Grice e Chiaromonte: l'implicatura conversazionale della parola – il
cane ha molto. Definizione d’ aggetivo – la correlazione -- filosofia italiana
– Luigi Speranza (Rapolla). Filosofo italiano. Grice:
“Problem with Chiaromonte is that he let things influence him too much! My
favourite is his tract on ‘silenzio e parola’ – where as he explains,
‘parabola,’ as used by the Greeks meant conversazione, because among primitive
people, it is all about ‘comparison,’ and that is what a parabole is – by
comparison we may think of miaow-miaow and the bow-bow theory of meaning!”. Esponente
antifascista, appassionato di filosofia (fu discepolo di Andrea Caffi) e di
teatro, fondò con Ignazio Silone la rivista culturale indipendente "Tempo
Presente". Nacque a Rapolla, in Basilicata, da Rocco e Anna
Catarinella. Il padre, medico, si trasferì con la famiglia a Roma, Sin dall'età
di vent'anni si votò all'antifascismo, dopo una breve parentesi fra le file
fasciste, entrando a far parte della formazione Giustizia e libertà e finendo esule
a Parigi per evitare l'arresto della polizia. Fu in Spagna, combattente
repubblicano nella guerra civile spagnola contro le armate franchiste nella
pattuglia aerea di André Malraux (la figura di Chiaromonte è adombrata in
quella del personaggio dell'intellettuale Giovanni Scali, del romanzo L'Espoir),
poi abbandonò il fronte per contrasto con i comunisti. Allo scoppio del secondo
conflitto mondiale, in seguito all'invasione tedesca della Francia, riparò a
New York, facendosi notare nel gruppo dei cosiddetti New York
Intellectuals. Fu propugnatore del socialismo libertario che contrappose
alle spinte trotzkiste della rivista politics di Dwight Macdonald, a cui pure
si legò in un sodalizio di amicizia e di frequentazione intellettuale. Ebbe
legami d'amicizia con filosofi come Hannah Arendt e Albert Camus, e scrittori
come George Orwell, e collaborò con Gaetano Salvemini al settimanale italiano a
New York, Italia libera. Tornato in Italia una prima volta e una seconda,
si sentì esule in patria, anche per il suo rifiuto a sottostare ai compromessi
che volevano la cultura strettamente legata ai partiti politici; per un periodo
tenne una rubrica di critica teatrale sulla rivista Il Mondo fondata da Mario
Pannunzio. Nel 1956, assieme allo scrittore Ignazio Silone, fondò
"Tempo presente", rivista culturale indipendente, esperienza
innovativa nell'Italia dell'epoca che portò avanti, nonostante qualche
dissapore con Silone, con grande attenzione agli autori di notevole spessore
che riempivano le pagine del mensile. Le sue posizioni furono improntate
all'anticomunismo ma, a differenza di Silone, fu senz'altro più utopico; vicino
alle posizioni di Albert Camus, teorizzò «la normalità dell'esistenza umana
contro l'automatismo catastrofico della Storia». Nel testo La guerra
fredda culturale. La Cia e il mondo delle lettere e delle arti (Fazi editore)
della storica e giornalista inglese Frances Stonor Saunders, si sostiene che la
rivista Tempo presente sia stata finanziata dalla CIA: la Saunders ne individua
i fondatori come personaggi di punta del Congress for Cultural Freedom e
principali destinatari dei finanziamenti della CIA per attività culturali in
Italia. Dal gennaio 1967 e fino alla morte, intrattiene una fitta
corrispondenza con Melanie von Nagel Mussayassul, amichevolmente chiamata
Muska, una monaca benedettina, sul tema della verità. Opere La situazione
drammatica, Milano, Bompiani, The Paradox of History, Londra, Le Paradoxe de
l'Histoire, prefazione di Adam Michnik, introduzione di Marco Bresciani,
Cahiers de l'Hôtel de Galliffet, Credere
e non credere, Milano, Bompiani; Collana Intersezioni, Bologna, Il Mulino, Scritti
sul teatro, Introduzione di Mary McCarthy, Miriam Chiaromonte, Collana Saggi,
Torino, Einaudi, Scritti politici e civili, Miriam Chiaromonte, Introduzione di
Leo Valiani, con una testimonianza di Ignazio Silone, Milano, Bompiani, Il
tarlo della coscienza (The Worm of Consciousness and Other Essays, Prefazione
di Mary McCarthy), Miriam Chiaromonte, Collana Le occasioni, Bologna, Il Mulino,
Silenzio e parole: scritti filosofici e letterari, Milano, Rizzoli, Che cosa
rimane, Taccuini, Collana Saggi, Bologna, Il Mulino, Lettere agli amici di
Bari, Schena, Le verità inutili, S. Fedele, L'ancora del Mediterraneo, La
rivolta conformista. Scritti sui giovani e il 68, Una città, Forlì, Fra me e te
la verità. Lettere a Muska, W. Karpinski e C. Panizza, Una città, Forlì, Il
tempo della malafede e altri scritti, Vittorio Giacopini, Edizioni dell'Asino, Albert Camus-Nicola Chiaromonte,
Correspondance, Édition établie, présentée et annotée par Samantha Novello,
Collection Blanche, Paris, Gallimard, Dizionario Biografico degli Italiani. Simone
Turchetti, Libri: "Le attività culturali della Cia" Galileo, Cesare
Panizza, Nicola Chiaromonte. Una biografia. Presentazione di Paolo Marzotto,
prefazione di Paolo Soddu, Roma, Donzelli. Dizionario Biografico degli
Italiani, XXIV, Roma, Istituto
dell'Enciclopedia Italiana Treccani, Filippo La Porta, Maestri irregolari,
Bollati Boringhieri. Gino Bianco, Nicola Chiaromonte e il tempo della malafede,
Lacaita, Manduria-Roma-Bari, Michele Strazza, Contro ogni conformismo. Nicola
Chiaromonte, in "Storia e Futuro", Filippo La Porta, Eretico
controvoglia. Nicola Chiaromonte, una vita tra giustizia e libertà, Bompiani. Bocca
di Magra Altri progetti Collabora a Wikiquote Citazionio su Nicola
Chiaromonte Nicola Chiaromonte, su
TreccaniEnciclopedie on line, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Nicola Chiaromonte, in Dizionario biografico
degli italiani, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Opere di Nicola Chiaromonte,. Fotografie e documenti di Nicola Chiaromonte
La cultura politica azionista. "Nuovo Partito d'Azione". Il fondo
librario Chiaromonte. Sotto il generico vocabolo “parola” (cf. Grice, ‘to
utter’) si può intendere qualunque segno communicativo che serve a
rappresentare una percezione o un'idea o concetto. Pur nondimeno questa voce
“parola” – cf. Grice “to utter” -- nell'uso ordinario è ristretta a signare un
suono articolato, con cui l’uomo esprime e communica la pércezione o la idea o
concetto ad altro uomo; e siccome il suono articolato e stato legato ad altro
segno, così la parola, oltre di esser pronunziata (pro-nuntiatum), è anche
scritta. Orche cosa è mai questa *communicazione* da un'uomo all'altro? Questa
communicazione propriamente è un mezzo di suscitare nell’altro uomo, al quale
si dirigge, una percezione o una idea o concetto consimile a quelle che ha e
che vuol *communicare* (o signare) colui che ‘signa’. Perciò la communicazione
consiste nel far sorgere nell’altro quella stessa percezione o quella stessa
idea. Ciò in due modi può succedere, cioè: o mediante una convenzione,
arbitrio, concordo, patto, sul segno, sia volontariamente fatta, sia
abitualmente seguita, cosicchè ogni segno per ragion di associazione
convenzionale desti una percezione o un'idea corrispondente; o pure mediante
una naturale (iconica, assoziativa) associazione o meglio co-relazione che si
stabilisce tra un segno e una percezione o idea o concetto, cosicchè non
abbisogni altro che imitare (proffere) appositamente questo segno per suscitare
nell’altro la percezione o idea o concetto naturalmente (iconico, assoziativo)
annessa o co-relata. È del primo modo – il modo di correlazione convenzionale
-- la maggior parte dei segni; poichè una convenzion prima espressamente o
tacitamente fatta, e l'uso che ciascun trova del sistema di communicazione del
suo popolo, fan sì che appena si manipula un determinato segno, tosto si
destino in coloro che ascoltano le percezioni e le idee co-rispondenti. Sono
del secondo modo ogni segno che per lo più imitano una proprieta naturale, come
la voce del cane (“Daddy wouldn’t buy me a bow-wow”), il romore del vento, lo
scorrer del fiume il rimbombo del tuono, della esplosione, ed altri simili.
Ancorchè l'uomo non sa per antecedente convenzione il ‘signato’ di tale
‘segno,’ egli tosto si fa l'idea del ‘segnato’ che s'indica, perchè la
imitazione – iconicita, assoziativita – della proprieta naturale sveglia la
percezione socia. Sentendo “bac-buc” dei tedeschi, quantunque non sa
l'alemanno, mi debbo far tosto l'idea del vuotarsi di un vaso a bocca stretta.
In questa categoria va pure il vocativo “o”, perchè la pronunzia molto
spontanea di questa vocale fa volgere la persona verso il punto donde “o” vien
pronunziato: e quindi da per sè stesso il vocativo “o” serve a chiamare, perchè
ottiene spontaneamente questo effetto o risponsa nell’recipiente. Intanto il
segno, oltre che serve a mettere in communicazione due uomini fra loro ed a far
nascere in essi la ri-produzione (o trasferenza psicologica) di una percezione
e di una idea secondo la volontà del ‘signante,’ è al tresi utile ad un'uomo
solo, allorchè egli si racchiude in se stesso e si va rappresentando le cose
per meditarvi. Difatti è un'osservazione ben comune che noi parliamo dentro noi
stessi, allorquando pensiamo le diverse cose, e principalmente allor quando ci
rappresentiamo una idea astratta.
PRISCIANI GRAMMATICI CAESARIENSIS.DE VOCE. PHILOSOPHI definiunt vocem effe aerem temuffitmm ftfhtm,uel fiuwm fenfibile ut
ritum, idefl quod propria auribu s accidit*
Et p efl prior definitio ii
fubfhtntia fiumpta, Altera nero d
notione quam graa ivvotav dicunt Jnoc efl
ab accidentibus -Accidit enimuod auditus quantum
in ipfia efl* Vedi autem differentia
fiunt quatitor, arti culato. ,m articulata fit
ter ata, illiterata. A r ticulata efl
qua coarguta , hoc efl copulata cum
aliquo fienfiu mentis eius qui loquitur,
profertur* Inarticulata ejl contraria, qua a
nui lo proficifettur affccfht mentis* Litterata
efl qua ficribipotefl. I J- literafa qua
ficnbi nbpot . r nuenimtur igitur quadam
uocesarticn lata, qua & feribi poffitnt,
& intellig,ut Arma uirtemq;
cano* Quadam qua no peffunt feribi,
mtelligiinturth, ut fibili heminu & gemitus,
ha enm uoces quamus fenfiu.m alique
fignificent proferentis eas, feribi tn no
poffiint* Ali# uero funt qua quantus feribantur, tn inarticulata dicuntur,
cum nihil fignificent, ut coax,cr a* baseni
uoces quanquam intelliginuis de qua fint
noluere proferte, tamen in articulata
dicutur,qma uoxfut fuperius dixi){marticulata
efl, qua a Milio affvfhe profiafdtur.
A lia funt inarticulata & illitterd *
ta,qua nec feribi
pofjunt nec mtelligj,ut fl repi tus, mugitur
, & his fimilia- Scire autem debemus ,
quod has quatuor fpecies uocum p-
fidunt quatuor fuperiores differentia generaliter
uoct aeddentes, bi na per fingulas
inuictm coeuntes * Vox autem didht
efl uel d Uo* cctndo,utduxd ducendo, Uel
ccto rojfioxco jsoco. ut quibufda placet*
bE L r fl
pars minima uods compofita,hoc efi l
uods qua conflant compofitione litterarii, minima
autem quantum ad totam comprchenfionem
uoaslitterata,ad hanc enim etiam produrtauoctiles
hreuiffima partes in ueniuntur , uel quod
omnium efl breuifjimum eorum quzdiuidi pof
funt, id quod diuidi non potefl* Vcffumus
& fic definire* Litte ra e nox
qua feribi poteft mdiuidua-uicitur autem
littera uel qudfi . 5 lenter
d, eo quod U<gndi iter
prabeat,ue[ a tuaris (ut quilufda pia
cet)qubdplerunq>in caratis tabulis antiqui
fcrilerc [oletans , & pojha delere-
Litteras aut, etiam elementorum uocdbulo nuncu
pauerunt,ad fimlitudmem mundi elementorum- Sicut
enim illa coeutia omne cor fu* perficiunt,
fic etia ha conimfia litterale vocem
quafi corpus aliquod componunt yuel magis
nere corpus na fi acr corpus eji,
& nox qua ex aere icdo confiat,
corpus ejfie cflenditur , quippe cum&
tangit aurem, & tripartito diuiditur,
quod eji finit corpo ris}hoc eji tu
altitudinem, latitudinem, longitudine myunde ex omni
parte potefi audiri- Vraterea tamen fingula
syllabe altitudine qui¬ dem habent m
tenore, craffimdinem nero ct latitudinem in
fpiritu f longitudinem inttmporc- Littera igtut
eji ricta elementi}& uclut imagp quadam
uocis litterata, qua cogmfidtur ex qualitate
& <fti tute figura linearu-Hoc ergo
mterefl inter elementa, & litteras, quod
elementa proprie dicuntur ipfie pronundationes -
n 'ota autem carit littera- Abufiue tamen
& elementa pro litteris, & littera
pro ele* mentis uoatntur . Cum enim
dicimus non poffie conflare m eadem
fiyl labd-K,ante.V, no de litteris dicimus,
fid de pronuntiatione earum- nam quantum
ad ficripturam poffunt coninng,non tamen
etia enu- ciari,nifiipojlpofita-R, ut princeps,
sunt igitur figura litterarum quibus nos
utimur- XXUI- ipfie uero promnciationes
earu multo amplior es. Quippe cum
fingula uocules denos mueniantur habentes fionosyuel
plures, ut putaa, littera breuis quatuor halet
fimi differentias, cum habet afrirationem, acuitur
uelgrauatur,& rurfus cum fime aft iratio e
acuitur uelgraudtur, ut habeo habemus, abeo
abimus- Longt uero eadem fex modis
fionat, cum habet afpiratio - nem,&
acuitur uelgrauatur,ueldrcunfleCHtur, ut hamis hdmoru
hamus - E t rurfits cum fine
afpiratione acuitur uelgrauatur ucl ctr
cunflecntur ,ut dra ararum dra - Similiter
ali* uoatles pofjimt pro ferri- Vraterea
tatnen-i, &.u, uoatles }quando media ; fiunt
alternos inter fie fionosuidetur con funder
e ytefk bonatofiut uir.u,ut optumus, Eti, quidem
quando poft-u, confortantem loco digamma-
V,fi<n<fhm Aeolia ponitur
breuisyfequcnte.d,uel.m,uel.r,ucl.t, Uelx, fonum-y,
gracauidetur habere, ut uideo,um, uirtus ,
uitium, uix-v, autem qudnuts contraftum
eundem tamen fimum, hoc efi y, habet, inter q}
&-efueLiyHela,diphthongum pofltum , ut que
quis qua- tenon inter. gt& ea fidem
uoatles,cmi in una fiyl laba fic
imenitur,ut pin- gtefanguisfiingtta - In
confortantibus etiam fiunt differentia plures,
trdnfeuntmm in alias confortantes & non tr
an femtium, quippe di - uerfie firmi potefiatis
. ’L tL a iij Ccidit
igitur litterae nomen figura, poteffas-Uomen uefo
a ti. a.b.c. Et fiunt mdechna ilia, tam
apud gr aecos eleme- torum nomina ,
qudm apud latinos.siuc p a barbaris
inuenta dicuntur, fiue p fimplicra haec
Z7‘ fktlilia effe debent, qudfi fundamentum
omnis do firmae nnmvbile , fine p nec
aliter apud iatmos poterat effe, cum a
fias uoabus uocztles nominen¬ tur, Saniuocal
es uero in fe de finant, Mutae autem
a fi incipientes uo- atli terminetur, quas
fiflefkts fignificzttio quocp nominum una
eud- nefcit.v ocdlcs igitur (ut difhtm
efi) per fi prolatae nomen fuuofien =>
dunt.Semiuocrtles uero ab. e, incipientes ,
&in je ter minantes. A bfip x,
que fola ab. i, incipit per anafirophen
gracct nominis. xi. quia ne ceffe fuit, cum
fit fiemtuocalts , d uoath vnapere,Zjin fe
terminare . quae.x,nou\ffimcd latinis afjumptaypofi
omnes ponitur litter as,qbus , latina *
dichones egent p autem ab. i, incipit eius
nomen, ofhmdit eti - », am Sergius in
Commento quod fcripfitm Donatum kisuer bis. Sunt,
>, feptem jemiuoatles ,qu<e ita proferuntur
,ut inchoent ab. e, littera, & „
definant innatur ale fonum, ut. fl.m-n.r.s. x-Sed.x, ab. i,
inchoat. \d *> etiam Eutropius confirmat
dicens.Vna duplex. x ,quae ideo ab.i,m „
cipit,quia apud g^ aecos in eandem definit.
Mutae autem d fiincipi - entes, Z^m- e, uo culem
definentes^xcaeptis.K^t.q^uarum alteram a, altera in.u finitur,
fua confiant nomina.H,enim affirationis ma¬
gis eft nota. Eigurae acadunt quas uidemus
in fingjihs litteris • Tote = jhs uero
ipfa pronuaatio, propter qua, Et figura
ZTiwia fiunt ficht . Quidam ena a
dunt ordinem fied efi pars pote
fiatis litterarum. Ex his uocules dicuntur, quae
per fe noces perficiunt uel fi ne
quibus uox litteralis profirn non pote fi,
unde & nomen hoc praecipue fibi
defe dunt.Caeterae enim quae cum his
proferuntur confortantes appellan¬ tur. Sunt
igitur uocules numero quinque. a. e. i. o.u.
utimur etia.y , gr georum cuufia nominum.Q
onfonantiu aliae fiunt fi mino cedes, aliae
mutat. Semiuocales fint ut plerisp
latirwrum placuit fiptemfil-m n-r-s.x. Sed- f.
multis cfienditur modis muta mazis, de
quatpofi do¬ cebimus • Z, quoque utimur
ingruas dcthonibushae ergo, hoc efi fi- miuo
cules, quantum uincuntur d uoculibus, tantum fi
p erant mutas, ideo apud gr aecos quidem
omnes dichones, uel in uocules uel in
fimi- t:ocUlcs,quae fecundam habent euphoniam
,defiment, quam nos fiono- ritatem pofji
mus dhere, apud Iatmos autem, ex maxima
parte, no tamen omnes. Inveniuntur enim quaedam
etiam m mutas definetes. Semeuocules autem
furit appellata, qua plenam uocem non
habent f ut fetnideos & femiuiros
appellamus, non qui dimidiam partem habent
deorum, vel uirorwmfed qui pleni dij uel
uiri non fmt Reliquae funt muta, ut
quibufdam u\ detur , numero nouem. b. c .d-
g.h-k-p-rf-t' Et fnrvt: W1 wn bene hoc nomen putant easaccapi[fy
cumba quoq; partes fintuoctsqui nefiunt ,<p
ad comparationem ue ne fonantiwmita funt nominata
, uelut informis dicitur mulier, non qua
atret forma, Jed qua male eft formata
y & frigidum dia mus eumynon qui
penitus expers efl atlons ,fed qm
minimo hoc utitur. Sic igitur mutas, non qua
omnino noce atrcntfed qua exiguam par
temuods habent- Vocales autem apud latitios
omnes fmt anapites, uel liquida yhoc
efl qua fialemodo produci f modo
corripi pojfunt , Sicut etiam apud
antiquiffimos erant gr acor uni ante
muentionem » quibus inuentis.t, &o, qua
ante anapites erant reman, ferunt perpetua
breues, aim earum produdhtrum loca poffcfft
fint d fupradiths uoatlibus femper longis .
Sunt etiam in confonantibus lo ga,ut
puta duplices. xy&.Zr Slrut enim longa
Uocalesy ficha qucq; longam fidunt jy
liabam. Sunt fimiliter in confonantibus
anapites uel liquida yut.ly&-ryqua modo
longam modo breuem pofl mutas pofita
m eadem fyllaba fidunt fyllabam.his quidam
addunt non irrationabiliter m, &my quia
ipfe quoq; communes fidunt fyllabas pofl
mutas pofita yquod diuerforu confirmatur
aufhritate tamgra eorum, q latinorum . ouidius
in deamo Metamorphofeos. Vifcofimq;
gnidon.gr auidamq, ; Amathunta metallis. »
Euripides iit Vphoemffis . /Wr#i tro c/t
hoc pidjuov tio'punr. In cifdem . xxax
ojuitrSot.Jdco hocmo cmtofeis tihvov , apud
gracos fnnenitur tamen. myante.n,pofita nec
producens ante fe uoctilem mo re mutarum
-Callimachus rcofjutv o juvturx paetos i<pn
£tvof umctw ouvuv. Apud antiquiffimos gr
acorum non plusq fedeam erant littera , qui'us
ab
illis accetptis latmi antiquitatem feruauerunt perpetuam, Nam fi uerxffimt uelimus infpicere edus,fnoc efl fedeam)non plusq duas additas in It tmomueniemus
fermone-V- Aeolicum diqnmma qS apud
antiqwffi mos latinorum eandem uimyquam
apud Aeoles habuit, eum autem prope Ionum
quem nunc habet - V ,fignifiatbat.p , cum
afpiratione. Sicut etiam apudueteres gracos
pro -<p ^tfT-t. Vnde nunc quoque fngrads
nominibus antiquam firipntram fernamus
pro-<p.py&.hy ponentesyut Orpheus vhaethon-pofha
uero in latinis placuit uercis pro.p ,&-h,fjcribitut
fiina,filius.fiao , locoau^m digamma. V,
pro confonante-q od cognatione foni
indebatur affinis cifc diijjmma d
iiij » »9 e i [it ter
4- Qjiare tum- f Joco mutre ponatur ideft
p, & .h y fiue-<p f miror
hanc inter famiUocales pofiiiffe artium
fcriptvres. mhil.n>ali- ud habet nrec
littera femiuoctihs ,nifi nominis prolatione,
epire duo- (yili incipit. Sed h.ec
pote flatem mutare Iit ter re non
deluit, fi enim effet femiuoculis
yneaffario terminalis nomlnu inucniretur quodmi- nime repencs.nec
anted, uel.r, m eadem fyllaba poni poffet ,
qui lo¬ cus mutarum efr duntaxat.nec
communem ante eafdem pofita faceret fy
liabam. Vofiremo grrect (quibus in omni
dottrina auflvnbus utimur) -<p, cuius locum
apud nos. f,optinetyqucdofknditurinhis ma¬ xime
dicHonibus quas d grrecis fumpfimus y
hoc efl fama, fagp, far, mutam effe
confirmant. Sciendum tatne q> hic quoq;
error d quibus *= dam antiquis graecor
um grammaticis inna fit latinos, qui.<p,
6 ,%./£- mtuocztles putabant, nulla alia
cUufa, tiifi q? fpiritus in eis
abwndet induch.quod f effet ueruni, debuit. c,
quoq; uel.t , addita afairatione femiuoculis
cffe.quod omni edret ratione.fpiritus enim
potefhtem /it= terre non mutat, unde
nccuoailes addita ajpiratione alire fiunt,
& alire ea dempta. Hoc tamen fare
debemus non tam fxis labris efi
pronuntianda. fy quomodo. p,&-h,dtq; hoc folum inter efl
inter -f,& phyXftiam duplicem loco,c
,&.s,uel g,&'S,pofiva d grrecis inuetam
afjump fimus yut dux duas yr cx regs.K,enim
&qyqudnuis figura & nomine uideantur
aliquam habere differentiam cum •C.tn eade
tam in fio io uorum q m metro
ycontincnt pote fiatem -^.K, quidem penitus faperuarua
efr pullam, ratio indetur 'cur a
,fequente.K, feribidebe- dt.c rthdgo.n.&atputfiue
per. ct fiue per.K,fcribantur, nullam faciunt,
necm fano nec m potefhte eiufdem
cofanantis differentiam * ytiero propter nihil
aliud feribenda mdetur effeynifl ut
ofiendat feqn era. u, ante alteram Uo calem
in eadem fyllaba pofitum perdere uim litte
r^e in metro. q> fi alia ideo
littera efl exifhmanda q>c,de- bet.gyqncq;
cum fimiliter pr reponitur. u, amittenti uim litterre
alia putari y & aha cum id non
facit rdicimus enim anguis ficuti quis, O4
ruignr fi cuti cur . v nde fi
uelimus cu, ueritate contemplari(ut diximus )
non plus quam decem &ofh litteras, in
latino farmene habemus, hoc cflfadeam
antiquas gr re eorum &.fy&.x,pefka
additas eas quoq; ab eifdem famptas.nam y
y&.^grrecvrum afufia nominum (ut fapra
difhun efl) afamimus.H, aero affirationis
efr nota y & nihil aliud o.tbct
litterre nifii fgurdm/j" q> in
uerfa firibitur inter alia* litteras.Qjeod
fi fa faceret ut elementum putaretur,
nihilominus quo rundam enam numerorum figurae, quia
in uerfiu inter alias litteras feribuntur , quanuis
eis d familes fint, el ementa fiunt habenda
fadmis nime hoc efi adhibend-ctn, nec
aliud aliquid ex accidentibus pro- f
prutatem oflendit Umufcuiufq; elementi,
quomodo potefhs,qua .Uret affiratio- neqenim
uoaths nec confotum ejfe poteflnoculi$ non
e fi. b^quia dfieuocem non fiat, nec
fiemiuocuhs cum mlla fyllaba lati- nauel
grceafper integras dittioes in eamdefnat,
nec muta cum in eadem fyllaba, cum
duabus mutis bis ponitur, ut phthius,
Erichtho = tiius-nulla enim fyllaba plus
duabus mutis poteftbabere iuxta fe po
fitts,nec plus tribus confonantibus continuare
- authritus quoq; tam Varronis q Macri,
teflv Cenforino,ncc-K,nec- q,neq;.h, in numro
adhibet litterarum -Videntur tamen i,gy-u,cum in
conlonantes tra fiunt quantum ad pote
flatem, quod maxrmum efiin elementis, alite
litterte ejfe pr teter fifpradidkts -multum enm
inter efi utrum uoctiles fint an
confonantes-ficut enm , qnanuis in uaria
figura, g? uario fwmine fint-K,gy.q,gj*-c,
tamen quia u/nam um halent tam in
metro q in fono, pro una littera
accipi debent, fle. i, &-u, qnanuis
unum twmcn,g? unam habeant figuram, tam
uocules q con^onan tes, tamen quia diuerfum
j'onum,gj* dmerfim umhabent in metris, g?
in pronuntiatione fy liabar um, non
fiunt in ei fidem, meo iudicio,
(lententis acapiendte-quanuis & Cenjbri/w dothfjlmo
artis gram¬ maticae idem placuit. multa
enim cjl differentia inter confortantes, ut
diximus, gruocttlcs- tantum enmflre interefi
inter uoculcs gj* confionantes , quantum inter animas
g? corpora, anim.e enim per fi mouentur,ut
philofophis uidetur ,gj* corpora monent, corpora
uero nec per fe fime anima moneri
poffunt, nec animas monent, fid ab il
Its moucntur. Vocales fi militer g? per
fi mouentur, ad perficienda fyllabam,g?
confionantes mouent fecum, confionantes uero fime
uoculu bus immobiles fint- Et-J, quidem
modo pro fi mp lici, modo pro duplici
accipitur confonante-pro fimplici , quando ab
eo incipit syllaba in principio dithonis
pofita, fiubfiquente uocztliin eadem syllaba, ut
luno Juppiter . pro duplici autem
quando in medio diflioms ab eo
incipit fyllaba pofiuoatlcm ante fi
pofifom, fu fiquente quoq; uocttli in
eadem fyUab a, ut maius, peius, eius, in
quo loco antiqui folebant geminare
eandem-i,l\tteram,gT maijus,peijus,eijus feribere ,quod
non aliter prominctari poffet quam fi
cum fitperiore syllaba prior I ,cum
fiquente altera proferretur, ut peijus,cijus,tnaijus,
gy duo. ij, pro duabus conjonantibus accipiebant.
nam quantus- T,fit confonans incadcm
syllaba geminatninngi non poffet. ergo non
aliter quam tellus , mannus proferri debuit.
unde Pompeiij quoque genitiuum per tria-i ,
antiqui feribeb aut, quorum duo fiperioraloco
confonatium accipiebant jit fi diats
Pompeiij, nam tribus ili , iunchs qua^
lis poffet fyllaba pronuntiari ? nam
poftremum -l, pro uocttli efi
atcipienc lum . quod C<eftri doihjfimo artis
gramntaticse pla~ citum finjje d Vidvre
quoqu r in arte grammatiat de fylla is com
- probatur-Pro fimphct qucq; in media
dithone inuenitur ,fcd in co~ pofitisfut
iniuria^diungo^iedht^reijce Virilius in BucolicisTityre
pafientes d flumine refice capellas* proceleu fma
ti cum pofuit pro daciylo. Nunquam autem
poteft ante.I, litteram loco pofitnm
confonan- tis,afpiratio mucnin yficut nec ante
. ii, confortantem -unde hiulcus trisyllabum rj7*
, ##//.* (ww confonans ante /e
afpirationem recu pit- V, wcro lo.o
confortantis pofita eandem prorfius in
omnibus uim habuit apud latinos,qudm apud
Aeoles digtmma , F.Vnde d ple~ rui j;
ci nomen hoc datur, quod apud Aeoles
habuit ohmyFy digama i-HdUyab ipfuis uot
profetfhtm tefk Varrone, & D idymo, qui
id ei rujmcn cffecfivndut*pro quo Ccefiar
hanc figuram £,fcnb er e uduit, quod
quarum illt reik mfum efty tamen
confuetudo antiqua fiupera «5 uit-Adco autem
hoc uenvm eftyy pro A e otico F
ydigamma -uyponi- ttrr,quod ficut illi
flebant accrperc diqamma-V,pro confonante fim
phaytefiv Aftyaqy,qm diuerfiis hoc oficndit
uerfibus, ut in hocuerfu o otojucvos
VtAtvHV iAtKcoTiJocfic nos quoq ; pro
fimplia habemus cort fonante
plerHnq;-Hyloco-V-dvgtmma pofitumyuty „ At Venus
haud animo ne quicg exterrita mater •
E fi tamen quando Aeoles idem-F
finueniuntur pro duplici quoq; co fonante
digtmma pcfmffe,ut vt&opct cPt FoJ crouSd
s - Nof quoqiuidemur hoc fequi in
praeterito perfido & plusquam perfido
tertice £r quartce coniugationis ,in quibus ,1
,ante-u ycorfo nantem pofita produ « citur ,
eademqs fiubtradn corripitur yut cupiui cupijtcu
piueram cu¬ pieram, audiui audfiaudiueram
audieram . inuemuntur etiam pro Uocdh
correpta hoc digVHtna illi ufi,ut
Alcman-Ksh jux tj ? n <fx Fiov.pfr enim
dimetrum iambicum , & fic e ft
proferendam, Tr yut factat Ireuem
fiyllabam-Noftri qucq; hoc ipfium fiaffeinueniim
tur,& pro confonante. ii yuoatlcm Ireuem
acc<epiffeyut Horatiusfyl fise trifyllabum
protulit in E podohcc uerjit- » -niuesq;
deducunt I ouem, * Nunc mare
nuncsfi liite; E/r enim dimetrum
iambicum comunfhim penthemimeri heroicae, quod
aliter fhtre non poteft, ucfi fylu.e
trifyllabum accipiatur . Si¬ militer
Catullus V eronenfis <p Zonam fioluit
diu ligtam , inter E nde atfyllabos vhalectos pofitit-ergp
nifi fioluit trifyllabum accipias, uer- fivs
fhtre non poteft. hoc tamen ipfium in
deriuatiuis uel compofltis fi e quentC'
fiolet fieri ,ut Heluo uclutus,foluo follitus ,auts,
auceps, aujfi- PRIMVSdum,m<guriim,<UigupUS,lauo
l*u tu s,fitueo, fautor . F, aigam ma apud Aeoles ejt,
quando m metris pro nihilo decipiebant, ut
4“/“* ^Fetpi vccvro 6 w 7<>i ^vuorotv
Fouiv.Ep enim h exametr u/m heroicum, apud latinas
quoq; hoc idem-u ,inuenitur pro nihilo inmtris,&
maximo apud uetufb.fpmos comicorum, ut Terentius
in Andria - M sine muidia laudem
inuenias,Et amicos pares. eft.niamicum tri¬ metrii,
quod nifi,pne mui,pro tribracho accipiatur, fhtre
uerfus non potejl.jciendu tamen q> hcc
ipptm Aeoles quidem, ubiq; loco ajpira-
tionis ponebant effligentes ffnritus
affcritatem.nos dutmmultis qui dem,non tamen
m omnibus illos faquimur , ut cum
dicimus ueffera, uis,uejhs. hiatus quoq ; atupt plebant
illi mterponer e -F, digama, quod ojhndunt et
Poetae Aeolidae up,AlcmanxsH X" yocrrJ pn
Mio/ et 'Epigrammata, qu£ egmctleg m
tripode uetujhfprrw Apollinis qui pat in
Xerolopho Byzatq pc pripta/nyo<pxFcov ,\oiFonxi uv.Et nas
quoq; hiatus atupt interponimus • V doco digama ,F ,ut
dauus, arduus, pauo,ouum,ouis, bouis.hoc tamen
etiam per alias quapiam cbfonan tes
hiatus uel euphoniae atufa folet peri, ut
prodeft ,cbburo ,fi cubi ,nu cubi,
quod gract quoq; pol ens facere junntr/,oi/
utri. Sed tamen hoc at tendendam efl
quod pr&ualmt in hac littera,idefr,in-u,loco
digam ma pofito,potepas fimplids confonantis
apud omnium poetarum do - {hfpmos.in.b, et
folet apud Aeoles tranfire.F , digama
quotiens ab p, incipit diflio qux folet
a[pirari,ut pdrcop (Spnrup dicunt quod di
gamma nip Uoaili praeponi & m
principio fyliab <e non pottft . ideo
autem locum quoq; tranpmtauit, quia. B, uel
diqamma pofx-p, in ea¬ dem fydaba
pronuntiari non pote fl- A pudrns quoq ;
efl munire <p pro. u,confonante.b, ponitur, Coelebs
codcfium uita ducens, p er. b, feri bitur
y.u.corfonans ante confortantem poni non
potep.pcut etia bru qes 0 Belenam
antiquifpmi dicebant tefh Quintiliano, qui
hocofle dit m primo mfhtutionum oratori
arum. nec mirum cum. b, quoq; m \i,eufhoni&
aufa conuertimuenimus ,ut aufropro a pro. A
ff ira tio quoq; ante uoatles omnes
poni potefl,pofl confortantes autem quattuor
tantummodo more antiquo gr^ecoru. c,t,p,r, ut haheo,
Herenni- usberos, hyems, homo, humus, hylas, Cremes; Thrafo, vhilippus,Vyr rhus-ideo autem extrmpcus afcribitur uoatlibus,ut
minimum fanet, confortantibus autem mtrinfecus, ut
plunmu. omnis enim littera fiue uox
plusfonat ipfa fefe,cum p opponitur, quam
cum anteponitur, q<t Uoatlibus aeddens effe
uidetur-ncc p tollatur e a, perit etiam
uti f- gnipationis , ut fi duztm Erenmus
abfq; afpiratione,qUti uitium ui- dear facere
, intellectus tamen inteqvr permanet .
Confortantibus autem pc cohaer et; ut
eiufdem penitus ptbpantite fit , ut p
aufratur , LIfignifirttionh uim minuat
prorfis-ut fi dica Cremet pro chremes*
unde hac confyderata ratione ygr oecorum
dothffhni,finguld4 fecerit cas quot]; litteras,
quippe pro,th,Ofpro,ph,p, pro , ch,% f feribentet
nos autem antiquam finpturam/eruamus- In
latinis tamen diiho nicits nos queqj
pro ,ph, coepimus fjeribere, ut fi lins,
fima, faga, nifi qnbd^utfupra do mimus) cft
aliqua in pronuciatione eius litterae dif-
firetia^oim fono,ph,ut ofkndit tpfius palati pul
fis, lingua, labro rum-R.h, autem ideo non eji
tranflatum abillis m aliam fibram,
qg nec fle cvhxret huic quomodo mutis
,nec(fi tolla tur) minuit fignifid txonem
,quanuis enim fibtrafot afpiraticne dicamus,
retor , Vyrrus t intellectus permanet ynon
aliter quam fi antecedens Uoailwns au fe¬
ratur. Vnde c frenditur ex hocquoq; aliquaeffe
cognatio-r, litterae cu uocahbus-cx quo quidam
dubitauer ut , utrum proponi debeat huic
af/iratio>an fubiungi^nde Aeoles loco(ut diximus) afpirationis
digamma ponentes in dictionibus ab -p Rapientibus
j olent loco digam ma-B fcnbere /ududntes
debere praeponi diyrtmma qua.fi uoathfeA
rurfis quafi confonanti digamma in eadem
fyllaba preepenere re - cu j, 'antes ,comutxoant
id in-Bfiparcop fcpo Condicentes Sed apud grte
cos hxc littera /idzji ,p -multis modu fungitur
loco uoculif ,ut in decli natione
nondnum in,pcc,& in a puram
dcfmentum,qu<e fimiliter . a, /eruant per
obliques cufis ,ut ui px w pocr^opCoc
<ro<p'*s- Apud lati nos autem non
adeo -Q^ucentur cur inuah &ah poftuocrtles
poni tur afpiratio - & dicimus
quod apocopa fidei efl extremae uoctilif
ai proponebatur afpiratio, nam perfidi uaha aha fint-ideo autem abfdffione fidhi extremce uocztlti,
tamen afpiratio manfitex [k periere pendens
uocrtli, quia fium eji imterictUonis noce
alfcondita profrri-ltaq; pars abfeondii &
extremitatis uidetur congrue in in =
teritVYiefhcnis naturali prclahonercmanfiffe-nec mirum
cum in Sy rorum Acgyptiorumq; dichoni msf
oleant etiam in fine afpirari uo
atles.lnfrricttionum autem pier *q; communes fint
naturaliter omnium gentium uoces-inter-cjine
affiratioruey& cum af/irahoneeft g, inter- tyquoq;
&tih,cft.d,&' inter -p ,gr, ph,fiue-f, efl -b Sunt
iff- tur hae tres, hoc eft -b.gfdymcdice,qute
nec penitus atvent afpiratione, nec eam
plenam pojfident.hoc autem cflvndit etiam
ipfius palati pulfi<s,& linvueucl labroru
confimihs quidem in ternis , inter .
p.&.ph-uel-f&.^.&iurfts inter -c.&.ch .&-g-
fimiliter inter -t &-th-&.d fidin humus
exterior fit puifus/naf/eris interior, in me
dijs inter utrvet; fipradiihrn locu-qdfiale digno
fci 'tur, fi ai te damus in fipr
tdi&ismoiil us ora mirabili natura lege
modulati a noces- Toto aut e e cognatio
earu <p inuice
muemutur pro fi pofitee in qbu
fidit ditfionihusyt ambo pro, u<pu>t luxus
pro w i os, & publicus pro
TouvMHor, trismphus pro dpfocyfros, gubernator
pro HvfitpvSx rnr, gobius pro inofcio, Caere
*Vj' toJ %oupi puniceus <po/vi'*tif deus
Stof purpureum Troptpj piov. Hoe quocp
obfiruanduan efl <p nd computationem
aliarum cofonantium quae [olent mutari uel
abq- dper cti fis , immutabiles funt apud
nos tresl n-r-per cmnes erwn at frs
eaedem permanent, ut fil falis , flumen fluminis,
caefin coefaris-t. quoq; & >c.
quduis m trilus folis mueniantur nominibus
quaepof- fint declinari ,hoc idem firuant,ut
caput rapitis, &ab eo copojita, Ut finciput
fi 'napitis , occiput occipitis, alec alecis, lac l albis,
in quoetia t. additur • quare quibufdam
non irrationabiliter nominatum hoc lath
prolatus inuenitur. Reliquae uero cojonantes mutantur ,
uel ab ij cimtur-d-ut aliquid alicuius an.
ut templum, templi, peliumpelij-f Ut magnus
magni-x-rex regis, nix niuis-ln uerborum qucqipraete
*= ritis p er fettis jolent omnes modo
mutari modo manere, cxcaeptis-L p.fx Mae
enim nunq mutantur, ut habeohabui, iubeo
iuffi,compefco compefcHi,dico dixi, afcendo a fiendi,
laedo Ufi, lego legi, pingo pinxi, demo dempfi,
pr emo presfi, moneo monui, fi no fui,
nequeo nequi ui, torqueo tor fi, differo differui,uro
uffi,uertouertiftedv flexi. \llae au tem quattuor
ut fiupra diximus nuquam mutantur,
mpraeterito per fiflv.l. ut caelo
caelaui,doleo dolui,uolo uolui, mollio molhui.p .turpo
turpaui,ftupeoftupui,fadpo fiulpfi, lippio
lippiui.fiquaffo quaffik ui, cenfio cenfiti-arcefjo arceffim-x-nexo
nexui. Voatles quoqiin eifde praeteritis perfiflis
quaem principalibus fy liabis mueniwntur uerborum,
modo ex correptis producuntur, modo mutantur
in alias uo cales, modo manent
eaede-Troducuntur plemnq omnes, ut fiiueo fani,
ctiueo cdui, fedeo sedi , /ego' legi,uideo
nidi, moueo mom, fbueo fo ui, fugio fugi .
Mutantur. a, &. e-a. quidem in. e. medo
produ&tm modo correptam.Vrodu(fhim,uta^p egi
capio cepi facio faa.fi ango fregi. correpta,
tango tetigi, cado cecidi, parco peperci . E.
uero tran- fitm.i.ut eo m,ueUij.Solinus in
colledhtneis uel polyhijhre. Tatius in arce
ubi nuc aedes efl xunonis Monetae ,
qui anno qntv q mgref- ptsurbem
fuerat a lauretibus inter e p tus
efl ,/eptima &uiqvffinia olmpiade hominem exiuit.Qjteo
quiui uel quij. Haec eadem uoculis
penultima muerbis fi eundae coniu^tiois
fepe mutatur in-u.ut do¬ ceo docuiynoneo
monui, doleo doluuquod fimiliter efl quado
in ter¬ tia uel quarta coniuqntione
patitur aut rapio rapui, aperio aperui
M.&.o>manet in principalibus fy liabis
pofitae immutabiles ,tempo Yimquoq ; m
quibufdam.ut ruo rui , domo domui, doceo
docui. Hoc queep olfirnandu efl p mnq
in fupradifiv tempore poteft qeminari m
] i i! - n VK - -
— UBER . Wf M principio
ncq; in fine fyllaba ni fi qucedtmte
incipit - ut ton¬ deo totondi, pendeo
uel pendo pependi , difco didici f
pofcv popofii, tundo tutudi, pedo pepedi,
iungy tetigi, c&do eradi , atdo evadi ,
pello pepuli, fxllofifilii^rodo prodidi ,
nendo uendidi-ex quo etiam ap* paret . f .
uvm magis mutce obtinere d quaincipiens
eft geminata fyl¬ laba- S- antvmutem pofita
muenimtur duo uerba epice qeminant fy liabam
m prcetvrito.jb ficti, fiondeo fiepondi -
Antiquiffnni etiam , fcindo fdadi dicebant
,q> innior er fddi dx erunt , ut
mpr&terit* perfitfv uerbi ofiendemus - nec
fine ratione • 9. ante mutam pofita
vnuemtur qvminatum uerbum, c/m s- amittit unn
fiiamplcnmcp, fic pofita ante mutam,
wndenec in fecunda fyllaba repetitur- M
-quocf ge minatur , mordeo momordi , quee
loco nuttee in multis fungitur, nam
ante-n pofitx communem fiat fyllabam, ut r
amnes ramnetis , fieut Cremes Cremetis-
lamlicti enim fiunt quee fic declinantur ,
quod Callimachi quoque au thr itato con
fi r ma tu r in A ct ijs
,ficu t i am t :f radicium cfl
hocucrfiu 7w; juiv o uvv <rd paetos t<pn
£tvos uAinr cuvut- nunquam tamen eadem- m
• ante fe natura lonqxm uo- adem
palitar ; n eadem fyllaba ejfe, ut
illam, artem , puppim, i/= Ium ,
rcmjfiem , diem , cum abue omnes
femiuoatles bcc habent , ut Meccenas ,
pcean ,fol, pax, par - praeterea fola
heee femiuocalis pofr-s. ponitur, quod trntar u cfl,
ut fimyrna,fmardgdu6,& ante liqui dam
ut fitmnis,&q> ante-s .pofita in
finali fyllaba nominis , more ma tce
interpofita i. fiat genihuu hyems hycmls,ucl
uti inops inopis, eoe leis ccehbis- Apparet
igitur, <q) elementoru alia funt eiufde yvnerts
, ut uoctflcs,& con fonantes. alia eiufde
fiedei,ut in uocuhbus breues, & longce
, & in corfonantibus fimplicvs,& duplices
, quee halent afiiratione,^ quee non habent
, & earum medice- alice uero fibi
funt affines per c6rmtatione,idefi q>imuicvm
pro fe pofitee inucniim tur,ut breucs,CT
longce quee habent afiirationem, et quee
atrent ea * A lice autem per
coiuqationem,uel cognationem cognatee littorce ,
0*jg feinuicem pofitee, ut. b.p.f.necnon-g &-c-cim
afiiratione fiue fine ea-x»quoq; duplex,
fitnilitor-d.&.t. cum afiiratione uel fine
ea,&* cum his-z-duplcs-unde fiepe-d
feribentos latini hanc exprimunt fi no, ut
medidics ,hcdie , antiqui (fimi qucq;Medentius dicebant, pro
tnt fentius - Qjxinenam.fifimplexhabet aliquam
cum fipr adi flis co¬ gnationem, unde fiepe
pro-z-eam folemus geminatam ponere, ut pa- trifjo
pro -jr<x,7(>i{w pitiffo pro tnaffil
pro juoc(oc-&do, es tj pro
<rJ-wndc nos queq ; tu pro<rj (j*
te pro ri-kttia autem tixAccr- roc
pretia Aderret tipUrTXpro tipvcrrx &
httov proi crerov ,& /i/^i jux^os
pro <n/'wxXos , Romani etiam aiax pro
tuus . in uoatlibus \ V v
>•••• V . g quoq; frut
affines, e. correpta fiue produdht cum ei
dipthongy,qH<t ue teres latini utebantur ubiqs
loco -idongee-mnc aut contra pro ea. i.
longa ponimus, uel. e produdhtm, ut v£\os
nilus, uocAAio^reiu allio = peagopci* chorea. e .
pe ?Utitimamodo correpta nwdo produ&t . o
breuisfiue longi cum u. ut hos pro
p>ojr ehur, robur, pro ehor ro~
bor,& platanus pro 'TAocTx/or.A.quoq;
cwn-c.&.i-arceo g? coer¬ ceo. facio infido, nec,
ion alue cum alqs.g?
quia frequenter he m omnibus pene
litteris mutationes non filum perafus,ucl
tempora, frd etiam per figurarum compofitxones
, uel denuationes gj* tran- jlationes
d grreco in latinum fieri filent,
neceffarium efi e arum po nere
exempla .A. correpta conuertitur in
productam, faueofdui, I n. e . correptam
parco peperci , armatus mermis . I n e.
produ - {ktm facio feci, apio cepi producta
quoque- a. im. e .produ<fhtm in¬ venitur, halitus ,
anhelitus in. i . correptam amicus mmlcus
, in c. etiam juxpuocpor marmor, in.
u. fitlfus infrifiis,ara arula-E-cor rep
tatranfit m. e. produchtm, legoleg. in.
a. fero saties ,reor r a tus. in
i correptam moneo monitus , lego diligo,
in- o . tego tvgt . Antiqui quoque
amplofli pro amplctti dicebant . Et
animaduortt fro animaaduerti.in-u.tego tuguriim-Et
apud anttquijjimos quoti € fcuncp.n.d.fecpumtur vnhis
uerbts quee d tertia comugntioe nafcun tur
loco.e.u.fcriptummucnimus ,ut faaundnmjcgundu, dicundum f
Kertundum,pro faciendum, legendwi, dicendum, uertvndnm-I.tr
an jitin.a.ut genus, genens ,ypneranm, paulus
paulipoulatim -tn,e far tis forte fortiter
fapiens fapientis fapienterdn.o. patris patronus ,&
patro uerbumglh pro illifaxi faxofus . m-u.arnis
arrn/frx antiqui pro arnifrx,ut lucens, pro
libes & pe farnus propefjhm. Sci¬
endum tamen eft q> pleraq; nomina
qu^e cum uer^is fiue partiapijs componuntur ,
uel nomiruttiui mutant extremam fy liabam
in-i.cor reptam, ut arma armipotens ,homo
homicida, cornu cor niger ,fivlla fhlliger ,
arcus araten es fatum fatidicus, nurum
nunfrx,aiifa ctiufi- dicus fadhts lucificus,
cornu cornicen, tuba tubicen, fidis
fidicvnfi^ des plurale , cuius ftngulare fidis
eft,unJe etiam diminutiuum fidi = cula-tibia
tibicen, pro tibfan, tibia enim,
a-md-debuithmitare, ut fit praditfhtm eft ,unde
pro duabus- vj.breuibus una logafadla ep\c[Uod
in alia huiufremodi compofihone non muenies
. uulnus uulm ficus , magnus magnificus ,
amplus amplificus, fruflas fruflificus , opus
opifrx uel gemtna . ut uir uiri , umpotens
, par paris parrict =- da quod uel
a pari componitur , uel ut alij
dicunt d patre . ergo fi efi d
pari-r-euphoni£ dufa additur , find patre
.tdn r. converti¬ tur , quilufdam tamen d
parente uidetur cffc compofitum, g? pro
JLIBER farentidda per fyncopen,&
commutationem -t.fn.r.fadbitn parn^ eida frater
fratris ,fr atruida foror for oris,
foror icida, lux quoqj lu * ets lucifer, flo;
floris florifer , fdcer facri facnficus,ars
artis artifix • p aucti fwit quce hanc
non [eruant: regiam, ut auceps, anes
atpiens0 mtnceps ,mcnteatptus ,municeps munera
cupiens, au^his augufius [milia • &qute
ex duobus nominanuis componuntur , ut puta tufiu
- randum,refpu.non tnutant extremam fy liabam,
fid ea cum defigu* ris dicemus latius
traifhtbimus • O ,aliquot Italia? ciuitates
tefce P linio, non habebant, fed loco
eius ponebant. u . & maxime, Vmbri,
<Z?Y jhufa.o ,tranfit in.a.ut creo creaux-vn
e.Ht tutor , tutela, bonus 6e- ne 71 w
genu wi/rpes . antiqui compes pro compos. m
quo xolesje* nuimur. I Ili enim t^ovioc
pro ocP/vroc dicunt, o . conuertitur vnn,
tsirgo uir <gnis-m-u.tr emo tremui, huc illuc
pro hoc illoc . Virgin yiij. Hoc tunc
ignipotes ccelo defcedit ab alto. et pleraq
; qu& apud grtfcos twminatiuum in,
os. terminant, o.m-u.conuertunt apud nos» Ut h\j'
pos Cyrus , zvovJft o s fpondeus, kv
vrpos cypruS, ^tA ayos pelagus. Multa
praeterea uetufhffimi etiam m principalibus
mutabat fyUabis, ut cungrum pro congrum,
cunchin pro conckm,bumincm pro hominem
proferentes , funtes pro fontes , frundes
pro frondes. Vnde Lucretius m idibro
Angujkq; fretu rapidum mare diuidit undis ,
pro freto, idem in tertio, Atqui
animorum etiam qu<ecunc Ji acherunte profundo
pro acheronte . in eodem • Nec tityon
uolucres ineunt ach er untei acente
m,Qjta? tarnena iutiioribus repudiata fiunt,
quafi ruftico more didht • V, quoque multis
ltalue populis in nfa no erat, fid e
contrario utebantur, o. under ornatiorum quoq;
uctufhffi - mi, in multis dicionibus loco
cius-o-pofiuffe inueniuntur,poblicupro publicu,qi tefhttur
Vapirianusde orthographia, polearum pro pul
chrii,colpam pro culpam dicetes,&hercole pro
hercule,& maxi mc digamma antecedente
hoc faciebant, ut firuos pro firuus
,uolgus pro vulgus ,dauos pro dauus-Tranfit
in.a.ut ueredus ueredarius, in. e. pondus ponderis,
deierat peierat pro deiurat peiurap, labrum
labellum, [aerum facellum, antiqui auger, &
auger atus pro augur, et auguratus
dicebant. I n.i-cornu cornicen, arcus arcitenens,
flucfhis fluttiuagus ,curfus ,ucl currus
curriculus, uel curriculum in. o. nemus nemoris
cbttr cboriSy robur roboris. Votutur ha?c
eadem littera itt gratcis nominibus modo
loco • oj . dephthong,ut mufia pro juv
o-oc modo prou correpta ut homerus
pro oyupos pro eadem produfhtut fux
pro (pupficute contrario pro p>ojs bos.
modo pro . u .loga,ut probus mus,
modo pro correpta to' pepv pa purpura. In
plerisfy tamen £oles ficuti hoc faarrns. I
Ui enim OQvycin? dicunt pro Suyxrvp.oj.cor?/
** M »3 ♦5) PRIMVS -
ripientes ,Uel magif.v fino-u. jbliti pronuntiare
, ideoq; afcribunt e . rwn ut dipbthongum
faciant ibifid ut fo ium- u. colicum
ofiendanf Ut Callimachus HX\hi%tafv
%6oviF,ojpi'xs SouyxTup. Qjsod nos fi cuti
u, modo correptam modo productem halemus ,
qua usis uidca- tur-oJ -diphtkoYKg fanmi habere
. Pro .0, cpiocp.au , joletrt frequenter ponere
greeti oj pos oj aos pro 5 poto hos,
voj <ros pro vo<ros dicentes, qd nos
frequenter habemus in finalibus maxime
fyllabts, ut V namus, pylus, pelium-u, tamen
cvrripientes-lft quando amittit -u^im tam uo
diu q confortantis, ut cum inter. q, &
aliam nodi em ponitur, ficut ia
commcmorauimusyt quifquam • Hor idem pier
unq; patitur etia inter. g,& aliquam
uocalem,ut [anguis lingua. s , quoq;
antecedente u,<& fiquente.a,uel.e,koc idem
fepe fu, ut fiadeo fiuiws fuefio fetus,
quod apud atoles quoq;.y,fepe patitur et
amittit uim litterae m metro, ut
<rXT<pu) ,%a\x Tu/ePtoc eA Sin
xor/a-xrtt purx, f militer W- av/
difyllabuminuenitur apud cofdcm cnm-y- nonef
dipthongus. .quando tranfit in confomntem
idemu,ut vxuthf nauta , nauita, gaudeo
sgtuifus , ficut eamtrafa confonante tranfit
inuodlem ,ut ft - pra diximus, dueo
atutus,foluofolutus,faueo fautor , uoluo uolutus .
fepe. u, interponitur inter ufuelcm, in gratis nominibus, ut
» pxu herculesxcTKXurijs <efculapiHS& antiqui
,x\k,uh'vh dlcununa ,x\- nutum alcumceon • I
n confonantibus quoqi rmltce fune fimiliter
con~ mutationes. L, triplicem ,ut P linio
uidetur fonum habet , exii em, quan
do geminatur facundo loco pcfita,ut ille
,mctellus , plenum . quando fi¬ nit nomina uel
fylldbds,& quando habet ante fi in
eadem fyllaba aliquam confonantem,ut fol,fylua,flauus,
clarus , medium inalijs , ut ledtus ledht
le&um» L, tranfit in. x ,ut paulum
pxuxiUsm,mala maxilla, uelumuexillum,in.r,ut tabula taberna •
M ,ob fimum inex tremitate dictionum fonat, ut
templum apertum in principio , ut ma
gnus}mcdiocre in mcdqs,ut umbra.tranfit in.n,
& maxime, d, ucl t,uel.c,uel.q,fiquenhbus,ut
tam tandem , tantum tantundem, idem
identidem ,nwm nvmcul i,& ut P
linio placet, mnquis, nunquam, an
ceps,proamceps.am enmpr*pofitio.f,Hclctuel.q,fiquetibus in.n,
mutat. m,ut anfi adhts, anci fia, anquiro, uodli
nero fi qu ente interci- pit.b tut ambitus,
amhefi:s,ambufius,amb ages jntenon etiam in com¬
buro combufius idem fit • F inahg
di&ioms fubtrahitur, m, in mtr • plerunq;
fi duodli incipit fiquens diflio,ut lUum
expirantem transfixo pe flor e flammas.
Vetufafflmi tamen non fimper eam
fubtrahelant. 'Ennius in. x. annali ttm .
infignita fire tum millia militum ofh
b ltb er * Duxit
delcftvs b ellum tvller are potentes .
N -quoque plenior in prbnis fionat ,
in ultimis partibus (yllaba - rum,ut nomen,
[hmen, exilior in medijs, ut amnis, damnum,
tran- fitin.g,ut ignofeo, ignauus,igno tu s, ignaris, igno
minia, cogno fco, co= gnatus- poteji tamen
in quii ufdam eorum fermonum etiam
per con - qfionem adempta uideri-n, quia in
fimplitibus quoque potefl inueni r iper
adie^nonem-g, ut gnatus gnarus- & fequente.g,
uel.c, pro ea g, fer ibunt graa.
& quidam tamen uetujhffimi authres
Romano¬ rum eupnonia cuufa bene hoc
facientes, ut agchifes,agcepsyaggulu$, agqvns-qucd
ofhndit v arro.i. de origine lingua latina
his uerbis • Aggflas aggvns agguiUa
iggerunt. In eiufmcdi grati & Attius no
* fvr binam. g. feribunt ,alq-n,& .gyquod in
hoc ueritatem facile uide- rc non
efhjimiliter ageeps & agcora.tr an fit etiam.
n,wd, ut unus ullus, nullus, uvnum uillum, catena
catella, bonus bellus, catinum catil- lum,fimiliter
collega tcolligp, illido, collido, tranfit
m.m-feqmntibus- b-ucl • m-ucl-p. audoee Vhnio
& Papiriano ,& Probo, ut imbibo, wi
o e ilis, bn outus , bn mineo ,
ynwvt t to, im mo tus , improb
u$, imp erator, mpello , ftmiliter in gr
acis nominibus neutris bi.on . definentibus
zrxAAx.Stov paUadium tthaiov pclium, tranfit
etiam in*r.ut corrigo , corrunpo , irrito .
Hanc autem mutationem litterarum / ciendum
ejl quadam naturali feri uccis ratione,
propter celeriore motum lin¬ gua labrorumq;
ad uicincs facilius tranfemtium pulfus . T
rafit fu- pradibht confonans-n, etiam in-s, fando
ftifjus, findo fiffiis , in.t-atnis catulus, catellus- in- c.
ecquid pro cnquid.pxpclhtur -n,d gratis in-w,
definentibus, cum m latinam tr anfaunt firmam,
ut demipho, fimo, leo, draco, fi cut contra
additur latinis nominibus in- o .
definentibus apudgracos ut mm puv }kxtuv tpro
acero, cato. Tranfit m.u.confona = tem,ut,fino
fiuiyfivrno, ftraui-R.fine afiiratione ponitur in
latinis, in graas Ucro principalis uel
geminata, m media ditfione afiiratitr, ut
rhetor, rh entes, rhodus, pyrrhus, tyrrh ems
,orrh ena y pro quo nuc o fit
ena dicentes afpir ationem poft-r -antiqua
feritant feriptura-tra - fu in -l. niger
nigellus- umLr a, umbella. in-s. ut arbos pro arbor,
odos, pro odor -Plautus in Captiuis-
Q^uorum odos fub bafiliatnos omnes abigit
m firu-uerror , uerfius.in duas-ffiuro ufifi,gvro
gvffifo.H.con- fi>iantemytero trimfiro feui.in.n,
ancus pro areus-S-in metro apud uetufhffitrws
yubn fiam frequenter amittit . * v
irgiiius in. xi. aneidos, Ponite fies fibi
quiscp- idem in-xiu ^ inter fe
eoijjfe uirosy<& decernere firro . Nf
autem comunthone fequente am apoflropho
penitus tollitur ut uidcn,fiatin,uim,pro uidesne
fatifne uis'ne. necmn etiam in gradi
mhUmlus.^-Uet. es. ter minantibus plermtq;
tollitur, cu fmt pri¬ ma declinationis, ut
Gefa^irrhia^hedria^cherca poeta quoque jo* phijht,fytha
, citharifkt-in quibus etiafner}produ<fhtm a
correptum conuertitur . tranfit hac eadem
in - m. utrurfmn pro rurfus,dun mimo
pro difminuo . T erentius in adelphis
d>mmmetur tibi te¬ rebrum, m- n -
mittitur- s- pinguis fangninis. in . r.
flos floris, ius iu- ris,curfts amiculus
, «e/ curriculum -in- x - aiax pro
ausgr pi flrix propiftris-in quo fequimur
dores.ilh enim o pvtE pro opvis. m-
d- cujks cujbdis , pes pedis ,prafes
pr a fidis, palus paludis . in . t- nepos nepotis
, uirtus uirtutis ,famnis famnitis . in-u.
condonan¬ tem bosbouts . /ape pro
afbiratione ponitur m his dictionibus quas
d gracis fump fimus , ut /emis , fex
,-feptem ,fefal. nam ijulv. eA/. t
vtd . e . «Ar . rfjwd illos
aspirationem habent m principio . adeo
autem cognatio ejl huic littera idefi-s,
cum afbiratione }quoa pro ea in quibufdam
dicionibus [olebant bceoti idefi pro-s-h-fcnbere
, nudi a. pro mu fi, dicentes -huic- s.prapcnitur-p.
et loco. ‘b-grace fungitur, pro qua claudius
Cafar antifigma - X hac fiqaira fcnbi
noluit fed nul¬ li susfi funt
antiquam feripturam mutare, quamuis non
fine ratione kacpuoq; duplex d graas addita
uideatur, nam multo meliorem , & uclubiliorem
fonitum habet-^.qudm-ps.uelds-ha tamen ideft.bs
non alias debent poni pro ^ -hoc ep
in eadem fyllaba coniunfla ,mfi m fine
nominatiui, cuius gimtiuus m bis definit, ut
urbs urbis, coelebs coelibis ,araps arabis -Sicut
ergo-^. melius fonat quam ps-uel.bs.fic .
x-etiam quam- gs- uel.es -&-x- quidem affump fimus -i-
autem non • fed quantum expeditior eft-^-qudm-
ps. tantum ps-qudm bs- ideoq ; twn irrationabiliter
plerisqsloco uidetur .^.ps -debere feribi , quod
de ordine litterarum docentes plenius traChtb
imus -x- duplex modo pro es.mvdo pro-gs.
accipitur, ut apex apicis, grex gr e
gps, tranfit tamen etiam m-u-confonantem ,ut
nix niuispiecmn in. 61. ut nox no5hs,fu -
pellex fupellefUhsSedhac contra regulam declinari
nide ntur-fubit etiam-x. littera loco aflpirationisfut
uehouexi traho traxi-x-uertitur in-f. ut
efficio effero. & /ciendum cp quoticfuncp .
ex - prapofitio , Konitur compofita
didonibus duocahbus incipientibus ,uel ab
peattuor confonantibus , hoc eft.c -p.t.s-
integra manet, ut exa¬ ro, exeo , exigo
, exoleo , exuro , excutio, expeto
f extraho , exe= quor ,exfpes,in quo
uidenmr contra gracormn facere conflatu =
dinem-illi enim. a . fequente nunquam • /
• praeponunt , fcd-n - pro ea tuttK$ot!ri!
. melius ergo nos quoq;. x . [olam
ponimus, que lo¬ cum obtinet, es- cuius
rationem nonfolum ipfe- fonus auriu iudido
pof fit reddere, fed etu hoc f
qemituiru s-Jifta confonante a madente b
ij LIBER. minime potefl -geminari
autem indetur pofr confortantem -s-x* antece¬
dente ,qu£ loco-c.&.sfrinqjttcr fi tyfia
confequatuT,ut exfrquia ex - [e^uor -quod fi liceret,
licebat etiam pejt -bs, uel- ps. quas loco -
dupli as acapnnus adderes, ut dicer enm
objfiffus, abjfichts , quod minime licet -nunquam
ennn necs,riec aha conjonans geminari
poteft, ut di¬ ximus, alia antecedente
confionante-nunc de mutis dicrmus-B - tranfit
in egit occurro fiuccnrro,m f,ut
opfido,fifficto,fiffio,in-g,ut fuggro, in-myut fivmmitto,
globus glomus ,in-p ,ut fiuppo/io,nj-r,ut fitrnpio,ar
rtyio,ms,ut luleo iufp-nam fiifdpio &
fijluli d fitfrum uel fiurfium aduerbio compofiite
fiunt, wnde fiubtinnio & fihbcumlo non
mutauem runt-b-ins • fijpicor quoque
fiffido d frufim uel fiurfibm cvmpo- nantur
, fed abqdum urnam s -non enm didamus
fufjjnao fedfiujpU do,quia non potejl
duplicar i conjonans alia fu pquente
conjonante , quomodo nec antecedente ,nifi fit
mutuante liquidam, ut fiupplex ptf* fr agor
fi\\fifio,€ffiuo,efifirm<g), quomodo & apud
grteccs o-uyypnoopcJ
<njyYvu)f*H}<r\jyyK\j<puy<rvjAfiivn f/cov ,tp6iyy/Ax.
C- tranfit in.u, confio- nantem, ut quiefeo
quieui,pafico paui y afeifeo a fani, in- x, ut
dico dixi, duco duxi, noceo noxa
noxius, ins, parco par fi, uel peperci, m-g,an*
te cedente. n, quadringenta, quingenta, feptmgenfo .
ango quoque pro ancho.et riofond cm
cjr f ante hanc julam mutem finalem
inueniwn fur longce uoatles, ut hoc, hac, sic,
hic aduerbium-nam ante.t,fi qua fnueniatur
uoatlis longa. p er confdfionem hoc euenit ,
ut audit, mu¬ nit fimat,pro
audiuit,munmt,funiauit-necnonpofi:.s,pofita trafit aliquando
m-t,ucl ajjumit cam,ut irafeor iratus,
nancificvr nafhts, nafivr natus , pacificor padhts
,pafivr pafhts. u-tranfit m-c,ut acci -
dit,quicq iam,m g-ut aggero,in-l,ut allido, in. p,
ut appono, in-r,ut arrideo, meridies, antiqui
jjimi uero pro ad frequenti [fime, ar
, pone - bant,aruenas, amentor es, aruoaitDS,ar fines,
aruclar e, arfkri,dicetes, pro
aduenas,aduentores,aducattvsyadfines, aduolare, adfrri .
unde ofienditurrefte arcrjfo dia ab arao
Herbo, quod nuncacao didmus, quodefr ex ad
& do ccmpofitim-arger quoque dicebant
pro agger • tranfit etiam ins ut
afifiideo,rado rafifradeo fiuafi , in duas
queep ffiut cedo affi, fr dio fv/fiis,in.t,
attinet, attamino, attingo, heee eadem tamen -d
frequenter interponitur mcompofitis hiatus atufa
prohih e- di, ut rediw , redarguo, prodejl- fini
trahitur etiam cum fequens fiylla ba
abs-& alia aonjbnante indpit,ut afipiro,
afpido , afeendo , afb - V. multis medis
muta magis ofkndmr , cum pro.p , et afpiratione
qu<* fi militer mute, e fr acdpitur,de
quo fiiffiaeter fiupo ius diximus -qua- q
tam antiqui Romanorum atoles frequentes
loco afpiratioms eam ponebant , effligentes
iffi quoque affirationem • & maxime
atni eonfenante, re rufabant eam proferre
in latino fermone -habebat au- tem haec-
f-littera hmc fenum quem nunc habet u-loco
confemntis fofita,mde antiqui-afpro abferibere
felebant,fed quia mn potefe MU, idejl
diqnmma in finefyllal & inueniriydeo mutata
ejl-fm-b. fi filum quoq; pro fibilum,tefee
Nonio Marcello de do floram indagi¬ ne,
dicebant. G-tr an fit m-;-jfargo ffarfi, mergo
mcrfi,m.x.tego texi, fingo pinxi,in.fl.agor afht; ,
legor lebhi; , fingor piflu;. li. littera nonejfe
ofeendjm>ts ,fed notam afeirationis, quam
gr aecorum anti- qulffe.m fimiliter ut
latmi in uerfe fer ibebant, nunc autem
diuiferunt, & dextram eius p artem
fefra litteram p onente;,pfilen notam ha-
bent,quam Remnius Palcerrwn exilem uocut.
Griliuis nero ad vir - gtium de
accentibus fcriben;, lenem nominat, finijlram
autem con * trarix illi afpirationi; da
fiam, quam Grillus flatilem uocrtt-K-fef er-
tutata eft,ut fefra diximus, qu^e quatmis
feribatur nullam aliam uimhabet quam- c.De-q- quoq
; feffidenter fefra traflntum efl
,<pA& nifi eandem uim haberet quam.
c. nunquam in prinapij; infinito¬ rum
uel mtcrrogatiuorum quorundam nominum fofita
fer obii * quo; atfe; in illam
tranferet , ut quis cuius cui- fimiliter d uerbis-q
» habentibus in quibufdam participi j; m-c. tr
an; fertur, ut, fequor feat tu;, loquor locutu;. trd
fit in-;. ut, torqueo torfi, fient gr-c-parco
par fifimi-iiter abqdt.nfn proterito featt
&. c . linquo liqui, umeo mei . tranfit
etiamin-x-ut , coquo coxi, duco duxi, apud antiquo;
frequen¬ ti ffimcloco.cn -fyllab*, qm, ponebatur ,
& econtrario , ut arquus eoqm;,oqvHlus,pro ar
cu;, cocu;, oculus, qum pro cu,qnur pro cur.
trafit in-; -ut uerto uerfe;, concutio concuffus,
osx grxcnfro offl.c.uc yo antecedente, tr
an fit. t. in -x -ut peflo pexui,fleflo flexi- v
,& ,(,tan tummodo ponuntur mgreeei; diflionibus,
quantus in multi; uctere ; haec quoq;
rmfaffe mueniantur , & pro-v.u-pro-'{ - uero
quod pro. ff. conimfli;
acdpitur.;.uel-d-pofeiffe,ut fagtmurrrhapro yuyfjuJ}*
fcc, fegunthum mafjk fro (xHvyffo; juxfa
, edor quoq; xtto toj o'(ciy, fethus
fro {»6o; dicente;, &Medentius pro M efentius.ergp
corylus t? limpha, ex ipfe feripturad
graed; fempta non cft dubium, cum f u
-ferio atur 70 7 no puAo; toj vj^ucpif
Solebat enim Uetufhffi mi gr aecor um-Lpro
-n-ferib ere, unde quinquaginta quoq; numeri fi°
gnum,quod illi per -n ,feribunc, no;
per-l-morc illorum antiquijjl- feribimus -
D c ordine litterarum. Kdo
quoq; aeddit litteris, qui quantus in
;yllabis dignofrf- * tur , tamen quia
conimflu; effe uidetur cmn p ote[ht.teele=
mentorum , non ah fer dum puto ei
nunc illum febiungerc. . b ili
*» w •31 •9 •Jf
t* Uodtes pr<epcfitiu<e alqs
uodlibus fitbfiquentibus in eif dem syllabis. a.
e.o.fitbiu6tiu<ea:.u.ut.ae.au.eu.oe.I.quoqi apud antt
quos pofi. e. ponebatur ^^bdiiphthongum fidebat, qua pro.
omni. i, logt fcribebant more antiquo gr
cecoru.lnuenltur h<ec eademi,pojl u an
grceds nomimbusjut fiipTryctjiam.y .diphthcngus cfi-Sunt
igitur dij. hthongi quibus nunc utimur
quattuor .diphthongi autem dicun¬ tur q>
binos phthongosyhocefi,uoces comprehendunt. nam finqul
<e uo dies (1*04 Uons habent, &. ac.
quando d poetis per di<erefim profer
tur fecundum graecor per. a- &
.i.fcribitur ,ut cudat, piffai, pro auU
&*pifre-Et Vir glus in tertio .
Aulai in medio libabant pocula
bacchi. idem in cdktuo • t)iues equum
ducs pidhti uefhs &auri • in
gy<eds nero quoties hu^ iufcemcdi fit
apud nos di<erefispenultim<esyllab<e.i.pro
duplici con fanante accipitur ,ut maiapro
juou'x aiax pro cuxs. Trafitini , pro
dufhtm,ut qu<ero inquiro, exqui royquanuis
exqu<ero Vlautus dixit in Aulularia. intro
exquire jit ne ita ut ego praedico
. l<edo illido 9 c.edo occido. Vonitur
pro.edongt,ut a-^vd fccena & pro. a. ut
<efiu- lapias pro xraAH^/os, inepto
<eoles fiquimur. illi enim vu^upsus pro
vj fiepoes &<poujlv pro (pari v
diau.t muenitur tamen hac diphthon qus ;
n media dicHone correpta tunc ^quando
compofitce dithonis ante cedentis in fne
ejl fiquente uodli,utpr<eufis.v irglms in fiptimo .
Stipitibus duris agitur fndibn*'ue pueufti
-Homerus dv ndo' ttoAs X* JUOlii/VOU.
fiait etiam longae uodles flent corripi
yut dchifiv,virgi.in quinto - Infindunt pariter
fideos ,totu mq; delvfat , Conuulfitum
rernis roftrisq; tridentil us sequor. G e .queq;
idem pati¬ tur apud grsecos Aefchylnsoizpos
roiujdixs rrccpSivous tuous\/ crcu-Vn de quidam
non fine ratione imum tempus &
fimis fingulas eas ha¬ bere dicunt. idevq,-
fi confiquatur condonans qa<e dimidium
tempus habet ,omni modo producantur • Mt
quocp uidetur quafi pati diuifio nem
cum.i.poft.u. addita ftranfit eadem .Hin cvnf nantium
pctcfkt- tem ut,gtudco gtuifits/udrus
nauitay& vuZ: nauis • tranfit et indo.
uttaufiro ab finii allatus .Et fiicndumi
cp pro ab pr <epofincne.au. po
nitur in his uerbis ,aufugo & aufero.
E contrario queq; frequenter f let fieri
m antecedente. a. C7-H loco condonantis
fiquente ,fi abijeta- tur uocuhs pofitapofi
eam idefi pcfi.u .con fana ntem- au dipht h o ngus
fiat.u.redeunte in Uodlemjut lauor lautus y
fiueo fautor }auis auceps f augurium yaugufiUs . trarfi
i ino.predudhtm more antiquo, ut lotus
pro lautus, ple firum pro plaufiruan, cotes pro
dates, fient etiam cun= trapro.o.au.ut aufirum
proyjl rmiguif culmi pro ofculmfiequcn It
mwvj. ufrim/q; hoc faciebant antiqui, in. u.
quoq; longam tranfit fraudo de frudo,
claudo includo •'tu- tranfit m.edo/igtm,ut A
chiller pro x a<o/V .vlyxer pro
oJvarri^quod o frenditur m gninuo ulyxei,Hora.
« in prime cdrminum, Nec curfar duplicet
per mare vlyxei.in-n.etta mutatur fago pro
epsdyu . oe-eft quando per dicer e [i
m profertur in grecir nermni us
&gr<ectim ) eruat fcnpturam pro. o .
enim &.i. ponitur, que tamen ( jient
fr+pradiflum efr) locum d ipliar optmet
confonanttr ,ut troia pro rr?oix}maiapro
jxoux-in hoc quoq ; <eclcr fa- quimur
fic enim illi diuideter diphihongum ni 7
aqv pro koiaov dicut . Apudgnecor tamen
quoq; .i. fequente producere licet
antecedentem breuem,ut Homerus in hocuerfat
n rtfopx oj h t Ace BtvJ&Xti
Tnvdvrx xip tjuxnr aufertur elidejl-oe.
diphthongo, alter a uoaths faquente. e-
longi more attico,ut poeta pro xamdr, poema
pro xof»/aa,necnon pYo,w/.diph - thong gr nor
hanc idejhoe. ponimus, ut «<y/W/ * comoedia, 7
poc- yufix tragoedia dicentes , nec mirum
cum pro. v. quoq; habemur. o. & pro.'i.e.m
diphthog accipimur. hoc tamen ad imitationem
boeo torum friemur facere. Tranfit in. u. longam
,ut phoenices ,punicer ,phoe niceon puniceum ,
poena punio . Nunquam diphthongir in
praeterito perfiflv mutatur ,ut haereo hefa,
audio audiui,mcenio moeniui , ex¬ cepto
c<edo cecidi -Ei.diphthong nunc non
utimur ,fed loco eius in gr&ctr
nominibus- e.uehi.produdhtr ponimur. Et in priore
/equimur Aeoles - lUiennniw Jh^oo-Suii
dicunt pro SHjuotrdtvei & ixov pro
ei xov. Et nor plerunq; cum. ei .
apud graecor fit purapenulhma , in
illis maxime femininis que per adiechonem
affamunt.a.apud gre cor mutamur. ei. in.e.produfktm, ut
^ni/xeix.deiopea.’ ' hximo' •xh HXKKio-yreix
cztlkopea.nam in illis quemda-frlum definunt
apud graecor raro,fathoc,ut arga,alexandria, nicomcdia,
langa, lampia- Statius in.iiij . 1$ C andensq;
iugr Lampia niuofar/idem in eodem,
Hoc quoq; fe creta nutrit Langa fub
wmbraidem in facundo. TWnc donis Arga
nitet , uder q; fororis, Ornatur facro
preculta frperuenit amo.Raro autem diximus pro
- i f&r Medeam, plateam, niceam-Nam quod
Virg. Qui tela tiphoea i temnis. e.
correptam protulit ,doricum efr , illi enim
frient. a . diph- thong abijeere . i ,
In laiinir autem dictioni’ m difficile (nuentes
-i longam ante uoctilem pe fatam nifa
in gnirnts in tus defi nentibus , ut
illius, folius, ullius, quae tamen licet &
corriperem metro & in ucr bo fiam
fias fiat, quod ipfrm quoq ; contra
aliorum eiufdem coniugrt tionir fit regulam
uerborum. I n tnafatlinis quoq;. ei. pura m.edon
- b iiij M »3
HIBER. grm conuertitur , £xkk uos Achilleus
, a^puos alpheus caror fu os
/pcndcus-non fine ratione tamen hoc
fitySed quia.^purapenultima ante.us,uciayiiel.umy per
mminatmos nm muenitu r p rodufta in latinis
dicncnisiis nif indifyllabis &ipfis greeas .
Nam m greeeis fepe inuenimus ut chius
£r diay & m tino triJylUbo quod
apud M Statium legiyut licyus- Statius
in decimo Thebaidos. Ad patrias f n
quando domos optafaq; paean. Templa hcyc
dabis tot ditia dona fa * cratis V
ofibuStO4 totidem noti memor exiget auros .
m ahjs nero co fionanteyl y fequente
pro ei diphthongo longrtm.i y ponimus ut
rubos nilus • In femiuocaiiius f militer
fiunt alia prcepofitiuce alijs femtUo-
cahbus m cade fiyilab a ytt.m, fequente.
nyut mnefivus,amnis.Sf quoq» f Ruente. m,
ut finyrnayfmaragdus . nam uitium facium
qui.z,ante m, firibunt . Nunquam enim
duplex in atpite fyilab# pefita potejl
cum aha iwngi condonante . Luatnus
quocp hoc ofendit in deamo. '*
Terga fa dent crebro maculas difhndkt fmaragdo.
nam f effet.^an- te.mfiubtrahi vnmetro minime
peffet tnec fair et uerfus- Syenim irum trofepe
uhn conjonantis amittit. m fine autem
fyllabte omnes liqui* dee f lent ante.s
. poniyut plus hyems fmons yars -fimiliter
dnte.xyexc<e ptn.myut falx lanx arx. In
mutis proponuntur .b ^.g, fequente >d,
ut [ScPihv po ? bdellium genus lapidis ,abdir
,aldomcnfmygdonides.C, uero Zr-p , proponuntur fequcnte.t
}ut a{htsylc£hisyaptusydiphthon gus. Semiuoczths
nulla proponitur mutis nifi.s , fequete.b,
ut afbejhfs ajbufivs.cfuelqyut fcutii fquallor .p
yut [pes /phatra.tjhtfusfihenni- us-Ante alum
autem nullam nuitur um . Mut<e uero
fetniuo atlibus praeponuntur liquidis abfip.
myomnes pene omnibus-bly ut blandus clyut
clarus -dlyabcdlas nomen barbarnrn.fi frauus-gl gladius
gla^ brio.tlytlepolemus ^tlas pl, planus 'bnyabnuo
frd>by magis fiuperio * ns ejl jyilaba:.
cnyc nidus. dnyadnus ariadne. gnygneusanyatna. pn,
therapnefpnus. brybrennusyumbra.crycreber-drydrances.^rygra -
tusfr, frater- prfratum.trsracfhts. Ante. mydutmuetiiutur-c.d.g.t*
ut py r a cmony
alcrneneydragmaydmoistadmetusyagmeytmolus,ifi mos . T
res aut confio nates no aliter
pcjjimt iungi in principio fiyllabce nifii
fit prima. syucl.cyuel py fecunda
pofi.syquidcm.cyuel.tyuel.p. Tofit.ct aute aut- p,prma
pales fiainda.tytertialHchrfd.lyin fiohs illis
quee ab.symapiunt.ut A fclepicdotus, fiyiba fitlopus
fylendidus , fretus . Ingratas etiam. <p ,t fecunda
ponitur qudm nos per.ph,plerunqs ficru
bmus.crypxyit uittrix.fceptrum • Nam pofi.pt
yuehdyfimul iunfkts l non inuenitur iit
cfivndjmus, ipfit fioni natura pyohibente. \n
fine uero aitUonis contra inuenimus primam
liquidam fequentem muta, poftremam- fiut
uris ,fhrps • fin aute\n in cluas
definat confionantes di&io
diMoynecejfe cfi priorem liquidam effe,et
/cquente-s-uelx-ut fitpr* offendimus, ude. ueUt- antecedente.
n,ut hmc,dicunt , amat, hunc, uel loco-i-grace
bsuel ps fcribcrc pro ratione <grutwi,ut
arahs arabis, petopr p elopis, coeleps ccelibis
, princeps principi*. Quii ufdam fame Ut
fupra docuimus ynon aliter uidetur-^- gr<e at
nifi pro-psfcnben = da.quanquam enim ratio
genitim fiipradiflttm exigat scripturam, tamen
cognationem foni ad hoc procliuiorem cjfe
aiunt hoc tamen fci endum eft,cp
principium syllaba omnimodo pro. i. ps
>debcthahere0 Utpfitacns,pfiudolus , ipje,mbo quccp
mp fi, scribo scnpfi faciunt, quanuis analogia
per -b, cogat scribere ,/edeuphonia fuperat ,
qua etiam nuptam non nubtam , &
scriptum non scribtum compellit
per-p,non-b,dicere & scribere- PROBI IWSTITVTA
ARTIVM. p. 153. M R. P- ^'
30 V. DE VOCE. Vox sive
soDus est aer ictus, id est percussus,
sensibilis auditu, quan- lUDi io ipso
es(, hoc est quam diu resonat. nunc
omnis vox sive sonus aul articulata
est aut confusa. articulata esl, qua
homines locuntur et 5 lilteris conprehendi
potest, t puta ^scribe Cicero', ^ Vergili
lege' et cetera UHa. confusa vero aut
animalium aut inanimalium est, quae
litteris con- prehendi non potest.
animalium est ut puta equorum hinnitus,
rabies €3Dum, rugitus ferarum, serpenlum
sibiius, avium cantus et cetera talia;
inaDimalium autem est ut puta cymbalorum
tinnitus, flageilorum strepitus, 10 uodarum
pulsus, ruinae casus, fistulae auditus et
cetera talia. est et con- fusa vox
sive sonus homiiium, quae litteris
conprehendi non potest, ut puta oris
risus vel sibilatus, pectoris mugitus et
cetera talia. de voce sive sono,
quaDtum ratio poscebat, tractavimus. DE
ARTE. 15 Ars est unius
cuiusque rei scientia summa
subtilitate adprehensa. Dam el Graeci
aico TtjgciQSTijg, a virlute, censebant
artem esse dicendam. uDde et veleres
artem pro vlrtute frequenter usurpant.
nunc huius artis, id est grammalicae,
omnis dumtaxat Latinitas ex duabus
partibus constat, ' hoc esl ex
analogia et anomaiia, et ideo
utriusque parlis rationem sub20
iriiDus. Analogia est ratio recta
perseverans per integram declinationis
disciplioam, ut puta hic Catilina,
haec lupa, hoc scrijnium et cetera
talia; $cilicet (|uoniam haec nomina sic
per || omnes casus secundum sua
genera 2S in derlinalione perseverant, sic
uli est analogiae rccta declinationis dis-
riplina. 1 PROBI GRAMHATICI
DB OCTO 0RATI0NI8 MBMBRI8
AR8 MINOR. DB VOCE
V Ci COdtParisinus 7519 incipit
tractatos probi granmatici de uocb codex
Parisinus 7494 DE TocB fi: cf.
PrUeian. p. 727 conl. Prob. p. 306
ed, Find., Pompei. p. 187 ed, lixd.
conl. Prob. p. 236 sqq. ed. f^ind. 4
omnis R communis r 9 ruditus corr,
ragitus R rndttus rv serpentum R
serpentium rv 24 scrioium rv scriptam
R " 26 analogiae recta R
analog^ia recia r analogia e recta v .Anomalia
est misrcns vel inmutans aut deficiens
ratio per declina- tionem. De
miscente. miscens anomaliae per declinalionem
ratio esl ut puta 5 ab hoc altero,
huic aiteri; scilicet quoniam quaecumque
nomina ablativo casu numeri singularis o
littera terminanlur, haec secundum analogiae
rectam rationis disciplinam dativo casu
numeri singularis o iittera definiun- tur.
item ab hac mula, his et ab his
mulabus; scilicet quoniam quaecum- que
nomina ablalivo casu nueri singularis a
littera terminantur, haec secundum
analogiae rectam ralionis disciplinam dativo
et ablativo casu numeri pluralis is
litteris definiuntur. item ab hoc iugero,
horum iugerum; scilicet quoniam quaecumque
nomina ablativo casu numeri singularis o
liitera terminantur, haec secundum analogiae
rectam ralionis disciplinam genetivo casu
numeri pluralis orum litteris definiuntur.
sic et cetera talia, quae contra
anaiogiae rectam rationis^disciplinam miscent per
casus declinatiouuro formas, anomala sunt
appellanda. De inmutante. inmutans
anomaiiae per declinationem est ratio, ut
puta hic luppiter, huius lovis.' sic
et cetera talia, quae conlra analoglae
rectam rationis discipfinam inmutant per
casus declinalionum formas, anomala sunl
appeilanda. De deficienle. deficiens
anomaliae per declinalionem est ratio, ut
puta hoc nefas et cetera
(alla; scilicet quoniam haec
contra analoglae . rectam rationis
disciplinam non per omnes casus in
declinatione per- severanSic iam et
per ceteras partes orationis analogia
vel anomalia comsideranda est, hoc
est ut, quaecumque pars oralionis neque
miscet neque inmutat aut deficil per
deciinalionis disciplinam, ad analogiam pertineat,
quae vero miscet vel inmutat aut
deficit per declinationis discipllnam, anomala
sit appellanda. nunc etiam hoc
monemus, quod analogia maximam partem
oralionis contineat, anomalia vero aliqnam.
de anomalia et analogia, quantum ratio poscebat,
tractavimus. Liltera est elementum vocis
articulatae. eleroen{|tum autem est unius
cuiusqi.ie rei initium, a quo
sumitur incrementum et in quod
resolvltur. accidit uni cuique lilterae
nomen figura polestas. nomen lilterae est
quo appellatur. sane nomen unius cuiusque
litterae omnes artis latores, prae-
cipuequc Varro, neutro genere appellari
iudicaverunt et aptote decllnari iusserunt.
aploton est autem, quando nomen per
omnes casus uno sche- mate declinatur,
ut puta hoc a, huius a, huic
a, hoc a, o a, ab hoc a.
40 sic et ceterarum lillerarum nomina
genere neulro aptote et numero tantu esi
inmiscens liv neqne inmiscd Rv
sit] sunt Rv orationis o rationis R in
quod v et Diomedes p. 415 in
quo R—24 49 p. 1U.56R. ' p.
231.32 V. siflgulari declinaDda suBt.
figura litterae est qua notatur et qua
scribitur. polestas litterae est qua valet,
hoc est qua sonat. nunc omnes Latinae
litterae dumtaxat sunt numero XXIII. hae
nominantur Tocales semivocales el mutae.
sed semivocales et mutae appellantur
consonantes. sane qnae- rilor, qua de
causa semivocales et mutae consonantes
appellanlur. hac de & causa, quoniam
coniunctis iliis vocalibus sic nomina
earundem consonanl. sed cum ad ipsas
litteras pervenerimus, iliic quem ad modum
coniunctis illi.s Tocalibus nomina earundem
consonent conpetenter tractabimus. Vocales
litterae sunt numero quinque. hae per
se proferuntur, hocio est ad vocabula
sua nuliius consonantium egent societate,
ut puta a e i o u, et per
se syKabam facere possunt, hoc esl ut
ipsae inter se tantum modo misceantur
et syilabae sonus efficialur, ut puta
ua ue oe au ui ia et cetera
lalia. Iiarum, id est vocalium, hae
duae, i et u, transeunt in
consonantium poteslatem tunc, cum aut ipsae
inter se geminantur, ut luno viator
15 rultus, vei quando cum aliis
vocalibus iunguntur, ut vates vecors iam
vos maiestas maior et cetera talia.
nunc quaeritur, quando i vel u
litterae loco consonantis- sint positae,
vel quando inter vocales accipi debent
quare hoc monemus, ut tunc i vel
u loco consonantis accipiantur, quaudo
praepositae vocalibus in syllaba scilicet
sua inveniuntur; quando vero subiectae, et
ipsae vocales iudicenlur: ut puta iu,
utique i nunc loco conso- oaDtis et
u loco vocalis accipitur; item ui,
utiqueu nunc loco consonantis et I
loco II vocalis consideratur. sic et
iuxta | vocales alias, si i vel
u litterae in syitaba sua praeponuntur,
vim consonantium habere iudicantur; si vero
subiciuntur, vocalium loco funguntur. Semivocales
consonantium litterae sunt numero septem.
hae secundum musicam rationem per
se proferuntur, hoc est ut ad
vocabula sua nullius vocalium egeant
societate, ut f 1 m n r s
x. at vero secundum metra Latina
et structurarum rationem subiectae
vocalibus nomina sua ao elficiunt,
ut ef el em en er es ex.
sed per se syllabam facere non
possunt, sciiicet quoniam semivocales litterae,
si inter se misceantur, sonum syllabae
facere non reperiuntur, ut puta fl ms
rx ns; et ideo, ut diximus, per
se ^ semivocales syllabam facere non
possunt. ex his autem, id est ex
semi< vocalibus, x littera duplex
in metris sive structuris ludicatur,
siquidem 3& geminatarum harum
consonantium sono fungatur, id est gs
aut cs, ut rex et regs, pix et
pics. nunc etiam hoc secundum
aliquos reprehendendum est, quod huic
duplici litterae, id est x, ad
exempium genetivum casum 10 Tecors o
uaecors R 20 yocalibns v uocabulU R
22 consonantis el 1 loco ak. R9
^23 iaxta vocaies alias v ex codice
Parisino 7519 iaxta ceteras uucaittB •Hu
R secundum R iuxta rv 50 PROBI
p. 156. 67 R. p. 232. 33
V. videantur subicere, ut puta rex
r^is, pixpicis; quod a ratione x
litterae, quae duplex est, longe alienuin
esse videatur. at in Iiog nomine non
est simile huic tractatni, quod est
nix nivis. DE MVTIS. « Mutae
consonantium litterae sunt numero novem.
hae nec per se proferuntur nec per
se syllabam facere possunL per se hae
non pro« feruntur, siquidem vocalibus
litteris subiectis sic nomina sua
deOuiuiit, ut pula be ce de ge
ba ka pe qu te. per se autem
syllabam facere non pos- sunt, scilicet
quoniam mutae litterae, si misceantur,
sonum syllabae facere lonon reperiuntur,
ut puta bc dg tk pq et cetera
talia. nunc et in his mutis
supervacue quibusdam k et q litterae
positae esse videntur, quod dicant c
litteram earundem locum posse complere, ut
puta Carthago pro Kartiiago. nunc hoc
vitium etsi ferendum puto, attamen pro
quam quis est qui sustineat cuam?
et ideo non recte hae litterae
quibusdam super- 15 vacue constitutae
esse videntur. [| item ex isdem mutis
h aspirationis notam, non litteram esse
existimaverunt, cum et haec, sic uti
ceterae, certum sonum retineat potestatis
suae, ut puta honos: numquidnam onos?
aut cetera talia; et ideo hoc quoque
non recte existimasse notandi sunt
Nunc quaeritur de consonanjtibus, quare
in duas partes dividantur, hoc est in
semivocales et mutas. hac de causa,
quoniam semivocales maiorem potestatem habent
quam mutae. nam cum omnes artis
latores, praecipueque Caesar, propter rationem
metricam et structurarura quaUta- tes
singularum litterarum sonos ponderarent, hac
ratiooe semivocales mutis praeferendas
iudicaverunt, quod semivocales geminatae ad sonum
vocalibus occurrunt, hoc est ut syllabam facere possint, ut puta fla ars mons iners
et cetera talia; at vero niutae
geminatae, si vocalibus ocAirrant,. nec
syllabam nec sonum scilicet facere possint.
quis enim b cdkpqtg gemi- natas
vocalibus misceat et sonum syllabae potest
audire? et ideo hac pcaelatione semivocaies
mutas rite videntur antecedere. nunc
hoc monemus, quod h iuncla cum aliis
mutis possit vocali concurrere et sonum
syllabae suscitare, ut puta pulcher; et
ideo hic aspirationis nota, id esl
sonus, non littera accipi debet, scilicet
quoniam mutae coniunctae, si vocalibus
occurrant,prohibentur sonum syllabae suscitare. y
aotem et z propter Graeca nomina
Latini accipiunt. 35 Nunc etiam hoc
quaeritur, qua de causa ratio metri
vel musicae proclivior sit ad rationem Graecam quam Latinam. utique
hac de causa» quoniam Graecarum litterarum
vocabula in dimidia parte sunt dtsyliaba
et in alia monosyllaba, id esl ut
XXX et VI sonos contineant. at vero
litterarum Latinarum nomina cum sint omnia
monosyllaba, id est ul XX et 2
atnivis alia manu 'addUa esge in
eodice adnoiatwn esi in R 11
supervacue coniecU ediior Vindobonensis
superuacuae Rv quod r quo R 14
8uper> uacuae R 28
misceat r miscel corr. misceat R. 68
R. p. 233.34 V. sonum contiDeaDt,
necesse est ut et in ratione roetri
vel musicae plus facultatis raUo Graeca
quam Latiua obtioeaL sed boc in
metris vel rousicis conpetenter traclabimUs.
dudc et boc moDemus, quod pauci
sciuDty siquidero ood semper x littera
dupiex sit accipieuda; sed tUDC duplex'
accipieDda, quaudo subiecta syllabam coDfirmat,
ut puta dox et 6 Docs, lex et
legs, felix et felics. et celera
talia, siquidem tuDc et soDum duaruffi
litterarum coutiDeat. at vero qqaDdo
praeposita syllabae existat, noD duplex sed
simplex est accipicDda, ut puta maximus
auxius: Dumquiduam macsimus aut aocsius? et
cetera talia; et ideo, ut diximus,
quotieos X [[
littera praeposita syllabae existat, simplex est supputaada,
sciiicet
loquoDiaro cs et gs litterae geroinatae, si vocalibus praepooaDtur, numquam sonum syllabae suscitabuDt
de litteris, quaoluro ratio poscebat, tractafimus.
Etiaro de syllabis, quouiaro dod brevis
ratio est, ideo alio loco cod- i6
petenter cum roetris tractabimus. Partes orationis sunt octo:
nomen, pronomen, participium, adverbium, coniuctio, praepositio, interiectio,
et verbum. Grice: “Italians speak of ‘parola’ easier than they analise it.
I play with ‘word’ and ‘sentence’. ‘Sentence’ of course comes from Cicero,
‘sententia.’ I admit that it may not be possible to provide a formula
‘Expression means …’ unless you specify the ‘syntactic type’ to which E
belongs. I tried for adjectival ‘shaggy’. And even there I got into problems
with the idea of a correlation, where the utterer is asked to provide a
correlation of the type he has just provided!” -- Grice: “La voce e la parola”.
Nicola Chiaromonte. Keywords: parola, parabola, Donatus, Priscianus,
definizione di voce, vox, verbum, word, Grice on ‘word’ – Corleo on ‘parola’
--. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e
Chiaromonte” – The Swimming-Pool Library.


No comments:
Post a Comment