe Wr 

fiddis akerlüs quae dgprehenfror id eue 

M AVATT I 








aliacwvt eden i difeurtu , Ad! 
ft to nobis $3 perg tige ez! 
Suri dis sri: usi iis, & be 
confequens  difcutfus cri it égaitió. ino 
clusio isiflatae. "Ad s. tel. "Auet(a ida" 


illis casibos noo dari in DW dicüpo: 

fai;fed (ólani 1.operationem di eh 
prehédit fj pu V REX E 

dicite : bé n4 gae diii 

tiam iudicio quo Bioebdia 

ximus explicando "fotinali guide 

fii di à (eenduni de pt zu 

' pocfictica sonido iütahrdim s 

citüt ilatua ; quid pate 'refolui à argu" 
NETS UE OE $i abtolice. a(sent ret? 

intellc&us'an écedénti, iám deducere -: "3 

tur ftri 6 vafe queni eni "atq Qquohiadm RÀ 

na Tulgediid sea iti Ciréa i icecedih js 

Quo 2  (ufpen- 


$12 


(üfpenditur ét confcquentis a(senfus; non 
ob id tamen fyllogifius pro formált có- 
Ceptu erit à difcucíu dittin&us, fed. tan- 
ti): pro conceptu obieGtiuo. 


QV £ESTIO IL 


C4 affen[us concluf. debeat effe diflin- 
&us ab affenfu pramiffarum . 
Io Chá q.3.prol.q.8.collat.cócl.5. 
OQ Gabr ibiq 8 faftinét nó necef- 
fari przmifsarum aísenfum debere di- 
ftingui ab afsenfu conclusionis,fed codé 
a&u pramiísas,& conclusionem atting!; 
citatur ab Amic. pro hacíententia Do- 
Gor ed falsb,vt videbimus. Alij quam- 
uis concedant diuersitatem afsenfuum , 
non folam considerando principia ine , 
vt ex terminis funt intelligibilia, & con- 
clusionem cx fe , vt eft quzdam proposi- 
tio ex cognitionc terminorum cognofci - 
bilis, hoc .n. ab omnibus conceditur , & 
tinet ad 2.opcrationem, verüm e ; vt 
sims inter fe ordinem, & dependentia , 
quatenus conclusio intelligitur pp prz- 
mifsas, qui eft atus tertiz operationis ; 
addunt tamen , quód quamuis praemiísae 
cognofcantur diucrfo actu;afsen(us con- 
clusionis deinde non folüm attingit có- 
clusionem , (cd é pramiísas ; itauc intel- 
Ic&us attingat principia primó afsenfü 
principiorü,dcinde a(séfu cóclufionis pcr 
quádà repctitioné iterü cognofcit princi- 
ia;quod aliqui explicant, quía principia 
unt obic&um formale motiuum intelle. 
&us ad aísé&ticdi cóclufioni,quz eftobic 
&iü matcriale,codem aüt actu attingitur 
obicctam materiale? & formale:hinc infe 
runt afsenfum principiorum formaliter 
includi in afsé(u cóclusionis zita Capr. 1. 
d.1.q.2. ad arg. conira 4. concl. Sonc. 6. 
Met.q.1 pr uir Med.ibidé 
Ra. 1 Poft. c. 1, q. 8 Arriaga difp. r5. 
Loz.fcc.4. Amic.tra&t.2 3.difp. 1. q» $. 
11 Dicimus diuerfo a&u intellectum 
attingere principia, & conclufionem, ncc 


artingendo cóclufionem codem a&u at- 


tingit principia, quamuis dependenrer à 
ncipijs eliciatur conclu(ionis a 

onclufio cft Scoti q. 5. prol. in 4. collat, 

Abi docet fci que cit cognitio 


3 
! 


Difp. XI. DeSyllgiforin Commu -— 


conclufionis cau(ari à cognitione prinz E 


cipiorum , eífcq; diuerfum a&um, 
habct in 3.d.24- q.vn. B. vbi ponit effen. 
tialem dependentiam cuidentiz conclu- 
fionisa principis; & d. 28. in fine ponit 
diftin&ionem realem , quibus in locis vi- 
dctur etiam docere fecuadam partem , 3 
.f. non requirat illa repetitio. aoticiae 
principiorum, nam abfolizé docet habi- 
tum principiorum przcedere,& habitum 
concluf, (abíequi ; quod etiam clare in- 
finuauit r.Poft.q.8.& g. vbi loquens de 
ordine cognitionis przmiífarum , & con» 
clufionis, nullam fecit mentionem de ifta 
repetitione , ipfum fequuntur Scotifta: 
omnes Lich. Tat. Barg. füper prol. cit. 
Poncius hic , & Auería q.25. fe&.2. Pri- 
ma pars, quod fiot diftin&t a&us ; prob. 
ex Arift. 1. Poft.c.1. dicenre omnem no- 
titiam difcurfiuam fieri ex przexiftenti 
cognitione,ex quo deducit notitiam con- 
claf.fieri ex przcxiftéti cognitione pre- 
mi(farum. Tua 2,quia principia , & coa- 
clufio valde differunt , nam illa funt no- 
tiora,priora, & caufz, conclufio cít mi- 
hus notaypofterior,& effe&us ; illa quan» 
doq;(unt vniuerfalia; & affirmatiua , hzc 
quandoq; parriculatis , & negatiua vel & 


contra , quz omnia inferunt actuum di- 


ftin&ionem. Tum quia habitus fpccic di 
ftin&i íolamab a&ibus diueríz fpeciei 
Prairie doe eiufdem fpeciei , ficuti 

abitusifti ad a&us fpecificà: diuerfos 
inclinant;fed habitus principiorum , qui 
dicitur intelle&us , cft fpecie diftin&us 
ab habitu conclutionis,qui cít fciétia,er- 
e Tum quía ad diícurfum exigitur 

cpendentia , non foluminter obiecta » 


verum etiam inter a&us 5 vt dicebamus . 
1n przc. quzft, Tandem in demoníira- 
tione ab cffcétu przzmiflz dicuntur cau- . 
d: at irtek i? » go 2 it verificari 
c rebus amiffas (zuii;caus , quia 
in ilis comincur cffcdtus, in tondiio- 
nccaufa , ergo de cognitionc praai(fa- 
rut ,feu dceiettu vt E sito , quatenus 
intellectus ex cogniuionc effectus infert y 
& clicit cognitionem caule , crgo h&c 
cognitio etit ab illa realiter diftinctacs 3 
€um fitcaufata,& illa tit caufa, /— S 
1i Secüda puis pór primo prob. ijsde. - 
arg. 











amos Sata moto 


Q. ILedpáfnfesianl aliae E AQAA. Bus 


|: Cenni oo e xditfec(is ; 
ibus b gnofciaceeGarió! dcbere con 
elufionem y&: principi; próbartt át1an 
afsenídin conclu nom attin gere formali- 
ter principiz,alitet idem actus producc- 
sevhahiros.principiorurn ,.&! conclu(io^ 
gis; vt ecfnitinaretur ad prihcipia v, Tet; 
eautafai ipGus; vt refpicit .cünclnüoné., 
idcarteraunaretur ad obic&pay tamores 
feidiüerfa. yvc funt principia &conclu- 
ji Ti. VER eg en au 
Refpz dum, Aaecari n fequi ca ab» 
furd3 j'quia: principia rion arcinguntuc yt 
Quodab affenfücócluGonis,(cd ai Quos 
gue : raisin codes á(se: 
iucipi atting ütar vr. Qod yao 
plaxcsdieaconicaredundaic pro, 
eipiayen jopncluGonem; iccta) Que, 
Quod iuis iius poto 
& pefneipia:xobi iii 
cant ekcmplo luéis; 1 coloris s omoi 
eliesrio amie epiobuM ipe 
vu Miller iri pr v 
gdomvifóao jilà qrind« 
piopami (t habetiyo manife (lans veritácá 
pridpiobémiatluds Lad la ea i 
obinxineludi iaraífenfai ; 
fionis ncn intrinfecà;jdfed quin: q fü is 
eonclufobisordinemd; otclientialegm. y 
& iríorimfecumád illum 25, 51501101 mus 
- rScdiszc vefponsioC cB taatuim vex 
lis yin ft tamenicojncidit dnafira sé« 
tenria, Com ;.ncdicunt princip n 
aficBlus:conclnGonfs elleohic uim: Quo 
9l, intelli sunt :affentumi ollur zeraioart 
ad aggregarumi ex principijs y; & conclus 
fioficéxplicud,& form hoc :efà 
falíum;guta illudtecminát adicto com 
clufioors, quodiexplitause gcrápfamo cons 
clu&onem;vt teété ain ckuerfds bale agrcr 
&ftfubie bum, i& ipradicacum 35871y»era 
805 quod (oluox.goificat dependentiam 
€ohclufionis à prificipusy depédcntiaqüt 
formaliter ioo cfl id, à.quo alid depcnd 
det; íed.tefpicirillad vt tepmigum; ergo 
Gicuconcluüo obic&biua monieclud;o;) 
ry (i zmatoretnyi minorem: lat£:jo 
& dependentia àxpraxinitdis a conclu 
fio formalis, quc cttticníuss mouniái ad 
ijs cermimbitit éselinrelligaaS f 
ilamaiermunari ad: congu iioncéno yt;dcs 
c4. Logica. : 


pendehteà rii ipia da: lone ipeiacipi 
pertinóo ad a (sósüonclulions, «c. tecmis 
nis il/ uS dcpédécia, 'eihiverds:non 
rt&é tamemdciodeinfertur.aepsü. prin: 
. Gpiorü includbinalffenfib onc]ison;s. s 
&eunden cíic;ficut ncque cum:edano» 
^ fecimus ctcatoram vedep£ten(em à. A 
& ;vnuicríaliter cum-coggofcifbasieffe: 
Gürprouéni&ém à caufà, fequitur ea 
includi tr eicaturaj & Qo 
gnitioné ynjus ó(fie Co3oit jonen alterius 
-oxgBuatierpaiderone dybog rii dfbssp 
nicdiüm mj3nolidaton inicáciutzoney (ed 
ttiam peiebhafTis, dlieer.caelo (ro a9 dyfler- 
e tevene variar: GAticoluszo dalionis 
attingezenpr emillas, fannatefigeret 1pe8 
Xii n aber rues irm f aa 
zio fee fpénideturiseus noir orani sl és 
bxreregibtigin conc porivatemjijua lo» 
co;ip&us ponuiisly brporacioamcntk dé» 
Mp Gatto wd 
bile Gianni aer angidang 
turadeogalo i) mfnin qutmtand exerit 
ientaledi, 85. qoa jade word L3; CO 
focmaátur eumqnefoaliituvitex brümaplq 
lughib carpcid caecus Gi oScvcods 
ceníctum; ergodiilivoealonsbdes 
hetfrerórbpetidormealijinneoge L: 020leo) 
imibanifyilogifmomt&caliz Xutioqucadt 
pss quiate api Mt 
miedo 
ccrtc bogzo eft à 
trii cf] asit s ak. l 
imalyBetrustskboro, eftt 6 atv 
vudljdicine bone 3 dr mb c(t. aifrel, 
vt évie addon Eris ; 
vna oa hegórica o pófirioy (ed [iy pothc 
tira bidding pei 
xni upset Rai glishis 
marge noipia.:.bü.quii liec 
priacijiar m sepetidanan vidbiar eri; 
«ifa per alum quemdam lrcfpxum , ;quo 
intetioétusocognafcrt xablotipnéngilbun 
dicréttidrducam qx eeiucibus qu Xic- 
tapoillius peor 3 qiàs funr aadcaky nl 
beicbo ga ade ido ÍcoMt tpferao ez 
raga aducrtirívéto y;qui xis non cícen4 
pct voquivitüsonee acr pad Kor án 3j. 
NtOvft ier io operatio nsctle 6t (adlies 
ennüalqcl jiima; ved rurpr dar Bs 
duty eic igit unm 
O00 j *'3 


"YU C WV C 


$14. 
al afsenfu cóclufionis diftin&us , hic;n. 


eft a&us rc&us , & procedit via compo- 
fitiuaà principijs ad concluGonem , ille 


- £-flexus , & procedit refolutorié à concl, 


(— bitus principij, & cócl.fimul, er 


ad principia re(oluendo , ergo per aísésü 
concl.non attingumcor. denuo principia . 
Quibus rationibus impugnatur etiam re- 
fpontio Ruurj dicentis medium: non rc- 
peti in concl. vt Quod , fed vt Quo , nam 
nifi vclit tantümodo circüfcribere depé- 
dentiam illam , necefsarió deberet. fateri 
concl.císe propofitioné hypotheticá , to- 
tü Dp aio includere a&ü reflexü . 
14 Corra arg. prim oftédédo cundé 
omnino actum pofse císe refpe&ta concl. 
& przmi(sarum, Tum quia qf pluribus 
a&ibus vnum per aliud cognoícitur , cft 
difcurfus , ergo qf per vnum a&ü zqui- 
ualenté illis pluribus vnum obie&tum per 
aliad cognofcitur, talis actus erit difcur- 
fus,(cd poteft hoc facere intelle&tus,quia 
uz (unt in inferioribus difpería , funt ia 
derivcibos vnita ; ergo fi cogitatiua: v. 
g. pluribus a&tib. poteft: cognofcere vnü 
propter aliud, intclle&us poterit ifta co- 
gnofcere vnico a&u . Tum 2. quia fi hoc 
1nodo non explicaretur tertia operatio , 
fcd quia vnum iudici eft ab alio cauía- 
tum;nó differret à fecunda. c(sentialiter , 
fed císet quid aggregati ex multis fecun 
dis operationibus. Tü qonmegimen c 
idem 
a&us erit vttiufque quia vnus habitus ab 
vnico actu fpecie caufatur , antec. prob. 
pet hoc .n. differt à fciétia,& intelle&u , 
quia illa eft habitus concl, ifte veró prin- 
cipiorü,at fapientia cft vtriufque,& emi 
nenter cít vterque habitus , vnde dicitur 
6.Eth.c.7.(apientiam eíse (cientiá, & in- 
tclle&ü, .(- eminenter, & c. 8. (apiétis ef- 
fcnó foli citca terae 5" Ícd etiam 
circa principia dicere verüi,infüper fapié- 
tis císe, de quolibet hre bus rer iac 
Rcefp. admifso, 9 poffit intelle&us ;l- 

la plura vnice actu cogno(cere , nega- 
tus tfi a&tü illum dioe efse , (ed vel 
pw » vcl fccunda operationem intel- 
Gus ex dictis quz (1. przced. vbi etiam 
ex foludone ad 2. princ. patct refponfio 
ad 1. Ad 5. dicimus (apientiá dupliciter. 
pofsc íami , vel pro qualiber facultate in- 


Difp. X I. De Syllogifmo in Communis... c. 
telle&iua prout cum fophia conuertitur, | 


& fic non cft dcterminarus habitus ab: 
alijs diftinctus,vcl pro notitia primorum 
principioram;ac vniuer(alium caufatum y. 
fimiliter fcrentia porett faa: dupliciter y 
vel pro qualibet demonftratiua cognitio 
ne; & vt lic à fapiencia non diftioguiturg 


vcl pro ifla fcientia ; quz fpecialiar fubies 


Qa, & principia fpeculatur y; quo (enfu à: 
fapientia di Lingurtur , quz vniuerfaliffi- 
mas caufas, & prima principia conrem- 
platur, qualis eft metaphyfica,cuíüs mue 
nus eit pt incipia aliarum fcientiarü proe 
bare, qua ratione potcft dici (cieritia , && 
intelle&us eminenter; hincad atg. nega- 
mus fapiéttam efse vnum «habitü princi? 
i cociufion:s, fed efsc habitum 
conclaítonum ex primis principijs: dedu« 
Garum;& per hoc à fcieitia. , & imelle- 
&u dift inguitur, vt patet ex dictis. Arift. 
vcro velloquitur de fapiétia vnincríaliten 
fumpta , vel de propria fapientia , quate« 
nus habet probare principia lisi latona 
tiarüsrefpe&u quorü in illis fcienujs crat 
habitusiwtelledtus vide difp. 1. Mectiq-4s 
' 1$ Secundo arg: afscn(as conl, at- 
tingat etiam principa ; & quód um 
aliquo pao afseníum principiorü: Tam 
uia éodem actu potentia tendir in obice 
m formale,& materiale, ia obie&tuni 
iod ,& in rónem vt patet in exem- 
do coloris,& Seria id przmifsz funt 
rationes (sentiendi , conclufio.ctt. que 
concipitur abintelle&u:, ergo-&c. Tum 
3;codema zin Voloptes dent (o fiem do 
in media,quia hac fun volita propter fi« 
nem;crgo codem a&u tendit intelle&tus 
in conclu(ioné ,& in przmifsas , quia illa 
cognofcit propter iftas; Tum 3. non fuf4 
ficit,vc medium cognofcatur in prami(- 
fis,ergo debet cognofci in conclufione s 
& licidem us circa conclationem , 
& premiísas,ántec.prob. quia cauíz de- 
beat e(se fimul cum cffe&us effectus me- 
dij eft inhzecentia przdicati cum tubie- 
&o;de qua non fit mentio in prami(sis y 
quz dicuntur ita , ed in concl. ; 
ergo in concl. debet includi medium. 


efp. cx Auct(a duplicem eísc rónem. 


etam in qua,fcu. per quam. 
& hec 2 
9 


— ade m 


codem acta coguofcitür cü obice. - 


— 


QU. cdoaffoficohcldifiig ab affa jranif. $15 


£o Quod vt pátet de lümine , & colofe , 
aliam cx qua aliud cognofcitur , vt funt 
przmiftz cefg concl. & hzc füfficit , 
vt cognofcatür fimul, nó tamé eodé atu. 
Ad 2.conceffo pro nuüc affumpro, de quo 
in lib.de A nim.difp.7.q. 7.att. 2. refpon- 
det Do&or 3.diít.28.ad 3.neg.paritatem 
quia in ines& medijseft vrica bonitas , 
ideo poffet admitti vnicus actus circa 
finé & media, at in principijs, & conclu. 
fione cft duplex veritas alterius rónis;illa 
,n. eft immediata, ifta medíata, ideo de- 
bet effe duplex a(séfus alterius ronis,& p 
coníequens idem affenfus non poterit ad 
vtrüq; terminati. Ad 5. fafficit,vt (int fi- 
mul cognita non codem fed diuerfis a&i* 
bus,vt dicemus quaft. 4. 

Tertioad idemex Arriag. aGusifte, 
quo quis ex cognitione, quod omnis ho- 
tno fit animal , & Petrusfit homo , de- 
inde dicit, ergo Petrus eft animal , dit- 
fert ab illoy quo abfolute dicié Petrus: eff 
animal ábq; tefpeGa ad premiffas prius 
cui preter inhzrentiam ani- 
malis in 9 aliquid aliud. explicatar 
& actingitur per primum actum formali- 
ter refpondens ad ly ergo quod non ex- 
primitur per (ecandum atum;tale autem 
ncquit effe;nii obic&kim premilfarum , 
ergoaffen(us cócluf formaliter attifigit , 
& exprimit pmiífas, mim. fubillata prob, 
(nam primum argumenti patet , cam 
primus actus dicatur conclalio , & tertia 
operatio y (ccundus dicatur fimplex pro- 
potitio , & fecunda operatio) ti non ex- 
primeretut obiecti praemitfarumyaliud 
non poffeca fTisnariyni(i depeadentia co- 
claf.à princip:]s,fed nequit hoc dicistum 
quia hzc veritas quod. Petrus-firanimal, 
€t ex te independenter à prammiffis co- 
gtiof bis ergo poterit «uis aísctere hác 
Vericiteni per prium actum indepédé- 
terà priahiliseognofciy néccontra jpsü 
nes có ip adduc:y air quia actus 
3lie'forayaliter aci agix prietiidas;tü quia 
dcpendénuüa ilà phytica tion cognofcitur 

cóncla (ronis. Ud 


(per 
| "26: Rel'p.faahucr cótededo actü c 


elutionis primece. formialitez na- 


dam , & prakilam veritatem propotizio- 
iquid aliud: per. ly crgo- dcnota- 


nis, fed'al 


tum;tale autem non eft obie&ü premif- 
farum , (ed dependentia vcetitatis conclu- 
fionis à veritate przmiffarum tanquam 
àcaufa ; & ad primam. em 
negamus per actum cóclufionis polTe ex- 
"primi veritatem illam independenter à 
premiffis , quia infuo conceptu formali 
dicit a&usille dependétiamn ,eftq; veritas 
mediata cognita per praimilfas , ergo ab 
ifto re(pectu nequit préfcindere, & hoc 
imuit Sco.cum 1. Poft. q. 9. in fin. ait, 
ex boc cognofcimus diueritaté concluf. 
C principiorumsquia conelufionem non 
cognofcimus ni(i quia pracognitis pre- 
milis, Ad a.impugnationé dicimus p a(- 
sésücocluf.nó exprimi depédentiá iplias 
a(séfus ad a(fenfum praemilfarum, hoc.n. 
non rcquicitur,fed exprimitur dependen 
tia obie&i concluf:ad obie&a przmilfa- 
rum, quia per talem affenfam intelle&us 
L6 veritatem concluf. effe mediatàá; 
/à veritate praemiffatum caufatam . Di- 
ces,ergo iam attingit premilfas, quia re- 
latio nequir concipi fine extremis ..Con- 
cedimus attingi przmil(fas, non tamé eo- 
dem a&u conclufionis, (ed diuerfo ,. qui 
dicicur atfenfus principiorum ;nec requi» 
ritut ad relationem;vt eadem cognitione 
piatur relatio, & fimul extrema, (ed 
fficit , vt diuerfis a&ibus , fedin eodem. 
inftanti temporis; ficutneq;cum cogno-- 
fecimus cffc&tum,eodé acu oícimus 
caufam, (ed diaerío licét fimul tempore. 
Quarto ex eodem ; fundamentum to« 
tius difcur(us.cft illud principium: , Que 
funt eadem vni tertio y funt eadem inter 
fexex di&is 1.p: Inft. tra&- 5. c. 6. ergo 
nc dicamus-intelle&uz m difcur(u inniti 
fundamento, juod igaorát,& de quo non 
cogitat atu , deóct ip álTenfa concluf. il- 
lud aliquo pa&o cognofcere , & hoc etit 
attingere obiecta pra miltarum,quatenüs. 
cognofit Peteum-eífe animal » uia 
exaema fuat eadem.cem tertio, f. cü bo» 
mine,nám fi idécitascumtertio cft ratio. 
afentiendi,vt moueaur irftellectusad 
fen(um , debec apprehendere rationc 


Fenxiendi . Tán 2:aétus, quo quis.crodit 


fuilfe Alexandrum , quis Deus 1a. Sacra 
Scriptutaid rcuelauit , & ipfz Deus cit 


' v&rax ; qui nequiraenuri ctt incriaíecé 


Ooo 4  f(apet- 


08:6. Qux DU 6yliifuloiemGausiuniS X19. 


Aeon eid 
»t:29. MPH ESHMLNFUM puse 
imillarum,. f. reu elac ignem» B 


idininam;Prob. conteg je Cue " 
A pasret. (PAR. BA e 
k &yanixus magis, quatn aug 
imonio ojttor]nyaane; Quod «ab a[s 
diis. pre mitfgrumx fgpespatotali RM 
dió efücit vufir bpern na 

12.8 fu permambibny P oidenequg 

natural fios Raptor 
pcndensi3m: c. donis: 
accapti dolor in eif 
ab ipla. eis de 
z.; az Keljh kjg& 9p 
c &om 


19 Ari dan EE E 
ameti exercitoyquacenus aljcnía 

is cj virmaalizeg, cipr 
fonte lonas atinr 
gelleétas pos illum aum € 
allamcee rectam iusta regu 


ptalogicalia aliter ficeqi e 3a 
llc»c ener E BN Pm veis m 





Áeutecicts ne(ouibtons ac fupra sm 
atus ceflectete  nec« hone An 
ipia eloiukg ga "^ kon p tend 
itat ette uode alum nce xt 
»quod addit: desore ads ur 
deisov ar muaionesde er 


ER 
eei ded üdncl? poaipur, 
aen cegnàícipet atfenlum conc]ufíoni 
3n hae.eft neceffarium , quia af 

fatur ab aGenéu pra iiti my 
«igo nequis: deroulaen s clie aíscius Rp: 
aaa cam , aliter idem (der fimul 
&-caufaui; «aua, quatenus attingit. mh 
vagias qui relatio caufa cxplicarcus per 
Ay quia imxepetitione primcipior ü. inlen 
ftenzía ipfinsyex cau(aro m vt refpieit co» 
stu fioneqy: Ad: adimide, quod a&tus i|- 
uM Dare idt Vall aic p 
uin [iperpasurale, (cd Lolum. "qan 
diatuc à ioo lüpcinaturalis adhuc in 
pugnasic Aon yigets ahud «u.eít aliquid 
-pédere ab aliquo, dupernatnrali occalia- 


d 


sitaliters à vt 9 Qoam andae, yup pr 


iilis exc anplisadgustis cuepi 


aliud; did 
irre cohquam à can(a per. in 


om pb T 


d 
geli aal 
i e EE 


pae i turab; » 
dipende pisonbs i stiais1q 
no DUB6r OUOU, 9, 


Tix cds cochlgmsd pa 
unc Gaule «onciu - 
sonciu vines ergo anrcgu pioaclled 










&liciat-con 


u 
e i ia elixiane 
sntcllc tiim aumtpote 
4jeyex i Un stati e: concl 
non enim po:cft cohiberi;pr. 


eA u 
pefita 
wü Fats Mora 
oom on 


Penna mipseemi 
atenta «onglali cx 
it aliai quia offen. MUR ven 


1ys rider Á pegar 
Éosmaleimou MA Mes i "q 
atguienapro [OA pin 
e Cole yeritate IA, 


ede n 3 
pracmifgssóe imas , 
D MMMCRUT 


s dou: ione., & dgpc 
vndédeducuac 5;ad boc autom 
DIAS stra ccodebar fie rg 
» Lenta, qitod 
dau formaliter inallentu conclutionis y 
(& bicatringat. inciníccé  &. per. (cipfamy 
Objcéhum praenarüarpa » Ácd fact "d 
artingat excrinfecé. quatenus 
&utn pramilfavum, efk. messy en 
üeotia veritais coneluü od aet 
ádíolüm probent yc argum 
nec aliud per. ea Quniede p 
sit ,.colligi 





3s immo 
arc dere 
uDpugnacionc 
caiufdam $., /guidi affert. ad 
impf. nium »qQua €tàcs pohitis- 
-preiffis.potle soccliectun d ttsabi, ad 
A taobie Gray ex d agenionis nO 


^x Cunmsptimo modo: coacedunus aliquod -elicrse aonclafiqugo. paper: Es 


TF. "] ^ 60200 


d 
xr eser] 


affeplas. principiorü ioglue 


L4 





" 
! 






etn üc 
cus opm 1 fedrimpugnar 
Ou ; quia ti hene mi&it per fe 
Sexdo fisico jofiéidttingere 
prinia éGton, & noni perac- 
cidéns ex animi daft Gtione" óppotitunr 
coninoérey Clitrüs'adliuc- hoc'i[isü colo 
eivai ex (olutióne'ad 1.arputrientam; dj 
Pede near no "eit 
[aree ibas esa Ie ise A T 
ependesvet db óbie&o prarmitía 
uA 
ect nec non 
Gblietam prarmillará^atun rper d 
feriíliimzoncla(onis!; cajdrgumiento re- 
fpondec Ouüied) obie&tum"conclationis 
habere ekife ienrem virtut£ ad: ver- 


ntelic&us: yuré. iudi 

guatny wise eot ons 
o nce RM "ian ra 
diícürturumi; fti conclufionis y ré 
fasi dat;j 
fapé t0ta:Ixcc dó&tritia:eftil la, qua.tradi- 
dimns (upra n;:16.:non:pofse veritatem 
«onclufionis, vt fic; háberi independétee 
áprzwiífis , quiacx.(az ratione eft ,veri« 
tasmediata cognita per pramiffas;; verü 
vi dicebamus 5 ad hoc. fa laandii/minimé 

useftafTenfum prinmcipiorü tormalitee 
ii coticlufróhe includis aut-a(fenfum,cG- 
&lufsonis formaliter, & iotrinfecé: attin- 
gete obicctum praémiffarumiled fufficic 
frattinbat extrinfecé s. quatenus attingit 
veritati aoediaráu y quz. dicit -Koborci« 
Bationémad prasniilsas «iib 10026715 
urit emat» rionq «o9 d» i» 

«MUSS IQ. Xibungo . 
911.0121» b1PDs 22210002] rms nodtul 
idm promifit cana catclifioni 
-"Igijo?: iquoScnere egnía v. ciwDta 
18. X Vaitiapofstt intelugi.de prar- 
roro mi(fis; & coaclunonei «dl bita 
(iae 39 cl $ormalitet accepc sx quódios 
docunqs famántu:., certam e(t praspoiísá 
soc cia Mcoecip Co ituemD- palis. 
pese nu cce ah sueur 
propuer: cóclationem quàm € capicsloy ; 
ncc. gcuere mateciaus: y, aq. formalis 
caa(z.' ibcrinfeez per. «eram. compefitio- 


«UD DUST 


-f1 dH 


1u5 5 


-[1 


aJ déillisxebüsio ordine 






fiim; coticlu(T8 
vai ec fe pb cdm copalitió 
ex perfe acti, & per fé porentia; vc orh* 
nés £entur : Certuriiettig (uper conclaà 
fion yefpie re peeinifsa: fait - 
eglliBittt ex có miu ers. ios 
ex prihcipis; rmi [y éx vel dicittiabis 
cidinéimt rios v liabiuidiüet 
caüfz hie nofi peccft accipi nd 
thus 


fen(ü propriéloquendo, quia etm 
qu&'tleediein adiénra termini ad qiiem, 
primifsstionrecédunt , jmo fuut (ial 
oe pie ru dicet te duMA 
afiquari caufalitatis. Hocautém hoimetip 
viriuer(aTicer verum de pteinfiffis obiez 
&iué tentis fea de rebus inícipfis ; «qural 
non femper diícüríus e(tà cau(a. ad effe 
&üm, (ed vel ab eff- Qu ; velabaliquo ag 
lio excrinfeco medio; nifi velimus loqui 
verse T e 1ntelledtü d 
dd cogno(ci; niam poreft effe , quod effe- 
étus tit dorior (üa diufi, idéodis poterit: 
excitate incelle&um ad cognitionem cau 
fie, fed hac virtus non eft in rc fecunduay 
fe Gófiderata, fed vt'a&ai inmellectas füb 
ftat :quaproptet: tota difficultas reduci 
tür ád-przmíísas, & cónclu(ionca: fors 
malitet fumptásan:f. a(seüíus pracüfsae * 
zàm (it aliquo-pa&to caufa afsé(us concl, 
^: Prinz opinto negat. veram: cau(alitaté 
intet:hos a&tus,fed ti aliqua teperinu; de 
bete diciin generc cane matcríalis;exes 
uinfcéz, cà quigtermiini;ex quibus con 
ftat; éonclufíio , fumitur à premi (lis; à 
quibus poteft dici fubuwnidlrari materià 
eohcluftoni, ita; Rüb:0p;q.8.prol.ar. 4.86 
citantut pro hic fentécia Dor. 2,d.2-q.24 
& Apoll, 1. Poit.qe2À lijyreducunt hang 
cagíalitatenvad gepus caua: formalis exa 
tr inféczs quatenus afsenfus principiorum, 
inf3raándo ,Sciluminando intelicctu: 
deccruanác illom per reprae nup 
ebiecltis: & medij ad hanc, & nó illam có 
clafioaem cliciédam; ita-Hurr..di(p.7: d 
Janla 66:8, Mgril. r. rio. dub, 6: S, Arta; 
8a diip-15.bop-fpét« j« Conmuuior opiy 
pio-elt;,:qabd has canale reducarug 
ad gcnus ange cfücienuss fcd di-tepant 
adbuc itt incer fo namal. quien lunt. nad 
ieise;veram &theienuam (cd pouas alsca 
fuyo gramilsacumc babere vt conditio" 


ncm 


$8 — Dif. XL. De Syllegif'mo in Communi |... - 


nem agentis,& vcluti inftrumctum, ita 
Auera q. 2 propiecf & Amic. trac. 
2 j-difp. 5.q.6.dub. ;.C(teri vero admit, 
, tunt vcram, & partialem caufalitaté ef 
fc&iui , ita Nomin. & maior pars 'Eho, 
miit.Sco. 1.poít.c.1.q. 1.ad 2. T'ol.in ex-. 
pof.primi tex.not. 3. Ruui.q. $. Compl. 
difp. 17.qu. 3.Io.de S.T ho.4.p.Log.:qu. 
24-ar.2.Dida.à Iefu difp.16.g. 3. Blanc. 
difp.1.de argum.fe&t.3. alij . 

19. Dicimus,probabilius effe affensü 
przmiílará cftedtiue partialiter cócur- 
rerc ad afTensá cóclu(ionis;ita exprefsa 
docct Do&or q.1.Prol.ad a.pro Philof. 
vbi cótra D. Tho.arguédoait, Traierea 
Juppomtyquód principia [unt diflin&iua 
babitus cüclufionis in alio genere caufa, 
guam vt principiaeffetiiua, quod faljum 
€(l, quia fi aliquam rationem caufa di- 
flintiius babent ad babitus iflos,non ba 

. bent, nifi rationé — effediine; & cla 
rius hoc afferit 1 ,Poft.g.8.& 9«Tat.ctiá 
2«Priosq.1.ad 1 princ. & probatur; quia 
in premifsis adsüt omnia figna,quibus à 
pollciiori arguitur aliquid effc alterius 
cauíam cíffeitiuá, nàmprimó continent 
virtualiter cóncluf. vt ait Arift.1. Poff. 

' €. & 2. dcinde cóclufio aliquo pa&bo af 
fimi/a:u: pratmifsis , ná-ex certi ine, 
euidc itia, & veritate premiffarü meti- 


^ murccrtitud;nc, euidétium, & veritatc 


conc] d.fi pramiflae funt vninerfales,vcl 
pa ticulaecs;neceffariz,vel probabiles, 
aut falfze, vniuc:falis , vel particularis, 
ucecflitia, vc! probabilis, aut fa!ía cric 
eonelufio : &tandé adelt effentialis dc- 
pee itaut fi premiflze nó effent in. 
elle&u, impofiibile erit intelie&tum 
» elicere conclationem, quia conclnfio, vt 
.€6chríio, dicit ordinem illas, 2 
ibus fué vez itat&; 


iarelle 
sabfqypremifsis cliceret io- 


ncm illamyaofi eff&t eonclafioy(ed:efsc- . 


ae y 3 cóelufione mete 
fcienti.h Bp ii 

$t finpler plopofcieser fée da apice; 
tio; quz'omnia 3csutnit a&uitatom im 
jremitusee e&u cóctufionis, lhis.n,ra- 
i ibus Dodo Ed.sqiz. A. & 6$. 04d 


«fionem;prob-t cotra UNIS 


e paztialerm caufam inte 


.a0 Refpond. folá ex his fequl, vel 
promi ffze nar códitiones nc 4 
vt ait Aucrf. & Amic. ve] ? € habeant 
vt effc&us zuij,vt ait Ru ion.qua Tàd- 
tionc nequit intelle&us elicere. cóclufio 
nem;nifi prius: ducat. rn er pot 
pter ordinem iftorume m;vel tà« 
dé quod fint caníz in genere caufz for- 
malis 11luminando,& terminando intel-. 
Ic&um ad hanc, & non aliamconclufio- 
né eliciendá,vt afferüt Hurt. & Arriag. 
Verü addu&ze rationes plus probant; 
fi re&? perpendantur, & primó quod nó 
fc habeant vt conditiones ; nam códitio 
fiac qua non tüc rcquiriturquádo adeft 
agens indifpofitum, vel impeditum,& il 
la conditio cft quzdi impediméti abla- 
tiojideo nó dicitur effe& 
tet in approximatione igni 
fi agens,& paticssüt debit 
ta, non. 


15, vt pa 
s ad lignii; at 
té approxima- 
dita, finon fequitur aGio , 
» quodagens non habct adz- 
quatam,& completam virtutcm,fed pe« 
Git fuppleri ab aliogaliter p:ccluderetuz 
omnis via ad oftendendá aG'iuitaté cau 
farum;quilibet .n:pro libito dicere pof- 
fecjtsaioh Íccundam v.g, effeconditio- 
nem, & effe&um folum à prima depen" 
dece, vt in fimili de obiecto intelie&us. 
contra T.opin;& fub lic.V ,.cá igitar in- 

fc non fitimpeditus — 
dam , nec ad recipiendum a&ii conclu- 
fionisyfi haberet cóplet virtutem pro- 
ducendi conclufioné, ipfamproduceres 
&fine pramifsis , cp eft falfum. Tá quia 
effentialis diftintio, inquit Do&or, né 
c[tab eo . gy non eítcaufa, przmiffe fa- 
ciunt, óriginaliter faltimy dilferre con-- 


X glufionemeffentialiter , quia di tinto 


conclufionis probabilis, & neceffari? aft 
effentialis, & nonnifi à prmifsisorigi- 
nalitcrprouenit . Et candem. quia cíle 
afsimilatiuam, & vic cualitér cotentiui 
eifeétus 
Quieróncset demon(irans nccefa 


ds:nec canías formales 
«nón inflauntcin cife-- 


extrinifecas; 


umifed (iquam exercent caufalitaté y . 


"hac efb erga intelcti-ipfumdetermis 
nando; 


- 


Do&:cit.1.d.3. q.7. arguendor . 





Rit ime qué len iin amiz i - 





- 7 M 


! 


| QuafI HI umido previf fii cid feconcf $19. 


pando, & tilüminando; ergo cóclufio nó 
debcret necellarió affi nulari przmiff;s 
& pcr. illas effentialirer diftingur . Tum 
quia intelle&us non folum cft indetermi- 
natus ad producendum a&um cócl. , fcd 

eriam e(t incompletus ; quà ad actiuita- 
.— t6, vnde petit ab extrinicco determinari 
faltigià tpeciebus intelligibilibus, & có- 
plerijergo pramifia: noo folum determi 
nant imclle&um erga cocluioncm; fed 
€tiam complent cius a&tiuitatem; atlüm- 
ftum patet» aliter nulla cíict (pecierü in- 
digentia;fi fe folo, & roxaliter concarre- 
rct a&iué ad a&um, conícq. prob.quia fi 
conclaho eft prorfus igaota , nolla adeft 
fpecies 3pfius impreíla :ergo przmifia 
tüuncconcursü (pecierfupplebunt ; à nul; 
lo.n. alio in hoc cau pofset intelle Gus 
determinati & compleri «Quod fi dicas 
cum Arriaga; in co caíu concurrere (pc« 
cies pramitarum , eft voluntarie dictu ; 


& (alim habebunt. przmifke concurium. 


mcdiatum ad concluüonem ; ficut obies 
Cum mediante fpecie dicitut cauía in« 
tclle&ionis. Tumqunuia vt notant Cóplut, 
in aticníu concl. nomíolum;repecizur-tas 
tio intcile&tionisin coi correlpódens in- 
telicéui; nec fola ràtio intellectionis ta 

lis obic&i;correfpondens fpeciei impref- 
fa ,(ed ctiá rauo intelle&tionis difcu:fi. 
uz, quz per fe refpicit premifsas non in. 

teile&tum, vcl fpeciem , ergo ficut igtel. 
lectus, & (pecics ponütur catiíg a&tibia , 
ita quoque pramilz. Tum quia; vt con- 


ftabit in lib dc A nun. bené poceft vnus . 


a&us vitalis phy ficé in alium 1ofluere, fic 
enim 1nopinione maltorum volitio finis 
effe&tiué cau(at volitionem medij; tic igi 
tur in propofito porerit affen(us princi- 
piorum immediaté cü intclicétu ipfluere 
eficctiuéunaffentum conclufiuns,& nó 
tanum mediantibus fpeciebus . Tü quia, 
inquiunt;atfeocimur conclufioni propter 
przmntias, iy propter cít dié o caufalis, 
vcl caufa finalis, vel efficientis non auté 
for vel materials , fed. prazaa(dae 
non tunteaula finalis , cro cfficiens. 

: NNonncgamus tanic piaunisas , laltim . 
obicctiuas y poffe dici aliquo pacto cau . 
fam materialem, & m concluiio- 


ni5, waterialem ,«quatgaus termini €on- . 


clutionis fünt termini przmilsarum, for- 
malem , quatenus pramiffe ípecificant: 
conclufionem , fpeciticatio autem vidc- 
tur ad genus formalis caufa extriníc« 
cc pertinere. s J 
In oppof. arg. Tum quia in hoc enthi-. 
merbate omne animal rónale eft homo ;; 
ergo Chriftus eft homo,con(cquens nom 
cau(atur ab antec: quia cófequens eft de; 
fidej antcc.cft naturale, foperoaturale aur 
rem non cauíatur à naturali, quod eft ims; 
rfedtids, Tà 2.affenfus ifte (ic(set caue 
àc(sct 2 quiuoca , quia differunt fpecies 
quod ctt falsü , quia caufa zquiuoca cft: 
vniuet(alis, & remota , vt patct in coeliss 
a(seníus veró eft párticulacis.Tà ? .quanet 
doque recocdamur aétus. conclufionis 1 
non praiifsarum , ergo poteft císe cone. 
clufio o ven aii Neque dicas rung: 
non cíle conclufionem ; Quia ille actus; 
caufatur à fpecic derelicta ab a&u concla 
in«ncmorid, ergo cum fjecies nó concur 
rat nifi ad fimiles actus ; ex quibus fait: 
producta yrá illa conclutio etit cadé fpe- 
cie, accum praemiffis, fiue linc prz mi(a. 


fiseliciatur. Tà 4. ncquitintelleGus eli-:- 


cere fecundam operationem , nifi prius 


habuetit appichentioncs tetminorum;,&. 


tamen ex ifta indigentia non arguimus - 
caufalitatem in prima operatione etga; 
f ecundam; ergà quamuis concl. 4 

à pra mifTis, & tertia operatioà (ccunda,,, 
nónobid deberidici.caufa ; cadem quoqs. 
dependenua eft mier actum ániellcétus ,. 
& vol(tats, venequeat e(se voto obic-- 
&t in volütarc, qu:n praeccíscrit eiu dem: 
intellc&io in10tellcétu , & camen actus 

intellectus non eft cau(ía a&us volunta- 

uis, iuxta probabiliorem feitrentam , qu&- 
fcquitur Doctor 2.d.25. Tà 5..& fi przz-. 
miísz: poffint producere Ípeciem iptelli« 
gibilem, non ob id arguimus poísc pro». 
ducere alium aísenfum ciufdé (peciei, ad. 
quem fpec:csilla potcít concurrcre,ergo . 
multo minus poterunt concurrere ad a(- 

fenfum: conclufionis ,qua eft fpecie di-- 
fün&us; non .n.videtur.g vnus actus in. 
telleétus fit alterius productiuus . Tan. 
dem de ratione cau(z effectu eft, quód. 
fit cxiftens, ex dictisun Phyf. dips. q. 4. 
art, 1, fcd quando cft aísenius €ocluüonis - 

non 


"dS . ó dd "M iÁl Rcs, d 


fue Dp Dé sls niat o 


non efk a(Ten(us prz milium. quiahig 
pracedit nec (imul effe poveft,ergo sv; 
43: Refp, ad 1, io illo, enchymemate, 
fubintcll sibzc mier, Chrftesett anic; 
mal rónale, quz in intellectiadeft ,quà- 
vis orc nó jpleratury & E (kde fidegideon ; 
poterit illud cófequens stiamo 
e(t dc fide, fcd potius éanclu(io Fhealo-. 
gicavrinümili dicempusinfca difpik 3i. qe 
gar boA di 2n efb-de (Nod oa eu 
squid (c vniuer(alis,nam ohiestugp: 
caufat (pecicm fpecies o perat .omcs ope-, 
rogis e nh vines 
fiigidicatem, S fimiliaquaz funt equiuo 
RAE 3,negamus aum illum ef-, 
feciu(dem fpecici cum canclaGonc. y Vt. 
fz pius cft di&um ,ad probat, cefp. yelgr 
alia(pecies fit conclufionis , & alia; fune; 


icis propofitiortis, ; is de eodem, 
pret ai iem wx producta , quia: 
;intellectus formauir illam pro; 
tionem; vcl (i velimus afícrere .elle. 
eandem fpeciem, dicimus concurrere foe 
lum in quantum. a&us illi habent quan-; 
dam inzer fc fi militadinem, & conuenien, 
tiam tamen quia (peciesilla fe (ola nod; 
fufficit abía; prei(lis ad producendam, 
conclufionem,& ipía neqüit excitate invi 
telic&um ad affen(am prz miffacü, idcite- 
co mouct ad f.aplicem propolitioné cli- 
cicndam . Ad 4-xefp.cx Sco« 3.4. 23^ S. 
«A liter j concedendo trminos , quando. 
€nidenter €ognofcütur, canfate notitiam , 
i fecus quando funt inenida. 
tes,sctüeft camen magis dependere ter». 
ienoy 10nem à;fec rir ee 
&prima:g i[sz pervwim i 
tigam, A ia ifermo conci 
gen ,nonfic appre d tetmjnotum; gs; 
tum rriafpeciticatur:eísenirialiter. 
dote dlapelbampetpriccpis fien 
m principia pbylica 
mapas gemini e 1jídé, 
£camuss , fed pep princ: i mathematica. 
oftenía ; N 123men aGumantelles; 
£s eísc: prt y aqq mk nd 
ccíszrib prave joi fitus-y quia volitio; mon: 
fequiur.necefsatió ad iatcllé£tioné obic ; 
Gynccáb: ; »efsentialitergs 
ird, 3.0.7. $« 4n ifla: 
voluntas fit caufa tos 


turn quia ex Di 
Samen. 
non 


; ficte p 


talis fuz volitionis. » attamen eftpoténtia 
— erion 
tioni ncque dn actuad ;exipé; operas 
dra 3 Wn y ora m. dr 
fubabct exbfcovirttemi!complétám pros 
ducendi abquem athimpocerir.jHam.c]t« 


Swyquaca — 


4 


cere,fraiocolidmpedimento; quod in pro4 


sati T HF PATE. HR ifa 
fis nunquam élictct conclufipricm; fignü 
euidéns nondhübeft resale gii, fed rss 
FRA i ler ias; ME Rd In 
dc ratione cana: axytiuocit ) qu ffi 
efíc&um fpeqie dift inGaín produrre: 
düamuis nequeaz.effe&tunr éiufdeni fpea 


ciéi cffioere; quare nonre&à Krriagaeg 


hbc;, quod vnus aótis non peadus 
Vrerhr i pLa s v pi ders 
non : [xóducendi alium-fpecie 
diflinGtum, dummodo viriualitcr pos 
datur inilloj&cureft:;conclufio: 
pezmiísarum 5: Gc :ctiamfecundum alis 
quos volitio $nis cffc at valitiga 
nom medi j;quarn virtualiter iricladit; nó 
tamen aliam volitionem finis, Ad vliimia 
dicemus mfcq.quafti.c 15502 cibis od 
-izazbo,123;:192 i93 ti2180115 2112301 013 
£) ti Q. V.s£ ST: 4.40» 15352 
METGIUISPIP .igbaodi»i22,1122ido il 
Adbremi ER éaiofris 
1» i conclu[io.. 13q Xp (ou 
14 go Apreuz di32q.z; ad 1-contéa 62 
: A dascai utünedoafsésirprasd 
mi(sat& cépore:neéc(sario debere pracex 
dere conclafionis a(séfam ; Qeamplares 
alij hocafserunt dc maior propolitione 
fninorem veró'fimul-cfse: c: conelufio? 
niy afscnfa. Communis opimo cft. ineBa 
dem inftàáti-fitul (ae scctfsario debet 
afsenfus conclü(ionis ,& principiorum gi 
fed adhuc di y qudáas aieat(uf2 
(sri ton imticam cócluz 
fione pet labitusey afséfibus praim:dísaz 
rari dercli&os 5 Conimpoxament. Pofl 
C; 19-cart zi docent fatis (sc! a(sen(üa" 
prátni(sarucn-fimal exifterc curo « óncturzi 
fione-per actum recordationis , quo me 
nioréir intelleótus fc: afsenfuny habuifse 
ciscatales prarmifsas. Veram, imi Vere-ó 
resiquàm RKeceiitioresferé omnis fimul - | 
tancani exiitentiam volunt else meceísá « 
uam 


n3 (iod e52 





^ 






| 1 ormalii , ita Do&or q. 

$* ^ qa. M d. & 1. "olt. j8. & 9. 
J Prodec i er - .CX Sco.1. oft.cit. 

* a 5 z t dupli . confi- 


Eras ; 













* 1 , " utfa p (s ] 

cratis vel vt (unt quadam fimplices pro- 
 poficiones ad inuicem nó applicata, ncc 
ordinatz in fjllogiímo, vel vt in fyllogif- 
mo difpofita', & hoc modo adhuc dupli- 
citer poflunt fumi, vel vt füb(unt relatio- 
micauíz in ordine ad cóclufionem vt ef- 
fc&um; vel vt funt fündamentaliter cau- 
fe conclufionis, quo fenía fpe&tancur fe- 
cundum preptias naturas, & vt à relatio- 
nc caufz przfcindun:; quaflio non pro- 
cedit de premiffis in primo fenfu , quia 
vt fic poteft efTe maior finé minori & co 
clufionc , & é conuersó ; imó maior , & 
minor abí;; conclufione , quando .n. nó 
funt applicata;& ordinare in (yllogifmo, 
non habent rationem pra m.ftlarum ; fed 
diícutitur de premiffis applicatis;non qp 
necefíarió pramifsg fimul debeant clici 
Ab intelle&u; (ape .n, euenit, maximé in 
nobis propter ir:perfe&ionem noftri 1n- 
tcllectus;quod miaior prius eliciatur, quà 
minor,vt aduertit Arift. 1. Poft. c.r. fcd 
cít dubium;an alsenfas iili przzmiffarum, 
quamuis prius tempore elicit: debeant 
nihilominus permanere ,.& in codemin- 

ftanti fimalelecum conclufione. — — 
1$ Dicimus,ti pra mifiz vt formaliter 
caufa conclufionis cófi derantur; funt fi- 
mul «ü conclufione,nentantü fimultate 
temporis,fed etiá natutz, fi veró vt fun- 
damentaliter cauía (umuntur , fic dcbét 
ambz in eodem inftanti temporis fimul 
efIc;non mmor tantü , nec habitualiter , 
aut per actum recordationis,fcd per pro- 
prias cniitates, cum qua fimuluate tn (lat 
prioritas naturz. Eft Scoticir, & cóis cü 
Arift.1. Poft.c. 1. & prob. primó; quód 
vt formaliter cauíz fint (imul natura cum 
€onclufione, patet, quia vr icfun: relati- 


| ua, qua func timul tempore , natura , 
hitione ex dictisditp.8. quaft. r1. 
€cundó y: fundamentaliter accipiun- 


tur debentetiam timui exiftere, quia pre 
milita (unt caglar co;iciuiionis , caufa au- 


teni quando a&tucaufat ; dcbetattu cxi- 
ftcie, & nó d immcdiaté pr c 
facrity licut fasc in Phyt, di-. 


second. 82r 


t: SCquoniam amba prz- 
AR nclufic ns fine 
tera cft infufficrens , vnde quzlibec ac- 
menmtiío vim habet inferédi ex fora 
yllogiftica,vt diximus r1. p. Inftit, tract. 
3: nam medium , vt coniungat extrema y 
debet cum ambobus illis. coniuagi virtue 
te illios principij, Que funr eadé ud tere 
tie, funt eadeva inter fe, idcitcoai 
premi(Iz debent fimul cum conaclufione 
exiiterc, non fola minor. 
26 Tcttid, debent etíe praefenres sm: 
m & fotgales entitates, & no per 
ab tus, nà habicus (olü eft caufaa&uit 
cin(dcm fpeciei cum illis, à quibus eite: 
nitus, a(jeníus principiorum , & aSenfus: 
€onclu(ionis fpecie differant,vi patctscr- 
go habitus principiorum n&qui: cócurrc- 
read actus (cientificoscóclulionum, fed 
pracisé ad a(lenfum pra mifíarum .. Tum 
quia habitus non dator potentis ad fim- 
pliciter operandum;fed ad promp:é , & 
faciliter operandum; vt notat Do&or 1. 
d.17. q.2: E. nam abíque labitur potett 
potentia in actum exire, abfoluié loqué- 
do;at pramilT'a requitontur in intellecta. 
4d fimpliciter operandum , quia. (in? ip- 
fis nequit intelle&lus producere conclu- 
fionem; erg concur(us ipfarum ncquit 
ab habita fuppleri. Neq; fufficit, v: pze- 
fentes fint per recordauonis actum; quia 
tertia operatio e(Tent'aliterà (ecüda de- 
pendet; & caufacur , vt. fine illa nequeat 
ciie , & intellectus ex (enon cít fufifciés 
ad cliciendam concluüonem , fed à prz- 
mitIis determinatur; & completur, ex d:- 
€tis qua it. preced. ergo pramitla ex (e 
ipfis concurrere debent , vcl per aliquid 
[upplensillarum concutíum,a&us recor- 
ditionis non cft potcas fapplere ittà có- 
curfum , quia eft imperfectior, nec cmi: 
nentet Continec a(feofam premiffarum ; 
nec füfficiunt premiísz in c(se obiccti- 
uosqtua vctic habécetie (ecüdü quidscau 
fa verà rcalis expofcit. eíse fimpliciter - 
Tandem quod priorcs dicátur pziort- 
tatc naturz,patet;quia vt fic caulaur co- 
clutionem , qua ab ipfis e(entisliter de- 
pendet, e(fecitialis aüteim dependentia 
ififezt banc priotitatem ex. di&tie difp. 9. 
qu&ft.2. artem, v io " ^2 x ' 
. " ^in 





dj 
(put.7.q.4.art.t.- 


$:&— Dp X FoPesfy 


; «An oppef. obijc. primo , quod afsenfus 
pramiísarm tempore antecedaf.» Jta 
quia difcuríus cft quidam motus wi 
mus ,de rauiooe autem motus eftiucecis 
fio, Tom 2. nequit inte ilc&tus nc Es 
fit nitus ; plua famul intelligere » vnd 
dicebat Arift. 2. Tops 44 cotingere va 
plura:(cire; pon autem cogitarcsergo af. 
fenfus illi non funt imdl ..[üm3- certum 
eft ietellc&um cí(se.dererminatum;ad co 
gnofcenda (imul plura,non.n. pot 1n iqies 
Qàm3q; numerum intelligibilium tendere 
fámul,fit v.5.talis determinatio ad. [cx ,& 
Habeat de quatuor obicáis cegnitioné s 
certé fi aliquam fyllogimi elicecet, pof» 
fet proillo inflanti habere cognitionem, 
majoris, & minoris,quia habct.ad duo ca 
pacitatem , non tamen conclulionis €o- 
gnitioné, quia excederet. Tum 4» babeat 
quis errorem aliquem nimis radicatum 
inintellc&u,certé fi formaret fyllogi(mü 
de conclufione oppofita vera, non pof- 
fet poft premiísas producere conclutio- 
nem, quia per vnug a(senfum non poíset 
ftatim expellere. exrorem tàm tenaciter. 
affixum .. Tum. caufa materialis tem» 
pore praccdit cffc&tum, vnde fubftantia 
dicitur accidens precedere tempore, na- 
tura, & definitione , praemi(see (unt cau(z 
maicrialcs conclufienis , ergo &c. j 

. 27. Refp. ad 4. ex $co.q. 8. cit.. dari 


quandá fücceffionem in diícurfu, quate»; 


nus rcgulariter prius coguoícitur maior; 


fcd cü hoc ftat, quod quádo cogno(citur , 


concluíio, permanet adbuc cognitio pra- 
miísarü; accedit, quod diícuríus cft me- 
taphoricé motus , nam potcft intellectus 
vnico inftanti TW. wm bp » Ad 2. 
ait poíse intellcüum p 


^ voluit Arift, vcl dicimus textum jllü., 
císe pro nobis, ait.m. in (Kcienuia plbra fis; 


mul cognofci, quia cognitiones praemife 
fatum, & conclufionis (unt fimul .. Ad 3, 
aliqui dicunt,vt Ruu.aíseníus prami(sa- 
rum,& conclufionis propter. mutuá cons 
nexionem fc habete vt ynum;ideoq; non 


cXcedere capacitatem intellectus: Alij vt. 


Conimbr. & Amic. non fequi afsenfum. 


propter impedimentum at.conclulio in- 


ura cognoícete y; 
vt habitudinem aliquam habent inar. fes; 
& vt (unt connexa; non vt plara (unt js ; 


dylgifmim Conn 


-Migtsucide intellectu l 
5 dq) & ad veratem ha 
atjqu6d quando incellc&us cliaet.epnz 
ui 6 mul.exiftácinpo pras ip 
en eraliqua« f 
ger (enonpertinensadiila cognitionem, 
Ad 4: fl deertorcactualiieft emo, (las 
tim pet. demoftrationer'expellerar quae 
cá Vue ADR eui deua eere 
tirudinem; fi dehabicualicrtoreyconces 
dimus nó ftatim de (Leui(ed paulaums ga 
bábitus nó opponitur. a&uioppofio for 
maliter fed virtualiter»: vein lib. de Any - 
dicemus, Ad $ ait Dockof premiísas císe 
quoque caufam cffectiud i deirco-quando 
funtapplicatz & naturalés, ftam pro» 
ducunt conclu(ionem qua cft effectus, 
^28. Secüdo adideuxpotc(t dari csfaus; 
Qp fint a(sen(us maioris, & inocs, &in 
clicitione cóclufionis adneitatur fai (itag 
catum ,.tunc erit: áf: ;pra mi(saturm 
fine aísen(i conclufionis: antecedens pas 
tet ft faltitas efset difficilis cognitis & nà 
flatimex apprehenfione termioorum coa 
gno(ceretur ; "Tum a;ad a(scn(um cóclus 
fionis prz requiritur; vt termini eius.cone 
cipiantur vt coniuncti: , & pofkafsenfotn 
pramiísarum , quz oqgnia eunt císe. 
in inftanti . Tam 5. caufa cíiciens (ulum 
virtualitet cotinet effectum ; er0 cx «o4 
gaitione ipfius cau(z oonnili virtaalisca 
gnitio.conclufionis potcft inferri , crga» 
cognitis priemifIis no necefsarió formas 
liter debet cognoíciconclufio. Tum 4« 
Ati(t 2. Prior. c.26.ait contingere poíse 
cogno(ícerc omnem mulam e(se fterilem;. 
& hanc eíse mulá, & dubitare, analiquid: 
habeat in ventre, crgo cum aísépío prz 
mifsarnm non ftat aísen(us concluGoniss; 
Tum 5. daretur eiufdem rei fimul. in-in« 
telle&tu cognitio con(u(a  &-di(tin&ta s. 
nam. cam dcfinitio dicitur;de: definito y 
definitum cx partc fubicéti see. m 
t&het., cx pacte pr dícatidiftinéte..— | 5 
Rcí pad 1.neg,antec..quia: cum a(sene» 
fus conclu(ioàis fequatur:19 code initan- 
ticum a(scní(i minoris, neceísarió.fiante; 
concluftonem aduertitur Glíiras, €t ante: 
minorisaísen(um. Ad 2 (i praemiísz (unt: 
cuidentes, in code inítanti cliciuntur 11li: 
actus,fi incuidenics, ucc — prz 
ct 








ce fife- 
rd E 










tias p 

bicàs inclinat in inre itf; 
in erectionem ad; cie dif. 
féradt y &teo'idem de iticipiórü 
éefpé&tü conclu(ión tit fpe- 
cié diftínéta, nátiivr fe bet Peiéra 


in pra- 
&icis, ita priricipiaiu fr pelbilbur Té d 
z,libitus eft quaidá v virtus; & fetmei 
€ipiorümjergo €ofitinet in (e acciuitátem 
illorü; ergo-potetit Gur jctüclptsMdicoc 
«lufioiem concurrere, Turm 3.experiene 
tía cóftat ;(epénos alicui conclu(ioniaf- 


féndiri'exafsénfü premifsarum prahabie 


to mülto téporéarte jmasitné cum pro- 
pter nimiaai di ftta&tionemió potelt in- 
celleccusadaertere prarmiffis jetzo (alim 


in hoe cafü fufliciet prafentia per actum. 


£cifieioritiium y ram: veré tünc bv 
caufa, & effectus Cid aceto 00109 i of 
^59 Kceljxad 1ineg, pisitalemi v brin 
Scoto diximustupra dq: 2.dd 2; Ad 2.dici- 
taüs hàabitü.hon' contincre votare actü, 
quia [e Tolo non poteft illum producere, 
ideo neut efficere, quicquid porens cft 
actis cáuiáre ; & habcimus inftanciam in 
caufis ze jaimocis; etiam perfectis, primae 
.ni- qdálitates funt cavía prauitatis)  le- 
uitat $,qud principiant morü,qui niBido- 
tinus n equit à primis qualitatibus pto- 
Venice & 10 multisalijs. Ad 3. imó quia 
tüc ad. cft maxima iniellecus diftractio, 







e xm x 
e MUR d e: principiofum 
re abáfsen(u cochifionis,quia prius 
puso dm etioti., in 

Sisi rm t va- 
| T 


fenis *i miners "s 


a 


P. 


p 


E: stre 
v fion ind 


More 
Des - er i izef iint m 
Nia ind. ^ E: 
idco i huh Ad. j : parebicinq; li , 


"QgvasTIO AU 


Mn aflenjus. premi wm vecefit tetine 
ardeo concluf. 


39 (7 V2ftio pocas nino rita 
"&os euidéter apprehendit praz- 
mifsis Vt verás & cx llis fequi conclufiGe 
né ad i poffit c nót afsentiri, vel gecesari 
debeat elicere actuln alsea(üs circá cott 
«lutionem: Pro cuius intelligentia not. 
deterinhiadíó potéti£ ei duplex ex Scot. 
quol. 1 6.art.f. alid dicitur cottrarietati$y 
Tcü fpcci li cationis, alia coftradictionli$ » 
feu exercitij, ficut mdifferentia,fürinde- 
tcimninatio oppofita eft dapléx  contkae 
rietátis,& comridictietiis, determinatfo 
contrariétális cft , qua potentia determis 
tata eft in elicitione ad vium 4&um 66. 
ad oppofitum, vt voluntas citca bonumín 
[e dicivür fic deter minatà, quia nópot R 
elicere quemcung;a&um, tiüe volitionis, 
fiu nolitionis, (cd necccarió , fi Fa 
I9 


ll ——— —ÉÁEOSEPR 


$14 — Difp. De Syllgiftin 


aliquem actum, hic e rit volitio; indeter- 
soinatio contrarictatis eft , quando circa 
obiectü pót oppofitos acus elicere , .f. 
amorcm vel odiü, qualiter fe habet volü. 
tas circa obie&ü oftenfum fub rónebo- 
mi, & mali. Determinatio cótradictionis 
cit , cum potentiaita cft determinata ad 
vnum fpccie actü circa aliquod obiectü, 
vt nó poffit illü né elicerequalis eft qua- 
libet naturalis potétia ex fe circa obic&tü 
ecbité przfens;indeterminatio contradi- 
&ionis cft (qua potentia pót in oppofita 
cótradictorié, vt (unt velle; & non velle, 
nolle,& non nolle,& hoc pa&o fc habet 
voluntascreata ctia circa bonum przci- 
$É cx Sco.cit, cum fit c(sentialiter libera. 
.. Conceditur ab omnibus , in premifTis 
neccefsarijs, vel taliter apprehentisafsen- 


fu:n ipfarum neceffirate intelle&tum ad — la 


afsenfum conclufionis neceffitate cotra- 
xictatis , ctiam vt fubeft voluntatis impe- 
rio, itaut circa illam conclufioné non pof 
fit disenfum eliecre ex (c, neq; impcerari 
à voluntate ad di(senfum producendü ;& 
Xó cít, quia I:cut fe hsbet bonum ad vcl. 

Jc, & malum ad nolle,ita verum a4 afscn 


füm,& falfum ad dif(sé(um, fcd nequit bo' 


mum efsc nolitionis obicctum , «t bonum 
€t, neq; malum, vt málum obicétum vo- 
Inionis cx diétisin Phyf.difp.7/9-8.at.2. 
€rgo ncq; vcrum pót eíscobicétü diíscn. 
"fus, & faifum obie&tum aíscníus, aliter po 
&cntta tenderet extta proprium obic&tu; 
«quarc ncq; vt poteft à volun'ate impcra- 
1i intellectus , crit indifferens ad affensü , 
« diíscniim. Conceditur ét ab omnibus, 
antelle&um circa has neceísarias veria- 
4cscx propria natura con(ideratum cfse 
determinatum determinatione cxcrcitij 
Ad afsGfumyitant ex fc ftatim prabeat af- 
fenfum,nec poílit nonaísentire , quia cx 
fc cft canfa nataüralis,qua, ti nó cftimpc- 
di:2, n«ce(sarió agit;nec habct j otétiam 
fuípcndendi a&ioncm; dubium cft de in 
tell. ctu, vt voluntati fubijcitur., quomo- 
4 babet quandam pariicipatam liberta- 
1615, an poflit .f. voluptas ftante aíscntu 
vero , & cuidenti ( rmmifsarum neceísa. 
rjaruc) Süspendcra assensam intelicctus 
«iro conclufioncm ; vcl ipsum difücalic- 
1c adalia obieda. 


ML n ai eis 
Nuts 4 
dir: CN : Om d 
:; 3x ;AMirmá) Raiuius 1 Poft efc. 

Murcia ; vlt. Ofia q.1. art.3. Mori " 
Prior.d ) 6. Auersa q.2 $ sect.3 .& alij. | 





Negant Conimb. 1. Poft.c, 1. q.4. att, 4. 
citantes Caier.Sonc& Fons Sach. lib. 


»Didac.à Iesu disp.16.q.4. Blác.disp, - 
ended ud E Mies 


«dc -4Hurt.disp,7.de, » 
Anim.seét.a. Amic-traba .disp.3- d 6 
dub. 1. Arriag.disp.15. Log.se&t.6.Io.de 
S.Th.4-p-Log.q.24.art.3.COpl. disp. 17« 
q«4.& ex noftris Tat.1.Poft. q.1, dub. s. 

. Circa qeisiin pxobabiles commis 
nis feré fententia (uftinet intelledtü effe 
quoque determinatum determinatione 
conttarietatis, quando przmiffz rudicá- 
tur probabiles , itavt nulla ratio fal(itatis 
appareat ratio cft cadem , * "a przmif- 
fie iudicantur vt vere, & poffunt re&a il. 
ationc inferre concl. probabilem vcrà , 
non fal(am , quia cx anteccdemti vcro nó 
fcquitar fallum ergo nequit intelle&us: 
d.tfentire, tum quia (i diffentirct, a(fenti- 
ret contradi&torio illius conclufionis,&c 
per confequens virtualiter aflentiret có 


tradictorio praemiífarum , de quibus iam 


fuppon:tur aflenfus, crgo duo afséfusop« 
peau in1ntelle&tu;quod cft falfum. Dus» 
itatur tamen de determinatione exerci» 
tij nam quidam fu(tinent iatelle&um;ét 
vt à voluotate przfcindétem yindetermi- 
natum ec indeterminatione. exercitij » 
vt poffit elicere, vel (ufpendere aifenfum 
circa conclufionem probabilem, ita Co- 
nimbr.cit. atc.3. Blanc.& Morif. cit. 

31 Dicimus primóypofito a(scíu pre» 
miffarum in intelle&ta 1pfum nece(tfitari 
ncce(fitate exercitij ad a(icofum concl. 
quando cft in materia neceffatia, vt non 
poffit à voluntate impediri ; ita Do&ot 
y.d.1.q«4 S. 4d argumenta,& 1.Poft.q- 
8.X 9. prob. imeilcétus , & premiíse sit 
caula naturales conclaiionis debitz ap- 
plicata, non ipeditz , ergo neceltarió 
producunt aticníum conclufion:s. Dices 
in pediri-à voluntare mon coníentiente.s 
nec concurtente,imo füfpendentc cocurs 
Ium nec MEUM matorem participat 
libertatem y cum fit agis cóncxus cum 
voluptate propter rationalitarem, quàda 
caecerg potenti . Centrà ; voluntas nom 
dcbet concurrere camjuam  phylica - 


ple 


u 
^s 








cen c 





Q.V. cn ex pramif. ntcef-BelleClus ad affenf.comcl. $2.5 


fa.od.a&usintelle&us, quia vt intellectus. 
concipitar vólantati prauius, exi t in pro- 

priosaQus; — ubditur volürati nó 

indiget concurfu voluntatis phy ico.Ne- 

gatio confcn(us -, imo difsen(us volunta- 
us non eft. impedimenum | fufficiens 
flante afsé(ü. pracmiflarum y quia etfi no- 
lit volontas , fi vifibile eft proportionaté 
pra feos, & illuminatum,oculus non impe 
ditus non clau(us,adhuc videbit, ergo dif 
fenfus voluntatis.non impediet a(Teofum. 
conclafioois, qui affen(us (e habet. vt vi- 
fio ,conclu(o vt obiectum  a(fen(us prze- 
mi (larum vt lumen, & cognitio bona: il- 
lationis,vt applicatio luminis. Tandem iila 
maior conucnientia non officirquia ma- 
gis (ubijcitur voluntati potentia loco mo- 
t1025 quàm intelle&tiua, quia illa ab(ue 
imperio voluntatis non exit in ad ü,ficut 
intelle&us., & tamen eft magis extriníc- 
€à volütati,quàm intelle&tus ergo ex il- 
la maiori vnione nó debemus inferre tan- 
tam dependentiam intellectus à volunta- 
tc inoperatione » vt fi habeat obicctum 
| ace pc am ina&um , nifi prius 

eneplacito,& licentia voluntatis obten- 

ta ; tum quia in aGibus intuitiuisyetiamfi 

formaliter di ('entiat nequit impedire ap 
prehenfiones,vt cum vehemens vrget té- 
ratio,ergo neque in difcurfü talem. pote- 
ftatem, & dominium habebit. 

In contrar. arg. Tum quia. nullum bo- 
num poteít. quó ad exercitij determina- 
tionem neceílitare volütatem, ergo nul- 
lum verum: à pari. poterit determinare 
intellectum. Tum 2.poteít voluntas cau- 
fare ccilationé, & impedire continuatio- 
nem cuiuslibet aífen(us conclufionis  er- 
go poterit caufare lufpenfionem, Tum 3. 
ántellectus, vc lubditur voluntatis 1mpe- 
«tio, participat libertatem , & indifferen- 
.fiam circa juodcunque obicctum, er. 
'étiam circa aileafum nece(larie conclu- 
fionis (ed non potctt effe indetermina- 
tus contraric,crgofaltim cotradi&orié . 
"Fuen-4-habitus z1znitur in. potentia erga 
aliquod obiectum,.juando potentia erga 
illud habet aliqualem libertatem , & 1n- 
diffcrentiam , vade in naturaliter. detac- 
minatisyt funt gyauja re(peétu motus de 
erfuüay non geactatar habixas cx Seo» 2. 
Logra e 


d.1.q. 10. K. fed inintelle&u era con- 
clufionem fit habitus, ergo circa ila ha. 
bet indiffcrentiam»faltim cxercitij . 

33 Refp.ad 1.neg. téjquia.volü« 
taseft potenti formaliter libera yintelle- 
Gus potentia ior E natia dt des 
terminata « Ad 2. poteft ca qo nane i 
nem folum auertendo intelle£tum. af-- 
fen(a principiorum;& vt (ic poteft ctiam: 
impedire atfenfum.conclufionis ; ftante: 
ver affenfu principiorum , non pót ime 

ite continuationem a(fenfus. concla- 

fionis- Ad 3.vt (ubditur voluntati; folum: 
babet poteftaté cliciendi ; & non clicien- " 
di affen(üm pre miffarum 5 tamen hoc eli 
cito , neceífació necefIitate ex. fuppofi-. 
tione deinde infert conclu(ionis a(fensá s. 
vt patet jnalijs potentijs. Ad 4. cx dicen- 
dis in lib.de An.habitum non generari inv 
potenzia propter folam indifferentià, fed 
etiam quia poteft aliquam pati difliculta- 
temyvcl quia poteft intenfius;vcl minus. 
inteosé operati , qua ratione quando eft 
habituata facilius , citius, delectabilius.y. 
& inten(ius operatur ,etiam (i natucaliter 
àgat,quare ncgatar affüumptum.. - 

nd ad idem ; « do ex ijídem 
pra mifsis poceft inferri duplex cóclutio y 
vt in Barbara, Baraliptons Celarent , 7 
Celantesquarü vna efl direGta, alia indi- 
rc&astüc preaitfa nó determinant iatel- 
le&um ad aliquá illarü , ergo indifferens 
eít ad eliciendü,& non eliciédü a(fen(üav 
cuiuslibet. Tum 2,apprehé(io terminorif, 
etiam primorum principiorum, non ne- 
ceffitat intelle&um ad all enfum illorumg 
ergo neque a(fenfus przmifarum. deter" 
minabit intellc&G1myad afenfam conclus 
fionis, patct conícq.quia maior cuidentia 
eít in primis principijs, quàmin conclu 
fionequa cuidens eft dependenter. 

Re(p. ad 1. ineocafu pramiffas des 
tecmningté necc(fitz ze intellcQtum ad € 
elu(ionem directam immediate , quia pee 
fe primó cft ex praemiis deducibilis y» 
mediate vero , & (ocundarió ad.co 
fionem indirectam,quatenus eft. conaer- 
tens concla[ionis dircétz « Ad 2. fi. ter- 
mini illi babent cuidentiam manifeftam 
conncxionis , pollumus concedere ap- 


prelicaGonem neccisitarc inccllectum ad 
| 0 Ppp midi 


- 





326 
sadicium ferendam , (cecus fi fint ineui- 
détes; ita Doctor 5.d.23.q.vn.S. Aliter. 

34 Dicimus lecundo;quádo premitlz 
fütit probabiles , itavt nulla ratio fal in 
cóntrarium apparcat, nonrequiritur ne- 
ec(satió coafen(íus voluntatis ad affenfum 
conclufionis,fed fufficit," indifferenter 
fc habeat; quo caíu intelle&us neceffita- 
tur etiam quo ad exercitium ad inferen« 
dam conclutionem . Colligitur ex Sco. 3. 
d.25.q.2. vbi docet ad aftenfum fidei nó 
nccctfatió requiri voluntatis actum de- 
1erminantem,& imperavuum ; prob.ij(- 
dem rationibus praced. concl. nam hoc 
folum di(crimé effer, quód pramifsz ne- 
ceffariz funt euidentcs , probabiles ve- 
ró incnidentes, fed boc nost vtget , quia. 
obicdtum vt probabile oftenfumett fuf- 
fiienter propofitumintelleétui , vt pof- 
fit intelle&us elicere affenfum circa il- 
laspramiífas, & ifte afse(us premiffarum 
eft (uff ciés cau(a, vt eliciatur probabilis 
conciu(io, ergo etiam volunzate non cO- 
"adicente nece (litatur intelle&us ad il- 
Ium aflenfüm;quia caufa naturalis no im- 
pedita ftarimagit. Tum quia fi per ;m- 
perium voluntatis potcft intellectus cli- 
ere aísclum conclafionis , fequitur pra- 
miffas illas & intelle&ü cffe tofficiences 
caufas cóclufionis, qaia voluntas no cau 
fat marorem probabilitaté in obie&tis.auc 
euidétiam; (ed hzcveta vel falfa (ani ;n- 
dependentcrà voluntatc, neque voluntas 
Me potcftaté crahendi intelle&tü extra 

toptiü cóvaturalc obicétii;ergo precio 
dado à volütatis imperio, adhuc iatellc- 
€tus eliciet conel. affen(um,qura cft c«ula 
xaturalis- Tum quia L amones habent 
fyotitiam iocuidcniem de rebus fidei , & 
tàtmen non cx affcátu voluntatis , quz dc 
—fc eit mala, ergo hatc non requiricur ad. 
£crum incuidentium affcníum - 

Contra vrgctur; in his obiectis non de- 
tciminatur intellectus ad aflenfum , quia 
opinio efl (emper cum formidine de op- 
yotito; ergo nulla caufatur neceffiias in 
antclicétu e& pri (fis probabilibus. T 
qui? fi affen(usin probabilibus przcede- 
1ct Confensü volantaiisnallum iudicium 
temerariu cliet peccatumynam pcccatum 
^id o peccatü, quia votuntariü, T dem idé 


Difp. X I. De Syllogifmois Commit. 07— 


effet dicendi , quando propofitio proba- 
bilier appatet oppofita ,& qf effet vtraq; 
cótrtadi a - probabilis ,cum .n. 
fint cau(y naturales,fi potfent agere iode- 
pendéter à voluntate, iam intelle&us ne« 
ce(sarió aísétiret propofitioni probabi- 
lioti ex illis cotradi&orijs , cp cit falíam, 
| 5$. Rep. has rónes non vigerecontra- 
conclufionem, fed potius contra iudiciü 
priemiffarum,conclufio .n. noftta füp 
nit aflenfum przmiffarum in iulii; 
quo femel admitio , fequitur neceflario 
affenfus conclufionis ; dicimus ramen ad 
primum probate folum intelle&tum nom 
neceffitari ad affenfum certum, & cuidé. 
ter, concedimus, tamen cum hoc ftats 
9 neceffitetur ad a(fenfum verum , (icut 
verz (unt przmi(Iz , ncc ob(tat formido 
de oppofito,hzc .n.tollit folum firmita- 
tem alfen(us,nó determinatiogé, vt di(p. - 
feq.q. vl.dicemus. Ad z.concedimusiae 
dicia przcedétia có(enfom voluntatis nó 
ele peccata , namtunc voluntati imputaá- 
tur, & temeraria dicuntur , quatenus vo- 
luatas tenecar impedirc illud iudicium ,. 
& nonimpedit; tenecur.mquia prudentia 
di&at in omnizc non enidenc poffe coat 
mitti etrorem in iudicando, & per coníc- 
quefis nó temeté cft afsétiendum y & cer- 
titadinalitet, (ed cum formidine de oppo 
fitoypofTet deinde voluntas impedire;ná 
quidem fufpendendo afienfum .cóciufio- 
nis (ed potius atfen(üm pra mi(larum di 
ucttendo intellectum ad alia obic&ta: Vct 
fecundü aliquos fufficit , vt (imul babeat 
iudicium pc tIibilitati$ fallendi, & nó cer- 
to ilsadhereat,gy (atis cít ad euirandany 
tezacritatém, & peccatum. Ad 3. conce- 
dimus allum ptam im primo cafür,quia fot 
tiusagens füperat rcfiftentiam contrarijs. 
& €xic in actionem, fr non adfit aliud imr 
pedimentum ; cum ergo vna propolitio: 
probabilior apparet fua oppofita , tam.» 
fort:or erit ad mouendum intelle&tum,&c 
per confequens intellectus affentier, nifi 


voluntasimperaretcogitationemprobae — — 


bilitatisalterins partis,vel periculi erraüe 
di, g (zpe folet euenire in huiuftaodi iu- 
dici ie rts Se tÓ oppofirc propotit io- 
ncs unt zqué probabilcsvcI nulla p pu 
tct ratio Vcrisvcl falíi, aic — 3 - 
" i - 





m 


9 V.c/nes prami[fs neces. int. ad. affenfum concl. 817 


$. Hiter,& d.23.q. 2. nullum elici afscn- 
fum, (ed meré neutras e(Te propofitiones 
illas intelle&ui ; neq, poteft voluntas im- 
perarc alfenfüm ad alteram pattem , nifi 


. Obiectum prius moueat ad illam ; quare 


neceísé erit , vt intelle&us ceffet à confi- 
deratione rationum vnius partis ex im- 
ge voluntatis,& hoc modo poterit vo 
ütas ad vnà part intellectü determinare, 
36 Quarifolet hic;an atfenfum cóclu- 
fionisvlca affenfam pramiffarü prarc- 
quiratur cognitio dc bonitate illationis . 
Aliqui affirmant hanc cognitionem pra- 
requiri ét per modum iudicij, ità przícr- 
tim Poncius difp. 29. Log. n. 3o. vbi in- 
quit ad determinandü inccllectü ad asé- 
süconclutionis prater affenfüm praemif- 
farum vitcrius rcquiri iudicium de neccf- 
faria conncxione veritatis cóclutionis cü 
veritate premiffarü ; alijs prerequirunt 
banc cognitionem de bonitate confequé 
tig per modü fimplicis apprebentionis, 


. noniudicij. Comunis, & probabilior op: 


nio ncgat ralem cognitionem prarrequiri 
piz(crtim p modü iudicij it en ips 
7. de An.(cct. $-Arríag.dilp. 13: Log. fct. 
3. Ouuied.controu.9. Log. pun.2. & alij 
pa(Iim,g» probatur fatis cuidenti róne,nà 
bonitas illationis  & connexio veritatis 
conclutionis cum veritate pra miísarum 
fundatur in illa principio per Íe no:o , 
qui (unt cadem vni tertios(unt cadeni in» 
tet [c,per quod omnes rcgulantur difcur- 
(us cx diGis 1 p.Inft. nam in virtute illus 
principij per fe noti ex conexione extre- 
morum n tertio in premiflis infectur co 
nexio corundem inter fe in, conclufionc ; 
flatim ergo ac intelle&us percipit extre- 
ma efe vnita in tertio, co ipo manet dc- 


terminatus ad iudicandü c(ie cadé inter. 


[c inferendo conclufionem ,. at fic eft, g» 
pracisé ratione pre miffarum cognofcit 
l us cxcrema identificari cum ter» 
tio, vt fatis de fc conftat ; crgo boc folo 
determinatur ad iudicandam ca inter (e 
1dentificari in conclufione , nec alia co- 
gnitio przrequiritar de bonitate confe- 
quentiz « Conf. quia ruíticus intcrdum 
bené difcurrit , neq; in co difcurfa antc- 
ccdenter ad c ouem medicatur bo- 
nitatem conícquentiz;(cd (otün aduertit 


notitiam pre mifsarum;ergo preter pre- 
mifsaram afsen(um , non requiritur alia 
exprefsa cognitio de bonitate conícquc- 
uz. Deniq; ti przrequireteturtalis ex- 
preísa cogoitio de bonitate confequétia: 
er modum íudicij , fzuftrà probaretur 
fooirés illationis aliorum fyllogifaorà , 
in quibus confequentia non cft tam eui 
dés, pet redu tionem ad quatuor primos. 
modos primz figurz , nam per tale iudi- 
cium pr cedens (emper cerrificaremur 
dc bonitate confequertig non crgo cale 
iudicium femper przcedit . 
Scd obijcies deinitioné (cicciz actua» 
lisab Aiit, traditàm 1, Po(t.cap.2. quod 
(circ cft rem per cou(am cognofcere, pro- 
pter quam rcs cft, & quod illius caufa ett, 
ergó ad afsenfum conclufionis prater a(- 
fenfum pra milsarum requiritur eram, ge 
cogno'cantur , vt illatiug conclulionis , 
Refp. per illam particulam Arift. folüm 
fignificate vellequod.cognitio (ciencifi- 
ca cohclufion:s.on c(t cognitio cius in 
ratione fimplici$ propofitionis » fed c 
Cognitio difcurüua , & dependens à prz- 
vtà caufis, iX taliter dcbet cogno 
fciconclufio,vt dicatur cíIcGtus demon- 
j ;non aütem (gnificare vo:uit 
exptcísam cognitiontm de bonitate illa- 
tionis przccdcre debere afísenfutn con- 
clufionis; 1tà diximus .par.Inft.tract. y. 
Cap. 24 diim illam definit1onis (ciétig pac- 
ticulam ex plicatemus, quod poniturquia 
nedum oportet ,quod illa cau(a fit proxi- 
ma, fed rcquiritur, quod intelle&tus (ciat 
cffeGum à tali cau(a pendere ^ 
37 ritur deniq; an condlufionis 
aísen(us ià neceí(satid pendeat à premif- 
faram afsen(u,vt nec naturaliret , nec (u- 
aliter finc ipfo haberi queat.!.am 
ille a&us , qui fequitur hic , X nunc ex 
przi(lis poffit quoad (ubítantiam , & 
rationem íuam fpecificamhaberi ab(que 
€o,quod firà przmi (Ts. Ouuied.cótrrou. 
cit. pun&. $. cenfer falim fupernaturali- 
tet poísc produci ,.& conferuaci conclu- 
fionis a(senfum tine przmilfis quia af- 
fenfus conclalionis tantüm dependet à 
przmiffis focmalibus ; tanquam à condi- 
tione applicante motiuum , (cà formale 
obicétum ca rauone; qua depédet voliio 
Ppp 3  àco- 


A 


$18 Di/?. XI. 


di cognitione, f-d hoc conditionis genus 


poteft a Dco fuppleri , & poteft fupec- 
naturaliter dari volitio line cognitione; 
ergo potefl dari. (ujernaturaliter a(sc(us 
concluíionis finc aicnfu praemitfatum ; 
idé tcnct Poncius dip. 20.L0g.q-2 n. 10. 
cum enim affeníus conclufionis, & ptz- 
miffarum fint a&us realiter dittin&ti, non 
apparet ratio tam neceffariz cóncxionis 
intcr illos , quin poffit effe aísenfus con- 
clufionis fupernaturaliter abfq; a(sen(u 


premiffarum. Quod conficmari adhuc 


potcft , quia innoftra fententia affeníus 
con: lalionis dependet ab affenfu pramit 
farum in genere caufze efficientis,certum 
posi apud Theologos tems Deum 

etetale genuscaula , nam in genere 
cfüricnts cau(z quicquid agit cum caulis 


fecundisagcte pót fiac ipfisiinquit Theo- 


logus. Caterum confequenter ad dicta 
fuperiusn. 16. 19. oppofitum eft te- 
nendum, dictum enim cft ibi a(fensá có- 
clufionis in (uo formali,& intrinfeco có- 
ceptuincludere dependentiam à premi(- 
fis, & talem dependentiam. effe fib: eí(sc- 
tialem, vel (altim cealiter identificatam, 
non autcm accidentalem, & extriníccam; 
praereà ditum cft ibi , quod fi intelle- 
&us abfq ; premiflis eliceret propofitio- 
nemi iftam Tetrzus eft animal , talis " 
gros non effet conclufio , quinimó cf- 

entialiter di tab ca conclufione. » 
( licet eífent de eode obie&o materiali ) 


' quz inferretur. ex illis peemiffis , omnis 


homo eft animal, Petrus eft homo, crgo 
Peuus cft animal , nam bac eft fcientia , 
& tertia operatio, illa.yeró fimplex pro- 
pofitio,& tertia operatio ; bplicác et, 

ctiam dc potentia Dei abfoluta poffe eli- 
ci, vel conferüari afsen(um conclufionis, 
vt fic, abí4; ordine ad przmiffas ob cf 
[entialero dependentiam quam dicit ad 
illas , co mode quo dicunt Scocifle rcla- 
tioncm dependere in genere cauíz cfli- 
cientis à fandamento, & Tbomiftz a&ü 
vitalem à potentia vitali , adbuc amen 


^ 


«ilem dependentíam à Deo füppleti non 


De Séientia; 9 


potfe, quia e(sentialiseft rebus fic depen 
dentibus.Fundamentum Ouüied.oppofi- 
tum füftinentis falfum a(sumir in maiori, 
nam cx dicis q.5 , afsenfus przmifsarum 
etfe&iüe concurrit ad afseníum concla- 
fionis, & non tántümper modum condi- 
tionis applicantis motiuum 5 in minori 
etiain dubium a(fümit, nam inlib.de Aa, 
diíp.7.n.1 11. oftendimus nec fupecaatu- 
raliter pose dati volitionem fine cogni- 
tione ; Ratio ctiam Poncij inualida eft , 
quamuis enim in abíolaris realiter diftin 
&is prius per Dei potentiam polit à 
potteriori feparari , vt docet Doctor 2, 
d.12.q.2. non tamen é conttà , quando 
praefertim pofterius dependet císentiali- 
terà T vt cóftat de toto, & partibus, 
Confirmatio, quam nos addidimus, difli- 
cilioris cft (olationis , quia genus caufz 
cfficientis (emper à Deo fapplebile videe 
tur; imó hac ratione nos Scotifte tene- 
mus contra Thomiftas pofse Deum pro- 
dacere , & conferuare a&um vitalem in- 
dependenter à potentia vitali; verüm cü 
dicitur à Theologis omnem talem depé- 
dentiam in genere e fficientis cau( cfse à 
Deo (upplebilem,explicat Do&or 4. d. 
12.q.1. fuprà E , & (ub S. id intelligi 
debere in abíolatis,non in refpe&iuis; in 
propofito autem conclufio; vt fic, ha 
rationem refpe&tiui,quià vt fic, intrinfe- 
c & c[sentialiter dicit ordinem ad prz- 
miísas,vndé deducitur, licet cius aísenfus 
in ratione qualitatis fit entitas abfoluc 
cui talis dependentia e(sentigliter , v 
faltim realiter identificaturj que folutio 
an (üftragetur Thomiftis negantibus actát 
vitalem pofse à Dco produci , & confet- 
tari independenter à potomia vitali in 
lib. de Anim. di(cutiemus. Alia quzdam 
folent hic difputari ad formam fyllogi(- 
mi (pe&antia, que coníultó hic mfísa 
facimus, quia (ufficienter de illis tra&a- 
tum c(t 1. p. Inft. ya&tj^ 





rc 
A—-— 





: "ex vlu,& ire 


, 


DISPVTATIO DVODECIMA 


De Scientia. . d 


tiones 





nitione pofleanaturam den 
gnande definitiones: € quidem 


CS $19 


ze-qposT Trallatum de Difcurfu, &* Syllogifmo in Communi,ad 
j| eius fpecies oporteret nunc dejcendere, que funt Syllogifmus 
Demonsiratiuus, Topicus C Elencus , c primà de Dem 
cue flratiuocateris praflantiori attamen quianaturamyG7 cona 
iones Demonftrationis aptius venari no po[Jumus, nifi ex no« 
titia quidditatis C cüditionum Scientis qua effeius eft De» — 
. " - meon[lrationis, C" ad ipsi vt ad finem ordinatur demon[lratios - 
idcircà Difputationem de Scientia premittimus, veftieys Jn 
3i Pofl.c.1. oflendit dari [cientiam, deiude c. 2. ip[am 
on(Irationis, eiufqy conditiones declarauit , duas a 
od attinet ad exiflentiam fcientia , fatis dictum 





»trift. inberentes ,. 
iti ex ip us de : 


efl in 2. p. Inflit.trati.1.c.2. vbiinnuimus contra antiquos de nouo dari fcientiam, 
€ fi non de omuibus, faltim de aliquibus rebus : ad effentiam igitur fciemiie de 


clarandam accedamus . 


QvVAESTIOL 
Quid fit Scientia . 

t Cientia folet primó diui- 
di inactualem , & habi- 
tualé , vtraque debet hic 
declarari, & quidem quo 
ad fcientiam habitualem 

nó cft difficultas, hzc .n. cft babitus qui- 

dain de prima fpecie qualitatis, perma- 
nensyintelle&ualissdif[ponens intelle, 
non ad fimpliciter operandum , fed ad 
prompte faciliter , 7 expedit operan- 
dum, ex frequentatis a& ibus fcientificis 
acquifitis ; que definitio colligitur ex 

dc Initione habitus in cói intinuata à 

Scoto in 4.d.6.q. 10. O. ueut n. quilibet 

hibicus eit quzdam qualitas dilponens 


-fubiectum non quidem. ad fimpliciter 
' agendum, nam abique habitu euam po- 
"tenta clicit. ali juos actus ; fed ad a- 


gendum fa ilicer , & proinpté, acquifita 
;ecationc illorum acutis ad 
quorum prod:ctioneu habirus 1nclinat , 
ex dicendis [a1.05 in ib. c An. ica (ciétia 
habituals di fponit intellectum ad. faci- 
lius , & expeditius el:ciendos sétus fcien- 
tificosqu &taétia actualis diciiur, ex qai- 
bus fuit genita ; tic hobihitas illa demon- 
flrandi paron mobiltatis de corpore 
naturali cx frequeati cognitione. per. de- 
Logit ae 


monftrationem acquifita dicitar fcientia 
philofophica habitualis aus vero co. 
nitionis dicitur philofophia a&ualis ; 
um igitur habitus ex a&ibus generetur, 
& fpecificetur i desierit eol 
a&ualis,adequat it quid fit habi- 
tualis fcientia, ex ibus f. aGtibus geue- 
rctar,& in quos a&uscliciendos inclinet 
intelle&um; tota ergo difficultas erit. in 
explanatione actualisfcientim. — 


Scientia a&ualis ab Actif, definitur - 


in concreto r.Poft.c.. $cire efl remper 
cau[am c egno[cere,propter quam ves J 
quod illius cfl caufa, & no contingit ali 
ter fe baberequà definitionem explicui- 
mus p.2.Inftit. Log.tra&t.t .c. 3.vb! nota4 


uimus Arift. definijtle fcicntiá perfc&i- 


(imamáà pr:ori , & per cauíam non folum 
in cogaofcendo, (ed etià in e(lendo,vide, 
qua i dixiaus c.4.eXplicando particula 
illain definitionis demon(trationis , caM« 
fifq. concinfionis. Ex ifta definitione 
Ícicntig ab Ari(t. tradita Do&ores dein» 
de variascolligant condriones fcientiz » 
3 Primaconditio eít quod fit vetayer« 
ror.n. &talntasmoníunt feientia, — 
Secunda conditio cft ; qnód fit certa s 
pro qua norant Do&torcs , vc aduertunt 
P.Cauclius de An.difj.3 .(cc.6.& Auerf, 
q.26. (c&. d wt certitudo eft firmas 
intellectus (10 acri determiuatz 
Ppp 3 . pau 





£o Difp. X IT. De Scientia. 


i BA; fpei pfotitg', . C hraedjea a » dis 
MOXO REOR: TTE PELE 
zelle&u certitudo, fed dabietas, nec fcié- Uc paratur laci materiali , qua il« 
tia, fed opinio , quz certitudo, & deferhilTurteaiteh obiectum clare , & diftintté 
patio intelle&us , vel prouen& ex 3jfo- — percipitur ab oculojhac cuidentia ortum 
mecobie&tosqiacesus ed (21, dedisyea. Tinberab'obteGtücceígitaresquasntellc4 
filicitor, I& dc patcnaio Deinegioat soli« :5 e dlatimpricipit intdlie ét sc io- 
tei Ua Spera Ri vl xta esas bic&tà, 
ofitorimacceísar ianugm alij&di«:. 31893 comnaxipurs, & dripofrir 
ennorervtidosntiilesa y ablic; itl pai tits 
€tia2 s abaliljsimetaphyhea ; Vcl enoneát, as mactitilifidel ue 
luris courir bir MED ve ie ] 
indo j qrod: poteft myltipliditer occides: ae o Lusmolten pecciprre. rationeth con 
rij vlr guvojonat impari il: nein hui ree e 

zi, vitali eráudicet y &«nonaliter ;e9.s epa Reti. enit d às 
quiàniotictüc vier teet rs an i As ebat qui rir Mm : 
Lors seen Hasse sionis rat d qp Adi ^ 0à cinema tinh ela. 
TtLiClis GU CR torri a v ihrer duplex alia exip 
ope rome d iudicatur, aíseritur. te potentiz , & dubias le spento 
sb aliquibus maxim authoritatis viris, nis intime percipientis rationem conne- 
zin eei Le p xionis retmitprpnt; alignex paye. obic- 

Mf 





















cimnibusxerritadinaliter exc &i, & cft apritudo il]a in ol mani- 
Lnles ci cnediahoNtap elim i o tac  feltandi (e Cfaré &e MAS rncellectuis 
,quómaioriscathbessaysoos;viriiud vufteGmac icelle&tur-Obijciturs mouc 
xteditim afferenies eo finmius adhatet illàni ad fai codi onem; & plex , 
Bembo aiat ike dE A xia: 3cinediata:scüntell li- 
S irrefiagabilis veritatis. h;nc. x;apprehenjione rcémin F 






- 


berum 
utcs!hidciuintanaNimae £erbtudinis cug? deriuturilli propofitioi , ffea 
efintte (virriopíp diuino jnpixai3baliqni-— diftin&o! iddigers S hac culdioria cft 
bus hzc cenitidonporzlisyosatur(.eX- principiorum, que jmexediata dicuntur; 
»cepiasfiddi lupemhs táfalisceuitadine, », alia gmedsatayeo quta non ex fimplici.ape 
veuar valde mator eft) wel tandeiimeug-. prdbenfronetermvnorum mouerur imiel- 
&ur intelicétus ad iudicandum. cestitndi- le&usyItd propicr aliud prin pam. 
Aalitoptteelses quianaturilitermequita-. sftinétu quod cf cau(aseo MORS T 
-liteceueoirex quamuis (i pliciter potbt. 3 lur Persio NE 1anem, qua 
» eluerfieri vt fi viderer nocidens, [aum | euidenter: (citur; propiér. praaiísas ,jà 
"hád;caictibi [übftazedübic ugs, & fi vi^ qdibusaccipit pcopriam cuidentiam ; ip 
rlérét ignemapplicatum paíso ; infexcet. sataniantiia eaidens dicirur, quia princi- 
eabicalctict ionem adéfse eo quia natura. ;guay € juibus deducitur ,(ünt cuidenrias 
crum fic poflulatscom ramen Debs jof-. - clatum eft cuidéntiam irgmediatam non 
^et, &ccalefs£tionem) ipmpedite , & acci-  conucnite fcienuz, nam [cienraictt cón- 
«dens à fubiei&a (eparare;basc dicitur cer- ; élufioniss nen principiorum 5 dompetcre 
-aitüde pbyüca , adfcieniiam perfectilT- | ramen cuideritiam mediaram nam qu- 
. mam .ptuma certitudo requiritur , nà fub, ibeiconduhbo cftex: fois printipijs eui 
»i€ertudibe motali pót (ubelse falsüj& fie, dentibus deducibilis ergo erit in (c egi- 
militer fab certitadie phy (ica Ad (ci&Gà. dens mediate): dubinm cft de cuidcua po 
c it&o.iouS perfc&à tufbcit pbyfica certi-.. senuatan df. seqnisatur,quàd intellectus 
3:£üdo vt iníray& difprq« magis patebit . clane de MN Eme tci puat conclüf opc 
Hua JIerüa coditio «nod Gt evid6s eui- ,, ex prjacipijsillam deducendo, 4 pgrehen- 
*. dentia rft dacitas cogniGionisqn&;ntel» ;da195 dépendentiam llo euidenug co- 
5 dc€hus.claré videt obieói verateon, Gcsiclngongab.guidenria pripipionmeso 
41 ! ver 


trj E ga eh3ijQ 


UM 


i 


€ 


i 


————— 


W^ - 
























1! 


gré, sratiispatopije 1, abíay 
/ idedxer illam quet «: 
Cip «eH poni fed estadio. 


hi endens  princijia y 
S mn atu vceerunt, didacit 
dede dél IAE! 01 202122018 30221 
&Ilt Sr hópihiie nedánt háneseuidentiany 
K Pic ecelfadaa eísie * 
Ftofictre diuo A ey x 
chaüóais fialitét ex te-euid eer 
cosofebi j «ju rórie ponunt no bran. 
"Ticelózisti cfse jitopriéXcienciam,uia) 
vele dtdaci éónckinones cx' articulis fi- 
dcij à Gwinrelet beatóriíuut 
pex itiiliteé congeduat fcientiam 
fübáliérpatae 6(s8. verad(éientiaar i 
jrceliéeba datae (ciéntia Tubálrernan 
te;ifiprid übáherhatisà d&d:znó. 
recipeiet plioerar& xem: ita Cao 
nM Meri yore ris in 
dé SAT hó fà Lóa d a6«it:5- Cousplat;; 
difp.vó:Logt qoa? qui alrosciqut 27.1065 
Th es "Pese tuin 


se dilpraa qorzdrtd imomunt 
ciéntià nàfi véHoquimus 

Ii, & abr Ait, deféripca in lib; Poft? circa, 
neceffáriam e(fe eiidentiam; velidcdaós 
tiain genere 5 & ub vmucrialioriaccese 
pronc;& Bac aiit a eutden 
br, & (olüim dicere cogmtionenvetam; 


& écttainde aliquo -óbiedla, quéden(a — p 


concedunt "Fbeólomam: dict fcientiam 
"Scotus qi PEOL img ad collar; &c3. di: 
dog vuv OLEUM ENDE fuftine;de 
ratiotic propria (éienda. eíse cuidenga, 
& nónai(i mipco prid nomeunfzienuz acz 
cómiodarinótitid obfcura ,.Gc rmcuidca- 
ti; quamaiseertiflimia, quee noníólü cft 
£ómunis apud Séotrftas , (cd eviamo apud 
dniiquos, & ex R ecendoribus fequuntar: 
! Al cus rà&t.27.de (eie. q.1 ; dub. 9; 8c 
10. Blánch; A Log;dilpueltéet: 1. Dida-: 
cusà Ictu dic p. 18.q.1 X álij i. j yu no 
! 6 Quamuis hzc nc nomimlis: qua 
ftioyattamen dicimus tcientiá propr.e di-- 
tá requirere euidencia m iteliecta tué - 
us, & uonitiimproprid crásterri ad actus^ 
ineuidentessquamurs certos ; 11a Doctor 
ci SC ped. e q.4iart 2, C. & quidem qp 
hxc fic mens Axitt, indubirauim cit-; nog : 


& 















ding niiquz-annexaim: E 
cipiaimodias; pe 
c(seiac (cic nrifirum ee(ültete cócluts 
in (üaprincipizdcbere ; Dui quiaex« 
mupiconfcof-í fi dcsj& faic pecie d 
fcruiio, hrió oppoaontanygam ula efto 
Ícura yita clüraj& euidensyergoceuid fs 
tücít aderat rint to fcicnu 
ti? Neque dirasovdlorg de:fciéntia; 
Atiftidet mcaynon defer 5a (ecandi 
generica amqepiipnéan. : 






;vdlet,quix 
Smdccsiae qo dfreniaee emi 
gemtdiffeivalyopliniogec Q quisdicedb 


opiniongdy («^ Gfemiarb fp candum rgo 
trohedyo«mericaoy vrdiciecogbrrióneme 
velamrcó fimaneom cviíra , &Poploxbilig 
gon ttt éloquerau; (ed potjusaburerea 
üir yocabul; ic imptopotico. du friépie 
zcípecta fidei dicemium; $qnapzógtet xi 
Ícieamaadcdgricionzxrimneuidiicor ex 
undicac cnt tocdriótappro[nia, & Ly me 
nidenscédt ditereximitio drujadens, veh 
ditlrahcasy hon fecus ac f? diceretur fc1c02 
tfà icarurá ho foc volueruat auidiog 
restecinde femenc ac quicun j; e Sa 
&s V'astibus Théolagiaaytiotl ram (cit 2-4 
viamrappellatint ;/ derqua, reizctum age 
mus q.4 .art«3: vbt re[ponGiones Cosrie 
lut: cot iabiauis j-& ràtiones iu/cón- 

tcacindifalu&nas: 2! £iUD ef ; isola 
157 | Quarticovditio, quod Grnecefsá« 
rid: pto ii notos Scd. tdi gs 314, 4:82 2 
ép nédetlitas e(t daptei; allizamplteiter , 
quà resa éxiltit vi nori pottic mon exi« 
ftre jaliaeftabceümas fecaadum quid; 
(cà cotiplexa38 eftyquaresaliqugtaletm 
liabéchiibiudiaeu uxét de , vt necesaria 
vnà alterad tncludác quara ione iteiles 
Gus conci ias: teconmnos illacámonecele 
fario cómpoait vri de alzcco affioinái 
do , & propter buncmeccisapiambabiqusi 


dincmteranorcuum teinper propofitio del 
illis etipaciara eroteqd AM vdofo car 
& confe-,uéter wece(sarid vera , tta Vt nex 
queacftificari pro qnactmqoe tcapóris; 
diferencia y eo 1jula propetatorcsnece(o 
(atige ubilcahant d tempore y vedisi uus 
rip. Hitt. udeboti Cura cad. Leica: per- 
Ppp 4 ftc 


Aur 


Ael LLULLILUULUMRSU"ÁGIG LL - 


LL 


fc&iífi mam non reqnititur prima necef- 
fitas nam prater Dcuw omnia contiagé- 
ter exittant, eriam ip(a [cientia corrupti- 
bilis eft ed (ecunda, quatenus talem. ha- 
bet vcritatem, vt nunquam poffit contia- 
gcre mutari in falíam fpe&tata quacung; 
potentia, & téporis diffcrentia , & in hoc 
fen(u de cortuptibilibus eft (cientiaqua- 
tenus habent quadam predicata taliter 
illisconueniétia,vt non pofliat non con- 
uenire 5 hzc conditio includitur infecun 
da ; cá dicitur, quod debet eíse certa. cer- 
titudinc metaphyfica, itat nó. contingat 
aliter (e habere : vide q. feq.art. 5. 
Quinta conditio cít, quod fit de obic- 
&o vniucrfali,co quia de fingularibus nó 
cft (cientia,quod poteft probari;quia fcié 


tia oftendit paffioné dc proprio, e 
* a- 


quato obic&o , fed hoc non cít 
rc;aliter alijs indiuiduisnon competeret, 
etgo crit vniuer(ale;ri(ibilitas .. nequit 
Petro adzquaté conuenire , (ed homini ; 
quz conditio non conuenit fciétizvt fic, 
vt norat Daflol. q. y. Prol. att. 2.ex Sco. 
q. 3. Prol. R..(ed (ciétiz de obie&o crea- 
to;co quia naturz creata diuidücur in (in- 
pue » at fi c(set aliqua natura de (c 

zc,& (ingularis,cui primó coauenirent 
paffioncs, vcl qua(i paffiones , qualis eft 
eísentia diuina , tanc de fingulari poteft 
eísc (cientia , vt q. feq. art. 5. 

8 Sexta quod (it caufata pcr difcurfum 
fyllogifticum, quia fcientia non cft que - 
libet tei cognitio,fed eft cognitio rei per 
caufamsdiícurfiua,& illatiua; & quia ina 
illatione potcft errare intelle&us; idcirco 
reqnititur, vt fit per demóftrationem rc- 
&e di(pofità in modo, & figura, & hoc 
cít, quod alij dicunt ,ad Ícientiam requi- 
ti cuidentiam confequentiz ; verum eft 
tamen,quod vt notat Doctor q.4. collar. 
q.5.Prol.& Baísol. cit. hzc conditio aon 
efl dc rationc (cientiz vt (ic , quia. dicic 
imperfc&tionem tàm in (eipfa , cum can- 
fatio dicat dependentiam ,quàm in intel- 

quia prz [upponitur potentialis po- 

tens de nouo recipere (cientiam,& vnum 
poft aliud (circ) hinc fcicntiz diuinz non 
Conuenir ; nam intellc&us diuinus vnico 
a&u fimuloia attingit claré,& difincte. 
Septima coditio additur àb alijs, gp fit 


Dip. XILDe $iepia. — 0 5 505 


j Tio w , ZK 
propter fe,nà propter ases di ipro 
ter Iciecias pra&ticas à vera t: m 


tie exciadürsfed de hac agem.s infra q.5 .- 


Scd contra przdicta, X precipué con« 


tra definitionem (cientiz poteit in(tari ;. 


À 


Tum quia fi (cientia eft per caufam , da- 


retur procefsus io infinitum, nà hzc. cau- 


fa deberet per aliam caufam (ciri , & illa — - 


peraliam,: Tam 2. quia non re&à poni- 
tur ly quoniam illius eff cau(a,mam (i ad 
cogmtionem conclufioais requititur co- 
gnitio propriz cau(z , quatenus eft cau- 
fa , tunc omnis conclafiofc retar. fub ra- 
tione relariua  vt.(. caufata, & effe&us 
cau(z. Tum 3.quia nou re&é dicitar 
uod non contingat aliter fe babere,nam 
Us corcuptibilibus vt fic datur fcientia, vt 
patet in Phyücis,& in Poft, Arift.demon 
ftrat eclypfim de Luna ; qua non femper 
cóuenit Lunz, & de cflc&ibus per acci- 
dés, & e; ew philofophia.Tà 
uia g» eft mutabile; & cótingens, nequit 
arr alig» immurabile ,& aec ^ 
entia creata funt con ingentia, & mutabi- 
lia,ergo nequeüt caufarc fcicatiam neccí- 
fatiam,& Pee TUM $«quia intelle- 
€tus e(t mutabilis, ergo nequit e(Sc (ubie- 
&um alicuius immutab:lis, ergo non re« 
quiritur ad (cientiam nece ffitas. Tandem 
cuidentia non affignatut ab Arift. inter 
conditiones (cientiz;qua ratione Thcolo 
ia noftta, etfi cuidens non fit, dicitur à 
San&is Patribus (cientia, quia talis habi- 
tus nequit redaci, nii ad habitum fciétiae 
inter omnes habitus inte T1 
9 Reíp.ad 1. ex dictis in 2. p. In(tit. 
trac. t.c. 4.caufas (citi nó per alia fcietià, 


fed per apprehenfionem terminorum, & 


per habitü;qui dicitur intellectus . Ad 2« 
concluíio cogaofcitur fub propria ratio 
ne,(cd dependenter à pramifsis, quod e(t 
cognofcere abíoluium cum relatione cf- 
fectus (altim virtualiter ; & implicité » q» 
non implicat . Ad 3. iam diximus non tc- 
quiri incorruptibilitaté fimpliciter quam 
alij vocant incomplexamyfed comlcxà » 
& ticde corruptibilibus ; quatenus (unt 
corrujxibil;a y datur fcientia , quia. vt fic 
süt incortuptibilia incorru ptibiliate cà* 


plexa propter necefsaiiam habitudintin 


repertam iater hoc predicatum eotraptis | 


bile; ] 











- 
. 


*"A e 


pem Wi. : , Quafi. I. Quid (it Scientia - 






üitio 
veritaus y fed vel demonttratur ecylp(is 
ó adapcitudinem , vel eclyp(is a&ua- 
lisde Luna in tali (itu, & ordine di(po(ita 
quemodo conficiuntur propofitiones ne 
cefsariz ; non tamen cau(antes fcientiam 
perfe&ilsimam » vt difp.feq. q. 2. art. 3. 
effe&us ctià per accidens habent (aa prze- 
dicata císentialia,& paísiones de ipfis de- 
monftrabiles , & vt tic pofísunt dici entia 
neceísaria ; & à (cienria contemplantur . 
Ad 4.refp.Do&tor in 1.d. 3. q. 4. L,obiez 
€um non quatenus mutabile caufare no- 
titiam immutabilem (ui , fed potius qua- 
tenus natura , & quia natura obiecti mu- 
tabilis habet immutabilem habitudinem 
ad aliud; poterit gignere notitiam fui ip- 
fius immutabilem. Ad $.refp.DoGor lit. 
L. duplicem mutabilitatem eíse in intelle 
€&u, vna eít ab affirmatione in negationé, 
& e conttà,. (à non intelle&ione ad intel 
lc&ionem; & é conucrfo, alia quafi à có- 
trario im contrarium , putaà rectitudine 
in errorem à veritate in falütatem , pri« 
ma femper incít intelle&ui , nec impedit 
fcientiam , quia opponitur immutabilita- 
ti fimpliciter parum n. refert, quód fcié- 
tia dcflrua:ur quo ad entitatem ; Íccun- 
da conucnit ill; circa complexa, quz non 
habent cutdentiam ex. terminis , at qua 
babent cx terminis cuidentiam , poísunt 
cau(are notitiam immutabilem in intcl- 
lcétu , itaut non pofsità (cicntia ad cr- 
rorem mataris& hoc (fufficit. Ad vlt. cui- 
dentia datu: intelligi ab Arift. vcl per cer 
titudinem,vt diximus, vel pet ly quoniam 
illius efl caufa , am fi intelle&us perci- 
pit abitadinem cauíz ad cffe&u , & ne- 
Cefsitatem illationis vnius ex altero , ha- 
bebit dc illo cuidentiam, & fatis declara- 
uitipfam, cum definiens demonflrationé 
dixit ex notioribus, & immediatis con- 
ftare. Theologia noftra improprie, & la- 
tiori vocabulo dicicur fc ientiancq; pro- 
prié ad vaumex quinq; habitibus intelle- 
€tus reducitur » fed ad alium alterius or- 
dinis ; nili velimus dicerc cum Scoto ad: 
f1pientiam aliquo modo fpcctare, quate- 
nus cft de pe imo; fumio ente, 


is. 833 
D c^t TT " b » z x 
m bile Sra phyficts Luna nó demó. QVASTIO i 
0000 frator eclypfis fi ter; nam non fie. AM o. 
UC fi jer necefsaria , & f(empiternz De Ostetto $cientia. 


10 (^V afciétia relatione trá(cédé&ali 
referatur ad (cibile , vtad obie- 
&um;,onon pofsumus exactam habete co- 
gnitionem naturz , & quidditaris fciétiar, 
nii naturam y & conditioncs obic&i de- 
claremus;à quo císétialiter fpecificatue , 
& proprias (umit denominattones, & có - 
ditiones;vt autem di(tincté in hac re pra 
cedamus,(upponendum ex dicend's in» 
fta (cientiam fiu a&ualem, fiie hibituas: 
lei diftingat intotalein , & vartialem; 
fcientia actualis. pariialis eft. cognitio. 
vnius conclufionis invna demonfttratios 
ne demonttratz , vt cognitio hu:uscon. 
clationis homo eft rifib:lis,dic:tur fcien- 
tía actualis partialis de homine; cognitio 
huius conclufionis , corpus sint a ett 
mobile ; cít (cienua a&ualis partialis de 
corpore naturali ; (cienria habirualis par- 
ualis eft habitus cuiuslibet conclufionis. 
generatus ex frequentatis a&ibus circa il 
lam conclu(ioné,.ui fant (cientiz a&ua- 
les partiales , vt liquis fiepius conficerce 
hanc demóflrationem , omne habens. na* 
turam c(t mobile, omne corpus naturale 
e(t habens naturam , ergo omne corpus 
naturale c(t mobile  acquireret habitum 
quendam in intellectu inclinantem ad eli* 
citionem liuius conclu(ionis tantum, non 
alterius , quia cx iftis adibus c(sct geni- 
tus,non cx alijs. Scientia. actualis totalis 
cit ex pattialibusactualibus coflata, itaut 
cognitio ómnium pafsionum demonftra 
tarum de aliquo (abic&o,puta de homi- 
no;vel corpore naturali erit fciétia actua* 
lis cotalis de homine; vel de corporc natu 
rali:fcientia totalis habitualis eft habitus 
ex fcientia totali aQuali (zepius iterata ge- - 
neratus inclinans in conclufiooes (c entig 
totalis actualissquomodo vcró higcfcien- 
tia toralis, fiue a&ualis , tiuà habitualis y 
dicatur vna , declarabimusq. feq- Hoc 
pranotato,prius diuerías acceptioocs fu« 
bicéti, dcinde conditiones (ubiecti ades 
quati & attributionis Ícientiz, quod ne« 
mine (ubiecti (cientig datur 1ntelligt y. 
apcticmus « " 


* 


ARD 


$34 
AiR TEICVLVS d... 
Quid € quotuplex fic abietium 

M un ce feiert MADE 

'1 C Voicühie mimus non pr fu- 
-. «9 bicéto informau onis »(cu inbc (io 
nis: quo fcnfu paries. dicitur. fübiecium 
albedims.& iotelle&us fubie&um fcien- 
tiz,inque fübic&tatur, neque pro fübie- 
&o proponi onis » dequoaliud dicitur ; 
neq; pro-inícrioriyin qua accepuone. Io 
quitac- Arilt. in illa: tegula; atepraidic 
uando-alterum de altera predicatup và 
de fübielo:&c. vcl alia «onfimili acces 
tione,(ed profübic&o;circa quod. qui « 
dibesfticmtiascratan quo. Aritt..1, oít. 
149. ait vDam (cieptiam vnius cle; gena 
zisfubieéti j & fubicctum dicitur, vel in 
otdinc ad paffiones , quz de ipfo demon: 
ftrantur , vel quia quali. fufteatat toram 
fcientiam, & balis cft ac fundamenrum 
ipfius ; (olet ctiam dict obie&um s (um; 
gia fimilitudine ab.obie&o potémtizfi c 
€ut.n.cx eo,quod obijcitur. vna ».di- 
citur obiectum, ita quia fübie&tam. quafi 
fcientie obijcitur 5 vtabip(a cogno(cas 
turjdacitur obicctum;appellatar quoque 
materiacirca quam , ab atte delimpta.a 
mctaphora;nam (icut ars circa propriam 
materíam ita verlatur, vtextra illam noa 
tendat , ita fe; habet; fcientia circa, pro 
priam fub:e&ümiquapropter hi c uomi-, 
na idem tignificant,quamuis ab aliquibus 
erm diftinctioaffigneturs «56,5 
: Hoc fübicdum primà. diuidi. folet in 
€otaplexum y & inincomplexum., com^ 
plexurn eft ipfa conclufio. denionftrauo 
nis coguitàsX Vy tole ibu(dam! obe: 
€&um,nam quod fciturseft canücsio prae: 
dicati cclbieGid ib: denonftetilete 
per caufam déoyonfiráta crgo ipfa: con-« 
utio '&üm fcientia squa eft; no « 
titia cóclufionist. reli illud y 
quad.inéonclui ie ctu A pais 
fro ác ipfo demonflratur;& de ifto.iniel-. 
ligitur communitet cà de (übiccto de, 
fcientiz inftitauntar qüzftioncs, pam ex: 
hoc poftea maaifcflatur , quodnam fit.o- 
bicétum complexum fcientiz «| 0c 
12 Subic&ü incomplexum.dupliciter: 
Accipi neo vcolligturex Sco, q.. 3. 


Dij; X LL De Qtinl 


 cipitiyueqspa(Bo aliqua pot vete diet iat 


folum pt principii, fcd eciam vc fpecics * 
(ue oci mcg 10;:lis confiderctur: y. 






Prol.$.vel comumatiter & fic 


. qiodàdcicniacó dera 


Íestiucingr ; di 
piuca, Gu paffio pozaitidici 
reri erp tumida. 
Aug. 1.de der. J» G!e&tS.Orig 
nis doctrina «cl eernauefyyel va $ 
alio modo proprie, & forenliser, gii 
illad quod» &nis (eieyi de habiety ung 
tiam cuiusegtera coDÁi decandur s; por: 
additestitaeeeptiog di. quo 
Gim:trüs pco fülaiq&to poadiestuo nis » 
dicitur ids quod deotnlio fcicna: cona 
fidexatp pragdicatit oi m MCTaDPMS 
phiafophia,quódsàm deor Lip c4 
depazeria y formas) caus y. ele. nentis 
pradicator,cnsrauonis ;sclfecanda in: — 
tentio in Logica AtitUfedproprisaceee —— 
prio.eftinfecuada.bgmficarione. .,o 
 Subic&um ineamplexum, süe 
ptum diüiditarin totale; Gcadequaiumi — 
& in pattiale y:primuaxielt. Gn; toris 
(cicntiz in citius explicauioné rora (aens 
eere hei eri e t 
it j9:9t ipijus conlideran vnde ; 
Biectum atrii uonin dics (olet. eo. quia 
omnia in (cientia coní , att ribürios 
nea habent ad ipfum ; Gitimin (fe [cis 
bili 4 quia vcl.(umt (pecícs cius y vel prins 
Mimi palfioncs , vire m RO 
num riordm; aur a ja 1 Lfatiogc; E 
diciturtotale in ordinc ad tosalem:(e 
tiamà:qua refpicixur; dicitur adasquatà y 
qhia;it cientiam taliter adequat. 
vcnon execdaryneque excedatar ab ipía. i i 
ida MA nidiad perfe&tam«ogniuos —— 
nem pettiocr hujus (bier c onfideretub 

à (cientia;& nihil eontidereccienzia qi 
adipfum noriiceducatur« Subicétum pate: 

tiale groptiéet i(pecies:aliqua:conrcata; 
fuliobicéto tetali ;quapropiet 































fgientia fiineGtima : partiale s ecfide: illis; 
peculiares inflitaantuc era&tatusin;fciene 1 
uayná r. Po. ibet (cient ia hace óc: 
tta diticcüco lub ;palTio , 3 prine: | 
cipium;quate qu tantum-toncem; 

ponaipys.vebpaflionis nunquam. debeo - 
piro (abiecto pattiali a(licpárt ; iaz (1 nen - | 


tunc V 





f 


vat. EDS "T" 


MO 
4M 
"s 


dift. cofrtirponifabieéta partioles excm: 
plugs Depsin8.phyfi foJumniodo confi», 
dhraiur, vt pryricipiem motus axerois ma - 
teBs prima copre ene m 

tismaruralis y 1d eo ia po(Tant; 
Eo senspisad, how prier 
pbieétum;cxtend Irádsy. ep qua» 
cynghc mode donGdbratuc à fcicurias: at 
cIpmeotà yquinnon folum:fanp principia 


miktorumsíed-etiam-fpecies«corpausna- 
p pesar 4-rererlariotr eod 
| parvialia Pbilofophiz;Hoe fibie&nn 
deinde diaid;ujr in pécncipale y quod erit 
digniot.fpeciesadaiquarizabiedli y & an 
minus jirincipah:s:quod crit fpecies. mia 
kien $i quod firpet obie&tum princi: 
de inielligauitidyd quo, pra cipe: x 
tr inÍcientiaot videtar Ouuicd, intellis 
gerecontrou, 1. óg.pinc.r.am.coincis 
eic cum übic€toatcribucionis;quod aduer 
tendi -c(tne fiia quiuocatioinnaogine, 
71:34. Smitinclo in proe Theolq. 1;nui 
4Ppugnat iftam diuiion£y ncgac.n.(u 
bieQtumadquaam formale: potic: diui« 
dii plara ptcaliufobicta fed vnicum 
e(Teaic;& mdiuilibile;to quía per Scotum 
Q»3. prol; $.De fecendo dicoy(übie&ü de- 
bet viraliter primó,& adequate conti- 
cte omnes vcticates fcientizr;at (i. diui (i- 
ile effecin plura partialia (ubieGa , non 
adaquaté- cótinétet, virtualiter. veritates 
jnfcriorum.Sed pró impuguatione. buius 
£enrentias (ufficit coómgnis c us Do 
-&orm cii Scozo q.3.vriiucr.ad 2. princ. 
,&if principio. cuntslibec: libri Logica; 
sebidiuesfa a(fignat. parrialia, fabieGa..» 
fluxta libéorum vérirauemy& 1« Men qa. 
i& lib.6.q. x. hà diltidcttonem femper yt 
-vcrom (ippoo:t;Sc pluracótra. ipíum di- 
,&eiius art api&eleq.. o (082132 bt £151 
ai sHurziditpotLog.fec.r.& difp.r. Met. 
pit 1f e&t. 3.56 4. quei (equitun Ar* 
-ffiága diíp. 2. Loga (cc. z.& Quuted. ab 
-Anitibdbogitz i mpuguat  diuifionera. a(- 
-igaamamtanquam »ocabulis ábutentem, 
-«& :ontufionemi. zigüencem : y». concedit 
rn. bbacétadattribur ionis cífe illud 5,ad 
: quod àmitairedncücury & auribtiriotiem 
- habent (quamtisidicreper éc i expliea- 
; tione hatüs aiuriDatipnis, vc infra árt«6. ) 
^ fcd négàchoc óbicctam totalc dici» & a- 


i125] 


.II Quid, cn qinefler ft dc io, 1. 


desptin ARM dplv"! elt agere 
gartoomnüium;quajn feienua cognofcum. 
turspurà fiin Pbilofophiía ;£oum hz pro- . 
pofitionescon(idetac& um e[L in», 
corruptibile; homo cfl riftbilisy mareria: 
cfi potentialis;Celum;hómo;, X materia. 
cfleriradzquatü'fübie& üs& totale; Dhys 
lofophigsincortuptibiles t'bilesSe-po 
tialc praedicará totale. ynio adz quata ehe. 
fezticsiconnexiones: itatum propofà 
ríams&cifta tria fubic&aytria pradicata yy 
& tres yhtones cfienr obiectum, MR : 
umi (fecundum :n, ipfum fnbicétum difs 
fcrt ab-obieéto;q» (ubiectum eft, quodam, 
conclufione fübrjcituz;obicétnm elt: tora, 
conclufio):& quodlibet (eorfim etit pans. 
tialedübiectum;vnde fübicQum atttibu- 
tionis etit par$ adzquati obiecti ; qp aliai 
nomine obieétum. proptiam.cOmuni(sis 
murn vocatur ab.ipío. Quera ctiam dicéà 
dimodum cx noftris iudicat. probabilem 
Poncius difp.2.Log.q. 20a inquit (ciés 
tiam adbuc retinete pofie (uam.voiratemg 
ex patte , obicéti : quamuis riulla ynum 
e(fec.ciusobicétü adzquatams(cd potius 
aggregátum ex omhibus., quod e(t manie 
fcfté contra Scottim q; 3. vniuez(al. & q» 
g-poloe li alibi frequente, |. 0n 
"r4 Hacth opinio-potius immer(a.mg - 
net in cófufione illa, & vocabulorü abus 
(usqué tribuit alijsquam aliquid. clatitae 
tiscontineat;etenim ab omuibus fcré Do 
oribus obieétum'adz quatum , .& tota" 
le cum obiecto attriburionis «afunditür 
-& códiuones aísignantut , :& in quz (tio- 
-nibus de.homine commuhis opinio facit 
veritatem; vt notat. Bart. in de »inore 
.Plurimum;ft.de qusfl. circa finc; pra* 
iterquadi qp riegar obiectum adiequacum 
-& tótalcjà quo fpccificatur fcientia, vri2 
-tatem.aliqua aecefjarià babege » quod ef* 

- kc falíam.oftendcemuas qe 43025220 
-. | Rurfastolet obiectum diuidi in mates 
-riale & formale,qua diuifio cft valde go 
itanda;nà cx ápía;peadet deci(io quzitio- 
mis fequentis ; cd. mirumcíl, quàm ünc— 
-imtertevarij praeruim recentiores tàm., 
."Thomittz,quá Scocin hus rei explicae 
:tione;Fuétes q.3«Log-diffa Act, 1«explt- | 


cát obicctá formale illud cifeycp cit ícien" | 


tic adequatiquia per. [e à (ei&ria attingi 


tut» 


ZA 7 


$56 
tur, materiale vete effe inadequatüi,quia 
ingratiam adequati obie&i contempla- 
£ür à [cientia, vt color cft obie&um. fot. 
1Dale vifas,albedo vero. obiectum matc- 
xfale , citatq; Scotum ini 2. d.2 4. E ; ad 2. 
princ. Hanc eandemexplicationem, dant 
Recentiores przfertim Hurt. Ouuied. & 
Ariiagacit. dicüt.n.obiectü formale cffe 
allad;quodper fe intéditur à potentia, nó 
proptct aliud;materiale;p in gratiá obie- 
&i tormalis cognofcitur , vel appetitur à 
potentia , fic inis cft obie&um formale 
voluntatis , media obiectum materiale , 
premiflz funt obic&ü formale fcientiz ,: 
«onclatio obie&um materiale; quia con- 
clufio cogno(citur propter przzmiffas. 

" 1$ Sedcotra Fuétes eft ipfemet Do&t, 
3bi cit. qui ex profeffo explicationem ill 
ympugnat , & valde miramar Fuctes pro 
fc citatle Doctorem,cum aperte ibi dicat 

-albediné, quamuis obie&um inadzqua- 
tum;ciTe formale obie&tam vifus,nó ma- 
tcriale, co cuia color in comuni nonvid e 
tur,& fi nullus efletinteile&us;qui colo- 
rem io cómuni abftraheret;adhuc oculus 
bouis videret albumj& nigrum. Tà quia 
tàm adzquitum ob.e&tum, quàm inadz- 
quatam cit diuriibile in rónem materias 
Yem,& formalem , vc corpus naturale cít 

Obicétum materiale adzgquatam Phylo- 
fophiz, vt naturale cft formale adzqua- 
tom Celum eft materiale inadaquatum, 
Quatenus naturam haber. fimplicem , cft 
ánadz quatum formale. Per quod patet ad 
Huott.quamuis:n. explicatio illa reété o- 
:biccto matcriali, & formali voluntatis a- 
dajtati poffit, non tamen refpectu intel- 

Icctus;nam fic folum atttibutionis obie- 
lum cüiet obiectum formale. Tum qnia 

"fi piamitiz c(ient obic&ü formale fcien- 
tiz, cum habitus ex obie&to formali fpc- 


cificentar,nulla effet differentia inter ha- : 


"bituto principiorum, qui dicitur intelic- 
€tus,& habitum fcientia, & falsó diccre- 
tur fc. édam efle conclufionis , intellectü 

"verb principiorum , nec cft par tó de finc 
teípcQu mcediorü , & pram(Tis refpe&u 

" conclu(ionis , quia vt ait Doétor 3.d, 28. 
in fmcyibi e(t vnica bonitas mo'iua y bic 
«luplex veritas;vt fuo loco dicemus. Tum 


quia quagnis pramüls (py aula cflici- 


Di, XILDesdmid i 5 


"CSV (ro VERAT 
«vH 2» 


cns conclufionis,non tamen fant finis fed 
potius conclufio eft finis, vndeconcedi- —— 
turconclufionem cognofci per premi —— — 
fas, negatur verb conelufionem Aie pos —— 2 
pterpremiffsquialypropterimmuitcaus —— 
falitatem finalem,imo przmiffeafumun ^ n 
tur in y CEDE Reus conclufionem; — — 
16 Alij Thom. obie&ü materialedio — — 
cunt efle, cp pet accidens à fcientia confiv 
deratur, ,i.non per feattingituryfedróne — 
obie&i formalis,& iftud erit,g perfe, & —— 
rónefuiconfideratur,vtlapisróne füinó — — 
videtur;fed rónc coloris, h'nclapisdicie - 
turobie&tum materiale , color obiedunt —— 
formalevifus; In hocauté formali obies — 
Go duas rationes diftinguunt , rónem f, 
formalem qu4,& eft res illajqua attingi 
tuc y & vt in efle rci confideratur, quz o« 
bic&um formale quod €t vocatur, & tae —— 
tionem formalem fub qna, & eft ró illa e^ 
per q res ineffe rei cóftituitor in effeos — — 
biecti, & fcibilisetenim resaliquapoteft — 
eflc in fc ipía confiderata obicdtü diuer- 
farum fcientiarü, vt patet de homine, qui 
vt ens naturale pertinet ad Ph; lofophià ,- 
vt (anab;lis ad rnedicinà , vt dirigibilis in - 
moribusad moralemynataralitas, (anabje — — 
litas, & dirigibilitas dicuntur rónes fub — — 
quibusynam per ipfas homo fpecificatur, 
& determiatut ad hanc. vcl illam fcicn« 
uam;& folet quoq;appellari obie&ü for» 
maleguo; Aljveró hancrónem vocant 
per quamy(cà propter quam quia eft mo - 
uuum affenücndi coclufioaibus , quos fe-- 
quitur Meuriffein Met.q. 4. proc. & ra«.— 
uon fub qua aiunt effe coditioné. quàdá 
obic&i, tine qua nó poffet intelligi, vc eft 
vniuctíalitas,vcl abítra tio à matcria,vel 
lumen aliquod ex paite potentiz,quo po- 
t&tia ad certum determinatur affenfum, 
talis eft lux refpeéta coloris, qui.l. ft im — 
fe viibilisltimaté ch a&uatur perlucé, — ^ 
& alij aliter explicant,vt dicemus q. (eq. 
17 Expeditiustamen dicédáà có Do 
q.3.prol.$.ex bisiuxta expofitioné. Lic. 
ibi. verioribus Scotiftis, imó cum ip» 
[o D. Tho.2.2.q.1.ar.1.vt fatentur Com 
plut.difp.14prog.q. 2 .quod obie&um ma 
stiale fi: res que confi deratur in (cien* 
tia, & dicitur materiale obiectü proptet. 
indiffcrentiamquam habi , vc à Seit, 
c«en- 






t 


isdem ceci ^ irs 





$. II. Quid, ef quaipl. fe biet Sls. o1. 935 


fcientijs confiderctur,& à Thomiftis di- 
£itur ro formalis qu& ; obieGum formale 
£ft ratio illa,(ub quà confideratur à (cié- 
tia, vnde modus confiderandi dicitur , & 
fc habet vt differentia cótrahens rem có. 
fideratam, & materiale obie&um ad de- 
finitum, & proprium modam confiderá- 
di illius cien , per quem modum vna 
Ícientia ab altéra diftinzuitur , quaniuis 
eandem rem«onfidecent,vt patet in exé- 
plo addu&o de homine,ita Acift.z. Phyf. 
17. Hictamen eft not.cum Zab. lib. r. de 
nat.Log.c.8. quód cum modus contide- 
fandi có(titaat obie&tum in efse obic&i 
talis (cientiz, & confequenter fit ratio 
€ur paffio demonftretut de re confidera- 
ta,vt naturalitas,qua cft modus con(ide- 
randi corpus naturale à Philofophia , c& 
mcdiü ettam demonftrandi pa(fioncs de 
ipfo corpore : hinc fequitur, q» non debet 
modus ifte coar&are rem confideratam 
lecandum effe; quod habet in fe , quaá qj 
res confiderata pluribus inferioribus co- 
üeniat, quàm modus confiderandi, ficat 

babet animal rcfpé&u rationalis , fc 
folü debet coar&are in efse (cibilis, qua- 
tcnus.f. cadem res , quz indifferens cit, 
vt (ecundum diuerfa pr dicata contidc- 
fctür, à modo có(iderandi coar&etor ad 
iftam,& non illam con(iderationé;fed in 
t€ debent effe zqualiter communia, itaut 
dc quo diciturres coafiderata , dicatuc Cc 
modus con (iderandi,ita fc habet natura- 
litas refpc&a corporis naturalis:ratio hu 
jus eft, nam fi vnum excederet altcrüm ; 
iam cómitteretur error ab Arift. a(ligna- 
tus 1.Pott.c. y. .f.qubd paffiones demó- 
ftrarentat de fübie&to non primo, & ina- 
dzquato ; puta fi aliqua fcientia confide- 
farct animal quatenus rationale ; & per 
tationalitatem de animali demonftraret 
rifibilitaté;vcl fi aliqua (cientía per fenfi- 

tatem de homine demóftraret patfio- 
uem ipfi conticnienté,quatenus fen(ibilis 
«ít , iam pa(Biones demonftrarentur de 
fubie&o nop proprio, & inadzquato. 
Poncius hic difp. 2. 1.0g. conel. 2. valde 
infudat; vc affigpact obic&a formalia diz 
ftinGtiua fcientiarum , vnd? ait , quod fi 
comparentur duz fcientiz diftinctz ha- 


bitz dc cadem propo&tione qopplexa: 


ad (cinuicem , mom diftinguerentur ec 
parteobic&i formalis, vefma:erialis vla 
ratione , fed ex patte principiorum di- 
ucr(orum, quibus ofteaderetar illa cadc 
conclu(io in diuerfis (cientijs.Sed que it. 
feq. art. r. n.63. oftendemus hanc ditt in- 
tionem ex patre. princip. orum noa eíse 
primam, 2t radicale , nam ideó diuer(ía 


1 


funt principia, quia diuería cft ratio fre 
malis obic&orü, vnde omnis diftitdkio, 


& vnitas (cienciz à diftin &ione,vel vni. 
tate formalis obiecti trahitorigmem. 


18 Quapro tcetabíec&tim cópletam,. — 


kno jecificans (cientiam, ips —— 


famq; áittiosueas ab alijs fciencijs nom; 


e(t materiale canculn, vel formale (jlam; * 


fed ex vtro |;toattitatam , nam vc notat 
Didac. à 14i in Log q.3.proce, neqrfa^ 
nabilitas vt (ic conttitiat med;cindyneq ; 
dirigibilitas Philofoghiam morale:n, fed 


lio;no quatenus fanabilis, vel dirigibili$) 
& per vtrumq; coaianctm refi Pond e 


debemus ad interrogationem , per qua 
(fubic&um quaeritur alicuius. fcientie , (ic 
Corpus naturale quitenus naturale eft 
fubie&um Philofophiz , ens in quantam 
ens eft (abie&om Metaph.vbi ly 22 q43- 
tim non fc tenet reduplicatiue , vt aliqui 
Scotiftz a(serant , quia runc facit fen(am 
reduplicatiuum,quando particela;cui ad- 
ditur, eft caua, vel conditio , cur przdi- 
catum conuenit fübiecto, vt diximus t.p. 
Inft.tract.r.c.12 modó neque naturalt- 
ta5,n€q; tatio entis e(t cán(a,cur hoc pre- 
dicatum .f. efse fubie&um adzquatuat 
Philofophi vel Met. conueniat corpo- 
ri, vcl enti, rion .n. valet arguete , corpus 
naturale. eft habens naturam, fcü liabet 
naturalitatem, ergo eft fübic&um Philo- 
fophiz , fcd cana eft , quia hibet omaes 
conditionesadzquati (übie&ti ; quaproe 
ptetly in quantim tenetur (pecificatiue, 
quia fpecificat rationem ,fecmdü quam 
cfse fabie&uni competit corpori . 

, Verüm vt clatius páteat , quodnam af- 
finir debeat pro fubie&to adequato ,8c 

Fibutronis in (cientia , debemus condi- 
tiones necefsarib" requifitas inqüitere, 
quz varié à/Do&oribusaffignantur, ita- 
utab aliquibus quátuordecim poaantur , 
irà Bonctus 1«Vkt, 6:3. Fland. jor ue 


v 


853 Difp. X IE 
fed communior fententiaelt , quod fint 
trcs cum $coraq.3. Vuiu. ad quas cecerae 
reducuntur inftà n. $ 4.rcfctenda,ad qua- 
zum intcll; gentiam faciunt feq. atc, 


ARTICVLVS II. 


An de fubietto debeat pracogno[ci 
quin cft, fea existentia. 


1 Vo quarit quz tionis titulus,an 
? D «f. bs (ubiedto in fcientia praz- 
füpponi debeat , quod habeat exi (tenu; 
itant nullo modo poffit in (cientia demó- 
firari , deinde (i debet pre(upponi, qua- 
nam fit ifta, actualis n€ vel aptitudina- 
lis,anfalimobie&iua. — TE 
nid primum , coómmnis eft opinio 
apud Recentiores exiftentiá (ubie&i non 
ofsc demonfirari in [cientia à prioriyfcd 
ené à poftcriori, ita Io.de S. Tho. q. 24. 
art.1. Didac.à Ieíu difp. 16. q. 2. in finc. 
Morif.difp. 11.q.2.ar. 2.ex Scotiftis Lich. 
-3«prol.$. 4d argumenta alterius qu&« 
ionis, Barg. ibi. $. $eciido quia per om- 
né. Ttób.12.Met.q.2. Ant.And. r. Mct. 
1, Faber theo. 2. & alij . Tat. vero 2. 
ofl.q. 1.dub.3 concedit pofse &t à prio- 
ridemonítrari , quem fequitur Amicus 
traGt.2 $-difp.2. q.3. dub. 4. & probabile 
putat Daísol.q.5.ptol. $. /£d rones eori. 
Alij admittunt de partiali negant dc tota- 
lijita Sonc. 1 2. Mct.q.2. Caier. 2. Poft.c. 
1.dub.8. & alij apud Amicum cit, Tan- 
dem Zab.lib.de trib. pricog. c 9. Suefs. 
1. Met.q. 1. Baldu. in proprio queito de 
hac rc , abfoluté negant fübiectum inia 
fcicatia demonttrari poíse,quo ad fi eff , 
Ícd neceísarió przfupponi . 

Quo ad (ccundum;qui affirmát de cn- 
te tationis dari (cientiam,concedunt (uf- 
ficere , vt de (ubic&o pracognofcatur 
exiftentia obic&iua ; qui negant dari,de 
ente rationis Ícientiam, con(equenter af- 
ferunt requiri:exiftentiam realem : Sed 
ifti (unt. intcr fe diuiti,nà Caict. 1. Poft. 
€.1, Tol.q.vn. ad 5. Niger in clyp. q. $« 
in Porph. a(serunt prz fupponi debere exi 
ftentiam actualem tcalem, nó quam fem- . 
per habca:,fed faltim flatutis à natura té- 
poribus ,vt quod roía in Vere exiftar,vel 

quod aliquando cxtitcrir )fjué in (c, fiue 


non habet,nec ad inferiorem ; 


De $denia. | 5000 


[£^ 
' - 


in (ao contineati virtualiter, Ruuius au- 
tem 1. Poft.c. 1.4.2. Blanc.in Poft. difp. 
3 [c&.4. Amicus tra&. 27. di(p. 4- q. 2. 
dub. 1. (uftinent hoc non e(se deratione 
fcientie,ad quam fufficir;vt aptitudinalis 
cxiftentia (ubieGti prz(upponatur,fed ra- 
tione noftri intellc&us fen(ibus alligata 


císe acccfsarium, vt femel ltim habue- —. 


rita&ualem exiftentiam. 
10 Dicimus primó, fi (ciétia amatur 
pro toto proceí(su cognofcendorü in ali- 


qua facultate, poterit probare exiftentià ' 


fubieCü tàm partialis, quám totalis à po« 
fteriori,no à priori, faltim pro ftatu ifto. 
Conclu(io c(t Scot q. 5. prol. V. 1. Met, 
P 1. & q. 5. Elench. € primó quod E 
1t à pofleriori probare exiltétiam fübie 
&i,(iué partialis, (iué totalis, patet; nam 
Deus cft totale fübie&um in theologiag 
quz tamen oflendit Dcü effe, Arift.pro- 
bat per raedia phy fica exiftentiam fubie. 
&orum partialium philofophiz,vt ex fer 
ri (ur(um ad extremum exiflétiam ignis, 
€x unotu circulari cxi ftentià caeli, per me 
dia metaphyfica exiftentiam Dei. Tum 
quia poterit obie&um aliquod effe !Eno- 
tum, vcl faltim à proteruo ncgari,& fcic- 
tia habere fufficicns medium ad oftendé- 
dam cxiftentiam, vt patet in exemplis ad- 
duds, ergo abfq co,quod recurrat ad fü 
praem cientiam, ex fe poterit fuü fu 
ic&tum firmare . Tum quia metaphyfica 
cít omnium naturalium fuprema fciécias 
ergo ad ipsà pertinebit probate dari pro 
priam (übie&tum,non ad fuperiorem,quá 
avt ar» 
guit Doctor in prol.cit. hzc (cientia cflct 
prior roctaphyíica , ergo fi metaphyfica 
poterit hoc praftare, ctiam alia (cietiz » 
fi propria habebüt media;cü fit eadé ró» 
. Secüdo quód nó poffit à priori; prob, 
uia vel loquimur de exiltenzia actuali , 
de ifla , cum fit creaturis przdicatum 
contingensá caufis contingentcr exitten 
tibus caufatum nog poterit confici de- 
monítratio rigorofa, qua cft cx ncccífa- 
rijs: tum qui 
fcienti abit ab cxifi contia aciuali fu- 
bicéti; enti veró incrcato quamus fit efz 
fentiale pradicatü,non poic(t tame oftc- 
di à priori nili per dcitaiin, u^ nate 
klaLter 


vt dicemus fcq. concluf. * 





| 


4 


—————D " 


1 


— bitum, nec repugnans , & hzc 


Q.II.c/fn de fubieclo precognofc. quia eff. erlL $39 


taliter nocognofcimus , ita Doctor in t. 
d.i. oe vel : uimur X exiftentia 
apti ijqua fubié&tum eft ens quod- 
dn poflibile inrerum natura non prohi 
quamuis 
ntce(sarió cóueniat fubie&to, attamen nó 
poterit oftendi , nifi concipiendo faltim 
rationem explicancé fübie&i nomen nul 
lam includere fal(itatem , néc vnam par- 
ticulà alteri repugnare , vt facit Door 
in4 d. 1. q» 2. art. 2. oftendendo Sacra- 
mentum nos vencer se 
ia, inquit; nulla particula defcripttonis 
[menor t alteri, vnde nullam 
includit falfitatem , quia ex d: Met. c. de 
fal(o,nulla ratio eft in (e falíay nifi partes 
inter (e contradicant , & per confequens 
Sacramentum non erit purum non ens, 
& impoffibile , quia nihil eft parum im- 
poffibile, nifi cuius ratio eft in fe falfa ; 
ficà pari eei deeie s poffibilis exi- 
ftentia fübie&i ex hoc , quod tatio an 
fius nullam in fe includit falfitatem ; fed 
hoc eft procedere à pofterioti , non à 
priori, quod pt » quia veritas, vel 
fa!(itas (unt effe&us poffibilitatis,vel im- 
poffibilitatis entis,ex eo .m. quod res eft; 
vcl nom cft, oratio dicitur veta , vel fal- 
(3, non € contra , erzo &c. 
z1 Diximus fi (ciétia fumatur pro to- 
to proceffu,& c. nam fi rigorosé accipia- 
tur pro notitia conclufionts demóftratio- 
nis potiffimz , inqua paffio de fubiecto 
ftratur, fic neq; à priori , neque à 
ofterioti poterit probarr exiftentia de 
abiecto, fed przfupponi debet;quo fen- 
fü intelligédus eft Arift.cum r. Pott. c.2. 
dixit de fuübic&to infcientia przcognofci 
Civ ds Diximus etiá , quod faltim pro 
atu ifto nequeat à priori probari poffi- 
bilis exitlentiz; quia fi quis diftindté ,& 
in (e perciperet v.g. animalitatem , & ra- 
tionglitatem,poffct forcé concludere pof 
fibilitaem de homine ; vt ait Doctor de 


.exiftemtia actnali Dei in r.cit. 


Sed contra arg, primó;quod nullo mo- 
do poilit infciéia. demonftrari fubieGti 
exiftentia . Tamex Arift. dicente fübie- 
€tum fupponi in fcientia , vt finem, item 
exittentiamad metaphy ficum perunere » 
ficut quidditas ab ipfo cófideratur,qua- 


ré non poteruntaliz- fcientiz oftendere 
exittentiam fubie&i « Tum 2.quia fcien- 
tia pendet ab obiecto,& fi datur fcietia 
datur etíam obie&um 5 ergo (i dubitaruc 
de exiftentia fubiecti, dubitaretur etiam 
de exiftentia (cientiz , quia fübie&ü eft 
bafis , & fundamentumícientiz. Tum 5, 
fabie&tum cft maximé notum omnium , 
Pi funt in fcientia,ergo nequit eius exi 
entia demonfítrati , quia demoaftratio 
ex notioribus procedit. Tum 4. fi proba- 
retur per m , hoc effet in virtute 
connexionis effe&us cum caufa , vt li di- 
ceretur, fumus eft , ergo ignis eft , valet 
confeq. propter neceffariam connexioné 
fumi cum igne , quz debet pracognofci " 
ergo ante i(tam demóftrationem (uppo- 
nitur ignisexiftentia . Tum $. quattio 
fi efl ab Acift. 2.Poft.c. r.appellatur que 
ftio toria uia querit ed ran 
vtan homo fit , vbi q(tio qualis fit , dicit 
quzftio patio red icis fit albus , nam 
non quzritur totus bomo, fed aliquid de 
homine,quare fi quis fübie&tü (ciétiz ne- 
gauetit omnia, quz funt im ipfo,auferua- 
tur, nec aliquid remanebit ad demóftrar 
dà exifl&tiam aptum;dicitur & ab Arift. 
ibi-quz (tio fimplex,& incoplexa;fed de- 
monftratio eft complexoram, ergo &c.- 
ir Refp.ad:.fubie&um fupponi im 
demóftrationibus à priori , & etia in illis 
à pofteriori ; in quibss concluditur alig» 
przdicatum (upponens fabie&i cxiften- 
tiam, & effe verum ipfius; non tamen eft 
neceffariü fupponi intoto proaeffu fcié- 
tiz in quo debet prius inueftigari,an (ur 
biectum (it,fi eft igaotü ,vt poffimusde- 
inde demonftrare pa (Tiones de ipío;namm 
fubiectum,cum fit finis, eft primum pri- 
mirate intentionis non executionis,qua- 
rc poterit prius in (cientia tractari de ali- 
quibus canquam medijs quafi inferuiéti- 
bus ad indagandam ipfius exiftentiam « 
Nec rerü cxiltencia, & quidditas in p 
ticulatiad metaphyficum (pe&at, aliter 
deberet ad oia genera de(cendere , & fic 
milia daretur alia fciétia prater Met: fed 
folum in communi . Ad 2. dicimus fciene 
tiam poífe probare ye (ui (abie&ti 
exiftenuiam,quod fufficit,vel atfumptua 
cffc verum dc (cientia in rigore , non de 
toto 


" €V CBRENMGÉGG 


h — ———  e—— o A OT ANN 


totoroceffu fcientiz,in quo poteft. dari 
aliqua demonftratio , qua fit politio , & 
quafi proic&io fundamenxi totius fabri- 
€2 (cicntialis, vt patet dc domo , in cuius 
adificaucne ctiam fitfundamentü. Ad 5. 
verum e(t modó fübiccta fcientiarum cí- 
fc maxime nota, & regulariter raro pro- 
batur ipforum exiftentia, peterit tamerr 
à pofleriori probari per aliqné effectum. 
nobis notior&. Ad 4. poterit probari vcl 
cx non implicantia rónis formalis fubie- 
Gi,vt diximus in prob.conclo£ vel ab cí- 
fc&u,in quo repetiauir aliqua condirio!. 
exquainferatur connexio effe&us cum. 
éau(a; & confcquenter exiftentia. caufas 
vt docct Scotus in prol.cit. vbi ex depen- 
détia;limitatione,& imperfectione créa-- 
türz arguit cxiftétiam cause independé- 
tis ilimitatz ,& perfectifsimz, qualis eft 
proque fasé,& (übriliter deinde pro- 

quitur ín 1.d. 2. q, 2.à litt. G.vel tandé 
(vt exemplo de fumo addu&o fatisfacia- 
1nus) (i connexio effedtus cum caufa de: 

ct pracoguofci ante demonftrationem;: 
fufficit, vcl quod habeatur cognitio apti- 
tudipalis exiftentiz , vel faltim cognitio 
eonditionalis,putà fi fumus cft pofsibilis, 
ignis ett polsibilis, fed fumus cft ens pot- 
fibile,ergo ctiam ignis. Ad.$. ctiam( du- 
biteutc de toto fübiscto adhuc remane- 
bit aliquod medium à polterioci ad oflé- 
dcndam ipfius exi flenciam s icq; dicitur 
quettio (implex,& in Icxayqua(i Gt 
gpurtiendo tecmini (implicis(cd quia. . 

t per propotitionem dc z.adiacente , iri 
epa verbum cfe fimpliciter, & folum pr 
&icatur de (ubiccto,vbi in qua ít ione qa 
Vis fit, fit propofitio de 3.adiacéce, X pr 
dicacum dillinguitar à fübie&ro,& copus 
Ta: 5 imó ratio cítad oppofitum ,quia fi 
ati fio eft quaflio,erit propofitio dubita- 
bilis , ergo'poterit probari: per fyllogif- 
gnum ,crgo noti erit quid iacomplexum « 
vide V. Fabrum loc. cit. 

33. Sccundo € conua, qy pofsit à prio- 
ti demonftcari Tum quia poteft fcientia 
à prióri fua: principia demonílrate, vt cà 
«x definitione invno genere cau(zé ofteri- 
dicac definitio in altero genere , vt facit 


- Anf; rPolt.vbi definitionem formalem 


demonfirationis probat pet. dofimitionó 


. puum yt prrgioni pit cone Ep 1 


- K.& 2;d. 3.9.9.B.& prob. ab ipfo , quía 


1 did Pod 
materialem,ergo poterit étiam fübicctd . 
proprium demonítrare à priori . Tum 2... 
quia exiftentia aptitudinalis per fe con« 
uenit fübiccto in 2.modo, (cd omnis rali. 
Wopohrio eft à priori demonftrabilis . ,. 
Reíp.ad 1.difparem e(Te rationem , nam: 
cauíz pofíunt cfic. fibi inuicem cau(z y. 
& idcirco poteft ynum przdicatum. de- 
monftrari per aliud notius , at exifentia 
aptitudinalis , cum fit modus intrin(ccus: 
rci, nó nifi à priori per quidditatem pof- 
(et oftendi,qua pro ftatuifto nó ita pere 
fc&é concipitur , nifi in ordinead com« 
pofsibilitatem, vel repugnantíam conce 


pofteriori; cui accidit quód modus in- 
tcin(ecus nequit cócipi fine re cuius e(t 
modus,neq. poteft apprehendi res aliqua 
vt verum ne potens exi(tere con 
cipiatur, quod eff concipere aptitudina- 
lem exi(tentiam, quapropter nequit de« 
duci de tali cxiftentia vera € Og — 
cum-conceptus huius cxiftentiz: inclu-- 
datur in conceptu premilfarum, & quid — 
ditatis. Per hoc patet adfecundum. —— 
24. Dicimus z«fi (ciétiam fumamus, v£ 
communem ad.rcalei , & rationalé, nou: 
neceffarió prac(upponit realem cxiften- 
tiam obic&i, (ed (afficit obie£tina y at (i - 
do (ciétia reali (olumeftfetmo ex (c prae 
fupponit cxiltentiam realem aptitudi-; 
naleinactualeai verb alijuando requirit 
ex parte noftri intelle&us .. Prima pars 
de exillentia obic&iua patet. ex di&is q. 
pro:-art. 4«& difp.3. vbi vidimusens ra» 
tionis habere fuo modo entitaté, exiften- 
tiam;paísiones,& de ipfo poffe dar: fcic-- 
tiam,& propofitiones neceffarias forma 
ri. Secundo, quód'a&ualis exiftentia noti 
requíratursdocetur á Scoto in 4. d. 1.9.2» 


fcientia abftrahit ab cxiftentia obie&t- 
a&ualijaliter poffet quandoque effe , & 

nandoque noh effe, vnde de quibus noa 
unt,nec vaquamfuetuRi , vcl cunt , de 
monftramus paísiones , & fufficit , quód: 
haBcant vetat effe reale potentiale. T'um 
qnia poffet Dets fpecies rcrum infundé- 
rc,cciarifi non exiftant. Tandem & pró* 
pter incellsibim noftrum requiratür , qp 
aliqiàdo rcs aliquia extiterit, patet, M 


f 














QULA d fa 
i. mE j L. CAM D ui 
ad cognitionem f(cientificam requiritur 
fpccictobiedt cócurrés ad elicitioné il- 
dius,ípecies aut ,- ià Dco infundatar , 
ab obicáto. Me te produci- 
turyvt fufiusin lib.de An.crgo requiritur, 
quod éxiftat obic&tum ; maximé pro fta- 
tu ifto,in quo omnis noflra cognitio du- 
cit originem à fenfibus . 
. Ob.probando requiri a&ualem exi- 
ftentiam; nam 1. Poft. j. gp non eft , non 
pót fciti. Ncc dicas intelligt de coy nec 
eft;nec pót effe. Nam pradicata non af- 
firmatur de fübiecto 
dicitor .p. homo eft rifibilisynon aüt pot 
elfc rifibil;:s. Tum 2.fcientia realiter re- 
fcrtur ad obicétum , at relatio realis eft 
inter extrema realia. Tum 3.(cientia rea 
liter canfatur ab obie&o , vel à fpecie ab 
obic&o producta , ita vt obiectum exer- 
€cre deber a&ualem caufalitat€,ad quam 
ncceílario requiritur exiftentia. Tum 4. 
ab co,quàd rcs efl vcl non eft, oratio eft 
vera; vcl fal(a;ergo res debet actu efle. ». 
Tum 5.fubic&um fi urquo ad as 
fuel an fit dicit exittéria aQtualé , ergo 
& c min. ptob.quia verbum eff de fecüdo 
adiacente dicit exiftentiá actualem, vnde 
non eft verum diccre, Antichriftus eft. 
25 Refjp.ad r.vtibi& ad impugnatio 


nem patet ex dictis 1. p. Inftit.traét. 1.c. 


11.& track. 2,c.1. videlicet , cp in propo» 
fitionibus neceffarijs verbum eff abftra- 
hit à quacunque temporis differétia , nec 
dicit realem inherenciam przedicari infa 
bie&o;(ed (olum realem connexioné; ita 
vt fires illa exifteret,neceffarió tale pra 
dicatum haberet. Ad 2.patet ex dictis d. 
8.4. art. s. quód illa efi relatio tranícen- 
dentalis,quz poteft ad non ens termina- 


ri, non przdicamentalis. Ad 3. dicimus. 


fcienuiám à fpecie caufari , non ab obie- 


&o immedtaté , cum fit abftra&tiua , id- 


Circó probat vltimam partem concl. prz- 
terquam quod potcft cientia auditu , vcl 
le&ione acquiri; poteft ctigm intellectus 
ex cognitione vnius rei cognitionem al. 
terius elicere,vt ex. vifibilibus inurfibilia 
cognofcere. Ad 4. per ly efle, & non cffe 
non intelligi a&ualem ex;fienuam ren & 
negationem eiufdem,ícd vel potentiale , 
vci necelariam conucnizotiam » vcl dif- 
Lqgica , 


tentia,(ed a&u, 


n conf atur quiae] eT. $41 


Mec 
conucnientiam pradicati cum rci quid- 
ditate, Ad 5.cx Sco.in 4.cit. pracoznit o 
an fit non c& de efie sagll V fed dc uon 
repugoantia io effetu;feu de elfe apu - 
dinali,ncc femper eff de SIN Mdaccn 
te dicit aGualem cxiltentia , fed ali 
do veram eífchtiam, quo (enfü concede- 
retur bac propoficio, Antichriftus eft 
(ed comuniter ncgatar propter equi: 
uocationé, quia potc fl dicere exiffentja 


- aGualem idcoqueindiget explicatione. 


Sccüdo obijc. qp nulla rcguiratur exi- 


ftentiaobie&i, neq; aptitudinalis, in reas 


li fcientia, nam Plilolophia cft fcientia 
realis,& tamen multa de infinito , de va- 
cuo ,de priuatione demonftranerzo &c. 
Refy. illas non cffe verás demonitratio- 
nes,nec de illis dari veram ícienti1m po- 
fitiuam,fed ncgatinam , quia non habenc 
veras cíTentias ; vel dicendum , quód la- 
bent exiftentiam conditionalem,nà Pbi. 
lofophus data hypothcfi , quód detur in- 
i» »vel oceani. cla deinde paí- 
1oncs , quz conuenirent , darentur à 
parte rei,quod füfficit, LA " FS & A J 
j D ei qucm x 53 VETNES ad de. 
ARTICVLVS Ilt. 
An fubietlum debeat babere quid rei , 
16 p)Racognitio quid fit ex dictisz. 
P In MA EA ira 
id nominis, & quid rci : quod (ubic&ü 
debeat habere quid nominis,ab omnibus 
conceditur, quia hzc eft prima oinpiunt 
cognitio ; quam de re al'qua hábcre potz 
fumus : folum dubitatur dequid rci , feu 
dcfiniuone . Et quidem ex di&is dip, 1, 
q-4.ar.3 definitio propri? dicta, & rigo- 


- 


rosé competit folum enri pofitiuo,per (e 


vno,reali ; compofito realiter, vcl (altiun 
quantum ad conceptus.& vniucrfaliqua 
propter fi perquid rei hanc dcfinitioné 
volumus intelligere y nec entia rationis , 
necens reale in communi poterünt effe 
[ubie&a fcientiarum quod eft falfüm ; id 
circó per quid rci hic intelligimus. vcl 
definitionem iftam , velíaltim conccpe 


aliquem quidditatiuum etam fimplici 


ter fimplicem;qualis eft conceptus cntits 

co quia talis conceptus fufti cit ad demó- 

ftrandas pafsiones defuo fubieQo- — 
Q4 Ex 


aliquan- - 


nen s i x 12; 3 A 


$42 na Ae Besson sg qM v. ai 


Ex quibus deducitut ;, quód enti. 
cogis polsuur, habere Eon re Nu 
(cientes, vc ibi diximus difp. 35. M 


&cauthotitates , quz in contrátium ai e. ! 


rütitá ib;valenr defciencíarisorola , Suis 
firer cos ip coi, quod propfiam quiddita- 
tuum conceptum haber ; per quem. paf. 

fioncs demonitcantur de ipfo ;. inüper 
Dcusqui etfi ccalitér (mplex fit , eft ta- 

nica in e€onceptu compofitus , oni cancc- 
ftit Vc éd inleruice »oteft ad demo- 
itràüda atttibura de ile Deo;qua (c hà- 
Ei quát atliUncE T ; conceptus ille 


bali lica gr it ad Tciedtiam; vt dixi-, 
diii ug 4. p. Pas 1 |j SibflanLa. fa, 
cióreih fübie&i hiabeliit cx iita &onditio-, 


ne, vnde plares fpecies fu iz ponu 
tür pao pea MALA pr a 
BONIPda AIL 6. Met. 1. fubf 


SUE demonftráu ior ; non, WIget.,, 
qu 







eft [chfus; : lu à non con, 
€ludicüt vt praedi ust Oum. 
clülionc,fed Uere: iectü, de quo pa 
fiones Ero ;ageidensex, . 
ifta cápite poffum t9 Tcienufi-, 
co vola. propriam dcfi- 
Toport qnid. 








frati deibfo de os evpen in math 


ijs qua dam accide uat: 
Vei 


ft éns, nl cratur à; leraphyfico 
js Álex. d Mat. 


ne Sheer cr 
Due - um 










; ad 20. per 


o AE t 
j Seul nidis To jl 
OlQ ce Fr. L 
jeff ac pa e pee , 


(c de eo, quod fen 





es eed lau 
dedere 24 N, jen tur dc accid 
dilpsss pone a er 
co. per philofdj ipe En m 

cenas spas eit de (ubt ania mam 


E alia immicgiat, vt exponit 
G.non qi ej Pres D agb 





fd MANIERA facit principa 
liosipus pis Hs Ad;ationé di 2d. Ben 
«dcs pria p. 

tigayctja t: cho 






puas j9ncs). PfOI 
ferstopemperleconh 
& fi o:dinem dicat 
Msi peau, an 
Ícientig fit, quod babes proptiam 

quid rei inquirendum cf, an qua: nó ba« 
bent quid rei fea cócepti qui ditatiuum; 
poffir de ipfis cfle (cientia;talia ant. dao, 
rs inia SAN 1. cit. cos pez accidens, c 


Anar einn primá & ootat Dod, Mét.g., 
X eíl ens per. icerum 


Reds i spi vugd dict stan pS 


ret, 
., fespagyfed ex pluri cgatam vel, 
» fient Facete: m, vel cum, 


ish yt exctcitus y vel'eumal:-, 


Gmasiong » Yt homo, 

E r) um cí cp ,accis, 
met ndum , quá, 
Aie pe 






Mi, Ti à s 

1 [ [s "TR ini cipaz 

€» YR us Mm ar eie maius E 
Wufyergo ^h coliderar Vra n Tauricx fof. 
tij, Relp. la 1 pco Arift. non loqui de: dene en iptépote cinicula » óc 
cidenre à lübfagria contradifüncto ». npa : duphcizer (uai, 
fed dc e. : aceigets qua raro » Mi insi yt alij dicum. , fore, 
tn Cy EHE ved ace 


c 
& Pris tí M R d 
E LES, aped 
x: 


pese: 


y i ieleanl íecundo.. 
5o dn adiu 


3 


s 


d E—- 


b uu 
t 





Nz IQ 12 2 ar dab eec ET 


Er. aai 


ores cepto viium 
fares pi ones démón, 
ftcábilés vt qu ue pa: 
bricdererim ach eau: Ern 
Lue (fionefrijséc: fie 


E 







fceindum quid. Ex u is 
onec osod 
u r4. Ae - it te 
3 fcfentíari: ali &. 
jn cete de par étéalbó y 







[^ 


* Dente per accidens ereridltist s t5 
accidetitalitate caufar abr cene diis i 
titar nor dari fcientiam cum 
Met. 4: fi redüplicátiue (limatüt i. vi ka 
f accidés eft (nà ti ab(olàre cófidereüut y 
quatenüs eft tale ens ;. quig vt lic hábet 
propriam emitgtem viang,& veram; po- 
terit ad aliquat (centia .fpettate) quod 
próbatur, quid Vt fic nó habet vnám caue 
fai per (é déd tibinatit ti; ed itidctermi-- 
fiataum& cón In&eóter cdufütur ab; illo ;. 
erbo: fion etit. dé lpfo' [ciétiày ue dej pro: 
potitionibus pér fej& tecefatif is We de 
bet: Dóbiuim eH de ente jtraccid here má 
teria KerEditós ;& atCidentalitare rei , 
Tia Adáittrünt 3tiqu jii dati [aetia. dii Hd 
I'entesteu dit diti n ih explis sten 
qu& feofü detur dé ipfo Moapoti- n$có: 4 
tus 6. 2. Ant. Ark e aT 
Fab dedipois "Yo. 'Otbel. 6; ! ha AC AST 
d enti! per accidens "^on dati; leiebtiám 
AE: uía non eit vnam; T 
peciés ted dubój& [eiehtia'ab obiecto T 
«dtr eár ipfo etünt dox i 


MI. 


CmUEr uid 


fophyt eo diit etós cuum 

D nm on au. i po 
: ; 

rq ü vedi intu 5 


4- ri. , él ratione 
Meu memet Wm 
qd ES 

| cet i n v ;Brotm. Me 
QUA rincudun GE" "e es de Dod 


cider fcieririam' dati 


i "o 
Dye 4 
de EET váécides Yt E: 
$— oM s 


(Codd f aep uit. t 







pn to e; 


Pd dg nequ Hz 
ro, after de (ono; poteft ta 
citata oid ehietica j n4 náv 
A -quando objectum ute 

ptt füb Fe onini CIGUg. e illo d 
«itu i liM cite genetica j mo dar 


1 Und 2M táliquod vnum óbiet luynicb: 


d noh ibile; nàm nümerüs (onorgs 


ot aridam proportionem. 
h uS I : y poteft ad 


lico ge u,noti fi lon 


» t Ji 1e nr : nu 2 C1 
ue ue VE 


U- ! 


us y 
nitate e ia e dc din pud 
per acid 2 bs) B dupliciter ra 
ne exte ari d 1c non da. 
una nUnis € pafionis dem 
illoa 


- 


ert 





dionsun ipie cau Mii Ara E 


ia 4. blan 
Eo Pod. fe ir Rauius, 
Log. P né P dE n 3339: ie ih 


P e pet áccidens concedunt. cientiam. y r 
caius partes ordinantur ; Tiri ye 


termipans. p demi e; &ip harc: 


opin. incidunt Maf. .Pofi €: 10. (ed. 2. 
LA md cns per accidense(fe ypü pec 
[45 ens cipis dur ips T3 et. T Me 
EY L4. Aucría q:26.Log, (ect. 4. Mo 
ni.difp. 12 d: 1« Beadacrio alij ablolod 
negant de aliquo. €nic per accidens dará: 
« pote (cientiamyita Alenf- * 6. Mit, teXsjae: 
Sonc. 4: 13, Suarez dif. is Mele. Je 
1:4, Io. dc S. Tho: 0.26, att.2.ad me 
plat.djp- A9.2« 8,6 Scorifljs ig. n 
3-prol.$. Secundo quia atis tjs 
Circa, 2-faiétur omaes de. fingolapiogs: 
ina&u eXeicito per fe fecundo dari feien: 
damas pa(liones,qua per. (e. primà; dez- 
.monil(tur.de [pecie Per fc fecundo. de- 
mon(tzantur d de indiüiduis , lic.de Cir 
fto inthieologià demoaltraatur,v t homo 


Q4Q4. x ci, 


WD CEA 


E al 


$44. Dif». XILDe 


tft , paffiones humanz naturz ; Ex quo 
rurfus patet neq.huic parti quafiti bené 

atisfacece Poncium dip. cit. n. 13. dum 
affirmat dari fcientiam de indiuiduis , 
E paffioncs [pecifice poflant. per 

€ [ecundo de illis demonftrari ;quia neq. 
in hoc fen(u concrouertitur quzfitum,cü 
omncs ita concedant de fingularib.fcicn- 
zià dari. Qaare dubii cft de ipiis ; vt (fn- 
gularia funt,an poffit dati p fe primo fcié 
i13, & commontor fentétia ef negatina , 
iDcü excipiendo ,de quo datur perfíc&if- 
fima fcientia, uon fit Wc eise * 
€Xcipit quoq; Vafq. 1 p.d.4.c.7.fingularia 
snédhopabit Mrs, Quibus tic pole ipie 
1c&ü falimex matura potenuz. fcientia 


acquirere, quod didum Blanc.& Morif. dens, 


€it.cxtendunrad omnia fingularia, — — 
30 Dicimusprimó de ente per accidés 
mulio modo dar: fcientiam vnà; hac con- 


latio colligitur ex Sco.in 2.d.3 4.4.fup. 
€.& 3. d. 7* q. 1I. D.& d. 22. . & 4d. 


11.9.3. FF: i qubl. r3: A A. quibus in. 

locisaffcritquod quidosliquidef vium 
! caliqüo dici - 

pct fene de ipfó poterit aliquod praedi- 


fct accidensin(e , nequit. 


«atum per (c enonciati vt diximus 2. p. 
Xuftit. tra&. 1.c. 3. fed fcientia qualibet 
«il de propofitionibus pet fe; ergo nulla 
gropolitio fcientifica de ente pcr accidés 
gpoterit formati de meote Doót. & proba 
tur rationc ; [cientia vna eft cognitio in- 
dharenue vnius paflionis per caufam,can- 
t medii (quod ett ratio, & quid- 
icéti) in conclutioné demou- 
iftratze de vno iubiecto , (ed cns per acci- 
iens; ticam le (pe&teuur , tué in cffc (ci- 
ibis, trae in ordinc ad paffiohcm demon 
dficabilem,fiué vt ordinatum ad aliquerà 
vfinem,fia vt conftans cx patcibus deter 
n Phsbili& determunantenon habet vnà 
eV Tenuam , pér quam paísio demonftre- 
fut ,noni cft ynam per fésnec vnaca potcft 
liabere paísiomem , étgo &tc. Ma. patet, 
xni, prob. quod imrinfecé , & formaliter 
€onuenit alicai femper 1lli conueniet, cui 
€ung; comparer ,nàai comparatio non 
sutcrt; quod per fc, &formalitét com- 
peut coimparato s fed cife vnum per acci- 
den5,non habere vnum pet (c conceptum 
jouinfecé conucme enu per accidensscr- 


ptos CMS o ais s 
j à A RAPI 


M. LL prr , 
Maro AU. . 
*, "t 












goquocu ; modo tonfiderettr, rtr 
rit vnum fübic&um, fed duo , nunq 
babebit vnam per fe rationem , fed duas , 
nec vnicam paísionem, nam hzc ab vni- 








caeílentianatacftdimanare , & vaiper — 


fc fubie&o conuenire,non duobus. Tum 
quia,vt aliquid fit vnum pet fe ex plari- 
bus conftitutum;requiritur, vt partes fe 
habeant per modum per fe a&us , & per 
Íc potentiz ; fed nunquam talis habitudo 
erit inter partescomponentcs ens per ac- 
cidés;aliter e(set ensper fe, ergo sép erit 
duo, & duas habebit quidditatcs , nec ab. 
ip(ovna poteit fluere paísio ipfi inhetés, 


aliter idemaccidens in duobus fubie&is. — j 


zin 
Ls 


31. Dices,folü fequi de ente per- 


va 


q:2.Centrà, tunc datur vna gencre fcien- - 


ta cx dicendis q. feq» quando ex- 


&is (pecificis, hec doctrina eft à Scoti- 


ftis accepta , vt videbimus q. fequ. (ed à.—— ^ 
partibus componentibusensperaccidens — — 
nonabftrahiturtale genus , quia nume- 


t0 fonoro v.g.quod eft muficz obicctü y 
non datur aliquod commune genus , qy 
latum obie&um fit mu(icz y cua 


numeras, X fonas (iot diuer(orü predi- —— 


camentorum. Trm quia habitus (pecifi- 
€i; qui de partibusentis per accidens hi 
bentur , non pertinent ad candem fciea- 
tiamtotalem, vt liabitus de numero , 84 
babiius de fono , quz fünt partes numeri 
fonori, non pertinent ad muficà fed pri- 
mus ad Aciuhincucam;fecundus ad Philo- 
Íophiam ; ergo non datur vnus habitus 
gcnericus continens (ub fe babitam A:i- 
thinctice,& Philofophiz, aliter mon mu« 
fica arithmetica , (ed ani initiea maíi- 
éz fübalternareturs — 
Sed coma ob. 1. ex Scoto in 6. Met. 
cit.oppofitam 
bi concedit (cientiam (ubaltcrparam ef- 
fe dc ente peraceidens . Tum 2. quia res 


naturalesiniegré poflunt coattiaere v4 
nam " 


slc deente peracci- — 
Rodi ven [edé fientiam nO —— 


oftendi ,neq. dari poffevnam fcientiam — 
qgenerejta Scotida ct eà Scoro 6. Met. p 


te5& q.5.prol.I. v» . 




















T 





/ Acceptz conuenire 
alterne fnt. de ente 


^ 


» Qr. en de. fabietlo  pracognofc.quid rei. cr $aí 


gar caufam totalem per fe alicuius effc. 
Aus ,quz quidem , licet in genere entis 
fit quid per accidens aggregatum , at in 
generc cau(z eft quid per (c vnum ; er- 
£o de ifto ag. o vt Caufa poterit de. 
 monftrarie ab ipío proucuiens. 
.& fic illudaggregatü erit fübiectü fcien- 
tiz ; nam vt fic habebit quzdam pradi- 
cata, paffiones,que nulli parti fcorlim 

ynuenire poffunt , & vnà actum 


Tum 3. quía fciétia (ub- 
accidens , nam 
ipfarum obie&a addunt accidentales 

ifferentias (upra obiecta [übalternátiii : 
eium rat hominem vt fanabi - 
lem, ethica hominem vt dirigibilem in 
fuis actionibus , arithmetica numerum ; 
politica rempublicam s artes mechanicae 
«cs artificialesnó (olum vt habent ralem ; 
veltalemfiguram , fed etiam vt ex tali ; 
vcl s GR C tant, 
verfatur circa folam figuram nauis , (ed 
iam circa pateriam 5 fic ctiam dc arte 
fabricaroria domus, & de alijs dicédum ; 


. infuper phariachRi iore heri »& 


tadicibus compofita dicuntur apta ad (a- 
nandos peeuliares morbos; quar tu- 
diné qualibet illarü herbarü (cor(im non 
habet,& iíta omnia süt entia per accidés. 
32 Kefj.authoritate cx 6. M ctnÓ vr- 
gcre,c& oppofitum habear Do&or in lib, 
fent.vt vidimus in probaeconcl. ad auth. 
€x prol. re[pondec Barg. ibi Doctorem 
loui conditionaté att. ndeo fi fcientia 
fubalternata (i$ de 4liquo vno per acci- 
Alens pre [uppouit duas tract antes de par 
tibus illius totius feparatinyimo codem 
modo cx ponit, locum 6. Mct, & potcít 
ieduci ex $. Quod. fi. dicatur lineam vi- 
fualem y vbi dubitatiuéloquitar de hac 
xe. Ad 2.rcíp.ex Scot. 1 .d. 3.9.7. M. & N. 
quod cum ylures caule partialcs ad. .vnü 
dicum producendum concorrant , CX 
iplis.ne vna pec (c cauía conflituiur in 
entitate,nec in ione cauíandi, quia quzli- 
bet feorlim babet propriau) fationent.es 
«au(andi  & folum dicitar vna cauía. per 
fe va itate otdinishinc negatur dc illo ag 
gr«g ato demonftrari effectum , vc dc v- 
nic au(a fimpliciter 5 fod vx de phiffbus 


Lof$icay- 





vnitis; fic cum Sol,& homo zenerant ho: 
minem, tàm Solquàm homo rctinct pro- 
prias rationes ij, &vnacauía fit 
folum vnitate ordinis , & ficut vna dici« 
tur caufa hac vnitateyfic ratio caufandi 
praedicata, & paffiones , quz de illoag- 


] eregato demonftrantut;non funt. vnam , 
Toup 


ura .f.plures rationcs cau(andi, plu- 
rapradicata,, & plures paífioncs  atin 
eri ein dh ebcie Odd RED 
ia etiam 1 ordinis v. 
pee ;vnde non cít vna demonftratio y 
fed plures fimul ordinate, & voit ^j e9 
vel maxime quod falíam eft illud azgrea 
vnico actu intelligi propter diuer^ 
taté obie&torum fpecificam , & fi vnus 
eflet actus in re, virtualiter tamen cíTet 
multi c vni (cd plures habitis cau 
faret;yt fufius dicctor io libros de Anini; - 
33 Ad s.defcientijs (ubalternis dice- 
màs infra q.4. Medicina , & Moralistion 
habét pro obic&to i 







fed vt notant Zerb.st Bargic it. aliquando v« 


lens , puta ag« 


Fio poppe ue Dt 


timur aliquo ente per acc 
£regato ex fübiccto , & p 
pecden cd fpeciem i nie. 
pct piffionem innaimus ptincipiu 
ipüns,co modo , quo Thomiftz dicunt , 
ens mobile efTc fübic&um philofophiar 
vbi per. mobilitatem circum(cribunt na9 
turam,quz eft illiws paf; onis principii 
fic (anabilitas, & gal ipium dant inte]. 
ligere principia à quibus emanant , quar 
fant de hominis eifentia , & vnum pet fe 
faciunt cum homine, Arithmetica confi- 
derat numerum , non. quidem materiali. 
ter pro fübttracto , & ina&u exercito , 
fcd formaliter ; & in actu fignato. ,quo« 
modo eft vnus pcr fe conccptus;vt de eqs 
te pet accidens in communi diximus , & 
de 1pfo poffunt proportioges quzdà. de« 
monítrari canquam pafTiones , vt docuis 
mus difp.7.q.2.art. 1. Politica.non eftve 
— per £c hibius; fed plurcs aliquo ota 
ine conercgati , co quia vno: ' 
-o Mi nat re man e 
tionem plurium,& quicquid de ipfa de- 
monftracyr, nen cfbvnum per fe: predi- 
catüs(ed aggrcgatione illis pluribus im« 
mcediaié cowacniens 5 idem de arte. belli« 
ca re/peétaexetcirus dicendum , & de 


Qia 3 aie 


-—n 


846 


artibus mechanicis, ficut.n. obie&a fcic- 
tiarü fpeculatiuarum maioré vnioné ha- 
bent inter (cy nam vnum cífentialiter. fub: 
altero continetur , quàm obie&ta artium, 
& labituum mora!iumyita maiorem vni- 
taté habebüt fciétiz fpeculatiuz , quàm 
alij habitus,vt q: feq. dicemus, Tandem: 


pharmaca ant aggregatum quoddam ex: diaté demonftr: 


luribus caufisnon vnum, fed plures ef- 
:&us caufantibus nam morbus aliquan 
do, et(i vnus:dicatur , re veratamen cfi 
quens plaribus defectibus; 
indifpofitionibus,ad quorum curatio- 
nem plura remedia requiruntur , ex quo- 
rum aggregatione pharmaca conficiun- 
cur, vnde cognitio alicuius medicinz pro- 
prie non cft vna; fed plures demonfiran- 
tes plures paísiones vnitas de pluribus 
fubicctis vnitis , ità notat Amicuscit. 


34. Dicimus 2. de fingularibus,dépto' i 


JDeo;per (c primó nom dari (cientiam; ita 
Doctor q.3. prol.R,& 2:d.3-9 6. M, & 
cumco Scotifta omnes , Auecfa quoque 
Ruuius,, & Amic. cit. & probatur ex I« 
Poft.45.& y. Met. 5 3. &alibi (ap? y vbi 
Aift.ex profeffo ncgar scientiam de (in- 
gularibus;.& vnicum fuadamentum hu- 
1us conclu(.eft,quód tetigit DoGor in 2. 
cit. quia (ingularia vt fic non habent dc- 
finicionem,quat vt medium: pofsit. infcc- 
vire ad'demon(trapdaspaísiones ,ncque 
paísiones pcculiaresipás vt fingularibus 
sonuenientcs,ergo nequit , euam ex: na 
tura potcaitize con(iderando intellectum, 
Bàberi de :pfis (cienzis antec. quó'ad pri« 
"fam partem probarum fuit difpi r«q.4- 
anj. quo ad. pactem oftélum fuic diíp.- 
$«qupar. r.cuardíiximus projrictatem ef 
Íp (peciei;)nonindiuidui,& adliuc proba- 
mr,quiapafsiories propri funt-quzdam: 
aptitudines ad operandam: ex opcratio* 
nibus s po(leríoricopnitasfed ríülla'opc- 
ratio cxpcritur in aliquo indiaiduo;qua 
or poísic cíle inalio eiu(dem fpeciei,er-. 
go nulla aptitudo' , & proprietas fluic à 
differentia'indiurduali , (ed'omnes ab: cf- 
fcpcia-dimanant y. & per confequens (unt 
omnibus indiuduiscommüuncs -. Tam.» 
quia fimgularitas-nonctt ratio'agédi y fed 
potins conditio agentis y (olim: effentia: 
ei pcincrpiuas& ratio agédi ; ac cfíentia 


Difp. X TH. De Scientia - 


de fe comunis eft,'& indifferens omnibus: 
indiuiduis pofsibilibus illius fpeciei Ex. 
qiio patet rG&cutrde Dce: ifsimo: 
pofsit dati (cientia;quia ipfiuse(fentia e(t 
de (c hzc,neceft platibus comunicabilis: 
cirfui io cs dete iic area cea 
pafsiones de ipfo per [e primo; & imme-- 

i atur 5 quz ratio militat ét 
de Intelligentijs in fententia! Arift. po 


nentis illas neceffe effej& de (c hatc. — 


emonftraz- 
tiones conficitur de fingularibus, vt (in-. — 


latíafant , nam demonftratur eclypfis: - 
Luna;& Sole; vt equos: quia: 


oftenditur yt liic& müc,& in i 





udiuiduali differemtia prouenit;ergo iu*- 
tclietus concipiens hzcceitatem | Petri 
lantc vnitaté& hanc diftinctioné nume- 
ralem. Tum 3. quia colle&io accidétiuav 
conuenit i vt (ic ex Porpl;c. de* 
fpecic;ergo mos ipfo demonftrari -« 
Tü 4«ex 2. Met. rr. hibetit nó: poffe fci- 
rrantequamad indiuidua veniatur.. —— 
Refp. 1 : " ? quamuis: 
imnümero finzulari conficiantut ,ccuera: 
e(fe de fpecicbus Lunzt, & Solis,nam etfi: 
alia'Luna ,.& alitct Sol. nameto eífent. in! - 
illis(icibus, S can illisa(jwet bus; ijdc 
prouenirent effe&us;& eclypfis) Ad 2: ve 
nitas numerica! ia vniuerfati- demonttta'- 
tut de fingulari ineife gnato y-qüo in-- 


duit róné (pecici mec eft vera vni 
— Petcused idem (bi ipfi. ab' 
alio dittin&us, ita neceffarió: ab hacceie 


tate Petri prouenire y vt. alia conGmilis: 
nof potuerit caanare,fed (olum à prima: 
caufa dererminatur ad lianc nuimeto vni - 
taté,vt diximus in Phyf.difp:&q: as art. 5 .- 
Ad 3.colle&tio illaveté noneft patfsio ,cü' 
fic plora pratdicataynonvnü; df t6 paf sio' 


large, quatenus pet ipfaat circüfccibiamus' 
hzcceitatein', & éreperiri pot. in 


alioindiuiduo. Ad 4. exponit Doct. in' 
Met.ly indiuidu5quód non intelligantur 
pi. mie [ed'vel (pecies fpecialilstma y» 
quatenus nonett amplius per i" 
c- 








! 
3 


" 





- 


| 


I PS ie 
/ 


1 
* 
1 dias 


7! T rodidon 3 
— gTLeAbfi 


t 





















nquode inalia priora, 
- "c propofitie 1 A . ! : : 
* Ex his s deducas habere quid 
— ote rini ex prz- 
ci $ CÓ E " L . a iy ia. & 
Pi Mae noni (übers quod 
moónhabct,excluditurab ipfa. — 


ARTICVLVS IV. 
Mn [ubiettum debeat primà continere 
. virtualiter omnes veritates fcientie. 


6 Q'Cotus q.3.prol.D, dcfiniens (ubie 
a eu tatem gir orti 


lud effe, quod continet in fe primó vittua 


liter omnes veritates illius habitus , cuius 
eft (übie&um;pro cuius notitia aduertüt 
Scoti(tz, quod ly primé idem fignificat 
ac adequaté,& id adzquat? cótinct,quod 
in continendo nop dependet ab alijs ; (cd 


€ontinentia,alia effentialis , qua vnáü coa- 
tinet alterum in primo modo dicendi per 
fesalia eft potentialis,qua fuperius conti- 
net inferiora, alia eft victualis , qua vnum 
continet aliud in e(le producibili ab ipfo; 
& quia duplex cft e(fe .(. reale , & coeoi- 
tum,hinc duplex cft virtualis cotinentia , 
vna, qua aliquid poteftaliud in effe reali 
prodacere , altera ; qua poteft producere 
in effe cognito;& tandem quia effe reale 
cft duplex; Phyficum,& yficum, 
primum cít res à (ua eau(a realiter diftin 
Ga;fecundi eft formalitas pul- 
lulans ab alia ; fic duplex eft conrinentia 
virtualis in effe reali,vel Phyfica,vel Me- 
taphyfica;modó fubie&um nequit conti- 
fiere proprias paffiones continentia vir- 
tuli in effe reali Phyfico , nar à fübie- 
2225.54. 4.ar. 1,realiter non diftin 
Suuntur,ícd cotinétia Metaphyfica, quia 
veré ab effentia fübic&i pullulant ex di- 
Gs in| is dip. 7.4.2.quzritur ergo 
an pres debcat —À — 
ter in ee cognito omnes pa(Tiones dc i 
lo demonftrabiles in (cientia;vbi nio 
quimur de obic&to materiali, (cd dccom 


- revtfupta diximus 


lieBum com hvirtualitey ép, o D" $47 





: pofito ex eiateriali, & formali, quz vn 
«ompletum -fubie. fcientie intezra- 


rt lupra diximus art.1. (vt obic&tioncs 
Caict. diluamus tribuentis Scoto , ipfum 
loqui de materiali obie&o) non quód ca - 
le obic&tum eocaliter fine Dei, & intelle- 
«&us cencur(ü caufet ex fe notitiam paf- 
fionis in intelle&u,vc malé interpretarur 
Atimq.a4.prol.Do&orem noftirüs(ed par. 
tialiter,& in rationc obie&ti,nim intelle- 
€tio cx obic&to,& potentia gignitur;füpe 
pofito diuino cócurfü ex Sco. 1.d.3. q.7. 
37 Ochácü (nisnomipal'bus in prol. 
feot.negat fubic&tumsontinere virtuali- , 
tet paffiongs in c(fe. cognito (mb ncgat 
etiam in cfle rcali, (zd proccdit ex co , qp 
agens PhyGicam cum Mexapbyico «gca- 
tc confundit;putatq;ad quamlibceccond- 
nentciam requici diftinclionem realem gy 
quod etl fallum) Comunis fenteatia | eft 
affitmatiua ctim Scoto cit fcd ett diTidi- 
um apad Scotiftas,fi hzc conditio debe- 
at conuenire (ulü (übie&of pecificoyque 


, €fifpecies fpecialitbma, an etiam fübic- 


&o generico. quod e(t penus quodlibet , 
vel diaabdtchciic cades; cei aliqui. in- 
diflin&é loquentes videntur vniaertali- 
ter loqui tàm dc (pecifico , qui de .gcnc- 
rico)ira Can. 1. Phy(.q.1. Tar.q. 3. proae; 
Log.Otkbellus in princ. Phy(: Smi inch q. 
1.proé. Tkcol.n 47.ex coy Quod ncgatía 
biectum zenericum, & dac folum (pccifi- 
cum;fed prfertim Bra(au.q. 3. Vn. & q. 
1.qtiol, dc menre $cori allerit definitio- 
nem in prol. allatam conucoire vti; fu« 
bie&o,licét poftca folü in modo loqucn* 
di differat ab alijs Scot;(tis ; qui volüt hàé 
definitionem, vcl coadirionem a(Tignata 
efle (abie&i (pecificinó generici, n (i re- 
fpc&u ptopriarum paffionum , quas vir- 
tualiter continet , pa(fioncs vcro fuoram 


inferiorü, nonnifi potentialitec; ita Barg« 
lüper q. 3.prol.qui Paulum eitac , & Lí 
Faber Theor.5 .Zetb. 1. Mct.3.2.c(tq; Au 


rcol.in prol.q.de fübiccto Theol. ar. t.& 
Amic.tradt.27. difp.a.q. z.dub.7. 

38 oe mn an i loquédo 
virtualiter continet in etlecognito tanc 
paffiones de ipfo fmediac£, & primo dc - 
monftrabiles in fcientia fiué gencricum. 
fit fiue [pecificam ,& per có; c quens cm- 


bos,'08 


AA 


3n illis continetur cauía in 


84$ 


inferiorum nonnifi potentialitet, 
quo ad primam partem cft Dott, cit. & 
alijs in locis adducédis,& probatur ab ip- 
fo,quia propoticiones,qua in demonflra 
tione a(fumuntur, aliz (ünt immediata" , 
vt principia,alig mediate, vt conclu(io , 
herentiz : paí- 
fionis in fabie&o,que eft definitio fübie- 
&i;inilta continetur 1pfa paífio de (ubie- 
&o demontlrata , ergo fübie&tü cft cau- 
fa cur ille veritatcs cognofcantur ab. in- 
telle&tu;patet;quía per (uà fpecié repra- 
fencat dcimtionem,q cffentialirer conti 
net ; hac cft caua , cur paffig cogaolca - 
tur;ergo virtualiter in e(Ie cognito cóti- 
net omucs veritates fcientiz,nam defini- 
tioton cfl ró qu« continendi,fed ró qua 
fubic&um continet. Tum quia (ubiectü 
ett cau(a adzquata habitus, qa eft primü 
1n fcicntia primitate ada'quationis ; ergo 
dcbet virtualiter in effe cognito o£s veri- 
1atcs cótinere de ipfo i fci&tia cófideratas, 
Secundo , quód (ubic&um genericum 
paffiones inferiorum potentialiter tantü 
contineat; eft Scoti 6. Met.q. 1. & proba- 
tur euidenter, virtualiter primó contine- 
rc veritates jn fcientia cft per. quodquid 
eft polTe f(ubic&um caufare notitiam vc- 
ritatis cocluGonis, & habitudinis paíTio- 
nis ad proprium fabic&um; fed genericü 
Íubicctum per fuam definitionem nó pót 
eíse cau(a,cur paffiones ioferiorü de ip- 
fis demonftrentur ; ergo , &c, malor pa. 
tct cx Scotoin ptol. cit. vbi ait contine- 
ac primo virtualiter cft ita independens 
effc in continendo, vt circumfcipto omni 
alio adhuc contincat, & nihil aliud conti- 
ncat,ni(i per tooem cius, vt corpus nattt- 
ralc ita cocinet mobilitatem,vt circüfcri- 
pta quac 'ccic corporis naturalis,Ct 
omnibus Pn kA ote xcr fud 
dcfiniiion&. poterit de ip(o demonítrari , 
& infcriora, nonnifi per rationem corpo 
rjs naturalis continenr. mobilitatem in, 
Communi; minor patet , quia per ronem 
Corporis naturalis vt fic nequit circula- 
ris mobilitas v.g» de, Cclo demonftrati , 
aliter omnibus corporibus conoeniret. - 
39 Tucbé cüaliquibus Scoufus,veram 
esc. genus pojentialiter concre paffio- 


Difp. XIL Be Semis. 0 000- 
resveritates illius (cientiz , at paffiones. 1 


ncs inferiori (ed vt (ic mom tribu 
taté habituisfed folü vt continet 

inferioribus, " 
ne Smifi 
&i in torale,& pactiale,li.m.(cientia cófi 


haber cum 1lla;ficut nec obieda , nullum 
crit partiale obie&tü ,vndé non re&té cor- 
»us naturale dicetur fiibie&üin tota Ph 
jocos: ens in tota Metaph.nec Git. 
logiímusin tota Lozica,neq; Pylofoph. 
aut Meraphy fica, vel Lo MT rre 
tica , & vniuerfaliter qualibet (ci&tía di- 
ceretur vna fciétia; & male in initio Phy- 
lofophiz, Logica e toas due in« 
Ítituetetut quz (Lio de fubiecto ipfarum, 
fed (olum M per iesra (fübie&um illo- 
rum librorüvelillius libri, qui primó ex« 
plicandus occarrit contra omnes Do&o^ 
res,yt ét dicemus q.feq.quapropter eoi 
d rmm: cae genas aliquod pro (b- 
bie&to in aliqua totali fci&tia,debemus ét 
alferere de ratione (übie&i f(cientiz non 
effc continere virtualiter omnes verita« 
tes illius fcientiz., (ed virtualiter. pro- 
prias ,potentialiter illas inferiorum . 
Poluimus in COC),ly proprid loquendi , 
nam fi velimus extendere continentiam 
viruualem, & illam diniderc in immedia« 
tam;& in proxi Are 
motam; hanc (umete pro. ijvt 
facit Dass viderür & , in 3. d. 2.4. 
q:2«C.& d. 36.q. vn.L vbi contmentian 
virtuale hioc [cafa tribuit (abiecto: ge». 
nerico,& citat fe in 6. Met;q.1.quo loco 
continentiam gencrici fubie&i ait eíse 
virtualem, & potencialem, fic nulla erit; 
ni(i de nomine diísentio . "sai Mit 
40 .Obijc.1, oítédendo fubie&tü non 
contünete virtual:ter notitiam patfionü . . 
Tüquiacntia tationis-circa fuas. paíl;o- 
nes non]iabentac&ttuitatem aliquam , vt 
potat illas producere 1.effe cognito, vel , 
reali;codem modo te babet: relatio reas . 
lis,qua: nó cft dc generc acbiuorü , vndc 


, REQuit concurrere ad. productioné.pro* 


priarüm paflionü neq; 1d earum noricdià y 
cum non fit obicétum etium: inieliee: 
Qus. — 


* PE 

Hzcrefpoofiocoinciditcum opinios — 
adi, negantis. diuiionem fubie- | - 

"i 
derans (pecie aliqua generisnon cit pas —— 
fcientiz de gencre , necifta connexione. — 












CM 


A. Q 
* 4^4 





: (Gus. * 


Tola 
17x 
e€s5 


2 





th à Luna E continetu » ^ vit- 
*üaliter, quia ad cognitionemeclyp(is re- 
pu ) tert quie vc caufa ad. 
eclypfim concurtit , ac terra notitia nea 
eótinctur virtualiter in Lana: efe quoq; 
beatificabile cft-pafsio hominis ; & tame 
'ex quidditate hominisnon cognofcitur, 
aliter poflet viribus nature cognofci ip- 
fe Deus , qui cft cerminus hutus patlio- 
nis, nequit in, cogaofci relatio aliqua; ai- 
fi cogno(caur terminus i p(iusrelationis, 
Tum 5.euidentia vetitatis concl.non fo- 
tà pendet à fübie&to, fed ét à pradicato , 
& à przmiffis, erzo —— primo , & a- 
tiaté conunceti in fübie&to. Tii 4. fe- 
queretar in demonftratione à pofteriori 
effe&um eísc (ubie&ü , quia cft id , quod 
virtualitet-contipet verizates . Tum . fi 
ek hoc; q»cauía virtualiter continet effe- 
&um in císc rei,coritinet etiá in ese co- 
gnito , ergo cx/notitia Solis incóplexa pa- 
terit baberi» notitia omnium etfectaum 
à Sole prodacibiliü,cp cft falfüm. Tum 6. 
fubié&tfi cóparatur ad (ciériá ficut obice 
&um ad potétiá, fed hoc ponirat primi y 
& adg juatum penes. primitaté cóitatisy 
non continentia» virtualis; vb patct/de co» 
lote refpectu vifüs, qui-de onmibus obie 
&is viiibilibus praedicatur) & ens dem. 
nibus obic&is intellectus, ergo &cc.quod' 
etiam fcruatur non (oluti'in obicétis poz 
tenciarü , fed &vin (ubic&is-(ci&iat us ni 
in Gconiecia cft lined5-in Acidamenea 
numerus, in Mecaphy(caxths, qua dc có« 
fideratis in illis (ciem js plü&iicahams - ^. 
- 41. Kefpzad 1; patet ex difpi5. qp entia 
rinonis (uo-modo lisbent caufalitacé er- 
ga proprias paf&iones,reuera tf fundamé 
tum entis ronis ctt , quod caufat notitiá 
entis rónis, & harc notitiam pa(sioris ip- 
fius,qua ratione dicitur, ens rOnis, vt CO-/ 
guitum cauf(ate nocitiam patfionis : rcla- 
tto realis noocft a&tiua phyticé , (ed me- 
tà ?,ac non catfat nocittam paíSios 
ni$ gropriz, ni(i yt coznita, vc de ente ra- 
tienib digg co quia non eft obiectuni 
motiuü incelle&us;(ed terminatiuum. A d 
2, cclypfabilitas;, (icut continetur virtua- 
liter in Lun quoad efse tcale , xa quoad 
císc cogn;tugn, attamen quia ordincm di- 


cit ad tétram, vel'aliud corpus opacum im 
eise reuli, ità quoque in e(se cogn:to de: 
pédet ab illo, ex quo folum (e u;tur, 1... 
nam non esc caulim ade quat cogni - 
tionis illius (ed requi cognitionem tcr- 
r£ , nontamen deducitur in Luna virtua- 
liter aca contineti,vt infubiedto, quam» 
uis iaterta contigeatur can quá in caufa y 
fion tanquad ia fübie&o : beatificabili* 
tasnequit cognolci cognita homiais ef 
fentia, eo uia ordinem dicic ad Dei ,v& 
ad terminum , qa ratione nó contineat 
fub obiecto naturalis atcinzentiz intelle- 
&kas creatisquod eft eos initum, cuius teg 
miaus non ett Deus,ex Sco. quol. 14. Ad. 
5:neg.confeq. non.n. d cimus (abie&um 
eise caufani cotülem coz ainioois conclu* 
fionis, aà pra dicium, practise cona 
cu:tüat , fed dicimüs fuübicétam pruay 
continere , quia on (luni eft cau.a- ve- 
ritatis conclutioais ; (ed ét véritaris prin 
cipiorum;quace dus vitimaré omia cou 
tinet tàm- preedicatam coal. qtiam prin- 
cipia. Ad 4- neq. Pane cHectus-in illa: 
demontiratione non ett (abiccétiin j fed. 
rhedium ; & princi pium Ong .cogaoícens 
di. Ad y. cac ex cognitione tdo( a deue- 
nimus-ta cogoicionem effe&uas virtuali 
ter itiilla inclüti , quando effectus. fe 
bet vi paísio cdlz, nam tunc cft Conuers 
tibilis càviean(: à principijs iptius ema-: 
nat; ficein dltero pocélE/repetiri , bili 1n 
fud casís, quate exemplum Solis uon vrz 
ge, qiio f habet vr (übie&tum cess 


IT. dn fabieibemtinen suirtaaliter g)e t L1 $49 
xz 


[pettu cffeQuum àb iplo producibiligrr 


& alie concaulie-tcquicuncur-, etfeGtus: 
nofi ih-Solé7 (cd' extra ceperiamuir , nec 
neceffarió à principi js luti 1plius; quá. 
uis (i quis perciperet victütem 1nicrnam 
Solis prodiletiuim effe&tuum pofset quo- 
que'incogaicioaem cffectuum deuenire, : 

* Ad 6. Do&or in prol.cit. ncgat omtti- 
rtiodam partcatérilicér «in. cougeniancim 
hoc; quód aeibo teeiniodüta ctus potena- . 
tiz, & faentig, &ihialijscondiuonibusy : 
ytett videreapud. Bafsol. attamen diffez 
rütin hoc,quód proportio ob:ecti ad po^ 
tentiatn ctt anociui-ad mobile, (eyagca-- 
ti$ ad patsum , at fübicétum (c haber vt 
cauí4 ad ícjentiam vt ad cfle&pum: hinc: 
quodlibet obicét iuclufurn.in. obicéta 
: pugio , 


"-—Á 


— a ÀÁÁ 


$40 


primo ,.& adzequato poterit agere inp o- 
tentiam, quia quando agens poteít agere 
in aliquod pafsum, quodlibet agens ciuí- 


dcm rationis potcrit in illud. pa[sum age- - 


re,& iftud à.quolibet agenze eiufdem ca- 
tionis potefi pati: at non fcquitar idé de 
fubic&to, quód fi fübie&um eft caufa ha- 
bitus , quodlibet inclusü in fubie&o pof- 
fit cau(are eundem habitum : ad exempla 
addué&a, dicimus illa obie&ta efsecóma- 
nia obic&is partialibus, & non folum yt 
fic dicuntur fabie&ta , (ed etiam vt alia 
confidcrata m Ícientijsad illa reducürur, 
wt (unt paf;ones , & principia , quapro- 

ter aflignantur fübiecta nontantam; vt 
jme illam predicatienem communem 
adinferiora, - vt Mice virtuali- 
tet proptias paffioncs, & icata; vi« 
dc 3 Fabrum theor. $. iur - 

41 Secundo obijc. oftendédo deme- 
te Scoti , quodlibet fübie&tum virtualiter 
contincre deere omnes veritates Due 
tiz,& non aliquas potentialiter . Tü quia 
in 3.d.14.q.2. H, habentur haec verba.» , 
Ifiud ét confir.per Phylof.-Poft.25.»bi 
vult , quod oportet maxim cognofcere 
de fubietlo quid e$t; & ratio efl quia in 
vóne , c? quidditate [ubietti virtualiter 
dncluditurtotaro fcientie,tüc fic, quic- 
&juid eft ró, propter q aliquid infit alteri, 
conuenit omni illicui illud ineft, €t quic- 
quid cft ro diuifibilitatis, ineft formali- 
ter illi , g cf tali i D 
2.d,5.q.4.G, fed ró , propter quà debc- 


mus dc (übic&to precognofcere quid eff, 
€ft inclafio sb armar i t in 
obie&o, ergo. de quocung; verificatur , 
quód de illo fit prc uid 
cj dc illo ct ellumubie ,.G virtaslirr 
includat totà (cicntiam, fed ifta 

gnitio de quocunq. fubi fid ipesi- 
fcosfiué generico, fiue enti ve- 


rificatur,ergo,&c. Tum 2n 1d. 3. q. 8 


infine, ait pori yas [cienti af- 
fignatur penes M 

penes 9, Jcientie diflinguuutur, uon pe- 
nes fnielleum, ce D modo diftingui- 
do fcieptias, illa efl vna, pos »nius 
Jubietii primi , quatenus obietium pri- 
mutp-babet contiuere fcientid illá. vir- 
tpaliter : idcm habet q- 7, ciufdé dift. in 


diuifione diuifibile, ex. 


um; quia illud efl, d 


LO RINT 
pm 
Nr 


fine,& (upra L.ergo fi vnitasfcientig pe 
ncs virtualemcontinentiam fübic&i at- 
tenditur, cum tribuere dittin&ti 
vnitatem fcientizcópetatetiam(ubiedo — — 
generico, iftud on. ialierfed vir — 
tualiter omnia cótinebit : idem docet 5, 
d.2 5.9.2, C, Tum 5. quia quol.7. N, do« 
cet primam principium cotinere virtuae 
liter, & eminéter vctitates omniü pofte- 


riorü,non t&roportet, poflit e(le caufa 
immediate seiolied quadcunq. po- 
fterius; & p.d.3. qu.2. in primoexrra in- 


quit; quod quicquid tur de Dcoin 
Met. continetur virtualiter primó inra- 
tionc entis;& q.3.$. Quantum ad 2. art, 
ait ens virtualiter continere paffion« 

vltimas diffcrentias,& lit.M, exemplifi- 
cát de colorc, qui virtualiter includitur in 
diffetentijs , & pa(li onibus coloris . 

,43. Refp.ad 1. 9 ficut ró icifü- 
biecti precoguo(ci debet refpectu paf- 
fionis 1pfius tübiecti ici tanquam 
mediü adequatum ad demonlftrandam 
paffionis inbzrentiá , at rcípe&u paísio- 
misalicuius fpecici folüm debet przco- 
guofci vt medium inadequatum , quate 


nus eft pars definitionis illius (peciei ; fic 


alia , & alia debet cffc inclufio rica y 
 fpecifice pallionis , illa Veeuis. ; hzc 
potentialis; Doctor itaq; vel (amit vir- 
tualem continentiam large, vel & meliuss 
ibi loquitur de fciétia vaius pafsionis in» 
herenus fübie&o , vt. fe declarar; quare 
loquitur de (übíc&o f(pecifico, vel de ge- 
ncrico in ordine vi rope pafsiones. 
Ad z.eodé mado reíp, nám precipue $ 
7: Cit. in fine loguitur de (peciefpecialif- 
Ífima,quz nonnili virtualiter cótinet paf 
fiones ; & habitus iftius (pecici (amit ab 
ipía vnitaté sr virtualem continentiam 
fi fübie&um €t genericum 


muluplex,pi Thcolegiá , qu c(t de- 
obie&o insulardiidto »vtarguimuss eo 
Tp nequit virtualiter paísiones 

iorum coütifere: Quod magis pater 
exlocisadduétis ip 3. róuc, nati 10 quol, 
7. aequit intcllist yt notat Zero. ci de o 


con- 








| Qr. en biet Scientia debeat effenteefscolot. IU. 851 


éotitinentia virtuali propria, quia fic pof- 
feat per primum principium immediate 
€ogno(ci poflctiora y ficut pcr qui ditate 
eciéi immediaté coghoícitur paílio 
pecifica,.nam proprie in illa virtualiter 
continetur; quapropter hee virtualiscó- 
tinentiaapud Doé&torem aliquando fu- 


miicur pi ru t rp vt comunis ad 
dien proprié,& ad potentialem , & 
i ' quia ró generis faltim 


fienes ; Hinc concludendum definitione 
datam á'Sco; prol.q. 3. effe fubic&i (peci- 
fici, nam vt colligitur ex texta , loquitur 


de continentia virtuali: propria : quód. 


etiam patebit in q.feq.- 

Sed noui(fi - Poncius diff. 1. Log. 
1/.12.& 18.vt oftendat definitione fübie 
Gi ex Scoto'addu&tam , quod virtualiter 
€ontincat omnes veritates (cientiz;ctiam' 
genetico.competere;ait fenfum illius nc- 
quaquam effe; quod (ecandum (e ,. & fc- 

ü faam'rationé pracisé contineat ve 
ritatestotias (cientiz; neque enim fecü- 
dum (e foli debet illas continere virtua- 
liter ita y vt (e' folo cum intelle&u poffit 
omnes illascaufare ,.impoffibile .n.'ett,. 
(inquit) quod ens, vt fic; quod ponitur 
obiectum adaquatum Metaph. cótineat 
omncs veritates metaphyficas , pratfertim 
illas, Ty de Angelis.; fenfus 
ergo illius eft, vt magis explicat n. 18. g» 
obiectum. adaquatum: debeat continere 
virtaaliter omnes veritates fcientiz ,cu* 
ius eft obie&am, non fecandumfe;X (ua: 
praedicata intrinfeca, fed (ecundum (e,& 
emniaillaquz funt ad ipfura reducibilia 
Cómode :'Ceterum expoltirio ifta: contrá' 
Do&toris incentionem, & literam palam 
müilitar,nam loc.cir.explicans quid intel- 
ligat per continere primo virtualiter ;in- 
1 fignificare, quod comtinere in- 
. dtpendenter ab alijs rn. (ciencia coniide- 

ratis, & (ecundnm (uam rationem praeci- 

sé; & adequaté y. (ic quodin continendo: 

non dependet ab'alijs,(ed alia ab1pfo;ita- 

ut per iimpoflibile circüfcript o omni alio 

adbuc conti nere tt diecbamus ab initio 
CN Sd 


articuli iuxtà.cómunemomniü. Sco:ifta- 
rum expofitionem ; non ergo rccedendiá 
cít à fententia no(Era, quam etiam tradi- 
derunt politiores Scotiftz, quod Doctor 
ibi fübie&um fpecificum defiaiuit , non: 
genericum,licet extendendo continentia 
virtualem poffit etiam quoquo pado illa 
défiitio applicari fubie&o generico'mo: 
do infinatofupra num. 39. 


^ ARTICVLVS V. 


; Kn fubieGium debeat eJe neceffarium;. 
(44 Irimus q. 
*" D &4 vel 


ced. explicando 2; 
irioné (cientiz,debe- 
tc fcientiá effe neceífarià non necc(firate: 
fimpliciter; qua(i quod ipfa (emper repe 
riri debeat in recü natura;& nunquá cora 
rumpi, (cd neccffi tate fecundum quid, .f. 
quó ad veritatem, vt nó poffit vllo pacto: 

in fal(am mutari, quam nece(fitatem có- 
plexam appellauimus, quia eft nece lita s: 
propotitionis, & habitudo neceülaria in. 
ter íübiectum,& przdicatum conclu(io« 

nis demonítrarz . Attamen quia fcientiz 
omnem conditionem fumit à proprio fu 
biecto, (equitur fubie&um quoq; debere 
dici necelTarinm;inuariabile, & tncorru- 

ptibile , qua ratione cóiter aíleritur de 
cotruptibilibusnó dari fciéciáex 1. Po(t. 

c.7.& 6; Euh. c.5 hanc nece(litatemfubie: 
Gi, & inuariabilitaté explicare debemus, 


quanam fit ;. certum eft.n: c(fc dittin&tá 


à necelfitatc Íciétiz, hzc.n. caufatur ab: 
illa,eft. ; alicuius cóplexi .f. (ciencia, illa 
yeró eft incóplexi,qualisentitas [ubiedtie 
, Mirum ett, quàm varié lequantur Do» 
Gres in re tàm cuidenti, vt notat Auer 
fa: 4.26. Log. fe&. 4. Quidam.n. dicunt 
fubicctum.fcientiz debere eífe neceísa- 
rium, & incorcoptibile in vniuer(ali , nom 
in particulari, vel per fe,non per accidése 
yci inpotentia, nonina&u , vel in-acta. 
fignato, non exercico y vel quo adcelfen- 
tiam , noa-quo ad exiftentiam ;. quapro» 
prer ír fübiectum deindc íit corruptibile 
n particulari , per accidens... ad' corru 
puonem fingularüsm ,in a&u: excreito y 
& quo ad exiftentiam, vt fe habent natu» 
tz communes rerum creatarurm , non de 
ftruit neceffi 
MR 4; Ite 


852 


fag. Ite ditin&ioncs in hoc deficiüit, 
prima facic videntur loqui de incortge 
Subilitate fimpliciter, & corruptibilitae 
te illi oppo (itayiraut fübic&ü ex (ua toe 
formali non debeat per fe incipercyX de- 
"finerc,& (i quandoque incipit »vel definit 
cífe , hoc fit per accidens ad corruption 
alterius, vt patet in exéplo de naturisre- 
rum in vniuci falis que ad inczptionem , 
& dettra&:oncm fingulariü dicuntur ge- 
neracty& cortmmpi, quod exemplum ad- 
duci (olet pro explicatione harum diftin 
€iionum.Hoc autem eft falfumyquia nat- 
lis creatarum rer. naturis quocuque mo 
do infpe&tis comperit hac let pea 
litasfcd qualibct efl corraptibilis, & de- 
firu&ibilis etiam in vniucríali , per fe, in 
atu, & quoad cffentiam, Tü quia fi cor- 
&opribilitas fubic&ti; quó ad císe fufficit; 
yt.cognitio ni dicater neceísaria, fed va- 
tiabijis, & falla, quamuis non per fe; fc 
fperaccidens, vel alio modo illi ccuemat, 
fofficiet quoq; vt ccccm modo competat 
cognitioni, & lic (ciéua f;ltim per acct- 
dens, vcl quando coiroptibilitas fübiccto 
compctet, poterit mutari infalíam, quod 
efl copira rationem fcieniz, vt q-praced. 
diximus, al ter igitur explicari debet baec 
ncce(litas.ecl faliialigd aliud deber addi. 
Flcrig; quos fequi, Amice aet «17- 
dilj. 4.4. 2. dub 6. alia via incedüt; difuin- 
guát .n«de néccflitateyquod alra fit ccm- 
plexa, qua teperituc. in propofitione nc- 
Ge(saciá, quia nequit per quamcumqs po- 
tentiam mutari infálíam , ajia cfi incom- 
plexas qua rcbus incomplexis conuenit 
& cft duplex, vcl quo ad eísentià , & bec 
conuenit rcbus cx. (e ipiis babentibus cf- 
fcntiam,ro cx noftro libero arbitrio , ifti 
opponiur concbgenua. incomplcxa cü 
À. tes non ex proptia-natura*fed exlibc- 
ro homingm arbitrio habet císentiam,vt 
veftis elt hoc, vcl illo odo £ormata. de- 
penden:er ab bominum. placito s alia cft 
neccílitas incomplexa quo. ad exiftétiá , 
«quz dupliciter. explicari poteftavel poli, 
tiu£ , quando (sentia rei verà neccísar 
€xillit, vt posee: nonéxiftere, & jor 
v.0do compeut. à vel negaciue , fea 
przcfiuéyjuango..f. are rei non có- 
iidcra;ur iB ordinc ad. habendam cxi- 
a; ^" 


- Difp. X IT. De Scieytido 007 


ftentiam,fed vt ab ea pre(cindit?huic nez 
ce(Titat: opponitur contingentia incom- 
plexaquó a tiam,vel quia. eísen. 
tia rei exiftit contingenter à parte rei y vt 
fant omnes rescreatz , vel quia etiam ia 


eíse intelligibili non preícindit ab exifté« 


tia contingenti, talia (ant omnia agibiliay 
& (a&tibilta, qua ab habi radicis 
con(iderantur in ordinc ad exiftentiam 
Veiineseenir erpet qrass t 
tem "t funt po iad ex- 
tra, & fecundumc itcüftanties 
fant illisà parte rei conuenire , ett 
codiuinnpe biete P DNE 
tiam; Tunc ad quet. r ',Obie- 
oup fcientia debere dope neceísariü m 
ceffitate complexa , & incomplexa , 
quo ad e(senuam ,quàm quó ad exi(len- 
4 eds pofitiué, (cd praeci tiué 
Qua rationc agibilia 
pofsc císc dien mum fiot, &- 
con(equnenter morales (cientias - 
& practicase(se veré (cientias, ^ 
46 Dicendum eft, obicdtà dcbere ef- 
fc ncecísarium neceíTitate veritatis obiee 
&iug in (ua efsentias(cü vt alij dicantnee 
ce(Titate coplexa obic&iua,vei nece(firae 
te incomplexa quo ad eísenuam nonre« 
qairere taraca noce(ltatem iucomplexá 
quó adcxiflenos, (iac pofitiué, fiue praeses 
ciliue explicesur , e(teomimunis y quie 
dem, quod id fe debeat haberc Bur n 
1€ veritatis obicáinà , colligitur ex Seoe 
1.d.3.. 4 L& fcq. &. patet quia fcientia 
requirit banc ncceffitatem ; vc formaliree 
ita lit vera ; quod nallo modo poffit c[set 
fala ergo obie&um ità (c debet habere 
in fe, vt dicat neceisariam habitudiné ad 
illa pr dicata,qugd nó poflit illa non re» 
(picere;fi.n.potfet aliter c habere,& alia 
piadicata oppofita contincre; iam (cien 
tia poíset elsc fala formalitevs & hec ine 
trineca necc(Tius que ceperirur in obies 
&o;& ex genua propriorum | jcatos 







ram dicicur neceflitas »quatenüs 
cadi: inter, przdi Ísenci E dicituf 
nccefli qas inco;lex: ig , quiaobies 
€umin fua «uidditate eff quid vnum in- 
complexam;s dicitur euam comple X4 as, 
vel obicctiué , vel virualitec , quatenus 
ft rario, cuz de vali quidditaie formetur 
AER S pto- 
ee 


7 


» 
| 
! 

i 











ta5 incomplexg quó ad exiftétiam,liquet 
ex hoc jquod hzc neceffitas pofitiué ex- 
plicata folum Deo conuenit; & tamen de 
alijs rebus habetur fcientia,cü poffint de 
illis formari propofitiones atctna veri- 
tatis, quod (afficit ad fcientiam : neq; re- 
quiritur quod qualibet fcientia ab ftrahat 
.'&b obici exiftétia, nà fcientiz practicz 
nó ab(trahant,& tamen funt (cientiz,vt 
«um Sco.q.4.prol. dicemus q. 5. Tü quia 
medicina;quicquid docet;dirigitad opus, 
& res agam in vniuer(ali quidem, fed 
vt potentes exiftere  & in ordine ad cxi- 
Ttentiá poffibilem , & tamen in medicina 
inultz conficiuntur propofitiones zter- 
nz veritatis, qua: per veras caufasdemóo- 
ftrátur , ergo vt fic poffunt effe obicétum 
Ícicntiz : confeq. patet » quia illud debet 
dici fcientic obic&um; quod pót caufare 
notitiam fuarum paffionum veram , cer. 
tam,cuidentem, neceflariam; & per cau- 
Íam , hecomnia habct medica fcientia. 
- 47 Inoppof. obijc. preter authori- 
tates illas , quibus conantur Aducrfarij 
oftendete cum Arift. facultates practicas 
tion c(ic (cientificas, de quibus q. 5. Tum 
quia (cientia c(t ab(tra&tiua cognitio y de 
cuius rationc cfl , qy ab(trahat ab exiflen- 
tia obiecti , per quod differz ab intuitiua 
coguirione, ergo debct habere nece (Fita. 
té incomplexam quà ad ext(tentá abftra- 
&iué, Tum 2; obiectum fcientiz debet 
efle inuatiabile , quod aliter fe habere no 
pollet; (cd omne tale nece(larió debet ab 
ftrahere ab exittencia ,probatur;quia exi- 
ftentia eft variabilis ; ergo quod dicit or- 
dinem ad ipfam;vt fi€ cric quoq; variabi- 
e. Kefp.cxiftenuam rei nó toluin 1ntuiti- 
ue, fed ét abfiractiué cognofci polfe, vt 
libet Scot2/d.3. 9.9. & 11. F. & quol. 
13. L. quando. (.non cít ratio cognoicen- 
motiua; (cd volun fe habet:vc resco- 
pons pars obicéti ; led quicquid (x de 
OC, dicimus ad acg. (cienuiam necetffa 
zio debereabitiahere ab cxiflencia rerü 
in particulatis & vc actualiter exiitunt à 
parte tei, don ab ynisecfalr, & vt pofsum 
exiitere , nam vt fic vecé de iplis rebus 
poriunciorn Migncs ncccísarig 





iratur nece(Ti- « 


IO, & per 


(fente. 3$5 
complesz;vt concedit etiam Amicus: e* 
quo euidenter fequitur res ipfas bibere 
nece(Titaré obiectiua veritatis; yt quoq. 
concernun: aliquo exiftentiam,nà 
termini in propofitione non effent necef 
fario connexi, nifi infeiplis haberent nc- 
ceffarià habitudiné ; per quod patet ad 2. 
Diccs;ex 1. Poft.181.& 6. Mer. (ciens 
tig (unt de ijs, quz f eueniunt;aut 
vt plurimum , ergo obie&tam non cft ne« 
ceffe , vt fit inuariabile , & perpetuum.« 
Refp. non intelligere ibi Arift.res vt actu 
exiftentes,vel (emper, vel vt plurimü, fed 
vt porentes exiftere , nam cum videmus 
cx pofitione alicuius caufz fequi aliquem. 
effe&um faltim vt in plurimum, argui- 
mus à pofteriori virtutem inilla caufa s 
producendi talem effe&um, quomodo fit 
vniueríalis propofitio , & ab exiftentia 
a&uali ab(trahitur ; De dexonnnn à 
pofteriori non potett fieri in his, qug ra» 
Milos cueniunt ; de quo di« 

fpat. (cq. q-1, atta. 


uA GOTILON DA SOY. 


Quo fenfu fubietium ve[piciat omnia. 
confiderata in Scientia. ^ 
48 Vidam ex Thomiftis docent fu- 
Q bie&tü (cie debere omoja in 
illa cótenta infpicere tanquam inferiora, 
de quibus efsentialiter przdicctur, quam 
przdicarionis communitatem vt preci 
puam , imó vt adzquatam fübic&i códf«- 
tionem (tatuunt . Sed hunc dicendi mo^ 
dum refutauimusgrt. 1, nam 1. Poft, 2. 
fcientia de tribus agit, de (ubiecto, 
quo pa[sionem demonttrac,de pafsione s 
quam demonf(lrat , & de principis, pet 
uz demonftrat , que tria (unt incer fe 
difindta, nec poísüt coincidere, ergoeft — 
contra rauonem fübie&i,quod przdices —— 
tur de omnibus in fcientijs conlideratiss 


& inillis includatur: quandocunque igi« - M MT 
tur eft aliquid , uod ldetd PR DEEU 


dealioytanuam de (ub fe eócento , quod 
tamen non pót. habercin iliafcientia rae 
tionem fubie&i, (altim parrialis, quia .f 
fic vel vt paísio , velfolum vt principium 
confideratum ab illa, illud cóc ftatui non 
poieru fubic&tum , quia qued cóuenit (u« 





ETT Si IR SDec fiio d oA Q. 


spetiorisfaltira fecupdacio debet iáferiori 
xoüitnirey& fi 1n fericr) repugpary figni 
,ulllens, non:eperizi im fuperioriy erae fi 
ze(fe per.íc conódrracü.i án fcientia: vxparft 
)eílsinijafulue Quos nsc (equndario eo- 
TO — quod eíbede (uhia- 
&fnoryusqialoys rgo née primdtió ; nec(o- 
«undoxiNopueniEfüprciéri;»vide att, 4.- 
anicípiad 6confin p | xu 

Gommnnis:opinfoeft(ubicótuni.de- 
bero; re(pieote ,o3a in ia co nténta 
axnonam ftem .illosmjita vt adipsi bd- 
lbéant.azuábutioncysqua sons fabiedinm 
*atribatienis appcllart (6lct:j de: non e(t 
eadeni oium fentenziasex quo capise de- 
bear bac attributio:attendz i! nomiblátt, 
xdif p.v. Met.fcót. 3» quito doGvinamper 
xotámillam difpi£epe ues pr 
adifo iJog.lrca ! ao unicdiibud zl 
ánícnora cüesé penobicóta:stitibutionis 
án (cien js, eomentorawarór fieobicóta 
"ttccibutagqgatenusimferiorzfuntintiuoe i 
ià gratiá cófiderantur Jupcrigra,nó àcóe 
tra, ac proinde attriburionisobie d SC« 
pen Per (jecit cafptcikliffim&m .- 

39: Dicendü efecum Sioriy. omnia in 
fcientia confidér we ordi- 
nem;,& attribuc Press tanquam 
ad finem» Scftopti vorius (cientifica h- 
b:icas.q; vonmeceffarib sópcr. dtbct cífe 
infcriuss& fpecies pecial E anayingo (2- 
Viuset.aliqu 
Biasiam interiora con(idczé ntpr.in. aet 
LS ot 3yn-& qsà «prol. & 

6 M cte rs probaturg & rà cal ei 


rio copa tocdis:cit vnumqueddam anie 
fiat» cue» tundamenro: in rebusipfig 


£esnitis, vediccmus d- feq» exgo o6s «ius 
Parere cites (&connexa.s 
Ead 'ardinata qui finis: "n € Xàe 


ilie fiuit icéti;. 
Aeetiias.ergo Quas: 


qeípicient obiedtim um (cient 


eene ihren guaua;: Me ce c ela 
spiele i NOn. 


Lr nga sonitu v Qa 
Gi pia ápíius4 


Pr ie ile m 


od cóc genericunry in cuius 


ubic&lsvel yt;partes eompa- 
«afines; velar prmoipia: t 
pri neqiie ulpa: 


ai fibicdiiasuis nóu 
mm n lÉ ce 
iorsingtis m cons 

yir au n l 
52:58 Prebatuc aütemi mem aor 
rare reote ád 
ayagamen is3lcuyr 
nocdem fb con e (cicntian 


dam Min eit 
eed 


Fanedemllotim iamen fape- 
riora, & ihtceioras in quibus inclàdunchir 
iilay Bo confeqüentcé fa eo: vois ad:infoa- 
riorà dicant otdincin ; axtti mem 

meta: illa: ab voitier(alierfibus dcaomina: 
tiorem (amu, diéicor. ti» praedicamen 
tum fubftanrizz y predica mencari:]dantiz- 
tatisiqualitau, &cc, cx? intentione: arz- 
tifiéisy.& diuidentis illa (uperids«eft rina 
cipalitcrintentum ; vnde fiidecem fcien- 
tie de pr&dicamétis inttituerentury quas- 
libec gro (ubie&o adésquato;à quo friecis- 
ficaretur , refpiceret: i propriam: necalift 
iamum ,& in gratiam ipfius: mferiora có 


- fideraret, vc explicaretpotenialitatéipe- 


fiusad interiora;non vero refpiceret (pee 
cic speciali (Himas;.alitét non vna! fcien-- 
tiaodaretur de [ubitantia y. (ed! pldres ; &- 
piutcs iuxta. fpeciécü: infimarume nàme-- 
rua: ficut igitur nom obffaate-imclatids 
ne fapttiotis in'inferioribas; inet iora t4* 
macn:dicuntur:ad'idempgesdioamegnm 
perninere,cagdeniq;: retuiti Coordinatioe- 
mem con (tituere frepter;conuioontiá poc 
teutialém jy: hsbot-senetanffi mum 


óto' iliorum j/adquod'dicunt-actrib sionem: 


A riasaziong:engpjtiaidtorum auge | quot ad vnius pcadicamenticenititatio; 


-oinq 


nems. 





ám;j&6 
Miietisodciaci ce (cii ü 
prem TETUEE 


Mision gai inim e 
erat reis: erc fcientia: 
IEEE 


ped 


premio peer rnc rig 
Curio allà 
Béiniseex dibus prob; noflruaraffer: 
tritíi, fino (pdties quáuislTint ominino dis 
Fparatg ititér fuy dicuntur càmen viii iri 
fu 6s dicebas Perphic.de [pecide 
lis mires Dopnines participatioe 
n Vp? Vus bómo-),&cf vnitate 
t didetéinasyprincipalius. 
Pw eed iei éxomrà fi BN qe 
pmi nee bi 
vifit Bue cies y Sendo 
bei bei ditbdum; quddíekce 
tie (pccifice 5 quamuisinret tenonprdia 
nentur; visitiatat zanemin fciera ix dOrmiao 
hi geh licag&«quigicaüfa viciis eb vni 
tas eWétis, Idorreo: erincipalitrinténzü 
iy illatotahrfcieniporiógencticamajlsia 
&ütn ;»&tatenas caufa principalisi corius 
fcietifici ardificijy N percóléquehisfjic 
cies habebuntcic effe fabilpagribunioné 
ad genus uta fi genus no cfleb; quod fua 
vitate congregarecdifper(agmoidarciur 
vni fticüciacroalis: ex: nex con: 
fatayvideq feQsioi e : , 
"Norah vétó di&um eftin rdclichifio- 
né tion neceflató imfcienga femper dez 
bere effc inferius, velfpecrem (peciali(n- 
rham obiectü atrribationis;(ed fapius cf- 
fc'aliquod' comune genericumjin caius 
gratiam interiora confideramur ip fcicnz 
ua j'fioraheer ( inqdam) id dictü eft ;quig 
oppolitum quoq; interdum accidere poz 
teft quod nimirum in (ciencia (aperius 
cófideretur in Bratiá inferiorisyad rllad1]; 
redacaturytüm tn effezci;tàm ;n efTe (ct- 
bilis, & "en preterm aceidit cü iu Ície- 


echa ineiusgrafiür eo: : 


ttiodo dependet faenriaide 


a cognitio pet. 68 


aiftiiocenditur; in Phyfic 


ens mobile &c.adicor pás m 


poté cuis: riavüral per fa, & 
bd odii Ls lis expl 
poses i 
Bs veras heri in 


tui militantcontra fecunda | 
clatiódié'; &' Fortes cl aic, 





ptus füperiótes rti fcientia QUerie M à 


tiàm interiorum có fiderarrdébete 5. 
élithaión eftvaiued'alcec veram yoliceg 
ree it&potlit accidere, vt dictücfty 
es etfuifetieffe Ponci ij: conclus 
MA i t3: in 


Aetas aid enim tob. 


tum agriburionis jitadt: f 
mU dent. 
oppótitm conftat iiexeiiplis is 
de Lógica, fic; qui quidem d 
fc iti fie cór TOI HEOD RI QUEM M addu 
éityediindetin ds fclenti js aliquid eó* 
niens Gua v Ha (psties infia at fionart 
probie o add jlato- Quiodquidé verü 
emy Rp Ue ide Seneca là 
itithisfcteno je cenfideratisg 
te ptus quordáim nagis fi perióres: aun 
(t ifitid'eórtiane y quód irretepto: pido 
affistiaturg Vr inL MEN eritis 
Piciónisecun dz (übel tion Wohga mefita- 
tíoris &c/ in PhytiédicOCe priis'entis tuas 
sétialisjentis t6obitis&e: 
ceptis ettülfinc cótititores oihibi is c: 
fi detacis Sii sll 9 fedémeijey mon o 
slo nang eis'pro' obicttis adi 
fed conitidekántàr in sfddaeh iles maii 
eómurnt Rid f eiramdeqs ve eda 
étécity qualise id Pevopenqio: loziüsgia 
"ere Miri n MEAS d 

1 Contra aret 
siortindts vt fir BERI HAR xe] 
libe vohen fidis uode fe^ As ARE 
perfectis actióosRétddaicndonf 
aitc- 


quiquide conz — 


u 


ra e 
D Rau SC T - 


B. e. I 
$56 Difp, X IT. 
alterins; illud vcró eft medium, quod eft 
ignobilins,imperfectius, & confert ad af- 
fecutionem finis ; fed in fcientia füperio- 


'ris,& inferioris cognitiones funt ita ordi 


patz , & cognitio fuperioris eft ignobi- 
lior, & impetfectior;quia confufa,& ob- 
fcura , & cófert ad cognitioné inferioris, 
nam bac ncquit haberi fine illa, cognitio 
infcrioris eft perfe&tiorsclarior, & magis 
determinata, nec cófert ad cognitione fü 
petioris, cum poffit fnperius cognofci nó 
Cognito inferiori , ergo inferioris cogni 
tio crit finis, füperior:s veró medium, & 
confcquenter inferius crit obiectum at- 
tributionis, fuperius obie&um attcibutü, 
Tum 2. (icut pars effcnualitéc ordinatur 
ad totum, vt imperfe&tum , & incomplc- 
tum ad perfectum,& completam,ita co- 
gnitio partis ad cognitionem totius nam 
Ecs petunt cogno(ci cüimea propottionc, 
qua (unt, fed fupecius eft eflentialis pars 
inferioris,quod eft torum,ergo,&c. Tum 
3 matetia, & forma , quia (unt e(lentiali- 
tcr pattes, non funt in Philofophia fübic- 
&um, fed conftitutim ex eis, ergoidcm 
de (aperiori refpe&u inferioris dicendü. 

Dices,(uperius effe quoddá torum e 
tétiale, cuius partes funt inferiora, & hac 
rónc inferiora reduci ad fuperius, vt pat» 
tes ad cotum. In(tat Hurt.probando fupe 
rius, ét vt totum potéiale, & vniuerfale, 


tcferriad inferiora , nam vniuerfale vt fic 
eít pars petens cótrahiad cópofitionem 
ici fed vt pars,rcfertur in cogni 


tionc ad totü, quod cóponit,ergo, &c. tü 
quia zenus ideo dicitur totum, potétíale, 
quia refpicit inferiores fpecies, in quibus 
clauditur, & de quibus przdicatur, (ed vt 
fic eft c(Tentialiter parsfpeciei, nam clau 
ditur vt quid potétiale, & przdicatur per 
modum partis pocentialis, ergo vt fic or- 
dinabitur ad cognitionem Ípecicrum. 
$2 Refp.hec argumenta procedere in 
efle rei; & quádo in doctrina feruatur idé 
Ordo naturz,non veró in elfe (cibilis , &c 
quando ordo do&ttinz eft ab ordine na- 
türz diuer(us; dixirnus.n.in q. proem. & 
difp.1.3.6. non femper ícientifcum fcr- 
uare inttadenda aliqua facultate cundem 
ordinclo, quem res (eruant inter fe nam 
À parte rei cognitio caufa ordinabilis cík 






ad coghitioné cffe&hus , quia liec mequit 


haberi fineilla, non tamen cotta, & ta» 


men quis poffet ordinare cognitioné ef» 
cai d co gutenE caufz, cames inde- 
monf(tratione à 


non2 contra,verum fi quis przfigeret bi —— 
cognitioné medij táquam nc vlumü,& — 
intrinfecum fuz (ciencig , tunc cognitio 
finis infetuiret cognitioni mediorum , in. 
effe (cibilis, vt patet in-frznefa&ina , in 
qua dirc&tio equi,quz cft finis, reducirur 
ad franum ; neq; hoc cft repugnans natüs 
ris reramsquia licét non fit mutua depene 
dentia ine(le tci , pot tamen dari in eíie 
fcibilis quatenus vna res eft à priori. pec 
cauías , & à pofterioti p cffe&us cogno- 
(cibilisimó & à cócomitantibus : poterit 
r quis ex fuo arbitrio cü méao 
tà inre,vt dicemus q.feq.atlumere aliqua 
rerü (eriem declarádam, fi nis iftius obice 
Giuus erit res ilz , no quidem vt (unt dif- 
fitz fed vt vnitz,& in vni compa&ta,nà 
vnionc ageregationis.(ed cópofitionis,&c 
vinculo reali,quatenus in vnu cóe conue- 
niunt effentialiter ,q» per differentias poft 
ea diuidunt,& coníequenter,g» habet r6». 
ncm totius, & principalis in eíse fcibiliss 
erit illad cóe conne&tens inferiorayque vt 
partes continet, & refpicit) ac diffcrétias 
vt aliquid ipfius : finis veró formalis erit 
cognitio iftius cóis, qp refpicitur ab infc- 
rioribus tanquà includeus ipía in eí(le fci" 
bilis,& à differentijs vt diuifinis illius, & 
pet confequens erit hoc cómune princi" 
paliter intentum à fcientifico, nà fol vt 
eft totü quoddá aétualc;(ed ét potétiale, 
quia vt fic dat vnitaté omnib.teb.v: pof- 
fint vnam materiam fcibilem, integrare 
$3 Ad 1. igitur dicimus maior, císe ve 
ram in cffe rei, non in cffe fcibilisex fine 
& arbitrio (cientifici , quomodo non rc- 
quiruntur illz conditiones, vt aliquid (it 
principaliter intétum ab attifice, fcd (ut- 
ficit vt potens fit darevnitatem n atcri& y 
quam declarare intédit; fac fe habet (opes 
rius cx dictis, ad quod inferius dicet ordi 
nem, & confert ad cognirioné ipfius , fi 
cut connexa conferunt ad cognitionem 
conncétentis, inferiora in ellc cibil:s süt 
conexa in vnum obicétü fcibile adazqua- 
[M 


fteriori; medium ex. — E 
proptia natura elt ad finem — Mon 








! 
tum, fur erias eft cóne&tens tribuens illis 
vaitatem Obrectiuam, Ad 2. faperius im 
efc rci eft parsat in efle (cib iliseft cotü y 
inferiora fant partes, nà (icut partes vniü 
tur jn toto, ita inferiora in e(Ie ob:e&iua 
lifcibili vniütur in illo comuni, fine quo 
non cífem mena im fcd plnra us 
$ta,que proportioy& cónexio habet fun- 
damentum in rebus ipfis propter conae- 
nientiam in illo comuni, vt diximas . Ad 
3. (i quis vellet inftituere fcientià de ma- 
teria, cognitio cópofiti in effe (cibili or- 
dinaretur ad cognitione materiz, quàuis 
hzc fit pars; nó eft tà paritas omnino in- 
tec materiam, & genus cóe, nam materia 
non c habet vt fuperius refpectu c 
ti nec vt totum quoddá potentiale , vt fe 
habct genus. Ad rámpugnat. illius refp. 
dicimus hoc,g eft ec parté potentialem 
(pecierum,quamuisin efie re: fit ró ordi- 
nans genus ad (pecies , in e(Te fcibilis ta- 
men c(t ro, cur (peciesordinentor, & at- 
tributioné dicant ad genus, quia per hanc 
communitaté generis (pecies interueniüt 
ad conflituioné vnius obiecti adzquati 
Ícibilisab artifice inéti; per idem ad 2. 
f4. Ex hucu(q; dictis liquet, quá re&te 
aflignauerit Doctor q.3. vniu. conditio- 
ncs (ubic&ti fcientig ; quatum primaeft , 
om de ipfo prz(upponantur quod cft , 
quid e(L, vt vidimus art.2.& 3.Secun- 
da;gp per eius quodquíd eft. demonfiren- 
tur de ipfo patlioncs , quod cft continere 
pafliones demonttrabiles de ipfo,vt vidi- 
mus ar.4. & tertia,vt ad ipfum omnia alia 
in (cientia confiderata reducantur , & at- 
ttibutionem dicant, vt in praíenti often- 
dimus ; nec aliz códitiones requicuntur y 
nam qua ab alijs a fignantut , vcl (ugt íu- 
peifluz, vcl reducuntur ad iflas ; nam qp 
fubicétum non debeat effe prohibituni, 
hoc cft aliquod impoffibile,noo a:4uiuo- 
€tmnon ens per accidens, non corrupti- 
biley.[cd necc[irium, non demoatlribi- 
fed pra (uppofitum,pcluduntur in pri- 
conditione, nà li de tubic&o przíup- 
potiràc quod cft , iam non demontiratur 
an (cientiayim(en(u tamcn expo ato arta. 
j. habet. quid c(t serit dc finibile;& per co- 
!equa9s-poflibiltmon prohibii om; vniuo* 
f) snon ge quiuocuimg per (e; ncn pcr ac- 
Logica n 


£I. c 4n ad oliefl. debeat m 






Our 


nitio przdicatur de 
terne veritatis. Quoc 
habere principia, pet. 
monftrentur,op fit prius; 
iam incladantur in primae 
ditione, per principia .n.nó 
tellizi debét principia effendi,vt st 

f intrinfecé componentcs,fed intell 
d!,quales (unt pramiffe demonftrarionis 
inquibus definitio ME 









mediam.Quod dicunt ali eed 
tia, nam fromniaz ad ipfum reducuntur, id 
non excedit, neq; exceditut à fcientia. ' 
Deinde , q (übie&um debeat cífe ent 
reale, non eft neceffarium , quia de ente 
TOnis pót effe (cientia: Ln yniuer(ale y 
Deo fiogulari (fi- 





nor requiritur , quia d: 
mo eft (cientia; 






catur, ion de f » 
tandem, quód ommun iffi mt ly 1c c 
communitate attributionis ex plicatui 


vera conditio , & e(t tertia afi ignata ,ü 
de communitate pra-dicationis, eft faifag 
& contrarationem fuübie&ti « s 
Qv.ESTIO III: 
De Fnitate $cientit. 


$5 On cft hic fermo de actuali fei& 
tiayhzc.n.cü fit cognitio cóclu« 
fionis demonttratz, multiplex erit, ficut 
plares funt cóclufiones in (cientijs,& " 
pote(b ab; alia (ciri,vt patet,licéc de hi: 
actualibus (cientijs videbimus, quomodg 
vnam integtéz totalem; fed loquimur de . 
fcientia habitualiquàm ex dicedisinlibe 
de An.(upponimus qualitatem quandam 
ele de prima fpceie ab actibus productás 
inclinantem in fimilesaétus, nó auté eg 
fjecics terü intelligibilesinter fe ordinas 
tà$, vt perperá quidá dixerunt ; & de ifta 
habituaii fciétia quarrimus vnitatem y.quag 
1anquam preprictas fequicur entitarema 
' Ant. Mirand.ib. 13. de cuer(Aing.cer« 
tamíect.6.X 7. lalius Syrenusopufc, de 
obice«Mct.icét.3 c $ 64x 7. alij fuftie 
Rrt 


uint 





XX " Difp. X 4 


ifi viam fcienri totalé rep 


tct ex partialibus fciéjs- cópo- m 


id, & folü Doctoià atbitrio,& volütate 
plures fciécias totales cíÍe "cnr 
Nou doccre debent, qui Met yü- 
cam (latuun ita cómuné. vt ad paruicu- 
lariam entiua effentias conüdcrádas de- 
fcendere tencatur;nam fic omncsaliz fcié 
tie (altim (peculatiuz fupetfluccen: ,quia 
omnia ad FM Metapbyficam 
ertincrent.Ex aduerfo quamplures hane 
[Remis de vanitate Biene vanam , 
fpeobsbikny & fam refpuumt , itas 
m Corfimb.g. 1:proem.Phyf. 
$6 Media via &, uod quàuis 
fientar faltim fpeculatiuará vnitas de 















VLA. 


mon | derbi fa. 





E sani 
e A; fed ex funda- 

ipcsao. TT ibilibus reperto ; 
) 1.in fin.ajditio, vbi 

n lis rc nis (ciet im có- 
p ox [ ios ade jd Mat. "— 

conc i7. imgam inqui(i 

non vidco bs diuifioms h. ffi- 
iam per ali. ire neec(J actam 
$off e ffe oci fed lacuit diuer[is auci oi- 
&ns circa diner[a fabiecla [peculari, U 4 

10t fu. ojideationi [ubdereyquat v 

bantar aliquá conuenientiam in prürci- 
vein 12 modo confiderddi lbere;ui- 
dua$ noftit dici parces inmr c; 

& quod fciétiz totalcs e auctorum pla- 

















eitis ditinpaamur, X contéqueater,quod 


tat dari vo totalis icien: 145 vt dice- 
uus di(p, 1. Mcr. q« 1. $€ quód noa me- 
géà acbitririé fuerit fada. hzc diuifio , 
fcd propier conuenientiam. retum (cibi- 
lum:n Neue ipijs.& modo eoafiderandi ; 
dpfüm fequuntur Meur. ia Met.:3. 6. proe. 
& omncs feré Receotiorcs . Primü exph- 
«attir 02m vnicas íctenrie de(umitur ab 


" vnitate obicChi fcibilis. (cut ergo omnia 


Kcibiliain ence conucniuaz, & vnum 05:c 
i&um totale, ad; quacum imt egeace di- 
€untur fub quo omaia ran juam. partíalia 

€ontincmuuc , ità poxerit dari vna 
feiendatocalis «ns i22 quà obie&tum coa- 
fuderans, qua plurcs partiilcsteróiias in- 


e am nit merci 
ait Mcaphyficiconiderieent, ve ety 
quam partem eritis , nofT.m. a Ua. 


ior ratio;cur ofa (cibilia po(fint in vnum 
obie&um conuenire, nom aut. (cientiae in 


vnam communem ; & fi.veliscum Tho« 


mitis fciérias necefarió dittingui ex di- 
uer(a abftractioric 1 materia, itavt fcien« 
tia non ex rebus,vt fic,(ed vt abttraótio- 
ni (ubftat à materia, diftinguatur, de d 
mox art. 1. faltim ficut abítradtiones di-- 
uerfz à materia cóueniunt in abítra&tios 
ne in communi, qua poltea im tres diai- 
j ames de fcientia dici poíkr, quód de- 
tur vna totalis res abftractas inaeftigansy 
alias partiales continens iuxta diuecüca» 
temabítra&ionisrerum ; hinc 3. de Aa. 
38.[cientia fecati dicitue y ficuc & rese 
Tum quia fcientia in commoni cítge- 
nus ad omncs (cientias, erpo vasa totalis 
generica potett dari . 
$7 Auamé,quia vant cátum ponere 
fcienciam rerum omnium magnam con- 
fafione.n patere poterat ; & multip'icare 
tot fcientias tocalcs, juot fpecies catiuds, 
cljet in ii initum progretin lapreoti com 
filio factum clt;vt omncs [cientiae ad cec 
trm ngmcruim reducerentar yq i2 corales 
dicentur , non (imphicrcer , Led (ecundume 
quid, (icut de praidicam. d.cebasnas difp. 
6«].1.qua$ dicütur genera s na [écundée 
qui d;ftáte illa Kamota díuifiooe im deceax 
leries rerum claritatis gratia adinuenta, 
Non cftautem hec fcicaciacaar diuiz 
fioyvt necat Doctor volarkacte facta , vt 
de ipfa verifigetar dictu sad fat. pro 
ratione voluntatscd habaic fundaayzntír 
in rebus ipüisyita vc ticuc. pradicamento- 
rdm diui(royac dittriburié ex condenien 
tjs,& diffzrentijs plurimarum rerü intcr 
fc ortam duxi:,ita de fcientijs diéendumy 
vndc videmus nullam fcientiam agere. (i- 
mul de c.juoy& Angelo, quia mulla pro- 
porrio, & coa venientia inter hac enttacs 
regeritur;(ed bà alg cietia cit de oft 
nibus gotrüxibilibus,ali jus de '1aymobi- 
libas,aliqua de iomarefralibus,&ce 
^ Dices S3cous 12 Metu 9: imputat 
Ops - 


tépdeit diio Anius, Mille 
ceteras vero fcientias abícindere fibi ali«.— 

































1 
41 


a 








pervers cci pen rp 


sare, maxime quiaceterz (cientiz (uper- 


fluerent ,ergo infent, ipfius ab(urdum eft. 


«o vnam (cientiam. Refj. 
quanquá ibi Do&or non ita claré rc(al- 
vat.quirft.illam;tamé improbar illit (ent. 
'€o quia (üpponebat diuifionem (cienriz. 
in av totales,& vnam ponebat.(. Mc- 
caph.contiderare fübftantias ; ceteras ac* 
cidentia.; vel reprobat , quia (cientificus 
debet prazcipue claritatiyordini, & facili- 
tati incumberein tradendis facultatibus , 
& con(ufionem , tü poterit,cuitare : 
vehandél ardel Mcert.non proat tra- 
di poterat,(ed vt fait ab. Arift.intbiruta . 
aq igitur E dentur (cientiz to- 
tales, quarum quelibet propriam rerum 
(eriem ab altera diftinctà. pra(cribit (ibi 
contéplandam,quarimus, vnde fumenda 
erit hzc vnitas (cientiz , & à quo habeat 
fpecificari (ciétia;& tria examunabimus., 
vt perfe&té Mecca s aree tet 
plex qualitas,& candem qualis (1t .vnitas, 
quam accipit à proprio fpecificatiuo , 
ARTICVLVS IL 


Vnd [umenda fit vnitas , C fpecifica- 
tio fcienti& . 


$18 Vplex in (ciétia,ficut & in quo: 
libetalio habit , allignat po- 

tet vaitas,intrinfecayquz propciá conte. 
quitur entitatem tàquà paffío, extrinfeca 
altera, quà ex obie&o dicitar. defumere , 
à quo (pecificatur, & cífentialiter depen. 
det, vnde & obiedtiua dici folet; prima , 
quia non ita facilé cognofcitur , innotc. 
[ck nobis pet (ecandam,& de iftaloqui- 
mnr,à quo .f. fcientia totalis habetquód 
fit vna à ceteris diltin&ta, co vel maxi- 
mé quod idemobie&um videmus à plu. 
ribus fcientijs diuerfis confiderari , imó 
cádé conclutionc,vt quod terra fir rotü - 
da demóftratur à Phitico, & Geometra, 
Primaopimo (quz adamullim eft ex. 
pltcandi quoniam celebris ctt apad Tho 
uit.) atferit diuerfitatem fcienciatü fu- 
ini ex. diuertitate abitractionis à mate» 
ua j quam (ententiam fus cxplicant 





ter,& in effe rei (cd oeinaliten 8c i 
fcibili con(iderato , quz ratio (cibilitatis 


dicitur ratio fub qu , nam fubipfa cóua- 
niüt cesà (cientia conlideratz ,. & conü- 
flic in hac , vel illa abítra&ione à mace- 
fla; pro quis . OSTEQIME 
$9 Sccüdo notátab(traG'oné effedus 
plicem,vcl cotalem , vt cam (uperius aba 


uhr ab Loren ,& E 
ab(tra&ione fit potenrialius , & mi- 
nusi i 1 quia abftcahit ad actua 
litatibus fpecificis .(. ijs » actus. 
aüc e(t notior ia; & de ita nonet 
fermo ; alia eft formalis; qua forma ab- 
ftrahitar à materia,(eu quod e(t a&u, ab: 
€oQ cft potentiale; ná forma eft aas , 
materia potentía ; & cófequenter fic al - 
ftractum c(t magis imellig;bile, quia de- 
pucacüc 2 materialibus, & potéimtinis 
quz impedium inrellisibilitatem, & quia 
ttiplex eft materia , prima eft fingalaris 
- iquiequid pertinet ad fingularitaté res 
rum fenübilium, vt hac caro, hic calor 
hoc os, &c.(ecunda fea(ibilis , & (unt oés 
fenfib:les qualitates, vt calor, frigus , co- 
loc ,&c.& tertia icelligibilis,que ett (ab- 
ftantia corporca,feu matería prima;hinc 
triplex gcnus (cientiz daturloquendo de 
Ípeculatiuis, prima (cientía abftrahit à 
materia fiogalari, & cft , qae confiderat 
res feníibiles,vt fcafibiles (unt, no in pat- 
ticulari, (ed in vniaerfali , calis eft Philo- 
fophia ; fecanda qux abftrahit à materia 
fingulari, & fenüibili , vt Mathematicazas, 
que quantitatem coofiderat, non vt al- 
bam;vcl nigram, calidam; vel frigidà; non 
tamen abftrahit à míatecia inrelligibili 
uia &ó confidcrat quantitatem fine. (ab- 
ftantia matcriali,cui ined ,& à qua depé- 
dct in e(fe, & in cognofti , tertia tandem: 
abí(trahit ab intelligibili materiayquae ta 
lis diciiur qa folo mteNectüpercipi pót ; 
& hzc cit Metaphyticas queres à. aate- 
ria abtlrictas concemplatucvt funt , quae 
vel non (unt in materia, vt fubQancig fe 
parata, vcl e(fe poffunt ab(que materia y 
vtratio (übflantie y quiltatis;a&tus, po- 
ca, xc. Hec igitut immaterialicas eft 
Rrt z Fa. 

















qe er di immaterialiras crit. 
. diuer(z intclligibilitatis , & quia ti 
-telligibilitas , & triplex genus fcientiz 
fpeculatiuz, Addunt tandé per hanc ab- 
actionem non intelligi d enominatio- 
iem extrinfccam ab actu iotellc&us ab- 
firahentis proucnientemyfed immateria- 
litatem illam obie&iuam , & radicalem , 
qua £n Íiq vel fic cft hos intelligi . 
...6o Ruuq.4.proc.Log.aliter explicat 
bác sóné (cibi fub "ia. C quod il- 
 Yacft vna (ciétia ab alijs diftin&ta,qua ,p- 
de habet principia;quibus vtitur ad pro- 
* bandas Pace peque prine (e ha- 
bent vt lumen illuminans cóclufionem,& 
* ex diuerfitate luminis (eu principiorum 
- eritur (ciétiarum diuerfitas, quam expo- 
fitionem amplc&untur Complur. & Io. 
de S. Th.& Amic.trac.27.dif.4..3. ad- 
dcates [olum quod hac luminis , & rin- 
.ipiorü diuerfitas,cü fit quz dà intelligibi 
- litas , nonnifi ab immaterialitatc obic&ti 
ót proucpirey& confequenter tota ratio 
Joecificarionis erit immatcrialitas . 

Alij hanc rationem (cibilis, (cu abftra- 
tioncm dicunt efle diuetíum lumé , quo 
Obic&um cft ccgnofcibile ; nam obie- 
€um materia fcnlibiliimmer(um cft co- 
gnofcibile per fcnfus externos , a quibus 
oruim ducit Phyfica fcientia ; ebicóium 
jn materja intelligibili cognofcitur ab 
imaginatina ; obic&um à materia intclli- 
gibili abftraGücft ab intelleétu fcibile : 
dta Ban. Lp.Q. 1-2r.3. Zum. q. 2. Alb. 1. 
Ehyf.tex.1.apud Am;c.cit. 

Alij hanc - abftractionem declarant , 
coquiainprimo gradu quadam intclli- 

ibilia (unt, nec rc, nec ratione abfiracta 
à materiayvt funt rcs phyficz ; in (ccun- 
do quedam (unt abficaéta rationencn rc, 
.yt mathematica-obicéta : in 3. tandcm 
quz 1c, & ratiope abflrahunt, de quibus 
cft Meuaphytica; & hac cft frequens cx- 
pofitio apud multos . 

Scotus in Met. cit. & alijs locis addu- 
£cndis in art, feq. hanc [pecificationé de- 
Íumit à diucrfirate obic&orum adzqua- 
torum,& totaliumsitavt illas £c diftim& ee 
fticntiz,qua diuerfa obiecta;nullo modo. 






elt immatcrialitas;triplesquoqueeritin gra 





E . Eo T 
ieda aliquo culo, 

o ad confiderationem colirgata ; intc- 

re vnam totalem fcientiam : ipfum fe- 










quuatur Scotifte,& Saarez di(p.44.M ct» 
(cé. 11 :Fonf.5.Met.c.7. q. 5 fe&. 2. Hur« f 
difp. 1. Met. (c&. 6. & 7. Auctía q. 27« 
fc& 9. Wie ipn pna Met j 
ro dií p. 1. proce. Log.q.5. Morif.difp. t 2« 
Log.q.3. Blác.difp.vlt.fec. $.& 7, & alij » 

61 Dicendü eft;prima (entéia de tri- 
plici abftra&ione (i explicetur, vtà Sco« 
ti (cntentia diuer(a, eft omnino falía, ve- 
ta cft vt cüifta coincidit, non tamé cla 
difficultatem explicat, vc declarat modus 
dicendi Scoticus . Prima pars huius con- 
prob.difcurrendo circa explicationcs ad- 
dutas: nà primó fal(um omnino eft (pe- 
cificationem fcientiz (umi ex co, gp qua 
dam (int entia fenübilia, quzdam 1magi- 
nabilia, & quedam mcré intelligibilia « 
Tum quia obic&a (cientiz , nou cadunt 
(ab (cníuycum fint vniuerfalia , ergo om- 
nia funt meré intelligibilia. Tum quiae 
imaginab:lia funt ctiam (enfibilia per (en 
fus cxternos,à quibus dcriuantur in phane 
tafiam. Tum quia dittinctio fcientiz , & 
vnitas debct fumi ab co » quod per fe pet* 
tinet ad Ícientiam,quod autem obiectum 
fit pet (enfus cogno(cibile ; per accidens 
fe habet, nam fi intelleótus à (enfibus nó 
penderet , adhucin ipío (cienci& éflent 
diftin&z ,vt eft in intelle&u (cparato. 

Sccundo falíam e(t abflractionem à 
materia , prout przecilionem dicit, f peci« 
ficare [cientias, nam hac pracifio vcl di- 
cit actum intelle&us abftrahentem , & 
hic nequit dare vnitatem fcientie, cum 
à (cientia non attingatur X folum fc ha- 
bet,vt approximatio obiecti ad (cientiá 
vcl dicit denominationem. prouenienté 
1n obicétum ab a&u ab(trahenie ; & hac 
cum (it mera denominatio extramfeea, 
ens rónis matetialc ; non potcrit rcaliter 
fpecificate (cientias; vel dicit ab lt rahibi 
litatem obic&iuam,quatenus obicétü cft t 
conceptibile nó concepta bac ,vcl illa ra- 
tiobe in ipfo contenta: & nequc hec po- 
tens eft fpecificacefcicovias , quia vclue 
formaliter folum dicit conccpium quepe : 
4m 





Quel HLod quo fcitniid fpecifiemtur. efr L 36g 


*. dam negatiuum f. pegationem affocia- 
, tionis alteríus rci , vel realitatis in intelle- 
&ione;hoc.n.cft pra(cinderc.i, non intel 
ligere przecifum cum eo , à s fit przci- 
fio hzc aüt negatio non cft fpecificati- 
.Waícientie. Tum quia illud poni debet 
16 formalis (pecifi catiua fcientiz , quod 
eít ró,cur obiectum fit (cibile,& cogno- 
(cibile à fcientia,fed talis non cít ifla pre 
ci(io, nam illud eft ró fcibilitaris in obie- 
, €o, quode(tró, cur de obiecto demon- 
ftreur paífio in demóflratione, talis non 
et przci(io à materia, non .n. per hoc , 
quod homo c(t ab indiuiduis abftra&us , 
ideo cít rilibilis(ed quiae(t ronalis. Tü 
quia hzc abí(tractio potius fe habet vt 
conditio intellgibilitatis obie&i , quàm 
- tó formalis , immo nec eftneceffaria ad 
fcicntiàm,vt videbimus in folut.arg. Tà - 
demin rebus (ic abítra&is ab:omni ma- 
teria adhuc di(tinguenda eft ró materia- 
lis,& tó formalisobie &i , nam fj yllogit- 
mus v.g.in Logica abftrahit ab omni ma 
teriaycum fit ens ronis, & tamé in fe có- 
 fidcratus eft obiectum materiale logicz, 
non formale,ergo logica non habet fpe- 
€ificari ab obie&to vt ab(lra&to : corpus 
nitucale in communiabftrahit à materia 
fiogulari ; quantitas in (e à materia (enfi- 
bilii(ubftantiz feparatz, & tran(cenden- 
tia ab omni materia , non ob id tamé (unt 
completé obicóta fcientiaram imo à plu- 
xibus (cientijs po(Tant cenfiderari , ergo 
ab(tra&io non crit ratio formalis: fpeci- 
ficans (cientias. 

62 Dicesab(ractioné effe rationé ge- 
mericam conftituentem obiectum in ra- 
tione obieéti (cientie generice comple- 
t€ , coniinere tamen diueríos gradus, ad 
quos per alias rónes. formales contrahi- 
turconftituitq. cum illis diuer(as ícien- 

. Has , Contra;ró fpecifica: diltinguens di- 
uer(as (ciencias contentas (ub iila ratione 
iaceo (cientiz per abflractionem có- 

itütg: deberet in (e cocimere abí(tractio- 
nemillam coumunem tanquam genus , 
v-8. corpus huimanü yc abitractuimm. à ma- 
teria i.eft quid confidcrabile à 
Fhyficay & Medicina,vt naturale contra 
h:t urad Phyicam vt (anabile ad Mcdi- 
€inà; naturale y.& fanabile non includust 

Logica NC 


abflractionem illam tanquam genus aj : 


ipfis contrahibile,vt fe habeat natural 


in communi ad hanc, & iliam. det : 


tem,vnde valet dioere naturalita: 
naturalitas, nó valer, uod fit a 
nec fanabilicas eft abftra&tio 


muner phy(icz , & medicinz noi 
abftradtió à materia fingulari. — 
Vel tandem per hanc. ab 
datur intelligi ro formalis pofiti 
Gijquatenus ex füi natura includ 
cipia; in quibus exprimitur rà inl 
tiz paflionis in fübic&to,vt explicat . 
ui. & adhzrent Complat.& Io de S. 
& hzc ctt fententia Scoti;que adhucma: 


là explicatur per abítra&ion m à mata* 


ria. Tumquiaabftractio fotmaliter dí« 


cit,quod non habet res;non quod habet» 
Tum quia non (ufficienter, necre&à pet.— 
has abítra&ioncs diuiduntut fciétiz (pe- 


culatiuz totales , nam logica abftrahit 


ab omni materia,yt Metaphyca:ité Arie — 
agitde numero , et communi 


thmetica 1 
ad res materiales, & fpirituales: qua eft 


abítractio metaphyfica,& tamé fub Ma« z 


thematica collocatur; Aftrologia quoqs 
mufica, & perípe&iua , quia matliemart« 
ca (unt , pertinent ad 2. abítra&ionenr » 
& tamé aftrologia'cft de corporibus cos- 
leftibus,eorumq.motibus,afpectibus , & 
influxibus , mu(ica de numero vt fono- 
rosperfpectiua de linea vt vi(bili , ? ett 
marcriam fenfibilem concernere ; fciea« 
tía tandem moralis abftrahit à materia 2s 
fingulari , quia resin vniuer(asli contidee 


rat,non tamen à materia fenfibili , nam - 


contemplatur humanas actiones vt diris 
gibi lcs, & per confequens in ordine ad 
circum (tàtias corporales , & materiales s 
& tamenctt omnino'à Philofophia cot- 
diftincta: qua ratione impuenatar vltima 
expofitio huius triplicis- abftra&ionis v 
Conplut. & Io. de S. Tho. cit. multum 
laborant, vt fuflicicntiam huius diuiffo« 
nis falaent;Sed in re potius voluntaria , df 
rónibus ficmata. non cft immorandum 2 
eo vcl maxime q» Metaphifica ip(a mule 
tà confiderat, quaáin Phy(ica quo. tra 
Gantur agi: ,.n.de principijs,de cautis ae 
&tone patlione,& fimilibus; Phy (ica & 
Kir 34 — fin 


























pe&tetur,cum habeat pro obie&o' 
o fubftàtiam finitam , communé 
ingclis , vt [(tatuimus q. procem. 
iam aget de rebus abftragentibus ab 
"Omni materia quam róné fuse proícqui- 
tuc Aucría qur. philof. (ec. 6. ottendens 
Phy icam à Metaphy(ica non di(tingui. 

— — 6$ Praftat igitur dicere cü Scoto di- 
—. flin&ionem fcientiz , & vnitaté fumi ex 
—— * . nitate, vcl diftinctione obie&i forma- 

—— lisiuxta explicationé tradità q. prac.ar. 
1-qui modusett ipfius Arift. 3.de An. 57. 
4&38.& z. Metz. & 4.& r. Poft. 45. v- 
bi Aritt. docct ynitacem fcieptiz cx. vni-. 
"tate obici inueftigandam .. Tum gnia à 
quo re$ accipit entitatemyabco (umir. v- 

. mitatemy& fpecificationem , (cienua ve- 
roin fua entitate dependet al obie&o ; 
(  sgnapropter illa erit vna fcienua , dug v- 
c cum lnbebit obicétum formale.i, qua 
|... "gem aliquam contiderat fub proprio mo- 
do contemplandi, quo nonattingicur ab 
 .— alijs(cientijs, quamuisrces illa confidere- 
|— e 7 mw obalijs (crenrijs (ed (ub diuer(o mo- 
do confiderandi. Qui modus, cü (it mc- 
dium cócludendi pa(Tones de fübic&o ;: 
erit principale ingrediés im principis de- 
monftrationis , & confequenter. diucríz 
omnino , & difparata fcieptiz- habebunt. 
diucría principia , & modos procedendi 

ad deuvotiftradas paffiones; & hino eft y 
quodaliqui vt. Aureol: affignant dinerti- 
tacé (ciontiz cx diuerffrate. principiorü y. 
vcl modi procedendi ad probandas con- 

clufiones;hiac aute diftinctio nou cft pri- 
ma;:& radicalis,. mmvidco principia funt: 
dicería: , quia:diaerfa eft ratio formalis 
obiectorumsideod; omnis diftin&tio; vcl 
vnítas (cicnus trahit origineny ab vnita- 
tc, vcl dittin&ione obiecti . Ec hasc can- 
dcm fententiam de vnitate ,& diftinctio- 
ne ícientiarum nuper (ecutusc(t Oüuicd;. 

- contour, Log. pun& 5.$ 4. & Poncius 
dilp.zz. Log-q: vlt. — — 

, Cctrerum atlignare diflin&ionem om- 

Wiü(cientiavü non eft prafenris negouj y 

ficut nec. obicéta omnium: feientiarü. ve- 
ftigare y quorum cognitio reqniticur y vt 


ys 
det. 


ynitatem;, vel ditGinétionem (cientiarum: 


dogno(camus. Solum addimus, vt opti- 


j mé notae Auerfa q,27. Logs (c&. 9: qnod 


E M uu Difr. XII. De S$dentia .- n 


354 v 

nó quzibet formalis ratio obiecti debet" 
totales fcientias multiplicare,nimis;n.có: 
füderetur intelle&us;quia tot e(Tent (cic 
ti2 , quot naturz retum;, de quibus pof- 
fent paffioncs demon(trari; vt igitur cet-- 
to numero,& ordine procedatur in (cié- 
tijs,zationcs illa formales aliqua. natura- 
li proportione; & vinculo'colligatz, & imn 
vna commun: róne cObenientes in vnum: 
colle&s ad eandén fpeGtabunt fcientia 
totalem; que veró funt inter fe diffitz , 
nec aliquam habent affinitatem , & pro- 


. portione; diffitas,& diuerfas conflituent 


fcieatias;fic ien entia materialia, vt funt 
motui (ubijcibilia y illiuf. 15 princi piam im 
fc ipfisincludunt ,habcent magnam: cóne- 
xioaem y.& naturale vincülum inter fe ,: 


^hacoccafione Do&oresde liis omuibus: 


vnam totalem [cientiam comttruxerunr 5: 
idé de rebus pra&icis dicendá , de rebus: 
mathematicis, & metaphy ficis , nimis .n.- 
longum cílet obiecta omniu fcientiaram: 
rece(ere,vide Auerfam cit. fe&.7.& 8. 
:64. Inoppot. arguant Cóplat.& To.de 
S.Tho.primó,quod'nottralententia non! 
fati sexplicet punétum difficultatis ; naar 
cum dicitur, quod licéc eadcm res mate- 
rialiter infecta poffit ad plurcs attinere' 
fcienas , non autcm formaliter propter 
diucrfüm modum de&inichii in vna- tcié- 
tia,acimalia ;ceftat adhuc explicandum 
in quo'con(rttat hzc diucritasin definr& 
do: & ex alio'capite nequit. prouenire y 
ni(i cx diuer(itatetmmarerialitatis, & ab - 
ftrattionis; quia. f. ex diuerío-modo' ap-- 
picliendédi, fequitur diueríus modus de- 
finiendi Cont. non potcít in noftra (en-- 
tentia redd» ratio; cur tot definitionesa(- 
fignata in vna (ciéria ad illam pertincát 
nifi ad dineríum mmn modu:n de- 
uenratur znam fi dicatur lioc e(fe , quiazs 
omnes illa! dcfinitionesab vno fübie&to 
habent coordimationem,& deperdenciá;. 
explicandüm rein anct , vnde fümaetar i (La 


coordinatioyquz vnitatem iftam: confti- - 


tuat:fi pro radice affi diucríus nio 
dus definiendi,iam'iffe ex d:ucría abflra- 
€tione ortà ducits(i dicatur hoc e(Te quía" 
omnes definiiones paraculürcs: vnian- 
tur,& continentur f. b vpó cómmuni ge- 
ncré. Gontza cft; quia hac vn1o, & ri 


| 





i 


Euef IL. equo fieiie fpetfientir. o. 983 


dinatio nonni(i ab abftractione , & im. 
amaterialitace poteít prouenire:cergo lim. 
pliciter re(pondere , ideo fcientiam effe 
vnam quia in ea confiderata vn:untuc in 
vna rationc formali ob:e&i , e(t petitio 
principij;& nugatio,huius .n. ratio inqui- 
ritur, Accedit tcádem;quod fi vnio in yno 
communi (ufficeret ad vnitatem (cientie, 
jam omnium yna daretur (cientia, oec ct- 
fet ratio, cur omnes mathematicz: [cien- 
tiz non (int vna fcientia genere, 
Refp. ex di&is fatis futhc enter ex ra« 
tione formali obiecti explicari ynitatem 
fcientig, neq: abttra&ionemaliquid có- 
ferte , ni(i pro ipfamet ratione formali , 
& contiderandi modo explicetur : decla- 
rare autem, in quo hic peculiaris definié- 
di, & confiderandi modus cuiufcüq.fcien« 
tiz conftutnon pertinct ad Logicam,(ed 
ad vnamquamq.Ícientiam in particulari z 
fic Phyfica docet fiaem eius effc conli- 
derarc entia naturalia yt in hac commue 
ni rat;one naturalitatis ;-& habendi prin« 
Cipium motus;& quietis conüeniunt (ub 
qua deinde ratione defcendit ad inferio- 
ra contemplando illa, vt propriam natus 
ralitatem fub naturalitate :n comuni .có- 
tentam h bent : M i(ica dozet fiaem ip. 
fius oífe con(iderare numerum, vt fono- 
rum , & ip gratiam buius varias propor- 
tiones, & atfe&iones ponderát «-Mathe- 
niauica in cómuni babet confiderare quá - 
titarem fub rarione meníurab:lis , Meta- 
pbyíica contemplatur omnia entia (ecun- 
dum rationcs quaídam generalcspradti- 
ca fciétia operationes vt dirigibiles in ma 
teria morali;& fal(um eft bas diuer(as ra- 
tiones formales originari à diuería ab- 
ftra&ione;nà preterquamquod bac ab- 
ftra&io,vt communiter explica:ur non 
fatis explicat di(tin&ionem (cientiarum ., 
tum multa vnius ab(tra&ionis confide- 
rentur ab alijs fcienrijs : adhac tame hac 


cauf(alis non eft vcra,ideo corpus natura- " 


leet conlidcrabile vt naturale quia ab- 
ftrahit à mareria fingulari,ncc ifla , idco 
. quantitas e(t men(urabilis , quia abftrahit 
à materia fingulari, & (cnlibili; ergo hc 
abítractio nonerit radix fcibilitatis obic- 
cti : fed radixerit. propria nauxa cuiot- 
cunq. obiecti: petere autein , «ur aliqua 


"res ít iot:lligibilis in juaniü eft 

















obic&ahabeantmaturasconüimiles,& af» — 
faes,aliquanon, aliaratio adiuci ue — 
quit.nifiquia boc efthoc, &illus c(t il. — 
lud.E: his liquet ad 1.confir. Ad 2. con» 
cedimus feq. attamen claritatis on- 
moditatis gratia hanc fciéN 
tct totalem ín plures fecund 
tales diuifam fuiffe,vc fupra 
6$ Secundo quód immatei 
1à di(tinctiaa, prob. Tumquía i 





tia fepatabilis, eo qp intelligibile: 
ac fpiritpales& fp riualitatis pr 
eft à materia denudatio, ergo intant 
eft (cibilis hoc, velillo modo ; inquanté 
c(t ducr(imodé à matcria abftrah:bilis 
quare radix (c.bilitaus rei hoc , velillo — hs 
modo erit diuct(aimmaterialitas : & fig." — 
uando diucríz definitionesíüb eadé ab. — 
ra&ionc procedunt jlicét diuerías quid» 
ditatcs definiant io e(fe rei ; dicuntur ta« e 4 
men ciufdem fpeciei,vt definitiones ph v 
fice,quiaomnescodem modo procedüt — T 
includendo materiam (enübilem motui & 
fabie&am , omnes erunt eiuídem (pcciei- 
ia effe (cibilis propter cófimilem definiés. 
dimodum. Tum 2.Ari(t. 6. Mct.c, t. (cié- 
tiam (peculatiuam per triplicem abftra. 
&ionem in tres fcientias diui it T 
R efp.ad 1.ncg.affumptum,nam & ip» : 
fa indiuidua materialia (un intelligibilia: 
imó per ip(a imelligimus fpititualia , vn» 
de itaamuc pro flatu ito. in cognitione 
À rebus materialibus; & quamuis in scien 
tijs debca: fieri abílraétio ab indiuiduis 
hoc non eft , quia indinidua finc proríus 
inimelligibilia, nà adus iplelibttraótio « 
nis non prefupponit obieétum abítraótüs 
fed quia (centia eft. tátuif vaurerfaliumy 
vndc hzc abftra&io erià io. (piritualibus 
fieti debet ; & proprie eft abtkractio fu- 
petioris ab inferior;:fal(um etiam ctt ine 
telligibile idem eífe;ac (pirituale 4 nà ens 
tía materialia , cum finte(lcniialiter ta» 
lia,non potfunt vt fpititualiaconcipi:fal- 
fum cít quoq, definitiones diucc(icü quid 
ditatum in cilc (cibiliseiafde clie |pceiely 
vt att.fcq.Sed vt penitus hac rauo lolua- 
tur,not.quàd cum áiferitur rcs. materiae 
lcs non cadere (ub fcientia; hac. fnuna- 
1crialitas requitita;vel dicit. cond:ioc€ 
KRrt 4 E 


— pradicatü obie&i,& eft falfum , quia 


?.  rehendi;neq; materialitas obiecti cft ra 


jo cótingentie iptius quó ad fcibiliraté y 
— "quia etiam in (piritualibus dantur propo- 
|. Bitioncs contingentes,vt Angelus moue- 
—— * "fur,intelligit,& c. vel (e tenct cx parte. » 
(00 porenagzsquarenus dicit modum , & me- 
- ... dmm cogoofcendi, eo quia intellectus nó 


3 — materialis non poteft vt immaterialis ap- 
EC — prch: 








— —.. percipic materialia materiali modo .i. por 
^ fpccies materiales, vt fen(us,fed 1mmate- 
|» — — rialiter.i.per fpecies immatetiales ; & in 
D hoc fenfu vere (unt ille propotaiones, 
E, ; te5 materiales nó cadunt fab (cientia, ma 


1erialias ;impedix intelligibilitatetm , & 
— . fimiles. Ad Arift. dicimusa(fignare fu£- 
; ficientiam (cientiaram penes obiecta , & 
diueríos definiendi modos ,quos circuin- 
fcribit per abftra&ionem à materia , re 
wera tamen intendit. af[;gnare rauoncs 

- Kormales obie&torum . 


;  ARTICVLVS H. 
rut fcientia fit vna fimplex qualitas, 
46 q[ Oquimaur de (ciétia roxali,& ci- 
L pu habituali ; fatemur auté hanc 
difficulta.em e(fe. potius animafticam , 
«um fit communis omnibus habitibus , 
prafüpponatq; cognitionem , quomodo 
fiat intcnfio qualitatum ; veram quia in 
quazi!.procm,cuiuícüq;fci£tiz quzri fo- 
let;an illa fciétia fit vna; & quá vniraté ha 
bcat,nequcat explicari,niti fim plicitas ha 
b/tialis (cientiz inucftigetur;idcirco hàc 
mo cmus-dubitationé,gr noftro inflitu- 
&» iat erit,reliqua ad li.áe an.remjttimus, 
Prima extrema opinio docct (cicntiá 
e(ic-vnum-(implice babitüi per primà de- 
mon(üratiopem illius (cientiz acquifitü 
facilitantem intellectum, .nonfolum cir- 
caillam. demon(rationem , fed ét circa 
emncs,quibus perficitur per quàdam ex- 
tenfionem,ita D. Tho.p.2.q. $4. ar.4. vbi 


Caict. Med. Vafq.difp. 80. Val.q.6.de ha-. 


bit.pun. 3. Salastract. 10. diíp..$. fcG. 1. 
Rua-q.4.proc.Log-Celeft. difj. 1. Log. 
fc&.4. Compluc. difp. 19.2.4.10.dc S. T. 

q.17.ar.2.Dfferunt aücquo pato babi- 
tus ille dicaturexcendi ad. alias conclu(: 
poftquam (ccundum cífenriam per p rimá 


Difp. XI LDe $dentia. 55^ 


demóftrationé fuit acquifitus; iet. 
ait,quód in intellctu cf peret "n 
re, primam,(ecundá, tertiam , & czterig 

conclu. cam habitus acquititur » perficit 
intclle&tum quó ad primam potentiam , 
per 2. demonf(lrationem extenditar. ad 
perficiemdum intelledum quà ad 1 poté- 
tiam;& fic deinceps, fiu? fint plures ifla: 

potentig in intelleóta , (íu&vpa formáli- 

tet  & virtualiter multiplex ; hoc modo 

igitur dicitur exiédi;quatenus :nrelle&us 

non remanet interminatus erga 2.demon- 
ftrationem,fed terminatur per. hibitum ; 
cut (abijcitur. Io de S. Th.ait extehdi non 

per acquifitionem nove entitatis;fed per 
acquifitioné novarum (pecieram . Vafq. 

& Salas admittunt nouam entitaté in ha- 

bitu per 2.demonflrationem,que tamen 
non fit eiufdem rationis cum ent:tate há- 
bitusyfed modus quidam. uu. & Czrleft. 
quód fit omnino eiu(dem rationis , (icut 
calor intenfione acquititus. eft eiu(dem 

iationis cum praexiftenie , 

467 Scecüda sécextrema eft «coti mul- 
tiplicanris habitus ad mulcip'icationem 
conclufionum;& demon (fl rationü in (ci€ 
tia;itaut quot funt conclufioncs demone 
flratiestot finc hab.tus genersti fpecie di 
ftindtijitaó. Met.q. 1.& q.3. prol.D,& T 
& 1.d.3.9.7.àd 2. princ.& 3 .d.25. q.2.in 
fin.& d.31.D,& d. 56.L,ip(um (equücar 
omnes Scoüftz. vt Lich. & Tar. in prol, 
cit. BaíTol.q.6. Ant And.6. Met.q.1. Zer. 
q. 3-Faber difp. 3. Mcur.q.6. prog. Met. 
Pari q- 1. prog. Log.& r.poft.q.vlt.Ca- 
merar«q.16. Log. Fuent.q.4.Log. diff. 5, 
art. 2, Canon. 1. Phyf.q.1.tem Nominales 
omnes, & ex recentioribus Conimb. 1, 
Poft.c.25.q.vn.ar.4.Suar. difp. 44. Met. 
fcét.1 i. Hart.difp; 16.de An-fec.a. Arria, 
difp. 1-Log.fec.5 -Aucría q.49. Phil. fe&. 
7. Morif.dilp-1 2. Log.q. 4.Blác.difp. vlt. 
fect. 8. Amic-trac. 27. d. 4. q. 1. dub. 2.& 
3: Tol.q.7.progm.Log.& alij. 

Tertia media fent.e(t quorüdam apud 
Rabion.q. 7.prol.a(ferentium coclu(io- 
ncs in fcientia demonftratas c(íc dupli- 
cis gencris ; vcl n. demonll rint. diucrfas 
paílioncs de diuerfis partialibus. 4obie- 
tis, &-harü dantur hab;tus (pecie diftio- 
Ci,vdl demonficát diucrías paílioncs de 

codcm 


Quefi.IT. c/An fit «Una fmplese qualitasc./frei 1T..— 863 


£odé (übic&o ,& hoc dupliciter, vel fuc- 
€c(fiu& & diftin&is demonflrationibus , 
& de itis dantur habitus fpecie dittincti 
partiales;vel fimul;& eode actu demóftra 
tiuoti .[. de oibus paffionibus fieret vna 
propotitio deprzdicato copulato, vt om 
nis homo ef rifibrlissadamratiuus , difci- 
plinabilis,&c. & tüc concedit deiftis om 
nibus dari vnumhabitum fpecie infima . 
'* 68 Dicimus tamen ad multiplicatione 
conclufionom in fcientia , (cà proprieta- 
tum, fiue pluribus,fiué vnica demon(tra- 
tione demonftrertur , multiplicari habi- 
tus (pecie ditlindtos,& cófequenter (cien 
tiam totalem non effe vni (pecie , & fim- 
plicem habitum,fed plures; ita Do. cit. 


& prob.ab ipfo duabus praecipue rationi- 


bus 6. Met.:]-4.quibus tàm Nominales, q 
R ccentiores vtuntur , vt e(t videre; maxi- 
mé adud Ccg.4. 5 .prol.art. 1. Prima ró/; 
aé&us circa iilas concluf.fpecie diftinguü - 
tur,crgo habicus inillas 1nclinates , & ab 
yWllis actibus produé&i erant [pecie diftin- 


Gt isantec. prob.actus rHi;qui funt fcientie 


actuales partrales, habcnt diuer(a (pecie 
ob: c&t:, ergofpecie dittinguuntor,nà vt 
€um Arift.art. przced.dixunus ex diftin- 
&ionc obicctorum valet. ioferre fpecifi- 
€am d ftinctionem actuum; ancec. prob. 
actas(cientifici ; vcl (unt de pallionibue 
diuer(orum fubte&toram,vel de pa flioni - 
bus ciufdem fübiedty, primi iam differunt 
quo ad pa(fioncs,fubie&ta,mcdia, & prin 
cipia,vt cá de celo demonítratur incor - 
rüptib:litas propter carentiam materiz, 
& contrariorum , de füublunaribus corru- 
pribilitaspercompofitioné ex. materia , 
& coacrarijs nó. n.apparet, quomodo ia 
iftisa&ibus cadere poffit vnitas fpecifi- 
€2, fi obic&a genere differunt. , fimiliter 
principia, quibus demon(ítrantar paffio- 
nes illa, (ccundi ii demon(trant pafTiencs 
illas eodem medio, .f. definitione fubie- 
&i, adhuc obic&a proxima differant. fpe 
cieynam principia integrantur ex medio , 
& paffionc, & contcquencer (i paffio eft 


diuerfa, principia complexa erunt diuer- 
fa, quia. habent veritates euiden 


uas, & ioncs;idem dc conclu(io- 
nibus i doce Do&.5.d. 28 
infin, multó magis quando mcdium cft 


diucrfüm, idem erit dicendum . vw 
Arg. princ. prob. Tum quia idem 
ebicCtum a&tus ,. Schabitusab illo pco* 
duct: : vode actus ab obicé&tis fpecific in- 
tur, habitus ab actibus. Tü quia,fi actus 
fpecie. diftin&ti eundem fpecie habitum 
poffenc caufare,non etiec ró, cur iniurcl- 
le&u vnos$tantum habitus non admitte- 
retur. Tuin quia babitascíft quoddamfe- 
men actus, in quem inclinat potentiám 
femina aüt (jcie differunt fi rllorum fra 
Gus fan: (pecie diuerfi, Tum quiaactus 
illi product habitus, vt (unt omnino di« 
ftin&i,& non vt in aliqua formalitate fal 
tim virtualiter affimilantur , quomodo 
duz caufz aquiuoce ciu(dcm cffectus 
dicuntur affimiliari, crgo habitos produ- 
&i erunt fpecie diüerfi . : 
Refp. Thomif.a&us illos fpecie dittin 
gui in efie rei ; & quó ad ronem fübic&t 
tormalem qnoa in effe fcibilis , & ra- 
tionem fub quasquz eft vel abfractio à 
maretía,vcl ratio formalis obie&i, vcl vt 
ait Ruu.connexio,& dependentia princi 
piorum eiufdem (cientiz adinaicem:aam. 
licét infcientia totali fint diuerfa, fe inui 
cem tamen fupponunt , & vnum ab alio 
dependet,vt in Philofophia principia lib; 
de ccelo fa pponunt effentialiter principia 
communia corporis naturalis: , principia 
hb.de gen. dependent à principijs lib. de 
celos& fic de alijs sidem in Losca appa- 
ret,nà principia lib.prio.praeexigüt prin- 
cipia lib. przdicab, praedica. & petierm. 
C Tb.top.clenc. & poft. dependét 
principijs .b.prio.& propter hanc depé 
dentíam,quamtiis in e(Te rci (int diucriay: 
non tamen tn cffe fcibilis. ü ; 
* 69 Sedi art. priced: hasrefponf. ceie 
éimus : namarg. proceditde obicct's in 
effc (cibilihoc.n. non eft'aliud , quà co« 
gnofcibilitas obie&i,non quz cüque ; fed. 
modo illatiuo,feu vt per demonítratione 
eft (cibile, ergo (i obiecta, vtin demon 
ftratione famuntur,(unt diaerfa , erüc ine 
efic (cibili dinerfa. Tumquia etfi hóc efz 
fe tcibile c(ler abitra&tioà materia , ad- 
huic non foluitur argoméntudi ; nam ab- 
fira&io,licét fi confideretár in ordine. 9 
ad terminum;à quo fit , vr süt fingulatia 
in prima a ;,, materia gs cse 
iníc^ 


m, 


$66 


in fecunda , & quzcunque materia in ter- 
tia;pof(fet dici eiu(dem rationis zattamé fi 
fp«&tetur terminus ad qu£, f. res abílra- 

à, c(t omnino diucríz rations, ficut 
res ille fpecie dilinguantur , diucrfafq; 
paíliones, & media includunt , ac verita- 
tes complexas ; (pecificat;o autem fcien- 
tig nó dcbet (umi ab abftractiones vt. re- 
Kpicit terminum à quo , nam fic clt cóce- 


pius negatiuus , fed vt refpicit terminum 


Ad quem; Si veró per rónem fub qua in- 
1elligatur ratio formalis obie&i, & mo- 
dus cófiderandi ipfius , adhuc vrget arg, 
quia hzc ratio formalis eft tantum ynaz 
genere in fcientia totali, vt patet in natu- 
ralitate ; quz genus eft ad naturam caeli 
&lement, mixti; &c. Tumquia etti ea- 
dem fit, tamen in demonftrationc, vt fu. 
mitur cam diuería paffionc fubic&ti , có- 
ftituit diuer(a principia, & complexas ve 
ritates, faltim partialiter , vt dicebamus, 
ergo concluliones deduce crunt diuer- 
fz fpecici. Tandem connexio illa princi- 
piorum non infert identitatem fpecifica, 
alitcr fcientia (ubaltérnans , & fubalter- 
natà cílent vna fpecie fcientia , quia funt 
connexa quoad principia ; tum quia ma- 
jor dependentia reper ituc in caulis effen- 
tialitcr fabordinatis, vt (unt caufa prima, 
& fccunda, quaminter principia commu 
nia, & particularia, at illa dependétia po 
tius arzuis diftin&ionem fpecificayquam 
identitatem ; idem cuenit inter affenfum 
conclufionis, & affenfam principiorü , & 
inter habitum concluf. qui dicitur fcien- 
tia, & habitum principiorum, qui voca- 
tur intellectus; inter primam , & fecun- 
dam operationem intel|eQtus , 
.. 7o Secunda ratio princi. defumitur à 
Scoto ex Rewariomc oun rico, 9 po 
terit quis habere primam concl. fcietie , 
& confequenter babitum facilitantem E 
tentiam €rga illam conc]. non tamen erga 
alias, (icut habet; qui perfe&té acqui fiuit 
totalem fcientiam ;imó progreíiutempo 
tis poteít haberi habitus circa decimam ; 
vel centefimam concl. & amitti habitus 
circa primam, non e(t idem habitus 
facilitans potentiam circa omnes cóclnf. 
Refp. concedendo in princ. habitum 


illum non inclinare potentiam ad omncs 


fiones 


Dif». XIl.De$dmin, 0 


.conclufioncs (cientiz , vel propter 


&am Jpecierum reprz(entancium — 

illas, && defectà applicationis , (ea 
exctcicij ipiius poientia ; yel quia nouis 
ills a& bus pecficitur habitus , qua tóne 
Adem eijencialiter prius erat ympo«ens ad 
,concurrendum , poftea fit potens: ; qua: 
perfect o poreuc prouenire,vel quia de- 
terminat intellectum fecü dum aliam, & 
aliam potendiam, vt Carec.vel quiaacquí- 
rit de nouo mod. m qucadam diuerfe ta- 
tion;sà (ciplo, vt Va q. vel tandea quia 
perficitur per &ddiconem entitas ciuf- 
dem rationis, vt Czlefít, 

Jte re(ponf.non uaac. Tum quia fal-. 
fum eft habitum intrinfecé habere via 
facilitandi porentiam ctga omncs concl, 
nà habitus ex primo actu (ciétifico pro- 
da&us , quicquid habet virtutis ,ab illo 
a&u recipit, (ed nequit a&us ille includes 
ite perfectionem omnium actuum (ciens 

tit , ergo nequit producere habitum in« 
cludeatem yim facilitandi porcenuam in 
omncs actus . Tum quia poteft quis poft 
4» vel 6. concl. elicere erroneum actum 
cítca obic&üícientiz , ergo (i vnicus cf. 
Íet habitus omnium conci. idem habitus. 
elfet timul fcientia, & error ,quod repu 
gnat . Nec valet reípó(. Caiet. quam etia 
approbat Arriag. non (equi repugnanià , 
uia non cít reípe&u eiufdem concl. fed 
iuer(z. Non valet, quia error, & fciétia 
funt diuerfa fpecies efscatia) iter diuidé- 
tes habitum in cómuni,ergo non pofsunt 
eidem habitui conuenire ; fiue in ordine 
Ad idem obiectum, fiugre(pe&u diucr- 
forumyaliter idem habitus in duabus fje- 
Cicbus j tum quia vt notat Greg. cit, ad-. 
huc eset error, & (cicotia xefpecku eiuf- 
dein ; nam fiille ralis elicuifiet loco er- 
ronei atus actum oppoltitü (cientific » 
vcl fi pott clicitionem erroris , mutaret. 
fentétiam , idem babitus inclinaretin illa 
oppofitam concl.vera.n, & (ic in fe c(ser 
fcientificus babitasjllius concl.& tamca 


Ademoino incliaabat in a&tü erroris op- . 


politum,ergo eífet habitas etroncus , 
Ácientificus rc(pe&u eiufdem ; tua quia 
5 admitteretur folum refpedtu diucr[o- 
ruayadhuc fequitur jntep:um, nam error 


1;coixl, eft compollibilis. cum fcientia. 


pr- 


Y 
'" 


j 





od anth — 


ueft.L. Au fit ha fuplow qualitas fir. 15. $67 


rima ; incompoffibilis cari (cientia fc- 


cunda, ergo: habitus (cientificus primae 
non eft idem cum: habitu  fcicritifico fe- 


cundz ; prob; coníeq. quia labicus fcien- 
tificus prima eft compoffibilis c habi- 
tu erroneo fecunda , cum quocít incom- 
poflibilis liabitus fcientificus (ecunda .- 

: 7t Deinde impugnantut fingillatim ; 
"à prima nó valet , quia etiá (i acquireré- 
tur (pecies de nouo' , non ftatim rédditur 

facilis intellectus , fed difficulter afentit 
illi nouz conclufioni, quz difficultas tol- 
litur pet exercitium, fignum euidens dari 
nionum habitum im intelle&tu , nam habi- 
tuseft quadam facilitas potétig erga ali- 
quod obiectum ex frequentatis actibus 
dcquifira , vrinlib.de An. dicemus. Nec 
re(p. Caiet.(atisfacit » impercéptibile .n. 
eft , quo pato habitus detétminet intcl- 
le&um fecüdum vnam potentiam, & nor 
fécüdü aliam, (i.n. habitas potéseft per- 
ficere; & intelle&us cft potens perfici, & 
funt fimul vnita ; qüo ipfum intelle&um 
tion perficiet fecüdü vltimum fuz: poteni- 
tiz? & qüo deinde omninó' immutatus 
perficit de nouo; & redditur potés,& per 
fc&us ? aliqua ergo mutatio erit in habi 
tu.Qd' fi admittatur noua entitas moda- 
lis,nó cuitatar difficultas, nam actus pro- 
ducens modum: poterat. primó acquiri ,. 


& tunc produxiflet habitum; non modd, - 


& tamen eft diaer(üs abalio actu, ergo 
non poterit babere vim producendi cir- 
dem habitum, féd ali dinerfum 5 t quia 
poterit quis obhuifci prima concluf. & 
Confequenter amittere habitum circa il 
lam; retinere tamen cognitionem , & fa- 
eilitaré crga alias , ergo hac facilitas erit 
verus habitus;nón entirasmodalis,de cu 
ius ratione cft, o nompollit effe (ine re y 
«uius cft modus. Nec poteft dici, grillud 
additum (it entitas ciu(dem rónis ,quia fi 
$rius noff inclinabat potemiam ad. os, 
Tit poíL ea, caa fit eiufdem rationis, & 
vircutis, & folum difcrimen fit ex parre 
is: tum quia fi quis eliceret actür 
vt 4- Citca primam cocl. alius veró'cl'ée- 
ret 4. a6tus circa. 4. concluGiones, quorü 
quitibet Btynem, ifti habebant aequale 
Inbi tá in 5 ftameifta opinione 
&ta menbhabitus primi foláinclimaret in 


- tónes formata contra ptiimá; 


primam concluf.habitus (ecuridi in 4. && 
£o intenfio liabitus per partes eiu(dem r& 
tionis non fufficit; vt plura, & diuerfa re- 
fpiciat obie&a, fed'noua entitas , & alte 
rius rationis exigitur in'intelle&u. 

Ex quibus ; 
dia fententia ponens habitum illi ex vai« 
ca demonílrarione de przdicatocopu 
to generatum : n& praterquamqt 






traiftam; magisadhac refellitur, 


paffiones illa , vt Mcr -€ 


fcuntüt; fifnt diueríz rationis , & polfünt- 


habitus fpecie diftin&os producere, ex — 
hoc,quod ynitz' cognofcerentur ynó müe — — 
tareht naturam, fedomninocedée(fenty — 
ergo non vnum, fed diueríos producent — — 


habitus ; tam quia falfum cft poffe vnico' 
a&u cognofci, vt dicemus . 


Soluuntur. Qbiettiones 
Z YNoppof. arguunt r. à fimili , nam 
4 I habitus PON: nom eft ab: 


habitu (cientiz diffin&tus, vnde Arift.6. 


Eth.c.7. fapientiam ait efTe fcientiam, &c 
iatelle&um . Prudentia; quamuis fit circa 
plurima diuerfa , & fpecie diftin&a , eft 
vna gx Arif.cit.c. vlt.fidesinfu(a e(t vnus 
fimplex habites ,, quamuis articuli crediti 
fint diuerfi, Temperátia eft vna, & ram 
sinis qais habere temperantiam circa ci4 
um;noncirca potum, aut res vcnereas s: 
idé de iuftitia, & ceteris virtutibus mo- 
talibus, tiué infufis, (iu& acquifitis dicen-- 
dum. Charitas inclinat. inamorem Dei y 
& proximi;in dile&ionem amici, & inni- 
miciy & e(lo (it maior difficultas circa 
amerem inimici ;non ob id nouus, & di- 
ftinétashabitus charitatis ponitur. Potée 
tia cft vna, & tamé fertac 1n diuerfa fpe- 
cie obieéta. Vnica vitionc oculus fertur 
in imaginem , & (i. fpecies colorum fint: 
diaerize -. Vnico' actu videntur fénfibile 
proprium, & cómune, vt quantitas, & al-- 
bedo; illa ett sénbile cómanerefpectu vi- 
fus,quiaett à ta&upercexibilis, ifta eft 
proprium;& tamen differunt . In 
An9cks admittant 1 hcologí fpecics vni- 
ueríales rcrum fpecie diftinQrarum; iofit- 
per afferunt cadem vifione beatifica vj- 
dere Deum ,& creaturas m Verbo , per 
riouun 


manet etiam reprobata mez- 





»pouum te(pe&tum terminationis . Et tan- 
. demeadem rclatio extenditur ad plures 
&crminos,ergo idem dicendum dc habigu 
' Écientiz, .(. quod diuerfitas obic&torum , 
& concluf. non inferat diftin&tionem fpe 
&ificam habituum, nam fufficit vt aliquo 
amodo conueniaitt in vna rarionc fcibilis . 
73 Refp. hasrationcs petere longiore 
diíputationé in lib. de An. velin Theol. 
dií(catiendam, & pracipué an habitus , & 
a&us[pecificentür ab obiectis, tam for- 
malibus, tà materialibus, vt docét Hurt. 
& Arríag. an (olum ex formalibus , vcaf- 
ferit cómunis cum Sco.cit. pro nunc igi- 
£ut brcuiter dicimus, fal(um effe,habitum 
principiorum cífe idem cum habitu con- 
clu. nà ficut a&us princip.e(t cau(s actus 
.oncluf. ita habitus priaci p.mediáte actu 
«ít cau(a liabitus conclaf. Aritt, autem ; 
vclloquitur de fapientia pro qualibet fa- 
eultatc initellectiua,vel pro Metaphy(.cu- 
Aus munus eft principia aiiarum (cientia- 
fum probare,quo fenfü dici potett fciért- 
tia, & intellectus eminenter , non torma- 
fiter,& quocun3; modo fumatur , nüqua 
dicet vnum habitum fotmaliter , fed pla- 
zCS, vnü-veró vnitate generica, vt art. [e]. 
Prudentia dicitur vna ab Arift. non fpc- 
€ificé, (ed genericé, vc explicat Sco. 3. d. 
:36.L. Fidcsinfafa ; ia3u/t Do&or 5. d. 
23. D.clt vna fpecie, quia vnica fpecie 
elt ratio formalis a(fentiendi rebus fidei 
'F. authoritasreuelantis Dci; non .n« a(- 
fentitur eredibilibus ex proprijs ratio- 
nibus illorum, fed vt lunt à Deorcue- 
"fata, at (cieicía tendit in concl. non taa- 
Xüm propter principia lecundum propria 
"ycrítatem, quam principia habent ex cec- 
inis, fed ét (ecundum propciamverica- 
em; quam ipfa conclufio habet ex cermi- 
misalià à veritate princip illa. n. e(E. ve- 
Aita$ mediata , biéc immediata ; ideo ad. 
amultiplicationé conc]. maltiplicaut fpe- 
€ie (ciencia ? Meurif: camen docet fidem 
infufam et:à (pecie diítingui ad maltipli- 
&ationeurcredibilium, contra DoE.ctr, 
^ Temjpecantia, (i libet vnamrationeam 
fotmaln fpee (cam honeltatis, elt via 
cie & Gavplex qualitas, quamuis o5íe- 
maéecialia fiat diucr(a ; nec noua dif- 
ficolas, qa cicca ali juod: obicdiuaf. 


Dif, XI. Dé Sena 2.0000 


eirca potum experitur dip di- 
ftin&um habitum in Nollicasey ed folum 


in potentijs fenfitiuis ;. nam obiecta ifta 
point dupliciter con(iderari , vel inot- 
dine ad potentias rationales , & (ic meré 
materialia funt,quia ha potentiz (olà ra- 
tienem formalem: virtutis in'ip(is confi- 


derant, & appetunt, parücurando de di-. 


terfitate fpecifica inter fe, velitiordine 
-ad potentias fentitiuas, & hoc modo (unt 
obiea formalia, propter diuer(am (pe- 
cie dele&tabilitatem,quam habent, & fic 
diucrfos a&us , & habitus fpecie caufa- 
bunt; quare habituatus circa temperátiá 
Cibi pot adhuc habete difficultatem cir» 
ca potum; quia nouo indiget habitay nom 
in volicate »fed in potécia apprehen(iuas 
& appetitida (enübili . Vel dicendo tem- 
'erátiam -&-ceteras virtutes morales 
ere vnitatem genericam,nó (pecificá,vt- 
priíertim de iaftitia docet Scot.3. d.31« 
D.& idem de infufisdicendum , que «à 
Scotiftis negari f(oleut . Charitas eft vaa 
fpecie, quia c(t vaius ob:c&i formalis.f. 
amoris Dei pp (e ,-Sc amor proximi. fiue 
amiciyfiuz taimnict non differt niti mate- 
rialitecab amore Dci ,vt o(lendit Sco-3« 
d.28. & licét aliqaa di tüiculzas fentiatuc y 
hocelt propter potenti un: fcafitiuamce 
iracibilem ; vt de cibisd ximus. 
74 Potétia e(t vas, quia. non (pecificae 
tur à quolibet obte&o inadze juato . fedi 
ab obiecto adz juato, cá (it vniueríalory. 
& vniucr(alius refpicirt obiecti, non (ig 
habitus; aliter vnus da zctur rcípectuom- 
n:ü adbud, ficuc vna potentia , vade mc- 
diaarrenet vià inter potentiam, & a&tü z 
nam potentia eadem numero poteit ini 
plures-actus (pecie tendere ; aétus ideor 
numero in vnum. nuincro obiectum , at 
habitus idem numero ; & Gmplex io pla- 
res con(iniles: actus. Oculus non vnicaLus 
viüone attingit colores imaginissfed plu- 
ribus,tigaum eaidens,quó plutesfunt co 
lores, có maiori attentiong oculum in- 
digeteyvt imaginem: pro fpiciat. Quanti- 
tas ab oculo non vidctur propria tpecie. 
fed (pecie coloris , vnde (e haber qua 
obiectum materiale.Species illa yoiuere 
(ales in Angelis negantuc.à Sco. 2. d.3«q« 
1o [i adactezentur non valeret patie 
lass 











te 


^ tASÉ 








Nara 
85, quia (peciesille cllenrà Dco infufez, 
at habicus quia generatar ex actibus, nó 
nifi in fimilcsa&us à quibus producitur, 
potelt inclinare, & quia a&tus/pecie di- 
ftin&i habét diuer(as fpecie a&iuitaces , 
vtiam tam eft , idcirco non poffunt 
dati habitus ifti vniuerfales. Beati (i ten- 
dunt in Deum , & in creaturas diuerfis 
a&ibus , vt probabiliter docet Scotus 3. 
d.14.q.2.argumentum non vrget ; fi ve- 
to vnico a&u, vt ibid. afferit Do. & q. 
3. prol. Y.& 1.d. t.q. 2.ar. 2. dicimus crea 
turas effe obie&a (ecundaria, & materia- 
lia,non primaria, motiua, & formalía, co- 
gnofcunturj.n. non fecundü proprias cui- 
dentias, & in (eipfis , fed (ceundum cla. 
ritatem diuine cfsentiz , idco nen eft pa. 
ritas nam loquimur de obic&isformali- 
bus fpecie diertis ; & fi valeret , proba- 
tct etiam vnicum habitum eíse omnium 
crum , ficut vnica vifione beata videri 
pofsunt omncs creaturz po ffibiles. Tan- 
dem eee de rclatione eft falfum, 
yt diximus difp;S.q.6. art.2. 

—7 —€— anat ratione; T quia 
fcictia cft vna fpecies qualitatis;fed nulla 
fpecies eft cx plutibus fpecicbus cóftitu- 
ta,crgo nec (cientia, ma.patetyquia re&e 
infertur babitus cft vna [cientia,ergo vna 
qualitas. Tum 2. fcquererur, babitum.de 
ente cteato poíse perfc&tiorem efse ha- 
bita de Dco,namiíte Git vt decé;illecon- 
tincat viginti habitus particulares , quorü 
quilibet lit perfc&us vt vnii, includet vi» 
inti gradus perfcüionis, ergo pfectior, 
Tum 3. qui acquifiuit habitum circa. pri- 
mam concluf. facilius deinde cognofcit 
fecunda, ficut (ciens vnà cantioné, faci- 
lius canit caeteras , ergo idem habitus. in- 
clibat ad actus dineríos , nam habitus eft 
Lacilitas. Tü 4» per rónem formalé fübie- 
&i demóftrantur omnes paffiones de ip- 
foscer2o vnicus habitus harum paffionü , 
quia vnicum obiectum motinum, & for- 
male, Tü 5. habitus ifti (ecundü nos (unt 
diuer(z qualitatis ípecies, ergo séper etit 
verum dicere (cicntià c(se vnam fimplice 
qualitaté . Tum 6. fi (cientia totalis efset 
quid cx plütibus aggregatum , ergo for- 
maliter eíset relatio, & ordo; quod eft fal 

(um. Tandem eadé (cientia eit contrario- 














1 na. V: de fcientia par 
tiali, & vnius concluf.& de vnitate i: ecin.- 
fccay& dc iftare&é infertur,quod iit vna 
qualitas (pecificé,non detotali,& vnica - 
tcobie&iua, qua folam dicitur vna gene 
ricé vt art.(eq, Ad 2.habitue de ente crea 
to femper crit imperfe&tior obie&iué,li- 
«cé intenfiud vel extentiué fit pei 
qp non implicat; tum quia illi viginti ha«- 
bitus non conficiunt vnü thin 









bitum,vt viginti, fed (unt plures habitus, 

vt infra. Ad 3.qui acquifiuit habitum pris. 
mz conclauf.tacilius cogaofcit ceteras ná 
pet facil icatem incli, in 


ad cogni 


quo modo cófimiles proprijs atibus , nà- 
idé habitus per concomitantiá iurat po« 
tentia ad cliciendos actus alterius ronis, 
quatenus i (ti conueniunt in rónc generi- 
ca cum atibus proprijsillius habitus, &c 
quó magis actus ifti conueniunt , có ma« 
gis habitus iuuar ; icur exercens actum 
vnius virtatis , facilius exercet actü ales 
riusyquia per primum affucfit obed;re re- 
&z roni, & bonum honcftum amare, in 
qua róne actus illi conueniunt ; & cómit. 
tens vnuni peccatum,promptius aliud cà- 
mittit, iuxta illud J45y(Jus abyftum inua 
cat,quia per primum peccatum fic proua« 
prior ad afpernendum rectum dictamen, 
Ad 4. iam diximus fupra, in cafu quamuis 
fit vnum: obicéctum formale rcmotüai s 
. f. definitio fubie&i, proximum tamen.f; 
principia demonflrationis, funt. diucría ; 
tum quia ipfamet definitio aliter fumi- 
turin vpa,ac inaliademonfiratione,.f.in 
vna , vt eli cau(a virtualiter cotinens vnà 
paffionem  inalia vt virtualiter continés 


aliá , bg eft aliquo modo diueríaratio — 
a 


formalis caufandi-Ad $.non negamus has 
bitus formales , & partiales eí1c timplices 
qualitates fcd habitus totales, & genecis 
cos. Ad 6.1i per (i 
tit agaregatio , & ordo patualiuim habi« 
tuum concedimus (equelamyattamen cá« 
muniter vel füritue. pto habitibus ipfis 
partialibus, velpro habitu generico coti» 
nente partiales , vc explicabunus att. fcq. 
idcirco ncg«(eq. Ad vlt, oppofita Peut 


bY 


t uantur,etgo,&c- 


1 deerminaà — 
tionem illatum, fed perfacilitae. 
téinclinátem indeterminate adactusalis — 


I2 


Li . 
2 

"t 
Vu 





x 


ad candem fcientiam, non quia cadé fpe- 
cie ". ri fic qum » (cd quia (cietia 
i$ habet explicare omnia, quz adia- 
arcem aliquo pa&o funt connexa, przci- 
" pué in cognitione, qualiter fe habent op. 
pofita nam vnius cognitio iuuat ad co- 
ghitiomemalterius. —— 
- 26 Tertiopro media fent. arg.pofsüt 
vnico a&u omncs paffiones fubiecti per 
cius definitionem demonftrari , ergo (i 
fzpius iterctur actus ile , generabituc v- 
pius hsbitus inclinans n omnes paffio- 
ncs (ubie&i ; coníeq. patet , Quia fi vnica 
eft cauía, vnicus quoq; erit effe&tus ; an- 
tcc, prob. ficut pot deomnibus przdica- 
tis quidditatiuis confici vnica propofitio 
de prz-dicato copulato; dicédo, homo cft 
fübftaritia corporea, animata , (enfjtiua y 
rationalis, quz vnico a&u cognofcetur , 
ita poteit de omnibus predicatis in qua- 
le accidentale infeparabiliter, vt fuot paí 
fiones, confici vnica propofitio conftans 
.ex prz dicato copulato, & demonflrari 
nitionem de (übie&o, v.g. omne ani- 
mal rationale cft rifibile , difciplinabile 
admiratiuum,&c. homo eft animal ratio- 
nale ergo eft rifibilis difciplinabilis ad- 
miratiuus, & c. patet paritas, quig nó mi- 
nus pre dicata Lomderi Um noftra (en- 
tentia diftinguuntur à (ubiecto , quàm 
paffiones .f. formaliter. 
Refp.neg.antec.& ad probat. neg. pa- 
ritas,quia etfi przdicata quidditatiua for- 
maliter diftinguantur à (ubieGto, attamen 
funt talis natürz, vt integrent vnam rónc 
formalem completam ; hinc quamuis fc- 
iunctim confiderata explicentur a&u fpe 
cic diftin&o , non tamen vc in vno fubic- 
&o vnita intelliguntur;non (ic pa(Ti oncs, 
quz mogis formaliter diftíngauntur à 
fubie&to, quàm przdicata quidditatiua ; 
etenim pulos fimul fumptz non fa. 
ciunt vnam tealitarem completam,& có- 
fcquenter non poffunt vaico a&u conct- 
piyfed potius plurib? a&ibus ficnul, vndé 
non cft vna demonftzatio, fed plures,nec 
vicus gencrabitor habitus, fed diuerfi. 
| ARTCVIVLS Ill. 
/. Qualis fit vnitas Scientie totalis. 
177 auimus hatufq;dari diuer. 
fas totales cientiasyq * fint 


| 


died 


vnas (imple habit res, quot funt 
concluf. :n vna cotali (ciétia demoltratz ; 
videndumre(tat, quo pacto ííti partiales 
habitus cóflituent.voá fcientiam totalem. 
Aliqui, intet quos citàtur Nominales, 
docept partiales habitus v. £g. Logicales 
vnam Logicam conftituere tolum vnita- 
tc agaccgauonis, ficut plures lapides vna 
cumulum faciunt . Ab his parum diftat 
Hurt.difp.1. Met. $. 190. & (eq. afferens 
in (ciétia aptali dari tot habitus omninó 
difpatatos, quot (unt fpecies fpecialiíTi- 
meg in ipfa coliderauz,& omnes i(tos ha- 
bi:us tntegrare (cientiam totalem per ag« 
regationem. Quidam vero fuftinét hos 
»abitus vnam [ciedam totalem fpecie in- 
fima componere vnione per fe, vel in eí- 
fe Phyfico, vel in eífe artificialium , quo- 
modo lapides,& ligua , quis in effe Phy- 
fico fint diuerfarum fpccierum , attamca 


vnam domum coa»ponunt , quz in gene. 


re artificialium erit vnum | per (c artifi- 
€iale in fpecie infima, 

Dicendum eft, fcientiá quamlibet to- 
tal& cffe vná,non aggregationc, aut vnio- 
ne per fe Fhyfica, fcd artificiali, quz ta- 
men non erit dicéda vnitas fpecifica , (ed 
potius generica»ita Scot.cit, & pracipué 
6. Met.q.1.cum Scotiftis; prob.primó, gp 


yna dicatur non per aggregationem; tum 


quia partialia non conueniunt in 
obie&o rorali, & adequato, vt lapides in 
cumulo,fed aliquo nexu per fe, ergo fcien 
tiz ipforum non conttituent fcientiá to- 
taléjque efl de obic&o adzquato , vt a2- 
grcgatione quadam vnitz. Tum quia non 
daretur ró,cur v. g. primo Metaphyfica, 
vel Theologia ante ceteras fcientias non 
addifcatur , & cur Pbylofophia ex coclue 
fionibus naturalibus , & logicalibus , vcl 
fupernaturalibus non integretur (icut pas 
rum refert , qy cumulus ex his, vcl allis la- 


pidibus confiruatur, co quód (unt accidé- 


taliter ordinati. Accedunt fpecialiter có- 
tra Hurt. tationesquibus q. prz cart. vir, 
eftendimus inferiora in eile (cibilis po- 
tius ad (apcrioga reduci , quàm € contra. 

78 Secundo, quàd nó vniaotur vniore 
pet fe Phy(ica,prob. quia lec vnto velt 
fct ex au; & potétia, & hzc n6 ca Itin 
ter qualitatis fjecics perfcétus j« có, le- 

l5; 


WX «UV. A: 
LE T Wu 
[nag 
^M. 


MO nd proe e 
879 . — Dif.XHL. De Seintia. 000 


"Y 
DE 


(rir id 








E 





quiliber,velfalim maior pacs habituum 
- poffint prias, vel: ius'alio acquiri ;& 


quando vna conclufio ab alia pendet, non: 


eft dependétía i ages cauíz rmateria- 
lis, & fubie&iuzs, fed potius in genere cau 
fz eéfficientis,ergo idem de illarum habi- 
tibus dicendum. Vcl hec vhio effet inten- 
fiua ,& hoc non, quia lícét poflit.qualitas: 
intcndi,nó'tamen per gradus alterius fpe: 
cici vt calor non intenditur per albedinc, 
fed per aliam calorem'eiufdem fpeciei ; 
ifti habitus (pecie diftinguuntur. Vcl tà- 
dé cffct vnio cxtentiua que nequit admit- 
ti in rebusfpiritualibus, quz partibus ex- 
tenfiuiscarentytum quia partes extéfium 
$üt ciu(dem fpeciei; & candem prob.quia 
actus, cx quibus geserantar ifti habitus y 
non (unt enione per fe phyfica vn ti . 
Tertio ; quód hibéant vnionem per fe 
in genere artificialium ; patet ex füpradi- 
étis , nam predicamenta rerum dicuntur 
quadam opera artifieiof1,co qu'a (é bu- 
bent vt man(rones quada , in quibus fpe- 
eiiles rerum feries fao ordine collosan- 
tur, non totaliter hominany arbitrio , fed 
fundamento, & occafione ex rebus ipfis 
defumpta, ita de (cientijs dicédum, quód 
Logica v.g. dicitar vna totals (cienria , 
quia ex illis partialibus habitibus confla- 
tur debito ordine dilpofitis naturis obie- 
étorü Logicalium fpetaris, (i cat domus 
efl vnum artificiofüm opus, non tozaliter 
hominum arbitrio confita ctu ed habi- 
to fe[pectu ad conditiones partium , ex 
quibus conflat , vt grauiora deor(ui, le- 
uiora furfum difponantür , qua ratione 
ncxtt quodà naturali dicumtar inter fe. » 
vnita« Ceeterum non dcbet haic vnitas im 
£eueie arcificialiem fcbiliomy dici fpecie 
jafima, nam obieGtum totale; & adzqua- 
ttim totius [cientiz dicitur vnum, & opus 
quoddam artificiofam in gcnere (cibiliü, 
& tame noncíl voum vt hic vmtate. » 
f; ceifieagfed potius ecaericaynée obiccta 
parcalia ingeaere Icibiliüm (e babent vc 
numero di laj ergo idem «de hibi. 
tibüis dicendam y eum quilibet (uam vni- 
tatem ab obicéto defüpiat ; quanuris boc 
po [Tit reduci ad qutt. de nominc. 





fas;necpoteritaWi gnari, quinamhabius ^ 7 
sheer ii, cm a&us, cum: 7, 


mam fit fundamen 
bitus ifti vniri d 
tia, & due pacto! 
tiere, vel fpecie. 
Sco.in Met. cit. quodi 
in fcientia, ita fe habent; 
cmd esee 
tatem ipfius poffunt ill 
i ele babA paffioied cel 
fübiecti; aliqua veró potenti 
nentur in vno communt , & € 
uidditatem iplius non poffunt : 
emonítrari paffiones, (ed bene 
continctur potentialiter ratio ad 
demonflrandi paffkoncs illas dc, 
fubiecto; ita fc habet genus, qu 
liter cótinet proprias patfiones,qe 
funt de ipfo per fuam quidditatemd 
flrari, tamen palliones inferiorum 4 
cierum nonnifi porenrialiter , v. g. rifibi 
litatem hominis animal potentialitet co« 
tinct , quía fic cóntinet füb: fe quidditat 
hominis , per quam rifibilitas eft dem 
ftrabilis, quz continentia veré habet f 
damentum inre. S. PRO 
8o. Q.ioniam auté ex cominentia ali- 
quorum, yt diximus, fub aliquo coma;uni 
fumitur vnitas (cientiz ;(equitur, inquit 
Do&tot, quód triplex habitüs pót inali- 
qua fciétia affigoari, vnuseft habitusfor 
malis, & veré (Cicniüticus , qui formalit 
inclinat in cognitionem alicuius cont 
demonftraue ; alter dicitur habitus vits 
tualis , qui folam virtualiter ett fcientifi. 
cus, quia formaliter nó inclinat in cognig 
tionem conclut. fcd alicuius virtualiteg 
continentis paffiones de ipfo demonlt ra- 
bilcs, qualis cfl habitus cognitionis quida 
duatisfubie&ti . Terrius tandem dicituc 
potcixialis quia porencial;ier inchoat &g 
in cognitioncin fciéuficam, naa torma- 
liter inclinat in cognitioné alicuius quide 
ditatis , & cx hoc virtualiter inclinat im 
Cogu;tiontm proptiasum pa(fionum , & 
۟ hoc poteniialiter quoq. irklnar 10 co 2. 
gniuonem paztitonum inferiori de ipfis 
Ter proprias rationes deimonfirabilium , 
Habitus formal, feu concluhionis dici- 
tuc vnos vaicate fpecifica;tàco inuin(ccas 
quam cx trinlcea ,& obicctiua : licüt vna 
Ipccic 






























»-f 
2 


471 0 Dig XII De. 


ie eft conclufío (cibilis:at habitus vir- 
'tualis dicitur vnus vnitate fpecifica intrin 
fece ,obic&iue tamen, quia obiectü vir- 
qualiter continet plurcs cognitione fpe- 
&ic diítin&tas, quamuis in (c eet. (pecies 
jnfima , dici poterit vnus vnitate generis 
proximi ; & tandem habitus potenuali 
quia communior e(t jccit minus vnus .f. 
vnitate generis remoti non dicetur auté 
ynus vaitatc generis per pr2dicationem , 
itant fit genus de illis przdicabile in gd y 
quia habitus quidditatis (ubiecti eft omni- 
nó fpecie diftin&us ab habitibus cócluf. 
fed folum per virtualem continentià plu. 
rium (pecie diftin&dorumquó ad cogno- 
ijitalcolligitur etia ex. 1.d.5.q. 7. in fin. 
Dices,ti obie&um eft vnü [peciequo 
modo fcientia ip(ius potc(t elf. má gu 


faliffimo, puta de ente folam, non dcícé- 
dendo ad infcrioragquo pacto fcientiaip- 
fias erit vna genere proximo; fi obicctü 
xft remotiffimum ,& communi flimam ? 
7Refp. ex Sco. r. cit. quod (pecies fpecia- 
fif[ima;quamuis fit vna fpecie infima , ta- 
men virtualiter includit plura fuo: modo 
. iftin&a fpecie,& con(cquenter fe habet 
caufando veluti qnoddam geaas :idcir- 
«o habitus quiddicatis illius poterit dici 
"?nus vnitatc. gencris próximi incaufan- 
do, & virtaaliter continendo plata fpecie 
dillin&a . Ad 2. fi valeret , concluderct 
€ognitionem vnüierfalis non debere cíle 
Hen fpecie , & numero, fed gencre , vel 
ecie tantum; quaré diciinus , vnitatem 
obieGiuam,quam habitus umit ab obic. 
&o,non effe inttinfecam, fed exccin(ecá 
tnde non neceíTarió cade dcbet effe vni - 
tas (cientia,S& obiecti fed fufficit, vt ali- 
quomodo fpecificetur ab obiedo : & 
ia in cótinendo virtualiter proprias paf 
ones codé modo fe habent omnia obte- 
€, fiue fint communi (Tima, tiu fpecies 
infima ,vel mediz , eodem modo quoq. 
fpecificabumt vnam (cientiam , quod (it 
vuiüsgemeris proximi: tum quia vnitas 
genetica obicGi eft vnitas gencris in prat- 
dicando;at vnitas (ciecig eft vnitas. per 
ContiDen:iadse 


mere eese & li crit dealiquo vniuet-— &o 
1 





atn VASTI( dána t 1 
/— De fubalteratione fcientiarum ; 
61 Antur aliquz 
labordinatz, aliz verb omninm. 

difpatate , it dignofcentur ex declara 
tione illarà ,quie .n.nó habét códiciones 
fabordinatarum, di(parata dicétur : hzc. 
igitur (abordinatio nuncupari folet (ubal 
ternatio , qua vnam fcientiam fubalter« 
nantem denominat, illam .f. fub qua 
nitür alia fcientia, akera denominat. (ub« 
alternatam , qug fubalternanti fupponi« 
tur , Ad hocautem vt aliqua fcientia 
teri (ubalternata dici poffit,tres requirí 
tur conditiones fecundam communioré 
fcntentiá, prima , vt fubalternata habeat 
proobiecto aliquid contentum füb obie- 

fübalternancis : fecanda vt fupra hoc 
obic&tam addat differentiam accidenta- 
lem: tertiavt fua principia demon(tcen- 
tar in (cientia fübalcermnte. 

Si vero alie a(fignantur conditiones y 
velad itas reducuatut , vt quod (cientiai 
fubalternans demonítret propter quid y 
fübakecnata demonttret. qui4, quod fus 
bic£tam (ubalternata (it partim-idé, pat 
tin diuer(um cum fub:eéto fubalternanz 
tis, & limilia:vel non (unt neceffacie có- 
diciones: , talis elt conditio aí[ignata. & 
Dur.q.7. prol. n. t t. quod .(. finis: (ubal- 
ternata peadeat X fine fübalternátis, haeo 
Aconditio proprié veci (icatur. in fci&dijs 
pra&icis,quando fubiectum vnius fc ha- 
bet vc initrumencum » vel vt mcdium ce- 
Ípe&u (ubieéti alterius ,vt £rz num c(t fus 
bie&tum , & finis iniin(ecus frznctaóbi- 
ue, quz (übordinatat eque(tri , cuius 
finis, & fübicétum cít cqui dire&io , ad. 
quam fcenum inferuit ; at i (peculatiuis 
non nccetlario requiriturjnam inufica eft 












fci&tizad inuicem | 









PN 


"m 


arithimcaeg fubordinata ,& ramen obic-... 


&um illius nó eft propter obic&tüilt ius 


'olíct tamen hzc conditio ad bonum (ea. :. 


um redaciy*fi per ipfam dependétia prins 
cipiorum fubaltermarg à principife 
fübalternamcis detuc intell gi .. 
* dHas ergo tres conditio 
| nes declatare de "tt 


M , beuw$e c vs 





uaf T. De fulalurnatofe fete. ednL $15 


.ARTICVLVS 
Explicantnv prima du& conditiones. 
Sa £^ Ítca primam conditioné nor eft 
4 multun aer X arae ora 
conueniunt obie&um (abalternate debe- 
recontineci fub obie&o fübalternantis, 


quatenus fi fubalte tcicm aliquam 

mi comtenplandi up gehe fub- 

ernantis , tanquam fpecies fub genere 
contincbitur,ve] fi idé omnino obiectum 
detat , quia tamen (apra illad addit 
differentiam ali acccidentalem ,. vt 
dicemussadhuc cotirteri dicetur fub obic- 

fi Yr Re o bus, v.g. 
vt fic , erit ub homine contentum ; 
& hac conditio afi gnatur ab Ariltor. I, 
Poít. 10. & 30. vbi docct Arift. obie&tü 
fuübalternantis debere aliquo pacto effc 
idem cum obíc&o (ubalternatz ; & ratio 
ipfa (aadet;quia omnis conditio fcientie 
pracipué ortum ducit ab obiecto , ergo 
fj vna (cientia altecí (ubalternatur , & a5 
i det y neceffe erit obic&a illarü 
vt [ubalternata adinuicem , & ordínata. » 
fe habcant , qua rationc vt notat Amic. 
tra&t. 27. difp. 4,3. f.dub. t. cotra Ca- 
ict. bec conditio nó erit accidétalis fcié- 
tiz fubafterne,fed de per fc requi (ius, fi- 
€ut ab obiecto principalius fcientia fpeci 
ficatar«Nec eft poffib;le,cy affecit Caiet, 
dari polTe (ciencias fubalternas ratione 
principiorum , co quia principia vnius à 
principijs alterius pédeát, & quod dcinde 
rion adír (ubordinatio obie&orum ; erc- 
fim principia (cientiz in obiecto includü 
tur, vt diximus queff. preccd.ergo depé- 
dentia principiorum, a dependentia oble 
€torum trahít originem « 

Soldm dubitaci poffet , an ficut obic- 
Cum /fabalteraz incóplexum(de quo Io 
eti fumus) debet effe aliquo modo idem 
€um obicéto (ubalternamus,idem lit di- 
&endum de obicctis.complexis.(. de con- 
Clufionibus;itayt tài fubaltetnans,quani 

ubalternata (int de 1j(d& omnino conc. 

| t aliqui ] homiflz yafferenccs 

fubalternantem, & fubalternatam in hoc 

differre,quod illa conci. demontirat de- 

morifiratione quid hec vcro de- 
mon(trarione quia, 
Lopes 


* 


83 Oppefitü eft verius cum Scot.q. 3; 
Brobim nc, & 3.d,24.0. 1. A.& H.quem 
cr omncs imitantur .f, quód necctla- 
rió diuer(e debent effe concl. viriu(qac 
quM probat ;quía,vt dicemus , principia 
ubalternatz fumuntur à. rnancc , 
quoniam ab ipfa gre ea 
clafionesipfius , & vbi delinit fi - 
nans , ibi incipit fübalternata , onu 
queunt iftz (cientiz de ij(dem effe con- 
cl. Tum quia eadem fclentía poterit füas 
concl. vtraque demonftratione demon- 
ftrare,vt docet Arif. 1, Poft. 30.ergo hec 
differentia non confliruit(cientiam (ub. 
alternantem; & fubalternatam , si 
ponit inter has (cientias ; quod exemplis 
confirmat , nam fcientia maualis a(trolo- 
gia (ubalternatur, quia illa per experiene 
tiam nofcit coniunctiones Stellarü in fi- 
gnum tépeflatis,vel ferenitatis , hzc ves 
rÓ per proptiam caufam,& à priori; Ma« 
chinatiua ctiam Stercometriz (ubordi- 
naur,quz .f. agit de corporibus. folidis s 
& taincnilla experimento percipit con- 
ftrü&ionem zdificiorum , hec per caa 
fas. Kefp.etiam Arilt.ibi docere hic dif- 
ferentiá in cadé rotali (cictia reperiri pof 
fe; ideoq;neg. cófcq.& art.(cq«magis ex- 
plicabimus,quo pacto intelligatur ibi A« 
rift.& Q fit huius conditionis intclligétia, 
Secundam conditionemaliqui negát 
alTecentes differentiamgquam addit (übe 
alcecnata (ipia fabalternancisobie&tums 
debere effe effentialem , aut faltim paf* 
fionem infeparabilem , citataé. przcipuà 
Sonc«4. Met.4. 9.ex his vero, qui hác có- 
ditionem adimittunt,eft Zab. lib, de trib, 
pracog.c. 12. Smigle.difp.17.3.8. do- 
centes. banc accidenialem  diffescotiam 
faperaddiam non habere rationza pat- 
tis formaits fübicétis Kid materialis; v« gs 
eikc toaoc.um,qua cit diercaria à muli- 
ca füpra nuaerum addita , inquiunt non 
clic rationem formalem obieósi mufi« 
€x. , [cd materialem «. - 
.. 84. Diédü eft cam eommuni diffecé» 
tim (apcradditaa non elTe etientialem , 
nec pa(Iioné.n ; fed meré accidentaleimn , 
& (c habete vt rationem £ormalem , non 
materialem 5 ita coliguog ex —- £ite 
5 c 


og2à Coo Dif X HEC DE Sentia C pas 


rima par, quod fit accidentalis d;fferé 
pee ex cif. fa pecit. vbi habct , gy 
obiectum fuübaltermatz: debet effe ake- 
füm ; quod cft accidentaliter differre ab 
obiecto (ubaltermantis,ná differentia ef- 


fentialis facit aliud , accidentalis facit al« 


terum, vt dicitur cap. de differ.idemy col- 


kgitur' adductis exemplis ab Ariflot. düs 


'Fum quiapequit effe c(fentialis ; nam (ic 
omnes Ícientiz. deberent dici fübalter- 
nace Metapbyfica ; tum eriam quia füb- 
akernata non depeaderet à fübalternan- 
te,nam baberet propria principia imme- 
diata , & per (e rota , abíqueeoquód à 
fübalernantc rectpiat , quia paffiones de 
illo obiecto demóftrabies adasquaté dc- 
penderem abillo cum tali differentia, v. 
g-Ieicntiade homine habet propria prin- 
eipia immcdrata,non probata in alia fcié 
1i2, ni nifibilitas adaquaté , & primó ob 
homin:s«uidditate fluit; confequens au- 
tem ett talípm,quia fubalternata ita pen- 
det à (ubalternante,vt bac praciía non ha: 
beret, vnde (üasconcl. probaret , nec cf- 
fet (ientia * & tandem non cffet (cientia 
diftin&ta à fübaltermante , (cd potius cum 
jlla vnam totalem con (titueret fcicntiamy 
ficut (cientia de fpccie; v.g. de demólra- 
tionc vnam logicam totalem integrat cü: 
fcientia de (yllogifmo, & fcientia de celo: 
eim (ciencia de corpore naturali. Neq; 
poteft ce patio, nam vt notant Compl. 
& au. hicad: candem (cient fpe&tac 
fubie&um con&deraze & pa(fiones fu- 
biedti , ccgo fubalternans: coniiderabit 
Obicctum. vt. ft (ub illa pa(lione fupcc- 
addita. à (ubulernata , & ficnon dittin- 
guercarur; cürquia ideo'Sonc.a(Terit hoc, 
wt Áaluarct vanitatem per fc obiecti fub- 
it, cmt paffio (it magis 
minteca (ubiectoyqua aecidentalis dif- 
fecentiayadhuc non facit vmm. per fc, » 
«um lubic&o: , quia eft cxtra ciusquid- 
ditatem , crgo ftüflra eecedit. Sonc. à 
€ommur (enient. iod 
85 Secüda pars;quód fe habeat vt pare 
formalis, nom materiulis; pcob.d P. Fabro: 
Thcor. 1 2.quia quód fe habet vt contta- 
Kns,& alteri aducmens iamiconftituto, 
"mequit e(le pars mater ali$, fed formalis, 
»9»oXcadinus dip. 6.q-3. differentia à 


* o 


"W 


fübaltetnara füperaddita vi 2/ effe fono 
rum refpecbu numeri contrahit numer 
ad fpecialem co(iderationem, vbiab A-. 
rith. vniderfalia$ contemplabatur , & ity 
hóc toto.f. ininumero fonoro , non'nu« 
meru$ intelligitar adueniréfonoco ; (ed^ 
foriorum trumero;ergo &t. T ü quia mo- 
iderandi (e habet vt pars forma-- 
lisjnon materiális:hzc differentis fe ha-- 
bet vt modus confiderandi , (ub quo (ub 


alternata speculatar obiectum subalter-- 
maotis, er$0 &c. — a» 
Contra t parten toncl, arguitur , eo 


quia diWerentia illa cum obie&to facit 
vnuni per accidens, & accidentaliter di- 
citur de obieGto;at q. 2.art. 5. fuse oten-- 
dimus non pofle dari scientiam de ente. 
per accidens,nam przmi(fz demonttra-- 
tionis debét eife per se, & propofitiones 
de ente per accidens formatz: nori sunt 
perse cx dictis ibid.& 2.p.Inftit.traQ. 1. 
c.2. T quia scientia subalternans;& sub- 
alternata non nifr accidentaliter differ- 
rent, ficut obie&um illius accidentalitet- 
differtet ab obie&o i (tius. 

86 Mesp.cóiter à DDünegatibus scié- 
tiam de ente pec accidens. quam respósz 
optime declarant Compl. disp. 9. q.. 
1 qobiedtum, & difícrentia accidenta- 
lis superaddita poffunt müftiplicitet su- 
mi, vel vt vtruamque' in recto, & z qué có- 
ftietunt aliquod tertium , & lioc modo. 
aom pertinent. ad scientiam ; quia non fa- 
ciunt vnum per sc ; vel quia vnum fit pec 
sc conlideratum;alítid vcro per accidens,. 
& ncque taliter spe&anr ad. scienti sub 
akernatam : nam vtrümqne per $e consi- . 
deratucab illa , aliter quta quod eR. per 
sc,potctt c(fe ine co' , qdod eftper acci 
denis, poterit dari sciéuia subalternata (- 
néaliquo illorum: qirod per accidés con- 
fideratur , vt v. g. mufíca fine mumero' , 
vel (ine sonorojquod ett fatsij, cü vtr üq.. 
per sead muficaem pertineat; tertio pos- 
$unt confiderar? , quatepus vmm ctt dc 
ratione alterius,non imrecto, scd mobli- 
quo, & lioc modo e^ nie con. 
templari2]uód exéplo manifcttacur:nau 
vui ducc se, vt cindir ab Bar - 
rhonia ,spe&at ad. P6 ys. fic nuincrus se- 
candum sc ad Atícdlnet.ac 1i contidere- 

[2 D » »* Tyr 





Quai IP. De Suba lternatione fcientiarüm.cofrt.I.— 873 


&ui (onus inordine ad harmoniá, & cen- 
«eatum;fic dependet à numcro, qui fc ha 


bet vt principium, & radix ralis concen- 
t0s,& in hoc fenfu vtrumque confidera- 
turagufica ; quo pa&o obicctum fub- 
alrernatz eft entm per fe quia vnum per 
fe in rc&o confiderat , f mufica fonum 
larmonicü, numcrum in obliquo vt prin- 
.Cipium,cau(am , & radice (onus harmo- 
anici ; poffuntque de ipfo formari ptopo- 
fationes per fe& paffioncs demonftrari ; 
A& cum diffarentia füperaddita pradica- 
tur de obie&o (übalternantis ; vt fonorü 
barmonicé de nnmero fit propofitio per 
fc [altimin quarto modo , quatenus cffc- 
4&us per fe. pradicatur de fua cau(a per 
fe,vt cum dicitur volütas vult;quod fuf- 
ficit ad rationem (ciemiz faltim mon ri- 
otofz. Ad 2. dicimus, nó cadem diftin- 
&ionc diftingui debere fcientias. inter 
Ícsac obie&a,nam fcientia de fubftantia, 






pin icm genetis » &« tamen. op 
iffeiüc plufquam senere ; ratio uia 
non inerinfec ,edextcinleee ciétie pe- 
nes. obicet: DUM MDUA. 3 suamuis cr- 

So obie&ailla in efleretper accidensdi- fi, 


álioguantur ,.atramen in effe [cibilis , (cu 
wt per (e conliderantur à. fcientia , (uffi- 
«funt ad caufandas. [ricos pecie clen- 
talon feditlndtas Ex quibus egui- 
tur, non quamcunque aceidentalear di£- 
ferentiam fü prem cuicungne obie- 
io fufficere'ad conttitiendam fubalter- 
najám [cienuam, , alitcr dareter fcientia 











de namcezo colorato, de linea alba  &c, 

[olm illas qua: pé: e rejicit obie- 

m fubaltcen vt principium, ra- 
icemyalicuius effectus, Idem quogj di- 
cent *. ira y. cec di v vx | * 
£p TOUS AS OREEMI De 
alternata evt fic pertinet 


E Aa 

5 Dam yea evo gf 
phyf. fed En » Yt fit per angulos 
ie&tat ad per(pectiuam,qua ratione de- 
pendetà linca , quia anguli cx lineis tan- 
h ex principijs conflituüntar , 
9 contra fccunda parte arg. 
ierentia illa cflct pars fore 
ternatio fcientiarum ab 1pfà 
ficut à principaliori ,& fic 
xinctar füb rc naturali, fi- 











cut & viína us vero, & linca (u b 
re Mathematica , (cientiz de ipiis potius 
Fhyficz , quàm Mathem. (ubaltetnaicc - 
tur, Tum 2. quia. fübalternata diff.cc 5 
fubalternante, quiailla applicat ift ius co - 
«lufiones alteri materizvt v. g. 
uia demonftrat partes circuli difficilius 
copulari , quia maximé mter e diflapt 
hanc eandea demonttrationem confici 
chitugia, led inalia materia , quia 
confiderat cizculare vulnus , non quem 
cunq; citculum , cum ergo ratione mate- 
riz nbalternata diíferat à fubalternan- 
tc, differentia, quam addit;erit pars mate- 
tialis . Tum 5. quia fübakernata nonde- 
monftra: pa(loncs cx natura , & princi- 
pis illus diffecentiz, fcd potius ex natu- 
ra, & principijs obic&i dubalternantis , 
nam principia à fübalternante defümit er 
go potius obicctum ctit ratio formalis , 
uàmillud additum, Tum 4. idcm docct 
ift. 15. Met. fum. 1.c3. diccas eadem 


Obicela 7atjode barmonica C7 per[petiiua eft s 


entra namq. prout »i[us  velpro wt 
vox [pecalatur , verum prout. linca 


f nugneri at bac propri lorum paf- 


ut. 


pouunc, mixti generis inter mathémati- 
gas Vnpowitnaeies tois ia $; di- 
cumur amen potius ernatz 
aem. Ja (abiectumapapetial c eft ides 
cum pbic&o iftius, € (ubic&tum formale 
osuem ut sies miutetr rae vrá 
fubiccto, materiali. tauquam ipio 
"Leiénris mper enda e icis 
Acientjs,vt caum principia 
[RAN (rimi y S 
3 patebit ex feq, art. Ad 4» Arift. (olum 
1b: docere muficam non conti 
vocem vt fic , (ed vt applicatam » Ícd 
wt dcpendentem à numero tanquam 
à prmcipio ; vade docet voecm , & 
. ya tic paffioncs numeri , & 

quod potius mofWam íent. 

quamais oppofita (uam habcat proba- 
bilitaem.o . 


"Hr T ET 


876 Difp. X II. 
ARTICVLVS IL 
Tertia conditio declaratur, 
$8 Egàt aliqui hác cenditioné cf- 
N Íc Secifra quía putác füb- 
etTternantem, & fabalternatà efie de. 1jsdé 
concluf.& folüm differre;quód (ibuler- 
nans iilas demóftrat demóftratione pro- 
pic? qid , fobahernata veró demonftra- 
tione quia. Communiter tamen concedi- 
tur bzc conditio , quód fubalternata (u- 
mat principia à fübalrernante ; fed diffc- 
«unt DD. nam aliqui volunt effe omnino 
eadem principia vtria(q,yt Mirand.com. 
Log.ícc.4.ali; vcró docét effe diuería, ita 
«t principia fübalternatz fint conclafio- 
ncs demonflraue in fübalternante , inter 
quos eft adhuc diffidium , nam quidam 
putant non efie ncceffarium, vt principia 
fubalternatz (int cognita vi fübafternan- 
tis,fed (afficere fi experientia cogaofca - 
tur, & quod fübalternata fcíat refoluere 
fuas coneluf.in principia caenite per fen- 
fum; citantur Dur.q. t. prol.n. f2.Gillios 
lib.1.trac. 6. Alij dicunt fatiseffe, vt ha- 
bens (übal tornei cognofcat illa princi- 
ia per fidem, & ex au&oritate habentis 
ubalternantem, qui euidenter cogno (cit 
illa principia ; quare in fent. i(torum , fi 
quis non haberet (cientiam fubalternan- 
tem , & confequenter nefrírer euidenter 
concluf. quz funt. principta fübalterna- 
t2, crederet tamen illa principia yt vera 
ropter authoritatem docentis, vel rene- 
cuidenter fcientijs illa per veram 
fcientiam fübaltegnantem , adhuc ille di- 
«cremr habere fübalternatam fcientiam , 
licet fubalternante careret ; ita yeriores 
"Llomif: vt eft. videte apud Complut. 
ry art Io.de den 16, dtti.3. 
andem alij requirunt. vt he princi- 
pia fint nota habéti rol bui ere 
alrerpantis in eodem intelle&tu exiften- 
' &is& fi nom haberet fübalternantensnul- 
le pacto cognitio concluf. fubalternatz 
poffet in.illo dici fübalternata fciétía , (cd 
potus T ita cxpre(fé- Do&or q. 7. 
prolin fin.& 3.d.24.5.ad 1: pro 1. opin. 
quem prater Scot. fequütur Aur. Greg. 
Gab.Dur. Argent.in prol. fent. Vafq. 1.p. 
difp,4.c. $e 6. Val. ifp. 1s q. 1, pun. 3« 


" X ooet (GE. T 
De Sentia. 2705 - 
Mol.ibíd.q. 1.72.0114. Met.q. 9. Suas 
tez d. 1. Mct.fec. $.Coaim.Morcif. Blanc, 
Auer(a, Amicus, Ruuios hic & alij. 

$9 Dicédü eft,neceffarió fubalcerna- 
tá debere e id Íuà principia a fubal- 
termante cuius für conclafiones demon- 
flratz , & in eodem iniclle&u conacnire 
debere vtramq;(cientiag) aliter fubalter- 
nata non cliet fubalterna fcientia , pc 
primó quod principia à fübalternante fü- 
(cipiat,tum quia dependétia Ícientire ró- 
ncobiedtiarguit dependentiam tn primn- 
cipijs, quz virtualiter in ob/e&is centi- 
nentur. Tum quía fi fubatterrans ,& (ub- 
alternata effent de :jsdem conclution. 
fed ab illa à priori demonltratis , ab tfta 


folüm demonftratione quia , fruftra dae 


rctur fübalternata fcientia,fi de cadem te 


haberetur alia perfc&tior.F.fübalternans, — 


qua procedit demonftraione propter 
quid ; imó omnis Gcomera effet perfe- 
&é per(pe&tíaus , & omnis arithmeticus 
perfecte maficus , abf; eo quod petípe- 
Guam, vel muficam addi(cat.f. (ctenti&m 
illam à pofteriori. Tum quia (ubaltet- 
nans,& fübalternata differunt obiedtis 


ergo,& conclafionibus. Tum quia fubal- - 


ternata quó ad cognitionem quia,& per 
fenfam non pendetà (übalternante ergo 
nulla ctit fubotdiatio . "m 
Secundó quod hzc principia fübalter- 
nata fint concluionés fubaltermanris , 
non cadem omnino vttiu(4; prob.ex 
di&o Scoti ab omnib.fere recepto,quod 
vbi definit (ubalternans , incipit fübal« 
ternata , fcientia verb quacunq. delinit 
in concluf. ergo conclufiones fubalternan 
tis erant principia (übalternac. Tà quii 
fi eflent cadem príücipía,ergo cardé come 
claf. ergo nnlla Pies 
tias. Tum quia hoc pater exemplo , ftrt 
Perpeáida v.g.demon(trat remà 
- minotem apparere, qüám fit jn fe 
ipfa, hac dcmonftracione, res vifa (üb an* 
gulo magis ptotracto videcur füb angulo 
minori,& minorapparet,resá longe vie 
a videtur (ub anguió magis protra&to.» 
ergo &c. principia Büius demonttratio" 
nis nàfunt principia Geónetria', imó po 
tilis concluJiones, nàm Geomerría démó 
fitat maio. quia fincz ab cadcm báfi pro. 
tacta 








o inter bas fcíeme 


e 


. 
i 


E) IV."De jubaliernatione [cientiavum. c/frt.11, 


4fractz quà priusconiunguntur, efficiunt 
maiorcm angulum; quo msgis protrahü - 
tur, có minorem cauíant angulum , res. à 
longe vifa videtur per lincas magis pro- 
tractas , ergo per minorem angulum vi- 
detur, ecce quo fübalternans probat , & 
demonftra: principia fübalternaiz . Hoc 
aürnon eft neceflario intelligendum de 
omnibus erincipijs, ficut ncc fufficit , vt 
vnum , vcl alterum principiom demon- 
ftrctur à fubalternante , fed requititar 
quód principia fubalternatz pro maiori 
patte dependcant à fübalternante ; hinc 
"quamuis, Chirbrgia quà ad hanc. conclu- 
psuux » quód vulnus circulare difficile 
eucetur,depédeat à Gcometria,cuíus cau 
fam à priori atras eodqna partcs circu 
Ii inter omncs figuras maximé inter. fe 
diftant , quoniam circulus ex angulis non 
conítat: non ob id tamen chirurgia dici- 
tur geometriz fubalternata fimpliciter » 
fcd tantum fecundum quid' , nam in al;js 
principijs nonpendetabilla. /— ^. 
90 Teruó,gp fübalternás, & fübalter- 
mata debcát in codem intellectu reperiri 
.& continuari;ita quod perfpe&tiaus. non 
babens geometriam , (ed folü cognoícat 
principia perfidéà Magiftro;non habeat 
. veram fcientia perfpectiug , prob. à Sco. 
cit.de rónc fcientia cft,quod fit notitia. 2 
certa,& cuidens,ex pr incipijs certis , cui- 
denubus,& immediatis cau(ata , notitia 
concluf. fubalternatz in no habéte fubal- 
tcrnanté nó cft huiufmodi, crgo &c. Ma. 
patet cx q. 1. huius difp.& ex Ari. 1. Poft. 
€. I.»bi docet non habere demonftratio- 
tiem,ncq.fcientiam , qui nefcit. concluf. 
refolucte in principia vfq. ad prima ; & 
immcdíata, Mi.Prob.omné certítudin£ , 
& enidentiam habet conclufio à certitq- 
dinc,& cuidentia principiorum , cx quo 
iofert Arift. principia elTe certiora , & 
motiora, scd principia in nó haberte (ub- 
aliermantem. | non babent certitudinem , 
'& cuidenuiam;quia non sant immediata , 


& cx terminorum apprchentione nosci- 
bind per principia subaltecnanis de- 
monftrabilia ,. qua tamen igno(aritir ab 


illo,ergo nequeunt certitudinein , & cdi- 


d:nuam conclafioni tribuere ;acmo .n« 


dat H quod non habct * 
L):icav 


873 
Resp.1.nó effe de ratione scientiz eui- 
dentiam, sed certitudiné,quia fin:s scien- 


ti cftaffecotioveri , scu firma adhafio: 


ad yerum qua per certitudinem habcturz 
at euidentia , & claritas requititur vt al« 
teri deseruiens , quatenus obie&um  cui- 
dens firmiorem caufat allensum : modó 
fides bumana aliquando talé certitudiné 
causat vt omné hzffitationé excludat, vt 
fine hz fitationc credimus Indos e(fejaut 
Romá: hac certitudine credit non habés 
metrià principia perspe&tiug in atte* 
tione Magiftri; maximé quia non cre» 
dit Magiílro, vt homo eft;sed vt geome. 
ter,& consequenter vt habens fiimitaté ,. 
& cuidentiam illoram principioróm. — . 
91 Scd in primis fals cflcuidéiià n& 
effe conditionem per fe ad scientiam re» 
quifitam,vt probanimus q. 1. cit.& disp, 
$Cq*q. 3.art. 2.diccmus, nam claritas ina 
cognitione non solü cxigitur propter cer 
titudinem, sed propter seipsam , quia cft 
intrinseca io cognitionis,vnde in- 
trinsccé perfectior cfl cognitio clarayqua 
obscura,quamuis vtraq.certa : quod non: 
elTet verum , fi effet tantum accidentalis 
conditio:quod.n.cít de per accidens,non 
diftinguit ctlentialiter;at euidcntia e(fen- 
taliter facit diflinguere sciétiam à fidc , 
Tum quia hzc certitudo non excedit. li» 
mites fidei ,quantumuis maxima ,.crgo' 
non poterit causare certitudinem scienti 
ficam , ad quam aliquid plus requiritur , 
Tandem fj cognitio conclus.sabalterne 
erit scicntia , dummodo ipsarum princi- 
pia apprchendantut vt vera ; idem dc qua: 
libet scientia dici poterit, f. quod fa prine 
cipia alicuius conclus.crcdantur finc for- 
midine cognitio conclus.erit fcientificay 
non crgo peculiariter de subalterna hec 
clict affereodum . . 1 
Resp. 2, notitiam hanc radicalitet ,.&. 
sccondam subftantiam clle cerrà ,. & cute 
dentemynam ex sc aptitudinem habet, & 
inclinat onem resoluédi sua principia in. 
principia subalternantisy qeamun de fap 
€to non rcsoluat propter defcétum subie-- 
é&i. (intellectus, 1n quo non adeft subal- 
acrnaos, cai pollit continuari , hac rà» 
cone hatent illam non tcibuit. denomi- 
nationem fcicutifici TA » V cuidenter 


3 c 


ALME Es. Lu 


$78 


cogro(centisi»d tcientiam 26: $c condum' 
fe iufficit eid dentia cidicsbDs, nonautem 


&d fciem iam [ecuodum fta üperfedtom. 
|$1 COÓt!aarg. cognito principtorürit 
£aíu € radicalicer connderata! non liabet 


Certiudinem,& eatdentiani feiéüt ficá y: 
quia (pe&at ad fi em , ergo rion poterit 
€aufare notitiam conclu(. fecundum füb- 
ftantiam cerctam,& euidentemyriam cffe- 
élus non excedit füam caufam in perfe- 
€tione conclu. eft etfectus principiotum« 
Tua quia qozlibet vera opino effet fe- 
cündum fübftantiam fcientifica quia li- 
€é non ptobetur per propriaj& euidétia 
principia;eX fe (amen ettec demon(trabi- 
lis, ham proprias cau(as habet à. parte rei 
beh qe W Tum quia (icut hog 
atur cognirióaliqua y quá fic radicaliter 
€értay& non aGuilitcrqdia ftatim ac nó 
(t actualiter ێria , e(t etlentiabiter du- 
bia,& opinio yita neq. dabiliseft cogni- 
tto radicalitér euiden$,& non a&tualicery 
parita$patet , quia non minuscertitudo 
€ft effenualis differentia eognitisais quá 
euidentia  Tandein fequitur y od cum 
principia (ubalter&arZ. ex fe (int refola- 
bifia it princ pía (ubalterfiantis quamuis 
tion biabetis fobulternantem a&tu non co- 
gno! cat ila cienufica cognitioà: forma 
fitér,cogaofcet catét cognitione fcienti 
fica tadicahierjimó notitia cuiuslibet có- 
&Iohióris,quauis ró habeatur per praimmf- 
Qa, potict aaliuc diet feietiria vadicatiter y 
quia eftcaliter illa conclufio copaolcib: 
lis; & quicquid éórra iftud diétà: affcriec 
"Ehomufla ;poteft cótraipfosrerorqueri, 
CORéb p. 3. principia fubakernaug in Ca- 
fü ; quamuis nori e(ferít euidentia à prio 
vij à per principia (ubakecdaptis ,' effent 
timen eurdéria 4 polterióti j& perindu- 
tionem à fingularibus vt chirurgüs;ls. 
«ét tion babeat ptirícipium illud gcomc- 
eri£s;partes circuli qaximie mcer (e ditta: 
&cyqqa cácec 3ngulis , pot«tit camen fci- 
te créCülate vulnus dificilé fanati à po- 
ffriorij& perexpertentiam.— 
Sed lizc tcípólio roni facit ad rem, lo- 
*quimuf «mde fcientia fubalternata , vc td- 
lis cft;quo pacto dependencia dicit à füb- 
aftcrminte in cogartiorc principiorum à 
Wuacunisfabalcccgantus ) cognido vero 


d un cU EGET A Bep WU qc auf 
à Er. Difp. X 1 I- De Sent e Me I" 
à pofl:cioriy & per ekperieatiam nequit - 


dici fcientia fubalterta, cum non depen- 
dcat Z (abalternaritejita Dó&.io 3.cit. T. 
93 Obijc.r.g;(übalternas; & fubaket 
nata (int de ci'dé conclof; Tü quia Atift. 
1. Poft.c.7.te*. 29: ait mufícü , & perfpes 
&iuutm polfe demoaffrare , quz ad'gco« 
inecram,& acictimeticon pédtigi ; Ac. 
1o tex. 5o.in hoc,ait, differre (ubalternan' 
teni à (ubalternata; cp illa demonttrat gp 
quid, hac verb'quia, (.gpez dem concluf. 
áb vna demoniflrantur $ priori y ab altera: 
à potlettoriy & via ferias, vc feipfam' ibi 
dcclarit; vnde videmus multos mufica 
pollere (ine arichirmietica y nanmrilld'acqui- - 
fuot pcr experientiam. Tum 2.quia vt di- 
cebamus art.prac.in 2. arg: princ. in' 2.& 
3.Confir.m'oppof.(abalternata ealdé de- 
monttr.t concluf.fabakernantis , & fold 
ditfert, quàd vbi fübalternás demóftret 
iri vniuerfali' y fabalternata illas applicat 
determinata imaterig; vnde priacipijs v« 
utut eifdem, fed appl catis proptiat mate 
ri , ergo nulla eft differentiamter con- 
cluf. vn:us,& alteriusynihi cxrtibfeca: , 8 
materialis (icut albedo à (ub:e&to abflra 
&i non d. ffect e(feniiatiter à feipfa vt im 
fubiecto , Tum x. conclufio pertinet ad 
illü habitd, ad qué (»cctat me tiastermíi- 
nas (ed'medius teret 205,910 fübalterna- 
tà vtitur,perunct ad (abalternaneim y er- 
go»Xc. Tandem ab Aritt. hazlciétiz vni 
uoc dicuntar,ctgo nó diffecunt if&er [t 
Kefp.ad t. Arii. in tcx. 20' non doce- 
re mufrcum & arithivieticum eie de eit- 
deti conclut. (ed folum qvó4 qualite 
fcientia debet procedere ex proptijs, aec 
licere traníceadere de genere im genus y 
ptaterquam quod in- fübalrermatis iciem. 
tijs,in quibus fapeciot quati defcendit ad 
genus inferioris, & rp(ius conclu(; demó- 
frat faltas in vmiuc£ati, quia affiarcat 
habetis pencs obic&z , vnde eognat di- 
ci (oleni:in tex. 30. quamuis mültum va- 
rient intcr fc Do&t. breüitet dicimus. A- 
rift. ibi loqui dc (ubal:etnata ;ton (olm 
vt dicit habitam cónclu(: dé nonit atari 
pct principia à fabalernáte accepta , fed 
913 vt fgmBcat tibt eonchut: via 
cfifus, & ex peticnicia péobitaciar, & lire 
1Gac dixit [ubalternatà demó:trore quias 
e per 








Q.V. Te f ubalternatione Scientianum. efl $79 


iX per (en(umyn& mufica v g.cft duplex , 
pn experimentalis , & hec potcft ha- 
iberi tinc aridhimetica cui proprie nó füb. 
alteraatur; alia fcienufica, quz fuas pro- 
bat conclüf. per principia in arithmetica 
probata , & bec proprie ctt 'fübalterna ; 
.cum igitur ait Arift. 'fübalternà demon- 
flrare quia, & per s&(um , koi de ex- 
perimétali,qua vt fic non cft reduplica- 
.tiue f'übaltetna, fcd folum 4pccificatiué ; 
fciétifica quoq; dicitar demóflrare quia 
mam vt dicemus difp. (eq. duplex .eft de- 
.monftratio,vna propter quid, qua: habec 
. emnes conditiones in definitione. po(i- 
tas altera qui 4, cui aliqua ex illis deficir 
Coo ditioni bug uod. ubalterna,non dc. 
monftcat ex immediatis , nam (ua princi- 
pia demonftrantur in fubalternante,idcir 
:€ó non demonftrat propter quid, (cu po- 
tiffima demonftratione ; vt facit (ubalter» 
,Dans, (ed. demonftrat quia . 
94. Ad x.tefp.cx dictis in przced.art. 


Kalfum elTe has (cientias aateríaliter folü 
diffeccey ia eft palTio in fbalterna- 
ta dem ata, & aliain fubalternante , 


vt patet ia exemplo addu&to ibi; geoine- 
ter -n.folii deimonftrat partes circuli ma* 
ximé ditare, quia caret angulis at. chi- 
rurgus ex hoc deinde concludit vulnus 
circularc ferius curari , quia partes cius 
maxim? diffant, qua erat concluíio gco- 
metra; vndc falíum eflconclutionces viti 


ftra&a à lubiccto, & vc ibas in (übic- 
&Xo;tum quia femper eft alia pa(Tio à (üb 
Alternata demonttrata , quz aliquádo có- 
tinetur. füb pa(fione à (ubalternante de- 
.monftrata; qua rone videtur cade , & [o- 
lum matecialiter differens; ncq.cx hoc;qp 


principia fumit à (ubalternaie , debemus. ' 


arguere identitatem illarum,nam tantum 
fequitur vnà abaltera dependere, co quia 
uio demonftrata dependet vt à caufa 
fubie&o (ubalternanus, nec eadem om- 
Aino principia def(umit in fua communi- 
tate accepta , (cd ad propriam matetiam 
fubalternatg contracta, vt dicemus, (ignü 
enam additam fubiccto 
fubalternantis (ie pcr íc con(ideraram à 
fubalternata , & paíliones ab iptius fluc- 
rc quidditate ; à qua € de(umuntur adaz- 


.quemli 


.muficas purus arit 


flrari;ergo non i 
ufa; differre inter fe, ficut albedo vt ab- p ime o 


quate prissivebaliemaa Ad j.medi. 
,umà (ubalternata ; contca&um atfumi- 
.tür ad propriam 


m materiam, qua rónc non 
(peat proprie MED Ad 4 
dicuntur vniuocz aai Tinitatem,& 
cognationem, quam hab&t.obie&orü , & 
principiorü,nó propter/détitaté intcr fc, 
Secundo, quàd non polit fubalternàs 
femonfirate peioapie ubilteraatae (cd 
.hac à prjoti deujóftret proprias concluf, 
,prob. Tumquia.fubaleruantis concluf; 
abf(trabunr à materiafenfibili, quam co« 
(55$ BinisenCromeri ede 
1nea à materia ili abftra, 
&iua de linea viuali, f. de linca vt n 
bili,ergo concluf. fubalternantis neque. 
,unt effe principiafübalternatz. Tum 2. 
fubaltetnata.demoftrar propciss concla, 
Pet caufam proximam,;fubaliernansinon- 
ALDEA COH ergo illa.demonl rabie 
peste: vetà quia , & con(equenter 
Allanon pédet ab ifta. Tum 2. .fequeretur 
Arithmeticum effe maficum , 
.quia ille muficus dicitur, qui (cit conclu - 
fioncs muficas demóftrare ergo fi arith- 
metica demóltrat propter quid , conclu, 
icus dicetur etiam 
muficus. Tum 4.(übie&um fübalteinau, 
ficut habct proprias paffioncs, ita quoq; 
habct propriam quidditatem;per quá po» 
terunt pa(Tiones ilJz propter quidydemó- 
*t fubálternante.in 
do. Jandem.conclu(- (ubal. 
ternaue nondemonflrantur propter quid 


à fübalternante,vt patet,ergo à (ubaiter» 


natasergo nlla fubordipatuio ad (übalter- 
nantem,prob prima conícq.nam funt als 
aliqua Ícieuia. demonftrabiles copter 
quidyicut prepritm ts it.caufam . 

-95 .Relp.ad 1.cócluf fabalternatis sür 
principia (ubaltetnatz,non.quidem vt in 
vniuerfali demonitrantur, (cd vt ad mace 
riam fubalteroatz applicantur .0:odo exe 
plicato in praced. (oluc, Ad 2. caufa re» 


mora cft duplex, vna; gue gon cauíat c£. 


fedumail "er aliquas iens con 

ttales contrahatur yt aniajal. iu ti. 

fibilis ; altcra, quz non caufat Wm 7 

nifi determinatg aaterig appliceiur , vt 

circuleitas , mf carpi vulneratae applice- 
SIT € 


980  - 


ma cum differentia addita fscit vnam per 
fe caufam, & immediata , & ideo hac ce- 
gn'ta;nó e(t neceffe vlterius progredi de 
monftrando;fecunda;quia non conft cuit 
vnum pcr fe cumillo addito , ideo nó có- 
ficit cà. illa materia;cui ap| licatür,pro. 
pofitionem indcmonftrabilem,& immce- 
diátam , quapropter neceffe ett vlcerius 
denióflrare medium a(fumptum per alia 
principiain fuperiori (cientia; vt patet in 
exemplo fzpe adducto de vulnere circu- 
larí;ad arg.dicimus fubalternatam demó- 
firare per caufam proximam, qua ci non 
fit vnum per fe,& cffe&us dependeat rc- 
mote, & mcdiaré ab obie&to fübalrernan- 
tis, non procedit ex principijs immedia- 
tis,& per confequens nó demonftrat pro 
pter quid: fubalternans autem dicitur de- 
moniftirarc propter etgreni procedit ex 
immediatis ad probandas proprias con- 
clu(. Ad 5. ncg. feq. nam fimplex arith- 
meticus , quamuishabcat proprias con- 
xcluf. hz tamen non funt concluf.. mufi- 
€z , & licét (int principia requiritur ta- 
men, vt determinentur,& applicentur fo 
no qui eft obie&um mufice , vt deinde 
inferantur concluf.quod fine mufica fie- 
rincquit. Ad 4.peculiare eft obie&i sub- 
altcrnatz , quód ficuc conftat ex rebus 
vnum pcr (e nó conficientibus modo ex - 
plicato art.prgced,ita per propriá quid- 
ditatem pracisé ton funt paífiones ille 
dcmonttrabiles , ficut nec eaufantur ab 
illa quidditate praecise stimpta , sed vt ia 
tali matcria , & ab obie&o subalternantis 
depédet:quare hoc habét paffiones ift, 
vt non fint ab vna scientia demottrabiles 
propter quid sed à pluribus, vna subalter 
sante quafi descendendo, & suppeditan- 
do principia ,quz sunt ipfius conclutio- 
ncsalia subaltctnata ; qua(i ascendendo, 
& proponendo suas conclufiones;vt pro- 
bénturà subalternante; in qua continua- 
tione,& coniunctione principiorum con- 
fiftit scientiarom subaltcrnatio: vade di- 
ci poffet subalternatam ptoprijs viribus , 
& intra proprios limites non demonflra- 
te propter quid, at viribus à subalternan- 
te mutgatis, & ipfius auxilio demon(lca- 
re propter quid. Hinc pacet ad 4. à 
96 Tettio qp nó requiratur nccoffarió 


Dif. XI IDe Scientia: 00V 


coniunctio subaltermantis,& subaftern&? 


tz in eodem intelle&u , grob. Tum quia 
de ratione conclus. eft , quod fit euidens 
in principijs,& ex principijs,non in fede 
rationc quoq.subalternatz cft quód nou 
habeat proptia ptincipia, sed sumat illa: 
à subaltetnáte,ergo nó cfi de ratiogc sub 
alternatz,quod conclus.in ipsa subalter- 
nata fint caidétes,ergo fi effer fine subal- 
ternante, adhuc eflet sciétia, T 2. A ftro. 
logia plurima demonftrat ex principjs 
creditis sola fide,nà coniun&tio, & aspe- 
Cus syderum, numerus orbium, ex mo- 
tul maxime diuer(itate demonftranturg 
qua nonn:(i longa expetientia à pluribus 
succe(Tiué obseruata poteft haberi , ex 
quibus principijs fide creditis scientificd 
reliqua demoniítrantur, ergo &c. Tam 3. 
mufíicus vc muficus cft sciens , sed mufí- 
cus vt muficus non eft arithmeticus,ergzo 
vt non arithmeticus eft sciens,ergo nó ha 
bensarithmeticam adhuc habebit müti- 
Cam scientiam,hzc .n, etiam vt diftin&ta* 
abarithinetica ett scientia. Tum 4.scien- 
tía subalterna vt fic supponit,non probat 
gua principia , & vt fic eft scientia , ergo 
de ratione subalterne scieatiz non eft; gj 
sciatsua principia in priora resoluere 
quare separata à subalternante erit quoq. 
scientia. Tum f. ifti habitus rcaliter di- 
ftinguuntur, ergo poffet Deus in aliquo 
conseruare su balternatam fine subalter- 
nante , qua poffet procedere ad proban- 
das cóclus. vt prius,ergo ficut antea actus 
eliciti dicebantur scientifici , qula ab ha- 
bitu scientia causati, etiam poft scpara- 
tionemtales erunt; quia habitus solum ia 


confimiles a&us inclinant. Tum. subs - 


alternata quant cft cx se inclinat in có- 
clus.cuidentem vitibus subalternanmtis, er 
go fi aliquando acquiritar per fidem; hoc 
cft pcr accidens,qua rationc non eric ine- 
uidens,& obscura,sed cx se euidés;proB: 
scq. quia fides subftituiturToco subalter- 
nantís non ratione obscutiratis , sed pro- 
pter certitadinem; qaam babet;ergó non 
communicat sciencia obscuritatem, scd 
certitadinem. Tandem babitus subaltec; 
natg ex se pctit continuari cum subglicr 
nante ctia quádo cft separatus, ergo ti 
non cocinuatur atu ,ctb.ce pec accidens 
& 








QV. De fubalternatione feientiarim. efl 88i 


I& quia confctuat apti tudinem , ctit (cm- 
iper idem habitus (cientifi cus; hinc Acíít. 
6:E:h.c.4.loquens de notitia principio- 
rumait, Cram -n. aliqualiter cognita , 
credita: funt ipfa principia, C7 c. 
797 Refp.ad1.cex Sco.in 3 cit. de rone 
fubaitermatz eft, quod habeat principia 
noia in l'übalternaate, & (i -non e(Tent no- 
ta in fübalterpante, ipía non effctícien- 
. tia, ficut fi coriclufio in quaeung; fcientia 
non cílet euidens per principia , non cflet 
ftiencfica , ergo intelledui non lsbenti 
fübalternátem faebalternata-non erit fcié- 
tia, quamuis frin fe fpcétetur,fit [Cientia, 
ficut nec cóclufio demoflrabilis eft fci&& 
wfica nefcientr illam demon(lrare . Ad 2. 
-. multa afftologi propria experiétia cogno 
fcunt;nam licet nó viuant tot annis , quot 
vna circulatio completur, attamen ex ob- 
feruatione iam habita poterunt. calculan- 
do deducere durationem celcftis circu- 
lationis , cum cceli vniformtter mouean- 
tur; iii his veró, in quibas fide procedit , 
non habent fcientiam , Ad 5. neg. conícq. 
vlt.etenim nec ícientia eft habitus princi- 
piorum; vt fcientia. c(l, & ramen non po- 
tcftabillofeparari; concedimus itaq; di- 
fiin&ionem interbas fcientias , non camé 
feparabilitetem malice , vt (ciétia eft; ab 
Arithmer.in codé intellectu ; Ad 4. fub- 
alterna fapponit f&a principia probata in 
fubalternante;non autem probat, & ideo 
dicitur fübalterna y fi non effent proba- 
ta inilla, tunc fübakernamon eflet fcicn- 
tia, fic fi in aliquo hc principia non (unc 
probata, & cuideniia ,1n ipfo fubaiterna 
non erit (cientia ; (icut de conclut. fcibili 
apud intcllectü nefcientem principia di- 
ximus non eflc (cientiam . Ad $. admiflo 
«a(u habitus ille non inclinaret in pofte- 
riores fyllogifmos ; quia concluf. 
obate pertinerent ad fidem ; vcl íi ad 
ientiam, non ad fübalternatà vt fic , (cd 
ad illam,que principia probat à poftciio- 
Tij& per (entum, & dicitur experim:enta- 
lis,vt diximus . Ad 6.& 7. fübalternata.o 


fcientia ita per (c peuic à fübalcernáte cau- 
fari , vt fab illanoncaufatur ,.none(let hab 


(cienuafübalternata; ncq; 1 aétu nó con- 
tinuatur, vtdeoncluf. diximus rc(pcétu 
principiorut; cü dicitur. quod fidcs (ub- 


fLicaitury&c« re(».ex hoc ipfo, quod cut- 
dentià non t£butt , iam cómunicat obfca. 
ritaténec tides humana e(t tabce certira- 
dinis, vt certitudinem fciertie adzquct . 
Atift.antem,vt notat Lich.5.d.2 4.logui- 
tuc de (ciétia per accidens , & fecundi 
quid,quod colligit ex ipfo contextu, naim 
in fine illiusTitterz addit Arift, Cum .n. 
fidem quodsmodo adbiber quis cr prin- 
cipia fibi nota funt , fiit , mam jt m 
"n di ctv fie conciufionis per accidet 
babebit fc iem iam. p 
Vnàm éft hic not. quod a(fignara tfes 
conditionesconweniunt (cientie füb«Iter- 
natz fimpliciter; fi ramen daretur álqua 
[Cientia, cai yna,vcl duz conucnitéc con- 
ditiones, diceretur fübalcernara illi, non 
fimpliciter, (cd.fecundum quid.. 


OvVESSTIO.Y 
De divifione Scientie in fpeculatiuam.y 
€ pratiicam . 

98 T T £c áiuifio, quinis poffit cogni- 

H tioni incómuni adaprari,aut fal 
tim cogaitioni , prout eft cóunis fecua- 
de & tertiz operationi incelledtus ; om- 
ne .n. judiciü , & omnis diícuríus polfec 
dici pra&ticus, vcl fpeculatiums , attamen 
fpecialius loquemur , vt (cio codpetit 


tàmaé&tuali,quam habitusli. Quapropter 


noriquód ficut in quolibet habitu tria in- 
terueniuat ,.f.. habitus ipfeactus,in quem 
habitus inclinat, & obiectum atus, cirea 
quod verfatur 5 fic in fcientia cám practi- 


'cayquàm (jeculatiua, nam in (ciencia fpe- 


culatiua adeft habitus fpeculatiuus,adef . 
actus; qui dicicur (peculatio, feu cognitio 
fpeculatiua, & tandem eft obicctd (pecu 
labileja quo tàm actus, quam habitus de- 
nominátur (peculatiui; m pra&icis quoq; 
adeft habitus pra&ticus , cognitio p 

cay& obie&tü practicabile, & operabile, 
qp praxis appcllari confucuit,praxis.R.e 
nomé Grscá,& Latiné fonat id€, ac ope 
ratio,ctt]; nomcn atftractü,à quo prá- 
Cticum der1uat ; vndc nó codcm n.odo (c 
ent praxis, pracbicü, fpeculatio, & 
Ípeculabile,nà fpeculatio proprie dicitur 
de actu, nó de obicé&to , piox.s € cótiá di- 
citar dc obiectojnon de actu, quien 
; ea 


CORN IONS M. 


$5; -— Difp. XI I. De Scientia» ^ 
,ens denominatur à praxi; hinc praxisdi.— ditionibus, & an codem modo , vclunt 
ftinguitur à ccgnitione pra&ica.contra primario, alicri fecundaréb. 
JBaccb.q. 4. prol. art.z.oppofirum fufti- —— Prima opinio folas actiones externas, 
ncntemj& rario efl cómunis víus]oquen-  & tranfcunics ponit effc praxim , non in- 
cium tà Ph kfophorü, quàm Theo'ogo- ternas, & immanentes, citatur D. Tho. 1. 
rum cü At fl. G Eth.c.4. vbigGionem, & — 2.3.5 7.art. 1.ad 1.& 22.q.179.ar. 1. Cós 
effc&t o6é ponit ob'c&ascirca quz babi-. munis tamen concedit etiam de a&ibus 
tus pra&tici verfanur; de quo videre Li- immancntibus , & internis ,lic&g non de 
&h q-4. Frol.& P.Fabr.6. Met. difr. 1..—— omnibus, nam quod (petat ad a&us vo- 
Com igitur. habitus habeant (pecificari/ Juntatis Heor. 1.p«ar.8. q.5. ad 3. & Var. 
abaCtibus.& «Qus ;b cbic&tis , vt perci-. ro 1b. 1.9.4 negant intentionem finis cf- 
piaius;quid effe fpecolatiunm, & pra&i- fe praxim , fed folam ele&ionem medi 
.cum d: cant in habitu fciétifico, debemos | rü.. Maior lis c(t de a&ibus intellectus, 
rius querere de aQu , per quid confli-. namcum poffint dupliciter contidcrari y 
natur in tali , vel talie(ie, quod nequibi- velvcab imperio voluntatis praícindüt, 
mus cogno(ccte, nifi obic&ta illorü (cia- — & antecedunt , vcl vtà voluntate imperá- 
,mus,per quid differant interíe; ficileau- — tur , quidam volunt ét primo modo cop- 
tem erit cognofcere , quid fitobic&tum | fideratos e(fe praxim, (1 func dirigibiles ; 
pie bile,fi prius inucftgsbimus,quid ita Nominales omnes , vt Ocham,Gabr. 
It praxis, nam perncgatonemtalisra- in prolcni.Greg.q. $.ar.1. Rübion.q.10 
tionis conftituenr's praxim explicabimus | art 1. concl. 3.& uo ac Va- 
fpeculabilisde illo obic&o. «—— fq.di(p.8. Ale(. 6. M et-initio. Fo(. 2. Mets 
,€3«qu fe8.2. Suarez difp.44. Met. (cct, 
"ARTICVLVS 1 eat & ePcete I. jd 3nd 
$5.3 . - di «II. c An.& i pz. Log. c 1. Ar- 
Quid fit "Praxis . oer iim 1. Log. fc&. 4. Morif.difp. 12. 


E 


99 V Hfücilem , fimulq; facilem diffi-  Log.q.6. Blanc. difp. 2. (c&.4.Io.de S. Th. 


culratem aggredimur explican- — p.2.Log.q. 1.att. 4.Conimb.q. 4. proaeme 
,&andam, d.fficilcm, propter opimionü va- art. f. Kk uu.q.5.jrooem.Auería q. 26. (ect. 
fietatem.facilem,quia pun&tuscontrouer | 5. Amic.traGt.2 7-di( p. 4. q« 4» dub.5. Iau. 
fiz conflit in Do&orum placitis , cüfit 6. Met.qt4.& alij. Quidam veró abíolu- 
fcré Ncminalis quzftio , rà quilibet pro. té negant vt fic cifc praxim , ita $co« q«4» 
arbitratu vtitur hoc nomine Praxis illud prolart.1.vbi Ba(fol. Lich. Barg.Vig. Ta- 
nimis ampliando , vcl refi ringendo. tar.& q.2.procm Log, $.$ecundo jcien 
Vtautemcertaab incertisfeparemus, dum. Ant Anda, Mti 1, Zerb.q. vlt. 
concedunt omnes nomine praxis folum — Fab.in prol.difp.9.& 6. Met.difp. 1. Rad. 
a&ticnem intelle&ualis naturz cum Sco. — 1. p.cótr. 3«art.1. Vulp. t.p. di(p.4.att.1.8c 
1.Met.q.7. intelligi debere , necquácun- — difp. 28.ar, 8. Smi(jnc. q- prooem. Theol.n. 
que, led tantum,qua aliquo pa&tó dirigi- 124.& (eq. Cauel.de An.difp.5./c&t.4.& 
bil.s cft, vnde nccactionesbrutales,nec | fuper 1. Met. Scoti q. 7. & q. 4. prol. in 
inanimatz,ncque ila, quz in bominibus Schol.Camcerar. te vc & ex Thomi- 
paturalcs funt ; & ab imperio voluntatis j fts fequuntur Capr. q. 2. prol. €oocl. 4» 
excipiuntur vc funt operationeswegeta- " Sonc. 6. Met. q. 2. Sowsin prooem q. 4- 
les, &c. dicuntur praxis, quia nen (unt di- vbi Ma(ius q.10 Did.à Ieíu q.6. Compl. 
rigibiles ; idcirco tria funta&tionum ge-.— difp. 1. q.6.C cele (t. di(p.t.(e&t.a. t6 Dur. 
nera;quz nomen praxis forsiri pofient ,— q.6.prol.Suetf. 1. Mct.dilp. 10 & alij. At 
^f. a&ioncs intellectus, actiones volunta. y: actus intelie&us (pe&etur , vt efl à vo- 
tis,& a&ionesícn(uum ; necfolüeftdif. luntate impeta:us , adhuc eflc praxim ne. 
[cníio,an iftz aCiiones (int praxisverum — gant ex Scouflis Ant. And. Lada , Sai. 
etiam anabíoluté ipfisratio praxis con- — finch. Zerb. Tat, Camcrar- Vulp.  Bafz 
ueniat, an vcro obícruatis qmbufdá con- (ol.cit. adenittunt alij. aliquo modo cugy 
: «cce- 








ue mmi 


^. 


n 








 ééetetis Authotibus , vt 
- Ef quoq; differentia quó'ad códitio- 
fiesaliquas,nam Grez. Rub; & Fon. cit. 
aiunt non requiri quód (ciens; fcu hibés: 
nitionem pra&icam lit potens eflice- 
te aGionem , que dicitur Praxis j cómu- 
nior veró exigit poteritiam actiuam (al- 
tim remotam in ipfo fcierite ita Va(o. Ac- 
riag. Mol. Ouaied. Auer. & alij. Q'aidam 
addunt deindestalem actionem debere li- 
beranie(fe;quidam veró fufficere docent; 
vt (it ex fc à voluntate dependens, quam- 
tiis nonliberé fiatyità Ouuied.controu.1. 
Lo . punc. Zz- j ; : 
1 Tande cft di(creparitia;eo quia A uería 
fuftiniet (G5. atum imperatü'primarió 
efie praxim, imperaneem veró fecüdarió, 
oppofitüm docetur à Scotiftis,inter quos 
mediat Amic. dub: $. nam actus virtutis 
morales imperato$ à volüntate inquit e(le 
fecundatió praxim;iimporátes vero .f-qui 
eliciuatur à voluütate imperante alijs po- 
tcotijseffe primario ;a&tus ramen artifi- 
€ialcs,vt font opera artis,€ contra. f impe 
ratos prímatió y imperante$fecundari .- 
roo Dicimus primó,nullum actü pre 
cédemé voluntati mpcriü efe proprie 
fraxim ;hec concl.eft Scoti t. Met. q. 7. 
& q.4.prolaft. f. & cx parte fuit probata 
Q.prodei.art. $. dum Logicam fpeculati- 


uam fcientia flaturmus , quamuis (ft ope- 


fationum intellectus directiu; & ptob. 
adbué péimó de operatione intelic&us 
4b alia directa, quia praxis proprie lo-qué 
do diffett ab obiecto fpeculabiliy namco 
Énitio pra&ica di (fcrt à cognitione fpeca 
latiua.ex hioc,gp illa cft ad praxim, ifta ad 
obiectum vc ipcfülibile 4. vc neré con- 
(em plabilc;& cogimofcibile, vnde non fo- 
Ium denoayaaót diuertimodé proprias 
«ogriiciones(ed éc diuerfinodé diatdant 
áil.s, nam citca obie&tuai fpeculibile co- 
gnitio f»ceulatiui denom matur veo , 1i 
€onforin;s eft iili tL t diffoum's; at 
Cofimtio practica nó dicitur vera, vcl ral- 
»fedboria vci mala, ficut praxis alia ctt 
ofidalta malas ac fpeculab:le vel verum, 
vci falfümrdicitur loquendo de veritate, 
& (liicateobiectiua ergo omn $ cogni 
tioqua vera, velfalía proprie denoaiiaa 
' &ur aontáamcu bona yel m ala; peccat po- 






^ro sS 

peculabilis,quàm ad genus 
praxis", talis eft cophitio: direda abalía 
cognitione, feu à' regulis logicis,nà in hac 
cognitione do: . ere, vel 
entitatem; vel directionem pa(fiuá. inxra 
log;caies régulas,quz eftillatio;& confe- 
quentia , eiititassctusnoo dicitur bona y. 
vel mala,fed vera, vel £ilfa; vt patec,cófe- 
quentia quoq, dicitur vera, vel falfa & 
quamuis aliquando dicatur bona; vel ma. 


lajhoc eft improprie, quatenus cam veri - 


tatej& falfitate confunduntur,quia Doni- 
tas proprie dicta pcriinet ad. voluntatis 
obiectum; non ad obic&um intelle&us ,. 
vnde quàdou; qnis perci ses obié&i quid: 
diratem dieitur bené difcurrére 4i. verez 
T quia cognitio direéta, vt Co2nitio eft, 
fpedtar ad gcnus (pcculationis quia fol & 
intendit veritatis obic&tiug attingentiá y 
ergo ét vt dircéta ad praximnon fpe&ta- 
bit,Prob.copfeq. nam illa dice&io cft ia- 
ftrumentum ad veritatis indagationé or- 
dinatum,táquam ad finem y ergo propri 
ad grius foi finis reduci debet; nom ad ge 
nus*finiSoppofiti, qualisc(t praxis refpe- 
&u contemplationis veritatis. Accedit 


: Atift. fcientiam practicam , fea actinam 


[cmper detimuit in ordine a1 voluntaré y 
fiuc appetitum rónis; ita 6. Eth. c.2.5.de 
An.46. & 49 6. Met.C. r,& alibi. — 
Conf. actio intelle&tus dirigens aliam 
a&ionem ei uident nó eft. proprie practi- 
Ca,crgo actio dire&a non cft praxis , có- 
Íeq. patet, antec. prob. cognitio pradt:ca 
directiua cx (ua hoc hibec » quod fà 
maturo confilio, & prudenter frt chicita , 
quamuis citm obic&ó non cóformetur y 
adliuc bona iudicatur , £3; fafficiensre- 
gila actionum ab ipfa ditc&tarum , taut 
tr iuttz ipfam eliciendar;'ünt bong, fi 
trà ipfo, fnt male, & hoc, quia e(t re» 
ula, & menfura illartrm , crm 
actoacs conforaari, nón cum ob.cétoin 
fc, fed vt à prudenti iudicio di&arum ,ve 
patct in habéte coníciéaam imiiacibilé : 
at fpeciratiu: omae fuam veritate dc. 
cipi: ab ob esto , 1ut fi ilbinon. confotz 
matur, nanquam erit vera, quanrucumg; 
mature, & prudeatcr eliciatur i quód pot 
deduci ex Att. 6.Eih. c. 2. ted cogn tio 
ditigensaliain cognicionen independca- 
DOM T 


ido t Me EL. r 


V 


$82 


terà vo e , vt funt regula logicales, 
fi non habct contormitatem cum obie- 
€to, mupquam crit vera , aut rc&a ,. ergo 

ipra&tica non erit,(cd fpeculatiua. Acce- 
dunt et;am ratioocs Ícquentis conclu(.. 

Secundo prob. dc alijs actionibus fen- 

. fuum ;.nam praxis cx comuni vía dicitur 
ilia actio, qua regulabilis eft,& dirigibi- 
lisà cognitione practica, quam pro incn- 
fura reípicit , illamq; practicam denomi- 
nat,& confequenter prafopponit illà pon 
per accidens , fed pcr-(e y ficuc vniuerfali- 
1cr omnis men(ura prior e(! menfurato , 
at qozlibet actio (enlitiua , vt à volunta- 
tc praícindit non cíl poílcerior intelle- 
€ionc, imó per sc cft prior,vt notat Sco. 
€it.ergo noneti praxis . 1 

101. Dicimus 2. omncs actus cliciros 
voluntatis , & impcratos, cuiuscung; fint 
otcntie,cuia intclicctiugs e(fe praxim in 
lore;quo ad 1. partem de actibus clici- 
fiscít Scoti cit.& prob.ab ipío, quia oís 
Guselicitus voluntatis cíl cílcntialiter 
"poltcrior cognitione dircétina , eftq, in 
otcftate cognoscentis , qux. süt condi- 
tioncs praxis, vt infra. Tuum quia vt ipse 
arguit contra primam, & fceuudam vià , 
»omnis a&us voluntatisét circa vltimü fi- 
né cit dirigibilis à rc&ta rónescrgo cít pra 
Xis,cOseq, patet; quia praxis hic sumitur , 

,vt dicit actum regulabilem ex hoc , quod 

poflit bené, vclamnalé ficri; anteced. prob. 
quia €e circa vlum.um hé contingit er- 
fare, & linon in ordine ad obicétum, sal- 
tim quó ad circunfiantias ; vnde Thcolo- 

. Si quaplurcs. docent. dilectione Dei pos- 
$c fieri malam in gcnere moris;.fi.s.debi- 
fo rcmpore non cliceretur, v.g.fiquis ex 
- €flicio t ncretur succurrere laboraotiin 
."€xuemno periculo, attamen leuiter puta- 
zct, & ccronec poflc in a&a dilectionis 
; Dei peraaaere;illudq ;auxili á omittere; 
, peccaret, qua tóne dicicur atus dilcétio- 
mis Dci circumttantionab:lis secundum 
qualcynon secundum qnantum;ergo qui- 

Nbet voluntauisactus elicitus erit praxis . 

. . Quibus rationibus prob. ét a&tustr- 
geracos.ancellectas: ele praxim cócra Sco: 

iftascit. dam Door 2.d.6.0,2. € d.42. 

, &diminit peccatün-cogitacione ergo ali- 

9nainzelicétio ; wt à yolüzate imperata y 


U-" 


Dip, XH. De $üemis . 


zCOMEDV ^ 


Ha cs 4 wd 
H 







$ ! i T 
erit dirigibilis in genere móris; vt bené y. 
vcl.malé fiat ergo eft praxis: & explica- - 
tur exemplo nam prudentia di&a: de cir * 
cumftantijs ftudij quo loco , & tempore : 
exerceri t : item judicium credendi B. 
articulos fidci eft praGicum , & spectat E. 
&d virtuté infusam fidei, babetq.pro obie 
€&o, nonfolam volitionem actuscreden- - 
di,(edetiam actum ipfam , vnde merito- 
riusc(t, & füpetnaturalis. —— A 

Reíp.quidam Scetifte cum Sco. q. 4; 
prol.art.1.nó fequi,ergo actus intellectus: 
ynperatus-eft- praxis ». fed vel cft praxis. 
vcl pra&ticus , nam licét omnis praxis tir 
aus clicitus,vel imperatus,non tamen 
contra: ró eft, quia veintelle&us dicatae 
pra&icus, debet extra (e teadere ex 5. de 
An«49.Í. debet aétusaliarum potentiard 
regulare,vt aix regulat proprios actusnó* 
extra fc tendit, Tac. in prol, cum Toleta- 
no re(pondct intelle&tionem vt imperatá- 
non eife a&ü. intellectus, fed.alterius po- 
tentia .[. voluntatis imperantis. Barg.ait 
e(Ic praxim materialitery.nonformaliter. - 

102 Sednullarefpótio fatisfacit: nam — — 
actus ccedendi nonett praóticus , cum n^ 
lic regulay(ed.regulatus;nec (c priorefsd- —— 
tialiter. actu voluntatis ,(ed-elfencialiter- 
pottecior, cum (ic nnperatus;, crgo fi om. . 
nis a&us vel e(t praxis, vel e(t pra&ticus. y» 

&; actus ille non.ett prackicus;ecir praxis;- 
Tum quiae(t formaliter bonus in: gcne- 
re moris , & oppo(itus formaliter malus, 
ergo formaliter prxis quia ifLas funt di£- 
ferenug praxis, Tum quia fatis«extra. (e 
tcadic iatellectas , dà: dtrigit actum illie ,- 
nont fic, (cd vt à volantace imperatum, 
naa primó-dicigit volücatisaótum-. Tom 
quia non(aluatur cótradicbio, nam fi nó" 
elect praxis , non:poflee dici peccati Se« 
cunda:rc(pon(o niliauat;-nam (ic nó: fo- 
lumaótusintelle&tus 5ícd caiufcunq. al« 
terius. poten vc impcrati non cifent- 
actus illarà: potentiarum y. tamen Scot 
tusadmitciraétus aliarum potcatiacü e[- 
fc praxim . Tum quia mon tantum actas » 
[ed.etiam potentiz (ubduntar. voluntatis: 
imperioyimóactusfuübduntar medijs po- 
tentijs , ccgo actus imperatus- dici. dcbet 
esc ietiiggp i ti impcraue. Ter 
tia pcígonüuo y ti ox plicctur quad licmae- 
teria- 








" 





Quafi V. Quid fit Praxisc uA, 1. 


— gerialitér praxis 1i fecundario, & depen- 


| denter,non formaliter.i. primario, & in- 
"Acpendenter ; quo pacto a&us voluntatis 


dicitor praxis , vt ip fcq. concl. quo fenfu 
etiam íntelliger eft Scotus in 2.d.42. 
cít veta, & noflram confirmat fent; at fi 

3y materialiter excluditomné rónem pra 
'Xis ititrinfecamin ipfo actu credendi, cft 
fálía, & contra Scotum quol. 18. vbicx 
 groteffo oftendit aGtum cxtcrioré;.i. im- 
eratum addere dittinctam bonitaté,vel 
malitiam actu interiori , itaut fit duplex 


885 
eft habitus directiuus correfpondens ia 
intellectu, ab Arift. cit. factiuu: nunca- 
atus; cum isitar hi a&us fint dirigi: ic: 
rca ratione , imó quandoq; prz cep:a 
regulatiua immcediat? cadant fuper tios 

S,vt infrasveré dicentur praxis . 
i& 103 Ex di&tiscolligitur primo de róhc 
praxis efle, quàd (it à principtointr nfe- 
€o cognofccni ex vi cognitionis rcgulah- 
tisinipío cxiftentis, non quidé in co fen- 
fa, quo velie vidétur Aurcol.q.2. prol.ar, 
2. Caict. 1.p.q. 14.art. t6. Molin. 1.p. 9.1. 


"bonitas, vna in a&u voluntatis interiori »' art, 4. difj. 1, & alij Recem. quafi ope- 


*& imperante, alia m actu exteriori& im- 
persto (eer a&um.n. exteriorem intelli- 
git ibi Do&or omnéactum alterins po- 
1entiz à voluntate , vt fc declarat ibid.) 
'ergo duplex ró praxis ; quia duplex diri- 
wibilfus in gencrc moris,cü aliter fitcir- 
«umítantionabilis a&us voluntatis impe- 
rans , aliter actus imperatus. Accedit. au- 
'thoritas cx d ds Et tandem impu- 
nantur omnes fimul, quia tora definitio 
"praxis tradita à Sco. conuenit a&tui intel- 
AFetoriiperi odi dicere , 'qüod requi- 
satur effe actam alcerius petestiz omní- 
n0 , videtur petiuo principijshoc.n. eft; 
quod quzritat : qnomodo aucem fit cx- 
plicandus Scotus , dicemus infra. 

- Éx bistádem ptob.altera pars de a&ti- 
"bis aliarum potentiarum; &àm hi actos , 
:Xcl (ünrimaanentes , vt fenfationes , vel 
"tranfeonres;qüz relinquüt opus poft fe, 
"yt opera artrficiofa:, & quilibet cft diri- 
" gibilis/nam immanentes ; quia fünt epe- 
^ ra vittatum moraliudspefunt ben? , vel 

malé fieri in penere moris j vt à volunta- 
'1ei étui ad laudem , vel vitape- 
riui "Inputati ,' john de 
"ipfis im idtelle&u habitus prudentia: can- 
uá regula directnia;qui a&titius dici fo. 

t ab Arift. c. Mctic. 1, & t£. Met; (am. 
3«c, 1.tranfeüntes veró non folum funt di 
'tigibiles qàó ad boniratern , vel malitiam 
in genere moris, (cd etram quó ad. perfc- 


&io vclimperfectionem in genere 
: rust we iramuis fjnt boni in genere 
tolli, 1 bfc tepore ; & loco dcbi- 
rís iux ca nen prudenciee, poffunt ta- 


ien elfe imperfcéti in zenere arcis, (i nó 
fotmatentur [ecuudum cep ulas art:s,qua 


ratio exerceri debeat ab illo codem , qui 
habet ngtitiam regalàté vt re(pectu eiüs 
dicatur praxis, quo eciá fenfu Scotifta g- 
: plures Do&to. & mtelligantq. 4. prolog. 
$. dicoigitir ,& $. fecundis articulus, 
vbi innuit; praxim debere cffe à pricipio 
"anuinfcco cogng(centi .Sané hoc modo 
imclligi nó debct, quia vriq; poteft vnus 
' dirigere a&t:onem alterius, vt v.g PraTà- 
tus aCtioncs fübditi , quz non tant (ub- 
dito, fcd eriamip(i Przlato pracipienti, 
& contenti imputantur , atq; ideo nón 
atum refpe&u illius , fcd ctiam refpcétu' 
iftius dicitur praxís,operatio.n.in eniuct- 
fum dickat praxis re[pectu eius, cui ali- 
gue modo poteft imputari.Et hoc n6 (à 
Tuneft vcrum; vt aliquidicunt , ae ido 
opus illud pote(d críam ab ipfo confuien- 
tc produci prox:m? , vel faltim remo: ; 
Quia Atchite&us manibus truncus po: 
ditigcre conlalendo actionem fabrorum 
in doiho zdificanda, quam tamen ptoxi- 
mé exercendi facultatem non habet , -& 
Angelus per intetnas infpirationes confu 
lit hominibus actus temperantiz, & cafti 
. tatis , Quos ipfe nec proxim? , nec rcmo- 
té elicere poteft , cum careat fenfibus, & 
tamen adhuc a&ioncs ciu(modi Archite - 
Go, & Angelo imputátur,vt caulis in ge- 
nere moris. Debct ergo (ic inicliigi quod 
intátum praxis dicitur femper aliqao mo 
do procedere à principio intrinfeco co- 
gnofccnti , quia etium opcratdo d;Qata — 
5Ó ab iplo [ci&e exercearut, fed ab atio , 
tamen cius voluntas intcrucnit , vcin pe- 
rang, & applicans dictan illi, qu€ vulc 
mioucre ad opus, ádcoquód cms cognitio 
non folum refpicit pro obiecto opcrabili 
actu 


Li 


- pet NC . 


med 





386 Difp. XIT. De 4 


a&umfi volütatis prz cipiéis;, fed 1 
etiam ager id externum ab alio fa&tü 5 


vndé quia original:ter prouenit à volun- 

tatc ; rzcipicnts vi regulatiuz cognitio- 

nis ciuídem , tdeà opus illud dicitar pro- 

cedere à principio intrinfcco illi cogno- 

fcenti , quantum fufficit , vt etiam refpe- 
&u cius dicatuempraxis;& in hoc séfu de- 
bet intelligi Doctor cit. praefertim in 1. 

loc.loquitur.n.de voluntate, quatenus e(t 
caufa « &us imperati, qualis effer, etiamfi 
ab alio produceretur: verum eft tamen»; 
ibi loqui de praxi infent, Arift. & vt rc» 
gulariter in nobis contingit , quo modo 
operatio exercetur. vel (altim exerceri 
potcft abipfomet cognofcéte;& in 2. ar. 
tc vcra dif putariaé procedit, & in vtráq; 

partcm diifcrit Ex his foluantur argume 
t& Aurcol, cit.gbus probat rog pra&tici 
in pra fato a tiuitatis re[pe&u cófiftcre. 

104 Colligitur 2.ad rationé praxis in 

rigore requiri liberam cfle,vt poffit fieri, 

& non fieri ita Sco. q. 4. prol. M. quam- 
pislargé loquendo,non requiratur hec li 
bertas proxima, fed (ufficiat remota; pro 
cuius intelligentia cft not.ex dicendis in 

lib.de Ani.quod voluntas eft potentia cf 
fentialiter libera, & nonnifi libere poteft 
agetc;hzc autem libertas eft duplex ; vcl 
proxima , vt cam voluntas potell agere , 
& non agcrc expedit : vel remota cum 
voluntas poflet ex fc nó agere, ed ab ex- 
trinfcco determinatur ad vnàm contradi- 
&ionis partem, (ic Bcati süt determinati 
adamandum Deum, & Chriftus ad ope- 
ra precepta exequenda non habebat vo- 
luntatem expeditam ctiam ad (ufpenfio- 
nem a&uum, eo quia Deus cum.eo habe- 
bat concutíüm denegatam ad oppofitum 
a&us, aliter fuiffet peccabilis.In propoft - 
toad praxim rigoros? requiritar libertas 
proxima , qnia illà actio dicitur praxis , 


qua efl imputabilisad laudem ; vel vitd- — affumit,nam actio diciuir pra 


perium in genere moris, ve] in genere ar- 
tis, ad hoc autem requiritur libertas pro. 
xima,qua e(t fundamentum torius impu 
tabilitatis , in his .n. quz neceffaríó agi- 
mus,nó laudamur,ncc vituperamur. Vc- 
rumiia&io neccHaria cft aliquo modo 
d'rigibilis, (alum retSoté , tunc minus ri- 
gerose potlet dici praxis, quia ctiam po- 


, competere actui interno » deinde exter- 


























^ J34 ^N "2 
C1 4 AV | "^ 
. idi Iv "" mio S 
cfi efe meriroria, vt videbi dar 


9ycuitis a&tioncs necelfariz , & 
iemoié liberzfucrunt acceptas à Deo —— 
ad meritum ex fpeciali difpcenfa:iones 3. 
mener Scot dri efus? aplica Pie " 
ber jdilps a4... H E 1 

, 10 Did j« Adi vollratis eic ds 
tis eft primario praxis , tu$ vetÓ — 
fecidano ina epe quo ad exc 
cutionéjira Sco.g.4-prol.ar.1, & contra — 
3. viam, 1d. 42. B.3.d. 73. & quo. 18. 
quibue in Jocis docet moralitatem primó 


no;& per confequéos etiam cfle praxim 
quz formaliter eft dirigibilitas , prob, db 
ip(o, quia fundamentum dirigibilitatis ir 
a&u cxtetno fiue immanent;,6ué rranfe- 
untc eft libertas ex dictis, (ed hzc prim 
cópctit actui voluntatis deindé actui ime 
perato. Tum qaia intelleus non dirigit 
alias potentias , ni(i media voluntate , c^ 
go hzc cft primo diri r,alim potens — 
tiz media voluntate . Tum quia fi extere - 
nus cffet impoflibilis propter alig» impé- 
dimetum, adhuc internus effet praxis » 
probat Sco.cit. nó é cótrà,ergo exter 
dicitur praxis dependenter ab interno. —— 
Refp. Auetfa illam operationem efle - 
praxim perfc, que fcquitur, &confor- — 
matur cognitioni practicz vt obiectü có 
.gnitum , & regulatum, talis c(t a&io exe 
tar 





'teriorsrationc cuius voluntas « 
na,vcl mala. Amicus, licét cocedat . 
moralcs externos efle fecüdarjó práxim , 
hoc tamen negat de actionibus attificia- 
libus, at[gnat zationem difparitatis; quia 
perfeétio moralis,que cft bonitasprimás 
rió compctit a&ui volíitatis, at perfe&uo 
Artificiofa eiae v. 3n exter 
o., & iplo mediante a&tui voluntas 
quicquidfitdelbertae 3»... 
., Contra Aueríam vrgctur qut iffum 
lac 
dirigibilis à regula racionis y vt fic autcm 
noníolum habet ration obic&i, [ed po- 
tius &ionis , nam obi iim non dicitur 
formaliter bonum, velmalum bonitate » 
vel malitia formali, fed actis ctt, qui tà- 
liter denominatur, Tum quia actio cxte- 
rior & impcrata cft dirigibilis non fecü- 
dum cfle natura (cd vc habet effe voluüe — 
"  fariüm» ' 








ip 


Ta 
* 


-* 
t 


triam; & liberi, quia vt à libero, & vo- 
luniatio pra(cindit , non e(t moraliter di. 
igibilisat vt fic non habet ration&obie- 
(ed'a&ionis , & (ub tali effe ab actu 
» Amicus veró aquiuo. 
€át; nam licét confiderando actus iítos 
1neile lizmato , & in potentia, prius ratio: 
praxis, & dirigibilitatis conueniat exter- 
no,quàm interno, attamen quando à par: 
te rei exercentur , implicat , quód praxis 
prius a&uetur & exerceatur in atu ex- 
terno, qui pofterius »onitur ; quam in in- 
tetno, prius exiltit 

* to6 Es his omnibus deducitur, opti- 
mam cíTe definitionem:praxis traditam à 
ia ma epe dixit, praxis eff abus 
a potétie ab intellectu ymaturali- 
tev pofferior intelle ione, natus elici co« 
formis vóni veélead boc vt (it refus ; in 






. qua definitione tres poniitur códitiones, : 
X prima, quod (itaQus alterius potentia, 
— quàmintelle&us , quia cum.intelle&us ;. 


[vt fit pra&icus, 4l; extra. 
- fetendere; vt. colligrpoceft ex 3. de An. 


pL: —— fitit in cognitione: 


eti fed vlterius procedit ad apus re- 
gulande illud , non quidem quodcunque 
opus , fed quod eft dirigibile inmatcria 


morali, & practicabili, vt excladacut er- . 


ror practicus;(equitur acti dire&tumon: 
etfe actum intelle&us,vt inrellc&us ett ,: 
fedalterius quati di tincta potentia , na: 
intellectus wt tic diftioguicurà (cip(o:,ve 
à volantate imperato, & confequenter 
actus intclle&us à voltate imperatus nó 
eft a&us intelle&us , (ed eft actus. intel- 
cótus impcrati ,S voluntati (ubiecti. Sc- 
cunda conditio e(t , qubd fit naturaliter 
Ifottcrior intelle&ioncyquia regulatü, Sc 
menfuratum; vt eft praxis, cít poiterius 
xegula, & uenfura, qualis ett intellcctio: 
practica. Tertia conditio, quód (it con- 
formis cg. ila, quia non quameung, pra- 
xin definit Doctor, fed re&am , cuius 
re&itudo (umirur cx conformitate. cuu 
regularationis , (icut irre&titudo ex ca. 
rentia tális conforaitatis « f hac condi« 
tione imcluditur alia conditio «f. (quod tit 


ftuis inctinfecus ,& per (c cognitionis: 
practica ,nam (i á&tus. ex propria natura 
cit à ratione I$ » iain rado diri- 


QJV.dediw. [eientia im prac. eo* fpeeul. - IL 887 


gens cx füa quoque natura refpicit aGum 
illumiin quem ordinatag; táquam in pro- 
prium fiaem ; hec omnia magis patebunt: 
foluendo rationes incontrarium , inqui- 


bus aliqua authoritates Arift. adducen- 

tur pto his conclu. 
Soluuntur Obieliones . 

107 Ationes contra r.coacl. often 


détes a&ü intellectus dirigibi- 
lem praícindendo ab actu voluntatis effe 
praxim, fuerunt adduétz , & (olutz in q.- 
proem.art. j.dum quarcbamus,an Logt« 
Ca fit fcientia praGtica, vel (peculatiua . 
Contra *.concl. arg. r. q» a&us volun. 
tatisnon fint praxis; ex Arift. 6. Eth,c.2. 
habetur ,quód electio cft cau(a cffe&tiua. 
aGtionis, quàm praxim appellat , fed cau- 
fa ett prior, & diftincta à cau(ato , ergo 
clc&tio, quz cít voluntatis actus ; non eft 
xis fermaliter, (ed tàtum cau(a; vnde 
Commen. i. Eth.c. r.praxis definitur, g» 
fit operatio fecundum electionem. Cont. 
habitus pra&icus generatur ex praxibues, 
fcd habitus praéticus gcacratur ex agti- 
bus fequent. cle&ionem, non ex electios 
ne, nam f; quis nom (e cxerccat cancn- 
do , quamuis f:epius habeat volitionem: 
addifcendi mpiicam , nunquam babicuny 
muficz acquiret , ergo &c. : 
Relp. Sco. q.4. prol. $. Contrafflud ; 
corfce dendo o&x actionem ab electione 
impceratam cífe praxim,non tamen onmné 
praxim effe imperatá aGtioné , nam ibid, 
fubdit Arif. Elethionis autem appetitus, 
€ ratio, qua gratia alicnius 4. pra&i- 
ca; funt ./. ptincipium,& fequitur ,Neqi. 
fine babita morali eji elettio .(. ré&a s 
bona atíio .n. fine mo«e non eit : ex qui- 
bus patct habitam. virtutis priys clicere 
clectioner;quam clectione mcdia actum, 
imperatum : ende haec authoritas probat 
actum itopcratum clie praxim y quis eft. 
fecunga pars conc]. & nullu:n actaan,quaí 
non c(t imperatus, vcl ele&io , cie pra- 
»im, qua eit. peima conc. Adiliaa» de- 
finiionem ex Couim. ait vel nonetíc de- 
fcriptionem coDucrtibilcin;vc) hicft con- 
ucrtibius cum.praxi Ly feendani won di- 
cete folum habitudinem effcciuam , (cd 
etiam £oimalem », V chele AE lu 


888 0 Difp XLI De fdentia 2 


mi pro £otentialibera ,& dominatima , 
velpro elicitione adtus,no proadu. Ad . 
cófit. ait , quod in moralibus habitus pra- 
&icas virtutis immediaté fit ex clediío- 
nibus, non ex actibus imperatis y vt. patet 
£e non habente pecunias, qui fi nibilomi - 
nus fapius eliceret volitionem dandi cle- 
mofimnr , acquiterechabitum liberalita- 
v sabíque aliquo imperato atu: attamé, . 
inquit DoGtor ;quia eum a&us imperati 
fant impollibiles , non ita [requentar cli- 
ciuntur volitiones, nam ex Aug. 1o. do 
"Erin.c.1« quod. non creditur alicui. pof- 
fibile; aut ipíum non vult. auc tennitcr , 
vul:: hinc eft quód non generatur habi. 
tus;qui-eft virtus moralis in- voluntate fi- . 
ne prax busimpcratis ... A irrartificiolis 
non dantur habitusin voluatate , (ed. vel 
folum inintcligsta , quz eritars, vcl. fal- 
tintin poreatiacxecutiua, voluotas autem 
tatum cx fccquécadis actibus acquiritin- 
clinationem.ad-imperandum aGius exter- . 
" nos; & hacrat:one qui fepius: non canit y: 
non hibet habitum mufiez--.i,. difpofi- 
tiobeiiliaminpotentiaekterna , acc Ts 
*clinationem y: qnia minus fcequenter clicit: 
volitionescanendi , 
; &a$- Secundo arg« quà a&usintello- 
us ve imoeratasno fic praxis,auth, Sco- 
ti 4: prolart. v, vbt pofiquá docuit pra- 
xim cilc actam cligum,vcl impetratum, 
obijciccótra fc quia tuac fequereturadtür 
intejlectus cfe: praxim y quia aliquis pót 
clc imperata volantate,contra primá 
partionlà dcfinitionis praxis , gy (it actus 
alterins potentiae ab intellectu cc(podet 
nullam, intellectionem: e(fe praxim y (u- 
menda ptaxim pro illaoperationey ad q. 
debeuexcédi intellectus , fed (olü* ex hoc 
Tepipieioi Mino Impcidcese elt 
praxisvcl praóticas & hoc. sin concedit - 
:-Refp. Faber cit. Do&oré loqui de in- 
téllcstioncy vr intellcétio elt ,.non'yt ctt 
imperata, Ditg« a inicliccbionem vt im- 
parat cile praxim mareeialiter, noo for- 
mater, vc Do&ot elavé docet in 2.d.42. 
&cidconegauic à Scoto hic elfe praxim 
*ormalueruQaucllus. iaquit., intelloctio- 
-méntdcirco ncgazr effe praxim. quia vr 
in placita noni operati à voluurate » 
igi pamccdics vcl;quta non immediafé di- 
x 


tem imperatis efl tantum materialite 


ORC volent. ó 
te[pon(to (atisfacit; non prima,q . 
rà patet Scot ibi fatal do dnte one 
vt imperata , de qua vt fic, ait, (oli 
eic practicam , vel prazim , vt re&é- ade 
uertit Smifinch. Non fecunda quia cum. 
Door in2.cit. ait intel cíIe mas - 
tcrialiter peccatum, nonformaliter, pet; — — 
ly materialiter intelligit (ecundatió per^ — 
ly formaliter intelligit primarió;que do- . 
Grinacf communis ommbus actibus im - 
atis " ipfemet docet in. prol. cit«; 
.Contra iftud ,aic nv, coiter mon. genevas: 
tur babitus pratbicus:, quieft-virtus. 
praxibus imperatis; [equentibuseletlioo .— 
né,non tamé genevatur ex illis fequenti — 
pu ex eletionibu:,imquibusefefor — 
iter bonitas moralis, in praxibusd 


















4 


cumdig:tur quilibet. actus imperacus: ma 
terialiter, hooefiflpunda ib Dogs is f 
ex hoc capiteibi negat Do&tor. intelle 
€tionem effe praxim ,, debcbat Gtid aeg 
re: dé oíbus imperatis . &- taraeo de alij: 
concedit prater ifitellecti ons, INec tam 
dem folaittertia, nam Scotuüsibi cxpref^ 
sé ait nullam intellcétionegy imperata 
cfic praxim, nod vt in plocigumy& fi 
tio haius e(ict y quiarimmediaré mon dii 
gitur etiam hoc vrget de'alijs impetge 
tis'aétibus, ergo voiucr(aliter.negaredes 
bebatimperatos ele praxim «525 
109 Quapropter quamuis fic difficili - 

1ruslocus , attamé quoniam in alijs locis: 
cit. aperté concedit intelleGbioné cile pec- 
catum, vel bonam; & con(equenter prae 
xim, debemus hunclocum explicare , .q» 
nequit melius fieti y qnàm. expolitionea 
Lich:ta&a;vi delices,qynó'loqustur $co- 
tus de omn: inrellectione imperata yf 

dc ilia, quat. fimt eft cegulatiua operas : 
tionum; poteft.n. voluntasimperare in« 
tclic&tai, vt cogitet & quzrrat de medijs 
rcquifitis ad, fincm, Qaod perfi cim 
tali inquifitioncy& cogitatione qua co» 
gnitio,etia vt imperatajpotius cit practie 
Ca, qua praxis » quia e(treculatiuay de 
his cogn«tionib9s. dixit nullà 1ntelMectios 
nem e(Te praximsque cxpofirio colligi 
tur cx iplo textua:t mn. Doctor, Gís igitur 
dicitur intelleciio el imperata à Polar 


fat, 

























' fatesergo ef? tres "on foni, fed fe- 
[ Iur, ergo v axi, vel prattica, 
; qe Cd pleri ai ipe. n. nata 
8. denominari quafi. accidentaliter d 
praxi, ad quam exten(ibilis eft , nonau- 
tem efl terminus talis extenfionis, ecce 
loquitar itione , quz eft cxten- 
Fo 4. dire&iua, & tcgulatiua, que vt 
fic nequit effe dirc&ta , non de illa , quz 
ton cít exten(bilis, (cd terminus, |. quz 
eft dizc&a mediaté . Quomodo auté in- 
i fit authoritas. illa inzeilecius 


telligenda 
e xtenfione fit pra&licus , diximus fi 
exponcndo deliaiioums praxis $ed 
comer Log. n. 80. quamuis no- 
us —— i mm ixelie- 
pofie effc praxim , tamen no- 
Éitram non tecipit expolitioncm , & ali- 
tet Ls apap dg Ripe o ae 
itur i pet *. Meta. n. 74. v oftendi- 
—— Rigcedam, eius vcrà expofiionem lacri 
15 non . 
o oo. 410 Terto arg.qp a&osaliarum pot£- 
/— wianumnd t y vt fant . 
«on (nc praxis, quia Acift.6. Met. c.r. & 
Ae Mcrfam. 2c 1. i 
(— Git vcrfari circa agibile.f. circa elcGioncs, 
9t (c declatac ibi , f;&iuum vcró. circa. 
/* &Gioncs tranícuatce. ergo quia praxis efty 
R denomias intellectum. praccicum , 
iym 3Gus tran(euntcs non cfle pra- 
ín y (cd cffc&tionem , ficuc dift nx« 6. 
Kth.c. 4. vbi praxim,(cu actionem docuit 
€fic aliam ab cffcGtione - . 
Refp. praxim inultipliciter accipi. ab 
Ktitt.vt notat Vaf.cic. quandoque etum 
fumitar vc Áfia3nificat a&ioncm eicétiuami 
tan um , quz aGceptio cft eaxia e. 1igo- 
toía,& ;n hoc (cn(uloquicur locis cit. 
uádoque vcró nó:ta in r'gore, (cd vt di- 
eon à fcculitiones quo pacto coim 
tün;s cft a&iont, & eticcueni , & in hoc 
£cniu.nos bic loquimur » quia quzrimus 
dc obiecto cognitienis praece vc à (pe- 
eulatina duttinguitur ;. in hoc (cafu. 1o- 
quutus elt 24 Mcr. 3. dum dixit fiac t pe- 
eulatiug: elfe veriatem , pracuca veró 
opus, nà fi per ly opus intellexiilct actio- 
nem firicté (mptam , noo probattet ia- 
acniuim , quod etat oftendere Mctophyu- 
, Logs 





intellc&om pe2&icü - 


(0 QV dedinf.flenein pratl. v foe. s. 889 


cam practicam non effc , fcd (peculari- 
am, vnde ex negatione , quàd cflet pra- 
ctica, non pofset inferri e(se fpeculatiuá, 
nam poísct dici eíse factiuam j.& 6. Eth. 
| €.3.dixit tationé (peculatiná nó mooere, 
fed practicam , pet quam inxellexit facul- 
tatcm commonemactiuz, & factiuz . 

Quarto conttacortolaria deducta ar- 
guit Arriag. Tumquia fi nonrequicete« 
tur,quod principium praxis fit in cogno- 
fcente , (equeretur o€s (cicntias e(se pra- 
€ticas , excepta Theologia , quia omnc 
funt de, rcbos abí(oluté factibilibus ; imb 
€ognitiónem , quam habemus de diuini 
product;on;bus, effe practicanr, quia e(- 
fet de re operabili; gy cft falfum,quia oul- 

1; cognitio alicuius ocdinatot ad inpof- 
fibile ibi. Tum 2. (i neccfiarió requires 
i vedo t Minn e poffit errare , 
queretur fcientiam Dc:, itioncmg 
uam Angelus habet de m. uc, 
dictamen prodentir »quam Chriftus ha» 
bebat inhac vita,vifionem Dei in Bcacit 
mon eíse practicas (ed (pecolatiuas , quia 
ncc Deus poteft errare nec Angclus,nc- 
que Chriftus, aut Beatiqui non (olum n6 
oÍsunt errare, imó necefsario agunt, 
cedit , quod licet po(fit ertoc contis 
gereante cosmtionem d:tectiuam,ta 
pot directionem voluntas. pofsct deteta 
minari ad ncccísatrib agendum ex ——X 
tionc dirccrioa prius habica, quz ex (c cf 
practica,quiadirig t serpo illud opus nee 
ccísarium eísct praxis. Tandem ainentes 
non funt liberi, & tamcn. quaadoq; cftie 
€;unt recte artificialia, 

11 Redp.ad 1. ncg.(cq. nam vt notat 
Scot q-4. prel Mead coznicioné practic& 
tequiritur,nó (olüm quod fic oflentiua 9» 
peris , Icd et diteccua , itaut opus fiat ex 
vi iliius dircctionis, quod nó accidit in ile 
liscognitionibus ,qua (onc mere oftenfi- 
uz, & ico (peetifatinz; & Éalíum eft nat- 
lam cogaitionem ordinariad impoflibie 
le nbi , nam vt monct Scot. ia. prel. cie. 
$.Conira tfi ud, 1.d.6. q. 1. impollibile 
potcft císe obicccü volentotis ; cum quia 
licet tit fibiimpotlibile,non cft camé ab- 
(oluté ii poflibile, quin poflit cadcte (ub 
pracc,:to, vcl cótil;o, vt diximus de An- 
geld nobis confolcnte quídam acus 

Ttt virtu 


Ht 


$96 
sirtutisci fnipo (ibiles .. Ag 2. de ratione 
graxis efic ; vt opus illud fiat ex vi cogni» 
stionis non fimpliciter oftendéus; fcd di- 
&gigentis fimul; quare requirituryquód vo 
Juntas t:c dirigibilis, qua rationc negatur 
a Scc.cum verioribus Scotiflis (ciétiam 
Dei practicam eífe q«4. prol&-r. d. 38. 
quia d'u'na volunras eft inobliquabilis ;. 
& prima rcgela in fuisoperationibus, de 
eogmiionibus Anacii Chrift i, & Beato- 
rum concedimus practicas eife, licét vo* 
Juntatesnon poíIint errare,nec actus ipr« 
farum hint praxis in tigore y quia vc dice- 
mus art.Ícq.de rüne (cieotie pra&ice nó 
eitactualisdire&ia , (cd aptitudinalis , 
۟ iguur.cogaitiones ill ex (eiptis- (mt 
"ditcétiue y crunt practice, quamuis voi 
Juntetcs fint. ab exttinfeco determinat 
adactionem rectam, hoc ar. cft peraccis 
dens; & ab extrinfeco .. Perltoc patet, ad 
acont. ram quía »mfenténtiá: noftra vo» 
Iuhtas nunquam ab intellecta «determi 
matur,vi nccefficetur ad agendi, [cd feni 
ger ranetiatrinfceelibera ; vto lib. de 
4áAn.dicimus. Ad 3.conf.ex ibid. diccadis 
oluntas inamentib, eft edenrialitcr lrbe 
xa libertate nacurali,ua polsüt ageres & 
nonegerc,non libertate morali, quz. fa- 
pra illam addit aduettentiam touiscire 
xa matcríam moralem viruis,  vitij j 
«um igitur per amentiam fit pertütbae 
aus rationis víus , vt.nequeat adueriere 
« cognolcare , quanam fintopcra mo» 
aliut bona,«clmalay carent regula diri- 
qiia ibero(équener libertate morali 
um hoc tamcn ftacguód quàndo; nó 
gercarbstur rónis víüs circa res artificia- 
des, & ideo potfunt iuxta artis: precepta 
*opcrari quia habé&t libertatem artificio 
Xamjqua dicit libercatem nataralem cua 
aduertentia ad rcpulas artis. 

112. Quares,sth Sco.4.d.6.3. 10.O; 
& 2. d. 4 1.iín calce corporis quaríiti dan- 
tur actus indifferentes; qui nec boni süt y 
ncc mali,vt icuarc fcftucam,fticatio bar- 
be, &c.an ifti a&us fint praxis. Re(g.aflir 
anatiué, quia cum (int deliberati, & inge 
erc moris, ertic iuxta regulam 10nis nom 
porycu precipieniem, aut confulentem y 

d.permittencem ,qua ratione a&us ifti 
»dicuntur impuzabiles ad laudem ; quate- 


SN 


oo Difp; X TEDe een vo 15. 


"T AM P 


nusoperans per ipfos, licetmof agat usc 

ta re gufam rationis precipienterm , tame & 
ron violat illam , qua eft minimi ri - 
genere motis ;fed de his latius in trac, « 

actibus humanis. ' — à» b^ "d 

^ Contra — arguít Auerfa . 

uia praxis eft,que regalatarj& ad ! 
motitiz pratica Brincipalicateedistur) 

fed talis cft a&us imperat Piddimegne 
Ice, & praecepta artis;v.g.(cribendi, 
di,&c.tradunrur de a&uali (criptione; " 
'cántu,non de-volitioné fcriptiems; & cá: 

«£03; & ad hos'aQtus im feribendi 

& canendi ats iptori. 









eft obi 
siith dicitur 'attica per ordinem ad 
bier à peril ed attdéimpetiam 
nonimperdns, (t obieótum notitia 

i uficazatcis: 


en s 
P ad hoc vt notitia dicatec practican 
ufficit: y vr itd ipfam (equátur 'aGds ali 
nis vi is: pef mo turali | 
quclat(ed ek igicar,vefequatuma 
fforitid* cognitus, Gc tepre(ent i 
GiuésraliScftactusimperarus, oomimpe —— 
rans. Tui 4:ex Amic.perfectio ,& impe — 
fcttio voluntatis eít boniras velsavalitim — 
moralis,nóartificialis;beé.m primó ców — 
petit rer aruficiali inde independentem —— 
a? voluntate, volüntati veró. dependencer? 
à re artificiali , ergo primatiozótus ex 
termus erit praxis - 
113. Refj.actü&externürdupliciter pot 
fc cótiderari,primó gebe rali 
hoc cí],srh fpecie fua , & ex obie&o, a 
tcquz ab aliquo homine ffat y in cuius tífir ! 
porettate et vt fit vel non tit. z. quafi im 4 
actu exercitosquatenus.f. imperatur a vo- 
Jàtate, & applicatur ab ipfa porétia exc- i 
cutiua ad operandi; primo niodo fundat- 
bonitaté vel malitia obiectiua in genere 
attis,feu fundamental quiad fpccificas 
tioné, & porentialé, fecundo modo fuse 
dat bonicaté,vel malitiá formalC,& actuar 
lem,& quó ad exercitium; tunc ad r.die 
cimus concludere dc praxi, & dirigibili- 
tátc in potétia & quo ad fpecificationé* 
non de praxis& dirigibilitate — 
Pos. quo — 








imi: 





Q.V. de diu [cientien pracLep peu. del. 89i. 


qub àd exercitium, cum.n.prius fi volun 

tatis actus,quam adus extcrior,& vterq; 

fit dirigibilis a róne, quia przerequiritur 
applicatio potétia tali,vcl tali modo;im- 
plicat , quod ratio praxis prius exercea- 

tür in actu externo, quàm in interno, E- 

xemplum cft in moralibus,nam actus ex- 

ternas: homicidjj primario prohibctur:, 

& fupcr ipfum ipmediaté cadit probibi- 

tio, & fupra volitionem auc (ecundarió y 

Quia idco volitio homicid;j eft mala , & 

prohibita,quia homicidium eft malum , 

& prohibitum; qu caufalis cft vera ; & 

hoc (i-contiderantur in cífe potentiali , 

& obicétiuo;quáaquáwt fic libertas prius 

conueniat interno quàm externo , nam 

primitas malitiz non attenditur penes 
primitatem libertaris,qua eft fundamen- 
1um,(ed penes primitatem prohibitionis, 
attamen in effe exercito volitio bomici- 
dij eft primo mala , quàm homicidium. 

Quia primo exetcerur. , &.in externo dc- 

indc exercetur depgendenter. abinterno . 
: mptü valet de praxi in effe.obie 

,& poteatiali; non incíle cx ercito, 
actuali, Ad 2.pcr idem; nam inob;ecto 
mufica includituz aliquo pa&o applica* 

. fio potentiz executiue . Ad 3. dicimus a- 
&um voluntatis non fcqui per modü na» 
turali fequela- ; immo efie per fc inten- 
mytáqui neceflarió & per fe primo in 
exercitio regalatum. Ad 4.illa perfectio 
artificialis in: efle potentiali primo «om^ 

petit rei artificiali, nonin effe exercito , 

d: dependenter à voluntatc , qua cít 
«aua illius aGus . 

*a414 Dices,eüdé ordiné (eruat actus 
internus, & extetnus; dum fiunt n atu , 
quem feruant,dum funt in: potétia,vt pa- 
tet decffe libero, quia. n.efíe liberü prius 
competit inrernoquàm externe in co fi* 
£16,1n quo ambo func in petentia , idco 
iacu prius compxtit incerno,quà m cx-« 
teffio ,€rgo quia ró praxis prius compe» 
tit externo , quàm interno in effe potcen- 
tialiji cendi, dá (unt ina&u. Tum 
quia ft ideo actus exterior , vt dicatur 
forma is exercice , folum prze- 
xigit ioteriotem, vt ab co liberzaté par- 
ticipet,non erit fiinpliciter verom; quod 
ratio praxis abactu interiori dc- 


riuatur in exteriorem;(ed hoc tantum ds 
libertate verificabitur. Rep. non (cmpee 
feruati eundem ordinem inten.ione , 
& executione , quando .(. talisordo cít 
execationi iacompoffibilis ; vt patet da 
fiac, & medio ia intentione, & executios 
nojibi.n. finis eft prior, hic pofterior, ita 
€It in propotito,vt dixiaus;pracipué in 
generc moris;quia ad hoc vcaliquid pro 

liibeatur primatió, fufficit quod fit libe 
rum, (iue primarió, fiue fecüdarió , proe 
hibitio .n. pendet a voluntate legislatos 
fis ; at in a&u exercito nece(farió priug 
ponitur jaternus quàm externus, Ad a- 
líad dicimus in effe. exercito externum 
non (olum accipere libertatem fed ctiaas 
dirigibilitatem; quia non eft a&u dirigi 
bilis,nifi medio actu voluntatis hoc, vel. 
illo modo applicantis; & maximé loqués 
do de praxi imn genece moris , nam vc ait 
Door 2.d.42. B. quia voluntas cít pri 
mus motor in regao anime, & omnia illi: 
obediant, tenetur dace re&titudinem,norr 
folüm fuisaétibus , fed etià-a&tibus alias 
rü potentiarum; vnde bzc caufalis e(t vea 
rayidco potentia exteriot deficit operane 
do, quia voluntas deficit imperando , 


dine. 
ARTICVLVS Ib. 


Quid fit, c vnde [umenda ratio grás 
&ici , c fpeculatiui - ^. 
11j Iücrécize pratici, & (peculadiuk 
D nó (olt applicant habitibus 
fed ét actibus, cü hoc difcrimine, quod a 
loquamur dc a&ibus; tantü.de intel lectja 
uis dcbet intelligi , ratio cft , quianullug 
actusaliarum potentiarum. ab intcile&td 
potcft dici practicus, quamuis fit praxis 5. 
nom n:eí(t dirigens ,;& tegulansy ícd di- 
rectussat fidc habisiuseit füsmosic [à- 
tio faltim practici nó (o]um tribuitucha- 
bitibus iatellectualibus,(ed etianyvoluns 
tatis ,virtatcs namq; moxales.appellaatur 
habitus practici , & ratio huius cft., quia: 
tàm ifti; quam illi ordimantu£ ad. praxim: 
Em diuetíintodé ,nà PAPAE 
05 , vt prüdenta: , & ars ,refpicingr pra« 
xim dircctiué, noo.-n.habcrit aum con 
curíum ad actus altarum porentiarum, vc 
cx dicendis in lib.de deduptgnimumpen 
tC à i- 


E9:z 


Tabitus voluntatis refpiciunt praxim elici 
tiue,quia phyficé concurrüt ad proprios 
acus ; cum crgo fit diueríus ordo in his, 
& illis habia us, diucrfía quoq. erit ratio 
practici. Verum quia communiter pra- 
۟icum fumitur vt diffcreniia condiftin- 
£ta à (peculatiuo, & hzc nonnifi bab;ti- 
bus intellectus poteft cóuenirc;hux ctt, 
quód de practico, quod cum fpeculat;uo 
diuidit hakitum intellectualem in comu 
ni,loquemur;& dao quzrimus,quid for- 
maliter dicant , & vnde fümanuur , anf. 
à fine , anab obiecto , 

Prorcfolutione primz partis quafiti 
not. quàd ces à nobis cognofcibiles (unt 
dupl:cisgeneris, qngdam ,o. funt produ- 
€ibiles, quzdam improducibiles , faltim 
i nobis,hec non poflunt cognofci nifi (c- 
cüdum propria predicata in primo, X fe- 
cundo modo,ac quidditates ipforum; il - 
la dupliciter pogunt cognofci primó quà 
ad coram eílencias,& prazdicata,prefcin- 
dendo ab exiftentia , fecundo etiam quà 
ad exiftentiam/f. quatenus (unt produci- 
biles inreram natüra,con(iderando mo- 
dum,& circumftantias productionis illo- 
füm,vt recté,& congrue fant;ptima co- 
goxto dicitur fpeculatiuaquia fiftit in có 
tc mplatione veritatisnec vltra progredi- 
tur,ciufq; finis eft (cire ; Secunda cogni- 
tio eít practica,quia fe extendit ad opus; 
iudicat.n. hoc effe profequendum , illud 
fugiendum;ciufa.finis eft opus ; qnapto- 

quer racio practici (ccundum cemmun£ 
in cognüionc dicit ordinibilitatem ad 
opes , quod eft praxis . An 
. 1316 Scotusanté q.4.prol.art.z.dilige 
tjus explicans quid fit ifta ordinabilitas, 
vcl exteníio ry ig qua confiftit ra- 
tio practii; ait dicere duplicem rclatio- 
ncm aptitudinalem priotitaris naturalis » 
& conformitatis; quod practica cognitio 
dcbcat effe prior naturaliter praxi » pro- 
bat ex 6. Eth. c.3.vbi docet Arift.electio- 
nem rectam , qua eft praxis , neceflarió 
Iequirerc rectam rauonem , cui confor- 
rpatur;& patet ex dictis, nam omnis pra- 
xi$ s vc] cit actus clicitus , vel imperatus 
voluntatis , vterq. aoté prarfapponit acc 
intellectus ; tom quia regula elt prior na- 
turaliter regulato. Quod deinde dcbcat 


Dif. X11. De Sentia. 


cc conformis , probat ex eodem Arift. 
ibid.docente quód veritas confideratio- 
nis practicz eft confe(sé .. conformitet 
Íc habens appetitairecto : duplex autem 
cít conformitas, vna paffina, & hzc con- 
uenit appetitui » & praxi, alia actiua , & 
hac cfi propria cognitionis practice, ga 
eft regulaiudicans , & dirigens quomo- 
do gerere (c debeant aliz potétiz inpro* 
ptijs actionibos. Quare illa erit practioa 
cognitio,cui ex propria natura cóueni&t 
haz duz relationes aptitudintlcs, Notan- 
ter dixit Doctor has relationcs effc aptie 
tadinales,non actuales, quia per accideng 
eft , quod ad rectam rationem fequatur 
praxisrecta : cum.n. voluntas fit e(lene 
tialiter potentialibera, poteft non agc- 
re propofito fibi obiecto à recta ratione 
practica,vel non conformitcr agcre; noa 
ob id tamen cognitio directiua , & tegü- 
latiuá non erit,cum.n.fit ex fe talis , nom 
pendet in hocá pofteriori,& effectu. 
Ex quibus colligitur, male à recentio- 
tibus referri, Scotá fen(i (Tc illà effe pra 


cticam cognitionem, ad q fequitur quos 
o operatio aliqua,vt amor, vali 
delectatio : Nunquam .n. hoc affcrit, vt. - 


patet intuenti textum, imà oppofitü do 
cuit, dum dixit cognitioné illam c(le pra" 
cticam , quz ex ín; natura cft regulatiua 
praxis , inter qua fit relatio dircctiui ad 
directum,& regulatiui ad rcgolatum, taz 
lis auem non eft qualibet actio quo* 
£anq;modo fequens cognit;onemyfcd i- 
la,quz elicitur vi cognitionis directiua 
ad Fen cognitio rc . , 

-oll gitur 2. ad cognitionem practicá 
nó(oflicere;g verfetur circa rem opera" 
bilé,hoc.n.conuenit & fpcailatiuz ;tà uie 
Phy:ofophia,quàm moralisfcientia yet» 
fantur circa act;ioncs no(trz. voluntatis » 
qua (unt res operabiles;ícd adbuc reque 
ri,gp verfetur operabili dictck 
modü,& circü(tantias acuonisfaciéda 

Col igitur 3. cognitionem practicam 
illà ciic,quae cx (ui natura et ad. praxim 
extcnhbilis, ad opus oidinabilis, hice 
re(pectus conformitatis actiuz , cum 
aptitud:nalis,e (t ccaliver idéuficacus; qua 
propter non.cft códitio neceffaria , Vt fit 


ordinabilis cx intentione fcientis» Vc lale . 


59 aft. 





AE 








" V ris RET nS 






shui rinqoit Do&oryea- 


s 
Faélu iltá eon ordinare, 1 quig cé 
pisi: xinfocus fcientia qula pé- 
feictijs acbitrids erit quoqs acciden 
is ipe untmerumcqaine on Bi 
79417 fiin phus proc maios, netta pra- 
idi dmt nc Qd c 1 pracci- 





bs 


nis 
dis & vci tpeculariuo diltinguirur «oucr 
piat hábicui gk aceai im tellect uali» alitcr 
i lieercodiiipetituhabitus .n- in tácuqo 
dicitur dirigere ; ingnaptli .eftipzoducti- 
n&sacios pracrics qual niediare dirigit , 
f$ in hàbiam cx fc attiggis obiectum, fed 
pyédioatus xqui eft. imoediaté direct: 
Bisp; ioc verbapuluplicitct cantingits.vr 
toMisicár moSco.q 4  prókarguédo corra 
ita qiam, Soin fn, ad fóncs opin. nà 
üg aliqui poodici practicus siii dire 
& viftüáliter, rj: & eft. coghiuo princir 
j raetiey xc quo dedugitar omclul 
i icétiboreieqeci inna ilr 
rd fidinizeipcactici: jn ga feionti 
Mr MA EPDIA ME iebdigitur 
Piscis ibedirecbinus fp squiliter x qi 
Ecxpeétse dirigg in-praxi m,sa-ef oouni 
dio concitifhinis practicas hos dup iei 
i6H5 eb roxime er eum diétag in parts 
EütorMijés Gi tu hcielfo rali eL talimode 
A GNMGE CL qudbdiditum UR. rit 
[o iineisrin foa biles tit ats 
, éLiciihaghienimdhibiivsdadindg p 
áctüspátt&icolirczwekt dios ,enm.die 
ctàtim vente: li liba ede; pnofequende m» 
iid opns bgodirecao itoagibis 
fibsserie córhufto Ycientiei monilia fa 
cybilibuscéndluto aruis,oqnetjunthebi- 
tisinetitiancos ádcopus in yniüesfali No- 
£at infupécDoctórs dift habisesypiacr 
falcs diti folemápec 'y:v&ide medii, 
ni diuldétut inuheocica ani, £peculazià y 
& iti praccicámiyndmquód farmalirer ünt 
T indc ji«d quoniamxquáddo funt ali- 
(duo cx:tema.oppofiuà «quanto alig d 
reé&dirabyho. oppobronfm , tanrp acce- 
dit adaliid, modo confi decauo a paru - 
culari,quia eft immediate. du «cua. gra- 
xis à particulari proxime habet xónem 
prátuci;& quántà aliquid recedic ab 1lias, 
tantó magis acceditad fpcculutiuum.s &. 
an. Logicae 





Vnde [umnátwizatia hraSh Jgecal. ii. 835 


haciónzhabiususvniuer(alis pot dici -/e 
:culatiuus yin quanpun-recedic ab jactu. in 
particulari ; yndeagaab(olute c.t culis; 
fédcompataiud4:, 56s. 

Tx his deducit Scotus, quid dicar, (ic - 
eulatiuum.s. gam cutmopgonatur praet: - 
0, dicit carcntiam illius otdip.stionis- 3i 
ópus;uaur goguitieispesulacua Grilla, q 
dd cócciplatigng propri). obiecri f thc, S 
vitra non procedit s. hinc. Aritt. a. Meg 
c zl aéciatpeculatiuadicituclibera, pra- 
SINCROIIA WELHMUENUA TIER EE 
Anis [peculatigae cll weritas yqacticae vero 
«0 püsynam jlla-ci.proprerde shax proccn 
Alin1,;cum: miaitira aliacü poxenuarí) 
-ox18:Sedeorm arzdicca i0flajuc, quia 
practica & fieculaeivum: funt d; ffcrentig 
chuifrdüz (cieotig ja cochmuni » ar. ku 
relpcctusy wel'pulvatieposet cde. diife- 
rétta alicuis eeálisabloluti, qnalis eft fciée 
tlaergo praceicu anon dicit illos re(pe- 
&rüsguccfperalarisum-cátengarb illerü. 
Sic(paprateicisb s Sie ealaiguo dupli 
cicer pollboan i decanb wel Kecuridum id y. 
4pst patze cei d; cuntsvelikecug dam id; 
&.à nobisexplicintur y primémedo fuüt 
di ig; e(onctales Iiontiz y fecunda 
mootio.dscont refpectes Bocacentià jp (ah 
fd OAjlicato, (ant; potius; pafsiónes Gon? 
(equentes, quàm ciencals diffctentge y 
iftesah circ utolfaribuntsvthotar Sao: eit, 
zilChrca ai preen) difficultátis aducrten; 
dhm.g dex Sco,cis, ifia vod, notitia » 
&ohabitus pracucis Scfpeculaciut dicürit 
&alcs ineran(ecég (4 forcgddireri per propa» 
dis nijas cffenciales yX.de hoa non 
eft quaiíbio, Ccáiusrin-bs) vndocau(ali- 
xo otiginausé:iesepiantifte di wd 
peii acpibus ve|habidbusser.quo (tqdfi- 
ayrnon foutfaccrequaficoyqui re[pades 
habitósidia: practicos cl (pecilauuos » 
iquiagh actibus pidcticisa)& (Qeculat uis 
icaufantutqhamuisín. actus ftat eaula;har 
bituumsátcamen;:vt 00; aCdDoqier lit: E y 
&tactüs)fbi funt prácticiy i fpeculuuuig 
xrgo bibentiauías) 4.curscaies com ineng 
idiffetepvias x&icontequencec ifla xNular 
etant; originatiue .cawíagtes. diiérotiig 
illas ; d habiibussqutsre;ab sodG lhabiwig: y 
&actusdbabcbuntipné practici , vel (pea 
culayiuiy& deiffo qe ciens qiedipi 

UU 3j n 


394 ' 
in qua difficultate certum eft intellectum 
ton poffe effe talem caufam, quia intelle- 


&us efl cauía comunis vtriq; tàm pradti- : 
co,quàm ípeculaciuo,crgo mon potefl effe. 


caufa dift inctiuasaliquid aliad igitar affi - 
gnari dcbcbt , quod (it proprium vnius , 
& non alterius. 

Prima opinio eft Henr.quol.4.q. 1-qué 
fcquitur Grcg.in prol.q. .ar. 3. Fland. 6. 
Mct.q.2.2r.2,& ex parte Amic.ttac. 27. 
difp.4 q. 4.dub.6.fcientiam.f.dici pra&i- 
cam,vcl (peculatiuá à fine,nam finis pra- 
€t icz cft opus, (peculatiuz vero ipfa ve- 
ritas,& fcitc obic&i;quá fent. ex noflris 
fcquitur Baffo.q.7.prol.ar.3.Secüda (enr. 
cft Scoii q-4.prol.ar. 3. & omnium Sco- 
tiftarum,has differentias nó fumi à fine , 
fcd ab obie&o,vcl tiobie&um , & finis 
coincidunt , non fami ab illovcfine ;. fed 
vt obictto,quem modum dicendi fere (c. 
quitur Rubion.q. 9.prol.art.r. 

119 Dicendücfl,aGum,& habitü dici 
pra&ticum,non à fine (ed ab obic&to, idé 
de fpeculatiuo dicatur;ita DoGor cit. & 
quidem de habitu patebit, id demóftra- 
bimus de a&u ; Prob. igitur à Sco. prima 
pars,quod à fine non habeat,quod fit pra- 
&icus. Tum quia ró pra&ici formaliter 
fumitur ab aliquo intrinfeco aui , có fit 
effentialis illi cx dicédis art. (eq.crgoori- 
ginatiué erit ab. aliqua caufa extrin feca 
priori & przfappofita illia&ui , fed talis 
caufa nequit cffe finis,ctgo &c.mi.prob. 
finis vt finisnon cft caufa, nifi vt amatus, 
quia zx di&tis difp.7.Phyf.e.8 .art.3. intà 
tum finis caufat, tn quantum mouct agés 
ad agcndum, (ed r6 pra&ici conuenit a- 
&ui iue finismoucat agens; fiue non, & 
conf:quenter fiué fit actu cau fajfiue nó 
quia (ufi cit dirc&io aptitudinalis, ergo 
noncaufatur à fine ; non .n, amabilitas , 
& potentia ad cau(andum fufficit quia cf 
fc&us, p we tecipit,à causahabct , quia 
cauía actu caufat;no quia poteft caufarc . 
Tum quia vcl finis cft ceusa , vt eft extra 
productus,vcl vt confidcratms,vel vt inté 
tus & amatus ;non primi, quia vt fic cft 
poftcrior a&u practico, & aliquo modo 

Aus;faciens aüt diftinguere dcbet cf- 
fe prius; (i pe ose vt ficnon cau- 
fat vt finis, (cd vt obicttum , quia vt fic 


PMEANEDLSS iL 
Dip. XII. De Sdemia. .— Lo 


ATE T 
sb 4. 
j 
* 






non babe: rationem finis 5 ad qi 
quititur , vt fit amatus, fed potiu 
né obic&ijnec tectum, vt iam oftési 
R eíp.Baffo.notitiam przcedé.é ame 
rem finis non c(fe pra&icam,íed fpecula-- 
tiuam,quia non cit à prax: vc à fuo prin- 
Spas cit intentiofinis , vnde fol 
mittit pra&ticá notitià polt finis amo- 
rem,non crga finem, fed erga media, Per 
- hocad a.ait finem vt inicnium, sea incer 
tionem finis caularc notitiam practicam; 
& in hoc fcníu cx plicat; limitat do&ri 
namtradiamde praxi. ——— — M 
.. Contrajintério finis eft praxis regulas 
bilis ex di&is art.pracced.ergo refpicit re 
gulam priorem,ergo non przcedit noti« 
tiam practica (cd fübfequitur. Tum quia 
contingit quandoq; agerc contra atua- —— 
ledi&amenrónis, vt cumquis peccando —— 
habetconfcientiam remurmuranté,quod — — 
dictamen eft pra&icum,yt patet,nà au —— 
dirigit adopus,&attinetadscientiamfal — — 
tim moralem,& tamen non eftab inten- —— 
tionc finig,quia hax potius cft illi oppofi - 
ta, Tum quia preícindendo à quocunq; — 
a&u volütatis hoc iudicium, Deus efl se — - 
mà diligendus,non eft ípeculatiuus,quia '—— 
non fiflitinfola contemplatione vetita" — — 
tis,ergo pra&ticus,ergonó eft deratione — — 
notítiz pra&ticze a&tualiscóformitascum — — 
praxi. Tandem je a&usbonusmo-  — 
raliter dicitur taliscx conformitate cum — 
regula rónis, vt cómuniter docent Theo * 
logiin ttac. de aG.ham,(ed intentio finis 
cft bona formaliter , (i cftcirca conuc- 
niens obiectum, ergo habet regulá prz- 
uiam,cui conformatur, quz pradtica crit» 
quía dircétiua operationis teta. ) 
Amic.reíp.rónem praébici habere efTe 
à fine,non caufatiué,sed terminatiué , nà 
vt a&u cxiftente fed vt potente cxiftere 
uia effe&tus pot terminare d 
uz cau(z tàm vt producibilis , quàm vt 
produéctus.Hac refponfio non cft ad pro 
potitum , nam diftiactio per. effe&us c(t 
diftin&io à pofteriori,nosautem quati- 
mus diítin&ionem per priora, per cau. 
(as,à quibus originatur 
120 Secunda pars,g fumatur ab ob:c-. 
&o;prob.à Sco.nam actus (ciéua pracri- H 
ca cau(atur ab intellectu à pra miffis 5. 1 
intcl- 





















J»ip.e 




















i. 


Li 








Qu. Pale fu 
Tatelle&us non eft ratio diftinguendi, vt 
diximus,ergo erunt przzmi(I, quia vt di- 
«emus di(p.feq.concluf. (cientifica debet 
elTc ex proprijs, non cx cómunibus, cam 
igitur alie (int pramiffae cóclu(. practice, 
km cóclu(-f; tiuz,diftinctio à prio 
ri ex premiffis fumi debebit » praemia: 
aüt non funt cauíz originariz huius difti 
€tionis,quia & ipfz virtaaliter includun- 
tur inaliquo priori , tale aüx eft fübiectü 
€x di&is q.2.ergo caufa diftinguens pra- 
&icum, & am latiuum erit obic&ü pro 
prium vniufcuiu(q; exemplum : hzc con- 
clufio practica, Dcus eft (ammé diligibi- 
lis, deducitur ex his przmitfis , (ummam 
bonü cft fumme diligibile;Dcus eft (um- 
mum bonumyin quib.vircualiter contine- 
rur,premi(Tz immediaré continent con- 
clu(ionem rone medij, qp eft caufa conne 
&ens extrema , medium aüt vitimaté có- 
tinetur virtualiter in fübie&o; inquo etià 
virtualiter continetur predicatum.(.(um. 
mé diligibile. Quandoq. aüt medium eft 
à e o diftin&i, vt eft reip: refpe- 
minis,quz ponitur finis medicin 
uctamen in [pens obie&um ^w 
qp virtualiter primó,& vltimaté cótiner, 
non ille finis, nam 1ntantum hzc, vcl illa 
fanitas concluditut de homine , quia ho- 
mo cft tali, vel tali temperamento cófti- 
tütus;& in fcientia morali fzlicitas poni - 
tur finis,fed demóftratur de homine per 
proprià róné,quia idco fzlicitas talis có- 
petit homini, quia cft talé animàá habens; 
ynde fubie&um eft faltim finis remotus 
fcientiz,& idco ab ipfo (umi debét prin- 
€ipia,licét non in quatü finis , fed vt obie 
€um.Conf.ex Arift.6.Mer. 2. & 6. Eth. 
€ 1.& 3.de An.5 r.vbi practicü à (pecula 
tiuo diftinguit penes obiecta ; clarius 1. 
Magn. Mor.c. 35. 

Notat tamé Do&or, q» cü ró pra&ici 
dicat duplicem reípactam prioritatis , & 
€onformitatis a&iuz , (cu dire&iuitatis , 
primam rc(pcctum proprie m6 habet ab 

abordine potétiarü, eo quia 
voluntase& regulabilis , & poíterior in- 
rece eu o) pe MN accipit 
ab Obiectosquia ideo inccllecuis cecté di- 
etat eee eiie (umme diligibilem , quia 
D cus iníe vci contine: ycjicascan iluus 


hir pratLep fpteul. ert. 1. 85; 


propofitionis,& rectitudine il!à. Vbi ad- 
Uertit duplicem effe rectitudinem praxis 
eliciendz vnam neceffariam , quando .f. 
indepédenter a quacunq voluntate obic- 
cram natum eft terminare aliquà actio- 
nét patet inexéplo allato, & vniuería- 
liter ip illis omnibus , quz funt intrinfecé 
bona,vel mala,& ideo przcepta,vel pro- 

hibita;quia fant bona, vel mala;altera rg- 
ctitudo eft contirigens,cum .f.obicctum 
eft bonum bras à ab actu alicujus 
voluntatis,vt fant apre on funt bona, vcl 
mala,quia praccpta vel prohibita , vt fa- 
crificium miffz innoua lege cft bonum , 

in veteri lege nonerat bonum ex ordina 

tione voluntatis diuinz , & in his vltimig 

notitia dicitur practica refpectu illius vo 

luntatis, quz non e(t deterininatiua recti 

tudinis,nó aüt refpectuilliusquz deter. 

minat rectitudinem ,& bonitaté obiectis 

hzc.n.non depédet ab intellectu tanqua 

à regula dictante, quia eft caufa rectitu- 

dinis obiecti, & prima radix omnis obic- 

ctiug bonitatis, 

Inoppof.arg. t. q iftz differentiz ra 
mátut à finc; Tum ex Arift.qui 3.dc An, 
49. aitintelle&à exten(ione ficri practi- 
cum.i.qui cft fpeculatiuus, per ordinatio 
nem ad finem fieri practicum , & 1. Met. 
C-I.practicam fciétiam docet ignobilios 
rem c[Te (pcculatiua quia eft gratia víusy 
ergo vfus eft per fe finis practicz , er 
diitinctio (umitur à fine ; clarius hoc ha- 
bet 2. Met.c.5. vbi inquit finem fpecula- 
tiuz cíIe veritaté, practice autem opus. 
Tum 2.quia actus dicitur prascticus, quia 
cft moraliter bonus, vcl malus, fed boni- 
tas, & malitia conueniunt actui ex circum 
ftantijsjincer quas principalior eft finis ; 
Tum 3. obiectum , fi eft caufa actus , eft 
effectiua, erzo non e(t prima radix difti 
ctionis, prob. conítq. nam omne agens 
agit)quia mouctur à fine , ergo finis cft 
prima cau(a,& radix omnis diflinctionis, 
Tum 4.principia practica femper fumum 
tur à fine,crgo finis eft qui virtualiter in- 
«ludit rone repete x: 

121 helíp.cs Sco. Cit.ad arg. pro. 
opin. g dug triplex gradus iniclectue 
fecundu Arilt.primus;cum percipi fpe- 
&ulabilia ; Secundus cum cogitat agiblie 
3 Tit 4. bu 


£9& Xinh DÓpXEEE «Be eionih. DESEE 


Ín vniaecfáli i6/diccado de redijsimpar 
'eieutbris Tercioscum de medijsanpavri- 
culatteófalit propter finis afecutioner. 
Hine fecüdam prit gradum intellecras 
eit fpeculaciuds;qui deinde extéditur:ad 
copnitionem' practicam in vnime(ali, *& 
&ptitudinalem, qua non refpicit finear vt 
amatum/f(cdvécogiritum ;fecundurftter- 
Sum gradum refpicit irem amarum & 
voliróm & voluntate; quarencgatuy intel» 
Teccom extendi ad'practic 
grins optér finem A did de r, 
et. cel p, Sco ad ire; primc.o«q: collar. 
qus víG£^y. feroperario ti eft obiectum 
enti practicas tanceftper fediRin- 

I criubfeios vt obiectum cógitieim 5 mon: 


Mises fa finalis fi vero nori eft'obiecum ,. 


Lo Deque edu 
slBabeat hibitudinéad vfam;bom 
ded vcad perfe fusca tncaee(t'obic- 
pun & quia liübitadiiémhicitad vfurri,. 
Vicecve ur graclátiraltedos«óliueraram:, 
xRoBicéti; adlitic éóteladiuit henoliilicas 
fcientia practicae. Ad id dea Met sit 
Tip itorh pevalátiaümprofihe iamédia- 
4v Tübere [pet ulàcionen quat d'ciuiva- 
"rais qui virer rton rebidit;habiui pta- 
xicürmproa né: imtnediato Ttabere opus 
«b hosdami praceicam 3q6d diciiur: opus; 
"Quis refpicit tlüd'regütandoguard: Arif. 
«a(Benaaie diffremiam babiaiuiispenes: 
10s os iweethid drefpiélanr) inp ra ü- 
witadiitinaiononidtprma & origmh 
Aisgesdixirias Ad 1l $ oxcetloqridb 


- rudis rn: 
fidmerátur: 


AQUA 
EDIT 
Bus ud 


didit 

Fw; d reor y s eni 
ons. sdproStiimtrisenrmanrd- cite 
*titfe fp dueloaviuE propier 
"fineniyqtt meer trice de- 
tcr nij icone] nonc pioréyaub vp - 
uer dàdine gltum: DIET 

p 

ayaoudít 


inudofeca fudismriab: Ti. 
neyoticunebiectó coirici 
: 5i 


noue dibvtoisehytialipay: -deinoritw patet 


t8, tus quiz Rire Obiciti aene ipt 
s vopnitióy efi valérec 
tet,d actüs 
tu&. Ad 4. 2(tmpr defever(í 
steicdaco (eiécoe qdiefobi 
S piá 

&n6v quaa 


iren ice datum 


tuifiüsigoprob.cóvla 






On& C422 cor 


ineróres eit BaiseQ 
uie 


Pih 


mre m 





Mood 


cát Eel o B dee ER A meri esa M aee 
erit | oem ecrire val 


riae uta, Scpr dpt 

4 Vaerice nei ripa myrdqud 

"WR DE iiem reir 

m Ré were bas: 

donet coh fon 
ueri 

NCidcént yay 

yetildisi «à T 
yitrae confotitiitqueà 


is Tua allé Fecit t 
tenbtiHas ree da dit 
ccs dé 


fi finis cflet Mig Et 
yquewt cóferriisintenit 
Sin iebnd seni t 





Sirene im 
pet &icvaiadds 


—— 


4 am n 





Nu Vide fnt get?) pii eM.l. 89r 


bj" omm 
mié ongugko que Af 
in obi furis. 
hp an A p2210/ 


"dens Saisir 


A ers »* 







esa c T6 zat e 
' a minus dependet, 6i b 2 
Eier vem irae i 
eimi iic 
imosediaid Gri fn endo cau 
feticzaernillim vete 
WE TU 
eR meer inrer cte 
piede xobie&o:dantar riotitial 
m 1 tíot 
$5 ipu E 





iotiarrície iz pru&tiez 
At da nd eal onis 
^nRetpad c ; cite quandóccau; 

3 diftin&ar funt. viiuóce ci (uis 
ffe fimiles, rom vrimocatio: 
ey c fümilirudino satum tor 

diérpcucs formas. M 

groducic calorens,faltiti 

Bifihwitutibe Fire uf detti 
uab adefl;ccffeCtas eft milis fuicaw» — - 
fron forone; fed'aomfa modoeeadifor: 
qmi; c cü domusc Xa fidum ia 
radar (téles:adeft timaktadoin-for. 
e cà ta:id inflacilhus f, (ed, non (mo 
id! si icavdomes: extcai Bupeioeit 
yii es domi.sonceà dabec:cfíe-d. ivilligicir: 
iri eios? Gocogricum:juandougiat 
edid ctus (hot fim ies:afiqua fim dicunt 
Bllarah*; uitio cdsfareffictenies (pee di- 
qun aova lentioForcechiecltatenm aeorf- 
«tnhvetieótaulh fic ro mbec obibetare- 
fipcistmraua« A dz: imeufüree (pea ae 
forkarabrobtectis; nd caufarentult:à Hab: 
ve gerft vicessillorum «' tom qnaeónda 

&osditumurfpezincare prac 
Agatif: s y (Gdiqwiatiabentrax mae 
mco AMineqiKipC i$4q. 


wa dpi diaBhcum, er 


a quias ilpon 


em (he nó pendét 
ioh (it cauía rea- 
c oo ceca pof- 
HEN pta iic c fpcilhtum, 
fioi ation formali; qua fv 
nitur fj» atlb4 GEM bimE wea) 
Miet ee scares d fica. 
Mairena vary ecc 

p Yes e 
ee luimveotfideal. 
nem. fátioneny continet 
I fpeeatátias , & dicitur virtualiter 
v y féciindüraliam cotuinet: cort 
cas eee «onfi deracut 
[ 53 vtopOtediteife termi 
MOM OBLURID V. fts th atcur 
ids penis vitàllb quomodo: Doas vil 
&fririim boruim: dicivit^terminus dile» 
&iórks; & diligibilis ;& hoc modo dici 
eit^Sirunliver practica « !s E 


262131 5125: biiolo20).44 12:1... 3 


SR TIPCV Lv 8 FT 


"fiecibuonin conie 
ib git [ott s? hama cR 
pm rs AY defueiufic j qui negarüealy 
latas-differéntias: praótici., i 
colunt fcieniz'in cóiconnenire , cg 
quiaoéax(ciéiá fpeculariuà elled. xerity. 
i$ Sancixo:r Log. qrz; Valiiusaslo i» 
dip. p-y/q. 4- adlyeret Amic. traót; 27» 
acoDey difppq.z.dab.6: cócl y. qui Aléficital (v 
Mótantox.77T Ire uer, Zabs &: Bal, ; 
- Oppotira (ententis e(t communis & 
traditar& $co:3. 4jproliad arg.pcinc« qud. 
probacexAnft.& Met;c. t. vbv (cienciany 
diniditin practicám y & f peculatiuam, q 
etiam docuit y 1-M ccm; 3:6. 1 «& li. 14 
cz & lib: sa6Xiye Gs Ei. initio. Tug 
quia irlibiPott.-vbrGr exaCte naturam: 
etplicat (Cicntizr, mun quae excludit notis 
tiam praéticam a ratio fiicnsiay do 
oiiies-códiciones-; quas adducic notitia 
racticaradaptari potlüm ipro* 
buius (upra. i;arG^ fi magis: mad 
ipit ex-éolurjone obiefterum oii .* 
115 en(tant ,namcAz for) icr; 6:2. adründ 
féientiavidetucéxigere y qo fir 5ratia fut. 
atur alterius; vtieftpraxj ica noct 
. tas fedipeciiliet.ó- ih. boc allcrissnam 


res 
lis Ad: 


fánt € 


- Gc, 1s diuidit faculvatesantcljceun «an tacul- 


tac 


898 


tatem fciendi, qua res confiderat, quarü 
patrz aliter fc habere nonpoffunt,& in 
facultatem ratiocinandi confiderantem, 
que aliter haberi poffunt;primam in c.2. 
vocat contemplatiuam; & c.3. diuidit in 
fcientiam, fapientiá, & intelle&tü, fecun- 
dam in prudentiam , & artem, fcientiam 
di (tinguit à prudétia,& arte quia illa e(t. 
«irca obicttam ncceffatium , quod aliter 
haberi non potcft , ifle verfantur circa 
obiectum contingens , quod aliter poteft 
eflc , nam opetabile dicit ordiné ad exi- 
flentiam , & per confequens eft variabi- 
lc, non ateroü,cum igiur de ratione om- 
nis(cicntie fit habarc obie&um neceffa- 
rium, & hzc ad contemplatiyam fpectet 
facultatem , notitia verà practica fitcir- 
«a córingens pertinens ad ratiocinatiua , 
fcu a&iua, non potctit cogniio pratica 
feb Icientia tanq. (ub genere contineti , 
125 E efp.in 1. loco [olà decere feien- 
tiá (peculatiuá5quia eft gratia fui, perfe- 
tiorem e(fc pra&ica quz eft gratfa al- 
Meriusnomtf negare (ciétiá cffe, imó fi 
onctc háx diuifionem ; & hoc modo e 

antellizeadus Acift.dum 2. Mct.5. ait pra 
«&icanrnon confidcrare cauías per fe y .?. 
gratia fuisfed in ordine ad aliud. Ad 2.di- 
«€eimu$ cum Sco, q-4«cit. quód (ub. nomt- 
anc (cientiz comprehendit etiam moralé y» 
quia fae diftin&tionem. affignat ex hoc, 
we fcientia eft de re demóftrabili , nà alt 
pradenia, at habitus vpiaeríakam. clt de 
£e demonttrabili poffunt .n. de epcrabi- 
ibus in. vniacr(ali confideratis fieri pro* 
potitioncsnecellariz ; & (olum de parci- 
«ularibusnequit fieti demófkcatiosde g.- 
bas e(t prudétia; nec obftat obiecti cóua- 
itiaynam a&tus,qui contingenter elici- 
zür , concluditur neceffarióy debere cfTe 
sar MANN dn ic&tus; 
inquic r de ipfo contingenti 

eít (cientia quaniirad conel. demonftra- 
tam ncoc (facióper aliquod. C neccffaci à 
conueniens contingenti .. Vocauit auiem 
Arift. hanc facultacé contemplatiuaia, nó 
Quia (it propri fpevulatiua » fed quia eit 
vniuet(alium , vbi prudentia eft finsula- 
1:0m ade modi, qao medicina diuidi 
folet infpecalatiux, quar eft vniuerfaliü , 


Difp. X IH. De faentia. e Twp 2 E - 


acquiritur ; quatenus nom proxime diris 
git , & in particulari . Quam i 
Aucría q. 16.(et. 4. cófirmat ex 1.m 


mor.c.32, & 33. vbi facultatem intelle- 
&tiuam diuidit: ex. duplici obiecto intel- 
ligibili& séfibili , primumait effe obie- 


&ü contemplatricis, srà obie&um confuf 
tricis , per primum intelligit vniuer(ale, á 
per si particulare , & 6. Eth. c. 7. & 8, n 


clare afferit pradétiam effe parriculariü ,. 
Dices 6.Eth.cit.prudentia definitur 
fit habitus cum reGta ratione a&tiuus, fd 
hoc conuenit cuicunque notitiz pra&i- 
€z,crgo qualioct (ub prudentia, non fub 
fcientia continetur. Tum quia c.7.ait pra 
dentiam c(fe vniuer(alium ;. qnod-de arte 
docuit 1, Met.c.t.ergo (icut fub atte co- 


tinentat habitus voiuerfalinm,& particu- 
lariam fa&ibiliü, ita füb prudentia vtrü- 


er habitum agibilium dac intelligere 
b id multi cocedunt rónes iítas, & re 
ndent Arift, pec fcientiam intelligere 
olas (peculatiuas ; quia ift» procedüt dea 
monftrationibus rigorofis, nonficfciem- 
tiz practice , quz (unt de minus perfc&& 
cegno(cibilibus in fey minnfq; eertisqu& 
(peculatiug ,vt notat Doctor cit qua rez 
fponfio cf expeditior. Attamenjdicimus. 
adhuc fuftipendo priusallatam y ad 1. ex- 
Sco. cit. qp definiuo prudentig debet in 
telliai de babitu a&tiuo proximo, qualis: 
c(t habitus acquifitus ev a&Gibus , non de 
remoto; quaks c(t (cientia. Ad.a.in 1». 
co idcirco ait prudentia cffe yniuerfaliis, 
quia in e(fe perfecto prasfüpponit fcien- 
tià moralé vniuer(aiit in eodcm intelle- 
&u . Noncurauit autem diftinguere ar- 
tem ab experientia » ficat feeit de pruden 
tia (ciétia quia artes vt in plurimü ac 





—quirütur experimétis, && gui ione 


fius principale crat explicare babicus: 
1c 6tiuos crga agibilia, nó erga fa&tibilia .- 
136 Cum igirur practicum , & fpecu- 

latiuü (int differét:g diuidentosfciéam y 
videndum remanet , qüo illi conuen;ant y 
circa quod süt duo dis imum ett,am 
fint differentie ynmediaté diuidétes (ci 
tiam in communi  itavt qualibet fcientia 
fit vel practica, vcl [pecolatiua , & nulla 
detur media; (ecunidü an (nt differentia 


& practicày qoa ex vía fingulari aéiud ciipntiales, ap Yel aceidentalcs « Ec 





QUIA Qum. pratl.erfpec [ope diuid ant crt.ll $39 


— Etquidem circa primü dubium nil oc- 
€urreret dicendá, cfl.n.quaftio de nomi. 
ne nà pédct ex diuct(a acceptione pra&i 
ci & fpcculatiui , de quibus iam detctmi- 
nauimus quód pra&icum dicat extétio» 
nem ad opus , (peculatiuum carentià talis 
. extenfionis , inter quz nullum cadit me- 
dium, ergo omnis Ícientia , vcl e(t pra- 
Gica,vel fpeculatiua , vt cü Sco q.4.prol. 
art. 1, & $ Quarta viadocuimus o. prog. 
art. f. oftendendo falum ec Logicá nec 
e&c pra&icam , nec fpcculatiuam , 
^ Verü cftó bac quaftio fit de folo no- 
mine, vt diximus, Ferchius tamen nuper- 
timé veftig. o. valde. infüdat , vt probet 
mon cffc diuifionem immed atam, fcd da- 
Ti medium pct abnegationem extremorü 
»f.[cientiam fa&tiuam , qua nec practica, 
ncc [peculaciua cfl; totum cius fundamé- 
um partim ex Arift. auchorit. defumptü 
tft , qui (cientiam diuidens (emper vtitur 
tripartita diuifione , népé infpeculatiuá, 
actiuá, & fatiuà, vt ex varijs locis — 
oftcadit popup tim ex rationesquia (cié- 
tia pra&ica , & (cientia actiua funt pror- 
fus idcm, & folum diffcrunt idiomate,ná 
ptacticum eft vox grca, a&tiuum latina, 
€rgo non bxné diuiditur (ci&tia inpra&ti- 
cam, & fpcculatiuamy& curfus pra cea Ls 
ina&tiuam,& fa&iuam ; quia nihil poteft 
tanquam cómunc diuidi 4n (cmctipfum , 


& inoppoficumünm, nec.n. poteft ho- . 


imo diuidi tatiquam aliquod communc ad 
hominem; & brutum , tunc..n. idem effet 
communius fcipío , & vnü oppofitum ef- 
fctcómune alieri oppofito;& de illo prae- 
dicaretur , Nec reípondere valet, inquit 
ip(e, pra&ica limi communiter, vel pro- 
priéipra&ica proprie eft fcientia a&tiua, 
& di inguina: contra facti commu- 
niter veró fignificat omnem fcientiam , 
qua non cft fpeculatiua, & non eft gratia 
vetitatis,& cognitionis folum, fed gratia 
operis. Nam contra inftat;probans id cí- 
fcabuti vocabulo pratica , & in Schola 
petipatetica a qiuocatioge ludere , quia 
Arift. femper accepit practicum ; vt con- 
tradiftinguitur à (peculatiuo, & fa&tiuo , 
ergo nonlicetalhjs in eius Schola accipe- 
rc pta&t;cum , vt quidcommuue ad a&i- 
cmom,&factiuum. — 


s 


127 Sed 'tota huius viri concertatio 
manifc(lé demonftrat ipfum có:cxcre li» 
t€ de (olonomine; & de folo vocabulorü 
víu cfe (oMicitü;idcirco, cü de re có ict, 


communis modus diuidendi fcientiam ia 
pra&icam , & fpecalatiuac, non:eít de- 
ferendos , & rurfus in a&iuam, 


& factiuam , quia effc ad finem extra in« 
telicétum e(t commune ad (ciétiam a&i 
uam,;& factiuam; ergo ficut [cientiayquae 
nonhabe: talen finem, fed folam verita. 
tem;dicitur (peculatiua fic é contra que 
hibet talem fincm, dici poterit pra&ica 
vcl fi hoc vocabulum eft fa(peGum, alio 
cói nomine potcrat appellari v.g. operae 
tiua; & ficut operatio diuiditur in a&io« 
nem;& f:&tionem.i. immanenté, & trá« 
feuntem, fic fcientia operatiua in activa , 
& factiuam fobdiuidcetur. Ruríus tal 
intruditur mcdium per aboegationé exz 
tremoram inter Ícientiam, quz cxtebdi- 
tur ad Py qualiseft, qug ponitar cis 
ad actiuá; & fa&tiua,& illam, quz nó ex« 
tenditut ad opos, qual:seft (peculat iua y 
quia femper vrget ratio DoGoris , quod 
1nter extendi, & non extendi dati nequic 
mcediumyetiam per abacgationem extce- 
morum , cü fint contradiétoria. At ref p. 
Ferch. c.5. ad 14. potle daci medium in; 
tcr contradictoria, fi "er NE iocti 
pliccaturjalioquio mirabilia paralog zare 
poffemus, vt v.g. quod inter bipatium, 8c. 
millenarium non eft oumetàs medius, (ic 
arguendojintet primum;& nó ptimü nort 
cft medium , numerorum autem b:narius 
eft ptimus , millenarius non cft prin us 
etgo &c. Vcrombac (olucio probat (opi 
quod iater extrema contradictionis po« 
teft dari mediüm , fi matcerialicer (amans 
tür,nonaütem vt ftantlüb membris con. 
tradict;ionis formaliter , vt i pfe ibi fate- 
tuc,& ex eius exeplo deducitur,quia inter 
binarium , & millenarium numerum da« 
tür vtiq; medius numerus, denarins, qui« 
narius, c. qui tamcn numcri confidera. 
ti, vt funt oon primi , non median inter. 
millenacium & binarium, alioquin pco« 
bare policmus intct numerum binatiumg 
& qüiinarium non dari medium (ic para- 
logizando,intcr parem ,& unparcm non 
datur mediü , oumctorü binarias eft. pary 
qui- 


, 


eo6 Xi sto Dip aoo Den feadtaon acu. 


quinariusimpets crgo Ko. fie; dn gropc- 
fito. £a£ti0a enédiace: porch. marecialier 
intér a&imamwX (pcouladiuáfadforgislis 
ter; vt flacfib illo, exttenocoMuadiétio, ji 
fisgquad.cft ex teofio ad opusimó modia. 
fcd.ctbmebrü inadequatá bos essen 
INec fundatuoot in oppot. C mu 
cfquia. paw aee posce Mi 
uidat tripartita djuiftone» Bon tamcn.id 
fem fecitbipartita:s Y&.€x: multis locis 
calligicaz, quos. pe adducit €; 4. - &flà ibi 
cóenéat.nán. facere weram: diuifjonem » 
(cd potius comparatione. 4 qnod an oninie 
pófi verom, itd Airernei iet pde 
quia de hac xe apxij nolumus ele: 
certum eft patte fcientiam diuidi B bie 
partita, G tripartita; ,dinifiome zque:be- 
né, quia yc. diximus di(p.i«q A iart.psud- 
ido gcnus patcas/fi le haie pecies,vcin 
pofito eft de. cientjaJcommodü eft 
ac vtile illnd immediate diuiderein fingu 
las, & hoc fuit, an £apfa y: quod. Arift. £re- 
quentius.tripartità diuifione fucrit v (so 
TNec etiam ratio; qua. affercbatnpafatis 
vrget » imóper dift fin&Goncm ibiallaram 
fufficicntér diluitur;,qnag £t de.m&- 
tc Ari(t..diximus (upra arte ad 3 «neque 
nouumcfd. in fpecies diuidi appro- 
priato cuidam illaru ipfo;nomipe gend- 
ris,fic motus diuidi (olet inmoti proprie 
i&ums& mutátionem , pomum Áigni 
€a oinne genus: Samen pd 
«ialiter maUs Ap osDe » Jic ergo inpro- 
gofitoj pradtica: fignificat promifcué om- 
né notitiamy qua ad opus cxtepditur.ex- 
£taintelle&üu xta, mad lequédiArif, m 
$.Mct. 3v fpeculat ipe fimis »exttas., pra- 
ti autewi opus, pcculiarieramterb pos — amu 
eim (olet. jenhenm Ad. iur tli 
am fpeciem (cicntias qua a 5 
& qa: «acabulum.practies. t 
gc notitig, remped adtjnam, & fa» 
A illamaatitiam; qperatius 
quia, de nominibus rixam no pinus, . : 
1428 At inflazFercha«1a.nullonomi- 
nc: poe. . hane ; mnoriuá —' 
um aput, quod probat cx Ar 
agn. mor«e-vir. vbi prse quadnon 
ener nii tas tàm.ad fa 
on MM ? s i 


lup 


ifi^ (tia, quàmde habatuali 


diniioncna (ic tice R eT pe Arif 

folum iznnudte velle iquodinon f j 

xz facultas dc fa&o. qué agat 
pice pie pari rry m 


m nun 


rum avsdicau porta prd qid 
alti ashoc an ceriom elis, 


fc concediun 4G. eid audnem. £xWa » 
amti cBba nid iere Quid copimiibr ia aet 
«uam; &cfaétiuamby mulae 
ihincifincgjvb ticin ab Td 
niunis varias amt pcEREAUSA QE 
itiarum fpeciesannqaratas concede , 
Trew iun pr pter e Iv 
Pura npe site mde NE Ci 
uerb nom fpcétár ; uia. £u 
itnctn,noatejontun adf d 
,diftinctam, quater] 
dati&zmyar iple: di acts T 


-pradicagw vt soin ins;cld y. 
-nomon oftendit, aí wuiehor »D.. em 
iquodamór y eo-ántemiplo T 
,amoré Sei , - ders epa 

tius practicam laptt ;4:€E: péculat 
Pale ffo man 


tij & poteft exagitan iris 


totali; nondoquimur: autem de. 
ic ípecnladaio,ptóut ànobis 


mamvt fic nequennt 


peer re unt cled Eun 
CIE T 





uicum  &, fp 
vt Caiet, yel formaliter, vt fe 

dra quifuftinent Theologiam, & ke qe 
dici practicam, & fpeculasaga Y uü d 





H 


QJ Qumprali. c) fptc. feient.dinidam. efr.II.. 901 


gimus q.proarm. cit. quod alij exteadunt - 


etiam ad a&um, ita Amic. tradt.27. difp. 
4.q.4.dub. 10, Auería q. 27. (c&t. 4. ad. 
dunt Hurt.difp.1 1. de An. fcct.4. & Ac- 
tiag.difp.1. Log. (c&.4.cundem act fal. 
tim diuinitus poffe fücceffiue dc fpecula- 
fiuo ficri pra&icum. 

119 Dicendum eft nullum a&á ,neq; 
habitum fcientificum, fiue pattialem, tiué 
4otalem poffe cfíe pra&icum , & (pccu- 
Jatiuum, tàm fimul , 4 fuccetfiué , & pet 
confequens has differentias effe quiddita 
tiuas, & effentiales; ita Do&tor q. 4. prol, 
art.2. & arguendo córà Gocfr. & D. Th. 
quem fequantur Scotiflz omncs , & vc- 
tiorcs Thomiflz,faltim loquédo de íci£- 
tijs naturaliter acquifitis , quoscitant , & 
fcquuntur Did. à Iefa difp. 1. 9.6. & Có 
plut. ibid, prob. ex Arift. qui 3. de An. 
e gj Mct.4.& 6 Met c 1.& 6. Erh ci. 

& feq & 1. Magn.mor.c.3 1. & 35. ex di- 
ucrütate obicctorü arguit i diftinguit 
Écicntias in (peculatiuam ; & praGicam, 
& cx hoc, quod vna non cft practica ,iu- 

fcrceffe (peculatiuam , & fi e(t pradtica, 
quod nó (it (peculatiua , quod verum non 
€(iet , (i cadem fcientia. fimul effe poffet 
Gica , & fpeculatiua, Nec faumsfacit 
Vafa.1.p-dif -9.dicens in his locis Arift. 
&on atrendiffe (pecificam diftin&ionem 
otenuarum; ed varietatem opcrationü. 
on valet, hoc.n. intendimus , quód ex 
varietate obiecti (peculabilis , vckopera- 
bitis lee diftin&io [pecifica pra&i- 
ez, & fpeculatiug co;nitionis. 

' "Deinde prob. róne, & primo dc actu , 
nam ratio pra&tica, & fpeculatiua funt op 
poftitz differenuz, quz contradi&toriam 
oppofitionem infcrunt, vt notat Scor.cit. 
cognitio .n. pra&tica fcrtur in obiectum 
wt opcrabile,ex fe eft directiua operatio- 
mis, rcípicit obic&um in ordinc ad exi- 
ftcatiam: (peculatiua veró ex propria na- 
«ura refpicit obic&um mfe, non:n ordi- 
m*« ad opus, nó cft dire&iua operis, & ab 
exiftentia prz (cindit , ergo eidem actui 
nequeunt conuenire , conieq. prob. quia 
idem a&us tenderct , & non tenderet in 
4,5, dirigeret, & non dirigcrct ; antec. 
£yood attributa illa conucpiant ex proprijs 

naturis, prob. quia qu& conueniunt a&tul 


rationc obiecti formalis, competunt illi 
efientialiter, nam actus ab obiectis (pcci- 
ficantur, ifla vcró attributa cóucniüt acti- 
bus cx obiectis proprijs formalibus, cffe 
-n. practicabilc cft rat:o formalis con(ti- 
tuens Ícientiam practicam , ficut fpecula. 
bile conftituit fpeculaciuam, vnde diuer: 
fz paffiones omnino dcmóftrátur de quo 
libet per diaerfa media, & principia , & fi 
ab iliis auferatur ratio [peculabilis , vel 
operabilis , non amplius remanent obic« 
cta pra&cz, aut (peculaciuz fcientize. 
130. Mukapliciter re(pódét primó his 
rationibus fold probari no poíTe dari acti 
formaiiter practicá & fpeculatiuum , noa 
tamcn eminenter , Sed hzc refpon(io ab 
omn:bus feré reijcitur , quia quzlibet co- 
ghicio vel fcrtur in obice in ordine ad 
opus, & fic eft formaliter practica, vel in 
ordinc ad fe, & fic e&t formaliter fpecula- 


tia , & ficut nequit dari obiectum, g» fie 


con(iderabile ab intellectu ; (ed nullo ex 
his modis, ita ncquit dari coguitio , qua 
non fit formaliter practica , vel (peculas 
tiua o. : 

^ Alij refp. «y practicum , & fpeculatiuü 
poffunt dupliciter cófiderarlprimó adz- 
quaté, .i. fecundü oés conditioncs;penes 
quas opponuntur, quomodo practicé di- 
Cit cogaitionem cum relatione ad opus , 
fpeculatioum cogn:tioné veritatis cünc- 
gitione relationis ad opus ;fecüdo inadz- 
quate, quarenos dicüt perfectiones (inzu- 
loram finc mutua repugnácia, v.g. fpecue 
latiuum dicit cognitionem ob:ccti fccon 
dum propriá naturá, & pa ffiones,non ex- 
cludendo fimpliciter relationem ad opus, 
fed fecundum quid, .(.vt obiectum (pecu- 
latiug modo confidcratur; practicü dicit 
cognition directiuá non excludédo (im. 
pliciter róné. [peculatiai , feu cognitioné 
naturz,& pa(fionum , (ed fccondu quid 
in primo fenfu i(tz differentia funt incó- 
poflibites , & conucniunt vc fic actibus , 
quorum quilibet cef icit obiectim tora- 
liter pracicab e , vcl cotaliter fpccatabi- 
le qua róac dicuntur obiecta adzquata * 
at íccundo modo (unt cópoffibilia in eo- 
dem actusquia ille accus tunc refpicit plu- 
ra obiecta vnü practicabile,aliud tpecula- 
bile inadz quate proptec — ; 


90L : Difp. X11. 


vel peifcetioné obiccti : adeft exéplü de 
znim: rationali,in qua vniütur petfcctiori 
modo formaliter gradus vegetadi ,& fcn» 
tiédi in plátis, & inbtutis difperfi;& obie 
«ta sé(uum externorü adaquaté proprias 
potentias rcfpiciunt , vt obiectum vnius 
non fit alterius , at quia fenfus communis 
inadzquaté refpicit omnia fenfibilia , ifta 
[ofiunt od vnam potentiam fpectare . 

131 Contrályreeturquia róncs practi- 
cab:iis,& (peculabilisnon pofsunt inadz- 
quaté refpici ab codé actu , nà actus vnus 
non nifi «nicum pot cefpicere obiectum, 
à quo fpecificatur , & nequit in plura o- 
biccta formalia tendere, vt in lib. de An. 
dicetar,& fi plura refpicit hzc erunt ma- 
terialia obiccta,non formalia , aliter non 
eflet ma ior ró,cur vnus a&tus plura, & plu 
ranon refpiciat :quare femper inobiccto 
vnica formalis róterminandi corrcefpon- 
dere dcbet, ergo idem actus nequit refpi- 
ccrcinadzquaté obiectum practicabile, 
& (peculabile . Ncq. dicas refpicere illud 
obiectum (ub aliqua cómuni ratione, Tü 
quia hzc communis ratio effet obiectum 
illius actus, non tóncs inferiores practica 
bilis ,& fpeculabilis : ficut actus attingens 
animal praícindens à rationali ,& irratio- 
nali,non ob id attingit hominem, & equü 
fub proprijs formalibus rationibus. Tum 
quia hzc ró adzquata ncceflarió deberet 
e(sc vel ptacticabilis , vel fpeculabilis , vt 
contra prec. refponf. arguebamus : Nec 
exépla adducta faciunt ad rem , nam gra- 
dus vegetandi, fentiendi , & ratiecinandà 
€x proprijs rationibus formalibus in com. 
muni non funt oppofíiti , nec fc habent vt 
diffctentiz diuidétes commune genus, (i- 
cut fant practicum, & fpeculatiuü in or- 
dine ad fcientià . Similiter obiecta (cnfuü 
externorum pofsunt inadzquaté. refpici 
à fenfu communi , qui c(t potentia tcípi- 
ciens pro obiecto adzquatofenfbile (ub 
rationc aliqua fuperiori , & communi fcn- 
fibilibus externis : at lata differentia cft 
intec potentiam, & actum, eadem .n, po- 
tcntia pót plura refpicere inadequaté, vt 
intellectus omnia intelligibilia , & fenfus 
communis oia fenfibilia , non aüt cadem 

intellectio ompía intelligibilia, aut plura, 
ncc cadem (enfació pluta e£(ibilia, (cq qd 


e 


De Seientid . "oue. 0 : TI 


, A 
multiplicatione obiectorum. particulertü | 
multiplicátur aus;vt fafius ia lib.de An, 
132 Ex his manct probata fecüda pat 
de habitibus partialibus: ná caen actus fp 
cie diuer(i gencréc habitus (jecie diucr- 
fos , nec poilit id& habitus concuttere a 
actus fpecificé di (tin&os ex di&is q.3.(c« 
quitur,quód ficut actus pra&bcus, & fpc» " 
calatiuusfpeciedifferun:itahabituscors ———— 
rcípondentes.Tandem probaturdeíciene — - 
tijs cotalibus , (cientia .n. totalis dicitur : 
vna ex f'nitate babitus alicuius quidditatis 
vt includeniis vel virtualiter, vcl potétías 
litet veritates demon(rabiles de co cui 
eft quidditas, & de inferioribus (ub co cá. 
tenus, itant o1a con(iderata in totali (ci 
tiaconucniant invna róneíormaliconfií. — 
derandi;, vc! genetica , velípecifica,vtqe — 
3. fuse explicauimus ; (ed nequit dari vna 
cognitio alicuius quidditatis , qua refpis 
ciat illam (ab rGne praCticabilis,& fpecüe 
labilis fimul, vel (ub rone aliqua ES ci 
déte, yt probatum cft, ergo neq; babicus 
fimilis poterit dari , ex cuius vnitatefüs — 
matur vaitas totalis fcientiz . Tum qu 
vnátas (cientiz totalis pendet ex vnitat 
principiorum , fed nequeunt dari p 
ia comunia fcientiz practicz , & fpe 
atiuz, fed omnino fünt diucr(a,vnc c [ 
gnitio principiorum fpeculatiuz dicun 
tur ad habitum intelleus pertinere, 
cipiorum veró praGica. ad fj 
xt aducrtunt Compl.cit. m 
Cum igitur quilibetactus, velhabitus. — 
ex propria natura habeat , quód fit pra» . 
&icus , vel (peculatiuus , & efleatialiter 2.—— 
fcquitur has differentias efle quidditati-. 
uas, & cífentiales fcientiam 1n communi. 
diuidentes;& con(equenter nec €t diuinis: 
tüs cundem actum , vel habitum pofi de, 
fpeculatiuo fieri practicum , quia | 
Deus cffentias rerum igummtare. E qua. 
adhoc vt fiat talis mutatio in au, debe 
rct etiam mutari obiectum, aliter non cf; 
Íet maiorratio , curantea erat (jcculati. 
uus, modó pra&ticus,ad mutationem aü E. 
obiecti mutatur €t actus,quó ad entitat&sc 
133 ln oppo[-sgenis idéipteliectug |— 
efi practicus , & (peculauuus, etg &ha- 
bius. Tum 2. fidcs eft iul Mos 
fpzcujatiua, nam inclinat ad a(tus praétáe 
























^ 





v E gotics 


ET. 
"Hn 


"^ 


| gtet perfc&tionem obie&i,vt Th 
.- .* wel ptopter vniuerfalitatem eiufdem ; vc 


Agr oprijs obiettis 


9T. Quom.praci ev fpec. fcienr., diuidant. odrtIll. 9035 


€0s;vt qubd Deus (it colendus, & ad fpe. 
eulatinos, vt cp Deus fit vnus, indepédés, 
&c.que funt concluf.metaphyficales, & 
pm iuz. Tum 5. operabilitas, & non 
perabilitas in obiecto nó funt effenria- 
ksj&' ita diffetentig, ergo neq; in 
acu; vel habitu; Tum 4. habitus f pecula:i- 
tius concurrit ad directionem , qua fit à 
pra&ico; ndm metaphyficus oftédit Deü 
e(Te (ummum bonum , primum ens, infi- 
fiitum,&c. qua omnia rudant ad dirigen» 
dá voluntaté in Dei amorem; Phy(icacó- 
fiderat naturam anime , & palfionü eius, 
faturam herbarum, & corporis humani ; 
ow cognitioies inferuiunt morali y & 
dicinzimó funt principia, quibus me 
"dicus fuas demonftrat conclufiones pta- 
€icas , ergo pra&ticum , & fpeculatiuam 
nonfünt oppofite differenti , vnum .n. 
oppofitumnon concatrit ad conftitutio- 
alterius oppofiti « Tum f. virtutes its 
idferioribus dilperfe repetiantur vni 
fuperioribus, vt de gradibus fen- 
E anima rátionali;et 
pra&ticum, & fpeculatiuüib (cien 
is ordinis fpecie diftinguan- 
fut , tamcn in fcientia fuperiori, vel pro- 
licologia, 


Losica;poffunt vniri, Tum G.diximus (u« 
pra).3. dati poffe vnam fcientiam totalé 
emniü rerü , crgo hc non erít practica, 
sictpecohidhd fed vtrunr]; formaliter » 
"Fandem íi quis haberet cognitioné pro- 
dü&tionis rofz v.g.hzc cognitio e(fet fpe 
eulatiua, vt patct ; fi tamen hoc actu per- 
manente communicaret illi Dens poten- 
tiam produé&tiuam co(z , tüc euaderet illa 
€ognitio practica, quia etfet de aliquo o- 
tabili, ergoidem actus potcft. dc fpe- 
&üflatiuo ficti practicus fuccetfiué . 
*x34 Relp.ad i.neg.paricaten, idé .n. 
jnteli e &us eil fciencificus, opinariuus, & 
erroneus, & ramen idem a&us, vcl babi- 
gus nequit cíie fcientia, opinio) & error, 
nec fimul, ncc (ucceffiué ; ratio eft quia 
diffcrentig: itae accidentaliter conaeni- 
unc intelle&ui,& inadz quaté propter fui 


sli mitationemyat a&ibus, & hab:tibuscf 


fcm i aliter competunt 5quia [ümuntur cx 
fouvalibus. Ad 2. neg. 


antec. nam atus noh fpeci ficanturex à- 
bic&tis materialibus,fed folum ex forma- 
libus, qua ratione diximus q. 3. oésactus 
fidci effe eiu(dem fpeciei; & confequcn- 
ter vcl pra&icos , vel fpeculatiuos , quia 
vnicum habent motiuü affenticndi.f. au- 
thoritatem reuclantis Dci. Ad 5. diximus 
etiam q.cit.differentias accidétales obie» 
&iin effe rei quandoq; effe e(fentiales in 
cffe fcibilis,& in ordine ad actus, vnde co 
guiriones ri fibilitatis, rationalitatis, & a« - 
nitnalitaris fpecie, & cffentialiter diffe. 
runt,nomi tamen obiecta in effc cei, Ad 4- 
folum fequi habitum fpeculstiuum ette 
virtualiter pra&icum, no formaliter : nec 
repugriat vnum , & idem effc formaliter 
fpecülatiuum , & virtualiter pra&ticum » 
ficut aqua calida cft formaliter calida y 
viraaliter frigida, vinum virtualiter cali- 
dum, formaliter frigidum ; tum quia noa 
eft cau(à adzquáta a&us pra&tici , ad có: 
clutionem.n. practicam requiruntur duae 
pramiffz , quarum vna ct oftenfiuabo- 
nitatis obfecti,alia directiuo in gencrali y 
vt (ümmum bonum cft diligendum, Dcus 


*eft fummum bonum; ergo d:ligédus, ma- 


ior eft dire&iua in genctali, remote, & 
formaliter practica , minor tm fe cft for- 
maliter fpeculatina , at in tali fyllogifmo 


eft virtualiter practica « Ad s. aifumptum 


non et vpiucrfaliter verum » precipue 
quando di(perfía funt oppofita inter (c 
& imbibun: contradidtociam oppofiti 
nem : vnde nec fcientia diuina , quz emi 
nenter continet omnes perfectiones po(- 
fibiles actium intelle&us, dicitur formas 
liter,vel eminenter pra&tica,& fpeculati« 
va fed ctt formaliter (peculatia2, vel pra 
Gicaiuxta varias op:niones, Ad G.affum- 
ptum etfe verum de (cienajs (pecuiatiuisg 
non de fciemia in communi , quamuis .ne 
per precifi;nem detur fcientia tanquam 
genus pra(cindens à differenüijs pra&ticiy 
& fpceulat.ui, non tamen à parte rei datur" 
hac lcientia,led femper eft in fais fpecie- 
bus inclu(a. Ad rai ose cómunicaret 
Deus virtutem productinam rof& alicuís 
habet de productione ro(a fcieptiá (je- 
culatiuam , quia (olum cogno(cerct mo- 
dum, quó à caafis nawralibus eft produ- 
€ibilis non p fà&ticám , quia licét lt de te 
opc- 


 €—— —C o € —A oA c wx €€m]R 


904 Difp. XII. 


opcrabill, non tamen operabili modo, .i. 
non vt à (c opcrabili,& dirc&iuo iudicio; 
pof con n.unicationcm virtutis , adbuc 
ille actus efict (peculaciuus , quia nulla c(- 
fctinipío tfa&a mutatio , necefiet rega- 
Wariuus, vcl applicatiaus propriz volunta- 
gis, & virtutis; & per confequens deberet 
alter atus produci omninó à primo di- 
uerfus: fic plyficus contiderat ,quo pa- 
€to 3&tus lint ab anima elicibiles, contem 
plaur ipforum dependentiam, non tamen 
e(t cognitio pra&tica , quia non confidat 
opcrabili modo, & in ortine ad circam- 
cunflantias morales produ&ionis, 
Pl'oncius died q.8. à n. g t. licet 
«um alijs Scoriftis dcfendat eandé fcien- 
tiam partialem non pofte effc timul pta- 
eiicam,& fyeculatiuam, oppofitü tamen 
tenct de fcientia totali comple&éte mul 
tasparticulares fcientias habentes diflin- 
&anumero, & (pecie obiecta, quia in bu- 
aofinodi fcicotia potiet vna pars dirigere 
praxim,& confcquenter e(le pra&tica , & 
Alia pars per fc non dirigere, & con(equé- 
fcr cile fpeculauua zargumentum veró cx 





DISPVTATIO DECI MATERTIA 


Defomé.. 020007 


DoGore adductum q. 4. prolog. art. s. D: 
ait concludere de (citu aliqua partialis 
-— de (cieotia vna Coral WERE 
illud (olucre , prout procedit cons 
tra (cientiam totalem. Verüm ioc Pearl 
placicü reijcitur à nobis di(p.1. Met. q 

n.71. vt expreísé Scoto contrarium, 

taiosudem & Sem argumentum be 
né ponderctur,nedam de (cientia partiae 
li probar effenon poffe fimul SE IU. 
& (peculatiuam , fed etiam de totali , v& 
fatis conftat ex di&is n. 152. tàüm quite 
Do&tor loc.cit.dum negat eandem fcien- 
tiam císc po(se (imul practicam, & fpecue 
latiuam , ocdum loquitur de fcientia. a 
partial , (ed ctiam dc tocali ; eius etiam. 
folutioncs & inftantias ad Scoti argumée 


-refutamus; & quidem fi i 


nedum concluderenc. de 
quod poffit e(se (imul pra&kica ,.& (pec 


laiua » fed ctiam de partiali , wt difcuge " 


genti patebit ;. vide dif. 1« cic. M 
num, 71. 





De "Demonflra tionc. 
*» 


zz "Iter partes fubictié Logic Mtrifl. principe locum obtlo.— 
Ai met demanfiratio, vt.q. proam. tetigimus , Quapropter bae 
Di[putatio inter cateras logicales principalior erit corree 
fpondcns libris Pofl. in quibusde Demofiratione agit ye 
ipfam vefoluendo in principisysr conclu[ionem ; vnde bi Li- 
rirejolutori injcribuntur yvefolutio .n.eft totius in pare 
tesy[eu principia folutiogqua duplex cfl, alia realis, qu P oa 





J veali atbioneyalia perintelicéiumy quse diuiditur in pr je 
amy»t cám propofito fine inquirimussscdia Cr in fpeculatiuam y'vt cum 


a conclufione principiaycir cau[as inuefliganus : qus refolutio ad logicalem coe 
tratta efl Plant is partes, 9 principia felatiot € quia principia fyllogi m$ 
alia [unt jio e[fe m modosdr in figuray que magis commumia Junt , alid 
asaterialiay quales [unt premisa fécundum debitas códitiones yf. quod fmt per 


fe» immediate, priores c. binc libriyin quibus formas figu 
gotà de magis communibus, dicuntue.libri Befolutory Priorumyi 


ra declaratur , v& 


: 


lli veróyin quibut 


agitur de materia hece[jariaque minus communis eftyimfcribuntur Re[oluiorg oe 


Bteriorum. Iatentum igitur Arift. in bis libris eft. naturam y € La rper pes | 
saonfirationis insefligdrey * confequentev 
firomentum. [cicnd» commune demonfivationi, ^ defimibioniyhae 4m in 1. ib 


tum, vt militat contra (cieotiam totalem, — 


quas ibi affert cont illud, validé foente 


fnbietium erit Demonfiratio mon ine — 













20 Suef. De effemia;eo fpecieb.Demonflr.e/t.T.— 90$ 
fideratnr vi medium,Cr pars Demonflvationis, nom vt pars fubieWiua ex ditlisq. 


eit. c difp.1.q. 4. ita colligitur ex $c0.q-3.F niu. C fuse oflédit P.Faber tbeor.19, 
dn Bot; quid ibi videtur cnm. Zab. docere e rationem pop quid , 
, 


efte fubietium, non dcmonflrationem in communi ad propter quid 
agit Jrifl. inbis lib. vt patet ex progre[Ju ope- 


autem efi falfumyquia de vtr. 


quia ; boe 


V LAT M mini qmd 


0o0QyESTIO L..- 
- De e[fentia , €" fpeciebus Demon- 
f vationis . : , 
ii Vm Demonflratio fit fyllo- 
eh giímus faciens fcire, ipfius 
NUN cxiftenria, & poffibilitaspé 
det ex poffibilitate, & cxité 
tia fcientia, quapropter quód fit poffibi- 
s Demonftratio asia probari, vt ofté 
dimus (cientiz exiftenciam a.p. Inft.trac. 
1. €. 1, non negamus tamen difficulter cf. 
formati poffe, ficut valde rarum cft (cie. 
tiam propriá reperiri, co quia proximas , 
Popma z vt 
I eRcle 






— gamus; at difficultas, & raritas non infe- 


runt impo ffibilitatem: vt autem nacoram, 
& quidditatem demonftrationis eiuf. 
fpecies inue(tigemus, prius declarare de- 
bemus vulgaram illam d emonftrationis 
diuifionem in propter quid, & quia , de- 
inde an hzc diuifio fit ad quata , an vc- 
t aliz dentur demonftratioais (pecies , 


ARTICVLVS I 
Quid fit Demonflratéo proptet quid , 
€ quia. 


3 py Écoléda funt,quz diximus de De- 
monflrationc pore quid 2. p. 
Ánfi.traét 1.c.4.. f qp Dewonfiratio pra- 
fier quid, üt illa, qua per caufam proxi- 
tham, & ada datam procedit ad proban- 
clam cócluf. quod cx Sco. « ailigitur quol. 
7:1. & quol.14. M. vbi docet tunc concla. 
fionem demoníliari. propter quid , eum 
pz Ptopriaui immediata Causá pro- 
atut;leu propofit onem, qu& mota tüt ex 
teémidi$ cuius dc nontlcatiod s duas af- 






fignaut Acitlidcfini: ncs 1. Pofl. é 2. 
Prim; defin t:0 e(t , quod üt fj/logi 
mis feiennaus (ens fcires vs per 


fcieptiá,vt ibi notauimus;'intelligit Arif; 
proprij(fimam;X per caufam, q prius de- 
finierat ;aliter hzc definitio comueniret 
demó(trationi quia . Dubitari tamen po- 
teft circa hanc definitioné,quomodo de- 
monftratio dicatur cau(arc (cientiam, cá 
demonítratio aliud non (it , quá difcuríus 
Ícientificus, feà ipía fcientia . Pro cuius 
refolutione pramitzenda e(t doctrina tra- 
dita difp.11.3.1.de(yllogifmo , qui mal- 
tiplicitet fumi pót, vel idealiter, vel exer- 
cité,& tunc vel formaliter,vel obicctiué; 
infuper vel yt dicit przmiffas , & conclu- 
fionem,vcl pramifTas folum,ve! concluf, 
folam, etiam de ftrarionc di- 
ci — Rurfus, quód (cientia , vcl cft 
actualis , vel habitualis , vt difp. praced. 
q.r.motauimus: his przacceptis. —— 

« Dicimus.g fi cum'quibufaá (u(tine- 
te velimus demonfttationem hic definiri 
idealiter captam, tunc dicetur caufa (cien 
tiz in(trumerkalis, quia vt fc dicit vnum 
ex in(trumeniis fciendi dire&iaumtertig 
opetationi$,& con(equenter,quia denó- 
ftraro dirigit cognitionem intelle& uà 
non quáci que,Mf(cd (Ciérifi cam, erit caufa 
illias inftrumétalis. Si vero cá alijs dicas 
mus demonflrationem exercité fümptam 
dc6airi, fed formaliter , tunc lj. per (cien- 
tiá intelligimus a&ualé , quz eft cozmtio 
cencí. cü d:citar demó(tratio caufa fcien- 
tiz, dcbet (aci pro przmniffis (olum,quae 
funt caufa effe&tiua coclex dict difp.t1. 
q.3 Si veró intelligamus habitualé fcien- 
tiam, fic demóltratio definiri poterit y vel 
pro cÓ.Lfola , vel vc é prmitfas figmifi- 
cat,ná habitas Íc.étiz. can(atur ab actu .[. 
cóclutione formali, & (altsmtemote érà 

emifis. Arramé h demóftratio dicatar 
bie dcfinita obied ué fumpta, fic quia nó 
femper obie&tum phylicécócurcit adco- 
gniuiocem (ui, póx cxpl.cari,gp fit (ylogif- 
3uu5 faciens [circ .i, includcas fcientiam 
Vuu ob.e- 


meo X oNEGRM. Vellesnfiveilve iA Jg 
E m. Bd Me RBS Cea Ne E MA 


eit dciérmecónedortiilé ife WEfRPR "Sea EHflisn i Foriiha lens 

Yi; qued vide uci is esr mc WE? X az en &ni: 

riis. PoRcS dit udzd abe Mie iohi ii MIRO Rrécsis 

£Mertorico à 654198 JDrENII de: KOPUOA- pMend quid'dàtot ped difereiwiamt 

flratione,e7 ferenti bor di, HM brpa ordin phap ima 
dinem els ISO GC cft cfic&us; alia 

ité nu- 


zn. [int ; vcl dicatur , & melius demon: 
ficuti osé idealo ub: ici 
Toga Arittieti rici esdhiitetyl re sapit! rajtdarum qo 
loritw eo ctt ieTt ra aed: eeiidiyte fpe2 (unt matetia domm ans 

ciiam naci oseiicé eoi sl iur demóttrario proprer quid. 
fttiehomatiónefoq Sou eg ; C Imi EdR * 
üodact debe dee Wages proceda 
Abravienedoc ical datei lé efie pa j mur p 
$nvenuóipfiuraod ex ei s v 
cityted cie facitafus operi efto 
-ignsecüdv deni eli i es Gcfi)llo ifo 
ze pum dep PHI: 

iuris prior dnpntievr efte 


elifem sy egewfiseqdedde ra 
riscenui Pa peni eem immi 


LIT neewdà dirt ipe; : 
fontis oim Rórdod idem ROREM 
noráie delihironaiti dedion trad md y: n "Euer a 
fed folucf qüaadaiagaferitiodrp oho Ww e. s Sd to 5i j 
diidie n, joe adierit fei. re es Soa veagin pe ^h UP 
euitüntirs vade psoltquaefteadit Afp: GC e Dem E sus SA 
stotidlefin tiodes Ceiehtiz Wdém dj REUS BAUR ] 
£lóriis, incipit 'conditionés néceflàerag e £i? RES GHE r 
glicicy emus frenar eurdens; di hon qp Iimeeset ' 
en "argnimicy UE f'atmü aar 


! lub wy" i 
nad esi cus ue eee: 


GE A Tes megattüeyii 
sien y ' T nya Po Eccc iei | 
EAT vera dee PN echa c.ulg affumecctoc Voies dap Ine. 






un 
meus 25 s vroktisdi 















heri ud ihi punire rere e 
ES 
pois Em Elie do ei cas] erudi 

era rd d a Dur Ja piel Moti igus e AUÉ 
ba i : TA e i I e Wc 

"Dit Eo uta E yes rui 
isa e d "Erie "T 
ii Sb] die ioter cites 

em ccm : E on 
[2 d , ej [4 . tfi tan . 

sh acie Du RON déd  plcEt te baesln per ooo Po 

t a D» Efi gr y » e 

ey f x P ankl dU) ii3lol ADR 
2.GQ uu $c- 





: 9. I. Disifoiéspetict duni n I 


$:5$ecundusmódiscontpg) »wnd ibi ide 
mus, cam pét €. aemotao d 
dirairedcébar Sc cla d catu nct 
prae e e he prr 
fbmcdi üs ef udiucr TD RA m 

bet Dry citar eg ipofir ihe 
Tguz)í ae med yt epa 
wamrfb dotá tanget 

-eficatralis rein M- 
Jg 


dodo ein rS. 
hx ja xata re nrota 86) 
bilis neis d fi sd en 


ictatágt p 
imó vlterius poflct erkiptévega eT: 
fi afferatur pro caufascur paries 


Mx II 

medie. Trao er 
"o c popntot3lit 

quic V Kehcen d dq oed Hbi 

si acerba 

bili») &i «ut aliquandto pass 


d 


ridyoioait rn ep bj 
fintpdnetcenmab gov: 
elicünspoliitt (a cd 
ke ép T eme £Up e 
-h erübbiugg 1956 0) 
detelb prrüà, Ípn is 
— & 
i S Mam nsns 
te(saniO voe xe bat Wd 
Vbenfelenionogiui afi d Siro 
rk demó(irauono progíasQuidipon q4i45 
facia cdoxicgoonfltasiepgin, S167 


haa» (à 
pter quidsquod — Ld 

— üahsnsb qup guapa di- 
eiistugitsxcaula cce. 
Cuoido Buisius: pic n isa 


titrifà cau(à s. quasaboeffréldio ced 
eftd quia, [cd asfor roprou qund 
Epio inkevencens etie 

& pooítpeptida fieuia is hy 


sibrentaia tt a emus 
«9 

lantur cit tales isque f o 
exi of] mdi nee A DE A HR Jupes 


si a 





$oe 
zio bus excedédblisiofis iz) jergoée 
cauíam cémotamontellekit [»latwioutarn 
ful. Puer nba bbodzipeca 
prese atte e sort 
percadfagmrooxora li ucxone 
veuilen jac ndn icomtprtibilfan au 
cion&rotianen: qvia (So: uma 
qur preacdit dc agi pax ima sponuete 
nnn sna 

die Danai si vaigsh Yee 

Apr erkr levier nam in a 

Pe td idt affe. 
4xéplibdaseratiano 93miblis j quacproz 
batafidedbQoa peii utor ii 
üc& drdemoftotiorfen prápeer, qaad 
fufficit escena ecc d 
&cdrfiritugq texicaní prbpriag & 
enyertibyiaDióiü: Ruüijqcibabde: ei 

g»atiméquian&rdlsexpieisipnoanicá io» 

uu, ric nb jue werk mega 1j t24 


p pecaeis inira isti 
Dyjegdustuqui dcitans 
flratióeit hiat fà» Qéod fab 
rabioncsáoiCtia: (Eb- 
electis a pofmnc cfsizprimb figbrg; daa 
G;diebur esc éftrat &5ab Acifl 
agi abnan ia: zcótd Gab 
tux fulftscin.o. qudd palfia griversónp 
Qaa quar cattf am cj ipry jade 
gg uineciplm di dune gare 
fro icoaialndr efl yrpoaliunzaüéam idee 
uq afi [nli »ipafbo cniacnesbahs non 
iér cB icadfasbpositsaiTiétus oslonv iz va 
v ifla. iitaidoxtmusoub s15bas)1o mnl 
ci beatius Y; qklud a Banator abzAzi(uda 
menfl (aso voa (ocdud ad tuto £ubs 
aliernasatn »;demopíluat 


teUgoid 

Müssen ellas mid 
Wwrp olds fu qpeokts 
wv qeidemyted oe dice rA nid 
yori£au(da Mi dno cag éedeidug 
psadüppaalpa»pcb quami áno»fivdi rut 
m afübakernaznie dcgiori een 

y 9i (tui cd peaeods 

Vir w rahy mme 
vnd: «ort: éjo isonsi din 

ero Tec e rion itt 10ícis 
tipo Ifl idit iatubidut s vni: s jdmitaon 


ueneno éco Mp oberdguriade 


90$ 


tidcns,vt falsó dacet Zab.cit.c.$.vcl cum 
ex vnorclatuuo alccrü infertur. Et quam - 
u sexprcíse non atTigaetur ab Aci; tamé 
fatus dedoci poterit ex. ipfo contextu in 
princ.a (Ienans .n.diffetétias, quibus de- 
monftrauo quia differt à propter. quid. , 
ait, no quidem medojfi non per imme- 
diata efficiatur fllogi fmus,non.n, acci- 
piur prima caufa y [cientia veró ipfius 
£roprer quid fecundum primam causá y 

ut modus vt diftin&tus ponitur ab. Aci- 
dora tribus enumcratis , vt pátet legenti 
textum,quando ergo non ecipitur pri- 
ma, & immediata caufa, fit démonoftratio 
quia , in dcmonftratione autem à (igno 
non fumitur taliscaufa . 

9 Ex hisomnibus paret non recté ab 
aliquibus demóftrarionem propter quid 
di(tin&am poni à demonítranone quia 
per hoc,quod illa fit sper à prioriyhec à 
pofteriori, qucmodo vidctur loqui Did. 
à Ic(u difp. 17.3. 1. & Faber Theorc. ro. 
c. 1. Nam lizc quandoque à cauía procc- 
dit,quód eft à priori demonflrare . 

Dices Scot,u0l.7. A.ponens differen 
tiá inter has demonftrationes,ait demon 
ftrationé propter quid císe pct caufam , 
demonftrationem qxia cfee pec effect , 
quód deinde probat quia omne demon- 
ftrabilc per aliud dicit ordinem ad illud , 
vcl " ad Puce vel vt siete y et- 

o demóftratio propter quid c(t (emper 
i priori, desire acce 
fteriori. Refp-iotentum Scoti ibi efsc,(o- 
]um oftendcre duobus modis aliquid de- 
monftrari poíse per aliud, .(. per cau(am, 
& per cilc&um, bunc modü vocauit de - 
gaonftrationem 44a , nam vcré cft talis 
eere dixit Cic demól(tra 
tionem propter quid, non quód ceníctet 
oémi demonfirauonem pe rnm - 

opier Quid,nà in quol. i. 

PM. de docct ad demonligaticenh 
pure quid requiri, vt fit per causá vit- 
iter cótinenrem ctfle&tü proxime , & 
adzquaté , fed loqunur antonomaíticé , 
& (eccundum vulgarem loquédi modum, 
enus ofs demonftratio propter. quud 

€(t per cau(am,& à pr:ori , & omnis de- 
monftratio per e in , & à poíteriori 
io quia,, & demonirauo 


-- o -9-- 


Difp. X111. De DemopBratipe ^ 


"e 
*t] 


à figno pót dici per cffe&um , nam vnus 
cítcó&us ddisenican pcr alium, 

Tandé ex his deduci poterit definitio 
demóítrationis in có; ad propter quid , 
& quiajquà alli pnaui Ariít. 1. Toy.C.t. 
vt nocauimus in [nítit.cit.c.4. quàd .t. fit 
fyiigifews ex veris, & primis , aut eX 
talibus,que per aliqua prima , 7 vera 
eius,qua circa tpfa e(rscognitionis prine 
cipium [umpfertt,breuius dici pótsquod 
fic fyllogifmus verus, certus,C? eutdés y 
verus ad difterentià fophiftici certus ad 
differentiarh topici, euidens ad : 
tiam thcolog ici,vt de fcientia di(p. prz» 
€ed.q. 1, docuimus, 


ARTICVLVS IL 
Quot [int demonflrationis fpecies . 
10 q-Xtriplici capice affignari poísüt 

(pecies demóftracionis, ficut crie 
pliciccr diuidi poteft,vel ex parte formas 
vclex parte materizex qua , vclex parte.— 
materiz circa quam, vt de fyllogi(mo im — 
cói notauimus r.p. Inftit. trac. j.c. 11.1 — 
przíenti aon e(t (crmo de prima& fccum —— 
da diui(ionc,& dc (pccrebus ex his capi" 
tibus prouenientibus,idé.n.dicÉdá,quod 
dc (yllogi(mo docuimus, (ed detcrtia dio — 
uifone, qua demóf(tratio.eft vna (pccicg 
efsencialiter à copico , X clécho iyliogit- 
o diftincta propter matcriá ncccísariá, 
Circa quà ycrfatuc bic.n. differentia non 
facit (olum accidentaliter differri 


acc e»yt af- 
fcrunt Compluc.hic fed 





efsentialiter , vt 
cum Tat. oftendimusloc. cit. & (caiug 
quzfiti c&,an demoaftratio rationc mà- 
teri, circa quam verat y Gt 
diuiübilis& quiz Gat, ^00 o5. 
: Prima ama pn folam dcmons 
rationem propter qyid admittit, ncgats 
c demonflvationem quia cís& veram 
oft racionis (pecicm , ita Auic- Alex» 
Thcm.Simpl. & cx recent. Co- 
pl.di(p.18.4,4. Ma(- 1. Poft.cur0-fec. 1,» 
t.Coniab.q.1.art. 3. Ab lusparum zcco 
dit Soto 1. Pofl. q. $. qui licet concedat; 
dat demóflrationes Ipecic d.ft ngui, nie 
gat tàmen gencrare aíscn(us couc). ipee 
€ie dincríos, quando pecunent ad cadcm 
Ícisntiam totalem;alij veró admit ge 
nose 





* 2 bad 


| QT. Deifontiai t) fptcieb. demonfhat.et. I. 909 


.geerare affeníus (cientificos diueríos, non 
tamen diftinétos babitus, fed eundcpi a 
fpecie . Secunda. fentent. excrerna eft 
Aucrr.1.Poft.com.95.& 96,Zim. theor. 
pra regreliu demonftr.Tetrel. 
tb.6. difp.Log.c.7.tres fpccies , demon- 
ftrationisadmitté5, .f. demonítrationem 

iaydemonflrationem propter quid , & 
ftrationem fimpliciter (cà porif- 
fimà.prima oftendit, quód res fit, (ccun- 
a oftendit caufam, propter quid res fit, 
fepvonctiem efle, vt quando (cimus dié 
c,vcl Lunam eclyp(ari,attamé demon- 
ftratur pet pop caufas , cur fit dies, 
vel eclypfetur Lunajin bis.n. caibus fci- 
tur an (it,& tantü queritur propter quid 
fit ; Tertia vtramq;demonttrat;& quod 
ves fit,& propter quid fit , vt (i quis 1gno* 
faret,& Lunz cclyphim,& cauíam ecl7- 
pis, & per interpofitionem terra: inter 
Solem , & Lunam demonftre: Lunam 
*eclyp(arishac demóftrarione fcirer ax fir, 
& propter quid [ityidcoq; dicitur poufli- 
ma, fimpliciter demófttratio. Inter has 
«uas vltimas demóftrationcs ab aliquib. 
liz affignancur differentia , vc tefert P. 
Faber theor, 10«cx Zab. lib.de fpcc. dc- 
mon.nam demon(itatio propter quid,in- 
uiant,hsbet pro medio quamlibet cau- 
am praster formalem;non conftat cx ter 
minis conuertibilibus,pramifíg (unt no- 
tz folum natura,non nobis, & fiunt no- 
tz per dcmonftrationem $444; at demon 
ftrario potiffima hibet pro: medio (olü 
cau(am formalem; cóflat cx terminis re- 
€iprocis, & ipfius piaemifía font nota na 
tuta , & nobisimiediaté pcr enum, & 
fine demontiratronc q«ta«. Media fent. 
duas ponit inmediaias fpecics dea.ollra- 
tionem quias& propier quid, licec diffe. 
rant authores y. an imt fpecics (pecialifli- 
fug , an vctó lübalternz , & priorcm.a 
pauca videtur afferere Faber eit 
-S ad. Diccndücft;duascíle veras demó 
Iyationis (pec es 'ubalternas fa propter 


- quid S quiayita Sco «juol7. Ad 2. Po- 


H.q- 56. cta; cómunisnam prater Sco- 
tifLas ipfam fequuntur Aoctla q« 28. fec. 
1.lo.de S. Th« 1$ art 4. Blanc.diip.$. 


dc demó.lec.2;& e j Ruu-1« Potl.c.10. 


q. 1. Did.à Y-íadifg.ag.a. 1e 2 ybi tà- 


Logica. 


mé demóft rationem propter quid (pecsé 
infimam ponit. pco Ha dip. 2. q. 
3 dub. 2. & 3. prob. primo, quod dcmon- 
ftratio quia fit vera fpecies demonftra- 
T10ni$ T alijs diftincta,nà Arift. 1. Poft. 
3o. de ipía loquitur tanquam diftincta à 
propter qn tex.17.& 18.viramq.ait 
ex necellarijs cop aieo: : dum 
quia duplex (cientia af gnatur ab. Arift. 
1 ,Poft 42. & 2. Poft.2 5.quia 5 & propter 
quidrer demonfratio quia crit vcra. 
:monítratio . Tüquia fuit origo omnis 
fcientia: propter quidnam vt ait Arift. 1, 
Met.c.1.cx effcctuü cognitione philofo- 
phati ceperunt homincs ; qui modus eft. 
nobis conaturalis ex t Pbyba. Tum quia 
cognitio genita pcr hanc demonftratio- 
nem eft certa, cuidens & pecclfaria ab 
opinione cflentialiter diftincta , crgo cít 
fcientifica,quáuis nó fit p causà » non .n. 
sd pm qua nam fpecie intelle&ualis 
habitus poni poflet,nifi in [pecie (ci&tig» 
cum qua maiorem babet Aieiem : 

11 Ex quib.exploditur re(»ófio Co- 
nim. atictétiü ad (ciétiá nece(larió rcgi 
cognitioné c(fe pct causá ; Quod eft til-. 
séyn& Arift.ciclaré hác coynitioné ab 
efic&tu Ícientificam sdmifit;neq;ad róné 
fciétiz in communi videtur hec condi- 
tio noceffaria, m fi fat quaflio de nomi- 
nc;cxploditur é refpontio Comyplet.ad- 
mittentii quidé pcr hàc demontirationé 
gencrari fcientia fed valde imperfectam; 
nó in róne hàbitus,(cd difpofitionis, nec 
fpecic diftinctà à (cientia pex. demóftra- 
tioné propter quid product ,qua cit per 
fecti fcientia habitus habet ront . Re- 
fellitar quidés nà Arift;de his locus eft 
tád de fpecic diocrüis,nà iHam ait proce- 
dcre ex nó imediats,ncc proximis; iflam 
ex immcdiaus;& adaquaus caufis; cum 
ergo cx diueriis procedant wiscipijta & 
quádoq; fint ét concluliones diuería y 6t 
in codem totali [cientia, fpecie differens 
ex dictis difj.praced. q. 4. confcquéter 
fi a&cníus ecunt f; ccificé diuerfi, ctià ha- 
bias ex ills geniti, nà cx dicendis in lib. 
de An.actus fpecie diucifidiucrfos habi 
tus (pecie producunt. Tà quia habirus, Bc 
ditpolitio cx dictis dilp. 3.9. 3.ar. 2.difTe- 
rix pencs graduü iniéGonc;vel remiffio- 

Vuu j mcam 


$id i o5Digokaddio Tledlgytofaaidiha v. .Q. 


nc;tant capéqtatieae mé diciarhabis 
tus, quie prius téati fax dicebaum xdifpoft 

tio;erpe Halemotfl rac uit; fiegiataroia 
ceraretor;it denetafct qa lidatd secéfaat 
& tofcquétethabi cófab(tfy sedo mit taziaa 
ric bPaprér uid Fé-quia ursgisidiflirang 


dersóftra offa fraprei-quédyquans ft 


düe demon vaaents propter quad, tedio 
eciaatintadem(cimia -fpecieiiffesnt 
ex di puit iieiedscfici Roo S ilgrsos : 
y 5célido:dy RO deturaliadpecieepre 
tet bis dodf;orobicxzAri[t. cite fbioduss 


t20tü zllionáie dumóq rationis fpeciesi 
Füréifa Enitrnart Jiesiapus i duci 
dcbee,erzo eui demótflrstiogpter quid, 
& potilh ma (pecie diffevceno 4 Biz t6 in 


hic cóimimi-racionccóue nfümeg damgns 
fitét peansirprokiaasScimanedista 
Bebityrad« (a tionis fpcciv sabítrae 


eatit. (icucqasgiscderméftratio-gaí4 
fit diti plex fpecie y xadxa mem ponitur 
táqu&irirediaa fpeéicssfobsherna fuly 
démottratioriein coi & iux diuidit Acif. 
tcx. 30.«pet Hiocygs eft demoaftiare prim 
rnediata s- 8 dcmonftrace nom pez cime 
rüiediüta;hàgc dermortt ratione qut a, vel: 
uod appelisuit jillim vevópropter qaid, 
"Fü quia diffzréisbaffignztarvel:si fl «i 
fryvel nó (itis probát inétü «IN i prima: 
differétia, q» demonttratio propter quid: 
e flcadar proprer qutd [it potiüliava veró 
eit fie, A [4 Cei rit fft yct vanz , nam. 
oi demontratio priori oft édir an fitu: 
Yicét loc faeric cogmitü pcxperientia, vt : 
«ect Scé: T. d. 3.q.4. E. má p' demon ftra- 
cienc a priori a1 fit cffcébas certius & p: 
féGtias cosno(citut, quà pexperiéuà (o2 
ki, tümqttia fi caufa remoca facic faite gs 
ent juiultomagis:cau(a proxuiyz; tü'qui 
Vaccidésett ad-demontltation£ , qp etfes 
fus prinécoguofcatur; vel.n6, (i codemy 
f&cdio demóttracar: Sectida ditfarengza y 
&t(i vct fits vtcdicemus, auaménommte 
siio differt oacfs focmalis: à céterisicauv 
d caue ince r fe, ergo'fi caus 
fa focmalis-(utiicientcr diit uvguit;demod 
fuation& potilli mna; mulsiplicat(pee 
ics dedoflrauonis,étalia ctia cau(arum 
gencra debebuns; fpecies inulriplicare y & 
csi iecindantemipqupnb (ut. 


sidera & vU 


y iecwie ics 
fis es gramen dier 
vibteeatxerorinis c6m exbil: 


reci hücajondüUan Ro qo bici 
(vmbemdiarusf 
OU PETEREERDUE 
tiené pro "peroa 
tà, ibik& XQ fari etirper, aceti 
dehsteinbec af demoni caionecnd dai 
inediinvai Poffecc(Tes aótius: )-piiemout 
ftrajionó uf, alcoriecó 


seni dor &ápprelienfronE-, Sc c demaorfs 
edges rti vdd 
qiidyiigho soatávia Axa 
UI TUE 
notiores ; di tto 
Perprai gid 5v. nod emigy 
csewdd sifeóta diobis, Gc natura 
£o no'reqafitdhiee'cadicio 1 vide Fabel. 
iD Tertdojg hes fiacípecas 
n&,probquadaertat ptinciprorü 
eifice nete (perficit achat Aq 
ftrácioni;at primo pia sroccdétia abre: 
Cb veli cru romorit y velascocomiati 
i? dcinóftriioncigó 4 &oqug prócedüng 
c& dsaeg(rs cau(arG zcricrznnsp n dingnoni« 
dica qur, f aeciosti otov 
patet et di&ts diprarced. quip iotger£r de 
móttrarionesab'illisacotkit nes gicrgo dea 
mólttatio-«puria; & propter quidyerüt (par 
cies (batterie (abr demónlrariong tm 
€6i có émar tanqua- fub azenerecvniuactr 
iri quid:doilissxzilicabilislecaobam'ali» 
Qatamalosia zhac uv; non tolliz vnmo» 
eauionemex di&is.dil; p.m oqe$earcu: 
dii oppcf. arg. r.-quodxiemonttraiar 
ir ho (t vera:dismofficatie z; Tàauth. 
Ji: Naz«-orat,q.digenzis'di feuríuax al 
cf &a mo tio iciemtids (ed com:ccturams 
"Tr rex Arift, qur xo Poft cans pott defia 
tioné (eic demonitranon saddi,. 
$i dutcruofsTozias Srre iHiscanditi 
Yibus;góicifedemóftrationé ; 
*détnenft rac (on qurenar T 
1eriés illasa (lignatas«s mit cog: 
pec hic, demottcaxionemacquidi; 
c Gciéviamsirpurabetdcfi niii t apart Lr 





. peccáufam pxaptiam,& a. ;«próbariim- 
dora 


gotlibiranc ca cadsqjua val 


dd ao 





9.1. Drm noie eor. ARIA 1L pi 


3tlpotierioribiquod, Piicheo, 
Veni err vada ti:a 


demon(aa 
Ra eR remet aile 


io & tek.15,l; 
juo ficura wen caufam 





DAY m 
Xlatetipetisióné eben de 
T. UR eerie cnc «dapi du 
X53 
"eii imc perder Mrd t 
áuo-iliá ad den: iieniioné pite 
itipliéitetude 


Es dlojtieriritcogaitlosq a Re ta" laocidersqoo 


iptelicsizAritempbis ipnecíor., quid 
9uinis me pe ex 
notioribas;gpooeedefe 
ignótionbas ; Yr] z-quà 
c Scomdosid dang y EE cR Jong 
diiénace subdi cuc ee en n 
mondi uio gufa on quíctat intelleztü, 

vidi umiis ats prasccit, Bus 2x pitdp-har 
hien alcat ibnccàu(adrz dos ali xdcbot d 


. d »s]ez c pricdientio mnátutalis$, 


icr &atriacon ea « Tua» $ 

aon our propptiiótgays nod, agr 
Aetius e 

393x];:xichov Uatiaao, de; 

Eu. daniuh3ituní gg can s.s X c 
baie mit Bind] dr 
noci qauopalis per.r iles debonins fg) 
ro tilbile eogupgl. €lliatiquali, 3 cu 
ine 6ecellorio, quod faará nsqua «o 
Su MAN SDRUtD dL iifRoy 


eo Rielcem;niaubdo: pot ac. ipKerttaulo mylicquaBa 
Wifeien effe, vopcrewel ads iodund enqpvoupcas Vei sem 2d 
EÀeiren it pa MRem dneoskteegrbaidojs; Üiepigcan 
*iaiovenipite ne peratut: - 49,8 er rey is epe ted 
prex méds ins cud. M HL ganUH 
(00 "fspliciteccpsy aticlud ad jo E: Afi sini ^a uie imt 
P ka mec La;eng Bb P 0981/£4;3656cr; 
] Vira s inii secas epe meri odd v ái visi mole 
Vd d- mirer wem ied. Sensu t dd 
ilaedcoscr £A ed Re ILLE e steonRlfileiek: $33 p Kade 
Woienvis gerfc ide -86 MUS P3jac agn 
hephpicrijui etis an boa Padi. ESTA "d 
raj 


Lui oQ8À; pri QU impo 
od AM Pee jq 


Bos rp e 
*dodcürsit n i 
-Kotiocibir nl mre tein Ug 
qiidémonütáio gu) ea 


RN an cis eei T. z 
zeeí 1: 266g Bed 
713 (sav japonais ELE Qoi Gom daibeficationa gg |? i 


gtiSaem i oeottan np rep 14; bo deco 


3k nbnicii à 5 piii é ;deosHofiin 

"figaare bafi ratileni 445 0484X:31- 
luco ex Pelleitppieofa 
Deco NEN diftipórus ipis ufun, 
"& prabapilemifyllogiünyg ;Dcigp: (noia 
eiptioseidy vloltirigripr LAE 


Gib ego 2 ré 
pres vALAH - g osa 
MEET lotis ies 


est.» jjlau(T 
n iS sae toners RE D oda 
| 155 ap» 
DER 95 gc 
ui 


ied 3gaPd pacis RPSL TURF 
ue PR LIS quur Aur dibiiceiSes 


RS 3 c 
sias: wi eicd eset d c 
XT ObQueét NCs4p n 
p recu 
opened teen ML 
Stasi paguen, ieiési tun) Aer 


E ll. 4 —-— m RR 


912 


fc&um, (cd inter terminos (e habentes , 

vel vt fopccins , & infecius , vel yc fübie- 

&uin, & formam ichzrentem. 
Ad 5.9» magis vrget ,dicimusex Seo. 


1. d. 5, 4. 4.E. vbi doce: Do&tor,quo pa-. 


€&o per cxperiériam poffimus habere de 
aliqua propofitiove infallibilé cognitio- 
ncimyinquit , quódlicét experientia non 
habea:ut de cmnibug fingulatibus , fed 
dc plur bus,rcc quód (emper,fed pluries, 
tamcn expertus infallibiliter nouit, quod 
ita fit vniuerfaliter , puta quod. effedtus 
aliquis conueniat omnibus indiniduis,& 
sépcr,& hoc per hác propofitioné,quic- 
uid euenit vt in pluribusab aliqua cau 
ja non liberay fl effelus naturalis. illius 
ci «f£ , quia cau(a non libera mon poteft 
producere vt in pluribus cffe&tum;ad cu- 
ius oppofitam ordinatur,vcl ad quem ex 
forma (ua non ordinatur; & fubdit, quod 
quandoq; per experiétiam (citur effc&ü 
congcnire (übie&to , quo (uppofito dein- 
de intclle&us pergit ad indagandá causá 
via diuifionis , qua reperta potcft illa có- 
clufio à priori cognoíci;tádé addit,quod 
vt habeatut coguitio (cientifica, non de- 
bet (ciri a&ualis vnio extremorum , fed 
aptitudinalis , quia paffioncs (unt aptitu- 
dincs rerum. Tota hec do&trina pót huic 
rationi applicari,qüo.Cpoffit intelle&us 
cognofcere"prami(fas demonflrationis 
ab cffedtu effe neccflarias,fi non cogno- 
fcithabitudinem cauíg ad effc&um,& fi 
hanc cognofcit , cur non etit cognitio à 
priori,cum fit per caufam . 

17 Dupliciter aüc pót p effe&tà demó 
flrari caufam effe,vcl propolitionc de 2. 
adiacente ,cdm demon(tratur ex effz&tus 
exiflétia caufam exi (tere, ycl propofitio- 

. ne dc 3,2diacente , cü demonftratur cau - 
fam alicui conuenire , quia ilii conuenit 
etfeQtüs;iprimo modo faciliter probatur y 
nam poteft y.g. intelle&us ex multiplici 
cxperictia infallibiliter cognofcere fumü 

rati ex igne; ex hoc inferre cxifte 

tiam ignis, quem non vider,ex cxifLentia 
fumi , qucm videt; at [ccundo modo fi üt 
notz przmi(lz,co quia in vna ipfarum. f. 
in maiori caufa przdicatur de effectu ,.f. 

' rationale dc rilibili,in min. effc&us ; feü 
paffio przdicatur de (ubie&o ; vt rifibile 


Difp. X111. DeDemoifratpe: —— 


de hominc, & dcinde in conclaf, caufa.fz 
tat onaile conciudiur cife ia fübic&o, & 
in homine , minor crgo poceft (cici expes 
tientia inodo cx plicato,& vt nat propoe 
fiio (oienuslisyintelledtus ab acta proce 
dit ad apt tudinem, uam concipit nece 
(at:ó cOucnire lüubictto propter expcer;é- 
tiam plurics habitam ,non.n. a&tus vt plu 
rimum conuenit alicui, maxime (i nó ab 
exitinfeco prouenit , n fiiailla re efe 
apt tudo ad talem actum; Poteít ctià co» 
gno(ci praedicatum aliquod conucaire fa 
bic&o necefTarió,quando prz dicati ne» 
quit concipi fine illo ubic&o, t par, & 
impar rc(pe&tu numeri; maior autem co- 
gnó(ci poi,vel yia diuinonis,vel etiá ex- 
perientia,fi vt plucimum experiantur ter 
mini illi coniun&i , quamuis non fe ha« 
bcant vt caufa,& cffc&us , (ed porius vt 
duz paíliones ; vel quia effc&us cft ralis 
naturz , quod nonnifi ab intrioíeco prov 
ucnire potcft . A 
Ex his dicimus ad 5.neg.antec.cam x. 
prob.nam poteft accidens (ciri conueni- 
re neceffarió alicui , & li ignoretur. cate 
fa, f. per experientiam;tü quia in demás 
ftratione quia ignoratur;nó quidem caus 
fa fimpliciter, (ed causá ineffe f(übie&to 7 
quod (citur in conclu(.at in pramiffis (ci- 
tur cau(am cóiungi cum pafTione,& paí- 
fionem cum fubiccto. Ad z.probat.neg. 
feq. nam ad demó(trauioné propter quid 
nó (ufficit fcire,quod paffio fit à tali cau 
fajfed requiritar quod per caufam demo 
firetur fübic&o conuenire, quod non ac- 
cidit in demonftratione quiayin qua folü 
fcitur caufam paffionis conucnite fübic- 
&o per paffionem, & in hoc fenfu intel- 
ligi debet di&ü coe, quod demonttcatio 
quia nO expriait causa paflionis.i.06de 
móftrat paffionem virtute cau(z , vt per 
medium Ad 3.probat.neg. ta 
nüquam in przmilfis explicatur caulam 
Ptfiocis incf[e fubicGto , vt fit in cocluf. 
fed (olum e(fe cum paffione coiunctam 5 
& paffionem cum labiedto, f. rifibilitate 
proucnire à rationalitaté,& homini con- 
ucnitcc;de quo iterü dicemus q.vlt.cóc. 3. 
Tertio drg.quod hz demon(tratioocs 
non (int c(fencialiter dittinétz ; quia can 
dem fcientiam tjm a&ualem, tuin babi - 
walem 











9 De effentia e fpecie. demonfirat e det.17. | 914 


taalem generagt quando (unt de codem 
Obic&to a&ualé quia prz mig vtriuíg; 
funt (ub cadem ra&ionc à matctia » 
& et ciu(dé (pecici in efle [ct 
bilis, vcl (1 panàtar diuer(z fpecici ; cum 
fiot cau(z quiuocg , poterunt eundcm 
fpecie ati n(um fci&tificum caufare, cur 
D& ignis cüdem pecie calorem pra- 
ducunt; habitaalem, quia Arift.hic do- 
cet quando: has demon ftrarioncs ad cá- 
dé (cientiá (pe&are,quod intelligitut có- 
muniter de habitual : Tü 2. vna fpecies, 
nó fic alia fpccics., at demonflratio 44ia 
poc fieri propier. quid cx 1. Poft.c.10. 

Reíp.neg.affumprum; ad prob. prime 
partis negamus pramitlas in e(fe fcibili 
(se eu(dem fpeciei, cum nà fpecificétur 
ababítractione à materia ex diGtis difp. 
prazced.q. 5.negamus etiam poíse cundé 
affenfum producere, & probatio valet de 
caufis :uiuocis inadequatis , & illimi- 
tatis, vc (unc Sol, & ignisrefpe&tu caloris, 
nen dc adequate vt süt 


mi(szt; ad Prob. 2-partis dicimus(cié- 
bo habitaalem EROR e(se vnam 


fpeciesled genere, vt difp. cit.oftédimus, 
idcirco non vrget arg. Ad 2. non serere 

bi Arifl.candcm demontirationem con- 
fantem ex jjfdem premiflis ex quia fieri 

propter quid, (ed mutato medio, & con- 
clutione in alteram premilsarum 5 vnde 
nop cit eadem dewonftrado . 

19 Quarto arg.quod dentur aliz [pe- 
cies. Tü ex Arif.1. Pott.42.vbi docet P 
ftátior£ císe (cientià qua fcimus 9 efl, 
propter quidyquà lt casqua (cimus quod 
eft ,vcl propter quid; & 1. Poít.8.docet , 
quod diquado cü cognouerimus r£ c(se, 
quarimus propter quid vm aliquando ve 
tó vtrüg;fir nobis manifeftü ; & 1. Pott. 
à tex.5. ví. ad 30. agit de demonflratio- 
ne;qua facit fcire fimpliciter, in tcx. ve- 
fO 30.diftinguit demonttrationé in pro- 
pter quid , & quia, vbi & (ubiungit hanc 
petrinere ad fubalternatam illam ad fub- 
altemantem, & quod contingit lubalter- 
náté fcite propter quis ignorare gel 
& 2. Poft. 2 . declarat qo demonttratio 
pro per cauías ctficiéce, B na. 

;& materialem, i non meointr. for- 


malis,qua ad poxitfimà fpcctat ; ex qui- 


bus omnibus de mente Atift.videtr de- 
monfílratio propter quid à poc (liia vt 
fpecies diftincta posenda. Tu m 2. uia 5 

Afecunx tam ex medijs,tum ex przimi[- 
Éis,vt vidimus recitando opin. Auer. Tum 
|A D ie quz fica,an (it, gd (ir, qua- 

e ity propter quid ht, duo viima [pe- 

Gant ad demonftrationes quia ,. & pro- 
prerquid,ctgo alig dug dari debent pri- 
mis duobus corrcfpondentes. Tum 4.da- 
tur demon(tratio ducens ad impoffibile; 
item cum ex przedicato fupcriori concla 
ditur aliquid fupctius cOucnite inferiori, 
vt cumper viucns oítenditur fübftantía 
dc bonae; rur(as cum ex aliqua vniuer- 
(ali necefiaria infertur. fingularis propo- 
fitio: tandem cum quiddixas demonflra- 
tur de re,& nó per cfi c&tü fed per aliud 
medium,nG eft demonftrat;o q4i4, acq. 
eft demonftrario propter quid , nà quid- 
ditas nó haber cau(aim:crgo ali dart de- 
bé: demóftrationis (pecies ab ittis duab. 

. 40 Ad r.neg.in tex. 42. Aci[.ccs illos 
modos atligaare,verba.n. sür ciétta aur. 
€fl certior dr prioryque ip[ius qnc pro- 
pter quid efl eadem, ed non cayque [eor 
fim 1piusquod ab £ayqu« propter quid, 
quibus vcrbis (olà docet certioté cffc fciG 
uáqua (cimus quod efl, & propter quid. 
quàm eà , qua (cimus quod efl, (rociim à 
proprer qu1d,nam vt dixiruus , quod eft , 
poteft (crei Gne propter quid, noo é con- 
trà.In tcx. £.docetquód aliquádo fcimus 
quod, quarimus propter quid;-aliquan 
do veró quzcimus quod, & in a&uali in- 
quiftione vcniajus jn cognitionem ipfi- 
us quod, propter quidyvt.n. notar Zab. 
cit.aliud eft loqui dc qua (itis, prout ante 
demonftrationem qua cü:ur ,. & aliud de. 
ij(dem,vt per demonftrationem (ciuntut, 
nam vgacantumqugítio poc demonttra. 
tionem przcedere,quia nüquam duo fi - 
mul quzrimus;fed vnam quaftioné poft 
aliam;at per demonftt ationein duo fimul, 
notificati pofsunt: quarc nó datur demó. . 
ftratio folum norificans propter quid , X. 
non 40d c£], (cd (cmper vurumq, ooufi- 
cat,licét aliquàdo pcefseric notitia quod; 
cfl aljquandonon. Ju tex.3 o. diftinguit à 
demonítracione quta , demon(trationem,; 

propier quidydc qua faerat outs à tese. 
$.Cum 


9g Movspifcderr PA bÉDÉus inp. 3.9. 


«Cute viri fabditifubaltavamem uli- 
quándo neftire qvod eflsquáuts fciatogrg- 
pierquid, leQuituribi qe9; efi experi 
tÀli;& feti cuo, AX, Peraog nttioné eni d- 

é labio; quar e&di: iazaliqqmod fikeuld- 

re-j noh dp co /quód hálic éivcimcelieQrida 
"Cog niltiórt s & per demonttietipm j qi 
eft vifuor faliii qaqait aser tt pc 
euis [cre muera kt, 9i mplsnolra tire 
£l rid wefciác quia tion aduertit. Exen. 

2 5:Lolüm deducit demonfttationépro- 
pter quidydo ctícifpecieinfimü/Ad $;pli- 
ict quómodo entis àlfigoate uión 
faciadt ad ré ex dict iiyprob. conico Ad 


3 o€s ias quacttiones pertinerd'adhás itr. 


jv 


demonftrationés y dá fi dertón(lrávar per 
ropríá cali(áthy [peBátad detótt ratio- 


Fate foem di Ord. 

simi (Bi det Efe Tero, feierte 
Mod AA Su 

onn Vue eed 


F3pefte v Vebefe&basiv dl 
er ed 


Ue EM 
Es riq? geihdnfraeiónii d 

Sh fciam eol Cx 
fn ixedeRi 





Wieauiiyc gehen üe- 
biccto' friei^ yidctà (- 

no&it Auerfa qi-18: (bct. 
5 dola j&il&is cfe deiderosfcationg 


iguiu» aite ü13b1u:» 2213 


é propre? qii, fi ien ratur QE b X3 $i132& & onvidoriflds de 
ad dcchófpracie 35au eR T/QCWSESN 5I 
tio:duéens ad impii diosa ri "y dio D 1C P T ng is 
detmóftratio quis vnà. bpoqué. M Area T 
n6 ichidis eedieitiradiias wtdblinsus ken 
2 p Taft ira Gir 6. Prardichtatn ple aa 1 imme traut el 
rius i per ptókiinás &adequd fitsése ybiay]tod ila pt Kar ve 
d rárut de esperti De jn dias qua 
ftnfibile de hoailüc;cft demó ft tatio próv id dcionftrasronis, propter 

tid yfi wo per.ptopri& cánfüimy vein EUN bieih 'adaquact& 


exéplo dc (ubftacia pér viuens, eft demóe 
firatjo q8j2 . Cur de: fintulata demon: 
ft ratur aliqtia paffió; quamuis noo fitis 
12,8: Íciencifica démenftrarioy cft ramen 
fuo niodoad- hás demonflrationes redue 
cibilis.. Et tandém q. feg.dicemus 5 - 
pacto iip — poffit s: 
í í uiunxup t 3v ob 
Qv 4 /5-T4p-Q.v Hyocoup 
p ?u 


y» 
E cimi Benonltibiis, s 


PNG ode fyl 
zd tno t 


proximas 

Téteritré priedicavi c (ubteóto jfeumds 

toriensimiinrao qimori y prie 

rien tquodiibet genusc poRig 

D e imi ems 
ne,& fi Uie eia m 
fit ddtequaue Psy 

hat vus em ie làroá actione 

siis cfcdoseididhsi Prid 

d dem cox ppm ldemóftra- 


€ 

dil icitiorren cau(gs f 
yr eme em i ^ 
; müléoieffidiensemóc gu»;v 63 
igo. Alb; 


pofitiotibus; quía &$ftaeg — oQirtuprimaaoque fiet par. 

RUIT feeeafun fanidpede lem pubis 

tfonis part ériii ed emon 
p prean(- n andres. ci&ucmul rait 
Hel fh erre im Propeteden téià lem fblamq: tor. Gir 
fn Site etr ir au foedera afia 71:08 

lev oiaDPE ra ) ua á 

bei alib fyltosif mo. ftmaior caufarum pene adinticit: dimus: i aci. pa 


etes predetto tetri Auetr. fiere'i-oflcoms i6. pof 
eadtee raesent [zr rata na rer idein Vin 
ómcdimjor qui quiddide riget p streftit, med demóric: V doctstoplosapp clair 


Ini 


PE i 


— * 





si$ s rii cámirátum e(fc UÍ caufam piorima, 
dedans nc eUe t reg ed 
onftcationeYo*oper Qros « Ob po- 
kal gium hmmm em Sca-siteo 
22] bonae e quai vagtidy 
urtíica Q n: £yg- 
Sont» im guns oli pude pn 
clafienem démoftcatoita;D9 Gs cie.-Pri- 
An PBi Aia octtik qtu de 
Eos Rc vta jr aliter 
eme] :coaelquoq &t per.o1a gene» 
sa depooftrabijlís,. vj pr hien 
aufà e fheiens fit apta raliquindo: 
Caufa éotraalissSe».ncs iacelligi ur de qua 
Viber-caufact. per; acaidens x (ed descasfa 
er. (es & eum e(Te Gu enmuertibilis.& fie 
plicata prob/prim anth Ati. nam 2, 
hy[.22«doget xquód tunc (eimus vad- 
quad; cum «ogne/Giqus ? quid ; hoc 
aüt:iccidia qnando sccipimos primam 
eaufauvproximams & 4a) gyediatà;; Sc de» 
edcclaratiqaor!inr qsufatum gencras 
detex«68,coaclüdicqudidiquatuor süg 
tta caufarysm ,& qp for maprero, 1p5i& 
wopter quid comprehendit s &7. Mato 
. 49x 60.ait queftion& propter quid mos 
. gerh& refalai pec oia geocray & 8. Mets 
pné rnPhyf.7o. phyiicumait per omnia 
iatuor gencra dcmonttrare i clar ius. 2- 
(l.11- ex profefodioc mouct quaticü, 
affirmatiué refpódet, poftqua.n.qua« 
qugr.gencra numeranjt , addidit, Qmes. 
tfl a per medii moffrautnr, n demon, 
ratione tanquam metiiura ingredi po(- 
unt,& exc lis rem oranifeftauindactiug, 
-, Deinde rpbirónenam ie quolibet Bex 
pote (t dri caufa perfey & adaqua- 
da cinuseffcOtus erguper iplam poflet 
ecinon&tar :preprer uid y antec. patet 
ex nonamplicontias (x jndu&iono nam 
in generecayía foynalis poteft. v.aeíl 
fenti iaa, dpmonflzark per enimag (cn 
iiam y. jus qticau(a (eraalis phylca y 
Be € pallionpar-definitiqnem (ubicz 
"de 







3i qua e& fora tietgphy fica; 

E acce nct conie dg 
coinpetio phyüso p9s demondkrari;pet 
That CHA priam yqua. cit caufa-mte- 
zialisex quas notat. $0.5. 222 Byitom 
[tc fpi nale deimelleétione potcit dc- 
gnon Wrap? pecfptibgalia aem. & ioi ma- 


! ust AjcBesiedieDetvenfitonque. I wpay 


M MMans eff «au(amatez 


-iglitatis; án quain io recipitur qi. 
muljü m esr uir ca jndpicitua- 
Ji; ficeriispotctit demóflrari vitalitas de 
actibus liberis, quod fc effenalis ipfis, 
«ex hoc, quód à principi )svitalibusprodu 
cuntur; & liberas eficptialis de actuyg- 
imas Quin principi iMAvepitlfique, 
iiam principium vitale non*poteft opeca- 
xi nonc üalitet y. nec priecipium liberugv 

haturaliter; tandem de cau(a finaji 
pacetynam domus y,g«ideo eft lapidibus, 
him eps cen(iracta y.vt. pe (lit aes à plu- 
yia; & tempe ftatibus dctendere, deagbu 
datio fic proptct (apitatem ; büc (pe&anr 

ftrationesAnIt«do.eclypli Lune 
propter terea interpoljtionem.igter Sot 
lemy& Lünam;quatinterpofitio («haber 
vclutizcaufzcfhciens;& de illuminati'ong 
Lunz.psulatiai facta propter: (phericam 
figatá qua.rcduci-poterit ad genus nríatée 
rialis cane, quatenuseit conditio quedé 
fabiecti illuminati v Accedit, quod cut 
cX hisefíe&ibus à pofteriori demonl(tgas 
ri poffunt ipforü caufas ctgo.a- priori pes 
caufás poterit talcs effectus demóliteri.. 
coSecüda pars manet cx his probata n 
ficut non iinplicar eiufdem efTc ctus daa 
ri plires cauf25 diuerfi genoris, à quibus 
pet fe dependcat,nec implicab r per.illag 
06s démontlrar.t hinc Acifk.1. py. rait. 
bat. Twncputamusz ognofcere.yniq. 
CWcaufasprinas eogpouerimusst?; pei 
cipia prima v(qyad elementa: exquola 
«oaliqui deducunt ad pecfcétá(cienuiamy 
requiéi, quód per ocs can(as dean tecti 
Qy:dictá intelligi dcbet de. (ciévia períe«- 
6a (amplicitcty at fatficit ad (cienam im 
aliquo. genere perfectam »quód demons 
fitct peraliquàacau(am s vtcoitce doceat 
Expo(rtorcsirca illum tesiüjco yel max 
ximcsquod vnadetpóüratjo vpico«nedig, 
Conttáre debct, vari deg: dicemus; fx wng 
cagí(a,& quie libet cáu(ak propriéetenta 
pecícQtà natoo:gcnere; quod-oxprelline 
ducttri Poft. 45- Exéplo: quos] ;-potres 
Mlaftzati, vcoocat;Aucifa ctiloók.3 «nan 


pron acie e age RUNI M 
' rlicitinaactuitmoralium , &. cuta € 


beauusl;acmotdinatasX quia cft azens 
hberés ae ctam alijscxempls adiu " 
on- 


NU WA WR 


—— n 


-— 


916 
Contra primam partem concluf. arg. 
Tum quia non poteft ex fine demonftra- 
tijbac.n. cau(a non praecedit effíectü , nifi 
intentionalitcr, quo pa&to non dicic ve 
fa caufa,nec realiter proprie cffe&tus ab 
afa dependet,vt diximus difp.7.Phyf. q. 
$.ari. 5. Tà z.quianec ex lente, quia 
sion adelt inter cfficientem caufam, & cf- 
fc&um neceffaria connexio, nam pate(t 
e[Iiciés cile fine effe&tu,vt adificator fi- 
nc domo:accedit, juod medium debet cf 
fc intriníccum , quta demonftrat o eft ex 
proprijs quae funt intrinfeca, at efficiens 
eft exccinfecum, (cur finis. Tum 3. neq; 
€x agatertali, qura medi cft necetfariü , 
materia cft caufa contingétia & corcupti 
bilitatis,& eft in potentia contradictio; 
ni$ ad cífc,& non effesitem pallio nonc 
greditat à materia, fed à totocopolito, 
aut faltim rone for. ng ex Sco«.3 1. vni. 
«CÍr à materia pallu'at (quod nó videiur 
verum, quia materías& efficiens nó coin. 
cidunt )nó (c habebit vc caufa materialis , 
fed potius vc efficiens metaphyücé . De 
€aufa formali dicemusart. (e. 
z$ Refp.ad r.finé co modo pote, vt 
mediuma(fumi,& demóllrationé cx co 
fotmari, quo pa&o inter cau(as numera- 
t0t,cam igitur finis, quamuis meraphoci- 
€8 caufetyadbuc imer caufas phy(icas co 
£ineaturs quecenus eft radix ois aCtionis 
ag&usyquod allieit,Sc mouet; vt ex plicai 
tnusq.ci.art. y.ad zin hoc (enfa poterit 
admxti ex iplo contici po?e deimonftra- 
tioncs, Ad 2.cócl. ioteligi debere de cau 
ft efficiente it a&u, qüo ncceífarió con- 
Xingitur ctn cffectu, vcl fr de cfhciene 
in poteriia ctit fermo; evi de cffie&ta. in 
nee lo jui debemas, ia quo feníu la 
ét ti&ceilariam comexionem, vt di- 
ximus 1.p. [attic.irac. 2.6.3. Neque requi 
ritur mediire(fe wrin(ecuny rci,4uamuis 
dicatur elfe propriu mynó.n. imriafeci , 
& ptopríiam conwertücur «; Ad 3« materia 
eft cauía corraptions , & contingencia 
zcalis,& imcomplexancü hoc ramen ttaty 
quód (it caufa nece ffitatiscompkexz, & 
fitionmis (empketnz veritatis, etiam 
cit íiccau(a , nam vceté demronitiacut 
€octaptibilitas de cópotito , vt dimus 
6i y. przc.q.2, arts j.adalud dicumus gai- 


— Difj. X111. DeDemonfiratime, 


fiones o£s totius compofiti ab ipfius na 
tura immediate fluere aliquas tamen fóe 
nc Xlliquas róne materiz,refi 

quarum matctia erit caufa metaphylica 
radicaliter (hànc.n. caufalitatem nog re» 
pugnare materiz oftédimus difp.z. Phyf, 
q. 8 ar. f. ) dicitur tamen demonfiratio 
procedere ex caufa materiali , quatenus 
caaíalitasquam erga fübie&tum demone. 
ftrationts exercet materia , eft inpenere 
materialis caufie , & medium ponitür ia 
demonftratione , non folam vt refpicit 
paffionem, fed etiam fübieGü,vt art.(equ 
Gftendemus; cum dicitar aüt à Sco. iA 
fion conuenite fpecici rone forma, pet 
tormam ibi non intelligit cam | v i nas 
à materia diftinguitur, fed indifferenter 
pro principio intrinfeco ; & quacunque. 
parte definitiomis,ná vt ait Atift, 2. Phy(z 
27. & $. Mct. c. de caafis,omnes partes: 


definitionis funt forma , cuimsrationemy — 
H-quiaomni$ — 


affi gnat Sco.z. d. 3. q. 6. 
realitas fpeciftca , quales fant definitio« 
nis partes,coftituit in cfTe formali,fcü in 
elle quidditatiuos& realitas indiaidut.có- 


ftituic peecisé im effe materiali scu come — 
tra&o,tleoqsilla entitas dicitac formalisg — 


hzc matctialis,& quiz materia cft parsef. 
fenti& y poterit in hoc (enío dicj forma « 
16 Secumdoarg.contfa z. parcem; má 
Atill. 1. Poft. f.ícientiam defimuit. pet 
caufam per qdam rcs e(t. y nomrper cau(as- 
vt [ignificaret vnius rei vnicá cffe caufam 
propriam,quod a(lerere videtur 2. loft. 
25. Tum quia medii tanc eflyt quid pei 
accidensaggregaterm. Refpébi. Ariit:af- 


figoare quod ctt fimpliciter necelfarir- 
ad acquirendam fcientiam perfe&ti , faba - 


&m in aliquo genet, f;quod decr falcimr 
vna pct fe caula , nom negare tamen quiae 
plutes poffiat dare eiufdem eonela. m £y 
Poltidoccre idem pradicaià de vm fjyc ^ 
€ic demonilratum per certam caufam. y 
pole de ais per eandear. demonftrari 
irtahscaufa ill:scóuematy vt patet dc 
frtiuo per znimal demontitabile ton (o. 
Id de homine fed étde equo. Ad 2.dicia 
thus conchit.. inm non demonftzari yni* 
ca demótbiatio nc pet itlas caufas; fed pl. 
ribus; ioqaimur aü: de concluf. non fora 


imáluer, windudiordiniad jnmopeg — 





4, 










- 


| -— qnem certam , i cui 


tam vt Gic diderfificator «d diuerfitatem 
* principiorum, fed d« cencluf. materiali- 
"ter vt eft vna propofiuio demonttrabilis. 


ARTICVLVSII. 

' De medio demonftrationis pot ifm. 
4 Emóftratio poti(fima maltipli- 
» Dae accipi folet à DD. primo 
ipro fpecie cód;ftin&ta à demonflratione 
quia, y propter quidsquo sé[u loqucba- 
tut Aucrr, & hanc acceptioné abiecimus 
q. prccd.fecundo prout à demonflraiio. 
nc quia leceroitur » & vt fic conuertitur 
Cü demóftratione propter quid,& nos lo 
cati famus in 2.p-Infl.tertio prout efl fpe 
-€ieslub dew Oftratione propter quid, có- 
tenta ; cflq; dem óllratio propier quid , 
Aimpliciter,& perfc&iffima,& in hoc sé- 
fu ipsà accipimus in przséti  nà cü dc- 
-monitratio propter quid ,dicat cognitio- 
idcatem habitam per 
caufam in quocüq; gencre cau(z yeró nó 
inferant cerütudinem , eaiden- 
 tiam,& nece(fitatem, quia vnacít intrin 


| fec; & effentialis alia extrinleca,vna in- 


fcrt certitudinem phificam, altera certitu 
dinem mctaphy ficá iüxta dicta difp,pc- 
ccd. q. 1« idcirco per demonfirationem 
potifimáinteliisimus , quz perfcétffi- 
Tam parit fcientiam.f. ia maxima certi- 
udine, & nece(Titate, & cui fpeciali mo- 
do conditiones ab rye rl conue 
niunt: & 1mus , an quodliber genus 
caue fit donc mediü ad p à 
talé (cientia ; verum eft tamé, cy P. Faber 
theor. 10. videtur loqui de deinóftracio- 
ne hac, prout cü propter quid couertium, 
poti ífimá a » quz. procedit à 
eol dliaoaiicaciont quia, quie per cffa 
€tum concludit;at in zheor. 14. & 15. alit- 
qualem videtur ttatuere diueclitatem 
"Pro rcfolutione noc.caufam cfficienté 
alià cffc cxiinfccá;squa agit actione trá- 
fcumtes.ian fuoicéxü diftinatü, alá incrin 
Éccáyqua «alis dicitur, quia agit in (erpsa » 
& bac cile duplice, vclun.azic actione phy 
fica, cum;níc producit cffectü rcalitec 
diitin&tü,vt caua in fe caulat frigus y 
vc] aQtiooc inctaphy (ica , quando .!. pcr 
Fchaitastiaq act pyficam: ab 1pla cmja- 


 Queft.11. De medio Demonflationis ofri-3T.— 917 


nat aliquid folum formaliter diaer(uns , 
vt fant paffiones rerum;& hzc cau(a non 
erit nifi elientia , & quidditasfübicáti , 
quz in ordine ad pifTiones dicitar cau(, 
efficicns metaphytica, in ordine ad (ubie 
&ü dicitureau(a formalis ; quatenus cft 
quodqu:deft ipfius; pó: €t inotdine ad 
paffioncm dici caufs formalis , vt notat 
Aucría q.23.(c&. 7.quia eft ró prima fore 
malis,qua t4lis paffio cóuenit fübiecto ; 
infuper dici pót materialis caufa , quia à 
fubic&o, in quo paffio recipitur, non eft 
realiter diftinéta,& tádé dicetur finals, 
nam paffioncs ad comp lementü,& perfe - 
&ionem eflnriz fubie &i ord'nantur. ' 
. 48 Infüper not. de paffione triptic& 
dari pofle dcfinitioné, prim& formal£, in 
ua ponitur gcnus; & differentia circum 
"an finé per (übie&tum , fiue per ter- 
minum , vt c lyp(is eft priuatio luminis 
in Lunaà sole recepti : fec dá caulalé,in 
qua ponitur tantücaufa propria, & ade - 
quata illius patfionis,vt eclypfis cft inter 
pofitio retcez inter folem, & luná : terti 
ex vtraq. integratam , &ab Arif. dicitur 
differre à demoofirstione fola termino- 
rum pofitione,& ficu, includit .n. totum 
id,quod habet demonftratio , vt eclyp(s 
eft priuatio luminisin lona à fole tcce- 
pti caafata per iaterpolitioné rcere. Tà- 
demex dicendis art. (eq; in hac decion- 
flrationc: proprié. concludi. patlionerü 
de (ubie&o : bis preacceptis. 
Mirücít,qui varij (inc intec fc Do&t. 
in hac matecia.INos principuliores rc «cc 
mus fententias,Zab. lib. 2. den edio c. - 
móftr.(u(tinet glibcr genus caofz dui - 
fit proximü , (uificere pro medio 
demóltrationis pociffime: Fab riheor; 
15«folam cau(atmformzitem adauttit pro 
medio,qvá thcor. i4. dixit elle definitio- 
né fübiecti , nó quidem fecendam omncs 
partes , fed (ccuodumn vlimam differcn- 
tiam:alij pouunt pro medio defiaitionerá 
totjnalcin patlionis ,quod probabile pa- 
tatur ab Aucría cit, aij. intcgratam ex 
viraq. ita prz(eruim Caiet. & approbant 
Conmnb hic; alij dcoiq.dcfini conem cia 
falem pafliojis quz noa üt defiiitio lu^ 
bic&i, vcl fi cíi valisynon pc nator inediü, 
quatenus cft (ubieétt defipit.o , (cd fold 
vt 


- 


VUfpo X ef De dieviüinfiraeiafi XA aa, 


e(t cauía patfionis, ita. Tjald.: AgnitatFase auo €x 2)Poft. 61,52 e AM 


91$ 
16.dilpp. 49-3 dub.2-.: 5001 g33 
329, d 1a o-us pus non: dcfitiienem 


fora.a'tm paf(licnisjam ex caufaliy Sdes- 
mali »:cgratae , fcd. caulolem saptifi 
med Bde n. oflrationisqiaufbu;ite Sc. 
gl oilig-56. Tatsgpepnl Trpeb.ó: Mer. 
G1. Sonc qr 8 Amie cit alij; prob. «pri- 
n0. «qucd tormalisdet nitiopaflionis, 
fi1, m, cdxum cx Seo, «im quiaillud aon. Hn 
medii im d«monftreuone pofi ma;qiue 
£ogni.o «ontingiqugrere propier. qu 
i5 t ubieóiosl d cognua paffiopedcío- 
bn &o, ge 3 «ips Íotmalcm dcfinirion&yte- 
flatasfhug inquigepdaycerinfit(ubie Glo, qi 
quia. iia e ;eit caufa inkaren 
«uz paffionis n Sc. nator 
patctaquía, pr: & demot een peediliee 
Ufl ma: dcbeptex cantis proctdtres SX; €x 
immcdiats;« Tum quia definivio: palier 
e (ubie to sion. pizdicatur immedias 
vt necipía pafíos fed mediate ,-er- 
aonrqut ad :Ipiedipm 4 (Tarn qeia.pete» 
[s Principi me — — au 
Smacmefp ub s imb 
apium ad Jridcodum eme 
foxmal;s. jMins pa(iotiss 3Turn qu 
jor cflct inpatural soma in dila. 
tom dicretgr de definiiont »:cu iq 
; secundo quod; PNDAMNA FxionpMA 
renis ib dta ip gisdium s Prob; 
quia Arift, 22Po(o. Sx (Poft. 224 defini» 
tionem diüiigit in illamspug ft principii) 
(eu aiedifi jin Mani que.cit cóncinfia,& 
in cim que (o! a pohitiant. dificttà detuó 
Dirauung ; (ed dcfinisiopoffioniscex fokr 
mali» & canfali intcgráta;continerat: tub 
Los tto ébros£I g8 no £c medium» 
terxerun dcfniso «oincrderet ctum pti» 
$92. Tum quia;oó cft yra;per 
frd dux medium au m.dclicuef]c ger; ác 


ynum, Tom quialicét.yngm defidiv 
tioncm tonficc regt; uimcp — € 
medium futiopesuiul Tationc 
definitionis (otmalisgkk wem 
fe.cliet medium s (ed per aci 


perd Quod Aoiutertstdebeikio cus 


Gl — " UniconeuD tudiem 
Me ect atr quidycn 2 dole 

» * n 
Ígd.pex.eaplaax paflionis (arisfis buic quae 


Ld 


sia mquatir caus, «ur Mp 
Aoqumeigpua que 

vltrà querit,crgo caufa, feü s Cau- 
"m rhe pi rtiediptp. 


qu. de 2. 
irse gary Cu 
EU Np pas di ; 
baee &afrfiti qiiacersusoft Nu, cur 
quiliofbta dubicéio: ^T. patet 
uffici eri I$ dft, prae 


UiBoiteodr vip cx 
jd scd sbto endisse demoAftrae 


uomis! 
seen d ociuulie 
utm demi 
Ee 
de itátiua 
oni ta: iod; ( 
ÁTATTT t'gaufa pafl cs 
—: itio fübieGti cócutrit 
edet re een dp 
M83 dx Mur se orutarmg cec 
priinó: réocaralr-fulbin&á 
sri btadaui nari ue iab can 
excrinfocae nori conficiufio pcopofitionty 
vniueríales; pec e iai 
irm nm RÁÀÓ99 0 
fum; quia etfi e 'perícícquatu 
cáofamiscaufa tamen non (empor s Vel ale 


qarerdeaeryo slug cae 
patet derit onet 
fa-ecly fido di deamers laris 
eít-cauía niis 
;& fusd otteiidie PidlFabor citston» 
1704) iiio cüaíce mon r 
ifice- peo medi poaífis 
mae y paiccconfeqi quia perianc- mellis 
imoedermotidra 


5 d.a dus 
&iflinsa eft ocium 
désec qu ftio 

. predi toad apeirdig 


yero c nir 
Jiexef vein eie cd 


fput, praeced qiie t 
alibi Mem horae men 


g debere etfi 
m 


-5312 Scgutido; 


: Med 
eren erem dran 
chifal ftia Ar igchiedidtus cav intimt paf 
fsótie&(ablv£toi; quiacali pfá vanquar ab 
ada mice gu X a a 
& taauferütumy 
cdi ees 
$»/TGquia ai anllüd; ep 

. ck j aliori 
voe dn Cz deer eie [t] 
caüfd; Qiccalia fiit éa ida; ipfe e(t maxime 
cilia da r inécis;fed des 
Ee Gift calfay cub áli (iat mes 

eirióftra 


actedüc ad defiaitio 
ás habencrónem 














Schoeqa Ubrtipiéi accade ad ideni 
onttibie£ti qum 12iux* demonttracio 
ratió Mert i 

atió né a diehutieius 
bct effc maxiihé deavsplicatanidi &o per 
qienseále crit fübicéri defiaitiocAc 
dicaucor í uu rs&ude 
An. riScacde Anis. clare docet quideft 
fübitétic(le caufüdydetmodfkrarius om- 
t ionis; Sc hàc catione in-27PoQ gie 
Ufifiionc:, quia: f eff medium. o0» 
iodewmi pol- 


Zee uc tio H$ país ; 

(Icinedium huiasdemon(tricionss,év 
£r prior Gt alteraeffencizlicer y vt optimi: 
nó'ac PcFabet contra Zabu& atioyréeeg« 
tiótos , (uRincnces inc pafsionibus elséniai: 
Wet osdisiatis: ciae polle péo medios 
affümi indeaion(tiaione: pon(ssma ced 
fpeétu fechinddi y Fas ibshaiase(] quia'ta 
Ldetnónitvatio neoeller pep verga cau» 
fa aciudleqBiiedaeisydamo pafsio pripro 
sc? ulasitet norbctkaautopof aas 1d; 
-nzincer iptisctturdaet£e ctuaav.ab6sdé 
cüifa tvofi ond Qoi 3A cflrGpvs| necpri) 
mb palsio cà Wibincto tacivcpróporio:» 
rici oiriediviuvy vt (»cxet/xtno- tan dium 
ty quio d haseruetiomtiaqo fic pogtsi-! 
mid 86d poca tiodt «ion d radioqureo 


Aptipcc do Nec valed 

aeree aee aconolta liio p 
iab, tgo d'onlggn a 

PNE iode v 


giai govib june 











r 7 Sus tisDelsioDoünfrMoni dI. ocn 


fideméonfequitsr illa doaion(lracio. Not 
valet j:quia Arift; definicns demonttrz, 
tiotiemnon dixitexqm iata prmiffa 
tonftarcyéed excimmediatis ; de vtraq; id 
prm peniuepaa aetates conca 
12 mam pafsionc$ à:tota rei dnida 
dit ty perbom fola e osa 
fcd etiath chéngtoria! conflitüitüc bx. diy 
&is difis Py qi rz:arirzidátcó- defi 


nitióo4übie&tzponrtar mediam-fccundamr 


omticdy partem! quamuis: ràdicaliter we 
plartata ntarformz vt dixis 
mus-dtticopresedd,-o 1:0 6m 419 
^31 Taodetn g non folür fie medii, vt 
eft'édfá pafsionis ,verum:£c vt definitio: 
futic&; Drobimedimm ermediünonfos 
lunid cere debet coumexionem: neceffal 
riain t6 predicate y (elieum puísiono fed 
q*o«quc cam (tib ecto-y quia ideo fübied 
etum necetTinio vai cüm país;onc ii 
cócle(ione cóclüditur,quiaambo itprara 
rhifsis-o(teridüur cám mcdio enita, erga 
fieut eps ara" cago — 
ter, vt eft caua pafsidnis yj quia. fàb- 
ratione'e(É neceffa rio cónmiex e 
f$ pavifonmüer vt dofihitio: roe i 
mlfter modiam hommaterialitervcafo 
[éri A cdiciquiauiqo nif fiu ha 6 rome dis 
cic oicuioncam mollaiamrcafatie Qro 
Coutrà: primoóy:x det:mio 
Bere irn. amnem dempnz 
fuarionépóti(sima ; Jum quia! Arift la 
Poltzcomis 17a: nwdiümre e doBinsiod 
netilpeinhi xiremi.iopatsionisc  Tüm 22 
defiai ci ofóran ilis. paísiomis. c [b. proxiitya] 
catüía cóne xiotispalsiómis cabubic&taye 
quoa hat ccoünon x wtiedidius prouiaims 
cx ríaédtapafsión jd trauy: (abi ecbi crgox 
dcbevepoanódiü.Tà y:: pa(sto romodiad 


Lé&wic tb proppíte dbfiniioor y: & ipfa mest. 
d-anke^nettdefiaitiom fübicGti; ccaodllar 
dothontdvarié» 


e" inedia o6 ifta zqhia 

ex ume diaus; Ippabdius, — 
ma debcteetse oiaiduns beneris;s fed: pa 
ficie(t dcgremote: roo: dedi 


cri ipísas defimigio-fürmatis ;unz):e( id 


cod eui genere 5 nó disfiri pub 
Hectavas aliuucius. T dapgzenédri iq 
metet qw t eA ne ae 
0e axcdyis.n (jacit pottettas fub:e&rog, 
élus pafitong y voc autéxb Dmm 

o 


920 


finitio pafTionis,quz cit prior paffione , 
& poftcr:ór fübicito, definitio aüt fübie 
&i eft prior ipfo (ubie&o, Tum 6.defiai. 
£:0 paíficn;scft notior paffione. , facit 
propolitioncs necclarias , de omni , per 
fe,sin qipfum,& per caufam,ergo habet 
oés condiciones medij. Tum?7. ex 1. de 
An. 11. habetur ipfam quodquideft cf- 
fc vtile ad aoi enda cauías accidé 
ziü fübítandia quibus verbis videtur. fi- 
gnificari definitionem fübictti c(le cau- 
fam primamnan tamen proximamyergo 
«aufa proxima crit definuio accidentis , 
& paffionis, fed dcmonftratio potiffima 
e(t cx medio proximo, ergo &c. Tandem 
non poteft demonftrari animal rationa- 
Je cfic hominis definition , quz cft pra- 
dicatum,nili per definiuonem ipfius de- 
finitionisdicendo omne explicans quid- 
ditatem rci cíl definitio rei;animal ratio- 
nale cft buiufmodi,ergo &cumó ti quz- 
ratur , cur animalrauonale fit hominis 
definitio: oprimérefpondetur , quia ex- 
plicat hominis quidditatem. 

33 Refp.ad 1.loqui ibi Acift, de defi- 
mittone cau(ali ,nó tot. mali:yel inquic Do 
4torsonon loqui de potiíf;ma demonftra- 
tionc, Ad 2.ncg affumptum aliud .n. c(t 


aliquid eíIe extremü conexionis , & e(Te; 


«auíam connexionisjpa(fio, & ip(ius de- 
finitio sür extrema cónexa cü (ubiecto , 
fcd caufa hiius cóncxionis eft definitio 
Kübicétis qu£ &t cft cau(a cnticatis paffio- 
«is s & conícquentecomnis habicudiuis 
gaffionis ad (ubie&tum. A d 2. ncgat Sco, 
amcec. nam defiaitü nó inelt definitioni , 
ende tám paíTio y quam definttio paílio- 
inis immcdiaté míunt fübiccto , licet de- 
fünitio notius inf1.:v raque tamen per de- 
itionem fubieóti. Ad 4. neg. min. nam 
ptio non eft in predicamento diítia- 
€oà — — ex dió " 
'iq-4.art. «Ad f.ex Tat; ma.quia ad . 
Sidon iemontraionia flic een wi 
aedi in róne cognofcibilitaus ii. q 
fit cau(acur cogno(catur inhatrécia pra 
dicati ín (ubicéto,non aur requiritur vt 
fit medium quó ad ordin priorwaus , & 
policcioritaus » aliter ncc cff: ctus.q ci. 
gottcriof, potiet e(fc mediumin deine:ira 


Difp. XII I. De Demonflratione 2... 


tio non dicit frente quidy& caufam ine 


hzrentiz in (ubiecto, vnde fieret petitio 
ijynam cadé cít queftio, an Luna 
eclypfetur , & an Luna priuetur lumine s. 


an! fic rifibilis& an tit aptus ad rie. 
dendum,jAd 7. folum (equitur defiaitiee 
nem (übie&i non cfe cau(am proximam 
uoad ordinem , nontamen quoad cau. 
litatem , quiaab ipfa omnia emanant £ . 
vcl per accidétia intelligit accidétia com 
munia,per caufasaccidentium acciden- 
tia propria , quz à definitione. fübic&i 
caufantur. Ad vlt.illam non e(le demons: 
flrationem poti(fimam , nam cffe defini«. 
tionem formaliter dicit fecundam inten» 
tionC,quz non conaenit e(fentialiter 
mali rationali , fed accidentaliter , vel 
contenderet Auería effe quoddam 
catum quidditatiuü , adhuc non eílet di 
monftratio in rigore , quia non demone 
ftraretur pa(sio(ed potius pradicatü fue - 
petias de inferiori ,vt cü oftenditur ho« 
minem effe animal per eífe viuens feníi« 
tiqum, in E przinifsz non fant coner. 
tibiles: & (ecundum quod ipfum , vt pa«. 
tet;vide art.(eq.ad 1,contra 2.conc 
34 Secundo, q definitio pafsionis ex. 
formali, & caulali integrata fit medium; 
prob.quia Arift. 1. Poft.c. a. docecidem 
cse quidefl , & propter quid , crgo me- 
dium debet v pie quid e, peine ,& 
ter quid y crgo cx vcaque definitio« 
La 6rd iq ex m ib:d.me- 
dium debet eíse cauía , vt pafsio fit (im- 
piu & init (ibieCto , prim praíta - 
it definitio formalis, fecüdum definitio 
caufalis. Tam 2.medium eft adaequata s 
€au(à cónexionis paísionis cum (ubiedtog 
ergo vicam |« definiuonem continebit s 
prob. eon(eq. connexio pendet à (ubies 
Go, X pa(sione vtab extremis, ergo de« 
finiuo. fubie&i , & definitio palsionis 
erunt cauía huius conncxionis, Tum 3, 
mcdiü buius demon(tcationis debet. caa 
fare perfcótam paísionisnotitiam , crgo 
omné cau(àim , tum formalem , tum eHh- 
cientem includere debet ; quia cognitia 
perfecta cft ex omnibus caulis . Tandeua 
praeaniísat huius demonttrationis debeng 


. elsc maxipé ; & immediatg, ers 
Conc quia Adé.dcheirquia hec defini go. A 


eo deber pro me«- 


ERES 


4" 
E' 
u 7? 


— mss 


] 





Q. I Demedio Demopfirationissefrt; I.— 9t. 


dio;nam fi foláe(fet definitio fubic&i e( 
fent maxime propriz lubie&o ; non paf- 


fioni,(i dcfinitio paffionis tantum, efsét - 


myaximé proptia paffioninon fübiecto . 
Rd in Primoloco Arif. b era de 
d (abie&i, er quid pa(fionis , 

v ue o definitioni fübie- 
&í,vel 6i loquitur de qxid paísionis , non 
eft fermo de quid formali, fed caufali, & 

. tandem fi loquitur de quid formali, non 
intelligitur de medío pczcisé fumpto , 
fed vt in demonftratione cápto, & de to 


M igawraj e dope deis omi 
tcícit que (tio pro CO EN Y 


verum ctiam qua "^ Sour, 
faior M ?es, per quae 1o er qui 

pcd vela in 2. loco es car " de 

finitione (übiecti,qua eft caufa vcriuf- 

a(sione vt ab extremis, fed à dcfinitio- 

ic ubie&i pédet,vtà cá,nó à definitione 

pafsionis,mediam autem fedebct habe- 


re vt cauía imexiftentize effecutiua. Ad 5. 
ire, nó 









cau(a m notitiam in 
fimpliciter,vt diximus vel &Giorem, 

quà aliz caufa , quia quietat sntellectá , 

& quia defiaitio fübie&i aliquo modo 

&(tin omni genere caufz . Ad vlc.debent 
(fe maxime propriz quoad. caufalitaté , 
-&d quod (ufficit, vt m praemi(sis accipia- 
tut proxima caufa inhzrentiz , non verà 

quoad formalitarem, itavt mediü fit for- 

malitas pafsionis ; rmó dinerfum c(fe de- 

bet,cim fe habeant vt caufa, & cffe&us. 
3$ Cotra 2,cócl.arg 1. qp dlibet cau- 

fi proxima etiam externa poisit effe me- 
dium in demonftratione potiísima. um 

quia illa dcbet dici pots(sima demoaftra 

tio,quz perfecti(simain parit (cienciams 

itavt de re ni! amplius quar; poísic , fed 

qualibz cauía proxima nara ett calé pa- 

terc (cicntiam , ergo qualibet poteft eí- 
fe mediü;mi.prob.ex Arift.2.Pott.c, r. 

vbi docet per caufam farisfacienté quz 

ftionsproprer quid (atisficri omnib, alijs 
qugrftionibus, & patet exemplo, nam gu 

interpolitionem tecrz inter Sole, & Lu- 
nam poceft fatisücri omnibus quzttio- 
tibus dc eclypfi an (it. quid üt , qualis 
fit, & propuec quid tác, idcm de alijs de. 
mon(trationibus  4uàsaddacic Acitt, 2. 
Pott. T um 3.qua cclygus dc Lunaj& ti. 

Lew 


milia accidétia fant per caufam propriá 
demonftrabilia , propter quà rcs e(t, fed 
caufa eclypis, propter quam eft , cít in- 
terpofitio terr , ergo per hanc ccit de- 
monftrabilis demonttratione potifsima. 
Tum 3. demonftrationes mathematicae 
fant certiísimz , & poufsime , & tamen 
vt plurimam procedunt ex atficcedente 
iam probato,nó ex defiaitione fübie&i 
non enim ex definitione quantitatis pro». 
tar mathematicz conclufiones., 
Refp.ad 1.ma. effe infafficientem,nà 
vltra hoc requicitar' vt'quietet intelle&ü 
per caufam proximam , & neceffariam 
neceísitate metaphyfica, quam fola cau- 
fa formalisin fenfu explicato continet y 
ideoque nezari debet demonttrationes , 
quas conficit Ari(t.in 2. Poft.efle potif- 
ftmas , vt fusé oftendit P. Faber cir, Pec 
idem ad 2.nam eclypfis,K accidécia ex- 
terna (unt demonfítrabilia per proprias 
cauías,non tái demon(lratione porifsima 
ern afsignatá róné. Similiter demon 
rationes mathematicg à multis negátuc 
e(Te potiísimz quáuis fint certiísimz,qa 
nó habent omnes conditiones requititas , 
36 Secundo.g defin tio fübie&: non 
fir mediam ,oftenditur ; Tum quia com- 
mitteretur petitio procu j; nam defini- 
tio non eft quid diftin&umà definito, er 
o (i paffio demonftratur conuenire (u« 
biedo definito,quia conuenit definit/o- 
ni;probaretur jdem per idem;hinc. Arif, 
2, Prio. c. $.ynum modi ponit petitionis 
principij, quando probatur defiaitum per 
definitionem,velé contra. Tum 2.(eque- 
retur demonitrationem non effe ex pro« 
prijs» quia oés pafsiones ab cadem e(fen- 
tía flientes per eandem defiitioné pro- 
barentur , & ic non demon(traré&ur per 
caufam, quz vnicuiq;tanquà propria có 
petatíed ex cómuni , Tum 3-fequeretur 
maio. & cólu(. effe in codem modo dicé 
di pe: fe,..in fccundo modo, gp e(t falsü, 
Tum 4.fequeretur definitione cífe cx me 
diacis, nà Plio conucnit d. finitioni fu. 
bicóti nó imedraté,fed media propria de 
finitionc;X (ecü4a paísio axcd.áre prima. 
Reíp.ad 1.nó peti principiü , quia de» 
fiiio, dcfiaitum diltmguncur,vt dixi- 
n»is di( p. 1. q. 4 arta. & paísio potiusco- 
uenit dcfiniioni, quàm dcrinitoj Arif. aus 
Xxx iem 


— QR 


912 
tém loqoituryquando dcfnitio, & defini- 
tum fant 2qué nota refpondenti , vt ex- 
plicaima$ 2.p. Inft.trac.3.c.3. Ad z. de- 
monftrationem cífe ex proprijs non in- 
telligi de principi js sIteri non Couuenier 
tibus,(ed de princtpijs conuertibilibus, & 
quia idem medium póx cum pluribus paf- 
tionibus conuctti , idco potcft dici pro« 

riam refpe&tu illarü , Ad 5. neg. faltitas 

equei« fa fficit. n.quàd pa(Iio notius có- 
neritat defiaitioni « Ad 4. dicimus paffio- 
n€,& propriam definitionem itmediaté 
conuenire fubiecto immediatione (übic- 
€i, licét definitio notius conueniat; feeit 
da paffio dicitar etiá (abiecto immedia- 
té conutnite immediatione cauíz , nam 
caufa eius nó cft prima paffio ; fcd quid- 
ditas (obiEGi; vide Tromb. c;t. 

37 Tertio,gr non fit mediam vt dcfi- 
mitio,f(ed folum vt caufa, prob. cx Sco.q. 
$.prol.S.docerte non oportere principia 
fcibiliseffe principia in [eipfrusTubiecti y 
fed efTc principia lolum, per quz 
ftremur paífiones de ipfo.Tà z. demon: 
ftratio dirigitür (olum ad cádendá (ciem 
tiam maioris extremi, non minoris,ergo 
per accidens eft, uod medium fit defmi- 
tio (übicéti . Tam 3. medi quandoq; cft 
etatio, jtádoq:(cla di&io, fed dictio nc- 
Qui dici det nicio,qua sépét eft oratio , 
ergo cífe definitioné cft acidemtale me: 
dio. Tum 4. medium vt medium e(t cau- 
fa ,quia fcire eft rcm per caufam eogno- 
fcere , ergo per aceideos cft definitio vc 
mnedium. T um 5. definito (nbie&ti , vt fic 
dicit causà inhzrétiz nec propter quid , 
at de ratione medi eft, quod (it caufa in- 
hatentiz,& dicat propter quid. 

Refp. ad 1.fufficere, vt medium fit ró 
qtridditatiua fübie&ti, & caufa virtualis $ 
vc ducas ia z.p. Intt trac. t. c.4. Scotus 
adc loquituc de caufa forumliter. Ad 2. 
demonltrarioné dutrzi ad cogioícemdá , 


rion quidcay p:ffioncai vt fic, fed paffro- q 


mem in (ubicéto,idcirco requiri vt mcdi- 
um cognoícatur vt:dé cum paffione , X 
fübic&o. A4 5. id fempcr medium 
debct cíle tota o, quandoq; veró 
vtimüt vna pacte, (iue araccrialt, iuc for- 
mah , qc vei matctia fat 
ridicaliter , & otiginátiue caufa. paísio- 
ds. ^d 4. cdi vt inediam nó cil: cau- 


"Difp. X 1L. DéDenaonfratioge 2 ^. 


fam vt fi(ed caufam connexionis predia 
cati cam fübie&o, nec cumfc 
xionis,(cd ilhus, qu e(t neceífatia meta 
a iin quod exigitur, vc iit effentia- 
c lubiocto , idcoq; medium demonftra- 
tionis poti (fima vt medii debet effc de- 
finitio fübiedtis & caufa pa (ionis. Ad (». 
definitio fubiedti vt (ic precise noa di 
cit cattsá inhzrétizsnec proper quidsfed.— 
vt definitio fübicdt, & vt efl caua. paíse. 
ARTICVLIVS II. 
De maiori extremo demonftrationis, " 
38 ia st, d poffnt habere rónem - 
vasi Me , 
tione propter ys (nà de d ratige - 
nie quia nula eft difficultas,vt (upra dixis — 
müs).Caccidés cómuneyaccidés propriüy 
rss AGO Set eui e 
vel adzquata,& ex oí parte , 
flc continet omues caufas jac xri 


demon: cas,(iué extrinfecas;à quib. res per fe 


pendet im effe; eclincompleia,& inadaz- — 
quata, vt cunr datur pcr vni, vel duo ge« 
nera caufaramt , ec fi daretur per caufam 
marerialem,vel formalem , apt fimilem s 
vel cfficieatem, vcl pet ambas caufas in- 
trinfecas,materialem, & formialeaz , find 
fint phyticzt; (iue metaplyyticgr. Hiec aüt 
difficukas intelligi potcft cà de posto 
tione poti (Tiam , T aud demon(lcatione 
propter quids(icut (upra ditt iaximus, ci 
medium demóítratioms imuire $. 
Zab.Gtpé cic. fathine: tit accidens pro- 
priumyquám accidés có nume poffe pro" 
maii exccemo inferuire eug inrdemom- 
ftratione par De dcftm cione vec? 
comunis fententia ncgat poffe à priori, Sc 
deinontlcauone propter quid 
ti de finito , quategus definitio e 
foralner capias. vt eft efscatiali s. 
mto, lic&; ixcerialiter inmnpta dz: vtc(t 
prt dicium abfolucé acceptá 
polit dcmottrari,ts [X mada juata, puta 
dcfnitio per causa. matcrijalé poterit có» 
cladt pec defimiconé fimilis, vcl fotavalis 
cauíg, ta videtur séure Sco». Polt.q.5 € 
39 Dicimus priino, accidens comune 
foli ingredi poísc pro maiori Medis 
in demótcauóne nC ade tein : 
tiia, pailioncmi vcrOun demon:trauionié 


b) .2€52 








.11. De maiori exiremo demonitar etri. I. 913 


potilTim: bec concluC fequizur ex didtis 
art. priced, i prob.primo,quód accidés 
-«omune fir demóflratione propter quid 
dAemonfirabilc de inbie&to , nam art. 1. 
- 'Oltendimus quà bct caufam in guocung; 


. gencre aisum! poíse pro medio in hac 


:dcmonttratione , fcd i(lz aliquando ciu- 

font aliquod accidenscommune , vt pa- 
^et ip exemplis ibiallaus quando .f. ac- 
"iden s aliquod per fe confequiwi, & fcm 


(o5 pet ad pofitionemcaufz., 


Deinde. quàd ncqucat efse maius ex- 
tremii in demonfl ratione potiffima, pa- 
tetex di&tis art, przced. vbi folam causa 
formalem poíurmus pro medio. Tü quia 
«onclutio demonítrationis potiffimz de 

« bet císc fimpliciter neccísaria, per fe, dc 
«cat acr ipfum, vt q- feq. dicc- 
gus , fed accidens commune non'confi- 
- €it cumfübicé&o propofiionem cum bis 
tóditionibus , quia ex (ua ratioge forma- 
" Iipotcft ade fse,& abeísc, ergo non ncccf 
 farió conucni  incft omni tcmpore 
" L-- epa cfl de omni pc flcrio- 
fiflico ; non przdicawr per [e in primo, 
vcl fecundo modo , crgo non efl pcr fe , 
qucmodo ad dcmófl raticnum exigitur ; 
ncc tandem ncceísarió copucttitur cum 
fubiz&csitaut conueniat c mni, toli, & sc 
per»nam hoc cft peculiare accicéus pio- 
prij, vt docet Porpb.c.de prop.ergo non 
eft quatenus ipfom . Ncc valet relpontio 
Zab.hac accidentia. dici [| oísc ncceísa. 
ria neceffirace cauf z , quatenusad poti- 
tionem talis cauíz (equuntur talia acci- 
dentia; licét non tini neccísaria nece(Tita 
te übiecti . Non valct; quia iam conce- 
dit vt hc non conficere dcmonfliationé 
potiffimam, & fimpliciter, ad quam re- 
€ poufli ma necc(Titas , & certitu- 
o propofitionum , vr diximusart. prz- 
€cd.qualis non efset hzc necefísitas ; tum 
quia ncc neccísario iequütür ad. pofitio- 
nem ralis cauíz , nam ab alia caula natu- 
rali contraria ,& maioris viriutis,aut fal- 
um à Deo poísent impediri, ergo bac pc 
€císitas caufg non erii implioter necef- 
fitas,vide P. mtheot, 14. 1$... 

49 Ex hismanet probaia alia pacs cÓ- 
cl.quod poísimus vti in demouftratione 
potiisima pro maiori Mo palsione 


lub.cétismam hzc jt popelione 


fimpliciter necefsariam, pe fe,de omni » 
X quatenus plam, cum «óucniat omni, 
Íoli,& femper,nec pcr poiétià D -; pof- 
lit à fübicéto fciungi , & confeq cnier 
non cótinget (ubicckam alter ie aaberc , 
Conia obijc. quod accidens commu- 
anc fit maius cxtreavá in demon(tratione 
poiísima; Tü quia per se in secundo mo 
;do dicitur de.subie&o , nam illud przedi- 
catur in secundo modo,quando subie 
iogreditur definitiooem ill us, accidés ay 
rem py Subiectu m hibet definiti. Ti 
2.vel accidcos commune per se conuen 
subic&to,& habctur intcotumjyel perac- — 
.cidens..s. rationc alterius, idenMuzrrit 
dc ifto alio an per se,vcl pec accidens d 
ucniat,& lic vel dabitür subic&áà, cui ine 
rit per sc, vcl procederctur in infinitum 
Tum 3. (i perse non incífct,nó magis vai 
sub c&to cóueniret, quam «lieri cuicunqg 
quod c(t falsum quia non quodlibet cít 
An quolibet Tandem Art. 1. Poft, 22.do 
cct de eclyp(i dati scientiam;ait n. Eoriz, 
que [ape fiunt, demonfirationes cz Jeé 
ti&yvt Lone dcfctlus, nep him, uod 
fecundum quoa quidem tales fuut, f. m 
per funtieclypfis atem c(t accidens cóc; 
& 1. Poft.his demontl rationibus de ac. 
«identibus commuo:bus accommodat , & 
declarat cond tiones in 1.lib. (signatas, 
quz funt demonfirationis potilsi e . 
-. ,Retp.ad 1.neg.alsumprum,quia vt di- 
ximus m 2,p. Tot traét. 1,c 3. ad ptopofi 
tionem per (c (ecüdi nodi prater boc o 
fubic&um ingrediatur definitionem prae 
dicati requiritur necesaria habitudo cau 
[a cfhc cntis mctapliyicz ad effeótum, 
quz (olum ctt inier (ubicctum 5 & acci- 
.dens proptium., Ad a.dicitur per fe con- 
ucnire Hj. imiediaté , non veró per fe .i, 
neccísarió,quod requiritur ad demófltae - 
tionem. Ad 5.adhoc vt cuilibct nó infit , 
fufficit, vt per (e cópetat (ubiecto im quar 
10 modoy,quatenus dator in aliquo (übiee 
&o caula 1otrin(cca accidentis có s , hoe 
aui€ nà fvfhcit,fed requiritur ilia neccf- 
faria babitudo ad poti(simá. deu oftratig 
nem , vt non coung «c lubic tam aliter fe 
habere , Ad 4-tolum probat. daride bis 
accidétibns demóttrationé propter quid, 
nou potilsimam;nec Ault.2.loft. oa ncs 
€Quditauncs adaptar illis demon(tcatigs 
TOC A EEUU nibus , 


£t 
924 
(tibus, [ed foli illis exeplis declarat, quo 
pacto mediam fit cau(a maioris extremi, 
41 Dicimns z.defininanem: non habé 
rem aliam cau(am prioré nó poffe de dc- 
finito demótrari à priori, (eu effe maius 
extremü 1n demóflratione propter qutd i 
at dcfiniuonem habentem aliam caufam 
priorem poffe cffe maius extremum, & à 
priori dcinonftrari de definito per illam 
Cau(am, etiam vt. effentialis e& definito ; 
talis autem demóftratio probabiliter vi- 
detur cfe propcer quid non potilli an3;ita 
"Tat.2.Lolt.q 2. dub. 3. quem fequuntuc 
Auería q.2 8.(c&t. 6. & Amic.2. Poft.trac. 
vlcq. $.dub.1. nec aliud inédit Do& cir. 
fivc&é perpédatar; Prima pars probatur, 
uia fi carct cauía,à qua dependeat ip ct- 
e non habebit medii fafficiés , quo pof- 
fit demó(trari à priori de definito . Tales 
aüt definitiones (unt precipue adeguata, 
& vndequaq; perfe&a , que.(. datur per 
emncs cau(as;à quibus res pendet in elfe, 
€ .n. omnes includat caufas, nulla rema- 
net accipienda, qua vti poffimus pro mc- 
dio,& (i aliqua cx illis acciperetur ,cü hzc 
fit quoq; demonftrata in concluf. idem 
demonit raretur per idé . Similiter eadem 
tónc definitio cótinens omnes cauías cf- 
fentialcs, putà propriü genus, & proprià 
differentia , non poterit per aliam cau(am 
e(lentialé demóftrari , vt probat ibi Sco- 
tus,nà quidditas (ubiecti effet quzftio, & 
prz fuppof(itü (imul , & femel, cet quz- 
ftio, quia demonftrarctur in tondaf! de 
dcfinito, effet pre(uppofitüyquia affüme- 
retur vt medium, faltim fecundum parté, 
41 Secunda pars, q definitio aliá prio 
rem Lr isti tanquam caufam pli à 
priori demonftrari,ctiam vt cft quiddita- 
tiua definito, cft Arif, vt infra videbimus; 
& prob. quia illa eft demonftrabilis pro- 
politioà priori, qua habet cau(am proxi- 
mam conncxionis przdicati cum (übie- 
&o, calis cffet ita itio , etiam vt cít 
cifenualis defiaito , erbo &c. Vt au! co- 
gnofcamus; quz nam tint rftz definitio- 
nes, agen in(picere ordinem caufarum 
inter (c ; nam in primis, quia nulla caufa 
adequata in (uo genere alià (apponit prio 
rem 1n eodem generc; aliter non cílet coe 
talis,fed partiaiis, ideo nulla definitio ma 
tecialis, v.g. poterit demontlrari per align 


Difp. X ILI. De Danopfiatine, ^ ^ 


definitionem material£. Et quia finis di- 
citur prima caufa,idcirco per definitione 
finalem poterit demonf(trari dere defini- 
tio tàm materialis , quàm formalis, vt ex 
hoc , quod domus eft ordinata ad defcne 
dendam nos à pluuia , & tempeflaribus , 
optimé concludere poífumus debere ex 
tali determinata matcria , & fpe-iali for- 
ma confttui, quod eft probare definitio- 
pem materialem, & formalem domus ,& 
con(cquenter etiam vt fuountur effenria 
liter; & quidditariué , rá eo i pfo quà pro» 
batur aliquid efle materiam , vcl formam 
alicuius, oftenditur adhuc eiie de c(jentia 
iliius , quia materia, & forma funt partes 
eífentiales,fic de lanterna prob. quod de- 
beat ex materia pcrípicua cótlarc ex fiae y 
quod eft illuminare ; & ex hoc, quod ho. 
mo eft ád beatitudimem ordina us, dedu- 
citut effe füb(tantiam inrclicéuslé , qua 
folum efl beatitodin s capax ; quod prz« 
dicatum concluditur vt eifenniale homiie 
ni,(icut homo sin (uam e(fcntiam refpicit 
beatitudinem vt f. nem. Caufa cff ciés LT 

f efi neceffaria, determinata, & cóucris 
Dilis caufa alicuius prad.cati effentials of 
fc&us , q. (e h:bcbit vtcau(a formalis ipe 
fius cf diusyin tali cafu poterit cócludere 
definitioné formalé cffe&tus,vt quod pto- 
ucnità principio effentialiter libero » cft 
indifferens intrinfecé , & e(fencialitcr »yt 
poffit cflc, & nó cffe , volitio prouenit à 
volü:ate,q eft princi pió effentialiter libe- 
tüy crgo volitio eft indifferens efTenciali- 
ter &c. in hoc fyllogi(mo maior extrem? 
tas cft definitio libertatis acus in genere 
caule formalis, medi c definitio ciuídé 
libettatis data per caufam cffcdiiuà Tan- 
dem quia materia, & —— pacto 
süt fibi inuic& caufe ex ditis d! p 8. Phyf. 
q.1. att. t. potetit dcfinitio formalis pec 
matcrialé demóftrari& e cóccá ; vt omne 
conflans ex corpore organizato "contact 
Éc cx anima, que cft atus calis cor poris, 
equos cótlat ex corpore organiza o» crgo 
&c.& é conucrio; ité definitio materialis 
dcmóti rationis probatur p alicrà formas 
lé, qu ab alijs dicitur quo juc filialis. 

43 Tanié,g; he dcmóttrationes pro- 
babiliter reduct debcát ad propier quud» 
non ad potiffimam , probati pot, non «n. 
faris coidanter faluangur conditiones m: 





Q .IT. De siaio. esteem. Denonfivab. 


tiffime in illisquia premiíTz non viden. 
tur cífe de es "nra fec&dum quod 
ipíumyaut faltim non omncs i(tz demon- 
tiones,& fi oppofitum velis (uftinere, 
nil contra no$. oholsm 
^, In contrarium obijc. qp quzlibet dcfi- 
nitio poffit à priori probati, & adgquata. 
T quia poterit probari perreguias logi- 
€ales.f.per definitionem definitionis, ficut 
cü volumus oftédere alique fyllogi(mum 
efc in modo, & in figura ,vtimur regulis 
logicalibus de (yllogifmo traditis , ic A- 
ift.2. Poft. 17. ottendit dcfinitionéter- 
narij,g lit numerus impar primus,efíc ve 
ram, & quidditatiuam definitione p re- 
logicales,& definitionem definitio- 
nis. Tumquia bec definitio, eclypfis eft 
- priuatio luminis folaris propterobic&io- 
fiemtertg,eít adzquacayX tamen demó- 
flratur , vt quod priuatur lumine folari 
ropter obicétionem terra , eclypfatur , 
priuatur.&c. crgo echyp(atur. 
- Refp.ad 1.ex Arift. a. Poft.8, vbi negat 
probationem illam effe veram demó(tra- 
tionem, rà cít, quia 4T. logicales non 
fant caufa in cffendo , (ed folam rationes 
cognoícendi;& notificádi, quare nó pro- 
cedit cx cau(is concluf. tum quia proce- 
dit ex cómunibus , nam illz cegulzcuili- 
bet definittoni adaptari poffunt, & tandé 
nonoftenditur per illas definitionem de 
definito proprie loquendo,fed rantü. de- 
finitionem adzquatam habere codi tiones 
optime definitionis. Ad 2.nec illadcfioi- 
tio cít adzquata, quia deficit caufa mate- 
rialis,que ett Luna,nec demooftratur de 
definito.f. de eclypfi,(ed de Luna,que cft 
fupieum, in quo recipitur cclyplis . 

44 Contra z.parté opponitur 1. autho 
ritas Ariftor. qui 2. Pott, à c,2. oftendit 
quodquid. (eu definitionem no potse dc. 
mofirarià priori de definito, & 1rali]uá- 
do dcmonitratu: ; illam non e(Te dco:on- 
firauionem fed logicum fyllogilinü ; ide 

t6. Met.tcx. 1. Scot.etiam 2. Fofr.q. 

5 -&x profcí[so oltendit quodquid Lorma- 
liter non poísc demonítrari neq; à prior! 

. neq; à po fterio.i, at ab(olué fumptü  & 
materiali &er poíse à potteriori demóftra- 
Ti,À jxio rit mnc » ied aligp non. n. 
vnlt de6 nitioné formale poíse per mate- 
rialé de moftxari, (ed & contra materialem 

! Logica 


» hp 2 92$ 





per fotmalem,& finalé;idem docet fü 
tex. Met.cit.& 6. Met. q. 1.ad e princ. i 
. Vtadzquaté fatisfaciamus bk obie4 
&ioni, diligenter indagáda eft més Ari(t. 
inillis tcx.& quo pacto procedit ; primà 
igiturin tex. 2.quarit; an def nitio, & de» 
monflratio (int de cadem re ; & negati 
refoluit ; quia demonftratio eft accidéc 
complexi, & affirmatiué, vel negatiué 
cludit, definitio eft efsentiz, incomple: 
nccaffirmat,aut negat ,immo pro princi 
pio inferuit demonítrationis . Deinde à 
tex, 3. vía; ad 8.difputatiué quzrit,an des 
finitio fit demopftrabilis; & pro parte ne& 
gatiua arguit ;.tum quia nó cít demoftrae 
bilis (yllog;(mo reduplicante (.f. inquo 
medium alsumatur m przmi (fis cum hae 
reduplicatióne /7 jui »«p requiritur, vt 
poffit deinde concludi in quid maius ex- 
tremum de minori ) nam in min. petcre- 
tur principium y quatenus medium dice- 
retur 17 Quid de fub:cGo , cuiustamen 
idditas quzritur, ncc mcdium císet ig 
emonfirabile dc (ubie&o; tum quia ne- 
gue demonftrari diuifionc, nam ifte mo- 
us difcurrendi non eft à priori , ncc ne- 
celsario illatiuus , & minor eíset probart- 
da, quare ille fyllogifmus non cfset dema 
ftratio;tü quia nó cít demófirabilis per de 
finitioné dcfinitionis , vt oratio indicans 
hominé per císétialia cít. defiuitioillius y 
animal ronale exprimit hominé per efsen 
tialia, ergo &c. nà in min. petitur p'inci- 
pi ,idé.n. elt e(se definitione , & expri. 
mcre ré per cílentialia ; cum quia n*qaig 
oftendi per definitioné contrar!j, nà jro- 
cederet ex zquc ignotis,& poffit dar: cit 
culus ; & alias rónes adducit. pro bac ray 
4$ Deindc à tex. 8.incipit propriá ape 
rire lenient& inillo tcx. ;t'mó diírina 
guit dc caufa, uod quzdà elt cadé;qua-. 
dam cft alia,i. quada e(tintrin(cca, quze 


dam cxtrinfeca, & hzc vcl eft demonitea-. 


bilis.i. poteft demó(trationi infecüire, && 
fic poterit eíse medium; quo demonfire- 
tur quid efl feu dek;nitio, & fobdir,quod 
hac nó eít deu óftrauo , fed fyllogilimus 
topicus, fübiungit poftea alium modum, 
quo contingit [cire quid efl , ncmpcc 

ab cffc&u per (c demonitrando fi cfl, à» 
mul deuepiimus in cognitionem quid eff, 
yt omnc afirum patiens interpolitionem 

Xxx 3 te 


DIET 


7 


9.6 
ferrz celypfatur, Luna patitur interpo(i- 
tionem teirz,ergo eclypíatut , quo , lo- 
giímo fcitur / ei plis & quid eit, & 
gn ttid; in fine deinde huius textus, 

k initio fequétis veluti epilogat;quz do- 
tuerat,& quod nó poffit oftedi quid eft, 
uando non habet caufam alià 4. extrin- 
cam,quando tamen ipfam habet, poffit 
dcmóftrari,fed logico syllogi(mo ; addit 
vIterius diuifiones quafdam definitionis , 
& pracipué in tex. 10. ait , quod quzdam 
dcfinitio eft principi demonftrationis, 
quzdam conclafio,quzdam à demóftra: 
tione fola pofitione terminorá differens: 
& tandé in finc huiustex. concludit, M - 
Wifeli igitur ex ditis, C" quomodo eft 
fius quid eft demon[lratio , &r quomo- 
o nó eft," quorum efl C* quorü non eft, 

46 Ex his colligitur primo; Ari(t.quid 
eJ] accepi(Te, prout eft qaid complet ex 
pmnib. caufisintrin(ccis:2 fi hibet cau. 
fam cxtriníccá;po(fe demo (trari; 5 .hunc 
syllogi(mum appellatfé lózicum  & de- 
monítrdtionem,quod debcr etponi com- 
garatiué .f. in ordine ad potiffimam de. 
monftrationem dicitur syilogi(mas logi. 
cus , fed quia eft fyllogifmus certas , cui- 
dens,& per causá,crit demonttratio pro- 
pier quid , cx quo magis confir. vltima 
pars noftrz conclu(. in hoc fenfu explica- 
£i potcít in 6. Mct. Nec aliad voluit Sco. 
afscrere,(amptit.n. quodquid cfl;redupli- 
Catiue .1, vt perfe&é explicat quiddicaté 
fei [fecundum omnia przdícata e[sentia- 
lia, & hoc pado negat. pofsc probati à 
priori per alias caufas intrin(ccas , & de- 
mon(tratione potiffima;in qua;in ju't,sé 
i cít (appolitum, & medium, Vetü ett 
ibi Scot. potius recitare. feot. Expotito- 
ris , quam fuppre(so nomine authoris ibi 
innuit, quam propriam mentem dectara- 
te, vnde nezar mateciam císe caufam for- 

, X conleqoenter quo 1qtid tormale 
Toti: de.nontt;ari pet. quo4quid matc- 
ziale ; & tainen potius oppolitum eft ve- 
gum , vt cum codem Sco. ofteadimus di- 
fpar.5.Dhyf.3.3.aft,2. & 5. eodein mo- 
ds exponi poceft in Mer. cir. 

.. Secundo ad idem atg. ratione. Tam 
qiiia petercur principium, dad m m.a9- 
. ri medium debcrei dé (u3is&o pradicani 
inquid, noa.a. quod [uid efl pot pet ihi- 


Difp. X I1. DeDemorfain, — 5 


qüaritur in cóclu(. peteretur ét principii *. 
in maiori,quia maius extremü icare- 1 
tur de medio inquid, & tüc vt fit vera pre 
dicatio»medium debet supponere pro sa- 
bicóto cócl.& fic maior nó differret à c6- 
cluf.quz ró eft Arift. Tü2. predicarüin. — 
cócluf.demóftratiua debet efsc accidens 
ex. Poft.c.1. ergo nequit efse definitio. 
Tum 3.dcfinitio hon poteft predicari,ni« 
fi de dcfinito;at (i demon(ttraretur, debe-- 
ret de medio praedicari. Tü 4. omnis des 
finitio immediate cópetit definito , ma« 
xime fi datur per cau(as intrinfecas, crgo. 
quzlibet e(t indemonftrabilis; Tandése- — 
quitur hanc demon t rationem, per quam 
scitur sabítantia , nobiliorem cfse potif- 
fima , perquam (citur accidens . cot 

47 Re(p.neg.(eq.a0n.n.in mia. peti-- 
tur principium;quia nó eft eadem d. finis - 
tio,qu£ cft medium, & quae concludi 
n€q.1n tmaio.nam ih maiori medium 
ponit pco (ubie&o diltincké cognito , feu - 
pro dcfinitioae ipiius, in conclutione ves 
to fubie&am fwpponit pro secontusé ca - 
gnito, (icut vniuersaliter definitio, & de-.— 
finitam differunt ,non .n.sunt termini sy« 
nonimi,& hzc differcacia suflicit, vt (nc 
diftin&icerimint, & nc principium peta- 
tur, vt diximus disp. 1.q.4. art.2.. nec aus 
thoritas Acilt. vrget, nan ibi disputatiué 
loquitur, vt i pscaict se declárat. Ad a. ibi 
eft setmo de demon (ratione potillima, 
i0 qua $cipet paíTio eft maius exccemü ; 
Ad 5 .neg.alfumptum, nam vna dcfinitio 
póx de alcera dici, vc syllogismus conttis 
€x veris, primis; & rimaediatcs,Xc. eft tas 
Ciens scire. Ad 4. aísuinptum eft veram in 
eodcm genere ; vt dcfiaitio materialis eft 
immediaca in gencee macerialis caus. y 
vel vt att Doctor hi, quatlibec eft iame« 
diata imme atioaesabiccti , quia inter 
ipsa & definicd acdhil mediat, cui peius 
conueniat d-fini'to ; nontamen qualibet 
cíl iimnnediataiaynediatione causa . 

Ad $. jua mu S ex to capite po(fic pee 
fectior dci demonitratio conciudens de 
iri is nna concludés pa(Tionem 3 
tainetr óbiccu n sciencig ett conclutio 
"tà pciaciprjs depeadens; hinc quia prim. 
eipià potilfing nata sunt gigaere certioa— 

en, 




















, 
Lu 
*À 


Qu «fr. 1I. De premiffs Damnfirationis.tAtyt.III. 912, 


r&, & magis neceísariá notitiam , d prin- 
cipia demóftrationis propter quid, idcit- 
«o abíolut illa erit demonftratio pori ffi 
ma. quz facit fcire pa(fionem . 


^QVAZSTIO 1l. 

De pramiffis Demonflvationis. 
T premiffas Demóltrationis de- 
7 V claremus, ipfarü códitiones etüt 
expendendz. Arift. 1. Poft. c.2. quafdam 
conditiones aísignat pra mi(larum, quaf- 
dam veró cap.4. & pracipué locutus eft 
de demonftratione propter quid ; condi- 
tiones funt ifte, vt fint verz  primg , & 
immediata ,priores,notiores, cauíz con- 
clufiohis, propriz, neceffariz , de omni ; 
per fe, de przdicato vniuerfali, fecundum 
quàd ipfum, & primo;de quibus multa di- 
ximus 2. p.Intt. tra&. 1. idcircó quz fatis 
ibi expohita fuerunt; bic precermittemus; 
fic fe habet prima conditio, quod fint ve 
t2; Íccundatamen conditio cxa&iüs erit 
.. ámueftiganda;quapropter in duos arc. bác 
gítioné diutdemus , ia primo agemus 
depinipia » & immediatione pribmiffa- 
rum, in 2. de ceeteris conditionibus. Sed 
prius interim corrigendus e(t patentiffi- 
mus error Ouuied.cotrou. 10. Lóg. punc. 
4,n.6.vbi aitopus non cííe demonflratio- 
nem conílare (emper propofitionibus , 

y funt pet fe , vt patet ; inquit , in 
emonítrationc: Omne progreífiuam cft 
viuens,omnis homo eft progre(fiuus, cr- 
go omnis homo cft viuens , in qua minor 
non przdicatur per fe de (ubic&o ; quia 
progtrcffiuü non eft propta paffio homi- 
nis, ed animalis. Profe&o inhoc puncto 
omninó hallucinatur Ouuied. nam Arift. 
1 .Poft.cap. 4. diferté docet períciratem 
elic q neccísitatis gtadum, qui re- 
periti debet. in propotitionibus demon- 
ftrationem inttantibus, adcoquod fi pro- 
pofico non fit in aliquo dicendi mode ex 
quatuor,quos ibi afsignat, fit prot(us inc- 
pta onítrationeimn. cóltitaendam, 
vt fatis probatum eft 2 part. Inft. tract. 1. 
& in demonflrarione , quam Ouuicd. ad. 
ducit; falfum eft illam minorem non effe 
propofiuionem per (e, & przdicacum eius 
ncn per fe de fübie&o piadicari .f. pro- 
grc(siuum de homineynam pcr primá rc- 


fitio per (e nota;qug difficultas re vera 
fab dccem 


pun antepredicamenralé quicquid pes 
€ predicatur, de fuperiori » de inferiori 
Le. neceffe eft pradicari , vndé (i pro- 
greíliuum de anim,li przdicatur. per fe, 
vt cius adzquata paífio , etiam de homi 
nc per (c praedicati debet, licet nó primàg 
& adzquaté,íeü (ecandum quod ipfum; 
itaq; hoc exéplum minime probat i 
inorem non eí(Ie propofitionem per f 
ed probat tantüm non efle f. um d» 
ipíum; qui erat v timus gradus nece(fitas. 
tis in propoficionibus loc.cit.ab Arift. a 
fignatus, neq; cum gradu períeitatis corte 
fundi debet, licez enim omnis propofitio 
fecundum quod ipfum fit quoq; per fe, 
nó ramcn € contrà, narm dati poteft pro- 
pofitio, qua fit per fe, licet non fecandà 
quod ips, & talis cft omnis propofitio s 
inqua paífio (uperioris praedicatur de in- 
teriori . » 
ARTICVLVS L. 
Explicatur primitas , € immediatig 
pramifjarum ywbi de propofitio- — 
; neperíemota. 
 Vpponimus cx 2. pini RN E 
S primitatem,& immediationem nó ef- 
fe duas códitioncs preemiffarum , (ed vná, 
& nilaliud fignificare 3 przmiífas de- 
bcre cífe indemonftrabiles per aliud me- 
-— à CUATRO E mis | Mee 
&ter qp (ipfis cá&nofcarur , vnde pec. 
(eoo dci ét; hinc orta eft celebris il- - 
la difficultas intet veteres tá Scoti(tas , 
Thomiftas,tü Nominalcs,quid fit 












nomine , vt Recétiores. 
eb ietdan pria ia B RERNN 
crit rius. fit propofie 
am nota in Bacxh Scoti , deinde. 


uo hzc conditio competat pre. 

ae oy pd. im X t cc 

49 Circa primam parté difficult. not, 
ex Lich. 1.d.2.3.2. qp in propofitione per 
fc notaly per fe nó lumitur, vt diftinguie 
tur cotra per accidens ,quafi quod cffe no 
tü dicatur de aliqua jppofitione in aliquo 
modo dicendi e , (ed vt diftingunur 
contra per aliud  itaut illa fi propofito 
per fe mota , qua non habct evidéuam ab 
alio; hinc defimtur à Sco. 1.d.2.q.2. A t8 
clle, qua cx terminis proprijsy. qui. [ung 

XXX 4 ali- 






928 
aliquid eiusyvt funt es, babét cuidenté 
yeritatem;ex quo dcducitug non excludi 
cognitionem terminorü quia inquit Do- 

&or, impoísibile eft, aliquá propofitioné 
nofci terminis illius ignoratis , nà fe- 
&unda operatio intelle&us prarfupponit 
primá,vndé dicebat Arift. 1. Foft.6. prin- 
€i, ia cognofcimus,inquantü terminos co 
gno'cimus; & multà minus excludi debet 
étía intelle&ma pet ly pus quía no- 
titia nece(larió efl ab intcllc&u; quare qp 
excluditur,cft omne aliud, per quod tan- 
quiam per mediü moucatur intelle&us ad 
€liciendum affenfum in propofitioné illá; 
fed ttatim ac apprehendit terminos illius 
htionis, vi talis apprchenfionis co- 
gnofcat euidéter cónexioné inter illos, & 
idcirco ait habere euidentià ex terminis 
proprijs;addit,» funt eius,.i.quando có- 
cipiuntur in co fenfa,in quo ponuntur in- 
' &egrare propofirioné illam ; nam termini 
poflunt diuetfimodé eandé rem fignifica- 
£c. f.copfusé, vel diftin&?, vt (unt dcfini. 
to,& dcfinitum,definitio.n.diflin&é G- 
ificat qp definit cófuse repra(entat cx 
diis &is difp.1.q«4-art.2.vult erge Doctor, 
2 fit propofitio per fe-noxa, cui affen- 
t intelletus vi apprchéfionis terminorü 
ipfius cognito co modo, quo propofi- 
£ioncm cópo itaüt (i terminus cofusé 
zcpraentat, ex cognitione confuía iphus 
enoucatar intelle ad, áffeníum , vc ia 
pw eroi: Doe rs totum eft n 
L4 e, li i ] » ex cognitione i- 
nta eliciat iudicium ; non autcm erit 
fitio per fe notayfi ex cermino con- 
use figmficantc conflatct,ramen vt afsc- 
titet intellectus, effet neceffe,g diftin&e 
conciperet fignificatum illius termini; vt 
: ptzdicatiá cuidenter concipia- 
&ur coouenire (ubic&to cx cognitione di- 
-- ftinGa écfinitionis, non (officeret aotem 
cognitio confufa definiti , propofito, in 
qua przdicatum diceretur de definito, nó 
Het per (c nota;quia indigeret, vt euiden 
ter petciperetur,alio termino.f.definitio- 
nc;qui non effet terminus ipfius , cum fit 
diuerfus à definito,ex diGis difj.cit. con- 
tra Thomiítas , e(fct4; per aliud nota . 

$0 Hinc nó re&é Fofnan.afierit in séc, 
Dot requiri ad projotitioné pct fe no- 
VÀ, vi [emper ex coguittonc dittuidia tct- 


Dif. XIII. De Demenftratione; 5. 


mínorü dcbeat moueri: intelle&usad af- 
feníum propofitionis ; itaut nulla tit 
pofitio pet fe nota, qua ex terminis cóft 
sé fignifi cantibus conftet. Hoc.n.eft có- 
tra ipíum Scot.cit. & córra Scotiftas feré 
oés,vt Lich. Tat.Barg.Fabrum, Sti tinch. 
Vulpes, & alios, claté.n. DoGor ibi ait 
propofitioné illam effe pet fe nota, (i ex 
cognitione confuía terminorü ftatimcui« 
denter apparcat illor( c manév s de 
quód diftindté cognofcantur ;imó [ubdir » 
quód propofitio,quz eft fe nota terminis 
confusé conceptis, eft é períe nota ter« 
minis diílinQté cognitis,nó tamen é cone 
ttà necefíum cft propo(itionem pet fe no- 
tam,terminis dillindte perceptis;effe tale, 
fi confuse accipiantur.Hzc tamen doris 
na clarior apparebit, ft dubia, & obicétips 
ncs adueríariorum diffoluerimus . 

Primó igitur dubitari poteft ex Caiet. 
dicente , quód cum prima paísio pradicae 
tur de definito , quamuisilla. io 
poísit per definitioné probari ; erit. 
pet fe nota;faltim fecundum fe , licét non 


quó ad nos;quia definitio ,& definitum , i 


uamui$ quoad nos differant, non tamé 
ceundüm rem . Attamen hzc opinio.ex 
plo(a manct e& di&is difp. cit. vbi often- 
dimus definitionem, & dcfinitü nó dif- 
f:rre folum rationc ratiocinante (ed ex. 
fündamcnto in re, & pet coníequens nec 
fccundum rem erit pcr íe nota y fed de-. 
mopftrabilis demonflratione potiffima ». 
que cft à priori,& per caufam, nóquidc 
in cognoícendo tantum, fed etiam in e(- 
(endoscrgo nonfolum quoad nos erit dc 
móltrabilis,(cd ctiam in fe (pc&araynan 
ordo cauíz in cífendo non attenditur fo- 


lam pencs noftrum'concipiédi modum ; 
vt cft ordo cau(z in endo,quiin 


-demonftratione à pofteriori reperitur » 
verum etiam in rebus ipfius; vade prinet- 
e immediata dicuntur indemonflrabi- 
ia (ccundum rem , & à prioriquamuts à 
pofteriori , & quoad nos ficétur» 
ergo quzlibct propofitioà priori demon 
flrabilis erit (ecundü rem demóitrab;lise 
S1 Secüdo dubitari poteft ex. Mayr- 
coquia dàuur. mult propotiiiones inde- 
montirabiles,& contequcnter per fc no" 
tz; & tamcn non ex appreheniione. tere 
minorumyvt (unt propoficiones cogat 
p 








: — Q.1LesDepnpifitionper fewua.od.]. — 9219 


-sper fenfum vc nix eft alba, ignis eft cali- 
: dus;Sed teíp.faciliter has propofiuones 
" proprié nec cíicindemonftrabiles , quia 
' vcré inniue datur cauía per (e alb«dinis, 
- & in igne caufa caloris, pcr quam dcrmo- 
ftratione propter. wd luo modo poterit 
- calor de igne , « albedo dc niuc dcmon- 
/ffraci ; ncc iflas propobtiones cí!e per fc 
'motas;quia non ex apprchentione termi- 
- norum cognofcuntur, (cd cognitione (ca 
ficiua ; & cxperimentali, & confequenter 
: peraliud , nonper fe ; vnde communiter 
ut propofitionem aliquam contia- 
' gentem eflc per fc moram, quia ex cogni- 
-tione terminorum non percipitur ipío 
'tü cónexio, fcd per aliud extrinfecü: nifi 
"velimus diccre e(fe per (e notas,quatenus 
^o "primoà (entibus percipiuntur, vt iofra. 
. Tertio dubitatur ctrca diuifioné pro- 
; pofitionig per fe notz, nà Thowitla ip- 
- fam diuidüt in propofitionem pcr fe no- 
-tam,& per fe nofcibilem;vclin propofi- 
— tionem per (cnoram in fe ; & notam no» 
bisgnotain fe eft , quz nullum habct mc- 
- dium; quo polit probari conexio termi 
morum,tamen à nobis non cognofcitur 
e nifi per aliquod mediü cxtrinfccum;nota 
nobis '& in (c eft, cum nos apprchendi- 
mus conntxionem illam vi terminorum.g 
— dupléx;vel.n; eft nota om- 
-sibus tàm in (ipientibus; :quàm fapienti- 
E "bus; vel fapiétibus folü, qua pacto Boct. 
ánliebdom. diuiit cómnné animi conce- 
. | gtis&c Acif. x. Top,c. 5:diu'tic problema. 
$i Iftz diufiones nó approbantur à 
- Sco.cit.ná prima nó cft bona diuifio,0g 
" ex membris omninà diftin&tis conftarc 
'debet , cadem autem propotitio dici po- 
terit per fe nota,cum cft actu cogoitas & 
pet fe nofcibilis, cum a&u non cognolci- 
tur, qug cognitio accidit propofittoni 
Sccunda vetó ; vt ibi explicatur , nec va. 
let, quia propofitionon folum tormalis , 
fed ét obiecta , vt propofitio eft , dicic 
ordine ad intelleciósergo hi ternum ,cx 
buscóttar,no funt apt: ad caufandürafse 
sü,non erit per fe noca in (e$ quaproprec 
ois propofitio in (c nota pet (c erit & no 
ta nobis,feu poft;bilisà nobis coguolci 
fi termini cóciperétur ; acl) nosc ognitis 
terminis nó cognoícimur eu:déetcr cóne- 
x:on€, figni cuidens no- (ufficcre cogut« 


tionem illam,quam babemus de illis ter 
minis , (cd requiri cognitione pertectio- 
r6 d eric diftincta , illaiaüt etit cófu(a , & 
có(cquéter propolitioné illà ex fe no cíic' 
perfe Done Món: i 
rit noriuá alterius propolitionisex vermit 
ni$d; (tincté fignificantibus coftáce , fi» 
cut.n.tecminus confuse:fignificas eft di 
ueríus à dittincté ijgnificate candérem y 
ita propoficioncs ex illis compoti e Nec 
c(t cade ro dc coi concepiu,& problema-: 
teni ifia nO dic ür,nitr propoficioncs proa 
babilcs,d nó ex terminis immed:até poi 
plütor,fed ex motiuis & rónib? probabili 
bus, ende re&:. qdà süt not« oibus, dà 
fapiéübus try prout magis,vel midus Có- 
uincüt róncs:at propdfiuo p fe ngta di- 
citut talis c apprehélione terminorü, 8c 
I tàa fapié! esq infipientes,yt cogno 
cant illà;nccctlarie apprchédere debent: 
terminos , qui-ftatim caufant aijenfum ,* 
fequituromnem. propofitionem pcr. (e: 
notà elfe tàié (ap tibus ,& ipli piencibus; 
| ld entiores INcotherici, vt A « 
uet(a , &:Ruuios hanc. diuitionem alice: 
explicant; .f. quód rra rt per fe no.: 
ta in fe;eft; qua conttat teriimis notio-- 
ribus natura ; per (c nota nobis; quz ex: 
terminis nobis notioribus omar $i 
& dicti. coincidere: cdm diu:üone illi: 
Ari(t .dc notiéribüs nataray& nóbis tra 
dita 1.i^oft, ac8 P hy.cir Sed quáuis: 
recte diuidat Ariinotiora nobis; & natu 
ra; quia quzdam ordine natutg prius ma« 
ta funt concipisquedam veroordine do- 
&rinz d:cuntur nociora nobis, quia faci - 


lus percipiuntur , et íuacfenfibiiora ex: — 


di&t.s difp.1.q.6. tamcnin c goreloquen 
do propofitio per fe notanun poteft cÓ- 
ftarc ex netioribus nobis, quiay vt contt4. 
Mayr. dix:mus;non funt apti ad caufan- 
dum aticnfum cx propr:js rationibus, 
gouus ex cognitione (enuiiciua » & cxpes 
turcntali inteilectus afienut , vt in hàc 
nix cft alba. d toph Aduerfari] re(puüt. 
à rónc propeütionis p (e pora lcet des 
indc 1lià admruát. ; hae latis de pro; ofi- 
tione per fe nota , vide Fabr. theor.7. &^ 
1: fent. d. 14. ci 1. & alios Scoriftas cit. 
3 Circa à crà qugiiti partem;an pre 
mif[z ácnionttiraucn:s d cbeant efe 1m« 


mediatg , loquendo ac acmonftrecione 
po: 


/ 


- 


ITE. 


9030 
propter quid, eft vna opinio, quod amba 
pramiffa: debeant e(se immediatz ,& in- 
demonftrabiles, non folum virtualiter , 
fcd ctiam formaliter, demonftratio veró 
ex folum virtualiter immediats fic demo 
flratio quía . Alia eft opinio , quód (uffi- 
ciat ad demonítrationé pa quid y cx 
virtualiter immediatis conftare,dummo 
do dcmon(lrans fciat refoluere principia 
virtualiter immediata in formaliter inde- 
monftrabiliajita docet Do&or 1.Polt.q. 
11. in fin. quamuis non (e declaret ex: 
preísé, an prima demonftratio fit propter 
quid, vcl quia . 

Rcs eft facilis eie ji primó .n. cer- 
tum eft ad demonítrauionem poti(simá 
requig quod conítet ex formaliter im. 
mediatis, & per fe notis, cü.n. inbac dc- 
mon(tratione cócludatur paísio dc (ubie- 
&o per definitionem fübie&i ex di&is q. 
przccd.iam ràm maior , quà minor erunt 
immediata, in maior. namq; pafsio dici 
tur dc defioiwone , & in min. definitio de 
definito, quz pradicara immediaté con. 
uenignt proprijs fübie&tis. Tam quia ha- 
bere liec principia dicit perfe&ionem .f. 
independentiam , ergo huic demonftra- 
tioni competer, At loquendo de demon- 
flratiónc propter quid , in comuni vtraq; 
Opinio cít probabilis; prima videtor ha- 
bere fundamentum in Arift.nam 1. Poft, 
C.2. probans hanc códirioné principiorü 
ait ex primis autem indemonflrabilibus, 
quoniam non fciet non babens demó(lva- 
tionem ip[orumyfcire.n. quorum demon- 
firatic cfl, non [ecundum accidens babe- 
re demonflrationem efi, quibusverbis 
videtur innuere principia nó per accidés 
fciri debere;hoc eft non per aliud, (ed (c- 

ipfis,& tex. 30. docet (ubaltetnatam ícié- 
,, uam demonftrare quia ex hoc ; quod pet 
. principia folü virtualiter immediata pro- 
" &edit, vt explicuimus dif». przced.q. 4« 
att.2. ad 1. princ. quo feníu declarauimus 
definitionem demouftcationis traditá ab 
Arift. 1. Top.(üpra q. 1. art.1. in fin.& 2, 
» In(t.trac. 1.6.4. Secüda veró opinio e(t 

is probabilis ,habetq;(ugm fundamentí) 
in Atitt. nà in fine cap. 2. docct aut om- 
nia, aut quzdà pri ncipia mclius cognoci 


cóclufione, quia.f.quzdà dantur, quz de- 


.déta&u non cócurrerét. Dubiüigitur 


Difp. XILI. De Demonfiratüna j^ 


fio& talia erunt principia virtualiter iaz- 
mediata , nec obícucé colligitur ex verbis 
cit.pro altera opin. dum ait non [ciet nom 
babens demonflrationem ipforum i... 
principia erunt mediata, oportet de ipfis 
habcre demonfttrationem, aliter nulla ef- 
fct fcientia; quà opinionévt mag s Scori- 
cà, & ccm fecuti tamus 2. p.Inft; tra&. 1. 
€ 4.iixtà quà dici deberet definiuonem 
traditam 1. Top. nó cíle demonitrationis 
in cómunifed propter quid fold vc innai« 
mus fupraq 1.att.2- ad 1. priac. fimiliter 
fcientiam fubalternam vt fic nomdemon- 
ftraresquia, (ed propter quid, quod etiam 
tetigimus di(p.praced.q.4.art.2. refpon- 
dendo ad 1. princ. in fine ; inillis .n. fen- 
tenuis. in quibusnon adíant rationes có- 
uincentes , non dcbemus determinat al- 
teram : partem fequi . e : 
$ ubium tamen clie. j,an prim. 
dpi refolutio debeat i víqrad pri- 
ma principia vniuer(alifsima., vt síít prine 
cipia mietaphy ficalia quae p 
polus folent , itant demonftrans non (9- 
— reíolucte (uas eui hadas 
vfq; incipia propria in- determinato 
inne, Br immedíata, fed etiam v(que ad 
ima,& noti(sima , an verà fi cc- 
aer e principia pr » & determi- 
nata. E t quidem quód neceffarió babens 
demonftrationem ex principis virtuali- 
ter immediatis , debeat habere notitiam 
tincipiorum formaliter ymmediatorum, 
quibus illa eflentialiter dependent , iam 
fuse oftédimus diíp.preced.q.4.art.2. T 
uia in cau fis eísétialiter fi natis; iri» 
Hos nO operatur , nifi a&u cócurrat (ü- 
petiorg ergo principia virtualiter 1 ia 
tà Honemom cau(are (ci&tificá cóclufioné, 
fi principia formaliter immediata ,à qui- 
bus in hac caufationc eísétialiter cp 
de ptimis, & vniucr(ali(simis principijs » 
ná &gid. Vcn.intext. 19. & alij át. 
Oppolitum tamen ett verius , nam ct fü 
formaliter ignoraret aliqui ilia princi- 
pia , poffet adhuc habere demonttrationé 
peculiaris conclaf. fi propria, & immedia- 
ta principia ilius cognotecrct« Tum quia 
vnica , vel alim pauciisimge eíscnt de- 
montiraciones pocilsima, tot .f. quot cf- 
fcnt ilta vniucríali(sima principia Ma 








9. 111. De promifis Demonfiratianis. Aet. 1. 933 


emnia alia ab iftis dependent , ergo non 
polfent conítituere demonftrationé po- 
tifsimà , de cuius ratione eft habere prin- 
cipia indcpendentia quó ad caufationem 
concluf. Tü quianec conclufio,nec prin. 
cipia peculiaris demonftrationis quà ad 
cognof(ci pendent cx illis. 
/ $5. Dices dignitatem efTe vnü ex prz- 
itis antc — nftratione "pm. 
1. Tü quia explicanstex. $. qua fint prin- 
cipia Das: tomg viae vcio di- 
uidit in dignitates & pofit:oncs . ergo v- 
trag; cognofci debent ante demóflratio- 
nem. Tandemquia veritas omnium prin- 
€ipiotü pendet à veritate d'ignitatuch,er- 
go ad quamlibet demonftrationé cócurt 
te debet ét vniuer(ali(sima pricipia. Refp. 
quidam per dignitatemibi exponunt prin 
M propria, & immediata, vt diximus 5. 
p. Inft.traét. 1. c. 1.61 veró intelli gáturvni- 
uer(ali(sima principia ; vcl cítíermo de 
- precognitis ante omnem (cientiam,vél (i 
de peculiati demonf(tratione loquatur 
Precognofc debent nó formaliter,fed ha- 
itualiter,vt f. nà ad(ic rodea oppofita 
inintelle&u ; vel ti adhuc formalis cogei- 
tio ipforü praexigatur ad demoaftratio- 
nom, hoc crit , noa quia requicantur ad 
cauíandam conclufionem fed rantü quia 
fià proteruo negarentur. propria princi. 
pia, nonnifi per iila vniucríaliisima proba 
rentur demóftrationc ducente ad impo(- 
fibile; tum quia éc in proprijs principijs 
includuntur contraGa , nam fi verum ceít 
quodlibet aut effeyaut non e(Je,verü quo- 
que erit homine vcl efse, vel non c(seani- 
tnal rationale, & eonfequenter,li quis fcit 
hominem eísc rationaleim (sc vecà , (cit 
quoq; oppofitü císe £ilfum,& hoc ettyg» 
ali. ui dicüt principia vaiucríalifsuma in- 
cludi virtualiter in qualibet demonítta- 
tionc. Ad 1.ibi loquur de dignitate lac- 
6, vt dicit principia cuiuslibet (cienue, in 
qua dantur proprie dignitates , vt eitlo- 
Catus ccxt.a $» vcl l»quaur dedemonttra- 
tionibus a4: hcioacicis quarum mola ex 
talibus prac. Js integrantur : veltandé 
qe dignitages. Ingredruntur quamlibet 
emonitcauiogem contra&tz. pcr terini- 
nos (peciuics; Ad 3 .parec ex dictis. 
$6 Hiac vmnediacioné hacu(; expli- 
€1tam congcnite. dixigus demonitcauo - 


nià priori, & per caufam ; cceterum fide. 
demonftratione quia, & ab cffc&u loqui 


velimus , ipfa quoq; debet habere fua im- 
mediata principia , quibus coguitis quic« 
tatür in ,nec vltra editur in- 


quirendo in tali ordine cognitionis, al;ter 
vcl daretur proceffus in inünitum; vel có 
clu(io nó cflet (cientifica; hzc aüc imme 
diatio nó e(t eiufdé ronis cum przcedéti, 
ná que conuenit demon(trationi à priori 
dcbet reperiri in principijs (e ipfis cuiden 
tibus, & nó per alia priora; at immediatio 
f£equifia ad demóftrationem à pofteriori 
dcbet ineffe in principijs euidétibus nó p 
alia principia in ordine cognitionis à pg- 
fteriori;aliter nó effent immediata, & ta- 
lis eft immediatio illar propofitionü , q 
à cognitione sé (itiua dependet;à fenfibus 
n. omnis noftra cognitio origine ducit» 
uz propofitiones, quàuis fint mediata, 
& demóftcibiles à priori,funt t à poítc- 
riori indemóftrabiles, vt cü Sco.in 1.d.3- 
q«4. E diximus fupra q. 1.art.2.ad 2.& (i 
A de (enía Thomiftg intelligüt propofi- 
tioné per fenotam quo ad nos, por admi 
ti ipforam opinio, vt fupra oftendimus, 


AJMAETIGVLYVS. IL 
Cater£ conditiones dilucidantur ^ 


$7 Értia cólitio eft, quód (int prio- , 
"ES rts ,qua Senn i5 ec ad 
conciuuone:, nà aliquid dicitur primum 
ps nega:toné priocis,dicitur prius per ha 
itadinein ad pofterius , vade aliqua pro- 
policio eit priina, quia nà habet aliá prio 
rem , non ob i] tamen erit prior rcí(pectu 
alicaius cóclufionis, vt notat Sco. 1.Poft, 
q-1. Ac Omme totum ej] maius. [id para 
te, dicitur prima , non c(t ramen prior re- 
fpe& huius coaclaf, ois homo e(tcifibi- 
lis,quia non dicit habitudiné ad illam tá- 
quam ad (uum pofterius. Dicuntur etiam 
praemii priores , quia cum caufent cons 
cluiioné , przcedunt ipíam ex d,&is difp. 
1140*4..jü2 conditio uic explicata conuc- 
nit etiá pramilTis demoaftrationts quia 
nam itlz quoq; dicuntur cauíz concluf, 
in cognolcendo... Arift. autem intelligit 
dc prioritate cauíz ctiam in eíIcodo, quo 
pacto folum premiflis demon(irationis 


propter qu id; conucuiz. . Quac- 


632 oS Difp X ETT. De Deiopfiratidie 5 3. 


"Qyiuartáconditio eft, quàd fint notio- 
res, occafione hu'us oritur dubii; an pre 
mifit debeat effe notiotes natura,vel no 
bis;folet.n.diitingui, quód aliquid cft no 

"tius natarasquia in fe cft perfectas, & in 
" dependens, & confequétet prius;aliquid 
«ft notius nobis, quod .f. facilius cogho- 
fcitur à nobis;quia propinquius cftfenfi- 
bus,vel áliqua'alia €aufa * citcaqnamdi- 
vifionem dequa vide d. s. Met;q Siart:z- 
«(t nor.cp quis Acift.r. Poft. 5. dicat rion 
eile cade notanobis,& natura , tf hocaf- 
écrit, quia plerüg;id accidiz,verü poteft 
iucnire,yt quod eit notius natura ficetiá 
rotios nobis cam .f, facilius cognofcitur 
- «au(a, 4] cffc&tus , et e(t de Sole refpectu 
anflsétiarü. CU igitur pmiflie dicüturdo- 


tiores, quia loquitur Ari(t.de demoftra- — 


« tione propter quid , qua cx caufis proce- 
«lit, intcll.gi debet denotioribus natara » 
"€] quá doq ;süc notiora vobis ; demóttra- 
x10 aüt qriaycü Lolü proccdit ab cffe&u ; 
xft es notioribuscobis ad notiora natura. 
' $8 Rurfus aduertédü, quod pramiff 
per hinc conditionem dicuntur: notiores 
concluliode:i.magis& perfe&ius nor 
quz maior perfectio tripliciter pot con- 
tingerc,vel.in cerütadine , v3] ifícuiden- 
tia,vcl ingraduum inten(ione ; certitudo 
«t fima adhafio intellectus oppofita o 
"formidmi jemdétia cft claritas im cogno- 
Xcendo oppotita obfcuritat!, graduum in 
*tenlio cft duplex propria, feu gradual , 
quz atteriditut penes plurcs ecadus ciuf- 
^dcm'rónis.pecifice , vtalbum vt tria cft 
*intenius albo vc verüs vcl c(t impropria ; 
(cu lubttantialis , quz fumstur i ordine 
ad plurcs gradus (pecificos ; quo pacto 
Angclas dicitür- immaterialior anima ra- 
*tionali, vt notant Con:m. ex Tar. bic. 
^ Dubium igitor eft an przmila quà 
-ad hac cria Gnt noriores conclu(one  »; 
*upponimus aüc cum cómuni ràm certi- 
4udinem,quàm cuideniram. füfcipere ma 
*gis,& miaus,patet dc cecasadinc,qua cü 
"dicat firmam adhz tionem iaiclleétas cü 
«xclutione totali tormidinis,potcrit intel 
as magis, vel minus ficaxiter adhere - 
"ze, ficat magis , vel arünoc poteft effe im- 
osnurabilitàs obici. propter plures , vel 
3pauxiores caulas immutabilitatis , & ma- 
gin d minus neceüatiz pofignt efie ra- 


tióncs cflentiendi;cumquo magis,veFmi 
nus ftat totalis exdlufio lormidinisde op 
pofito; vt Angelus cft altero immateriá« 
fior, quamuis vterq. excladat omné mas 
tctiam,& amot eft magis , vcl minus in« 
iten fas,licet totaliter careat odio «Idem. 
multo magis patet de euideatia, nam idé 
obicétum poteft magis , vel minus claté 
videri j itemrecolenda funt quz diximus 
devetitate dif p.10: 7490; finc. 
Hurt.diíp. 1 t. Log.fec.5 . Ouuied. có 
trou. 10, negát pra miffas effe magis cere 
tas; & euidétes conclu(ionc. A rriag.difp. 
16.Log.fec.3. quem hic feq. Ponc.quáai 
adntittat quamlibet przmiffam polfc.effe 
Certiorcm,& cuidentiorem concla(ioney 
iiie effc eaidentioréjnedat ramen 
ambas effe certiores. Alij apud Ruuium 
concedunt immediatas przemiffas efTe cet 
tiores,& cuidentiores,nó mediatas. Cóis 
opinio cü Sco. q.11. & 13; Poft.admittit 
przmiffas fimul,vcl fcorfim acceptas oo 
tiorcs e(Te in his ttibus ip(a cócl. ita rece 
tiores oés , quos longum effet recenfere « 
«$9 Dicendum sgitur,praemi(sas fimul 
vel üngillatim captas eísecertiores, eute 
deoiiáres,& perfc&iores m ge Von 
fico ipía cócluüone; lo uimuc atit de có 
clufione,quaccnus conclufio eítnó qua- 
tenus propotitio,.i. vt e(t deducta ex pr 
cipijs, & ad tertiam (pectat operatione 
Q 10d (int certiores probat Atift.cap. 2. 
ccicicudo concl. caufacur ,& cft propier 
certitadiné premilsarumsergo maror 
cercitudo przmifsar(t, antec- prob. quia 
certitudo propohtionis prouenit ex ve- 
ritate obiecti ;& ncccfitate,at veritas S6 
neccffivas conclut. eft,& caulatur à verte 
tarc,& mecc(litate premilsarumyconfeq. 
patet ex illo axiomate Propter quod vni 
quodq.tale, C iliud ragisy]uod efse ve» 
rum aliquibus conditionibus ob(cruatis 
oftendimus z;p.In(t.trac: 1.c. 4.qua: con- 
ditiones adfuntin prafénti.  vcintuc 
patebistum quia quod cx fe eft raleyper- 
tcétius habet formam, quam quod pcr ali 
ud elt talc , quia illud immedianius , hoe 
n.ediatius;qua ró de quibuícüq. pramnif. 
fis concludit libet coftderaus. 
Refp.Hurt.quem fequitur Ouuied.cis 
axioma illud folum valere io cau(a finali 
tefpeétu mediorum, no 1n alijs a 









-fion idco ignis cfl calidior aqua ; quia ex 
fec cali, 5 aqua veró ab ignc, fcd quia 
nulla qualitas aque operatur intensé , ac 
ipfa cft; ad aliam probar.ait valere de, » 
agentibus per gradus intcn(ionis , non dc 
' agentibus, vt dant efle (ubtlancialiter, (ic 
(0 7 potett efie, quod premit (int certiores 
- €etticud:ne graduali, noo vcró. fub&tin- 

' tiali; & adducit mnftantias,qua (olcnc af- 

fertr coniraillud axioma . 

— Sed verum effe axioma illud non folam 
— . . $nfinc,& medijs, verüm ctia in alijs cau- 
o 7 fisibioftendimus, & praccipué ex cócef- 
fis arguitur ,nzm 1dco plusamator finis, 
- quàm mcdia, quia boniias finis mouet vo 
 Juntarem Contain pc - fedaffen- 

fus pra mifiarü n.ouct imelle&ü ad affen- 
"fum cócluiionis, crgo magis affencitur in- 
tellcétus praemaffis,& firmius,quàm con- 

- clufioni, patet conícq. quia 6 finis;quia 

| €lt caula motiua,magis amatur,ctià pre- 
'mifie,cum fint caufa motiug , magis crüt 

«crig , Quodaddit de alijs caufis ; primó 

"ef dabis an qualitas poflit producere ef- 

- fe&ü fibi e'qualem,de quo in lib. de Gcn. 
Deinde hoc adnifl o,deducitur veritas il- 

—— 'Jius axiomatis , nam poffctalia reddi ra- 
tio,cur qualitas non producat cffectü z- 

- qualem, nifi quia qualitas eít talis (cipía, 
-etic&tus veró babet entitatem, abilla , & 
CÓfcquenict dcficere aliquo modo debet. 

- Tandcm fi axioma illud valet de agétibus 
rh gradus intentionem , valere dcbct de 
"agétbus, vt dant ctie fübflantialequando 
Sut caulz zquiuoca , nam li praetuifize süc 
&citiorcscertitudine gradgali, multó ma- 
geeeioner fübtlàialihzc.p.(ccundü 
AHuit.fequitur fubftantia a&Gus;fcd (ubílà- 
tiaa&tus prz miliarum cft, petfe&ior actu 
conci. quia huius eft caufa zquiuoca;quz 
"sCpcr eftiuo cffc&u perfectior, crgo «c. 
"quod fint przaiiz cauts zquinocz, pa- 
"ter,quia vcl prai(lz lunt immediaia, & 
"fic cognoicuocut habitu intelleétus , qui 
fpceie aifrguitur ab habitu conclu(. cíi- 
?que efenuialicer perfcctior;ti lunt mcdia- 
"ur, cornofcuniur bapiur [cientiz (pecie 

| t; men diltincto ab habituconcl.fed quo- 
| niam habitus: conc]. ab ilio dependet, dc- 
bcmusin iio arguere maioié pcucétio- 
xé,quàmin ;fto,quiá pluribus dependet. 
co Hancioncm decaufis uotis AC- 





Queft.1H. De premifsis Domonfirat: &rt.II.. 955 


riag.cit. ait cGcludere ad hominem có:ra 
Hutt. nó abíoluté, quia inquiz, non id: o 
media minus amantur quia propter fiuc 
appetuntur, nam Deus amat juftum pro- 
pter gratiam, nó tamé magis diligit gra- 
tiam, quam inftgm, fed quia media non 
haben: bonitatem d:gnam amorc fic in- 
ten(à ; at obicitum concluf. hibet. capa- 
citatem tctminandi tàm certü affenfum, 
ficut premilTarum obic&um; & fic vni- 
uerfaliter videtut iliad axioma negate. 
Scd ex ij(dem principijs rcfellitur- hzc 
teíponíio , nam obie&um conclutionis,, 
cum babeat incdiatam veritatem ,& nc- 
ccffitatem, non erit capax tante certiu- 
dinis, ficut obieé&tum przmiflarum, quod 
immediatam cótinet veritatem, & nccef- 
fitatem indcpendentem , hzc .n. deca 
dentia in concluGone arguit ininorcin ca 
pacitatem cettitudinisficut in medijs de- 
pendentia ad fnemargu't. miporcin ca- 
acitatem amoris , € minorem bon:ta:e, 
um quia fiquis diligeret Petrum, quia 
cít filius Pauli , quamuis Petrus (it eioídé 
bonitatis cum Paulo;attamé quia motiuü 
amoris cft relatio ad Paulum , quia .f. cít 
aliquid Pauli , remiífior ctit amor Fctri , 
quàm Pauli; quia intcllcétus ideo atsc. 
tit conclufioni, quia cft aliquid przmit- 
farum , minus afientire debebit coclulio,- 
ni, qoàm przmilTis. Exemplum de $tàt;a 
non cft ad propolitum; quia gratia nó c(t 
cauía amoris Dci erga iutltuim, fed potius 
fe habet vt. cffe&us, in quaniii Dcus oc- 
dinauit hominem ;uftum habitu füperna- 
tural! gratie condecorare , aon .n. gratia 
iuttificat hominem ex fuinaiura ,fed cx 


ordinatione diuina , vt docent Scouflz . 


Accedit principaliter, quod euidentia ctt 
cauía certitudinis natucalis,non quad ht 
adzquata , nam datur certitudo (ine cu; - 
dentia, (ed inadzquata, itaut quindoad- 
cit, concutrit ad caufandam ccrcitudné , 
nà ficmius adhzremus ij$, qua videmus , 
quam qua non videmus, lhcut facilius itta 
ncgaremus, quam ilia » (ed premiiize (unt 
eutdenriorcs conclulione, vt conccdic Ar 
riga ,-& mox ptobabumus » crgo func 
cuam ccraorcs, * 
61 Sccundo q, fint euidcnt ores; Prob. 
ijídem ratiombus, quia ouinem clirita 
ix cuidéuià coaclufio recipit à premullis, 
ui 


Mdb 


934 


Tum quia przzmiflz babent perfc&iorem 
nofcibilitarem .f. per (c; & immediata , 
cóclufio imperfcütiorem, quia per aliud, 
& mediatam , ergo euidentius przmitla 
cognofcuntur , Tum quia illa propofitio 
eft cuidentior ,quz vcl cft intgitiua, yel 
magis ad ità accedit,euidentia ,n.cft cla. 
ta obie&i y: deoria, & inuito, vnde cla. 
rius cognofci mus rcs fen(ib:]es , qua no- 
tiores nobis di cuntur; quàm infenfibiles, 
& falsó negatur ab Hutt, quia res fcnfi- 
biles nemo negauit, Deum autem aliqui 
neg:uerunt , quamuis ex fenG bilibus 1p- 
fius cxiftentia concludatur , qua ratione 
hzc propofitio Deus efl nà dicitar per fe 
nota nobis yiatoribus, quamuis euidenter 
fciamus res (cnfibiles cffe;ergo quia prin- 
cipia funr per fe nota, vcl faltim accedunt 
immediatius principijs per (e noris,quam 
conclufio,erpnt euidenuora conclufione, 

Tandem de. perfc&tione. eflentiali ma- 

net cx dictis probati quia przzmi(Iz funt 
cau(z zquinocz conclufionissde quarum 
ratione eft, quód fint perfc&iores effen- 
tialicer cffe&ibus , quos virtualiter con- 
tinent; nec obftat , quód fint partiales ex 
concuríi intelle&us ; quia contideramus 
ipfas inordinc ad obiedia » nam obic&tü 
premifarym, quod cft vnio medij cum 
extremis , eft caufa obiecti conclutionis, 
^f: vnionis exipemorum , ergo obiectum 
conclufionis erit imperfeckius obic&o 
przmifiarum, Tum quia intelle&us quic 
quid cau(at ip concluf;caufat vttoscunda- 
tus przmiffis, De perfectione graduali 
etiam oftenditür, quia regulariter caufa 
zquinoca non caníat. cffíe&tum in inten. 
fiori graduquà (it ipfa, vt lux vt tria non 
cauíar caiorem yt quatuor , Ícd potius vt 
duo ergo fiafenías przmiffarum cft vt 
duo, conclufionis ailenfus erit minor. Vc 
rum cft autem , quód aliunde poterit af- 
fco(üs conclufionis imendi.f. ex maiori 
conata intelle&us;cx imperio voluntatis; 
hoc autem eft de per accidens , 

In oppof. arg.1, quod. aon fintertio- 
res , aut cuidentiores; Tum quia eodem 
modo vniütur extrema cui mcdto in pre- 
miflis, ac inter fe inconcluGone, imó ea- 
dem vaione , quia vniuntur inter (c virtu- 
te illius principrj Qué funt eadé vui ter- 
tioy[ uni cadem inccr (e, at vbicít cadem 


- Difp. X 1 1I. DeDemonflranoge, ^ 


vnio, & idem obic&um, eft cadem certi- 
tudo, ergo &c, Tum a. vn:cü eft motui, 
& obicétum formàle in fy!logifmo ; & 
conclufto,inquit Atriag. refpicit pro obie 
&onó folum extrema càncxa inter fe,fed 
ttiam cum medio, ergo nullum difcrimen 
certitudinis. Tum 3.nequit affignati caus 
fa haius maroritatis , fi ,n, pomtur ;enmee 
diata connexio. tciminorum , fit peutio 
principij,hoc-m. quaritur anex ea orias 


tar maior cctpitodo, vcl euidendaas 6 pas 


nitat minor dittatia à lumine int 

ett filtum, quia lumenintelle&uale no fe 

habet vt corporcü , minus illuminat 

obiectum remotü . Ti 4.tam eft certum 

Chri (tum efle tibilem, quàm ine efie 

ritibilem; quia illa eft conclutio Theolo- 
ica , quz cft certior principio naturali , 
um 5, cóclufío ex princip;js fidci dedue 


€&ta no cít incertior ipfisprincipijs aliter — 


non eflet de fide , de cuius rat/one e(t, 
babeat fummam cettitudinem, et go idcm 
dicendum de conclufione matoralt, — . 


61 Refp.ad r.ncg. codem modo, & — 


eadem vnione vniri exicema cum medio, - 
ac inter fe,vt aduertit-Amic. tra&. 26.di- 
fp... q. g.dub.s. art.7. nam ynio cinmedii 
eft immediata, X 1 
cft mediata ,& dependens;neci 
cipium oppofitum docet , imó f 
cum medio affignarur pro caufa vnionis 


jrin. 


extremoruminter íc, deducitur effedi- — 


ueríam ynionem. Ad 2. diximus difp. 
€ed.q.3.art.2.cum Sco.in 3.d. 28 inh. 
d.23. D. aliud efe obie&ü formale con- 
clutionis, & przmi(farü , quamuis obie- 
&um concl. 
quc conclu(ionem includere uma 
doner xps vt vem d 
mus 41/0. 2. Ad 3«caufam císe 1m- 
very gh As .conncxío- 


' nem terminoram, nec ob id peti 


cipium , quia iam a([ignantur plores-ra- 
tiones, cur lec immediatio caufct maio» 
rem ceruindinem, & cuidentiam, vc fuse 
diximusin prcb. conclu: zum «uia. licét 
lumen intelle&us non 6t corporeum, tà» 
men negati ncquic , quin difficilius attin» 
Bets qua magis diftátà primis principtjss 
quàm «quz magisaccedunt , vc patet exe 
perienua , & ideo. Ic habet quati 


EX 
— sd 


quia vnto — 


ndeat àprgmiffis; ne» — 


laca a 
€orporcun»Ad 4-fi lo-;uimur dc ifia — 
gom 









». 


u 


1 


EJ 


^ 









L. 


P xv. 


 mjfteria fidei : non 
» diuerfis actibus (pec ificis s (ed ciu(dé 
 peciciy quia idet ltsbent obic&utn for. 
M. -- "f reaelationerm diaibam,at conclus 


"e " 


Zusfl. LI Dé peemifiis Demonfrationisss4r.1T. 9 3$ 


fofitione Chrift us e(t £iübilis, quatenus 
e(t conclufio. eX illo ptinci- 
pio naturali horno eft tiüibilis , c(t minus 
€erta;at fi confideretut,vt e(t propolitig 
fimplex de fide , potetit ec cettiot , fed 
fil ad rcm,yloquimur. n.de ptopolitione s 
vréonclufio cft , non vt propotitio , , Ad 
$.tieg.paritás ex Scot.3.d. 13. D. quia 4 
i i feticlata non cognofcan- 


ones liaberic. diüerfum obic&urn e 
trialc à priticipijs, nam principijs iotcl 
br er Y tetminoram apprelicns 
fione;conclafroti vetó ex ynione cxtre- 
füiorüm cum medio táguarm ex tnotiuo , 
& cx ip(a vnione formiali cxitemorum 

anquam ratione formali Que; turti quia 
tion implicat liabere minorem certitudi- 


| erm de conclufionibus dcdu&is cx pria 


€ipijs reulatisyac de ips ptincipijs nam 
de iftis [iab í € ittime- 


tio per 
. diaté , de illis liabetüc cogeitio difcarti- 


uentef à fide irtimediaté nó 

€auíata, (cd mediaié , & vi luminis nata- 
ralis intclfe£tusjvnde petriniét nod ad fi. 
dem;fed ad (cientiam theologicam, 

63. Sccüda ad idem ex Artiag. iffa má 
fat certitudo iti premiffis , & nonin có- 
elaticaa fic poffet explicari s vt fi «num 
€ duobus effet negandum , potias ncga- 
tctur Condafio, quàm aliqua prschitia- 
tum, quía deilla minofem hiabemas cer- 
fitodincm ; fed hoc nequit teperitr inter 
affenfuim pramiffarum, & coocl. etgo e- 
qualis eft cetcirudo in oibus ; mia. prob, 

obus cxcinplis,ptimum cft, in hoc f51- 
logifmo Deus «jl Jumma veritas , jed 
Deus reuclauit je e[Je fmmam verita- 
demyergo efl jumma veritassocqait dicis 
pe (1 neganda elíet aliqua verita ex 
illispotius negarctar cóclufto j quia bac 
€fl eadé cum maio. sfn efl in (yi ogifmo 
partieulari,ná fiin. premis (citur oés 
homines eic rationalescx quo deducitut 
Fetrit eife ratiogié videtur impoffibi le 
tino € habete ceccitudiné de cocl. ac de 

remiíltsyitavt potius ncgareiut. cóclu« 
f»yquam pramiffz,ca.n.1, 'o,gs quis cft 
Ccctu5 ones homines etie rationales , & 
Pes á (ub ly omn, includisenuscf cua 


eodem tnodo Pettameffe catíonalem. 
.. Refp. nó tecté maioritatem illam cx- 
plicati pet pole vcl non potfe negari , 
repugnat eniai conclufionem negari , (i 
€x premi ffis veris tete infertur , melius 
dcclatabitur. ex maiori ncceffitate , & 
itnrüediata tetminorom Conncexióne, at 
fi velimus loqui ex hypothc(ü impolfibi« 
li, & tanquam pet fignuar à potlctiori y 
pofsumus admittete modum ill à loquen- 
di;quátenus minor cetüitudo e(t in con- 
clutionesquàc in ptarmiffis; non quidem 
vt propoitiones ill fur in modo, & fi- 
gura di(pofia, (cd vt confiderantar in (e 
ipfi$ 5 vide minor cettitudoeft in hac 
ptopofitione Petrus cft rationalis, quàm 
in ilta eft rationalis ; quia mitior 
nece(fitas.( atediaia, (cd vt (unt in fyllo- 
gi(ito difpo(itz, ncquit negari coclutio , 
quia (imul fiegarentut ptzmiísz cx hoc, 
quód fe liabent vt caufa 4& effectus ; nec 
inferasergo eadern neceffitate (unt ne- 
Ce(sariz jquia adliuc (lat, quód veritas có 
cl.fit mediata, & mitius ticce(saria ; (icut 
pofito decreto Deisquód nác fit Petrus $ 
necefsatió exiftit nec potctit negati De- 
trum efse, quim etiam negetut diuinung 
decretüm , & tarnen non eft eadem nc- 
ceffitas immuabilitatis li:c , & ibi : (imi 
litet ex omriipotentia Dei infertur polli 
bilitas creatura ,etfi hzc negarctat , au- 
feretur ét Dei otpotétia,ex quo falso de 
duccs cádé aeceifitaié, & obicétiuà certi 
tudiné cíle in antccedétis & cófeqnenti . 
6$. Tertio Arif. 1.Po(L.c.2.in fait e( 
fc magis credédum, aut omnibus pfifici- 
pijssaut quibutdá,ergo nó omnta süt cer 
tora. Tum 2.conclutio aliquádo eft (en- 
fu nora, vel pluribus denmonilrauionibus, 
€tgo in his catibus exceder. Tum jiprz- 
milse demougttrations propter. quid (ci 
trt demon(t catione quia , etgo impeifc- 
Gius,mam pcrfectior eft fcientia propter 
qid quàm fci&ia quia. Tàm 4.fi minüs 
cuidenter conclufio (circtut, ita vt ad di- 
mimutionem certiudimis pre milsatà mi 
nuatur certitudo concltandem e(sct de- 
uerieadum ad conclaf.millius certitudi. 
ni5 uia f fittum pecsblationé fmiti cort 
faivitut. Tam $.poíset conclutio ptoba- 
bilis císe inteüfior feientifica, fi ex inten 
fionbus przuiffis dcducereiur , & fic 
peces 


936 
erfedtior. Tandem axioma illud nóva- 
le in caufis zquiuocis , premisa fant 
caufi z:quidocz conclutionis, ergo &c. 
Reíp. Arift. ibi loju: de perfe&iori 
afsen(u , quj dicitur intelle&tus , quo folü 
afsenti mur princip: js immediatis, nó ne- 
sauittamé principia mediata etiam per- 
fctturs cognofci » qui1 mdependentius , 
quim conclafio , licét cognitione fcien- 
tifica altcrius fpetiei. Ad z. patet ex di- 
&is nos loqui de conclufione, vt. pendet 
à pra m (His; tum quia non císcet eadé for 
maliter conclofio,fed materialiter , quia 
al variationem mediorum variatar. Ad 
3.cum principia à pofteriori fciütury ha- 
bent rationem concl.quomodo auté pof- 
tiat dcinde afsumi pro principijs in de* 
monftratione propcer quid dicemus q; 
ftq. Ad 4. non magisconcludit , quàm (i 
tormarétur contra oppofitam ferr. fiué 
alit minor certitudo concluf. (iue zqua- 
lis,pofset minui,ergo veniemus ad nou.» 
Ccrtitadiné; quaré dicimüs talé diminu- 
tioné ticri p partes proportionales, ficuc 
;n. diminacione certitudinis pmilsarum 
nóperuenitut ad nó cerritudinem;neq;in 
diminur/'cne certitudinis conclufionts ; 
nam in diminutione datur. procefsus in 
infinitum ex diclis in Phyf.difp. g.& 10. 
tam in gradibus etafdem rónis, quam di- 
Qeriz rois, Ad f.eísct per accidens pet 
fcét:ior, (cd efsenualiter imperfe&ior,fi- 
cut cogniuo fübftancz , vt duo,elt acci» 
dentaliter imperfé&ior , & c(sentialitet 
perfcétior cognitione accidentis, vt tf1a, 
Ad 6.refpodct Sco, qi 13. Poft«quod quà 
iis sib proprias,& fpecil:cas rónes nó fint 
[Xoprié cóparabilia principia, K cóclulio 
nes, quia conclufío eft (cita (ciécfice prin 
cipia vecó per hab tà fiaperioré,attamen 
vt conttentunt in c6muni cognitione cec 
ta,& cuidenti, pofsunt comparari , € de 
ipiis vc (ic verificatur illad axioma. 
* "Hac do&rina euià fao modo applicati 
pót przmi(fis demonttrationis ab effe. 
&u, nà quáu siuxta ordiné obic&orü p- 
fc&iot àt cóclufio , a'tamé in ordine ad 
noftrá cogaitioné € contra tes fc habet , 


ne tüc perfe&tius cogaofcüur effectus, * 
& ! s Btreuiter igitur de hoc 


nouorcs dicaatur refpectu noftri 
65' Quin conditio dy Gcex caufis fa 


"ire cs licata 2p. Init. tfac- T.C 4 tbi * 


* Difp.XIT. De Demovfrating s 7^ 


contra Adtic.o(teridimus l'ufficere caus 
fas virtuales, quod poteft colligi ex Sco. 
ros 7. A. & I. vbi demonftrationes 

co vocat propter quid;idem habet q« 3» 
prol.& alibi;fusé et & fupra oftendimus s 
quomodo cau(z potlint effe medium de* 
monftrationis pro viseniM ibas inlo* 
cis declarauimus fextam coaditionem .« 

od lit ex proprys , Reliqoge quo3.co* 
ditiones (aus dilueidarz manent in à« pe 
cit;c. 3.& 4. vbi fecandum co; 
opin. mentam Acift. patcfecimus , nee 
occurrunt niti difficultates qued 
aioris momenti,quz paffim apa Do&k; 
videri pofsunt , f« eft aot. quod (icut 
dantur propofi tiones de omni. poíterio« 
rifticocum/f. praedicatum e om« 
niibus contentis (ub fübiecto,& feimperg 
ita dantur titiones de nullo 
rioritico,quando praedicatum nulli cone 
tento fu» fubieco, & nunquam 
tit, quz demonftrationi-negatiua: 
uiunt. Rurías ad demon(crationem po* 
tifsimam primus , & 15 modus (a« 
lainmodo — n erp 
tioni propter quid,vel quia ctià alij mo» 
di prt Polsuntj& ren modo intelli* 
gendus cít Atifc. cum r. Poft. 10. nega 
dlios modos prater primum, & fecundü 
eíse demonftratiuos , & Scotus q. 164 
Poft. car idem docet in fent. Lincon. 


| QvAsTIO-V. 
De circulo Q^ regre[fademonjivatiuo « 


66 (^1 circilusin digore (amatur;efc fije 
S cies fyllog:(imi à regrefsu. diftins 
&a,at (i fafa acceptione, (ic erit genas ad . 
circalürigorosü ,& regrefsá, vodc (yllo» 
ifmus citcalaris dici folet, dequo. Arif. 
2.Ptio c. .& Sco.ibi q. 4. diciturque «ir^ 
culát;s nó ablolucd, fed in. habi ad 
aliqu prioré fyllog fmt, co quód reuet- 
titur ad aliquá premifsá , à quapror e 
logi(nus proce(sit , ficut motus circula» 
tis,qui fit reuertédo ad illud, vnde venit 
tnobile ; quare q; huic circulari fyltogi(* 
m9 cóuenit tahquá gencriserit m ci 
tigorofo,& regrefs. can qaam fpe 
pendemus;dcindefpeciesaperiemus. 
' $yllo $ lnosita ue circularis indt 


; 












Duafr LV. De cireulo, t vegre[fu demonflrat. — 937 


Scor.cit, éft ex conclufione, «y conuer- 
fa vnius premijiarum alterius pramif- 
f illatio 5 ex quo elicitur duphcem pro- 
€cfsum, feu fyllogifmum interuemre, cá 
circulariter blogs » & fecundus (71- 
logifraus eft , qui circularis dicitur in or- 
dine ad primum, in hoc primo arguitur à 
przmiffis difpofitis in modo , & figura 
1n fecundo à conclu(tone primi cum pro. 
pofitione conuertente alterius. premi(sas 
ad inferendam aliam premi(sam in co- 
dcm modo, & figura . Hinc notat Arift, 
ibid. vt ex veris procedere poffit ifte fyl- 
logifímus, & concludere , debere fieri ex 
terminis conucrtibilibus; rat;o eft , quia 
wiia przmiíssrum debet. conuerti con- 
 uerlione fimplici (non alia conuerfione , 
"aliter mutaretur quantitas , vel qualitas 
propotitrionis, & fic non eser in eodem 
modo ) vnde fi termini non cfsent con- 
uertibiles, propofitio conuertens non cí- 
fet vera: exemplum , omne rationale. eft 
tilibile, omnis homo cft rationalis , ergo 


|. emnis homo eft cifibilis , fit fyllogi(mus 
- «ircularisin Barbara hoc modo,omnce ri- 


fibile cft rationa!e , omnis homo eft rifi- 
bilis, ergo, &c, in quo concluditur min, 

r conclufionem , & conuertentem ma- 
Aoris primi fyllogifmi ; vel omnis homo 
cít rilibilis, omne rationale cft homo,cr- 
go omnc rationale cft rifibile, concludi- 
tur maior per conclufionem , & conuer- 
tentem minoris primifyllogi(mi . 

Deinde docet Arift, an poísit in quali- 
bet. fizura circulariter fyllogizari , & in 
quolibet modo , & dat has regulas , pri- 
ma eft, quod in modis particularibus pr 
mifsa vniuer(alis on pót circulariter (y 
logizari, quia non concludnur vniueríali- 
tcr, nift exambabus prami(sis vntuerfali- 
bus,& cx puris parricularibus nihil poteft 
inferi; .. Secunda eft , in modis negatiuis 
pramiísa afficmatiua non pót circulariter 
€oncludi; quia przmifsa affirmatiua infer 
tut ex ambabus affirmatiuis , illa: autem 
in cafü ambz císent negatiug , ex quibus 
nil re&é lequitur , vide Tar, m expofitio- 
nc textus :& hac fatis de genere... 

67 Corculus , & regre(sus dcmonftra- 
tiuus fuat [pecies itus (yllogi(mi , diffe- 
runt inter fc , quia circulus proccdit seper 
3n codé demoniirand. genere ,.f.à priori 
rs roo de t 


& propter quid , feu per causà ; quod pát 
primó contingere vel in diuerfo genere 
cauíz , vt cum ex caufa finali o(tendimus. 
caufam efficientem, & deinde ex cau(a cf- 
ficienti probamus finem, fiu? cum ex for 
ma inferimus materiam , & ex materia 2» 
formam; vel (ecüdo euenire poteft in co- 
enerecaufz, vt cum ex cau(a mate« 
riali infertur effe&us, deinde afsumimus 
effc&uin pro medio à priori in genere » 
materialis caufig , & concladimus caufam 
materialem;qua prius erat medii, & hoc 
dupliciter , vcl .n. concluditur eadem om- 
nino numero caufa,vel cadem (pecie. e» 
grcfius autem non procedit in codem ge 
nere demonftrandi, fed diucrfo, nà ynus 
[yllogiímus eft demonftratio quia , altct 
demonítratio propter quid. 

Vterq; aüt tàm circulus , quàm regret- 
fus poteft dupliciter fieri , vt aduertunt 
Conimb, Aucría; Blanc. & Io. de S. Tho. 
ycl quód cenclufio afsumpta pro przmif- 
[a nonaliter fit nota;nifi ex vi prioris fyl- 
logifmi, in quo ex pramifsis fuit illatay&£ 
hic difcar(us dicitur circulus , vel regref- 
(us vniformis,formaliter , & proprié; vel 

uód non folum fit cognita per priorem 
yllogi(mum, fedt alia via, itant cum lo- 
co przmi(sz fubftituitur , fit alijs modis 
magis nota, ac quando erarconclufio,&c 
hic difcuríus dicitur circulus , aut regre(- 
fus difformis, matctialiter, & improprie 
quia non rcucctitur Dn pero notitia , ad 
uam per priorem ogiimum perueti- 
Ua es ; fcd ab alia perfc&tiori 
apugr 
dari 


Circulam admiferünt. Antiqui 

Arift. 1.Poft. c.3. ponentes omni 
demonftrationem, & (cientiam,itaut ide 
re[pectu eiufdem eíset cau(a, & effeQus, 
notius, & ignotius . Ex oppofito Niphus 
1. Poft. com. 3 j. referente Amico tract, 
16.diíp.1.q.4. dub. 1. omnem refpuit cir- 
cularem demonf(trationem , fiué in code, 
fiué in diuerío genere caufz . 
fent. admittitin diuerfo genere cau(z ; at 
Alex.3-q.nat.c.5. Apollin.q.18. Poftar, 
2. & Aic. cit. in aliquibus ealibus con-» 
cedunt in codem rc, nontamen ine 
ki ror Sere uàáplures , aut lale 

Fesler neta 2M qu Dir 


im tanquam e vt Neri- 
& Vgo Senenfisin 
open A d We Yn Lt 


* 


95$ 
Cal. Communis fenfus tüm veteram ; tei 
rccentioram a flirmat dati regreffum,; 8 
viilem effe in fcientijs;licét fit aliquod di 
fcrimen,nam quidam volunt;tunc vtilem 
efic regre(fum, (i demonftratio quiz pre« 
cedit , dcmonftratio propter quid (abfe2 
quitter jit Caiet. Bald.& Aric. quidam, 
vt Auctía, docent (erbper vcilem effeyqüa 
lifconq. precedatdemíonftraro , — 
68 Dicimus primó; nequit c: rcules in 
oibusadmitti,fed in a!iuibus, ram in di: 
ucrfo gcnere, cuam in eodem gcneresnotf 
tamen in ijfdem numero rcbus. Prob. r. 
qp non dctur circulus in omnib. ex Atiff. 
1, Polt.c. 3.& 2. Prio.c. 4. vbi Scotasq. 4. 
nam fi de omnibus poffet dari circulus , 
iám quelibet prz mi(fa e(fet circularitet 
demonftrabilis,quod effe fal(am oftendi 
mus (pra cum de fyllogifino circulari'lo- 
quercmpur, & przíertimimn Ferro mulla 
pramiffa poteft circulariter demonftra- 
ri, nón maior , quia vniuerfalis non infer: 
tur ex patticulari, qualis ett minor , neq; 
poceft minór inferti,quia affirmatida noa 
deducitur ct négátida , qualis eft maior y 
folu ergo ia Barbara, & cum tetmini süt 
€onüertibilcs,poffant amba pramitle cir 
«ulariter deduci. Tum quia nó quodlibet 
eit prius, & pofterius natura,caufa, & cf- 
fe&us , notius , & ignotiusmatura reípe- 
&tu eiuldenm,etiam in diuerfo genere cau- 
fz,quod efTet néceffarium, ti de ócmibás 
darctut circulus, ha in ifto femper proce. 
ditur demonttrarione propter quid , & 
«on(equeuter à priotibüs , & notiotibus 
tura,& à caufis, - 
. 69 Sccundo, d poffit admitti circulus 
m diuerío gcuere caufit , patet exdidbis 
-14rt.3-vbi cüm Arift.o(tendimus pof- 
c vnam definitionem vnius pericris de- 
snonflcari pet aliam altérius genctis de. 5 
dcfinito, & é contra; X findamentü ha- 
bct indicto Arift. 2.Phyf.5o quód caufg 
fünt (ibiiauicem cau(z, quod, quomodo 
fit intelligendam, fuse explicuimus difp. 
S. Phyf.q. t.ar. 1. vbi hanc mutuam caula- 
litatem, licét non fecundü exiíttentià cau- 
fatum , (ed (ccuridum diucr(as cones po: 
fuimus non(olunin diacrío genere. caa- 
Mz (cd &in code, dux12do aoa fiat ez 1é 
rp rods geacte caulz mate- 


ia generar vaporj& ex a- 


2 


Difp. XT TT. De Demonfraitohe 5. 


pore pluüia, vt ait Arift. s. Poft. 1$. & £7 
de gen. 68.:tem a&us in genetc efficiétis 
caufz caufant habitum, qui effe&iué cot 
currit ad proda&tionem alioram a&uum: 
in eodé ét genere piper calefacit ftoma- 
cum; & à ttomaco per alium aumero ca- 
lorem calefit; ex quibus manet-probata u 
vItima pars concluf; Qaod autem aliqui — . 

ref; ree ini his non efe perfc&um cic- b 
calum, «uia non regreditur ad eandé tu- 
mero caufam,& in eodem genere; parunt 
refert,quiz ficconficiunt queftionem de 
nomine ; fufficit , vt vterq. proccílus fit 

Ld ad quid, : ^ L 
^ Dices démonftratie eft vniuer(alium , 
€afas addu&i dé caufis ad inuicem in eo- 
dem 'éfubt particularium , mp ^3 
queant de illis cónfici mds NE LZ 
circularcs.Refp. etia de illisca s 
ficiunturvniüer(ales propoütiones, nan — — 
cum vaporeft medium ad inferemdá plu- —— 
uiam .füpponitpro ommibusvaporibus, — 
ex quibus fic ; vel eft generata plouia - 








generabitur , & plutrià fupponit pro illis, 

quz ex vaporibus funt: tg ,velges — 
nerabuntut; idem é coatrà dicendam, cüt.— 
vtimut pliuiapromedio s 0 — 9 —— 


7o Dicimus fecundóyrégretfuseft pof 
fibilis,& vcilis (ciccijs;ita Soda iA 
&q.;.prol.ad 3;primc.vtmocat P. Faber — 
tlieor. 9.claris z.Prio.qu4t & prob.ex Ae— 
"rift. 1. Poft.c/re.vbi dit duplicem demorm 
flrationetn quía , & propter quid , & ait 
tp quando tetmimi fant reciprocispóvfie- 
tt rrantitus de vri ad aliam ; affett exeunte 
plum de aofí feintillatione planetarum y — 
qua à priori probatur per effe prope nos, 
& à pofterioti demonilrat plametarum — | 
Wesen maiden cioe n D 

atim Luünz,&ipfiusfphernwafügurajdé — — — 
docet c. 5.& 1; PhyCc. 1. vbi dat modum 1 
inaeftigandi ex. tiotioribus nobis notio- 

ranatura quando fizé (unt immanifeltio- 

raj& 8. Phyf.5 2. ex motu zterno probar , 
&teroiratem motoris, & tex. $3. €x 2ter- -- 
nirate mótoris oftendit miotttm ccecnum; 
T.dé Áa.1 t .docecex notitia e(lenciz nos 
deuenire in cogniciónem accidentium y 
& ex cógaitione accidentium in motidam — 
eifentiz; r. Phyf.6i.ex reram corrüptibis — 
Ditate deasonttrát exiftentiam materte y, 0 
& rdiGewcr.exmuteriaà priosde- — 


m 


^v ca 


» 


(cow. dre 








Quéfe. IV Decireuloseregrefudemonfratiuo. 912 


monftrat corruptibilitatem. Tum quia a 
poflibile c(t Bra epe nobis notiores 
uam fint propriz cauíz ; crgo poterunt 
posa cus ani quia inferce. (uas cau(as ; 
dcinde caufas cíle.notiores natura cogni-, 
tione diftin&ta: , ergo per ipfas poterunt 
propter quidconcludi eHiedus.Efl etiam 
vtilis, quia hac yia ab. effc&tu. ad cauíam 
eftnobisinnata à natura , vtait Arifl. 1, 
Phyf.c.1.& 1,Met,c.1.& nonnifi hac via 
ex notioribus nobis fuerunt adinueniz 
Ícientiz ; quare.fi deinde non liceret 1e- 
uerti à caufa ad effc&um,nullz, vc] pau- 
eiffimz darentur cienuge propter quid. 
Tum quia per regrefíum à cauía ad. effe- 
Gam, vbi. prius crat cffc&tus nobis.con- 
fusé notus, & per fen(um,fit cognixus di- 
ftindé, & (cientifice, vnde alias proprie- 
tates poffumus deinde de effe&u inucfti- 
garc; qua prius 1gnorabanuur. » vt. clarius 
€x concl, feq. patebit, (155 hn. 04 
^71 Dicimus 3.neque citeulus , neque 
reflus vniformis, formaliter ,& proprie 
potlibilis ; fed difformis, mateyialiter, 
& improprié;ita colligitur ex Sco.1.Prio, 


] 24. vbi vt vct fupponit fyllogifa cir- 
tula 


tem debere procedere. ex. przini (Tis 
megis nous, gn primü fyllogi(miü fue- 
tint cogniig;& al:js locis iofta cit, Prima 
pars,quod non íufficiat in circulo vcl re- 
grcítu,quod procedat ex cóclíolü cogni» 
tà ivi prioris (yllogifini, cft Acitt y. Pott. 
€:3. hocin.probát rónessquas coutra circu 
Wü adducit; Tum quia idem edet nouus, & 
ignotius relpectu ciu(dem,;& per (cipfum 
pede ndaMís prise not Pai 
prima conicq;- prob. natn quiliber (ylio- 
gimus: dcbet; procedeie ck iae cud 
cx dictis q. prac. att« 2, crgo conc], primi 
fyllogifa erit iguotior , & qualibet pra» 
mila cec nonior, (i autemin circulo; vel 
regre(su aliqua. przmiffarum probare 
tur per conclufione;n (olam vt cognita vi 
ptioris fyllogumi siam crit notiory& prz» 
mifsa iila 1gootior. , &. hoc eadcm. ous 
nino notiria;qua prius nosccbarur n. tam 
intensés Secunda conícq.et;à patet , quia 
fi prziniísa illaa in rcgreisu noiceretug 
a concl.primi fyllogiin: tà:ju3 per cau ^ 
im faltim in cognolcendo, qua conc. in 
p imo iyllogifmo cognofcitur per. eandé 
[ rzmifsam tan uam per cauíam i pco» 


baretur in fecundo fyllozifmo. per feip- 
fam, eísetq; (eipfa ite nod oUd. 
»n.cft cau(a caulz ef lo... 

» Ncc valet illa refpófio,quod poffit idc 
efie ser prieneii rius, & poflerius 
in diuer(o gencre cau Mig tius. , Sc 
ignouus in diuerío ordine c cendi , 
notius v.g. nobis, ignotius natüra.Non va 
lec, hoc .n. impugnatur quod nó poffit in 
hoc caíu idem habere rationem cff:&us, 
& caufz:pam fi conclufio vr cognita p 
primum fjyliogi(imum non habct maioté - 
cognitioné,non potcft c(sc cauía cogna» 
fcendi aliquam. przmifsarum, nec in co- 
dem, nec in diuerfo gencre caufz,quia vt 
fic eft minus nota, & vt poíset demóllra- 
rey deberet perfcéius cognolci, quà prae- 
miísa demon(lrabilis, Tum quia cogni 
tio,quam habet«onclufio pcr primà de- 
monftrationem, cft cogn tio mediata, & 
à pofteriori fi (citar demóftratione guias 
ergo vt Bic cognita non potcft in rcgref- 
fu  vckcirculo propter quid. inferuire vi 
pra mifsa,quia pramifse in hae dcmoftzas 
tiont dcbent cogno(ci cognitione imme- 
diata; fi vero prios (citur demonflrauo- 
nc propter quid, cogoofcitut cognitione. 
dittinéa,& minus , quàm prznfsz , er- 
go vt fic cognita non pór aísumi vt prg- 
mna in demonít ratione quia,in qua P 
mifiz.fünt pot;orcs conclufione cog 
tionc cónfufaj& quo ad nos, . ou 3 
- Ex lispatet probatio. fecunda partis 
conclu(.f; quód concl a(sumpta in circus 
lo,vcl cegtcísu, debet perfcétius,& aliun- 
dc cognoíci, quàm fit per prioré demons 
ftrationécognita - Scd valde difficile eft 
explicare , quo pacto conciu(io.illa mas 
gis fciatur ;. duo tamen modi poterunt 
a(; gnari ambo «x Scoto deducti,qui fe» 






1s 


ré in vnum coincidint , - 
72 Primus mocus docetur à Sco, 1. d 
dias E. vbi dechiás,quo pacto (ciátur 
€oclufioncs, nquit;quod pót baberi expe 
riétia de cócl."(.quod eclypfetur Luna, & 
tunc per yiam diuifionis » & refolutionig 
inquiritur caufa , qua via dcuenitur. qfüq. 
ad princi pia nota cx termjgis , & tunc ex 
tali principio potcft conclulio prius tia 
experientia nota ceruus cognofci.f. icien- 
Hhcé : fÉcinquirendo causam eclypis 
potcft dcucniri ad hoc principium pet. sc 
au edd ue, M 


b 


940 
gotum,g opacum interpofitum inter lu» 
mino(üm , & perípicuuim impedit luminis 
mulciplicationem ad perfpicuii , & (à pcr 
tzcíolutionem inuétum fucrit , gj terra cft 
tale corpus interpo(icum inter Solem , & 

Luná;cclyptis (cictuc non folum cxper:é 
tia,(ed é pp quid.Ex qua doctrina clici- 
tur hic proccifus in regreilu, vt prius co» 
gno(catur confuse effc&tus.(. ex periécia, 
quod exiftat. Secundo re(olutorié inucnia 
tur caufaabitrahendo ab hoc , quod «tfc- 
us (it, vcl son fit in tali (ubic&o . Ter- 
tio demon(tr.«ione qua pec effc&tum 
demonftratur caufam efle in tali (übie- 
éto, & totushic proceilus ett coafulus , 
Qam cffc étus cunc dittincté cogno(citur, 
uando per cauíam fit nctus, coufusé vc- 
cum via feníus percipitur; caufa etiam 
confusà ccgnolciuur quia (olüm (citur , 
qued iit, non quid t, Tandem poflea à 
priori & diftin&é ctfe&tus dcioonftratur 

Cauíam , qui regretlus e(l necetlarius y 

«t habeatur cerifBiina cogniuo,& (cien- 
€'fica de rebus. 

73 Secundus modus innuitur à Sco, 
quo!,7. A .vt oprimé aduettit P. taber cir, 
explicans .n. quomodo poflit aliqua vert- 
€4s de cíe&Gu c(fe euidens ab(q; eo, quód 
cognof(catur propter quid;inquit, quia 
propter quid mon babetur. a fenfu mfi me 
diante viieriori cognitione y quibus ver- 
bis infinuaui , quod fuse poftea dc. lara- 
uit Zab. I.b. de regreiiu cap.4-& 6. vide- 

- licet, quod primó demonttracione quia 
probetur cauía : fecundó non ftam fiat 
pem. fed paul;sper iux«a maiorem , 


vel minorem inrclleétus petípicacitatem 


(0 Wtlatur in cognitione diiin&ta cauíz in 
oct Ee 


ei igando viterrori cognitione, & alijs 
ijs quid fit caula , & «qualis üt conacxio 
€um cffc&u,que cognitio ent perfectior, 
quam illa babita per. demooftrationem 
qua j & tandem poft hanc axcntis nego 
tiationem fit demonftrauo propier q:4d; 
quito voluit fignificare 5cot. cum 
P- cit. dixic per diuftonem quandoq; 
ledeniri ad principia nora cx terminis 
si. inuenta cauía ,& circa (p(am negotian- 


Difp- X 11 I. "De Demonftvatione ... 3 


ta. Hunc modum obfetasuit Arift. 
nam t. lhyf. ex generatione inucfliga- 
uit. exifteatiam materiz , deinde aijs 
inedijs perfe&ius aperuit naturam mate- 
riz mulcas patlioncs declarando, vt quód 4 
fit (afceptiua contrarioruin , quorum na« 
tura eft mutuó (cexpellereab eodem (ü« 
bie&to,qua rationc materia modo ett (ub. 
formaunodo fub priatrone, qua candem ^s 
dittincta cogmuonefupoficad prio: de ——— I 
montirac? de Gen.matcriam cilc cau(am *3 
tran(iutabilitacis |. Et quonia: v. pluris 
mum praecedit cognito effcctes contu(a,, 
idcirco regularicec regreius fica dcinous 
ftatione qui 2 ad demonftiauonem pros 
pier quid 6 vcró prior citet d: movft a« 
tio propter quid , & deindc ctlcctus co» 
gnofccretuc non (olum ilia ácmonit; aio 
ne,íed e* periencia, & contuccodimc, nom 
erit improbibile poüc tunc nci rcgref- 
(um ad dcmonftrauoném quia, vamus —— 
prior ut frecuenaor,& potitzccgniaeni—— 
acconiodatior , X 3 
74 Quoddi&á cft de cauía & effc 
in tegreijuydic endum cc de duabus inute 
cem cau(is in dirculo f-.quód caufa aiiume—— 
pia pro media in cir.ulo prius «hijs vije- 
perfc& us cognofcacur , aat habetur de 
ar cognicio immediata,nam caula vt c 
a immediate debet cogaofu, licét vt ef» 
fc&usiwmmeédiaiécognofcatur. 
Ex liis patet; quomodo rationes Ari 
contta circulüm non ofliciant noftre fent. 
non.n ie-uitur idem eodem modo cogat 
tum eflc notius , & ignotus, prius, & po- 
flerius,aut per (eip(um probari eademta* 
tionc, vt dedgcebatur ex regreffu vaitor- 
miy& totm.liter, (ed íolü idem vno actu 
cognitum etle norias cognicam alio actu, 
& vt fic potte efle prius,vel pofterius, c, 
qua ratione hic dilcuríus diciiur circus 
lus,yci icgrefsus maucrialis , quia. rcuere 
titur ad eandem matcriam , ille verà di- 
citur formalis,quia eíset flio non (o 
lumad candem rem,íed etiamad eandcca 
cogniioncm formalem , videte Ll. Fa- 
bium cit. qui rationes in contrarium fol- 
uit ex profeíso , j 






ad 






» 


" 





B. wes 


Zi 


Urt 


at 
*x ^ 


DISPYTATIO DECIMAQ 


To AY 
VARTA 


De Syllogifimo Topito , €) Elencho. 


"e^ rllogifmüm in Communi [epius docuimts. vatione materia 






o en: 


uw 






». — 6o 


diuidi. intres fpecies, Demonflratiuum «J. Topicum, C Elé- 
vbuia:sy de Peu fatis egimus án duabus precedenibus di[p. 
tàm quà ad effeium, quem parit, qu« efl Scientia , quàm quà 
ad inatcri amy ex qua confici debet 5 roflat pro complemento 
buius operis de Topico y C Elencbo. pertratiare , quüd in bac 
f^ vica difp. abfoluemus correjpódene libris Top. Q Elench. 
Pt autem exatla babeatur cognitio de bis fyllegifmus, duo effent inue[ligandayma- 


feria ./. ex qua componuntur? cffe£lus quos producunt; de materia fuse diximus 
vir peri e domne uis vt aliqua de ejeiibus Jubiungamus seffetlus 
ela 


$yllogimi Topici,eft o inio, $yliogi[mi Elenci y v 


pparentis esl error ; quorum, 


vognitio maxime confert ad cogmtionem fcienti& ,cui opponunt uryerror p.ex à 

- pofito.contrariatur. fcientiey opinio veró ( cum mediet iater errorem, G* fcientia), 
erit oppofita vtriqs ficut colores medij comtrarij dicumur extremis» 
dnm sa 


Qy£ZsTIO L 


AR ait C'quomodo à frien- 


(ferat. 





s Ari habitam opinionis am- 
IA Y bigit nemo,& probat Arift. 
d A iplc r.Pott.c.24. quia pee- 
a. *-—- ter. propofitiones. necetfa- 
rias dangr età contingentes , fcd he oon 
poflunt cogaofci per (cientiam, vel habi- 
tum principiorum » cum obicc&ta horum 
- habicaum (int propofitiones neceffariz ,. 
vt in (uperioribus vifum ett, ergo cogno« 
cantut per alium habiti » qui dicitur opi- 
- io; claré aucem apparebit. difcrimen in- 
ter (cientiam, X opinionem , cam cxpli- 
catum fucrit , quid tit opinio , &in quo 
cius formalitas contiftat: Arift .cit. text. 
44.cam definiens. inquitquod cft exifli- 
matio.i« affcnfns immediata propofitio- 
nis , € nonnece[Jari& ; procuiusdefini- 
tionis intcll;gentia (ciendum ex Arift.ibi, 
quód (icut in propolitionibus necellarijs 
duplex a(fignatur habirus, vnus, qui dici- 
tut intellectus , & verfatur circa propofi- 
tiones i iimediatas;alter, qui verfatur cir- 
«a mediatas, & dicitur (Ícicntia,ita etià in 
propofitionibus contingentibus duplex 
ali znari debet habitus opinionis , vnus , 
qui cicca mediatasalter, qui circa lme- 
diatas propo(itiones ver(etur. Rat: eit, 
vt norat Io.de Mag. 1.Poít. q.vlt, quiae 
Logéa. — 


ficut datur ftatus in przdicatis effentialI- 
bus, ita & in accidentalibus , & ideb cum 
1n carum probatione non deueniatur ad. 
propofitioncs nece(farias , quia cx necef- 
fario non fequitur contingens , peruenie- 
mus vtiq; ad aliquas contingétes primas y 
ac immcediaras , quibus affentiamur ex 
probabili connexione tetminorum, qua- 
lis eric hzc, Omnis mater diligit filium y 
ifla n. in (crie contingentium ab omni- 
busacceptatur , vt vera; aliud exemplum 
affert Io. dc Mag. fed nos commune ad«- 
duximus. [taq; iba defin tio cfl opinio- 
nis fime difcuríu, non aüc illius, quz cum 
diícurfu. habetur , qua rurfus eft duplex ; 
vt ait ibid. Io. de Mag. propter qui, 8€ 
quia , ficut,n. notitia alicuius ncceffati 
accepta per propofitiones neceffatias inm 
mediatas dicitor (cictia propter quidyac- 
cepta verà per mediatas dicitur quia , fic 
ctiá notitia alicaius vcri contingentis ac- 
cepta per propofitiones immediatas, SC 
contingétes dicitur opinio propter quid y 
accepta pcr mediatas dicitur quia . 

3 Vtigitur. prafata definirio poffit ap 
plicari opinioni per difcursü habitae, quae 
[cientia corcefpondet , loco propofitio- 
nis immediate ponenda eft mediata , vt 
in fumma dicatar , quód opinio di(curfi- 

ua cfl acceptio propofitionis mediate " 
nece(fari&» mà (i non (pecificetur, quà 
propoliuo ft mediata , vel immediatacss 


Xyy 3 


942 Difp. XIV. De Syllog.Top. em Elec: 


d cfinitio conueniet ojinioni io commu- 
niad vtramq, & folet (ic pa(imab Au- 
€oribus explicari, quód Opinio fit cogui 
tio, fex ajJcn[us determimaims alrevius 
partis contrad.Clionis cum | formidine 
alterius, per hocs quód dicitur cognitio, 
vcl ailen(us,conuenit cum fcientiay& alijs 
noiitijs neceffar;js, per hoc,quod dicitur 
determinatus;fecernicur à dubio, & fuf pt 
€ione , quia dubitans in neutram partem 
dcclinat fed manet anceps,vt notat S. Th, 
2.2«0:4»art. 1. füfpicans vero , cto mags 
in vnam parté propendeat, quàm in aliain, 
quia tamen Icuibus mouetur inditijs, & 
conic&uris,ideó non aifentirur li det ec- 
minaté , at vcró opinans , vt poté innixus 
magis vrgentibus, alter! part! determina. 
1& adhzercr Quia tamen adhuc ilta deter. 
minata adhazi;o non cit ita fixa, & (Labi- 
lis, vt fit (inc vlla formidine alterius par- 
tis, pet hoc fecerniturà (cienria, que ett 
finc vlla prorius formidine ; cuius ró cft , 
quia & «x natura obicéti , circa quod vet- 
fatur,quod eft necetfarium, ac impoffibile 
aliter (c habcre , & etiam cx modo, quo 
&irca illud verfatur nimirum cum certica- 
diac, & cuidentia atfeofus fcienuficus ita 
fe habet , vt inuoluatar in eo virtualiter 
in lufüm iudicium de impoflibilitate (ui 
oppotiti & idco eit adha(io detecmina- 
ta ad alteram partea fine focmidine ; é 
contrà veró quia Opinio, aut verfatur €ir- 
caobiectum variab:le , vt fic , ac potens 
4l ter (c habere, aut (i ver(atur circa obie- 
étum nece(farium , non tamen modo ne- 
ccetfario quia vtitur ad. illud medio pro- 
bibili, & dialeQtico , quod potcft in pro- 
batione deficere , ideo formidini (em, ec 
obnoxia efl, aut cx vno , aut cx alio capi- 
te, itaucib alfenfü opinatiuo faltim vit- 
tualiter, inaoluatur iudicium , quod vcl 
€ius obicctum poteft aliter (e habere, vel 
mediü quo vtitur a probatione deficere, 
4 Scd hic dubitari folet,anj& quomo- 
do dcrauione opinionis fit tormido de 
parte oppotita. Katio d ibitandi ettjquia 
propofirionibus conctingenubus imme- 
diaus aifcotunar abkque. vlla formidine , 
&c ctiam quibulda.« hittotijs, rmó quida 
fuis opinion bis ita firmier adhrcnr, vt 
Dppotias proifus falías exittiment. , vc 
cucai ier 1595.1ta5, & Scoullas, atqi 


ita notauit Ari(bipfe 7.Ethic;c;3« Aces - 
dit , quod formido auferre wA eee 
minatronem ad alteram partem ,fi ergo 
talisdcterminatio cft de cílentia opinio- 
nis nequit eífe formido . Hac de caufa li- 
cé Io.de Mag.loc.cit.& Tat.ibid. tencát 
formidinem cffe de clTentia opinionis, c 
Camerar. nuper q.14. Log.alij tamen Sca ; 
titt, vt Mair, 344.24. q.vn.arc. 6. X Bat. . 
fol.q. 1. Prolog. quos fequuntuc Recen. 
tiorc$ quamplures, oppofitum docét, a(- 
fecentes. formidinem per accidens. intcte 
dum aliquam opinionem comitani 4 ormia 
rum vcl cx difpoticione recipientis mcd. 
fic non adhzrendo ficaitec , vel ex aqua. 
litate rationua ad partes opiqatas. à 
aliquo alio accidenti , ait Biol. addi . 
Mutr.fotmidinem cffe derauoucopinioe ——— — 
nsfaíe,nonauwemwetg. —— 150A 
( Ceicrüm, fifi Scotiflz (revera —— 
velle videniut) intendant négste de ra» —— 
tionc opin'onis cífe,vt vel at ack | 
ter anncxà ,vel (alti aptitudi ) 
midinem de pacte oppolita , (ané audien. 
di non (aac ; quia ita deít  difer i 
inter certicudioem (cienaz, & proba 
tutem opinton s,quod certé alio m 
ignari nequit , nili dicendo, quod fciéti; 
ctt cozn tio quz ex (uo genere, & cX m * 
tura obicÓbi circa juoiverfaur ,SXxmo« ——— 
do, quocirca Mad vecfatar ; eft i A x 
falficatis , ac proinde etiam formidi 
partfoppofita , & op. mo contra e 
gmrio ex (uo geusre , cui potett fubetfe 
tallum,quodcóftit etiam de ipfaopinios — — 
nc vera, fi ,n.talis opinio. verfatur circa 
Obic&tum coningens, cfto quatenus vera 
includat conformitatem cum eo hic, & 
nunc, tàmen quia obiectum eft in fe va- 
riabile, poterit illa cognitio ex genere. » 
fuo, & ex obie&o eísc falfa, etiam vere 
fccur circa obiectum neceffarium proce« 
dendo ad illad per mediam probabile. s 
eiiamli dicat conformitate cuin co ,ad- 
huctamenex modo procedendi Fr c(se 
falfa, uia inedium, cui innititur, licec. (t 
probabile;non tamen neceísario vecum $ 
ergo opinio efttalis cogmtio ex gencre 
fuo , vt (i nG ictu (emper habeat anncxim r 
formidinem , illam tamen babere potcits 
quia «um cx obiecto fuo , tum ex moto 
procedendi poct illa [ubc[sc fius Nc€ 
valet) 






















MN LEE. 











Sf L Quid fic 


qalet, qnod a:t Ba(sol. fyllog:(mam topi- 
€um cx genere (ü0 non generare opinio- 
nem cum formidine , (cd cum adhzrentia 
conclaüoni opinatz, quátum fieri poteit 
ipfum. Non valet ,nam pcrconramur, 
prie (ic hec Grmitas adhz ionis ,vel.n. 
'aciagit neceffitatem,vel non,fi primum, 
:ergo à (cientia non diflert , fi fecundum , 
ergo abfo'uré loqnendo, & ex genere fuo 
potett illi flübe(se £alütas , atq; 1deó fyllo- 
gi(imus topicus generat opimienem cum 
a&uali- formidine , vel (altim cum apti- 
£udinali . : 
"6 Exhis ergo concludimas formidine 
'aptitudinalem efse paffionem opinionis, 
qus oritor ex nacura afscníus opinatiui , 
:qui ex (uo genere calis e(t, vc nunquam at 
tingat certitudinem , & firmitatem actus 
fcientifici;per quam dütaxat tollitur om- 
nis formido.V erum tamen cfthanc apti- 
tudinem impediri poíse ne exeat in aCtü 
| ^e E va capitibus M: inge- 
r ex ici tamen poteft przíer- 
bo oh »quia licét fandame- 
tum a(sensus (t cx (ua cond.tione incer- 
tum; & fallibile , tamenquia multis ex - 
( perienajscomprobatum chenditut, 
ac vt verü in plurimum, idco acceptatur 
fineformidine,hac ratione abfa; vila fa- 
fpicione deoppofito alsentimus propofi 
tionibus contitigentibus immediatis , vt 
quod macer dligit filum, ac ctiá antiquis 
liitorijs, quiavt notat Doé&or quol. «4. 
$.De primo , licét humanum teftimoniü 
ex (ua conditione fit fallax mediü ad a(- 
fentiendum , etie tamen portet tot homi- 
wm autoritate firmat , vt in nobis pa- 
fiat certitüdinem- quandam morale , qua 
de cau(a inquit Aug. 1$. de- Trinit. c. 12. 
& t2.à Doctore ibi relatus abfir, vi fci- 
re nosnegemus , qu& tefiimonio didici- 
mus aliorum , alioquin nefciremus effe 
Qceanum , nejciremus effe terras , at 
wibes qua celeberrima fama cómendats 
eadem racione prudens Scotifta, vel Tho 
milta poteft tàm validisfundamentis (uà 
ftabilire fententiam , vt moraliter fibi fc- 
carus ir de fua opinione,nec cimeat 
de oppofita. Porcít ctiam hoc in'erdum 
accidere, vt notat Tat.cit. cx temeritate , 
& m tte fgpius videm? quof 
dam indo&tos finc (afficienti , ac (ol, 


-- e * 


inia . 943 


fundamento ita pertin1citer fiis a1hzre- 
re opinionibus , vc non opinari , fed vec 
fcire przfamant , & oppofitum :d:ccnt 
proríus impoffibile, quod certé procedit, 
aut ex ignorantia , aut ex voluntatis per- 
tinacia , cuius indolis funt Haretici , qui 
fua fal(a dogmata tàm vera cxiftimant, ac 
ipfas fidei vecitates,yndc potius ex tam.» 
pertinaci adhz(ione dicuntur Haretici , 
quam cx co , quod haiitenc in fide : talis 
quoq; iudol;s erant Philoíophi,de quibus 
Acift.loqucbatur 7.Eth:c.c.;. & hicopi- 
nandi modus non tàin dici debet opima, 
dues temeritas , & przsiiptio, vt inquit 
atar. Quamuis autem formido modo 
redeclarato (it de. ratione opinionis 
inc tamen non fcquitur tolli in opinione 
determinationem ad alteram partem,eti& 
Quando interuenit aGualis ipía formi- 
do, quia hoc eft proprium dumtaxat da- 
bitacionis , vel (ufpicionis, vt diximus 
hoc igitur folum efficit formido , quod 
quia a(sen(us determinatus alterius par« 
tis non eít cum euidcntia, & certitudine, 
fic afscntitur determinaté intellectus pae 
ti illi ,vt iudicet formaliter , vcl virtuali 
tcr ob.ectum illud probabile pofse aliter 
fe haberc , vnde proprie formido tollit 
firmitatem afseníus , non yeró determi 
nationem . 

7 Inoppot. obijc.quod formido nihid 
per featcincat ad opiaionem, Turn quia 
pót e(se opinio de aliqua corlufionc nc- 
cefsariacum nimirum proceditur ad ca.m 
per medium topicum , (ed in tali opinio. 


.ne nequit efse formido, quia talis conclu - 


fio nequi císe fal(a,ergo,&c. Tuin 2.crià 
in probanda conclufione contingent: elt 
aliquis actus , quo incclI:ctus coafidzrat 

ise fitionem efsc veram , nom 
Daikdusndo ccsdiqoi un & talis eit 
fine íormidine , quia nonrefpicitoppofi- 
tam efse poffibile, & calisactus cfl opi- 
patiuus ,cum ex ipfo generctur opinio, 
Tum 3. poteft angcti opjnio non a:igmé« 
tata formidine , multiplicaus .n. rationi« 
bus probab;libus augetur opinio, & mi- 
nuitor formido;ac incertiiudo , e: 9» hzc 
ad illam non attinet . Tum 4. a&us opi- 
natiui noà. corrumpunt fcicotia* , nam 
Arift. zpé eandem probat conc iio- 
nei rationibus p ilibusf, & n cef- 

Yyy 4. bj» 


9 44 


farijs,ergo funt fine formidine, quia for- 

mido non flat cum fcientia . Tum tan- 
dem;quia negatio certitudinis , & euiden 
tiz,quz cft origo formidinis , non ctt 
de eísentia actus opinatiur, quia nul'aas 
negatio eft de efscntia alicuius pofitiui 
qualis cft actus ille . 

8 Refpondet ad hzc omnia Tatar. cit. 
dub.2. ex Greg.q. 2. Prolog. art. 4.(ed 
valdé perplexé , conuictus .n. argumen- 
tis admittit quendam habitum medium 
innominatum inter opinionem, & fcicn- 
tiam,quem nec ipfe intelligit , nec. dccla- 
rat. Ad r.icaque dicitur poíse efse opinio- 
nem vtiq; de cenclofione necefsaria, non 
tamcn cognita vt talis, quia per medium 
probabile non poteft attingi, vt neceísa- 
xia » fed attingitur vt vera , abflrahendo 
à conacxione neccísatia , vel contingen- 
ti ; & quia medium non c(t necefsatio 
yerum , ideó licét per illud afsentiamur 
-;Obic&o in fe nece(sario , non tamen cum 
tanta firmitate , quanta requirit obiectü, 
& hinc relinquitur locus formidini : tum 
etiam quia licétconclutioni in (e nequeat 
fübefse fal(itas, poteft tamen fubefse. » 
ex cocapite ; quo deducitur ex medio 
probabili, vc in fümma fit dicere opinio- 
nem de conclu(fione necefsaria pose tal- 
fitatem fubire non cx natura obic&i , fed 
ex modo procedendi ad eius probatio- 
nem , vt ditam eft ,' Ad 2, probat tan- 
tum pofse opinionem reperiri fine a&ua- 
liformidine, quod concedimus , non ta- 


men fine radicali , & ayritudi;ali . Ad 3^ 


parner conclud.t de formi ine a&uali 
quz co mapis minuitur, quo plurcs affz 
runtut rationcs probabiles , radicalis ta- 
men fcmpcr inuariata manet , ncc tolli 
potcft per multipli cationem tationum., 
, probabilium , (ed (olam magis , ac magis 
impediri, ne exeat in actum. Ad 4. pen- 
det cius folutio ex fcq. art. pro nunc di- 
catur probare cantum de a&ual. formidi- 
nc. Ad vit. illa negatio circumfcribit no- 
bis differentiam quandam potitipam , vt, 
pa(Tim in alijs multis euenit , 

9 Quia cum opinione magnam 
habet affinitatem , non crit abs re. aliqua 
dc fide 1n fine huius art. (ubtexere . Fiaes 
igirur cfl ajfenfus determinatus alierins 
parus propier auclorkatemycz teitimo- 

ese" Vt 


Difp. X I1. De Syllog/Top.eo Elenc. P 


"adhuc tamen deficit quoad euidentiam , 


nium dicentis ; quia veró duplex potett 
effe ceftimonium, cui creditur, diuinum s 
vel humanum, feu cteatum , vt etiam An«- 
gelus compleGtatur;duplex quoque fides 
diftingui (olet , humana .f. & diuina, (cu 
alio nomine naturalis, & fupernaturalis , 
aut etiam infufa , & acquifita, vt loquitur 
Scotus qnol. 14.6. De primo intet quas 
efto plura ponat difcrimina , hoc tamen 
potiffimum eft , quod quia Deus eft tee. 
ftis infallibils , ideo diuine fidei nequit 
fabe(se falfum , vndé quoad certitudinem 
accedit ad (cient ram, imó ipfam fupetat 

























& claritatem , vndé cam definit. Paul. ad 4 
Heb.11. Fides est [perandzrum fubflan- —— 
tiarerum argumentum nonapparentilé ,— 
ob certitudmem crgo. infallibi - 
diuma fecernitur ab opinione , o 
fcuritatem annexam à fcientia 


L^ 
* ks A 


vcrà é contra humanum teftimonium.» —- 
falli poteft, & fallere , ideó huma ^ 
dci poteft tubeíse falfum , v oi 
maiorem habet cum opinione affinita-- 
tem, quàm d'uina, quade caufa Arift. 
fidem hanc (diuinam cnim non agnovit ) 
frequenter vocat opinionem , & ! 
cum alio cófundit 2.de An.157. t. 
cap.1. 4. Top. loc.67. & lien: 
ca, quz ad opinionem deferuiuni 
fctlocum ab su&oritate. Hoc tame 
huc difcrimen netatur inter nàe 
nam;,& opinionem,quodlicét vttag; im» — — 
nitatur motiuo probabili , 5d tamen inter | 
c(t, quod opinio innititur motiuo intrine / 
feco, .(. conpexocum obiecto , fides ve^ — — 
ro extrin(eco.f. teftimonio ali ho 
modo conftitaunt- duo genera, vel.fpes 
cics habitus formidolofi . 

10 Sed obijt nónullus fidem huma 
ná nó pofsc proprie opinionem dici, quia 
hamana fides poteit attingere phy ticam 
certitudinem , aut metapbylicam, curnee 
quit fubcffe falfum,nunquam tamen opi- 
nio , Frobatur a(sumptua»nam alseníus y 
quem pra bemus lute propa eni dac 
jU € fl, videtur certus euam phy «ce ; &. 
nontantum moraliter , eo quia non po«- 
tüérant ; etiam pbyfcé loquendo, tot 

ines, touuc Geculis affiramace ; quod 

Roma cft, li cc, vcra nou císec. Ac 1ftud 

ditum bcae rcfclht Arrag.in fioe Logs 
cQa4- 








Quat. I. Quid fit. opinio ; e» fides. 


€onftat .n. omnem a(senfüm humana fi- 
dcnitentem, etiamfi omnium hominum 
au&oritatc fulcitetur naturaliter ,& phy- 
ficé efse fallibilem,cfto moraliter fit ccr- 
tus,quor .o. hiftoria ntur in vna re- 
ione certiílimz , qua tamen negantur 
ab alijs? imo quot hiftoriz ab omnibus 
fcriptoribus traduntur » vt certi(Timaz: , 
quas tamen nullam prorfus habere (pe. 
Ciem vcritatis demenftrat ingeniose , Sc- 
cundus Lancellotus. Abbas Oliuetanus 
in (uo opufculo Italice con(cripto Farfa/ 
loni de gli anticbi Hi(lorici ; qug magis 
trita, ac decantata , quàm illa de Hotatio 
Coclite , quod folus fapra pontem totius 
 Etrafci exercitus impetum füftineret,vn- 
de Petrarca cecinit Horatio fol. contro 
To[cana tutta , & tamen meram faba- 
là císc oftédic (edulo loc.cit.idé Au&or. 


BL "S 
QE SLiO lI. 

| Wn fcientia, € opinto poffint e[fe 
ap wl de Acces 0. If 
"Y T omnes hic térà no:át pro intel 
^oc V digétia;quefiti difficultas mouc- 
. tur non dc folo obic&to incomplexo ,.& 
-remo:o , quale eft fubicé&um conclutio- 
nis , fic .0. conftat. dc codem (übiccto 
. pofle fimul haberi (cieniam , & opinio- 
nem fecundum diuería pizdicata: , qui 
dc illo ottenduntur, (ed de complexo,& 
propinquo 4.de eadem conclylione , & 
difficultas eft, tum de atibus , tum dc... 
habitibus ipíisifcientiz , ac opinionis . 
Quamuis autem in hac cclebti contro- 
ueríia mulie foleant. recitari fententiz , 
celebriores tamenad quas cater: redu- 
cuntur. funt duz ; Prior acgat tam de 
actu ,- quàm de h:biwu , quz communis 
cít inter homittas:, & Scotiftas cumza 
corum Magif(lr:syid.n.aperté docuiíse . » 
videntur D. Tho. q. 14. de. verit. art. 9. 
ad 6.& i. Poft.lec. 44.& Scotus in 4. d, 
n. A epi cxpreísa Arift. [cotentia 
1 -cap- 26. quai proindé (equanrur 
Themift,. poit.ca.4s.ibilop.com. 13 y. 


Auerr. Com, 201. Albert. Lincon. Ve- 
nct. zgid. Fundamentum huius fent, íu- 
mutur cx ipfa repugnantia iater cuidca- 


tiam & ineuidentiam , cecucidiaem ; & 
Incerüitudiaem circa candein vericatem , 


t oT 


945 


quia aísenfus (cientificus eft iudicium » 
quod rcs non potett aliter fc habere, «ur 
natiuus verb iudicat. eandem poísc ali* 
teríc habere ; perillam plene ,.& perfe- 
&é determinatur intelle&us ; & manct 
omnino: conui&us circa veritatem pro* 
pofitidnis , pcr iftum veró non conuin- 
citur;catione iliius eft omnino certus, & 
firmiter adhzret conclu(fioni, rationc. » 
Alius e(t incertus , & formidat deilla 
& tandem alter cft euidens , & alter ine- 
uidens: & quia illi habitus iauicem repu- 
gnant , quorum actus funt re pugnantes , 
idcó ex tali a&uum repugnanaa dedu- 
cit hzc (cotentia etiam repugnantiantas 
habituum , non. (olum naturaliter , fed 
etiam fupernaturali:cr, & de porentia ab- 
folutazità videre eft apad Cóplut.qui pro 
hac fent. ciraét omncs Thoiniftus d. 20. 
Log. q. 4. X apad Cametar q. 14. & 15, 
- Log. pro cadé omacs Scoriftas (upponit , 
12.^Alcrasétédáaffirmat per diuecía 
media vnum ,(. demonflratiuum , aliud 
vero probabile pofse de cadem conclu- 
fione ri fimulfcientiam , ac opinio- 
nem,ita Alen(.3.[.q.75. meinb.3. D. Bo- 
nau.3.d.2 4.art;1.q. 3. Ricar.5.d 25. q.. 1, 
Argent.q.5. prolog. att. 2. Mar lil.art.3. & 
alij Vctercs, & Recentiores quamplures 
recipiunt Hurt. difp. 10. de Anim. fec... 
Atriag.l.(p.6. fec. 6. Ouuied.. conu. f 
de Anim, punc. 3. Amic. trac. 27. Log. 
di(p.2.2.7.dub.$ .& ex noftris Balsol. 
Mair.(upracit. imó & Tatar. ipfequam» 
uis priorem proficeatur featentiam y ait 
tamencx itla non fequi contradi&orium 
illud, qubd aliquis tii;ul afscntiatur cum 
formidine , & (ine formidine , nam pct 
[cientiam: afsenutur (ine formidine , & 
per-opinionem cum formidine , hac au- 
tem duononrepugnant , quia id fit per 
diueríos actus, non per cundcm. Funda: 
mentium poti thium huius (eut, ett. ipfa 
experientia , & confucta praxis proban- 
diconciufioncs , ex qua (c argnit. Mair. 
cit. imos faic lhiloiophorum d.fci;ulog 
in(tcucre per auctoritates. j X dici alio- - 
rum , SB is per cacioncs probabiles , ad 
que poft modum ad tidcrun: rariones de- 
inonilraUua$: & ccr.umett, quod per 
auctoritates , & rauoncs probabiles non 
pratcndcbant facere cuidens ,. quod «o. 
«cbant , 


946 


Cebant , fed tantum creditum, & proba- 
bile, & poftea pedetentim ar&ius impri- 
mere pcr rationem demonflratiaam ; (cd 
nunquid (ait Mair.) per demonftracioncs 
deflrucbant fidem, & opinignem, quam 
antea diícipuli conceperant de eodem a(- 
fero? nequaquam, quia tunc fcuftra , & 
in vanum illas adduxi(sent , ergo (cien 
tia, € opin o non folum de poilibili , (ed 
et am de facto, & regulariter (e compa- 
tiuntur in codem intelledha. 

1; Dicimus tamé, a&tü opinionis non 
poíse fimul haberi cum a&u fcientia de 
eodem obiecto. Hanc conclufionem 
tenemitis cum priori fent. licét non cum 
tanta rigere, (icut ip(a, vt cx probatione 
conftabit , quz vt facilius deducatur , no - 
tandum opinionem pofíse (ami duplici- 
ter, Vt conftat ex di&tis quat, prec. vel 
vt hibet contingentiam ex parte obieti, 
Circa quod verfatut , & tunc cft, cum ver- 
fatur circaobiectum , quod in fe eít va- 
riabile: wcl pracisé ex parte modi , quo 
citca obiectum verfatur , & tunc cft, 
€um veríatur circa obiectum necefsa- 
riam procedendo ad illud medio proba- 
bili , non necefsario : & in hoc fenía rur- 
fus attendi poteft , vel vt connexa-cum 
a&uali formidine, vel vt cft fine illa , iam 
4n. diximus pofse interdum ab. actuali 
formidine feparari, quocunque aucé mo- 
do (amatur ex his , inueniemus non bene 
fc compati cum (cientia citcaidem obie- 
Quin: vt patebit di(currenáo per fingula. 

14 Sieaim primo modo fumatur, vt ni 
mirá contingétiam habet ex. parre obie- 
€ijomncs fatentur, & fateri tenétur pror 
fus implicate , quód (imul cum (ciencia 
fit dc codem obie&o . Ratio eft , quia 
fcientia petit obie&um neceísarium , & 
inuariabile » ergo cum opinio? hoc modo 
fupponatur haberc obicétu m continges , 
& variabile , plané repugnant in codem 
intelleétu refpcétu eiu(dem obie& is quia 
tunc idem obicétum eíset , & non efset 
nece(s rium , &intelle&us (imul , & sc- 
mel affirmatrct contradictoria de codem, 
ham pcr aísensum scientificum iudicaret 

catum cum subiéCto neceísarià ba- 

conaexioneun, per opinarijum non 

habere neceifariam , sed coacingenté , & 

hac cit ratio qua probauut Azüt, 1. Loft. 
T 


Am 


i e 


Difp. XIV... De Syllog. Top. ex Eleme. 


cap.vlc.opinionem in hoc sensu not. efse 
cum fcientia compaubilem , quia tunc 
(inquit ipíc) idem intelle&us (imul exi» 
(tiaviret , quód resalitec le h«berc em 
& quód ron poreft aliter fe babere. INec 
tuat dicere , porsc intelle&um vtrumq. 
affirmare per diuerfa media , & per hac 
tol: coatradi& oae n. Non iuda! , quia 
iuàd à parte rei prasdicatuin ft. neceísa- 
tió conncxum cum fübiesto, vel noa ac- 
ccísar.ó co nexum , nà pendet ex med'a 
cognof(cendt, (ed ex med o efsendi , talis 
namque vel taiiscoanex:o. jxaedicati cum 
fabie&o no» pendet ex med.o , quo ca- 
gnofco,(cd ex ip(a intrinfeca caufa inhz- 
rcnti vnius cum alo , cum igitur 
fit femper rna, & eadem, nequit pet vid 
medium modo contingentem oít 
modo neceísariam per aliud, Accedit , 
quàd opinio accepta hoz primo madd 
tendit inobicctum ex narura füa con:in- 
gens, & variabile, ergo nequit intelle&us. 
ad tale obic&tum procedere 
ncceifarium , quia conclufio contingens 
tali medio nequit oftendi , nam hoc. mo- 
do capiendo opinionem ; obie&um opis 
nabile non cít (cible. - "2. 
I ro Lr opinio n alio ii 
pro afíseníu obic&i neceísarij per medii 
probabile cum annexa ioi , 
nimirum non penctratur neceflicasobie- 
&:o per illud enedium , fic*etiam impli- 
cat opinionem cum fcientia con(iftere de 
codem obiccte , fi enim intellectus rem 
eu:denter pouit ita císe , & eft o 
certus per afseníum (cientificum ; qe 
modo formidare timul poteítae ita (iC 2 
Ruríus de rationc (cientiz eft , vt tollat 
ab intelle&u omnoem focmidinem, & tre» 
pidationem , ergo nequit fimul cum ۈ 
coníittere opin'o. cum à&uali formidi- 
nc 1 Ncc bere dicebat Tarar, nullam ex 
hoc fequi contradi&ioné,quia pet fciene 
tiam aísenticur (inc formidine , per opie 
nionem cum formidine , atque 4$ noo 
eundem atum .. Naus formido , &c 
ecuritas , fcu certitudo intet Íe ocn 
terrepugnant, quantumcunque ex diuers-, 
fis actibus vei it ergo opin:o habens. 
annexam actualem formideea nequic 
císz cum fciencra, quz fecum : as 


defert (ccurita.emiz Acceditquód 
Taur. 





LE 





Quéktliodo Jui) gdspw]mefml. — "oar 


Tatar. inuenta (00d plures aceeptant 
Recentiores 1. xn ad (aluandam con- 
traditionem de cffs&bus repugoanti- 
busin eodem (übie&o pet folam forina- 
tum pluralitatem elfet idoncum , poffe- 
mus diccre non repugnare ctiam nata- 
taliter contraria in (ummo :n codem fü 
bic&o,vt v.g. calorem,& frigus in aqua, 
a(ien(um , & dilfenfum in iniclle&u ; & 
velle, ac no!le in volantate rc(pectu eiuf- 
dem obiecti ; (i .n. hinc inferatur contra- 
diio ex repugnantia effectuum in co- 
dem (ubic&to ab ils formis: procedca- 
tium ; ftatim dicetur non cffe contr adi - 
&ionem , quia illi cffe&tus (unt ad ucr- 
fisformis , & quód voluntas amplcótitar 

'Obie&tum per volitioneim, refpuit il 
lud idem per nolitionem. &c. quz. ceicé 

do&tina totam cuertit ph lotophiam , nà 
ex cffeGibus rep igaancbas in codem fa- 
bie&o confueaetunt Ph lofophi: deduce: 
ibilitareim formarum , va- 
e pr j Si Tatac. ergo admittere 
volebat fcientiam , & opinionem eife de 
eodem obic&o compo(lib lem , pouus 
debcbat dicere fcientiam in cali caíu im- 
pedite actualem forinidinem ab opimio- 
. me6ob quamzepugaare videntur ; & de 
opinione in hoc , vel primo (en(u proce- 

rationes r. fentent. 

16. Si alio candé modo fuma'uc opinio 
nempé abfoluté , pro affeniu probabili, 
pracilo actuali form dine, :n quo da nta- 
xat fenfu docent A actorcs 2. tent. poife 
confi t-re fimul caa fcientia ,. probacur 
adhuc, falin naturaliter , X regulariter 
non poe ttace jiinul, nam vt in uic Do- 
étor cit. 3. d. 34. nol. ad 3. princ. cum 
idocuntar nicdium. probable , & de- 
monítratiuuim ad cantemconclafionem , 
fi bcne percipiatur v.s med;j demonttra 
tiui, nuilum affcn'u«m gcacrac aiiud ine- 
diuin, & vcait Doctorsdulecticum nibil 
faciec unpeditaim à demonftiratiuo, vclut 
à cau( for: 0:1 , & longe efficacius fua- 
dcnie Vi& conuincence ; quod etiam no 
taut Tarar, cic in boc. quart; quam ra- 
ti0a€ bzaé pro(cquitur Auerta dilp. 29. 
Log.(ec. 4. dux m. inceilectus cordc n 
rau one conainc;ruran cognolceenda ali- 
qu: veritit eneg git potlca raüoncs pro 

bioiss,& poacouupeentes, nccab eis 
LE 


* UU "^ TA. 


moueri dignatur; ficut fi quis ad al.quod 
Obie&tum vidcn um poffet vi lumine» 
Solis, vtique e. iguz cand-lz luincn con- 
tcuncret ; & qu: dem conflat, quód ti ad 
aliqua per fe. nota rationes inducantur 
prob.ib:les , nullum in nob:s caufant af- 
fcnfu , ecgoidem dicendum cr.t ictuata 
proportione, fi inducantur ad füadédam 
vertaccm jam dcomonítratam , & hoc 
etiam notauit Greg.q.2 prolog. art. 4-ad 
3. Qui et am ratione probaiur. conira 
Qul:os non po(fe in rali cafa ex medio 
opinat.uo , & (ciencifico elici vnum , & 
eundem a&um , ftante en:m cuidentia 
teiv-lex ipfistermin s, vcl ex medio de- 
monftraciuo, prob.bile non mouet intel 
lectam, nec ad cundem a&um affenfus , 
nec ad dittiactun . Ln fi mnoueret, prz- 
ftaret. dicerc moucre ad. diftiactos fi. 
mulco npo(fib les , quàm ad vaum , & 
cundem, (»ecic, & nunero, quia afsenfus 
fzient ficos. & opinatiaus d.ftinguuncut 
f»ecie cx tuerfa ratione af(senueod: , er» 
£^ fi intel Sus refpicit intali cafa duas 
rarioncs afsentiend. diftin& s , & ab v- 
tri; mouctur, cl'ciet daos actus fpecie 
diftin&os,& non vnum, ficut oculus vi. 
dens fimul album, & nigrum , elicit duas 
vifione[pecied (tinctas , & non vnam ; 
quarc malé fibi confulunt illi Thomiltz, . 
qui in tali cafu , cum adhibetur medium 
ncceísarium , & probabile , né concede- 
rent actum opinionis, & fcientiz císc &- 
mul, concetserunc mcdium probabile , li. 
cét fe (olo nequeat aísenfum (cientificum 
producere , pofse tamen cum confortio 
neccfsarij ficut qui fe (olo nequit atcol'e« 
rc pondus eus vircs excedens , potcit ta- 
mcen aitcrius conforuio , & licéccalor vt 
quatuor ncqucar producere ignem , po« 
tcft tamcn iunctus cum calore , vtocto , 
Mala dottin. peiori exemplo confirma 
t4 nam virtus caloriS,vt quatuor; & vt o- 
&o.non dff.r .nt fpecie , fed tantum fes 
cundum ;nag 5,& minus, ac etiam vftrag 
€ieuaiua tant ponderis , vel tanti, vndé 
li intendatar talis virtus per gradus eiafz 
dcm rationis, tandem cffc&um attinget ; 
at motiuum probabile , quantumcungs 
crcícat m ethcac à, nunquam tamcn pere 
tingit encrziam dea dire: iy: , cut 
Opinio, quan umcun.; in: endatur jet ra» 


EH * Uopcs$ 
3e. " 
mde 


b 


949. Difp X IV.. De Syllog.T'ep. eo Elené "Á 


tioncs probabiles , nunquá attingit (cien- 
« tiz certitudinem . Scd vnum, & cundem 
a&tum;qui (imul 6it fcientia, & opinio, ex 


^ sumedijs (ciegti fico, & opinatiuo fimul có- 


- currentibus elici non pofse , adhitc magis 
"€onftabit cx dicendis di(p.6. de Anim. q. 
:9.contra Hurt. Artiag, Ouuied. & alios 
ARecenttores, 
17 Mancat ergo nihil efficere rationes 
probabiles poft demonftrationem , nec 
quicquam moucre intellectum ad di ft in- 
«&um,vcl cundem a&tum , nec magis cor- 
:xoborare eandem fcienttam , vcquidam 
aiunt ; tum quia innullo gradu pofsunt 
atungere cerütudipem fcientiz : tuns 
uia cum cx fuo genere fit noutia certa , 
& Í rma, non po:cfl ex motiuo probabi- 
j (uapte natura labili, & fluxo maiorem 
fünerc foliditatem * poteft quidem in- 
1elicctus. demonflratione imbutus co* 
gno(cere qualis , & quanta fit probabi- 
Ditis niedij topiei ad candem conclufio- 
nem inducti , tamenab ca non mouebi- 
tur , vndéincali caf. hibcbit rationém 
probibilem pro obicéto praecisé , non 
promotiuo, Vcrum tamen cfl, vt notat 
idem. Aucría cit. quod cim non bene 
percipitur vis medij demonftratiui , eft 
n.faus abfcondita, & ab(trufa, vt. Arift. 
.Andicauita Met.tex.1 .& (ec.2 8. Probl. 
3.tunconültm iuuant ad eiusvim | pet- 
cipicadamrationes probabiles , & (api- 
entum auctoritates ; & quia ita corxin- 
git , Vt plurimum, hinceft ; quod in coa- 
fudto modo probandi concluiioncs etia 
fi dcmonfliatio (uppetat , vlicrius indu- 
cuntur rationes probabiles , & auctori- 
tates, quz vcluti viam difponunt ad per- 
cipiendam demonflrauonem;& hoc eft, 
quod probat-C£1ndamentum 2. fear, per- 
cepta aucem femel, ac penetrata vi mce 
«lij denionüiratiui , concedimus vltró. de- 
flrui fidem , & opinionem; quam antea 
difcipulus conceperat de eodem afserto 
ex rationibus, probabilibus , & aliorum 
teftimonijs , vt exprcísédocuit Sco. cit. 
»d.24.ad 3. prin- illis verbis , fialiquis 
abeat prima opinionem de aliquo » 
Wperueiat demon[lratio y corrumpitur 
opinio, neq. hoc cít ioconucoiens,vt in- 
fetcbant Auctotes 2. fent. immó | potius 
nec esarium;quia vt ipquit Adagium, vii 
BR APR. 


^ 


7 I 
v -—P 


CELA 
; 


maior, ceffet'minor y ita eft in propofi« B 
to quod aduenienre energia conuincen« 
tis demonftrationis ceísat períuafio fa» 

&a anteà. per medium probabile , non 


Qnia a&u pofitiuo eam refpuac intelle- 


&tus , & quafiab ea. difsentiat , (ed quia 
de illa amplius non curat , & in hoc .fen(a 
dicitur corrampi opinio a fuperaeniens 
te demonfltrarione , neq. ob id dicendus, 
erit Magifter antea fcuttra laboraíse in- 


















ducendo rationes probabiles,v: Mair. vt- E 
ebat , per illas. n. di(pofuit incellectam , 
dircipal & veluti mags promptum red- 


didit ad petcipicodam demoaitracioné ,. 
cuius vim ab initio non 1llico. penetraf- 
fet ob eius d. fficultatem , aciogen:;j im- 
becilliratem : ficut nec agensmacarale 
frutlra dicitur laboraíse inducendo. di- 
(pofitiones in materia ad f^rmam fub 
ftantialem , etiamfi in. eiu(dem adueo 
illz corrumpantur in coinmuni fent, Tho 
mift. & Scout. NEED. 
748 Quares,an faltim "n luté- 
do, & de potentia Dc! opinio'hoc. 
fumpta pro lnplici aísensa probab 
nc actuali formidine. annexa. poffit 
scicncia conlillere , cam eadem con 
fio probatur medio topico , & d 
ftcatiuo ?. Resp. etse fatis probat 
quod ctiam Foac. hic defendi 
men non eít ex eo capite probar 
qtio pa!lim vtuntur Auctores £.sen 
nimirum non sequitar cótradictio, quod E 
intclle&us de eadem rc fic fimul certus ;.— — 
& incertus,vt inferebát Auctoresz.sent, — — 
co quia id non fit,nec pereundem atm, —— 
nej. per idem mcdium , nam per a*tum 
opinionis flu&uat, ac trepidat , per actü 
scientiz firmiter adharet : per medium 
demonitratiuum eft certzs , per topicum 


incertus,quz noa elt coacradictio , cum 21 
nonfitdecodem pgr idem, H«c ratio : 


nonvalet , &plusprobat, quàmvelint —. —— 
Au&toresilli ; non valet , quia vt-füpra 3 
contra Tatar. argucbamus ; non. Semper 
formatum pluralitas collit contraditios 
nem denominatiuumi eidem  (ub:eóto * 
repugnantiumjimó cum oppolitz deno« 
minationcs - ab vna torma sumantur s 
sed semper à digcríis ;poísent semper có» 
tradi&oria enünciari do. pocos DPA 
Go abíq. tepugaantia, quia id fierez rae —— 

y 223 uox 

z 


x 2. in * à 
E HEN 
Ny. - dd E s 
- 070 v 27^ 






* 





€»2*21^ 


Qua[l. H. en Scientia, epopinio ftem fimul. — 949 


(übic&o cxiitentium ; non ergo forma- tiué incerta, quatenus non affert ceriiu- 


rum pluralitas fufficit ad tollendam con- 
traditionem , quandó tales producunt 
cffcétus formalesqui inuicem repugnant, 
& vnus in codem fubic&o poftulat ne- 
ceílario negacionem alterius; neq; eadem 
sarione (uthcit diuerfiras caufarum oppo 
ficos cffcétus inducentium , nam regula- 
rircr loquendo cffe&us oppotiti ,non ni- 
fi à diuertis caufis oriri foleat, vndé. hac 
taione nunquam oftendi poífet repu- 
gnintia cffectuum in codem (ubiecto , 
uia (emper aflignarentar diuctfz cauíz 
illorum , non ergo efficientia diuerfarum 
. cau(aram fufficit ad collendam formalem 
"effcdtuum repugnantiam , quia ipti infu- 
bieé&o repugnant ex fuis rationibus for- 
malibüs à quibufcunq; inducantar cau. 
fis; quate (i medium probabile, & neccl- 
facium 1oferunt in codem intellectu cffe- 
&us icpugnantcs, vc certitudinem ,& in- 
€crtitud.nem , cuidentiam , & ineuiden- 
tiam, fane. non vidcrur diuerfitas medio- 
- rum fuflicicns ad contradictionem rollE- 
dam, al:oqu.n cx d'uer(is motiuis pofie- 
n.o$ (mper de codem à parte rei contra- 
dict.itia ver ficare pradicata,ctiam quod 
dficix non iti desctam probat, quam ye 
lint ra fata ratio, quia i diuecfitas actu» 
ua» & mediorü i ufficit ad £contradictio- 
nem tellendam , poteri. d: fendi opinio- 
ncm flare cum Icientia nó tantum in h. c 
teruo [eniu , vt eft une actuali, forniidi- 
ncjicd etiam in primo, & (ecundo, quod 
tamcn 1pfi quoq; renuüunt , nam fcmpcr 
faluabutur contradictio ex mcdiorum di- 
üerfitate, & actuum pruralitate , imo. de- 
I poicrit eaden: racione polle etie fi- 
mulin codem intellcétu atlenfum (cien- 
tificum, & erroncum eiuldem conclufio- 
nis ; quia vtiq; talcs atien(us ex. diuei fis 
* med;js procederent. 

19 Kauo igituryqua id probari debet, 
€a cíl , quia ratio , cur opinio foro alter 
opponatur (ciéug,eft 1pla a&ual.s formi- 
do deo, ponto , & poliuainceititado 
dc uo hec D. 1bcerctado; à for- 
n: LGt€ opponitur certitudinr , 
fccutitati , qua per (cienuam hbctor ; 
fcd opinio vitio modo fumpta ctt lunc 
actuali tormidine , & fioe j oficina inccr- 
Gcud.nc, quia ees cs folum ncga- 





dinem inrelle&tui, sed folum probab.lita- 
temyergo nil obflac , quin cum (cientia 2» 
compaciatur; Patet maior; Probatur , & 
explicatot. minor ; cum ad probandum 
hominem cífe rifibilem aTumitur medi- 
um nece(facium , & probabile, poteft in- 
tclie&tus vti. probabili dupliciter , vel vt 
cxpreísé indicet ex vi talis medij aon efse 
ncccífariam connexionem inter (übie&tü, 
& przdicatum, vel vt abfolaté iudicet ez 
vicalis mcdij hominem effe rifibilemab- 
ftrahendo a neceífaria connexione , vcl 
non neceffaria; primo modo affen(usopi- 
natiuus cft poficiue incertus , quia adeft 
iudicium expre(fum de variabilitate obie 
&i, & fic ettincompoffib lis cum fcien- 
tifico, qui oppofitum formaliter iudicat , 
nempe przdicatum effe cum fübic&o ne- 
ceflario conncxum ; fecundo modo cft 
tantum negatiue incerrus,quia iudicat t&- 
tum pte dicatum eflé com (ubie&o conne 
xum praícindendo à nece(fitate , & con 
tingentiía conncxionis, & fic eft cü (cien- 
tifico compofDibilis, Et hocaffertü con» 
cedunt etiam multi Au&ores t. fent. vn- 
de Greg.ex illis q.2. prolog. art. 4. ad 3. 
inquit , quód habentes fciétiam, vcl fidem 
dc aliqua conclufione , licét vtantur ra- 
tionibus probabilibus , non tamen ytütur 
a€tibus formidolofis, feu adtibus atfentie 
di cum formidine,qui (oli proprié dicun- 
tur actus opioatiui (cu opinionis, ira ille. 
Ex quibus patet, ipfum concedere aiTen* 
fum probab:lem tinc formidine cà (ciens 
tia compoffibilem,l.cét pottca nolit pro 
prié vocari opin;oncm ; idem voluit Ta- 
tar, hgnificarey cum ad.;ittit potfe gene- 
rati habitum quendam ex s&ibus proba- 
bil.bus íinc toraudine , quem nec ipfe, » 
vult opinionem appellare , qoa lis ctt de 
folo nomine, us eft, quód oobiícü con- 
ucniant dc re . Nec etiam Scotus ipie vo- 
luit hoc negare loc, cit. nam ratio , quam 
adducit cx contiadiétorijs de ceruicudine, 
& incer tiiudine,procedic de opinione » 


"primo, & lccundo modo accepta, & pre- 


Ícitim prmomodo, vt.f. auenditur cx 
patte obiecti variabilis ; & contimgcatisi 
infcrius veró in fol, ad 3. vbi de opinio- 
nc loquitur ex. parte. medij. prebibiliss 
cito ctiam neget effe in hoc gcc 


- 
' ^" 


950 


fcicntia compoffibilcm , co quia diale&i- 
cumnihil facetet impediuim d medio de- 
monfiratiuo , vt fupra deductum cft , fa- 
tis tamen conftat eam rationem non pro- 
bate , mfi nawrál:ter ,& regulariter lo- 
quendo,impoffib:lem efle ralem fimulta- 
tem , non autem de potentia abíoluta , 
Quod diximus de opinione in ordinc ad 
fcientiam , parizer dicendam eft de fide 
humana; quid veró iit de duina dicédi, 
noncít przícntis ncgotij determinare , 
potiet tamcn feruara. proportione idem 
quoquc de ipfa dici , & iuxta allaram do- 
&tipam Scotus loc.cit.explicari ; quód (i 
obícuritas pofitiua. ponatur de ratione 
fidci iuxta. d: finitionem eius ab Apoft, 
traditam ad Hebr.1 1. tunc foret ncganda 

arias , fed huius exacta difcuflio ad 
"[bcolcgum fpe&tat , 

20 Sed conira nunc di&a obijcies T 
quia ctiam loquendo de opinione pro fo- 
lo a&entu probabili ;adhuc eft e« zenere 
fuo capax lormidinis , fcientia vero inca- 
pars crgo adhuc in. hoc (enfu repugnant , 

um 2 «uia adhuc,vt fic, eft incerta , per 
hoc .n. à fcientia diftinguitur; quód (i di- 
cas, e(fc tantum negatiué incertam .i, non 
ecttam ; adhuc probatur intentum , quia 
fcienuia eft certa ; opinio non certa , quz 
duo contradicunt. Tum 3.quia adhuc ex 
fcientia , & opinione (ic (umpta ; 6i fimul 
eficnt, (equuntur duo iudicia repugnan- 
tia, vnum formale , quód res nequit. ali- 
ter fe habere , alcerum falcim virtuale ex 
per opinionis quód poffit aliter fc ha- 
re. Tum 4. quia adbuc non cuirantur 
omnia contradictoria,qug ex hoc infere- 
bat r,fent, nam per affcníum fcientificum 
manct conuictus inteile&us, per opinati» 
pum nop eft copui ctas, &c. T um tandem 
quia videtur proríos fuperflucre actus 
opinionis , vbi eft a&us Ícientiz , ficut 
rzcxiftente lumine Solis fruftra adhi- 

tür J.:men candelz , i 

21 Refp.ncg. coufeq, nam calor v.g. 
compoflibilis eft cum (iccitate ; humidi- 
tas vcró incompoffDbilis, & tamé ftant (i- 
mul calor, & humiditas ; iudiciü ctl falüi - 
tatis capaX » apprchenfio incapax » X ta- 
men ftant fi mui n codem incelle&tus& de 
codcm obiecto ; (olum ergo inde dedu- 
citur, quód Icientia cum opinione con- 


*. 


Difp. XIV. De $yfog. Top. e» Elenc. 


iun&ta impedit formidinem , ne in adum 
erumpat. Ad 2.0pinio tertio (ume 
pia dicitur incerta negatiué » quatenus 
abftrahit à ceratudine , & incertitudine 
pofitiua , & per hoc adhuc fufficienter à. 
(cientia diftinguitar , quz eft. pofitiud 
certa*ficuc inquit Dobor 2.d.3* q. 1 1. F. 
& 5 d. 1449.3. B.& 4d. 45.02. D.& ali- 
bi (zpe notitiam abítractinam , etiamfi 
interdum pertingat rei exiftentiam , ade 
huc tameo fufficienter ab intuitiua. di- 
ftingui. , quia. non necetlario alligatut 
exiftentg tei , ficuc illa led indifferen- 
ter reprzíentac rem » (iuecxiftat , (iue 
non , & idco dicitur abitrahcre ab exi- 
ftcpuia rei ; Neque per hoc , quod opinta 
dicitur non certa , & fcientia certa , ralis 
infertur contadiduo,quz arguarcorum ——— 
incompoffibilitatem , quaquelbetfore — —— 
ma difparara dicit negationem altcrius — — 
in hoc fcnfu » vtalbedoncgationem dul-— — 
cedinis, & dulcedo negationem albedi- — 
nis , & ramen (unt in codcm diae 
ficut non repugnat in Phyficis vinum e e 
formaliter frigidum , & virtualiter cali« — 
dum ,& in moralibus, qui cum aliqua im» —— 
debita circumftantia clicit. adtum diles 
&ionis Dei,etle formaliter ad Deumcó* — 
veríum , & virtualirer ab eo aueríum ; 
nonrepugnant duo iudicia, quorum vnd — 
dicat formaliter rem ita ; be on kai — 
ud dicat oppolitum non formaliter y Er 
virtualiter tantum ,Accedit,quodinprós —— 
fito iudicium factum ex pronto ! 
ili idem affirmat ,quod fa&um ex nccel» 
faro . hominem etle rifibilem abftra- 
hendo à.neceílaria » vcl. non. neceffaria 
connexione. Ad 4. quia conuinci intel» 
lc&um , & nop conuici pendet praciíe 
ex conditione med j » nullum videtur. in- 
conueniens dicere , quod. conuincatut 
per vnum medium , & mon per aliud , fi- 
cut inconuenicns crat quod efiet cettus » 
& incertus dc cadem conclufione ; nam 
illa duo contradictoria councngr de. 
incelle&u refpectu d:uerlotam 3 ilta ve- 
ró teípectueiuidem ; abfoluié in. co ca- 
fu 1intelicctus dici debct conuiccus ,; tum 
quia. denominatio funi debet à medio: 
nobiliori  & cfficaciori stunts t1 di-. 
ceretur non conuictus fiae addito , cum. 
negatio fic mali;nanus natura, & pras. 
x dr. ec- 

























* 
- 





 ——— 


ZEE 


o7 Qul. IL $dfrémr. 


de(traat , füdicaretur intellectum non ef- 
fe conuictam per medium neceffarium , 
Ad vlt. quamuis cognitio demonftrati. 
ua clarius, & cerríus rem ofteadat ; quàm 
probabilis , adhuc tamen ifta non fuper. 
fluit, quia eft diact( rationis ab illa, && 
faltim diuerfo modo tem oftendit : fic in 
Beatis fimul admittütur cognitio vefper- 
tina, & matutina de cadem re, & à $coto 
praefertim notitia abftractia , ac intiti- 
ua in Angelo refpecta füi ipfius 2.d, 3. 9. 
8.quamuis per matutinam , ac intuitiuam 
longe clarius res oftendantur , qnàm per 
veípertinam , & abflractinam ; & etram 
ndo effet fruftra , adhuc non probat 
ntenthm de potenria abfoluta 

21 Exdictis facile eft refolaere quefi- 
tum de fimultate fcientiz ; & opinionis , 
vt habitus important , nam fi (amatur o- 
pinio, vt fpecificatur ab obiecto,quod eft 
contingens, & vatiabile,(ic habitus (cien- 


| tie, & opinionis directé opponuntur;atq; 


id poterunt elTe fimul , nifi ad in- 
SP Motu habitum contrarioram ; 
quatenus .[; ab initio non illic vnus al- 
terum deftuit , (cd paulatim :. fi autem 
opinio fümarur pro afenfu probabili ab - 
foluté pracifa formidine, tic poterit con- 
fiftere perfectus habitus opinionis cum 
acto, & habitujfcientig , ac etiam actus o- 
piniont$ cum habitu fcientig , & hoc e- 
tiam naturaliter,& regulariter loquendo, 
quia ratio, qui loc prohibebar de acti- 
bus , non eque militat de habitibus , vt 
diícurrenti conftabit , 


QVASTIO It. 


Quid fit error, C" quomodo à fcientia ; 
o € opinione differat. 


21 ER proptié fignificat falsü qd , 

AZ & ficut filsü proprié reperitur in 
a&ibus intelle&us , e quia veritati op- 
pouitttr , quz cognitioni tribui folet ; ita 
errot proprié Ipe&ar ad. intelle&tam ia 
fuis opetatrom bus:tot modis autem coa- 
tingit errare y diccre falfum, qvot mo. 
discontingit dicere veru ; quare ficut 
veritas (peciali modo cribuitur (ccundz ,. 
&terig erac ctm error , os 











f.llum , errot igicur proprié eft cogn 
fula rcalexplicias ahter ds :j d 


-. di 


9jt 


fimplex eft iudicium erit fecunda operac 
tio fal(ay& correfpondebit babitu: prin- 
cipiorum in fyllogifmo demonttratiuo , 
vel topico:(i verà erit a(Tenfus fal(us ali- 
cuius propofitiot's ex vi alterius caufa- 
tus, erit difcurfus fal(us , & verus efíc&tag 
(yllogi(mi fali , fcientiz , & opinioni 
oppofitus . 

Sed pro maiori dilacidatione not. gj 
non fufficit ad errorem , fi quis proferret 
folum pro potitionem falíam , nifi quog; 
ita iudicet , & affentiat per imelicctum 
itaeffe , (icut tali propotitione enuncia- 
tur. Hicaffentus poteft. quandoq; effe 
cumformid'né , quando; cum ccrtitu- 
dine , experientia .n. conftat, aliquos ita 
falis dogmatibus aóbarere, vt mortem 
fübire non dubitent ; ratio autem huius 
eft,qu:a radix erroris in intelle&u oritur 
ex hoc,quod id, quod in (enon ett verü , 
apparer intc!le&u: vcrum , quz veritas 
ápparens , & exiflimata cft daplex , vel 
probabil;s apparens, vcl necctfaría , fi.my 
quod noa eft probabile , potett apparere 
probabile, etiá uod eft probabile, potcft 
apparere ncce(fariunm , minus m. hac dis 
ftant , quàm illa ; (i veritaseft appareng 
probabilis. , cau(at atfenfum falfam cum 
formidine,fi eft apparens neceffaria, cau 
fat aíIenfum falfum cum firmitate ; vnde 
tàm poteft errare intelle&tus,ti qnod nom 
eft probabile, iudicat vt probabile,quàm 
fi iudicat necetTarium, qued in fe et pro^ 
babile,vcl falfum ; requicitur au em hzc 
veritas apparens , quia inrclledtus a 1'a(- 
fenfum (o!ummodo mouetur à ver?, non 
à falfo , & fi vcritasnon effet apparens, 
& cxiftimata , fed exi(lcns , aflenfus nom 
elTet falíus, fed verus ; qua ratione Arift, 
1. Elenc.c. t. definit  yllozifinum capties 
fumdicens , quod iit. [yllogrfmus appae 
rens , atq. non exi[lens « 

24 Ruríüs cft not.quod qnaudoq;oapi« 
hio cit dc re apparenter vera , & iníc fil- 
fa,noa ob'td camen illa opinio dicetur er» 
roneasled pro5ib:lis, € vera,non.a.quz« 
libec verici$ appatens caufat ertorem ; 
fed (folum illa veritas,quz apparet probas 


bilis , in (c tamen eitimprobab.lis ; quae 


- * 





:tamenan ic cftprobabilis , licéc mon. ita 


beat à partc rei , caufat opinionem 
abiliter veram ; rano haius c(t, vt 
^ D * 2 e o t 


952 
notat Auerf.q. 29. feci. 6. quia ex Arift. 
cit. probabile illu4 dicitor, quod credi- 
tur ab omnibus (apientibus , aut pluri - 
mis, aut quibuídam in fcientijs excellen- 
tibus ; improbabile e(t , quodà fapienti- 
bus.f:lfum ceofetur , licet rudibus ap- 
pareat verum , vc quod Sol , & aftra fint 
exiguz quanttat;s;quando igitur aliquid 
cen(ctuc verüyaut ab omnibus, aut ab ali- 
quibus fapienubus,quamuis aon ita fc ha. 
beat à parte rei;afséíus circa illud nó dice 
tu: erroneus, fed opinat uos, & probabi- 
lis,neg;hac apparentia excludit probabi- 
litatem;quando vero apad omncs fapien- 
tes cit Fil(um , & folum rudibus videcut 
verum,tunc aífenfus erit etror, quia quod 
eít improbabile apparet probabile . 

1$ Quod diximas de crrore circa pro- 
pofiionem,dicendum quoq;erit de erro- 
rc iodiícurfü-, nam tunc proprie difcur- 
fus dicitur erroneus , quando non re&té 
€onfequens deducitur ex antecedenti , 
quamuis infe (it verum , vetitas .n. cone 
clutionis , vt propofitio quedam fimplex 
eft, de per accidens quali (e habet ad re- 
éitudinem difcurfus ;. dupliciter autem 
potett conclufio male deduci , vel pro- 
ptet defe&um in forma (yllogiftica , & 
dc hoc diximus 1.p.Intt. trac. 3. dum re- 
' gulas bonz argumentationis a(lignaui- 
mus ; vcl propter defectum in materia , 
quando.f.conclufio vt probabilis, vcl ne- 
€effaria deduciturex motiuo improba- 
bili , vc! non neceffario . 

Ex his manifcfle apparet diftinio in- 
ter crrorem ex yna parte , & fcientiam, & 
opinionem cx altcca ; Ícientía .n. cít co- 

itio vera veritate neceflaria , cui nequit 

übefie faifüm,certa, & cuidens; 1fti acce- 
dit opinio ; quz cft cognitio vera veritate 
obabiliter apparente ; habetq, aliqua- 
m cuidcotiam-(altim probabilem ; er- 
ror tamcn tanquam aliud extremum eft 
cognitio omnino falfa , quia nec ncce(fa- 
tio ,ncc probabiliter apparet vera , Vn- 
dc veró proueniat deceptio intellectus 
nofiri pro ftatu ifle ; tetigimus éifp. 10. 
€ Sat 





Difp. X IV. DeSyllog.Top.e» Elenc; 


26 Sed dubitabis; de ratione difcur(us 
cft, vt conlequens inferatur vi antecedens 
Us , fed hoc folum interuenit in re&o di- 
f-urfa, ergo nullus difcur(us eric falfus y 
Min. prob. quia quando confequens in« 
fertur vi antecedentis,recte infertur , vn» 
de dicebat. Arift, cit. fyllogifmum dcfi- 
cientem in formanonefífe verum fyllo. 
gifmum , quia in ipfo concluiio non ne- 
cetfario infertuc ex premiffis. Item vnum 
non nili vni contrariatur , ergo error ne« 
quit c(fc fícientig , & opinioni contrari- 
us . Refp. neg. min. Ad prob. dicimus 
veram eife , ti antecedens in (e (pecta- 
tum habet vim illatiuam confequentis , at 
quando confequens deducitur , nonquia 


fic ex (c deducibile , fedquia inteliectus 


concipit in. ancec. vim illatam coníe- 

entis, quia iudicat antecedens eíse cau- 
am iftius , tunc infertur confcquens , f. 

non rc&é. Arift. autem loquitur de fyl- 

logi(mo peccante in forma 

non eft (yllogifmus illatiuus, quia non re- 

&é deducitur. conclufio ex pramiffis , 

ctiam veris, (icut re&é infertur, qu 

eft in forma , quamuis przmifse fint fal. 

[2 , pofitis.n. his premi(fis omnis 


eit lapis, Petrus efl homo , rite infertur s 


ergo ett lapis , nam illz prz mi(sz fic. di« 


(pofita habent vim illatiuam , quamuis 


non habeant vim probariam , cua (int 


falfa , non loquitur autem de fyllogifino, . 


prout cum quocun3. difcurfu conuetti- 


tur , vt fic.n. dicitur defyllogi(mo etiam - 


peccaate informa , quamuis zquiuacé 5 
quia poteft intelle&us aliquis aíseníum 
conclaf. elicere ex a(senfu prami(sarum, 
im non re&é difpofit (int in forma, vt 

i(pofitg camen fint apprchen(z , qui a- 
Gus císet cectia operatio intelle&us , & 
diícur(us , non tamen re&us , fed falíus , 
Ad 1.(atis diximus difp. 9.q.t.attats cud 
hanc concratiorum proprietacem explica 
uimu$S, Et hac fatis de faculrate Logica 1 
Quz omnia cedant in laadem D; Anto- 
ni] , incuiusSacra Domo moramur , & 
fab eiuídem aufpicio has €laborauimus 


lucubrationes , " 3 53 


I $. " 


*. 















WUMTRBCCCSUS 


ETE DB "aum TONS 
W^ ^v Ee / 





M Vis tenti ^ 


Artisest 








- ?TT 


NEPTIS dnbie 


a * 
Ha Ile rtAticCETET 
HIS TEM »-—— 
birticwie v Aperi Cen 

* Au "I $2601 )ís Cm d - 4n - pls 










15) 3 ] Nec: ' " Qe ey 
i ovoien Quo CURE E, oU 


: yit 
|» xb ratrtutt T Fir. 








TWPWPPEUMOy P NTC T Y YcPEM 











Digrtized Google