GRICE E CORSINI: L'IMPLICATURA CONVERSAZIONALE DELLA FILOSOFIA IN ROMA ANTICA -- FILOSOFIA ITALIANA -- LUIGI SPERANZA

 

Grice e Corsini: l'implicatura conversazionale della filosofia in roma antica -- filosofia italiana – Luigi Speranza (Fellicarolo). Filosofo italiano. Grice: “I like Corsini; if we at Oxford had a sublime history as they do in Italy, we surely would be philosophising about it! Corsini taught philosophy at Pisa and spent most of his efforts in deciphering what the Romans felt interesting about Greek philosophy!” Grice: “Corsini also explored the roots of Roman philosophy from the earliest times – ab urbe condita,’ as the Italians put it!” Studia nel Collegio dei padri scolopi fananesi, dove in seguito entra quale novizio e  si trasferì nel Noviziato di Firenze.  Le sue capacità lo portarono a diventare docente di filosofia a soli vent'anni presso la stessa scuola. Si trasferì quindi a Pisa dove insegna. Eletto Superiore Generale e dovette trasferirsi a Roma.  I principali campi di studio ai quali si applica furono: la filosofia, la cronologia, l'epigrafia, la filologia e la numismatica ma si interessò anche di matematica, di logica, di fisica, di idraulica, di didattica, di storia e di lettere antiche e moderne. Altre opere: “Illustrazione relativa alle recensioni su De Minnisari e Dubia de Minnisari pubblicate ne gli Acta Eruditorum; “Illustrazione relativa all'Epistola ad Paulum M. Paciaudum, pubblicata negli Acta Eruditorum”; “Ragionamento istorico sopra la Valdichiana” (Firenze); “Index notarum Graecarum quae in aereis ac marmoreis Graecorum tabulis observantur” (Firenze); “De Minnisari aliorumque Armeniae regum nummis et Arsacidarum epocha dissertation” (Firenze); A. Fabbroni, Vitae Italorum...,  Pisis  E. de Tipaldo, Biografie degli italiani illustri,  X, Venezia); Dizionario biografico degli italiani. Elogio di Corsini (con lettere di Fananese a Rondelli). Fanani nianae, quod in ditione est oppidum Ducum provinciae AteftinorumFri, III. Non. natus eft Eduardus Corsinius (Silvestro Corsini) optimis quidem parentibus, honestissimaque familia, quippe quae jamdiu civitate Mutinensi donata fuerat. Is ubi primum adolevit Sodalitatem hominum Scholarum Piarum, quos praeceptores puer in patria habuerat, ingressus est. Multa diligentia, multoque labore in humaniorum litterarum [cf. Grice, Lit. Hum.], philosophiae ac theologiae studiis Florentiae se exercuit apud suos; & cum omnes condiscipulos gloria anteiret, ab omnibus tamen in deliciis habebatur. Erat enim bonitate suavitateque morum prope singulari; & cum plurimuin faceret non solum in excolendis studiis, sed etiam in officiis omnibus religiosi hominis obeundis, minimum tamen ipse de se loquebatur. Vix ferre poterat Eduardus peripateticos quofadam horridos, durosque oratione & moribus, quibuscum versari cogebatur; intelle xeratque jam falsos hujusmodi sapientiae magistros de veritate jugulanda potius, quam de fendenda assidue certantes, philosophiam artem fecisse subtiliter & laboriose infaniendi. Relictis igitur disputandi spinis, ad Academiam se convertit, cujus ratio inquirendi verum libero folutoque judicio, & fine ulla contentio ne & pertinacia non poterat non magnope re probari homini natura leniſſimo. Nec forum in philosophorum libris corum dogmata, quae disputationibus huc & illuc trahuntur, ut ipse per se perpenderet, inveſtigavit Corsii, sed etiam philosophiae adminicula & an ſas, qualem Xenocrates geometriam appellabat, in Euclide, Apollonio & Archimede quae sivit. Quo in itinere felicem adeo habuit exitum, ut fervore quodam aetatis impulsus, břevi condere potuerit libellum de circulo quadrando, quem ad Guidam Grandium mi fit. Novit in eo Grandius eximium & admirabile adolescentis ingenium, eumdemque hortatus est, ut pergeret porro in eo studio, quod ceteris & studiis & artibus antecede ret, & in quo ipse futurus effet excellens. At Corsini praeſertim trahebatur ad humaniores litteras, quibus a puero mirifice dedicus fuerat, quaſque vel in sublimiorum disciplinarum occupationibus, ne obsoleſcerent, legendo renovaverat. Itaque moleste tulit demandatam fibi a majoribus fuisse provinciam tradendi publice Florentiae philosophiam, quasi ad ea detru deretur, quae sui non essent ingenii. Principio sequi coactus est Goudinium, cui brėvi substituit Hamelium. Atque hos auctores sic interpretatus est, ut facile intelligeretur non eſſe ex illorum doctorum numero, pud quos tantuin opinio praejudicata poteſt, ut etiam fine ratione valeat auctoritas eo rum, quos ſequi ſe profitentur. Poftremo · ad ſcholae fuae utilitatem & ornamentum maxime pertinere exiſtimavit, fi e multis, quae ſunt in philoſophia & gravia & utilia a recentioribus praefertiin philoſophis tracta ta, quantum quoque modo videretur deli geret, in quo adoleſcentes exerceret. Sa pienter etiam faciebat, quod ipſos non ſolum quibus luminibus ab illa omnium laudanda rum artium procreatrice Philoſophia petitis a mentem illuſtrare, fed etiam quibus virtuti bus omnem vitam tueri deberent fedulo e rudiebat. Quare minime eſt mirandum fi in tantam claritudinem brevi pervenerit, ut fuis & Florentinis vehementer carus, quibuſdam vero hominibus nudari ſubfellia ſua, & cor nicum oculos configi dolentibus eſſet invim diofifſimus. Fuerunt & nonnulli (tantum in vidia, aut inſcitia potuit ) qui apud eos, quorum munus eſt providere, ne quid er roris in religionem moreſque irrepat, Corſi nium accufarunt, multa illum tradere, in exponendis praeſertim Gaffendi & Cartefii ſententiis, a recta religione abhorrentia. Stomachatus eft homo religiofiflimus, caftif fimuſque obtrectatorum temeritatem. Hos ve ro ut falſae & iniquae inſimulationis publi ce convinceret, utque ab omni metu diſci pulos fuos liberaret, ftatuit in lucem profer re, quae in ſchola & domi iiſdem expoſue rat. Quod cum praeftitiffet, id evenit, ut alteros reprehendiſſe poeniteret, alteri fe di diciſſe gauderent. Inſcripfit opus: Inſtitutio nes philoſophicae ad ufum Scholarum Piarum, & illud in quinque volumina diſtribuit si ma mum continet hiſtoriam philoſophiae & lo gicam; ſecundum verfatur in indagandis prin cipiis, & tanquam feminibus unde corpora funt orta & concreta, horumque proprieta tibus & qualitatibus; agit tertium de cor poribus inanimatis, quae caelo, aere, ri & terra continentur; examinat quartum animata corpora, multipliceſque eorum fpe cies, & elementa metaphyſicae tradit; quia tum denique morum doctrinam complectitur. Nec folum in conficiendis his libris res no vas inveſtigavit Corfinius, fed etiam eas, quae funt ab antiquis traditae, quarum co gnitionem eo utiliorem putavit, quod faepe. philoſophos nova proferre judicamus, cum pervetera proferant. Praeter quam quod in ea erat opinione Corſinius, illi, fitum eſt veritatem invenire, fingulas nofcen das effe diſciplinas, ut ex omnibus, quod probabile videri poſſit, eliciat, praeſertim cum doceamur a ſapientiffimis viris, nullam fectam fuiffe tam deviam, neque philoſopho rum quemquam tam delirantem, qui non vi derit aliquid ex vero. Nec modo quid fibi probaretur, fed aliorum etiam fententias, & quid cui propo quid in quamque ſententiam dici poſſet, pera fecutus eſt, quod ea modeſtia praeſtitit, ut: non vincere maluiſſe, quam vinci oſtende-. rid. Hanc opinionum varietatem ex fuis fone tibus fincere deductam, ut potentius in die fcipuloruin animos influeret, non modo ora, vine diſpoſuit., ſed etiam claritate & nitore, Latini ſermonis illuſtravit. Praeclare enjin, Cicero: mandare quemquam litteris cogitationes fitas, qui eas nec difponere poffit, nec illuftra-: re, nec delectationé. aliqua lectorem allicere, hominis est. intemperanter abitentis otio & like cris. Sunt nonnulli qui in hiſce. Insitus, rionibus dum pleniflimo ore laudant ima menſam prope eruditionis copiam,, politio remque elegantiam, quibus ornantur, defide; rare videntur abditiorem 'reconditioremque tractationem earum rerum, quae primum ii) phyſica tenent locum, quales ex. gr. ſunt Trotus., Newtoniana' attractia, harumque lo ges, non tam.ut ceteros, quam ut ſe ipſum, qui nunquam adduci potuit, ut Newtoni fententiae affentiretur, convinceret. Sed ii meminiſſe debent quibus ſcripſerit:Corfiniusi, hribuſque temporibus ſcripferit. Quoniam ve Tom. VIII to plurima ſunt in phyfica, quae fine 'gea metriae ope tractari non poffunt, hoc quo que adjumențum a fe afferri oportere diſci pulis ſuis putavit. Itaque Philoſophicis Ma thematicas Institutiones adjecit, in quibus fi ordinem excipias (initium enim facit a pro portionibus, quas nemo ignorat difficillimam effe geometriae partem ) cetera ſatis belle procedunt. Neque multo poft retexuit hoe ipſum opus, in quo eo elaboravit attentius, quod fperabat aditum fibi facturum ad mu nus tradendi mathematicas diſciplinas in Ly ceo Florentino. Acceptum illud cum plauſu fuit propter dilucidam brevitatem atque ele gantiam, licet in eo acutiores peritioreſque geometrae pauca quaedam jure ac merito teprehenderint. Praeſtantiam, quam conſe cutus fuerat Corſinius in rebus geometricis, yoluit ad hydroſtaticam transferre; cumque fedulo evolviffet quae in ea facultate ſcris ptis mandaverant poft Galilaeum Torricellius, Michelinius, Guglielminius, Grandius, alii. que pauci, in ſcenam prodire non dubitavie fuftinens perſonam non modo conſiliarii & arbitri de dirigendis avertendiſque aquis, ſed etiam ſcriptoris. Etenim ex ejus officina prow diit liber, qui infcriptus eft: Ragionamenti intorno allo stato del Fiume Arno e dell' acque della Valdinievole, quique editus fuit fum ptibus. Marchionis Ferronii, cujus cauffam praeſertim defendebat. Spe dejectus Eduar dus perveniendi in Lycei Florentini docto rum numerum, qui praeter modum iis tem-. poribus. creverat, animum ad Academiam Piſanam convertit, petiitque dari ſibi va cuum eo tempore logicae interpretis locum. Celeriter quod optabat impetravit, propte rea quod Joannes Gaſto Magnus Etruriae Dux eximiam illius ſcientiam in omni re philo ſophica cognoverat.. Vir non tam doctrina praeſtans, quam docendo prudens (etenim quaedam etiam ars, eſt docendi ) magno erat emolumento ſtudiofis adoleſcentibus, qui non uſitata frequentia fcholam illius celebrabant. Cum vero de fchola in otium folitudinem que ſe conferret, tempus potiffimum conſu mebat in augendis. perficiendiſque ſuis Phi lofophicis Institutionibus, abſolvendoque, quod inſtituerat, opere de Practica Geometria. Ins ter haec magna fuit amnis Arni inundatio, F 2 84 EDUARD US ut fi inundationes excipias, quae annis acciderunt, nul lam unquam majorem fuiſſe conſtaret. Pere vaſerat opinio per animos Florentinorum huic luctuofae calamitati cauſſam praefertim dediffe Clanis aquas in Arnum deductas, & quae ad eaſdem moderandas aquas facta fue rant opera. Hunc errorem ut eriperet Edu. ardus, utque perſuaderet eadem opera fuiſſe utiliffima ac faluberrima, libro expoſuit qua lis fuiſſet, & quis eſſet ſtatus Claniae val lis, quidque conſultum & actum ab anno MDXXV. ad fua uſque tempora, ut peſti lentiſſima regio convaleſcere aliquando & fa nari poſſeti, utque controverſiae inter finia timos Principes de dirigendis aquis ejuſdem regionis tollerentur. Piſis erat Corfinio con tubernium cum Alexandro Polito, qui hum maniores litteras profitebatur, cujuſque vi tam ſupra explicavimus. Hominis Graecis & Latinis litteris eruditiffimi exemplum & vo. ces, ſelectiſſimorumque librorum copia, qua is abundabat, Corſinium per fe jam flagran tem vehementiffime incenderunt ad eas ar tes, quibus ab ineunte aetate deditus fuer GO RS IN I UŚ. 85 rat, celebrandas. Sciebat Graece, cujus ſermonis elementa juvenis Florentiae acce perat a ſodali ſuo Franciſco Maria Baleſtrio, fed non luculenter. Itaque multo ſudore ac labore in arte grammatica primum ſe exer euit, poftea Graeca multa convertit in La tinum, Graecorumque libros & eos pracſer tim, qui res geſtas & orationes ſcripſe runt, utilitatem aliquam ad dicendum aucu- | pans, ftudiofiffime legebat. Cum vero ei eſſet perſuaſum ingentes ac prope immenſos cam pos illi proponi, qui eloquentiae ceterife que humanioribus litteris vacare cupit, acom mico hac de re aliquando ſciſcitanti reſpon dit: percipiendam ei effe omnem antiquitatem, co gnoſcendam hiſtoriam, omnium bonarum artium ſcriptores & doctores & legendos & pervolu tandos, & exercitationis cauſa laudan.los, in terpretandos, corrigendos, refellendos; diſputan dumque de omni re in contrarias partes, & quid quid erit in quaque re, quod probabile videre poffit, eliciendum atque dicendum. Hujuſmodi exercitationes, quas diu incluſas habuit, Core finius in veritatis lucem tandem proferre ſe poffe putavit, cum Faſtos Atticos illustrandos fuſcepiſſet; magnum ſane opus & prae clarum, quod omnem fere Athenienfium hi ftoriam complecti debebat, cum qua philo fophiae, omniumque laudatarum artium hi ſtoria arctiſfime eſt conjuncta. Diviſit illud ipſum opus in partes duas, quarum prio rem veluti apparatum Faftorum effe voluit, quod in illa fuſe lateque ea exponerentur, quae commode in ipfis Faftis, ad quos ta men pertinebant, 'exponi haud poffe vide bantur. Agit itaque de Archontum inſtitu tione, numero, varietate, muneribus & re rie, de Archontico anno, atque ordine men fium Athenienfium. Cum vero Archontigiis annus non in menſes ſolum, ſed in Pryta nias etiam diviſus eſſet, ac Tribuum Athe nienfium fingulae aequali temporis, annique parte Prytaniae munere fungerentur, de ie pſarum Tribuum ac Prytaniarum numero, ordine ac ſerie, deque Atticae populis, ex quibus illae conſtabant, eruditiſſime differit. Neque ab his ſeparandam putavit tractatio nem de Athenienſium Senatu & Ecclefiis, dcque Proedrorum, ac Epiſtatum numero, diſtinctione & officiis. Tranſit inde ad contexendam Archontum ſeriem diſtinguens eponymos a pseudeponymis. Quam diſtinctio nem licet nonnulli agnoverint, nemo tamen exſtitit, qui Pſeudeponymorum Archontum feriem illuftrandae Atticae hiſtoriae maxime neceffariam recenſere tentaverit. Agit de mum de civilibus Graecarum gentium annis, ipfarumque menfibus, cyclis atque periodo, cum antea declaraſſet tempus, verumque di em, quo varia Athenienſium feſta peragi & redire confueverant. Id facere neceſſe fuit propterea quod eadem fefta, veluti perſpi cuae certaeque temporis notae, rerum gefta rum memoriaé ſaepiffimè a ſcriptoribus adji ciuntur. Haec quidem in priori operis par te. In fecunda vero Fafti exponuntur a pri ma Olympiade, qua Coroebus palman retus lit, uſque ad Olympiadein cccxvi. Cauffa fuit juſta Corſinio praetereundi antiquiora tempora, quod iſta laterent craſſis occultata tenebris, & circumfuſa fabulis. Ne tamen primam Athenienfis imperii formam deſpice. re videretur (nam Athenis initio Reges, inde perpetui Archontes, mox decennales, tandemque annui imperarunt) qui Reges & Archontes perpetui, & qua aetate fuerint in Prolegomenis perſecutus eft. Ceterum Fa. ftos fic contexuit Corfinius, ut nullum ad nos pervenerit nomen Archontum, Olympioni čarum & Pythionicarum, nulla lex, neque pax, neque bellum, neque caſus neque res illuſtris & memoranda populi Athenien fis, quae in iis ſuo tempore non fit notata. Interdum etiam attigit Spartanorum, Phoceli fium, Thebañoruin, aliorumque Graecorum gefta, conſilia, pugnas, diſcrimina, quod ca maxime ſint Atticae hiſtoriae conjuncta. Grae Cos vero philoſophos, poetas, oratores, cete roſque tum pacis, tum inilitiae artibus claros viros ita commemoravit, ut quibus Olympicis annis, & quo loco in lucem fint editi, vitam que ' finierin't intelligi poffit. Atque haec o Innia capitulatim ſunt dicta. Etenim nimis lon gus effem fi praecipua, & nova vellem deſcri bere, quae in his Faftis continentur. Nihil poſuit in iis Corſinius fine locuplete auctori täte & teſte, aut faltem ſine probabili conje: ctura; quodque difficillimum fuit, fcriptorum Graecoruin loca aut vitiata aut minime intel lecta, aut mutilata'ſic reſtituit, illuſtravit, fupplevitque, ut dubitari poffe videatur plus ne jis reddiderit luminis, quam ab iiſdem aco ceperit. Neque minori perſpicientia Athe nienfium nummos vidit, ex quibus non pau. ca quidem in rein ſuam hauſit; ſed multo plura e marmoreis monumentis fumpfit, ta li modo dirimens controverſiam, quae ex fufcitata fuerat a ſummis viris Spanhemio, & Gudio, nummis ne, an inſcriptionibus princeps locus dandus effet in explicandis ri tibus, feſtis, Numinibus, ludis, magiſtrati bus, rebuſque geſtis Athenienfium. Inter nobiliores inſcriptiones, quas refert Corfi nius, & miro prorſus acumine atque eru ditione explicat, & interdum etiam fupplet, eft Florentina quaedam apud Riccardios ile luſtrandis Athenienfium Tribubus maxime idonea. Sed haec mirifice corrupta erat, au gebatque corruptelam collocatio. Etenim cum ex tribus fragmentis conſtaret, imperi tus artifex fic illa in pariete diſpoſuerat, ut media pars primae, finiſtra mediae, dextera vero omnium poftremae partis locum Occu paret. Vidit haec mala Corſinius, qui 2 tutiſſime indagabat omcia, iifque remedia goadhibuit. At puduit Joannem Lamium ſe non adeo lynceum fuiffe, cum ufus effet sadem inſcriptione in ſuis ad Meurfium Scholiis, & ex pudore orta eſt invidia. Ex quo intelligi poteſt quare is debitas mun quam tribuerit laudes operi, quod omnium judicio longe multumque ſuperat quidquid in hoc rerum Atticarum genere ſcripſerunt Sigonius, Scaliger, Petavius, Petitus, Spo nius, & vel ipfi Meurfius, & Dodwellus, quorum errorés dum faepe corrigit Corfini, us, & dum minime ab iis animadverſa pro fert, fatis declarat iiſdem detrahere voluiffe Haerentem capiti multa cum laude coro nam. Rumor erat ea parare Lamium, quibus fpe rabat hominibus fe probaturum, Corfinium in emendanda illuſtrandaque Riccardiana in fcriptione ſurripuiffe fibi fegetem & mate riem gloriae ſuae. Porro Lamius poft edi tas Corſinii emendationes fupponere cogita verat in locum impreſſae jam paginae in I. Meurſii operum volumine, quae prae fe fe rebat inſcriptionem corruptam, aliam pagi nam, in qua emendatior inſcriptio legebatur; CORSINIUS: 1 bancque mutationem, omnibus occultari pof ſe putaverat, quod Meurſii liber nondum efe ſet in vulgus editus. Non latuit certe Core finium, in cujus manus pervenit etiam pria mum impreffa pagina, qua omnem a fe prow pulſare poterat injuriam. Id ut audivit Lami mius aliam rationem iniit perficiendi confi lii ſui. Dedit ad Angelum Bandiniun litte ras plenas iracundiae ac minarum, ſpecie qui dem ut ea, quae jamdiu ſepoſuerat ad Ric cardianum marmor explanandum, aliquando proferret; re autem ipſa ut quae a Corſinio didicerat, perpaucis additis aut mutatis, le ctori aut occupato aut indiligenti vendita Yet pro ſuis. Atque id utrumque ſcriptorem conferenti luce clarius eft. Quare mirari ſa tis non poffum hominis frontem, qui furti Corfinium infimulet in eo loco, in quo ipfo cum re aliena, atque etiam cum telo eſt de prehenſus. Atque haec an. MDCCXLv. ſunt geſta, cum Fafti Attici anno ſuperiori lu cem vidiſſent. Sed tamen res defenſionem apud multitudinem potuit habere uſque ad cum annum, quo Meurſii opera cum Lamii animadverſionibus vulgata funt fimul universa. Tum enini primum jejuna illa marmoris interpretatio, quam ante annos xxII. Lamius in l. operum volumen intulerat, lecta eft pag. 258.: ad calcem vero ejus voluminis ſecundae Aucto ris curae in eum lapidem, & quaſi retra Statio quaedam ante dictorum edita eſt. Qua in mantiſſa bina extant indicia Corſinii cauffam mire tuentia, alterum quod nihil hoc in loco proponatur, ' quod non ille in Faſtorum libro occupaverit; alterum quod mantiſſae characteres ab ejuſdem voluminis characteribus forma et figura longe abſunt, teſtanturque non niſi poſt annos multos quam liber fuerat impreſſus, diſtractis jam aut obſoletis formis illis prioribus, additam eſſe appendicem, de qua meminimus. Sed jam fatis multa de homine meo quidem judicio paucis comparando, niſi regnum in litteris, quod Florentiae perdiu tenuit, malis inter dum artibus & clarorum virorum vexatione confirmandum putaſſet. Quamvis in Fa. Hujus rei narrationen pluribus etiam verbis exa pofitam vide in libello cujus eſt infcriptio: Paffatem po Autuntile, quo in libcllo Si quis est qui dictum in se ir clemencius Exis. Atis Articis elaborare Corfinio maxime glorio fum fuerit, non minorem tamen laudem rea portavit ex Agoniſticis Differtationibus, de qui bus Ludovicus Muratorius, intelligens ſane. judex, dicere folebat, poſſe eas per ſe ſo las aeternum nomen Auctori comparare. His Diſſertationibus oftendere voluit Eduardus, quo tempore Graeci celebrare conſueverunt ludos Olympicos, Pythicos, Nemeaeos, & Iſthmiacos, quod tempus eatenus fuerat vel incompertum, vel faltem obſcurum. In hoc autem non mediocrem utilitatem chronolo giae & hiſtoriae ſe allaturum putavit, quod iiſdem ludis fcriptores uterentur ad notanda deſignandaque rerum geſtarum tempora. Ab Olympicis exordiens, qui ceteros fplendore & frequentia ſuperabant, breviter cos percurrit, quos ab Hercule primum inſti tutos Trojano bello deſiiſſe, moxque ab. Iphito reftitutos iterum intermiffos fuiffe fcriptores narrant. Etenim illud caput eſſe videbatur, ut de Olympiade illa quaereret, qua Coroe bus palmam accepit, & quae prima dicitur, omnes Exiflimayit ele, fit exiſtimet Reſponſum, 11011 d.ctum effe, qu'a lacris prior, 6 94 EDUARD V $ quod ab illa ceterarum Olympiadum ordo & feries incipiat. Hanc celebratam fuiſſe putat an. periodi Julianae MMMDCCCCXXXVIII. circiter folftitium aeſtivum, plenilunii tempo re, qui mos ſemper manſit non folum anti quioribus, quibus civiles Graecorum anni lunares erant, fed recentioribus etiam, qui bus ſolares anni a Romanis ad Graecos tran. fierunt. Primus is erat anni menſis, in quem incidiffent Olympici ludi. Quinque diebus eorum certamina abſolvebantur, inter quae curſus, quo, uno certatum eſt ad Olympia dein uſque XVIII, primas tenebat. Neque. in Aelide folum, fed & in aliis Graeciae ur bibus fumma cum populi frequentia ac faca. crorum caeremonia Olympici celebraba ntur, donec v. ineunte reparatae falutis faeculo, jidem cum Pyticis. ſublati fuerunt., Pyticos primum inftituit Apollo, eofque jamdiu in-. termiffos, confecto. Criſſenfi bello, Olympiade. XXXXVIH. Amphictyones revocarunt. Ii-. dem Olympicorum inſtar pentaéterici erant; neque ſecundis annis, aut quartis, ut Peta vius & Dodwellus, exiſtimarunt, ſed tertiis, hiſque exeuntibus circa Elaphebalionis menfis finem, tum Delphis, tum in aliis Grae-: ciae urbibus peragi confueverunt, Proxime poft Pythia Olympiade ſcilicet Lill. inſtaura ta fuerunt Nemea, quorum origo reperitur a ſeptem Argivis ducibus, qui ad lenien dum defiderium pueruli Archemori a ſerpen te occiſi funebres hoſcę agones CCCCLXXV. annis ante Olympiadem primam prope Ne meaeum nemus inftituerunt. At Nemeadem illam, ex qua veluti cardine ceterae infe quentes numerari coeperunt, in annum IV. Olympiadis LxxII. poft Marathoniam pu gnam incidiffe fatis probabiliter Eduardus af firmat. Nemeades aeſtivae aliae, aliae hibere nae, omnes vero trietericae fuerunt; eaeque alternis annis ita peragebantur, ut hibernae quidem in medios ſecundos, aeſtivae vero in quartos ineuntes Olympiadum annos in currerent. Cum Nemeis ludis quaedam erat Iſthmicis a Theſeo, ut ferțur, conſtitutis fia militudo. Funebres erant ambo, ambo trie terici, & qui utrolibet in certamine viciſſent apio coronabantur, Ithmici quoque alii em rant aeſtivi, non tamen alii hiberni, ut qui dem Dodyellus putabat, fed verni brabantur illi primis Olympiadum annis Hea catombeone menſe, hi Thargelione, exeun te fere tertio Olympico anno. Sic definivit Corſinius tempora quatuor illuſtrium Graea ciae ludorum, patefaciens obſcura & ignota vel ipſis chronologiae luminibus Scaligero Petavio, & Dodwello, quorum auctoritate abreptus ipfe in primo Faſtorum Atticorum libro Pythiades ſecundis Olympicis annis cona cefferat. Agoniſticis hiſce Differtationibus, veluti faftigium operis, idem adjecit feriem Hieronicarum alphabetico, ut dicitur, ordi ne diſpoſitam, & Dodwelliana longe ube riorem accuratioremque. Nam feptuaginta. ſupra centum vitores recenſuit, qui Dod weilum prorſus fugerant; fonteſque indic cavit (in quo Dodwelli diligentia ſaepiffi, me deſiderabatur ) unde uniuſcujufque vin ctoris nomen, aud patria, aut aetas, aut tertaminis genus, quo viciffet, hauriebatur. Hoc opus vehementer adeo Auctori fuo pro batum erat, ut vir modeftiffimus in eo quo daininodo gloriari videretur. Etenim, ut At rico fcripfit Cicero, fua cuique Sponfa,fuus quiqua 2007. Quoniam autein tumuin his Agoniſticis Diſſertationibus, tum in Faltis ſcribendis faepe uſus eſt Corſinius ſubſidio marmoreorum monumentorum, in quibus multae occurrunt notae, quarum neque fa cilis, neque prompta fuit explicatio, fepara tum opus. a ſe expectare putavit Graecarum antiquitatum ftudiofos, quo in opere non ſolum ex marmoreis, fed etiam ex aereis Graecorum tabulis: varias eorum notas colli geret, haſque explicaret atque illuſtraret. Quae dum animo verſaret, fcriptionique jam manum admoviffet, ecce in lucem prodit Scipionis Maffeii liber de Graecorum figlis l.z pidariis, in quo trecenta fere vocum com pendia ingeniofe: feliciterque enodantur.. Cum Eduardus ab amico librum accepiſſet, ei epi ſtolam fcripfit (relata haec fuit in IV. vo lumen. diarii Litteratorum. Florentiae editi ) in qua ſummas tribuit Maffejo laudes, quod primus ex omnibus materiem hanc ſeorſim tractandam füfceperit,, magnam in illam con ferens.eruditionis copiam, & acre: prudenſ que judicium.. Non, propterea tamen: ſpar tam, quam fibi ſumpſerat, ille deſeruit, quia, ut ait Auſonius, is crat campus, in quo alius alio plura invenire poteft, nemo om. nia. Et plura certe Corſinius invenit, cum mille fere notas, aut numerorum vocum que compendia uno volumine colligere po tuerit & explicare illo ſuo acutiffimo inge nio, cui inquirenti & contemplanti omnia occurrere ſe ſeque oftendere videbantur. Ut vero delectatione aliqua alliceret adoleſcen tes, quibus inſuavis fortaſſe & aſperior via deri poterat ſiglarum inveſtigatio, poftquam multa eruditiſſime praefatus effet de notarum origine, vi, utilitateque, opportune ſparſit in toto libro non pauca ad hiftoriam, geos graphiam, chronologiam, ac mythologiam ſpectantia. Ex quibus aliiſque diſciplinis ube riora etiam hauſit, ut ornaret Diſſertatio nes ſex, quas, abſoluta univerſa notarum ſerie, confecit, ut eſſent operis corollarium. Explicant illae inſignes quaſdam Chriſtianac & profanae antiquitatis inſcriptiones, ficque explicant, ut facile exiſtimari queat, eum qui non comprehenderit rerum plurimarum ſci entiam, quique judicio certo & ſubtili non fit praeditus, in his antiquitatis ftudiis ſatis callide verſari & perite non poſſe. Inſcriptit Corfinius hoc ſuum opus: Norse Graecorum five vocum & numerorum compendia, quae in gereis atque marmoreis Graecorum, tabulis obſer vantur, dedicavitque Cardinali Quirinio, a quo pecuniam ad illud ipſum evulgandum dono accepit. Etenim his temporibus haud illi magna res erat, quae vix fatis efle vide batur ad vitam ſuſtentandam, neceſſarioſque. libros emendos. Praepoſitus an MDCCXXXV. dialecticae ſcholae, nihil aliud annui ſtipendii obtinuit nifi octingentos denarios. Hoc eſia fatum videtur nobiliilimae. quidein diſcipli nae, ut pote quae per omnes diſciplinas ma: nat ac funditur, ut qui illam profitentur me: diocribus afficiantur praemiis. Vel ipſi Grae. ci, quamvis ellent aequi liberalium artium aeftimatores, minam, eſſe voluerunt inerce dem Dialecticorum. Coin.nodiori in ftatu res Corſinii eſſe coeperunt cum traductus fuit (id accidit an. MDCCXLVI.) ad metaphyſi cam atque ethicam docendam.. Tunc eniin ipfius ftipendium erat bis millenorum & am plius denariorum, poſteaque illud ipſum ad quatuor. mille ducentos quinquaginta uſque pervenit, cum proſperae. res multae confecutae fuiſſent. Satis ſuperque id erat homi ni temperato ad vitam beatiſſimam; videba turque libi ſuperare Craffum divitiis. Quan tum vero ſorte ſua contentụs, quantiſque a moris vinculis Academiae Piſanae obftrictus effet, ex eo conjici poteſt, quod mortuo Lu dovico Muratorio Mutinenfis Ducis bibliothe cae praefecto in illius locum fuccedere recu favit, quamvis liberaliſſime ipfius Ducis ver bis invitaretur. Quo cognito ab Emmanue le Comite Richecourtio, qui Franciſci I. Cae faris nomine res Etruriae adminiſtrabat, ipſe fingularibus verbis ei gratias agendas cenſuit, eidemque prolixe de ſua non modo, fed & Cae aris voluntate pollicitus eſt. Id non potuit Corfinio non fumme eſſe jucundum; utque viro de fe & de Sodalitate ſua bene ſemper merito gratum fe oftenderet dedica vit illi Plutarchi opus de Placitis Philoſopho. tum a ſe Latinum factum, vitaque Scripto ris, fcholiis, & diſſertationibus ornatum. Cauſſam ſuſcipiendae novae interpretationis ei dem dederunt naevi quidam, quibus maçı lantur Budaei, Xylandri, & Crụſerii honi num ceteroquin doctiſſimorum interpretationes; ſuſceptam vero ita perfecit, ut ver bu pro verbo reddiderit, multaque etiam attulerit de fuo, quae funt diverfo chara ctere notata, ne attenuata nimis diligentia perſpicuitati officeret, & ne res ipfa omni Latinae orationis dignitate cultuque deſtitu ta ſordeſceret. In limine operis Plutarchi vi tam ex illius aliorumque veterum ſcriptis a ſe diligentiſſime colletam, & feriem philo ſophorum, quorum placita a Plutarcho pro feruntur, aetatemque, in qua vixerunt, ex. poſuit. Singulis vero operis capitibus brevia adjecit commentaria, quae aut mutilos & hiulcos Plutarchi locos ſupplent, aut de pravatos emendant, aut obſcuros atque per plexos, opportune allatis aliorum philoſo phorum ſententiis, illuſtrant. Siquando au tem longioris eſſe orationis putavit Corſi nius lucem aliquam afferre rebus obſcuriſſi mis, cum non Heraclitus ſolum, ſed & quiſ que fere antiquitatis philofophorum, quo rum ſententias coarctavit & peranguſte re ferſit Plutarchus, Exotélv8 cognomen me reatur, hujuſmodi illuſtrationes ad finem li bri rejecit. Quo in loco voluit etiam recenfere illuſtriores ſententias, quae propriae di cuntur recentiorum philoſophorum, cum ea rum tamen manifeſta appareant veſtigia in Plutarchi libro, quod profecto ad veterum gioriam amplificandam plurimum valet. Ta les ſunt attractionis leges, vireſque, ut di cuntur, centripeta & centrifuga, Charteſia ni vortices, lunae phaſes, maculae, quod que haec fit terra multarum urbium & mone tium, converfio folis, planetarum, fiderum que certa quadam celeritate ac periodo cir ca axes ſuos, natura, coſtans motus, rever lioque cometarum, telluris motus, quodque ex eo cauſſa ' maris aelus repetenda fit jegew’ewe explicatio, aliaque hujuſmodi mul ta tum ad corporum, tum ad animi na turam pertinentia. Profecto nihil dulcius erat Corfinio quam per abdita remotioris antiqui• tatis permeare, & inde nova & inexpecta ta deferre, quae hominibus contemplanda bono in lumine exhiberet. Nam, ut Ari ſtoteles inquit, fuo quiſque artifex ftudio atque opera impenſius delectatur. Cum igi tur accepiffet ab Antonio Franciſco Gorio amiciſſimo ſuo graphidem eximii cujųſdam anaglyphi, quod Romae viſitur in Aedibus Farneſianis, non magnopere hortandus fuit, ut in illo exponendo elaboraret. Exhibet hoc ſuperiori in parte Herculem cuin Eų. ropa, Hebe, Satyriſque quieri, voluptati que poſt exantlatos labores indulgentem, in inferiori vero tripodem Apollini ſacrum, Ar givae Junonis Sacerdotem, atque alatam Virginem, & Herculem demum ipſum ſe ſe expiantem, ut purus ad Deorum conci lium afcenderet. Hinc & illinc anaglyphum ornant binae columnae cum Graeca inſcrie ptione, quae multis verſuum decadibus Her culis geſta commemorat: in ſupremo tan dein anaglyphi loco octodecim hexametra car mina exculpta ſunt, quibus Herculis labores & certamina declarantur. Praeclariſſimi hujus monumenti explicationem Eduardus libello quem ad Scipionem Maffejum inſtituit, com plexus eſt; ex eoque judicari poteft, vehe mens afiiduumque ftudium ipfi copiam eru ditionis dediſſe, naturam vero tribuiſſe in genium ad conjiciendum divinandumque fa ctum. Et fane divinationis cujuſdam vide illum potuiſſe laceras ac depravatas multorum verſuum lacinias feliciſſime corri gere atque ſupplere. Magnae antiquitatis ar gumentum praebere ſuſpicatus eſt Doricam dialectum, qua exarata eſt inſcriptio, ne- ! que ipfe affirmare. dubitat opus paullo poſt Alexandri tempora', antequam Q. Flaminius priſtinam Graecis libertatem redderet, perfe &um fuiſſe. Sed aliter alii ſentiunt (1) qui bus nunc plerique affentiri videntur. Hoc ipſo ferme tempore Corſinius ejuſdem Gorii poſtulationibus Diſſertationes quatuor con ceſſit, quae impreſſae funt ab illo in vi. vo lumine Symbolarum litterariarum. Extricat pri ma epigraphen ſculptam in labro interiori cujuſdam crateris ahenei Mithridatis Eupa toris, qui crater in muſeo Capitolino, Vide Winkelman, Monumenti antichi inediti Trel. Prelim. p. LXXIX. Idem quaedam alia notat in quibus deceptum fuiſſe Corfinium arbitratur p. 39. (2 ) Sic interpretatur Corfinius mire involutam in. ſcriptionem: Regis Mithridatis Eupatoris Regni anno 54. Eupatoriftts Gymnaſii (hoc eft civibus Eupatoriae, qui in Gymnafio certarunt ) ſenectutem conſeival, quod erat ad laudem vini, quo plenus crater vi &ori con cedebatur. Alii aliter interpretanda extrema pracſertim inſcriptionis verba exiſtimarunt, quorum fententiam plerique nunc fequuntur affervatur. Secunda patefacit obſcuros igno ratoſque dies natalem & fupremum Plato nis, qua occafione aliorum etiam virorum illuſtrium Archytae, Philolai, Iſocratis, Ly fiae, Dionis, & Socratis aetates & tempora perſequitur. Explicat tertia adverſam par tem numiſmatis Antonini Caeſaris, in qua Prometheus humanum corpus ex luto fin gens, & Pallas capiti mentem, papilionis imagine expreſſam, inſerens confpiciuntur. Curioſa ſunt quae excogitavit Corfinius, ut perſuaderet hominibus morem repraeſentandi humanam mentem ſub papilionis imagine non ex miris hujus volucris affectionibus & natura, non ex ipſa animi immortalitate, circuitu, aut tranſmigratione, non ex Chal daicae, Graecaeque fapientiae fontibus, non ex arcanis amoris myſteriis, fed ex fola ar tificum imperitia profluxiſſe. Cum enim unum idemque nomen pſyches papilionem & ani nium deſignet, rudis artifex, qui primus ani mum exprimendum ſuſcepit, non putavit hu jus ideam poffe melius excitari, quam obje eta imagine illius rei, quacum is commune nomen habet. Quarta Diſſertatio demum in 106 EDUARDUS eo verſatur, ut oftendat mentitam & falfam effe Latinam quamdam inſcriptionem, quae Piſis vilitur in Scortianis aedibus. Summi labores, quos Corſinius impendit in conficien dis, quos retulimus, libris, magna compen ſati fuerunt gloria, ut unus e multis, qui illuſtrandae Graecae praefertim antiquitati ſe ſe dederunt, excellere judicaretur. Cujus de praeſtanti in hoc rerum genere doctrina tan ta etiam judicia fecit Scipio Maffejus, quan ta de nullo; cujus teſtimonii auctoritas ma xima reputari debet non folum quod ab hox mine prudentiſſimo proficifcitur, fed etiam quia figulus invidens figulo, faber fabro, ut eſt Heſiodi dictum, alterius laudi & gloriae | minime favere ſoleat. Ex mutua opinione doctrinae, fimilitudineque ftudiorum orta eft inter cos jucundiffima amicitia, cujus tanta vis fuit, ut Corſinius aeſtate an. MDCCLI. quamvis non bene valens, Veronam venerit aliquot menſes commoraturus apud amicum. Quo tempore inter eos fuit familiariſſima focietas, & communicatio ftudiorum. Dono accepit Corſinius a Maffejo tercentum fere Graecas inſcriptiones (has Edmundus Chici1 shullius collegerat, & fecundae Afiaticarum antiquitatum parti reſervaverat ) ea conditio; ne, ut eas Latine redderet atque illuſtraret, Satisfecit ille aliqua ex parte promiffo ſuo, cum anno inſequenti edidiſſet eas inſcriptio. nes, quae ad Athenas ſpectabant; eaſdem que iterum cum commentariis edidit quam driennio poft, ut eſſent ornamento quarto Faftorum volumini. Nono menſe poftquam in Etruriam rediit Eduardus, moritur Ale- ' xander Politus, quocum ille ita vixit, uit. quem pauci ferre poterant propter difficilli mam naturam, hujus fine offenfione ad fum. mam fenectutem retinuerit benevolentiam. Mortuo autem Polito neque inquirendum neque conſultandum fuit quis illi ſucceſſor in Academia Piſana daretur, cum omnium oculi ftatim in Corſinium conjecti fuiſſent. Ita hic exeuntė anno MDCCLII. poftquam octodecim fere annos philoſophiam tradidif ſet, munus docendi humaniores litteras li bentiſſimo animo ſuſcepit. Initio propoſuit fibi (nam muneris ratio, & adolefcentium utilitas ab eo poftulabant, ut cum Graecis Latina conjungeret ) explanare Plutarchi parallelas Graecorum, Romanorumque vitas, ut inde occaſionem ſumeret utriuſque populi leges inter ſe conferendi. Memoriter dicebat e ſuperiori loco, quod ad praeceptoris & ſcholae dignitatem plurimum tum conferre putabatur; & quae tradebat inſignita e rant luminibus ingenii, & conſperſa erudi tionis ſententiarumque flore. Genus dicen di erat quiétum & lene, purum & elegans, ut maxime teneret eos qui audiebant, & non folum delectaret, fed etiam fine fatieta te delectaret. Nulli diſcipulorum aditum ſermonem, congreſſumque fuum denegabat, quin immo eos bis in hebdomada domum ſuam invitabat, ut in ftudiis exerceret Grae carum, Romanarumque antiquitatum. Domi etiam tradebat metaphyſicam, quo onere non placuit Academiae Moderatoribus illum libe rare niſi anno MDCCLIV. quo quidem tem pore Venetiis evulgavit ſuas Inſtitutiones Me taphyficas. In his adornandis illud unum pro pofitum fibi fuit, ut in animis adoleſcentium rectas de animae immortalitate, arbitrii li bertate, Dei exiſtentia, ceteriſque naturalis theologiae dogmatibus notiones infereret, quibus in gravioribus aliis diſciplinis veluti praeſidiis uti pofſent, quibuſque caverent a peſte quadam hominum non tam religioni, quam reipublicae infeſta, quae rationem per vertendo ubique venenatas opiniones diffe minare non veretur. Subaccuſent aliqui, fi lubet, Corſinium, quod nimis, parcus fuerit in pertractandis quibuſdam rebus, quae in ca, in qua nunc ſumus, luce ignorari mi nime poſſe videntur; omnes profecto uno ore fateri debent tales effe hafce Inſtitutio nes, ut cupidi metaphyſicae nullibi poffint refrigerari ſalubrius atque jucundius. Poftre mum hoc operum fuit, quae Corfinius Phi loſophiae dicavit, nifi dicere velimus, eti am cum minime videretur tum maxime ila lum philofophari conſueviſſe, Quod declarant ejus Latinae orationes ad Academicos Piſanos refertae Philoſophorum fententiis, faluberri ma praecepta, quibus adoleſcentes ad omne officii munus inftruebat, doctiflimoruin Phi loſophorum familiaritates, quibus ſemper flo ruit, & ars illa diſtinguendi vera a falſis, colligendi ſparſa, eaque inter ſe conferendi, diligenter examinandi omnium rerum verbocum rumque pondera, nihilque afferendi fine evi denti ratione, aut faltein probabili conjectu ra in qua arte quantum inter omnes un Aus excelleret, praeſertim oftendebat, in vetuftatis monumenta inquireret. Hujus inquiſitionis uber fane fructus fuit Diſſertatia illa de Minniſari, aliorumque. Armeniae Regim nummis, Et. Arſacidarum epocha, quam idem in lucem extulit an. MDCCLIV. Difficulta tis maximae fuit oftendere Minniſari num mum, quem praecipue illuſtrandum Corſi nius ſuſceperat, ad illum fpectare Maniſarum Armeniae & Meſopotamiae. Regem, de quo Dio Caffius in libro Romanae hiftoriae LXVIII. mentionem fecit, & Arſacidarum epocham uon in Parthiae. folum, fed etiam in: Arme niae regum nummis inſcriptam fuiffe, eam. que ab anno Urbis conditae Dxxv. initium duxiſſe. Antea quidem doctiſſimorum viro rum Uſſerii, Petavii, Noriſii, Spanhemii, Vaillantii, & Froelichij fententia fuerat, ſe rius. Arſacidarum imperium incepiſſe, adver ſus quam ſententiam Eduardus ita pugnavit, ut veritas non minus quam modeſtia eluxe rit. Quoniam vero in antiquitatis ftudio multae res inter fe ita nexae & jugatae funt, ut, inventa una, aliae, quae prius latebant, ſe ſe contemplandas offerant, ean ob rem Corfinius in Minniſari regis num mo explicando varia ſcriptorum loca corri gere & ſupplere, verum Darii genus expo nere, Tiridatem alterum, Arfamem, aliof que Armeniae Reges Vaillantio prorſus in cognitos proferre potuit. Res in hac Differ tatione contentae, non fine laude oppugnatae fuerunt a Jeſuitis Froelichio & Zacharia, reſponditque ad ea, quae objecta fuerunt, ſine iracundia Corfinius. Eteniin veritatis unice amans alios a fe diffentire haud ini quo ferebat animo, ſemperque deteſtatus eſt eos, qui ſuis ſententiis quaſi addicti & con. fecrati etiam ea, quae plane probare non poſſent, conſtantiae, non veritatis cauſſa de. fenderent. Propugnationem quoque Corſinii libello (*) ſuſcepit ejus convictor & fodalis (*) Huic titulus eſt. Lettere critiche di un Pafton r Arcade ad un Accademico Erruſco nelle quali ſi ſciola gono le difficoltà fane contro un'opera del Reverendiſſia mo Padre Corſini nel Tom. IX. della Storia leveraria of lialia &e, in Pisa 1957. in Carolus Antoniolius, qui quidem non me. diocria adjumenta illi praebuit, cum pluri mum valeret in omni genere ftudiorum quae ipſe excolebat. Magni quoque Acade miae fuit Antoniolii opera in Graecis littea ris tradendis toto illo ſexennio, quo Corfi nius, coactus capeſſere, ſummum Sodalitatis fuae magiſtratum, bona Principis cum ve nia, & fine ulla ſtipendiorum jactura Piſis abfuit. Hic Romam venit menſe. Aprili an. MDCCLIV, ardens. defiderio indicia veteris memoriae, quibus mirabiliter urbs. illa abun dat (quacumque enim quis ingreditur in aliquam hiſtoriam veftigium ponit ) cogno ſcendi. Sed raro ei poteſtas dabatur huic ſuo. deſiderio, fatisfaciendi, cum podagrae dolori bus ſaepiſſime vexaretur, & munus ſuum diligentiſſime exequi vellet. Quanta vero pru dentia ac dexteritate fuerit in tractandis ne. gotiis, quanta aequitate in conſtituendis, temperandiſque, ſi res pofcebat, conſtitutis jam legibus, quanta humanitate erga omnes, quantaque vigilantia ac providentia in con fulendo rebus. praeſentibus, praecavendoque futuras, fatis praedicari non poteft. Cum autem nihil ſine aliorum conſilio agere ei mos eſſet, & facilitate ſumma uteretur in füos adjutores procuratoreſque, inde norza nulli materiem ſumpſerunt falſae criminatio nis, quod ad aliorum magis quam ad ſuun arbitrium res Familiae adminiftraret. Omnino totum fe tradidit Eduardus Sodalitati, to tamque fic rexit, ut oblitus commodorum ſuorum omnibus proſpexerit. Non eſt credi bile quanto animi dolore angeretur, fi ali quis ſuorum in crimen vocabatur. Horrebar enim homo innocentiſſimus vel ipfam pecca ti ſuſpicionem. Sed non propterea fontibus iraſcebatur, hofque clementia magis atque manſuetudine, quam animadverſione & ca ftigatione ad frugem revocare ſtudebat. Cum vero feveritatem, fine qua reſpublica adıni niftrari non poteſt, adhibere cogebatur, similis, ut praeclare admonet Cicero, legum erat, quae ad puniendum non iracundia, fed aequitate ducuntur. In his occupationi bus muneris ſui, ne plane ceſſäre a fcriben do videretur, extare voluit explicationem đuarum Graecarum inſcriptionum, quae mus ſeum ornant Bernardi Nanii Veneti Senatoris.quam feliciter id praeftiterit, perſcrutata prius litterarum priſcarum, quibus illae con fcriptae ſunt, forma atque vi, facile judica bunt ii, qui ſunt harum deliciarum amato Tes. Tentaverat eamdem rem Franciſcus Za nettus, ſed longiſſime aberravit a vero ejus interpretatio. Ipſe Eduardus cum Anconae effet ineunte anno MDCCLVI. eoque prae ſente cum multis aliis detecta fuiſſent atque agnita corpora Sanctorum Cyriaci, Marcelli ni & Liberii, quos ſingulari obfequio ea dem civitas venerațur, incitatus fuit, ut ali quid laboris impertiret illorum Sanctorum illuſtrandae hiſtoriae, definiendoque praeſer tim tempori, quo tranſata eorumdem cor pora fuerunt in eum, ubi nunc jacent, lo cum, & quo Anconae coli coeperunt. Haec Corfinius, edito commentariolo, accidiffe - ftendit exeunte faeculo XI., & ex ipfis an tiquitatis monumentis quibus ſententiam ſuam confirmavit, quatuor Anconitanorum Epiſcoporum nomina in lucem protulit, quaç uſque ad id tempus fuerant incognita, Per pauca in hoc commentariolo attigit de S, Liberio, quod ejus hiſtoriam involutam tenebris & fabulis exiſtimabat, Mox cum ei aliquid luminis affulfiſſet, & monumentorum ope, & mirabili illa ſua conjiciendi arte pa tefacere potuit Liberium fuiſſe unum ex fo ciis S. Gaudentii Abfarenſis Epiſcopi, qui circiter an. MxXxx. Anconam venit, fo litariam vitam acturus in ſuburbano mona ſterio Portus Novi. Harum rerum inventio multis laudibus. celebrata fuit a Scriptoribus annalium Camaldulenſium (*): pergrata quo que fuit. Benedicto XIV. pro ejus. fingulari ftudio in Anconitanam Ecclefiam. Hic cum ſaepe ad congreffum colloquiumque ſuum invitaret Eduardum, quod ejus ſummum in genium, fuaviffimos. mores, atque eximiam probitatem & nofſet & diligeret, ſaepe quo que ipſum hortabatur,, ut ea pergeret man dare litteris, quae abdita Chriſtianae anti quitatis patefacerent. Sed fuerunt juftae ca uffae quare. Corſinius amantiffimis. Pontificis M. conſiliis minime obtemperavit; & quid quid fubciſivorum temporum incurrebat, quae perire non patiebatur, libentiffime concede-. (* Vid. Tom. III., bat ſuis priſtinis ftudiis. Ruſticabar cum eo in Tuſculano, quando epiſtolam ſcripſit ad Paullum Mariam Paciaudium, in qua plura de Gotarzis eximio nummo, ejuſque, Bar danis, & Artabani Parthiae Regum hiſtoria perſecutus eſt, & pro jure noftrae amicitiae ab ipſo poftulabam, ut in otio, quod raro da batur, & peroptato illi dabatur, ceffaret a libris & a ftilo. Verum cuin is eſſet ut fi ne his ftudiis vitam inſuavem duceret, di cere folebat hujuſmodi ſcriptiones non pre mere, ſed relaxare animum. Et relaxatione certę aliqua ille indigebat, cui grave adeo erat, quod multi appetunt, ceteros regendi munus, ut onus Aetna majus ſibi ſụſtinere videretur. Poterat quidein illi eſſe lovaniens to recordatio multorum benefactorum, inas ter quae maximum illud reputari debet quod eo ſexennio, quo ad Sodalitatis gum. bernaculum ſedit, viginti domus, five cole legia conſtituta ſunt. Interim advenit tem pus, quo magiſtratu fe abdicare, & extre mos auctoritatis fuae fructus capere debe bat in provehendo digno viro, qui fibi fuc cederet. Verum minime illi: contigit, ut funt ancipites variique caſus comitiorum, quem optabat, exitus. Peractis comitiis, fine mora rediit ad Academiam Piſanam & ad il lamºquietam in rerum contemplatione & co gnitione maxime poſitam degendae vitae rae tionem, qua qui frueretur, negabat ei aliquid deeffe ad beatė vivenduin. Liber de Praefe. ctis Urbis ei erat in manibus; Graecas in fcriptiones in Aſia repertas, quas, ut ſupra retulimus, a Scipione Maffejo dono accepe rat, quafque jampridem Latinas fecerat, co pioſis commentariis explicabat; aderat diſci pulis ſuis; veniebat frequens in Academiam, afferebat res multum & diu cogitatas, facie batque fibi audientiam hominis erudita, com pta & mitis oratio. Idem efflagitatu & coae tu amicorum inftituta. hoc tempore opera abrupit, ut explicationem lucubraret cujuf dam nummi recens in Auſtria reperti, in quo erat nomen & imago Sulpiciae Dryan tillae Auguſtae. Conjecit ille feminam hanc libertam fuiſſe, libertatémque accepiffe a Sul picio quodam, ab eoque in Sulpiciam ģen tem receptam; nupfiffe demum Carinó fcea leftiffimo Imperatori. Haec porro incerta. Illud unuin ſine ulla dubitatione colligi pof fe videtur ex nummi fabrica, characterum forma, feminaeque ornatu, illum ipſum num mum cuſum fuiſſe inter Elagabali & Diocle tiani imperium, proptereaque Dryantillam ad aliquem Imperatorum, qui illo intervallo re gnarunt, pertinere. Neque his contentus Edu ardus voluit etiam excutere hiſtoricorum & rei nummariae interpretum mire inter fe dif ſidentes opiniones de Aureliani ac Vaballa thi imperio atque aetate, ac poftremo ſuam ſententiam proferre. Fuit haec, Aurelianum exeunte Julio, vel ineunte Auguſto anno CCLXX. imperium ſuſcepiſſe, eaque multis & gravibus confirmatur argumentis. Ad ex vero diluenda, quae contra dici poterant ex illorum ſententia, qui praeſertim niti vide bantur lege quadam data a Claudio VII. Kal. Novembris Antiochiano & Orfito Con ſulibus, ut ſerius Aurelianum inchoaffe im perium perſuaderent, diſtinguit Conſules or dinarios a ſuffectis. Hac autem conſtabilita diſtinctione, quae maxime apta erat non fo lum ad id, quod requirebat, ſed etiam ad expediendos alios, quos vel ipſe Scaliger in diffolubiles in Chronologia exiſtimaverat now dos, concludit eamdem legem editam fuiffe anno cclxix. vel CCLXVIII. quando An tiochianus & Orfitus ſuffecti Conſules erant, minime vero anno cclxx. iiſdem Confuli bus ordinariis. Nec minor difficultas erat o ſtendere, qui fieri potuerit, ut Aurelianus ad vil. Imperii annum perveniffe dicatur, & explicare locum Euſebii, qui tradit in ejuſdem tempora incidiffe in. Antiochenam Synodum: exploratnm eft enim hanc Sya nodum anno cclxix. incoeptam & abſolu tam fuiſſe. Feliciter haec praeftitit Corſi nius, cum probaſſet Aurelianum anno & ultra antequam a legionibus poft mortem Claudii Imperator fieret, ab ipfo Claudio deſtinatum ſibi fuiſſe ſucceſſoreni, adeoque ampla poteſtate donatum ut ab hoc tema pore nonnulli ejus Imperii initium ſumere potuerint. Quae vero de Vaballatho diſream ruit Corſinius haec ferme ſunt. Illum Ze nobia procreavit ex Athena priori viro, ejuf demque nomine ab anno ccLXXVI. uſque dum Claudius in Gothicum bellum uni ce intentus vixit, Orientis imperium te H4 ut nuit. Ex quo factum eſt, ut quae hoc tem pore cuſa funt Vaballathi numiſmata, Impe. satorem Caefarem Auguftum illum nominent. Poftquam vero ille deſciviſſet a matre, Aureliano adhaereret, huic quidem conjun octus in nummis repraefentari voluit, minime vero paludamento, radiata corona, fplendi doque Augufti nomine decoratus, ſolo Im peratoris contentus. Praetereo alia multa Scitu digniſſima in hac Diſſertatione conten ta, ne, cum nimis longus in recenfendis ſcriptis operibus fuerim, videar oblitus con ſuetudinis & inſtituti mei. Hujus libelli (cil ra liberatus Corfinius totus in eo fuit, ut ab Solveret ſeriem Praefectorum Urbis ab Urbe con dita ad annum afque MCCCLIII. five a Chri fto nato DC. Etenim poſteriora tempora mi nime inquirenda putavit, quibus, penitus fere exſtincto Urbanae Praefecturae fplendo re ac dignitate, nonniſi tenue nomen, ac leviſſima priſtinae majeſtatis umbra ſuperfuit; ex quo fiebat, ut nihil inde lucis facra & profana ſperare poffet hiſtoria, cum contra uberrimam fplendidiffimamque utraque acci. peret ex veterum Praefectorum ferie, horumque aetate rite conſtituta. Ut vero non utilitate ſolum, ſed etiam jucunditate lecto res invitaret Corſinius, operi varia opportu ne admifcuit, quae marmora & ſcriptores, quorum teftimoniis ubique fere utitur, cor rigunt & illuſtrant, interpretumque falſas opiniones atque errores emendant. Non ego ſum neſcius multos anteceſſiſſe Corſinium in hujuſmodi pertractando argumento; ex qui bus omnibus, ac praefertim Jacobo Gotho fredo ac Tillemontio plurima in rem ſuam tranftulit. Sed ii exiguis finibus operam fuam continuerunt, fi unum excipias Feli cem Contelorium, qui contextam a Panvi. nio Praefectorum ſeriem ad annum uſque MDCXXXI. traduxit. Tale tamen non fuit Contelorii opus, quin eadem de re aliquid politius, copiofius, perfectiuſque proferri a Corſinio potuerit. Et protuliffe certe ipſum oportet, cum magna fuorum laborum prac conia ab intelligentibus viris reportaverit. Mi rari hi tantummodo viſi ſunt quod aut is in gnoraverit hac ipſa in re plurimum quoque elaboraſſe Almeloveenium, aut quod hujus fcripta conſulere praetermiſerit. Id profecto & praeſtitiſfet abundantius & copiofius pro poſitae fibi rei ſatisfacere potuiſſet, neque poftea ventofiffimi homines triftem fuftinuif fent notam calumniatorum, qui nullo in pre tio ob pauca quaedam a Corſinio praetermif ſa hujus opus habendum inflatis buccis clamitarunt. Ne hi verbofis fibi famam ad quirerent ſtrophis vel apud imperitam mul titudinem, factum eſt diligentia Cajetani Mari nii, qui librum Bononiae an. MDCCLXXII. edidit, quo non folum eorum obftitit injuriis, verum etiam nova a ſe inſcriptionum ope detecta Praefectorum Urbis nomina in lucem protulit. Sed ad Corſinium revertor, qui dum fine intermiſſione obſequebatur ftudiis ſuis & adoleſcentium utilitati, oblitus vide batur fe jam fenem factum (quando enim typis mandavit librum de Praefectis Urbanis ſexageſimum primum aetatis annum agebat ) & infirma aegraque valetudine effe. Sed ac Hujus eſt inſcriptio: Difefa per la ſerie de' Pree fetti di Roma del Ch. P. Corfini contro la cenſura farie. le nelle offervazioni ſul Giornale Piſano, in cui le della Serie si suppliſce anche in affai luoghi e le emenda. In Bon logna e S. Tommaſo d'Aquino in 4. Vide Pilanas Ephcm meridcs vol. VIII. p. 179 eidit miſerabilis caſus, qui repente ipſi onga nem ſpem non folum litteris, ſed etiam na: turae vivendi praecidit. Erat haec conſuetu. do Academiae Piſanae, ut qui humaniores lite teras profitebantur, Kalendis Novembris, quo tempore inftaurari ftudia folebant, Latinam om rationem haberent ad vehementius inflamman dam cupidam doctrinarum juventutem. Di cebat eo ipſo die Eduardus (vertebat tunc annus tertius fupra fexageſimum hujus fae tuli ) de viris, qui & ſcriptis editis, in ventiſque rebus in Academia maxime florue runt, eaque erat oratio, ut nunquam is di xiſſe melius judicaretur. Cum eo pervenirſet, ut exultaret in immenſo Galilaei laudum campo, repente apoplexis ipſum perculit, ac ſemivivum reliquit. Dolore hujus caſus o ſtenſum eft quantum ille Academiae eſſet ac ceptus. Aegre domum deductus, ibi quatri duo cum morte conflictatus eſt. Quinto die, multis adhibitis remediis, levari coepit, ac praeter ſpem paullatim convaluit. Ut arden ter deſideraret priſtinas recuperare vires, efficiebat ille fuus ſingularis amor in Aca demiam, cui majus ſe non poſſe munus afferre videbat, quam fi inſtitutum juſſu Prin cipis biennio fere ante opus de ejuſdem Academiae ortu, progreſſu ac vicibus ad umbilicum perduceret. Plurima collegerat at que vulgaverat ad hanc hiſtoriam pertinen tia vir diligentiſſimus Stephanus Maria Fa bruccius Juris civilis in eadem Academia do ctor, quae quidem ampla & bella materies effe poterant ad novum aedificandum opus. Hoc igitur ſubſidio inſtructus Eduardus, ala cer ſe ſe ad rem accinxit. Et primo qui dem illuftrium Italicorum Gymnafiorum ori ginem ſubtexuit, diſſerenfque quatuor prio ribus capitibus de prima Gymnaſii Piſani in-: ſtitutione, neque ab xi. neque a xiv. Chris fti faeculo, ut multi ſcripſerunt, fed ab ine unte XIII. vel exeunte xii. illam repeten dam effe exiſtimavit. Ex hoc tempore ad annum uſque MCCCXXXIX., quo anno Fa bruccius contendit coepiſſe Academiam Piſa nam, hanc fi nullam dicere nolumus, mi nimain certe fuiſſe oportet. Conſecutae des inceps yices multae, ut ipſa modo langues ſcere, modo ad interitum properare, vires vitamque modo recuperare, ac faepe etiam veluti extorris ſedem mutare viſa fuerit, Quae omnia octo conſeqılentibus capitibus perſecutus eft Eduardus. Cum vero Acade miae res, imperante Coſmo I. ceteriſque.non solum Mediceis, sed etiam Lotharingis Principibus, feliciflime proceſſiſſent, quibus ab his beneficiis, ſplendore atque gloria aucta, quibuſque gubernata legibus consuetudinibusque, variis interdum pro temporum varietate, exposuit in quatuordecim capitibus, quo rum nonnulla adumbrata magis quam de fçripta videntur. Haec omnia primam ope ris partem conficere debebant, cum refer vafſet alteram, quam tamen minime attigit, Doctorum vitis. Dum haec scripta legebam videbatur mihi pofſe ab Auctore defiderari major rerum copia, magiſque apta ac preſ fa oratio. Inest quidem in omnibus Corsinii scriptis luxuries quaedam, quae, ut in herbis ruſtici ſolent, depaſcenda erat; quod fi eft vitium in omni oratione, maximum tamen eſt in hiſtoria, in qua pura & illu fțris brevitas expetitur. Eodem tempore, quo Eduardus in Academiae historiam incumbebat, ne plane superioris aetatis Audia de servisse videretur, epistolam fcripfit ad ami cum & collegam fuum Franciſcum Albi zium, in qua de Auſonii Burdigalensi consulatu egit, Desperaverant vel ipsi chronologiae Patres Panvinius & Pagius, computationem quamdam annorum ah. Auſonio factam in e pigrammate, ad Proculum, in quo, ab Urbe condita ad consulatum suum CXVIII. an nos enumeravit, conciliari posse, cum Varroniana epocha, ideoque, novam excogitarunt epocham XIII. annis Varroniana pofte riorem, qua non solum Ausonium, sed etiam Arnobium usos fuisse scripserunt. Horum aliorumque Auſonii interpretum errorem ut corrigeret Eduardus, probare debuit. Auſonium non Romanum, modo, fed & Bur digalenſem geffiffe consulatum, & Romanorum & Burdigalenfium Consulum fastos conscripsisse. Qua distinctione constabilita, facile fuit oftendere eumdem Aufonium in ea pigrammate, quod ad Heſperium filium ini fit cum Romanis faſtis, de Romano, a ſe ges: ſto consulatu, in epigrammate autem illo, quod est ad Proculum, de patrio, municipali, quinquennali (etenim in municipis omnibus majores magiſtratus quinquennales eſſe ſolebant) de Burdigalenſi nimirum con. ſulatu locutum fuisse. Hanc epistolam secuata est altera ad Joannem Chrysostomum Trom. bellium Canonicum Regularem, in qua do nummo quodam ab Athenienſibus Livia Augustae dicato, illiuſque aetate differens, feminam illam non ſupremis tabulis, ſed matrimonii jure a marito nomen Auguſtae accepiſſe pluribus monumentis comprobat. Quae quidem aliaque ex abditiſſima antiqui. tate deprompta, quae fparfit Corfinius in hac epiſtola, ut jucunda lectoribus, ita iif dem plena moeroris fore arbitror, quae in extrema pagina ejuſdem epifolae Trombel lius adnotavit. Scribit enim ille: Dum extre mam hujus epiſtolae partem edimus, monemur, eodem fere tempore, quo Brixiae egregius Maza zuchellius, inclytum Corfinium noftrum Pisis apoplexi repente ereptum. Eheu litterae aflicłae ! o amicos incomparabiles ! o annum vere calami 10fum & peffimum ! Dies, quo illum apople xis iterum invafit, fuit v. ante Kal. De cemb. anno MDCCLXV. poft quem caſum tribus ferme diebus vixit fine ſenſu, Sepultanta tus eft in Aede S. Euphraſiae totius Acade miae luctu, quae hanc calamitatem acerbif fime doluit, doletque adhuc reminiſcens ſe orbatam homine, in quo plurimae erant lit terae eaeque interiores, divinum ingenium, ac induſtria fumma; fruebatur vero nominis celebritate, ut hac fola muneris fui fplendorem tueri potuiſſet. Atque haec vi tae decorabat dignitas & integritas. Quan tả gravitas mixta comitati in yultu & moribus ! quantum pondus in verbis ! ut nihil inconſideratum exibat ex ore ! quam diligen ter inquirebat in fè ſe, atque ipſe ſe ſe ob Servabat I Oinnino tantus erat in ipso ordo, conſtantia, & moderatio dictorum omnium atque factorum, ut probitatem & religio nem prae se ferret, & ad omne virtutis de cits natus videretur. Quidquid come loquens, & omnia dulcia dicens mirabiliter ad se diligendum omnium ani mos alliciebat; si vero in familiari sermo ne a quopiam dissentiret, contentiones disputationesque vitabat, quod non tam na turae quam virtutis erat. Etenim iracun diae aculeos aliquando sentiebat, sed hos perpetuus cupiditatum domitor frangebat, pla neque occultabat. Secum ipſe vivens animi triftitiam frequenter patiebatur, praeſertim si contemplaretur misera, in quae incidimus, tempora, quibus corrumpere, & corrumpi saeculum vocatur. Quod vero nonnulli per verſe adeo abuterentur philofophia, ac prae ſertim metaphyſica, ut ea animos a religio ne avocarent, tanto illum perfundebat horrore, ut vehementer poenitere eum non nunquam videretur industriae suae, quam in erudienda juventute ad recentiorum philoſo phorum dogmata inſumpſerat. Quae quidem poenitentia injurioſa mihi videtur; omnium artium parenti philosophiae, quasi ejus culpa, quae deflebat mala Eduardus, accidif ſent. Etenim ſunt unicuique ſcientiae: certi fines ac termini ab omnium rerum modera tore Deo constituti, quos qui tranfilit, nae ille devius in praecipitem locum ruat necese est. Sed ad Corfinium revertor, de cujus laudibus non eft tacendum ſummae illum bonitati ingenuitatique ſummam dexterita tem, ſi oportuiſſet, conjűxisse. Liberalis minimeque cupidus pecuniae hanc facile a se extorqueri patiebatur. Virorum litteris illus ftrium amicitias ftudiofillime coluit, amavitque in primis Trombellium & Paciaudium, quo rum mentionem fupra fecimus, quorumque conſuetudinis magnum cepit fructum eo prae sertim tempore, quo Romae fuit. Dolui in pſum combufliffe, quas ab amicis accipere solebat, epistolas, quia ſciebam in iis erudita multa contineri: eae quidem mihi non me diocri subsidio futurae fuiſſent huic explican dae vitae. De qua fatis erit dictum, fi hoc unum addam, eumdem ineditas reliquiffe bi nas Dissertationes de S. Petro Igneo, & B. Joanne delle Celle; librum de civitatibus, quarum mentio sit in graecis nummis, ſex que Latinas orationes habitas in Academia Piſana, ex quibus lenitas ejus fine nervis cognoſci potest. Opere: “Instıutiones philosophicae, ac Mathemaricae ad ufum Scholarum Piarum: Tomus I. Florentiae typis Bernardi Paperini, continens physicam generalem, continens libros de coelo Es mundo, continens tractarum de anima, E metaphysicam  continens ethicam vel moralem continens institutiones mathematicas Editae iterum fucrunt hae institutiones in V. mos diſtributae Bononiac ex ty pograghia Laclii a Vulpe cum hoc titulo Cl. Reg: Scholarum Piarum, & in Pisana Academia Philosophiae Professoris Institutiones Philosophicae ad un fum scholarum Piarum edirio altera auctior & emendarior; Ragionamenti intorno allo fato del fiume Arno, dell acque della Valdinievole, In Colania appresso Heng Werergroot, in 4. “Elementi di Matiemasica, ne' quali sono con migliori ardine e nikovo metodo dimostrare le più nobili e necesaria proposizioni di Euclide, Apollonio, e Archimede, Ch. Reg. delle Scuole Pie: in Firenze. nella Stamperia di S. A. R. per li Tartini, e Frasa ahi in 8. Hace elementa mathematica edita secundo fuerunt Year I 2 1 netiis apud Antonium Perlinum, in qua edie tione quaedam mutata ſunt, emendatufque error, quo cao ptus fuerat Auctor, dum in priori editione exposuit propoíitionem XXXV. Libri XI. Venetae huic editioni a djc&us est ejusdem Auctoris liber della Geometria Pranica; Ragionamento Istorico Sopra la Valdichiana, in cui si descrive la antica e presente suo stato” (Firenze nella Stamperia di Franceſco Moucke in 4); “Faſii Anici in quibus Archonium Athenienfium sea ries, Philosophorum, aliorumque illustrium Virorum deras arque praecipua Acicae historiae capita per Olympicos annos disposita describuntur, novisque observationibus illustrantur: ACl. Reg. Scholarum Piarum in Pisana Academia Philosophiae Professore, Florentiae, ex typographia. Jo. Pauli Giovannelli ad insigne Palmae in Platea S. Eliſabeth. Tom.II. prodiic. ex eadem typo graphia. Tom. III. prodiit anno 1751. ex eadem typographia. Tom. IV. prodiit ex Imperiali typographia Cl. Reg. Scholarum Piarum in Acadeo mia Pisana Philosophiae Profeſoris Differtationes. Agonisticae, quibus Olympiorum, Phychiorum, Nemeurum, ale que Isthmorum lempus inquiriiur ac demonftrarur: Aco redit Hieronicarum catalogus eduis longe uberior Es accurarior. Florenciae ex typographia Imperiali. In cxtrema pagina hujus libri öxhibetur integra feries menfium Macedonicorum, Atticorum, & Romanorum ad de mondirandun veruna corum ficum ac connexionem; quam ſeriem hoc quoque in loco nos exponemus, quia rem gratam antiquitatis ſtudioſis facturos arbitramur. Series enim a Corfinio contexta differt nonnullis in nienſibus ab ca quam Scaliger, Uſterius, Petavius, Dodwellus, aliique descripferunt, i Macedonici Atrici Romani Lous Gorpiaeus Hyperbercraeus Dlus Apellaeus Audynaeus Peritius Dystrus Xanthicus Artemisius Daiſius Panemus Hecatombeeon Meragirnion Boedromion Pyanepſion Maemacterion Pofideon Gamelion Anthefterion Elaphebolion Murychion Thargelion Scirrhophorion Julius Augustus September October November December Januarius Februarius Marrius Aprilis Majus Junius Lettere intorno all' opera del Marchese Scipione Maffei intitolata: Graecorum Siglae lapidariae. Extat in tom. 4. par. 3. del Giornale de’ Letterati pubblicaro in Firenze notae graecorum, five vocum Ex numerorum compen dia, quae in aereis atque marmoreis Graecoruin rabulis ob. fervantur. Collegii, recenſuit, explicavit, eaſdemque cabu las opportune riluftravia Eduardus Corſinus Cl. Reg. Scholas) rum Piarum in academik Piſina Philoſophiae Profesor. Accedunt Differtationes ſex, quibus marmora quaedam rum facra cum profana exponuntur ac emendantur. Florentine Tographio Imperiali in fol. Plutarchi de Placitis Philofophorum libri V. Larine reddidit, recenſuir, adnotationibus, variantibus lectionibus, diferrationibus illuſtravit Eduardus Corfinius Cl. Reg. Schoe laruan Piarum in Pisana Acad. Philosophia Professor Flo. seniige ex Imp. Typographio, Disertationes IV quibus antiqua quaedam insignia moc sumente illuſtrantur. Vide eas, Symbolarara litercriarum Antonii Francisci Gorii. Herculis quies & expiatio in eximio Farnesiano mere more expresa: in fol. Inscriptiones Articae nunc primum ex Cl. Maffeii Schea dis in lucem editae latina interpretatione brevibusque observationibus illuſtratae Cler. Regul. Schole sunr Puarum in Academia Pisana Philosophiae Professore. Florenciae ansio ex typographio Jo. Pauli Giovannel li in 4. Solecta ex Graeciae Scriptoribus in usum ſtudiosae Juvent. sutis, Florentiae ex Imperiali rypographio ir 8. Inſtitutiones Metaphyſicae in ufus Academicos auctore Eduardo Corfi:n0 Clericorum Regularium Scholarum Piaruz in Academia Pifana. Philoſophiae Profeſore. Vesieriis ex Typographia Balleoniana in 12 Eduardi Corſini Cl. Reg. Scholarum Piarum in Acco demia Piſana humaniorum litterarum Profeſſoris de Minni fari aliorumque Armeniac Regum nummis, & Arſacidarum Epocha Differtario Liburni typis Antonii Santini & Sociorum in 4. Spiegazione di due antichiſſime inſcriçroni Greche indie ricare al Reverendiffimo Padre Anton Franceſco Vezzofi, Prepoſto Generale de Cherici Regolari, Lettore nella Seo pienza Romana, ed Eſaminatore de' Vefcovi da Edoardo Corfini Ch. Reg. delle Scuole Pie. In Roma, nella Stamperia di Giovanni Zempel in 4. Relazione dello scuoprimento e ricognizione fatta in Ancona dei Sacri Corpi di S. Ciriaco, Marcellino, e Lia berio Proiettori della Circà; e Riflefroni ſopra la translazione, ed il culto di queſte Sanci. In Roma, nellu Stampe ria di Giovanni Zempel in 4. Eduardi Corfini Cler. Regul. Scholarum Piarum, En in Academia Piſana humaniorum literarum Profeffuris Dis Seseario, in qua dubia adverſus Minniſari Regis nummum, & novam Arſacidarum epocham a Cl. Erasmo Froelichio s. J. proposita diluuntur. Romae ex typographio Palla dis in 4. Eduardi Corſini Cler. Regul. Scholarum Piarum & in Academia Pisana humaniorum lirerarum Profeſoris ad Cles riflimam virum Paulum Mariam Paciaudium Epiſtola, ir qua Gotarzis Parthiae Regis nummus hactenus ineditos expli Catur, & plura Parthicae hiſtoriae capita illustrantur. Romae, in Typographio Palladis. Excudebant Nicolaus & Marcus Palearini ir 4.Cl. Reg. Scholarum Piarum in Pifar:& Academia humaniorum litterarum Profeſoris Epiftolae rres, quibus Sulpiciae. Dryantillae, Aureliani ac Vaballathi Avea guſtorum nummi explicantur & illuſtrantur. Liburni apud Jo. Paullus Fanthechiam ad fignum Verit. in 4. Series Praefeciorum Urbis ab Urbe condira ad annum uſque MCCCLIII. sive a Chriſto naro DC. collegit, rem cenſuit, illuſtravir Eduardus Corſinus Cler. Reg. Scholarum Piarum in Academia Piſana humaniorum liuerarum Professor Pisis excudebar Joh. Paulus Giovane nelius Academiae Pifunae Typographus cum Sociis in 4. Notizie Iſtoriche intorno a S. Liberio ſepolto e venera 10 nella Cattedrale della città di Ancona all' Eminentiffimo Signor Cardinale Acciajuoli Veſcovo di detta città. In Are cona nella Sramperia Bellelli in 4.  Cl. Reg. Scholarum Piarum, in Academia Piſana humaniorum litterarum Profeſoris Epiſtola de Burdigalenfi Aufonii Confulatu. Piſis Exe cudehar Joh. Paulus Giovannellius Academiae Pifanae inyo pographus cum Sociis in 4. Clericor. Regular. Scholarum Pia rum Ex- generalis, & in Pifana Univerſitare Primarii Les coris ed Joannem Chryſostomum Trombellium canonicorum Regularium Congregationis S. Salvatoris Ex-generalem & S. Salvatoris Bononiae Abbatem Epistola, Bunoniae,  ex typographia Longhi in 4; Disertazione sopra S. Pietro Ignes, sopra il B. Giovanni delle Celle; De Civitatibus, quarum mentio sit in Graecis nummis, Pars I. Historiae Academiae Pisenae, Latinae Orationes VI, Ad Academicos Pisanes. A.A. V.V. 1978 Les Storcien.s et leur logique, Actes du Colloque de Chan­ tilly, 18-22 Septembre 1976, Vrin, Paris Al, D.J. 1970 The Philosophy ofAristotle, Oxford University Press, Ox­ ford (tr. it. La filosofia di Aristotele, Lampugnani Nigri, Milano, 1973) AMANDRY, P. 1950 La mantique apollinienne à Delphes. E5sai sur lefonction­ nement de roracle, Thèse (Bibliotèque des Écoles Françai­ ses de Athènes et de Rome), Paris 1959 "Oracles, littérature et politique", in Revue des études an­ ciennes, 61, 1-2, pp. 400-413 AllENs, H. (ed.) 1984 Aristotle's Theory of Language and Its Tradition. Texts from 500 to l750, John Benjamins, Amsterdam-Philadel­ phia AlusTOTELE 1955 Opere. I. Organon (trad. di G. Colli), Einaudi, Torino ARluGHEITI, G. (ed.) 1960 Epicuro. Opere, Einaudi , Torino AVl BELLOSO, I. 1984 "Le discours divinatoire", in Actes sémiotiques - Bulletin, 32, pp. 33-38 BARATIN, M. 1981 "Origines stolciennes de la théorie augustinienne du signe", in Revue des études latines, LIX, pp. 260-268 BARATIN, M.-DESBORDES, F. 1981 L'analyse linguistique dans l'antiquité classique, 2 voli., Klincksieck, Paris BARNES, J.-BRUNSCHWIG, J. et alii 1982 Science and Speculation. Studies in Hellenistic theory and practice, Cambridge University Press, Cambridge BARTHES "L 'ancienne rhétorique" , Communications, 1 6 ( tr . it . La retorica antica, Bompiani , Milano, 1 972) BARTHES, R.-MARTY, E. 1980 "Orale/scritto", in Enciclopedia, Einaudi, Torino, vol. 10, pp. 60-86 BARTHES, R. -MAURIÉS, p. 1981 "Scrittura", in Enciclopedia, Einaudi, Torino, vol. 12, pp. 600-627 BELARDI, w. 1975 l/linguaggionellafilosofiadiAristotele,K.LibreriaEditri­ ce, Roma BENVENISTE, E. 1969 "Le vocabulaire latin des signes et des présages", in Le vo... cabulaire des institutions indo-européennes Il. Pouvoir, droit, religion, Les Éditions de Minuit , Paris (tr. it . Il voca­ bolario delle istituzioni indoeuropee, Einaudi, Torino, 1 976) BERNARDELLI, A. 1987 Teorie delsegno in S. Agostino, Università di Bologna, ma­ noscritto BERREITONI, P. 1970 "Il lessico tecnico del I e III libro delle Epidemie ippocrati­ che", in Annali della Scuola Normale Superiore di Pisa, 1- 2, pp. 27-106, e 3-4, pp. 217-311 BLOCH, R. 1963 Lesprodigesdansl'antiquitéclassique,Paris(tr.it.Prodigi e divinazione nel mondo antico, Newton Compton, Roma, 1 976) BOCHENSKI Ancient Forma/ Logic, North-Holland, Amsterdam 1956 Formale Logik, K. Alber, Freiburg (tr. it. La logicaforma­ le, voli. 2, Einaudi, Torino, 1972) BoiSACQ, E. 1907 Dictionnaire étymologique de la langue grecque, C. Winter, Heidelberg (ried. 1950) BoNFANTINI "Pragmatique et abduction", in Versus, 40, pp. 51-56 BoNFANTINI, M.A.-PRONI, G.P. (eds.) 1983 L'abduzione, numero monografico di Versus, 34 BoNoMI, A. (ed.) 1 973 La struttura logica de/ linguaggio, Bompiani, Milano BoiTERO, J. 1974 "Symptomes, signes, écritures", in J.-P. Vernant (ed.), Di­ vination et rationalité, Seuil, Paris (tr. it. Divinazione e ra­ zionalità, Einaudi, Torino, 1982, pp. 73-214) BoucHÉ-LECLERQ, A. 1879-82 Histoire de la divination dans /'antiquité, 4 voli., Paris BoURGEY, L. 1953 Observation et expérience chez les médecins de la collection hippocratique, Vrin, Paris 1955 Observation et expérience chez Aristote, Paris BRATESCU, G. 1975 "Éléments archa"iques dans la médecine hippocratique", in La Collection hippocratique et son role dans l'hf.stoire de la médecine, "Colloques de Strasbourg (23-27 octobrc 1972)", Brill, Leiden, pp. 41-49   1928 La théorie des incorporels dans /'ancien stolcisme, Vrin, Paris BRISN, L. 1974 "Du bon usage du dérèglement", in J.P. Vernant (ed.), Di­ vination et rationalité, Seuil, Paris (tr. it. Divinazione e ra­ zionalità, Einaudi, Torino, 1982, pp. 239-272) Bmtv, R.G. (ed.) 1961 Sextus Empiricus, Against the Logicians, The Loeb Classi­ CALABRESE, 0. 1975 "Lineamenti per una storia delle idee semiotiche", in O. Ca­ labrese-E. Mucci, Guida alla semiotica, Sansoni, Milano CALABRESE, 0.-MUCCI, E. 15 Guida alla semiotica, Sansoni, Milano CALBOLI, G. (ed.) 1 969 Cornifici, Rhetorica ad C. Herennium, Patron, Bologna CAMBIANO, G. (ed.) 1986 Storiografia e dossograjia nella filosofia antica, Tirrenia Stampatori, Torino CAMPBELL THOMPSON, "Assirian Prescriptions for the Head", in The American JournalofSemiticLanguagesandLiteratures, 53, pp. 217- 238 CAllDONA, G.R. 1981 Antropologia della scrittura, Loescher, Torino CARLIER, J. 1978 "Divinazione", in Enciclopedia, Einaudi, Torino, CARNAP, R. 1947 Meaning and Necessity, The University of Chicago Press, 258 BllÉHIER, E. cal Library, London Chicago (tr. it. Significato e necessità, Laterza, Bari, 1976)  1980 "La logica stoica in alcune recenti interpretazioni", in Elen­ CELLUPRICA, v. chos, l, pp. 1 23- 1 50 CoLLI, G. 1975 La nascita della filosofia, Adelphi , Milano 1977 La sapienza greca, vol. l o, Adelphi, Milano CONTE, A.G. 1 972 "Premessa del curatore" alla traduzione italiana di W .C. e M. Kneale, The Development of Logic, Clarendon Press, Oxford, 1962 (tr. it. Storia della logica, Einaudi, Torino) 1986 "Fenomeni di fenomeni", in G. Galli (ed.), Interpretazione ed Epistemologia, Atti del VII Colloquio sulla Interpreta­ zione, Macerata, 25-27 marzo 1985, Marietti, Torino, 1986, pp. 167-198 CoNTE, "La pragmatica linguistica", in C. Segre (ed.), Intorno alla linguistica, Feltrinelli, Milano, pp. 94-128 CORTASAS , s. 1978 "Pensiero e linguaggio nella teoria stoica del lekton", in Ri­ vista di Filologia, l06, pp. 385-394 CousiN, J. 1936 Études sur Quintilien I et II, Boivin and C., Paris CRAHAY, R. 1956 La littérature oraculaire chez Hérodote, Liège et Paris 1974 "La bouche de la vérité", in J.-P. Vernant (ed.), Divination et rationalité, Seuil, Paris (tr. it. Divinazione e razionalità, Einaudi, Torino, 1982, pp. 217-237) ClIS, Aspetti semiologici latini tra Cicerone e Quintiliano. A Ila ricerca del paradigma indiziario, tesi di laurea, Bologna CROOKSHANX, F.G. 1923 "L'importanza di una teoria dei segni e di una critica del linguaggio nello studio della medicina", in C.K. Odgen­ I.A. Richards, The Meaning of Meaning, Routledge and  Kegan Paul, London (tr. it. Il significato del significato, Il Saggiatore, Milano, 1975) CuRc1o, G. 1900 Le opere retoriche di Cicerone, Acireale (rist. "L'Erma" di Bretschneider, 1972) DE LACY, E.A. 1938 "Meaning and Methodology in the Hellenistic Philosophy", in The Phi/osophical Review, XLVII, pp. 390-409 DE LACY, PH. 1 939 "The Epicurean Analysis of Language", in American Jour­ nal ofPhilology, 60, pp. 85-92 1986 "Piato", in T.A. Sebeok (ed.), Encyclopedic Dictionary oj Semiotics, Mouton/de Gruyter, Berlin-New York-Amster­ dam, pp. 701-702 DE LACY, PH. ed E.A. 1938 "Ancient Rhetoric and Empirica! Method", in Sophia 6, pp. 523-530 1978 Philodemus: on Methods of Inference, Bib1iopolis, Napoli DEL CORNO, D. "Mantica, magia, astrologia", in M. Vegetti (ed.), Ilsapere degli antichi, Boringhieri, Torino, pp. 279-294 DELCOURT , M . 1955 L'oracledeDelphes,Payot,Paris(ried.1981) DELEDALLE, G. DELEUZE, G. 1969 Logique du sens, Les Éditions de Minuit, Paris (tr. it. Logi­ ca del senso, Feltrinelli, Milano, 1975) DE MAURO, T. 1 965 Introduzione alla semantica , Laterza , Bari 1971 Senso e significato, Laterza, Bari 1986 Plato 's Sophist. A Philosophical Commentary, North-Hol­ DE RuK, L.M. land, Amsterdam-Oxford-New York DETIENNE, M. 1963 De lapensée religieuse à lapenséephilosophique. La notion de Dafmon dans le pytagorisme ancien, Les Belles Lettres, Paris 1967 Les maitres de la vérité dans la Grèce archafque, Maspero, Paris (tr. it. I maestri di verità nella Grecia arcaica, Later­ za, Roma-Bari, DETIENNE, M.-VERNANT, J.-P. 1974 Les ruses de l'intelligence - La métis des Grecs, Flamma­ rion, Paris (tr. it. Le astuzie dell'intelligenza nell'antica Grecia, Laterza, Bari, 1984) DI BENEDETTO, v. 1966 "Tendenza e probabilità nell'antica medicina greca", in Cri­ tica storica, 5, pp. 315-368 1986 Il medico e la malattia, Einaudi, Torino DI BENEDETTO, V.-LAMI, A. 1 983 Ippocrate. Testi di medicina greca, Rizzo1i , Milano DI CESARE, D. 1 980 La semantica nella filosofia greca (pref. di T. De Mauro), Bulzoni, Roma "Il problema logico-funzionale del linguaggio in Aristote­ le", in J. Trabant (ed.), Logos Semantikos I, de Gruyter, Berlin-Gredos, Madrid, pp. 21-30 DIELS, H.-KRANz, W. (eds.) 19516 DieFragmentederVorsokratiker,Weidmann,Berlin(tr.it. I Presocratici. Testimonianze e frammenti, Laterza, Bari, 1983) DILLER, H. 1932 "Opsis adlon ta phainomena", in Hermes, 67, pp. 14-42 DINNEEN, F.P. 1967 An Introduction to Genera/Linguistics, Holt, Rinehart and Wiston , New York (tr. it . Introduzione alla linguistica ge­ nerale, Il Mulino, Bologna) Dooos, E.R. 1951 The Greeks and the lrrational, University of California Press, Berkeley-Los Angeles (tr. it. l Greci e /,irrazionale, La Nuova Italia, Firenze, 1978) DUBARLE, D. 1980 "Logique et épistémologie du signe chez Aristote et chez les Sto"iciens", in E. Jo6s (ed.), La Scolastique, certitude et re­ cherche: en hommage à Louis-Marie Regis, Bellarmin, Montréal , pp . 27-83 DUCHROW, V. 1961 "Signum und superbia beim jungen Augustin", in Revue des études augustiniennes, VII, pp. 369-372 Eco, U. 1Segno, ISED1, Milano Trattato di semiotica generale, Bompianit Milano "Corna, zoccoli, scarpe. Alcune ipotesi su tre tipi di abdu­ zione", in U. Eco-T.A. Sebeok (eds.), Il segno dei tre, Bompiani, Milano, pp. 235-261 Semiotica efilosofia del linguaggio, Einaudi, Torino "Aristotle: Poetics and Rhetoric", in T.A. Sebeok (ed.), Encyclopedic Dictionary ofSemiotics, Mouton/de Gruyter, Berlin-New York-Amsterdam , pp . 54-55 "Latratus canis'\ in Micro Mega, I, pp. 73-82 Eco, U.-LAMBERTINI, R.-MARMO, C. -TABARRONI, A. 1984 "On Animai Language in the Medieval C1assification of Signs"t in Versus, 38/39, pp. 3-38 EDELSTEIN, L. 1966 Piato's Seventh Letter, Brill, Leiden ENGELS, J. 1962 "La doctrine du signe chez Saint Augustin"t in Studia Pa­ tristica, V I , pp . 366-373 EvANs-PRITCHARP Witchcraft,Orac:'sandMagieamongtheAzandetOxford tr. it. Stregoneria, oracoli e magia tra gli Azande, Angeli, Milano, 1976) FAOOT, A.M. 1984 "Medicina e probabilità", in Kos, l, l, pp. 24-31 F'EIUU, S. 1916 "Saggio di classificazione degli oracoli", in Athaeneum,  FESTA lframmenti degli stoici antichi, Laterza, Bari FLACELIÈRE, R. 1950 "Le délire de la Pythie est-il une legende?", in Revue des Études Anciennes, LII, 1950, pp 306-324 FONTENROSE, J. 1978 The Delphic Oracle. lts Responses and Operations, with a Catalogue of Responses, University of California Press, Berkeley-Los Angeles-London FREGE, G. 1892 "Ober Sinn und Bedeutung", in Zeitschriftfur Philosophie undphilosophische Kritik (tr. it."Senso e denotazione", in A. Bonomi, ed., La struttura logica de/ linguaggio, Horn­ piani, Milano) FiuEDRICH, J. 1954 Entzifferung verschollener Schriften und Sprachen, Sprin­ ger-Verlag , Berlin (tr . it . Decifrazione delle scritture e delle lingue scomparse, Sansoni, Firenze, 1961) FROHN, W. 1986 "Hippocrates", in T.A. Sebeok (ed.), Encyclopedic Dictio­ nary ofSemiotics, Mouton/de Gruyter, Berlin-New York­ Amsterdam , pp . 307-309 GENEITE, G. 1976 Mimologiques. Voyage en Cratylie, Seuil, Paris GERNET, L. 1968 Anthropologie de la Grèce antique, Maspero, Paris (tr. it Antropologia della Grecia antica, Mondadori, Milano, 1 983) GLIDDEN D.K. 1983 "Epicurean Semantics", in Syzttesis. Studi sulrepicurei­ smo greco e romano, offerti a Marcello Gigante, Gaetano Macchiaroli, Napoli, pp. 185-226 GOLDSCHMIDT, V. 1953 Le système stofcien et l'idée de temps, Vrin, Paris GOLTZ, D. 1974 Studien zur altorientalischen und griechischen Heilkunde, Wiesbaden GRAESER , A. 1978 "The Stoic Theory of Meaning", in J.M. Rist (ed.), The Stoics, University of California Press, Berkeley (Cal.), pp. 77-100 GRIMALDI, W.M.A. 1980 "Semeion, Tekmerion, Eikos in Aristotle's Rhetoric", in American Journal ofPhilology, 101, pp. 383-398 GRMEK, M.D. 1983 Les maladies à l'aube de la civilisation occidentale, Payot, Paris (tr. it. Le malattie all'alba della civiltà occidentale, Il Mulino, Bologna, 1985) GRMEK, M.D.-ROBERT, F. 1977 "Dialogue d'un médecin et d'un philologue sur quelques passages des Épidémies VII", in R. Joly (ed.), Corpus Hip­ pocraticum, "Actes du Colloque Hippocratique de Mons (22-26 sept. 1975)", Mons, pp. 275-290 GROUPE Rhétorique générale, Larousse, Paris (tr. it. Retorica gene­ rale. Le figure della comunicazione, Bompiani, Milano, 1976) HALLER, R. 1962 "Untersuchungen zum Bedeutungsproblem in der antiken und mittelalterischen Philosophie", in Archiv fur Begriff­ sgeschichte, 7, pp. 57-1 19 HALLIDAY, W.R. 1913 Greek Divination. A Study of /ts Methods and Principles, Argonaut. lne., Chicago (ried. 1967) HANKE, M. 1986 "G. Weltrings 'sEMEION' in der aristotelischen, stoischen, epikureischen und skeptischen Philosophie", in Kodikas/ Code, HEINIMANN, F. 1945 NomosundPhysis. HerkunftundBedeutungeinerAntithe­ se im griechischen Denken des 5. Jahrhunderts, Friedrich Reinhardt, Base) HERZFELD, M. 1982 "Divining the Past", in Semiotica, 38, 1/2, pp. 169-175 1986 "Divination", in T.A. Sebeok (ed.), Encyclopedic Dictio- nary of Semiotics, Mouton/de Gruyter, Berlin-New York­ Amsterdam, pp. 212-213 HURST, M. 1934 "lmplication in the Fourth Century B.C.", in Mind, LXIV, pp. 484-495 IRIGOIN, J. 1983 "Préalables linguistiqu:!s à l'interprétation des termes te­ chniques attestés dans la collection hippocratique", in F. Lasserre-Ph. Mudry (eds.), Formes de pensée dans la Co/­ lection Hippocratique, "Actes du l V Colloque international hippocratique (Lausanne 21-26 sept. 1981)", Droz, Genève, pp. 173-180 IRWIN, "Aristotle's eoneept of signification", in M. Schofield-M. Nussbaum (eds.), Language and Logos. Studies in ancient Greek philosophy presented to G.E.L. Owen, Cambridge University Press, Cambridge, pp. 241-266 JACKSON, B.D. 1969 "The Theory of Signs in St. Augustine's De doctrina Chri· stiana", in Revue des études augustiniennes, 15, pp. 9-49 JAEOER, W. 1947 Paideia. DieFormungdesgriechischenMenschen,de Gruy­ ter, Berlin-Leipzig (tr. it. Paideia. La formazione dell'uo­ mo greco, La Nuova Italia, Firenze, 1978) JOLY "Un peu d'épistémologie historique pour hippocratisants", in M.D. Grmek (ed.), Hippocratica, "Actes du Colloque hippocratique de Paris (4-9 sept. 1978)", Éditions CNRS, Paris, pp. 285-298 KENNEDY, G. 1969 Quintilian, Twayne, New York KERÉNYI, K. 1953 "Problemi intorno alla Pythia", in Apollon, Dilsseldorf (tr. it. in Atti del Convegno su "L'infallibilità: i suoi aspetti fi­ losofici e teologici", Roma, 5-12 gennaio 1970) KNEALE, W. C. e M. 1962 The Development of Logic, Clarendon Press, Oxford (tr. it. con una "Premessa" di Conte, Storia della logica, Einaudi, Torino, 1972) KltETZMANN, N. 1967 "History of Semantics", in Encyclopedia ofPhilosophy (P. Edwards ed.), vol. VII, The Macmillan Company and The Free Press, New York, pp. 358-406 1971 "Piato on the correctness of names", in American Philoso­ phica/ Quarterly, 8, pp. 126·138 LABAT, R. 1948 Manue/ d'épigraphie akkadienne. Signes, Syllabaire, Idéo­ grammes, Pane Geuthner, Paris (ristampa 1976) 1 95 1 Traité akkadien de diagnostics et de pronostics médicaux, Paris-Leiden LANATA Medicina magica e religione popolare in Grecia fino all 'età di lppocrate, Edizioni dell'Ateneo, Roma LANZA, D. 1972 "Scientificità della lingua e lingua della scienza in Grecia", in Belfagor, 4, pp. 392-429 1979 Lingua e discorso neii,Atene delleprofessioni, Liguori, Na­ poli "Quelques remarques sur le travail linguistique du méde­ cin", in F. Lasserre-Ph. Mudry (eds.), Formes de pensée dans /a Collection Hippocratique, "Actes du IV Colloque international hippocratique (Lausanne, 21-26 sept. 1981", Droz, Genève LEAR., 1. Aristot/e and Logica/ Theory, Cambridge University Press, Cambridge LE BLOND, J.M. 1939 Logique et méthode chez Aristote. Étude sur la recherche des principes dans la physique aristotélicienne, Vrin , Paris (ried. 1973) LESZL, W. 1985 "Linguaggioediscorso",inM.Vegetti(ed.),//saperedegli antichi, Boringhieri, Torino, 1985, pp. 1 3-44 LICHTENTHAELER, CH. 1983 "En 1981 comme en 1948: relations de causalité expérimen­ tales et analogies hippocratiques", in F. Lasserre-Ph. Mu­ dry (eds.), Formes de pensée dans la Col/ection Hippocrati­ que, "Actes du IV Colloque international hippocratique (Lausanne, 21-26 sept. 1981)", Droz, Genève, pp. 383-391 LIEB, H. 1981 "Das 'semiotische Dreieck' bei Ogden und Richards: eine Neuformulierung des Zeichenmodells von Aristoteles", in Trabant, Logos Semantikos l, de Gruyter, Ber­ lin-Gredos, Madrid, pp. 137-156 LITÉ, E. 1 839 Oeuvres complètes d'Hippocrate, Adolf M. Hakkert, Am­ sterdam (ried. 1961) LIVERANI, M. 1963 Introduzione alla storia deJrAsia anteriore antica, Centro di Studi Semitici, Roma LWYD, A.C. 1971 "Grammar and Metaphysics in the Stoa", in A.A. Long (ed .), Problems in Stoicism, The Athlone Press of Univer­ sity of London, London, pp. 58-74 LLOYD, G.E.R. 1970 1 979 Early Greek Science. Thales to Aristotle, Chatto and Win­ dus, London (tr. it. La scienza dei Greci, Laterza, Bari, 1978) Magie, Reason, Experience. Studies in the Origin and Deve­ lopment of Greek Science, Cambridge University Press, Cambridge (tr. it. Magia, ragione, esperienza. Nascita e forme della scienza greca, Boringhieri, Torino) LoNO, A.A. 1971a "Language and Thought in Stoicism", in A.A. Long (ed.), Problems in Stoièism, The Athlone Press of University of London, London, pp. 75-1 13 1971b "Aisthesis, Prolepsis and Linguistic Theory in Epicurus", in Bulletin of the lnstitute of Classica/ Studies of the Univer­ sityofLondon, 18, pp. 114-133 LoNo, A.A. (ed.) 1971c Problems in Stoicism, The Athlone Press of University of London, London LoNIE, I.M. 1 98 1 The Hippocratic Treatises "On Generation •, "On the Natu­ re of the Chi/d", .,Diseases IVU, Walter de Gruyter, Berlin­ New York LoRENZ, K.-MI1TELSTRASS, J. 1967 "On Rational Phi1osophy of Language: the Programme in Plato's Cratylus Reconsidered", in Mind, 76, pp. 1-20 LoTMAN, Ju.M.-UsPENSKu, B.A. (eds.) 1975 Tipologia della cultura, Bompiani, Milano Lucci, G. I, pp. 363-372 "Filodemo di Gad 1963 "L'orizzonte linguistico del sapere in Aristotele e la sua tra­ LUOARINI, L. sformazione stoica", in //pensiero, VIII, pp. 327-351 l.UKASmWICZ, J. 1955 Aristotle,s Syllogisticfrom the Standpoint ofModern For­ ma/ Logic, Oxford University Press , Oxford MALONEY, G.-FROHN, W. (eds.) 1 986 Concordantia in Corpus Hippocraticum!Concordances des oeuvres hippocratiques, voli. 1-V, Olms-Weidmann, Hil­ desheim-ZOrich-New York MANE1TI, G. 1 9 8 6 a " Cicero " , in Sebeok, Encyclopedic Dictionary of Semiotics, Mouton/de Gruyter, Berlin-New York-Amster­ dam, pp. 107-109 1986b "Quintilian", in T.A. Sebeok (ed.), Encyclopedic Dictio­ nary of Semiotics, Mouton/de Gruyter, Berlin-New York­ Amsterdam, pp. 785-788 MANuu, MARKUS, R.A. 1957 "St. Augustin on Signus", in Phronesis, 2, pp. 60-83 MARQUAND, A. 1883 "The Logic of the Epicureans", in Studies on Logic by Members of the Johns Hopkins University, Boston, pp. l-Il Medicina e antropologia nella tradizione antica, Loescher, Tori no "Medico e malattia", in M. Vegetti (ed.), Il sapere degli an­ tichi, Boringhieri, Torino, pp. 229-245 "Traducibilità e molteplicità dei linguaggi nel Deplacitis di Galeno", in G. Cambiano (ed.), Storiografia e dossografia nellafilosofia antica, Tirrenia Stampatori, Torino MARTINELLI, R. ,, 1 986 Sulla semiotica epicurea. Il uve signis di Filodemo e la po­ lemica contro la scuola stoica, Università di Bologna, ma­ noscrit to MARTINET' A. 1960 É/éments de linguistique générale, Armand Colin, Paris (tr. it. Elementi di linguistica generale, Laterza, Bari, 1971) MATES, B. 1949a "Diodorean lmplication", in The Philosophical Review, LVIII, pp. 234-242 1949b "Stoic Logic and the Text of Sextus Empiricus", in Ameri­ can Journal of Philo/ogy, LXX, pp. 290-298 1953 Stoic Logic, University of California Press, Berkeley-Los Angeles-London M E LAZ OZ , L . 1975 "La teoria del segno linguistico negli Stoici", in Lingua e Stile, 10, pp. 199-230 MIGNUCCI, M. 1965 Il significato della logica stoica, Patron, Bologna 1966 "L'argomento dominatore e la teoria dell'implicazione in Diodoro Crono", in Vichiana, III, pp. 3-28 MoRPuRoo-TAGLIABUE, G. 1967 Linguistica e stilistica di Aristotele, Edizioni deli'Ateneo, Roma MoRRow, G.R. 1935 Studies in the P/atonie Epistles, Bulletin 43, University of Illinois Urbana, Illinois MtilER, l. 1978 "An Introduction to Stoic Logic", in J.M. Rist (ed.), The Stoics, University of California Press, Berkeley-Los Ange­ les-London , pp . 1 -26 0EHLER, K. 1986 "Aristotle", in T.A. Sebeok (ed.), Encyc/opedic Dictionary of Semiotics, Mouton/de Gruyter, Berlin-New York-Am­ sterdam, pp. 52-54 PAGLIARO, A. 1956a Nuovi saggi di critica semantica, D'Anna, Firenze-Messina l956b "Il problema del segno nella filosofia antica", in Filosofia del linguaggio, Edizioni deli'Ateneo, Roma 1957 La parola e l'immagine, Edizioni Scientifiche Italiane, Na­ poli PARKE, H.W. 1967 The Oracles of Zeus: Dodona, Olympia, Ammon, Black­ well, Oxford PARKE, H.W.-WORMELL, D.E. 1956 The Delphic Oracle, 2 voli., Oxford PARKER, R. 1983 Miasma: Pollution and Puriflcation in Early Greek Reli­ gion, Clarendon Press, Oxford PEIRCE, CH.S. 1 93 1 Collected Papers, Harvard University Press, Cambridge -58 (Mass.) 1980 Semiotica. l fondamenti della semiotica cognitiva (M.A. Bonfantini - L. Grassi - R. Grazia, eds.), Einaudi, Torino 1984 Le leggi dell'ipotesi (M.A. Bonfantini - R. Grazia - G. Pro­ ni, eds.), Bompiani, Milano PELLEGRINI, C. 1984 "Le système divinatoire astrologique: la temporalité en que­ stion", in Actes sémiotiques-Bulletin, 32, pp. 28-32 PÉPIN, J. 1985 "SYMBOLA, SEMEIA, OMOIOMATA. A propos de De Interpreta­ tione l, 16a 3-8 et Politique VIII 5, 1340a 6-39", in Aristo­ teles - Werk und Wirkung. Band l. Aristoteles und seine Schule, W. de Gruyter, Berlin, pp. 22-24 PINGBORG, J. 1975 "Classica) Antiquity: Greece", in T.A. Sebeok (ed.), Cur­ rent Trends in Linguistics, vol. XIII, Mouton, L'Aia-Pari­ gi, pp. 69-126 PLEBE, A. 1 966 Introduzione alla logica formale, attraverso una lettura lo­ gistica di Aristotele, Laterza , Bari Pom.ENZ, M. 1948 Die Stoa, Vaudenhoeck und Ruprecht, Gttingen (tr. it. La Stoa, Nuova Italia, Firenze, 1967) PRANTL Geschichte der Logik im Abendlande, S. Hirzel, Leipzig PRETI, G. 1956 "Sulla dottrina del smeion nella logica stoica", in Rivista criticadistoriadellafilosofia, Xl, pp. 5-14 PRIETO, L.J. 1 975 Pertinence et pratique. Essai de sémiologie, Éditions de Mi­ nuit, Paris (tr. it. Pertinenza e pratica, Feltrinelli, Milano, 1 976) PRON1, G. 1981 "Genesi e senso dell'abduzione in Peirce", in Versus, 28, pp. 24-50 RAMAT, P. 1962 "Gr. hieros, scr. isirah e la loro famiglia lessicale", in Die Sprache, 8 REGENBOGEN, 0. 1930 "Eine Forschungsmethode antiker Wissenschaft", in Quel­ len und Studien zur Geschichte der Mathematik, l , 2, Ber­ fin, pp. 132-182, ora in Regenbogen, 0., Kleine Schriften, C.H. Beck'sche Verlagsbuchhandlung, Mtinchen, 1961 REY, A. 1973 Théories du signe et du sens, 2 voli., Klincksieck, Paris "What does semiotic come from?", in Semiotica 52, pp. RIST, J.M. 1969 Stoic Philosophy, Cambridge University Press, Cambridge 1972 Epicurus. An Introduction, Cambridge University Press, Cambridge RlsT, J.M. (ed.) 1978 The Stoics, University of California Press, Berkeley-Los Angeles-London ROBERT, F. 1983 "La pensée hippocratique dans les Épidémies", in F. Las­ serre-Ph. Mudry (eds.), Formes depensée dans la Collec-tion Hippocratique, "Actes du IV Colloque international hippocratique (Lausanne)", Droz, Genè­ ve, pp. 97-108 ROHDE, E. 1890 Psyche. Seelencult und Unsterblichkeitsglaube der Grie­ -94 chen, Freiburg (tr. it. Psiche. Fede nell'immortalitàpresso i Greci, Laterza, Bari, 1982) RoMEo, L. 1976 "Heraclitus and the Foundations of Semiotics", in Versus, 15, pp. 73-90 Ross, D.W. 1923 Aristotle, Methuen, London (tr. it. Aristotele, Feltrinelli, Milano 1971) Roux, G. 1976 Delphes. Son oracle et ses dieu.x, Belles Lettres, Paris Russo, A. (ed.) 1975 Sesto Empirico, Contro i logici, Laterza, Bari SANDBACH, E.H. 1971a "Phantasia Kataleptike", in A.A. Long (ed.), Problems in Stoicism, The Athlone Press of the University of London, London, 1971, pp. 9-21 1971b "Ennoia and Prolpsis in the Stoic Theory of Knowledge", in A.A. Long (ed.), Problems in Stoicism, The Athlone Press of the University of London, London, 197 1 , pp. 22- 37 SANTA.MBR.OGIO, M. 1984 "Minima Methodica", in Kos, I, l, pp. 16-18 SAUSSUR.E, F. DE 1916 Cours de linguistique générale, Payot, Paris (tr. it. di T. De Mauro, Corso di linguistica generale, Laterza, Bari, 1970) ScHIMIDT Stoicorum Grammatica, Adolf M . Hakkert , Amsterdam (ried . 1 967) SEBEOK, T.A. 1976 Contributions to the Doctrine of Signs, Indiana University, Bloomington (tr. it. Contributi alla dottrina dei segni, Fel­ trinelli, Milano, 1979) 1979 TheSignandltsMasters,UniversityofTexasPress,Austin SEBEOK, T.A. (ed .) 1 986 Encyclopedic Dictionary of Semiotics, Mouton/de Gruyter, Berlin-New York-Amsterdam SEDLEY, D. 1973 "Epicurus, On Nature, Book XXVIII", in Cronache Erco­ lanesi, 3, pp. 5-81 1982 "On Signs" in J. Barnes-J. Brunschwig et alii (eds.), Science and Speculation. Studies in Hellenistic theory and practice, Cambrige University Press, Cambridge, pp. 239-272 SIMONE, R. 1969 "Semiologia agostiniana", in La cultura, 7, pp. 88-1 17 SISSA, G. 1981 "La Pizia delfica: immagini di una mantica amorosa e bal­ samica", in Aut Aut, 184-185, pp. 127-151 1985 "Il segno oracolare, una parola divina e femminile", in F. Baratta-F. Mariani (eds.), Mondo classico. Percorsi possi­ bili, Longa, Ravenna, pp. 243-252 TAYLOR, A.E. "The Analysis of EPISTEME in Plato's Seventh Epistle", in Mind, XXI, pp. 347-370 THAOAR.D, p.R. 1978 "Semiotics and Hypothetic Inference in C.S. Peirce", in Versus, 19/20, pp. 163-172 TmvEL, A. 1975 "Le 'divin' dans la collection hippocratique", in La Collec­ tion Hippocratique et son role dans l'histoire de la médeci­ ne, "Colloque de Strasbourg (23-27 oct. 1972)", Brill, Lei­ den, pp. 57-76 TuoMPsoN, R.C. 1923 Assyrian Medicai Texts, Oxford TODOROV, T. 1977 Théories du symbole, Seuil, Paris (tr. it. Teorie del simbo­ lo, Garzanti, Milano, 1984) 198.5 "À propos de la conception augustinienne du signe", in Re­ vue des Études augustiniennes, 31, pp. 209-214 VANCE, E. 1986 "Augustine", in Encyclopedic Dictionary of Semiotics, in T.A. Sebeok (ed.), Mouton/de Gruyter, Berlin-New York­ Amsterdam, vANCE STAIANO, K. 1982 "Medicai semiotics: Redefining and Ancient Craft", in Se­ miotica, 38, 3/4 (1982), pp. 319-346 VEGETTI, M. 1967 "Teoria ed esperienza nel metodo ippocratico", in // Pensie- ro, l, 1967, pp. 66-85 1973 "Nascita dello scienziato", in Be/fagor, 6, pp. 641-663 1979 Il coltello e lo stilo, Il Saggiatore, Milano 1983 Tra Edipo e Euclide. Forme del sapere antico, Il Saggiato­ re, Milano VEGETTI, M. (ed.) 1976 Opere di lppocrate, Utet, Torino VERBEK.E, G. 1978 "La philosophie du signe chez les Stolciens", in Les Stofciens et leur logique, Actes du Colloque de Chan­ tilly, 18-22 septembre 1976, Vrin, Paris VERNANT, J. 1948 "La divination. Contexte et sens psychologique des rites et des doctrines". in JournaldePsychologie normale etpatho­ /ogique, luglio-settembre, VERNANT, J.-P. 1974 "Parole et signes muets", in J.-P. Vernant (ed.), Divination et rationalité, Seuil, Paris (tr. it. Divinazione e razionalità, Einaudi, Torino, 1982, pp. 5-24) VERNANT, J.-P. (ed.) 1974 Divination et rationalité, Seuil, Paris (tr. it. Divinazione e razionalità, Einaudi, Torino, 1982) VIANO, C.A. 1954 "Studi sulla logica di Aristotele: l'orizzonte linguistico della logica aristotelica", in Rivista critica di storia della filoso­ fia, 9, pp. 5-37 1958a "La dialettica di Aristotele", in Rivista difilosofia, XLIX, pp. "La dialettica stoica", in Rivista di filosofia, XLIX, pp. 179-277 VOLLI, U. 1979 La retorica delle stelle, L'Espresso Strumenti, Roma WALD, L. 1979 "Le rapport entre signum et denotatum, dans la conception d'Augustin", in S. Chatman-U. Eco-J.M. Klinkenberg (eds.), A semiotic landscapelpanorama sémiotique, Mou­ ton. The Hague-Paris-New York, pp. 569-572 WEINOARTNER, R.H. 1969 "Making Sense of Cratylus", in Phronesis, 15, pp. 5-25 WENSKUS, o. 1983 "Vergleich und Beweis im 'Hippokratischen Corpus' ", in F. Lasserre-Ph. Mudry, Formes de pensée dans la Collection Hippocratique, "Actes du IV Colloque interna­ tional hippocratique (Lausanne, 21-26 sept. 1981)", Droz, Genève WELTRING, G. 1910 Das SEMEION in der aristotelischen, stoischen, epikureischen und skeptischen Philosophie, Hauptmann, Bonn (ried. in Kodikas/Code) ZELLER, E. 1865 Philosophie der Griechen in ihrer geschichtlichen Entwick- -68 lung, Fues's Verlag, Leipzig (voli. I-III)Odoardo Corsini. Edoardo Corsini. Silvestro Corsini. Corsini. Keywords: Romolo e Remo, segni naturali, segni artificiale, i segni, il segno di Romolo. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Corsini” – The Swimming-Pool Library.