Grice e Dati: l'implicatura conversazionale dell'ELEGANTIOLÆ – filosofia italiana –
Luigi Speranza (Siena). Filosofo
italiano. Grice: “Dati is a good one if you are into Ciceronian rhetoric as
given a running commentary by an unknown philosopher from Siena! – But mind, he
also wrote, like Shropshire, on the immortality of the soul!” Noto per il suo
manuale di grammatica Elegantiolae. Erasmo lo loda come uno dei maestri italiani
di eloquenza. Nato da una agiata famiglia senese, passò la maggior parte della
sua vita a Siena. Studia con Filelfo. Dopo aver insegnato per qualche tempo a Urbino,
torna in patria e insegna retorica. E nominato segretario di Siena. Altre
opere: Elegantiolae. L'Isagogicus libellus pro conficiendis epistolis et
orationibus fu stampato per la prima volta a Ferrara da Andrea Belfortis.
Elegantiae minores; “Opusculum in elegantiarum precepta cum Jodoci
Clicthovei Neoportunensis et Jodoci Badii Ascensii commentariis; “Ascensii in
epistolarum compositionem compendium”; “Sulpitii de epistolis componendis
opusculum”; “Tabule in Augustino Datto contentorum index”; “Francisci Nigri
elegantie regularum elucidatio”; “Magistratum Romanorum nominum declaratio”;
“Ortographie regularum Ascensiana traditio. De grecis dictionibus apex ex
Tortellio depromptus.” “Augustini Datii Senensis opera (Siena) – include
diciassetteopusculi: I piu importanti sono: “Oratium libri septem”, “Fragmenta
senensium historiarium libris tribus; “Isagogicus libellus pro conficiendis
epistolis et orationibus” – ristampato “Elegantiarum libellus”. Le Elegantiolae,
ristampato ocon cari titoli, era considerato "il manuale par excellence".
Sirve da base per i “Rudimenta grammatices” di Perotti. Dizionario biografico
degli italiani, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, “Plumbinensis Historia”,
Firenze, SismelEdizioni del Galluzzo. Vedi Bandiera, “De laudibus eloquentiae
A. Datii” – BOpSTr . JULLgi I & o=w zxt ri (yauM^ -zn j r
J * cm (jflV<3 VSTINI DttTI Senenfis Ifagogi?
cus libellus in eloquftie precepta/ab JPvnbrea b«= mini ctyriftof eri
filium f eliciter incipit/ 8
RebimugiambufeumaplcnfcKviiris i * etiam bifertiflimis perfuafiitum
be- v ' ,. .,.. t v t , „ v r , mum artem quepiam in bicebo non .
^*«,,. '<$•/ J nuliam abipifcu y fi veteru fectatu vef 6
tigia/optia fibi quifcp feper ab imita bum propofueriFTNecj^ eni qui biutius
I.M» Ci= | ceronis lectione veriatus fit,n5 m bicebo/et orna=
' t«s/et copiofus effe poterit. Na et fjorribiora cre= i
,•.»>>- brius cofectati l ipfi qucqp anbi ieiuni et inculti
fi ant neceffe eft. 4jLectitati igitur micfyi Ciceronis
voJuminaCque eloquenhe parentem appellaueri) - j pauca anotatioe
bigna vifa fut. iquibus fi vtemur 41
vulctanufermoneaipernati/abeloquetiamrroxi i s i
mius.accebemus/ v ((TPrimum preceptum l
varietati/comutati^ onio^vtftubeamus/ t*Tl. d Seb cu ib
i primis quirc| abmouebus fiti quob rfyetor ille biligetittimus / et
inlignis abmobu ora* tor/fabius Quitilianus be oronis partibus
bicere cofueuit.JMeq; eni leges fut oratoru / quaba velu- .
tiiniu.atihjKceflitdtecoltitute; ncc roaaiignibus < L -v*
GI-NEVIEVM ;vt i&cm bicebat)plebifl ve fcitis.Tancta [vt ifta
pre cepta.feb vti in ftatuis/picturis pozmatibus ccte= rif^ita
quocgin exornaba viri eloquetis oratione plurimum feper roboris/ac vcnuftatis
r;abuit va= rietas . &tc$Cquob bici ibfet) tenenbu /cauenbucj —
illub eft antc omniainears vlla bicebi (u fieri po- teft) fTe vibeatur .
Hec igitur lex prima fit comu« tafionis/varietatiTaj/qua erubitoru aures
nobiffi cile iubicet. ilHoc iajtar iacto fubaireto /per* pauca
beitfps fcritan C 7>vnorea amicc fuauilhme) qae et fi ron femper^ vt
plurimi m tamen l;is ra= tionitus titi feruar.ba erunt t fcb iam nofiri
ialti' tuti ita nafcetur exorbium. (JBecunbum preceptum be fitu
fuppofiti/ verbi etappctti i oratione; ^Jplcrua; enim qui
oratorie artis fforibussc faleratis.vtaiuOveibisftufccntkotratnu
vulgataci gramaticorum confuetubinem bamna= tcsi quob in calce abiolute
orationis locari cofue= uitiib illi potms coaptantinicioi quob oir.ne
tibi exemplo erit manifeftms . £cis plena orationera
conltaretribuspartitus. qucbfuppofitun Cvte- orum ipforum vocabulis
vtar)quob verbu/ quob appcfitum vocant.Diciit igitur nramatici
{5cipia afiicanus telcu A l.aitf;£gin«ri, ciwticrie
vcro L r h
1 r * l eloquii bemines couerfo potius vtuntur
orbine. Al-*— a liarttjacune lcipio africanus &eleuft.illi.'M/r.Ci
&*—*-** cero vtitur famuiariter.p4cntulo.no8 vero.'p«le^ ^
**f'**T tulo.M.T.Cicerofarmliarir vtitur. Quib? tf^'J*t-r me
exeplis patere arbitror appofitum prirnu 1 owr^V^ * > tione/fuppofitu
mebiul nouiflmuiverolocu ver^^ bu tenere.([Seb et u quibCpro graraaticor5
«•*. A; re)poft appofitu fitum eriti ib iitio oratioms poi^J^
L-_/ Scncr^^. ras.Ligurgus
conbibit fancttflimas legcs lacebc* *~i awu^yfc. monis.
LacebemonisfanctillimasIecreB ligursr..^*- <*, e ~3 aus
conbibit.mulfag; cofimili ratione* ~pao„tfi^c , *~l'*-*_ i !_____.
*.l.*-«*«_i \--> k
igitur pieruncj principioappomturi hppoiitutnf^/ mebiojline vei bum.vtanopagu
folon. fclammuBf™ primu coftituit vbi granwtici bicut j fol5 primus
, coltituitanopasum. {[Ceterum biueriis orttmc * __ v feus i et
iocis tollocabe fut partes pro aunum iu*r7 " a ^ fW do j quob quibem
folo vfu coparatur» __.» ^ a*A *» (?Tertjum preceptum be abuerbioru
fitu ♦ *_^r * — ^ |*r^ lam vero be abuerbiisC que funt veluti
abiecjjftc*^»^*- "" verb?rum)5id poteft pauW vbi uia lpci
~ A effeivfei bemu aptius congruere vifa tuerint«mos bo in
principioJmobo in finelmobo intenecta m< ter vti ucg.qua in re
biligeti vtenbuin eft conhho* Seb prope verfcum f requetius per venuftam
reb«= bunt oratione. vt fabius maximus ante alios for- titer atcj
animofe pugnauit.C.lehus fcipioe fami hanfume vtebatur.Qementiflimus
ceiar l?umiti= teHcjngfcebat . Nunc vero ab rehqua . {jQuartu
preceptum be prepofitionu/et integrarum pferumaj
orationuiteriectioet inter fubftatiuum et abiectiuum; PR8POfitiones
pcrpulcf;rc intcr fobftafiua at q abiectiua nomina interiiciutur.vt
feraci in agro ornatiflimo in loco.maximas ab res.fyanc ob cau*
fam. iuftis be caufis . aliacji l;uiufmobi complura* Ncc
prcpofitionea folum ( kb alia pretcrea eiufc» mobi nuncfumemus
eyempla.Maxima i rep. bi* ligentia. magna in parentes pietas.increbibilis
m omnes ciues obferuantw.fummain l;oftes hbera ([Quintu
preceptum be fmedecticne genis fiuora iter buos nominatiuos/et
ecotra. 7Ktq etiarn pulcf;crriinu i iter buos cafus / puta no
minatiuoe buos/ahquib cotmue pomtur. Vt om »ia reip.iura coftates miljtum
ammi.macma fces < i» f
m leratorum fyominum flagitiaf Bcouerfo etia cofti
tuta ac trafpolita oratio piurimu exornah Vtl?u ius daritubo
viri.fyuius qmrites auctoritate locif Ci
Sextupreceptubeabiectiuorufituf Venufte etiam pieruqj precebit
abiectiuum nome fubft4tiuum*Vttuabigmtas«optimavirtus»biui
»u igemuin.exquifitaboctrina*Magni ehirefert/ quo ioco quecg
bictio iita fit. quob teftatur Boeti - us in iis comontariis l quos
in ariftotelis librum cofcripfit.vbi et Ciceronis et virgilii ponit
exepla Boetii autem ipfius fyec verba fut ♦ Sfenim c£tum
ab copofitionem orationisfpectaf/maximum bif- f ert l quo
vcrba et nom \ na pr ebicationis fue orbi- ne proferantur* Multum
enim itereft in eo quob f* A *
aitCicero^bb9ncteamctiamnaturapeperit-'vo> .T^T^> i \
lutas exercuit/fortuna fcruauit ♦' ita bixiffe vt biz J ;
ctum eft/an lta ab Ijanc te amentjam peperit naf u +4 £ j ^ raiexercuitvoluntasiieruauitfortuna*
jSicei'im>>' 4 * » minor elt fetentie magnitubo. minuf^ in
ealucet _^.^ v ib quob fi fic coponatur emmet i et fefe vel nolen?
., -^* » • * * tib«s i^ominum aunbus/aifqj patefacit « Rurius
quoqi bicit Virgduis pactqj iponere moremipo^ iuilfet
feruaffe metrum li ita bixifiet l moreq? im= ponere paciifeb elt
bebilior fonus* nec eo lctu ver fus ta preclare vt uhc compojitue
oiceretur* quod ibera non eft apub byalcticos . ljccBoetius . Nuc
aorciiqua; <J Septimu preceptu bc fitu ncgatiue
bictionisf Negatiua bictioapte i calceoratioms ponitur» Vt
preitanticrem te vibi nemi :em. Scipicne clario= re m
bellicis laubibus iuenies nemincm.Tua er= ga me beniuolentia.' tuo
in me aimo gratius e ni= cbil.gui tearoenti js amet.' fyabes
nemine* (jfpctauu preceptu be pouellcns ante pof=
fefnonem fitu/ S8D et polleffor ate poifeffione. Vt opti viri
bi* uitie. preftantis viri virtus.prubetifumi fyominis
confilium; dHonu prcceptu bc vlu gerunbiuorum
nominu pro gerunbus; CXVIQ vero pull?i-ms.'§ £i pro gerunbiis
que appellant vtamur gerubiuis nominibus. 7Kc trjs tu e
prifciani exempiu . Veni ca amabi virtutem/ vcni amabe virtutis caufa.gra
gerebi bella t geren= borum bellorum gratia.ab amplexaba virtute ma
gis.qi ab amplexabum virtute. Que vna preceps tio optima eft.crebraq?
cius apub.M.T.aLolqj c* loquetes viros tuit cbleruatio; {fPecimu
preceptu be congruentia nomi nis relatiui $kruq, cum
confequete/ l + *.
\ * Nunc aatem mu!ta confkiam. quc
li biligeter ab uertens ^mb pavu ornatus ktino cobucent elo=
quio.Seb ib micfci imprjmis aniabuertenbu vibe tur,'vtquom
tna luerint^antccebesJ cofeques/ et eorum mebiu relatiuu nomeifr
fitib confequens/ vel l?ominis / vel rci cuiulpiam propriu nome.'
re latiuu cofequeti femper cogruat.ftlioquin no la*
tina oratio f it ( fcb a boctiUimorum fyominu confu etubine
longe ahena , frhas poteft cum aiterutro conuenire fi ncn con
cquatur propi ium ncmen. Qua rem facile exempla beclaratiet
prifcoru au= ctoritafes coplures.M.Cicero primo tufculanaru
quefhonum.btubio fapietie que pl ia bicitur , Et fexto be
rep.contilia - cetuigj fycmmu mre fcciati; que dujtates
appellantur. Mq lteru i cx illis lem= piternis ignibus/ que
vcsfytera etfteliasnucus ett.s.Saluftii quoq; llluo tritum cft,
Eftiocus in carcere quob tullianu appellatur/inuncrabilia h
netufiis cobicibus ib genus iucnias.Hcc ib e ara= maticeartis
vitiumiquobquibam Ljnari littcraru arbitrantur.Seb et nos ahquio
exemplorum af fe ramus predarum eft ciceroms opus(qui cato ma
ior bicitur.nam quob Cato maior bicitur /non ia= tinc
profertur.Confiiniliter vrbis vifcenbus con ilcr.bu eft i qui iut
ciucs. pcrbiti vin cx vrbibus pellenbi funt /que eft ciuitatum pernities
♦' fentina Sebecoris.Plerunq* igitur relatiuum nomen cura eo
concors eft quob fequitur/ CjVnbccimu preceptum be cogruentia in
cafu ex trib^/eoru buoru que proximius iugutur^ Illub quoqj
fpectabum efttNam cum tria exiftant qaorum vnum relatiuum lit
nome;frequetihime coram buo in eiufbem cafus exitu conuemut/ na (vt
exempli caula bicam aliquib)Si quis l?unc fer monem protulerit l liber in
quo be virtutc agitur preclarus eft .'rectius atqj ornatiusbicitur;in
quo hbro be virtute agitur/predarus eft.Concorfcant nantj eobem
cafu ex tnbus buo llla que maion vi cinitatc iuncta funti ahub lterum
exemplum ^u^ iulcemobi fit* Qaias mifif*i htteras ab mc locubc f
jerunt.Sermoce queaubifas no eftmeustQua exiftirras bemoftI;eIs
orationem/cfcJ^ms elt. atq Ijuius fermonis crebru muenii e potens apub
ve- tercs vfum.M.T.officioru pricnoi quorum au* tcm offinorum
precepta trabutur / ea quancy p« tincant ab finem bonoriu Virgihus Maro m
ene ibc/ vrbcm quam ftatuo veftra eluTerentius in i bna/poltl^ac
quas faciet be integro comebi.s fpec tanbc an exigenbe funt vobis
prius.Ibem.popu* lo vt placcrcnt quag f ecilfet fabulas* Ibem,
quaa t : r * * creois cffc \)islno
funt vere nuptie. $tcj eiufrao bi fermo plurimum exornat;
(JDuobcc.mu preieplum t e auxefi potxti* ucrum cum per; 3D
c.ucxj oigmlfimu cft annotatu. vt quom pofi= tiud€<auger^ velimus
normnaivtnsper prepofi f um aecebdt.Gcero m cpjftola ab cunonemkui
z cai us eque fisiet teriocunbus . Ibcm be oratore p r;m o.perboati
quite frater ilhviben folet.Tere. in eunucr;o. perpulc^ra irebo bona
fyaub nof tns fi miha.nam pergratum vaibegratum fignifrcatM in
cratione Jepibe p crfonat; (jTrebecimu preceptum be fuperJatmis
cum multo/longe/et §; PST fupcrlatiuis/inulto/ioge/et qj abuerbia
pre ponimus ibqj fepenumero pei pulcl;ru viberi fo^ let. Vt longe
amatilfnnus veftri.mulfo ommu foituanllmus-St acjo tibi q-maxias
gratias (JJDerimumquai tum preceptum be com* parati uis cum
multo / aut longc . GOMPAratmis vero vel multo vel fonge p poni
Jblet. Vt mfticia multo predarior eft ceteris vir tutibus.8t focrates
loge aliis pfyis fapientioi } (jDecimuquitu preceptu be quibufba
noibus quc agrecis prpfecta/bccfinatiorie mutant, ({ILLVD nequacp
omifc;'imus,'q> quom nomina quepiam funt profccta a grecis tertie
fiex.onis d obiiquos cafus fjabentia qui rectum bperanttf» tini
oratores rrequentifume calibus ac.uf tiuis il= lorum quibufbam immutatis
fmgunt ahamm be dinationum nomina et genus feruant . qualiafut
poematum / entfymematum / oelpijims / elepbans tus / ctlampaba^aue a
plerifg? tertia flettione pro f erutur poema/entfymema/beipbin/ elepfyas
la- pas . fyanc tu obleruationem biligenter manba me morie/
-. (TDecimu fextu preceptu vteleganferoftebemus quippam
nobis eife/iocubu/ vtilc/ vell)Oneftu<et ettevaibgenus;
^JXuo aut volumus oftebere nobis aliquiD jocti bu/^oneftum/vtile
eftei batiuis cil verbo vtimur fum/es/elt fubltatiuoru/ quoru illa
abiectiua fut Mi(ne ab exeplis bilceba^quib aiiub iignif icat l?«e
res raicfy locunbitati eft JcJ bec res eft micfy iocu- bVlbemc$ l lpfe
micfyitue littete fuerut gaubio* quob elt ab gaubium vel gau&iu
micfyi attulerut. Predara vrbis ebificiaciuibusbecorifunt. Vitia
bsbecon ful viris Jibeft bebecus pariut viris . beq ceteriscolimriiratione;
([Decimufeptun preceptu be af ricio et af Fiaor»
<l * \ * '
k. m «#"» Vevbum
aftido Jet pulcfyru eft/et late patet.nam afficio te voluptate ibciit
tibi voluptate affero. M i icio te fyonore lbeft facio tibi Ijonoi em et
te fycno ro.aff <cio te laubibus l&efi tc laubo. affkio te
pro bro lbelt vitupero te . afficio te comobis lbeit tibi ccnioba
facio.afficio cabauera fepuftura lbcft caba uera icpelio.T^if icio
inimicos miuria tbeft facio i iunam mimicis, 7\tq fimihter affiaor bolore
lbe boleo.af ficior gaubio ibeft gaubeo. aificior vere? cubia ibelt
verecunbor. Latiilimacj eftlmius ver= bi vlurpatio.Nec tum lateat tc/af f
icerc bifponere ficjmficare.Hinc eft plauti iflub/ viua vos magis
arficit.Neq} cnim fme optimis caufis ta l&ta / tao; bilfula fit eius
verbi fignif icatio. feb be i?oc latis; CjPrecepf um be tum vel
et «jeminatis . (jxviii > Non eit aute ignoranbu cp i\
ouo/ aut plura buo* tusCquob perraro vfu velt)paritcr fe
l;abuennt.' vtri<$ tum bictiomm prepcnemus.Qoicb Iiqueat
exemplo.Par eftin.C. lelioboctrina/ ac virtus. qitacj dt eius viri
pvobitasitata quoc| ett eius fci= entia, tunc lf lenbibe / ac rccte
bixcrim . C. lcfius vir tum boitus e/t/ tum probus •Itibemcji magna
ineit.M.C.ieiiotum virtus/ tum etiam boctrina C« ivltus p..uMnu tu
iaute/tu reru icietia valet . \ OTub iterum exemplum»
tfyemiftocks tum con- filio polletin vrbams rebus/tui beliicss negociis
viribus atcg animi magnitubine f ioret . Stc eni ta* tum oftebit in rebus
vrbatiis effe cofiiium cjtj in beilicis magoif ubinem animi <$ tum
geminatum pofitu eft*Seb eanbem quoqj vim fyabet .jeminata et
coiuctiua Virgiliusi eneibe.MuItum xlle et ter tis iactatus et alto. ibe
profecto fignat.'eneas t tum pelagi /tum terrarum labores perpeffus
eft.7?vfri canus fuit figularis et vir et imper.ator l lbem Qy>
vult«africanus magnus extitit tum vir tuntfmpe i-ator ; (J Preceptu be cu
et tu ♦ (Jxix* Qi fi buo contra nequaty paria futi (eb aheru mi=
bus complechtur /alteru vero magisiita etficiens bum eft* vt quob leuius
exiftit locemue pnus/at= cj ei cum bictione preponamus.quob aute
graui- us valibmf$.'ib pofterius politum/ tu bictio pre=
cebat.Qoiob patefaciemus exemplis*G. ielius a- mat fcipionem propterea
<$ eu boctum cognouit fyominem/et fempzr virum optimum/ quob po*
Itremu vefyemSter ab amorem impellit. quare ita oratio eft
inftituenba«G.lelius amat lcipionem tu ob boctrina eius tu propter
virtute. ita virtus in fyac bemuoletia pius mometi fyabet. JPvtqj ibem
lta ubixerim.Gu oes. fortunati funj qui bene. viuwt» -I
*' tum perbeati qui omnia befetfit / et virtute iblaui
coplectuntur, Ijos na<$ pofteriores multo beatio= res elfe conltat.Si
quis fuperius mo aliatam pre* ccptiorem intellexerit.l;ec. M. Ciccro
lmpnmis i requeter vfurpat.£x quo iiiub.'cum cmnibus co fulenbum
eft/tum lllis qui armis politis ab lmpe ratoris fibem conf
ugiunt.Sigmficat enim fumc- tibus ab lmperatores/et lefe bebetibus multo
ma= gis confulenbum elle.$ttc| m catone maiorc nura ti fele aicbat
Iceuola.M. catonis cum ceteraru re= rum perfectam fapientiam/tum q>
nug> fuerit jlli feneaus gra uis . kb be f,flc re faiia/
(JVtquapia laubari aut vituperari oporteat, xx lam vcro explicanbum clt
qua ratione quapiam perfonam/ autlaubari/ aut vituperan oporteati
quob ab bccorem iermoms pertineat .riam it trj= f anam polfe f icri
coperimus ex monumehs litte-'- rarum.li cnim velim oftenbere.M.catonem
fjabe • remagnamvirtutemicum verbofum/es/elti ita comobiflime f
iet,Marcus cato vir eft magna virtu te, M.cato vir eft magne
virtutis.M.cato vir cft magnua virtute»popuio pfyilofoptus fuit
preftas igemo/vel preftatis igemi.'vel preftanti ingenio. mulier
eclara morib^/claroru moru. 1 claris mori b^wregregiojaiibc
egregie, iaufys egrcgia laube Se* iliub prius magig poetaru eft. poftremu
ve~ rofplenbibiffimum/et perpolitum,ffiriltoteUs clt fcietie copia
pbiioCoplug^exquifita boctrinai vir a ctrimo isenio ! Quob qu.beCvt
bifertfcus pri fcianus inquit )hcjmficatariftotele fcbentem fa-
cntie copiam* ac qui l?abeat esqaifitam ooctrmam cetcra cj confimiii
ratione. Cluob quibcm ttulus qelius confcntirc vibetur in noc, ac, bft
erura vjf fut befectio quebam ifeb ca ttifa / vforpat** ab elo
quentiffimis viris/ac darilhmis oratonbui. qut et vobis quocg vtenbum fit
; fTDc accufatiuis etablatmis participioru lo* cum tenentibus
infimtim verbi. <[xxi. flT& VI participioru cum accufatim calus
ie« pe tum ablatiuilocum tenet mfmitiui verbi. J?wt feluftianum
illub , nam et priufc* iopias colulfo* tt vbi coolulueris mature facto
opus elt.bt tere» tianu Mius gliceriumalioqueflamicam pamptjui lam
iam inquit muentum tibi curabo 1 ec abOujs* ^
tumtoumpamlpilum.Omnian5c|iUay colulto/; factoinuentuiabbuctu^cofulcreyfactre/luemre/
aooucere befignat. veru frequeter l?is ratiombus abltluoru cafibus
vtutur l accuktiorum perraro? 4jDe ijoc nomie opus cu variis cafibus.
.xxiiv %quomam*eMa»ne quo>eft©ou8 •«»»«**,
i • v metione iiteHigen&um elt /
opus eft micfyi ^ac re i fignif icare me egere Ijac re.feb ib variis
caubus m cu folet Nam etiam opus cft micfy tua opera/no- minabi
cafu«'et tue opere/et tuam operam/ et tua operaJeb ljoc poftrcmu ornatius
eft 'z totum ora torium.Cetens rationbus poete pctius / fyyftcris
•grap^icj vtuntur ,tloa autem queca precip imus vt cocrncfcamus a
veteribus vfurpata eifoecg vta* mur.quecam veroM cognofcamus
lolum.i^am rpus eft miclpi l;anc rcm/ nun§ oraior oicit i feb
fcacre? (Jpe comutafione abitctiui tt fubftantiuj'
in vqcc geuere et calu. ijxxiiii* O uib illub.^ncne
puldjerrirr.u cTt .' vt quom fcuo ncrowa alterum abiectiuum /alterii
lubftatiuu co bem cafus cxitu proferri cebenf)vtfrpe crcberri*
mccfCquocarno tertia abiecfiui nominis voce que cli neutra i vim iubitaf
j'ui trafferamus/et fubftan tiuu iliub prius cafu collccemus geitiuo.quob
vt Irequts e ciubitis atqs bifertis vir;s. ita quog erit excmplo
manileitiuB. Mam quom muitam vir lu tem bicturus fum i li «nultcm virtufis
loco eius 9 taiionis pofuero / multo protukrim vcouftius» «Multu
pecunie eni fignificatmulta pccunia.pl u* mmi &nm t f limmas
vra»quife anmi tltt 1 ■ qiiis aimus.quib
rei.'que res*quib caufe.' que cau fa.ftlia quocp lta permulta.Seb
amabuertenbum efl/q, fi genitiuus ille cafus fingularis
fuerit.'toti itera orationem fiogulariter exponere bebemus, Bi
pluralisipmraliter.Naqi (exempli caufa)mul tu pecunie ibcft multa pecunia
/ fingulari numero atconfcramultum pecuniarum figmfieat multas
pecuuias.Similis <* eft ct aliorum ratio. vt muls tum
roboris/fingularem^plurimum virium/plu rale quocj fabet fignif ication€ .
Et abuerbia quoc$ nonnulla eanbem vim retinenfc ♦ prefertim vero
buo l?ec/parum et fatis.Nam paru fepientie lbeft parua fapiifia.fatis
virium ibett fufficietes vires, 8t nifyil quog fiue nomen/ fiue abuerbium
ht . m canbem fepe obferuantiam eabit, Hec igitur ^ac^ Vt
gemioanbum eft epitl?eton fequentibus. ' fubftantiuis aut econtra» <£
xxiiii. Q.uonia aute figula fyc fere iueftigamusiib quo* a oignum
cognitione ctti vt cum buo meminen= nius nomina fubftantiua/ quorum
vtrio; ibem e* pitfyeton abicienbum efU vt abiectiuum ipfum pri
cipiocollocemus<et fequentibue fubftantiuis / vel
tumgeminatum/velbuplicatum^tpreponamus Bxempli vero caufa ef i
erantur» Giceroms verba. 3 $fricanus
figularis *t vir ct imperatori quob eft afrixanus ficujlaris vir z
figularis iperafor ♦.ppter magoa el boctoris auctoritatem/et vrbis/ eft
pro pter magnam auctorif ate ooctoris et propf er ma= gna
auctontafena vrbis^predarus/etrailesyet ci= uis iliuftns/tu vir/tu pfyus
optimus/tum pafrie foefefor/tum gubernatcr/iuftus/etrex/ etiubex»
Coniumliacj eobcnmobo fe fyabeot. Seb et fepe= numcro contra co&em
orbine vni fubftatiuo pre ; pcfito buo aoiectiua/aut plura
beferuiunt.8xcm= pia funt que nunc conftituam . Vir tum bonus fu
temperatus.imperator et callibus etfortis, iubex etiteger et foflers.
owamefa ciuifafis tum mulfa tum predara. alia fu ipfe coniecta. Non
nungj» ef buo lubftitiua ita fe r^bent vt alterum vim fuam
vbi$feruef actueaf ur/ alferum quafi qugbam ofc tineat abiectiui nommis
iocu/ ef eiusfugafur of= ficio.&uale eft illub Virgilianu primo eney,
mo lemqi et montes infuper altos impofuit. ac fi bicat molem
montuoiam impofuit ♦ Cauenbum eftne ab fyoneftate naturacj oilcebamus.'
ac ii bixerit ca uenbum ne a naturali Ijoneftate bifcebamus.
Scb tibi f)ec fatig finf/ (jpe extremis fupinis/pro
gerubiis accyfafjui eafus, xxv. -.^- iSzb m qotfi i;iftonam
texens biceborum fenem nectami lta quecg patefecerim vtlefemicfy
forte quabam obtulennt.Ceterum no ignoranbum effe vibetur ,vt ipfc
arbitror>xtrema fupina pleruncj ornate/ac peruenuite fignif icare
gerunbia accufa* tiui cafus ao bictione prepofita , Vt res biii
icilis crebitu ibeft ab crebenbum. miferabilis vifuibeft ab
vibenbum . iocunba aubitu ibeft ab aubienbum fuauis guftu ibeft ab
guftanbum .permulta fimili/ ac pari ratione fe fyabent/ - {£
De exafperatione orationis permutationem fuperlatiui cum abiectione
abuerbii fuperiafcjui ab mobum / vel in primis» {f.xxvi .
(fNec ib te amice lateatM quomfuerit fuperlas tiuum
quobpiamburius/afperiufcj et fuperiatiue fignificanbum fit l vt pro
fuperlatiuo poutiuum afferamus.' et ei aptum abuerbiuro
fuperlatiuum apponamus.Nam maxime memorabiie hciausi eft
memorabiliffimufacinus»Maxime rarum ge- nus fyoimieft ranflimu genus
fyominum»Seb ab mobum/et in primis / poiitiuis abiucta vi fermc
eabem retinet. Vt abmobu memorabile facinusi vel inprimis rarum genus
^ominum i ^Txxvii . vt quepiam mebiocritet «ut vetyementcr ia
ubabimus/ < * I Jb aute nequaqj filetio preterierim. Vt fi
que qui virtutcro fyabeat v lim mebiocriter faubare i bica (exempli
caufe) perides virtute preftas princeps erat atfyenisfvelmulta predara
gelferat. Trjcmis ftocles rebus geftisfloruit.Sin velim vefycmenttr
ac plurimu iaubare abiiuam gloria fiue faubem^z caufam laubatiois calu
genitiuo coftituta Perides (Vtibem exemplu aga)virtutis gloria preftans
a= tfyenis daruit.'tl)emiftodes geftarum rerum laube emicuit.
£ict{. M .antoniuS preffabat eloquentia mebiocriter huoatur ac fere
exditer. L . Craflus efoquetijgforia excelluit ve^emetiffime
laubatur Seb tu pro tui ingenii bcnitate oebucitof ([ xxvui.
CLuotiens figularis et plurahs numes rus connedutur* viciniori relpobebu
i ibecj Ht jn oiueriis generibus; QuotiesCquob ipfe
quot| teftatur gramaticus fer uius")Ggularis etpfuralis numerus
ccnnectutur/ refponbemus viciniori. Virgi.primo cnei,'r;ic il lius
arma V>ic currus fuit.no aute fuerut.Teren. in anbria J amatiu ire amoris
reintegratio e.xeno= pfyotis belitie mee fut.fyoftes eorucj exercitus
pro perabit.atcg ita frequlius obferuat*.ibe f it I biuer fis
gencribj.na fiue niafculinu" / fiuc f eininu e. vici no refpoDgmus.
vt vir atcy mlier optia ab me venit Intelligitur naq? optimu effe
viru et optima mut here que vemnt. Verum fi plurali numero ve.'i=
mus vtiteb mafculinu trifire nece fe eft. vt vit et mulier leti
properant.T^vlexaber et olipias clari es Ittterunt?
^TxxixToperepretium eft. Opereptetiu eftCquob peruenuftum
eJft)ficmif icat mo vtile efteimobo neceflanuimo locubu i
mobo laubabile.i^tq* \)is fignificationib^ ib nominis ve
teres vlurpant/ {J»xx.v.frui. Frui quapiam reieft
fructu/ fme vtilitate veJ vc^ luptatem percipere ex ea. vt cum bixerit
quis ocio fruor, {jxxxi^pre fe f erre. JPre f e f erre
ahquib eft verbis *ut ibiciif quibufba ib oftenbere/et quobamobo
confiteri/vt. M. cato pre fe f art gramatica.lelius pre le f ert
hberalitate fyz vuit oftenbere <$ i f fe fit iiberalis; ^Txxxii.Rat.one
fyabere. tiaticncm babere eft refpectu fyabere. feb(vt pla* nius
xpona)fyabere rationem alicuius rei eft rem conliberare. vt fyabeo
ratione temporum loci per fonaru eftea ratione oia coplecti / et
conhberve/ {JjTxxiii .Complector anuno» t Hanc r
em animo mcnteej complectcr l ibeft tflat rem conhbero et voluof
(Jxxxiiii.In animo eff ♦. In animo eft / lignihcat in animo
IjabeQ.a aimus mictyeft/ibeftvolojj ^Jxxxv.CeKtum micfyi
efti Certum eltmicf)i libelt beliberat»m ct oecrefum/ v«I
bejjberaui et becreui. {JxxxvuProfequor? Profequor te fyonore
ioeft te fconero» Profequbr te laube ibeft te laubo • profequor te probro
ibeff vifupero f e.profequor te amore ifceff amo te/
^lxxxvii.Benemereri; Eenemerltus [um be rep, ibeft beneficium i
illam confuli.benemereribearoicifl/eft cpnferrein arai cos
beneficia* «^sxxviu.eque» Eque pro ita.'ac pro vel/afc| pro vf vel quafi
orni tilfime ponutur.exemplum cft eque te laubo ac ci
ceronemj ^xxxix .Haub lecus ♦ Haub pro non/ fecu9 pro
aliter venufte in eabem oratione continue fe Ijabet vt feaub fecus fetio
atcj f u ibeft fentio ita ficut tu/ (l*h9* coparatioo Igcp
pofitiui* K 4 ■ I i MdnficJ et pulcljre
coparatiui prb pofitiuis ponu tur. Vtalexanber macebo corpus babebat
imbes cilliusiquobimbeciliufismficat.Satiriinlcele» vefyemetius
inuefyuntuWquob eft vefyemeter. {[xli ,Dar e rem vitio / vel laubi
. Do tibi fyanc rem vitio lbeft vitupero te be bac re. bo laubi
ibcft laubo.bo crimini ibelt crimmor; (jjdii.De fubiuctiuo loco
inbicatiui.'et illiua pro l)uius temporibus; Seb nec illub quibem
negligenbu elUfubiuctiuus mobus pro inbicauuoiz ujius tempora pro
i?uius temponbus interbu l?aub illepibe ponutur. vt ve Jim fepe pro
volo.et gercrem pro gerebam bilexe rim pro bilexi.feciuem pro feceram.
fuerit gratu pro gratum erit.feccris pro facies.Ib oim multo
ornatiffimui li cportunis locisagatur . quob vbi factitanbum fit. 7
peritorum aures facile ceiebunt. Quaobrem exercitatio abfybeba e non
mebiocris que omniu magiftroru precepta fuperat.Quob fi quis
nouerit grecas litterasiei quob mobo explis cauimus non bif f icile
perfuabetur ; (fxliii . Partim l>ominu et eius abuerbii
geminatione/ partim ^oruinu venerant perfepe bicitur.Et.^v. gelio
tefte eft ibem quob pars Ijominu ibeft quib»
Ijomincs^nampartiminfyocloco abuerbiunj elt neqj indinatur cafus fine.St
cum partim fyominu bici poteft lbeft cunVquifcuiba fyomimbus et
quafi cum quabam parte fyominu.Seb l?oc tame cft fple bibiuskum in
oratione iterum fuerit abbitum vt eft illub.M, T.in epiftolis.nam qui
iftinc veniut pirtim te fuperbum effe bicunt/quob nicfyl refpo
teas/partim cotumehcfuyqj malerefponbeas. 8t qui ciuitatibus perfunt
partim nobiles funt/par^ tim populares.quob elt aliqui nobilesfunt
aliqui populares]> ^TxJiiii.Decimus quifc|; (f
Xb ett optimum eognitu/ g» becimufquifcj} eft vnus ex numero benario .
ficut millefimufquifqs elt vnus ex numero millenario.fyinc cft illub
cefa ris in commentariis eognofcit no becimuquec| ee reliquu militem
fine vulncre.quo exeplo vti per= pulcljru eft vt vix becimufquifc$
remafit fme vul neremtaliconfjictuf ifxl v . Quotu fquifqj
; Q.uorufcquifqf I;omo eft ibelt quot fyomines. Quotufquifcg rrnleB
ibeft quot milites; /Txlvi.PercJ cu pofitiuo* Per§ vna bictio
bumtaxat puleljerrime pottiuis abiucutur nominib^ vt percj> boctus
pr/ilofopfyus \t p per $ bonus
amicuS/ ^Jxlvii^lias geminatu locom tcnet mobo
abuerbii» Cuibillub.^nunquiblepibiffime vfurpamus/vt i oratione
eabem iterum alias vfurpatum /locu ops tmeat mobo abuerbii.Quale pffet fi
quis Dicat oes l^omines eobem ferme nati fut ingenio.alias qui* bem
ribet/alias vero lacrimatur. omes item riues alias boni alias mali.nuq»
eifbe fut monbuaf {fxlviiulnire caftra. M. Tfaitrjonius iuit
i caftra multifariam bicitur.' M.Tfatfyonius caftra petiuit ♦' in caftra
profecrus thik ab caftra cotulit . fe in caftra recepitife ao ca«
ftra perbuxit» 4jxftx7Vim'nti annos natus| Hic fyabet viginti
annos. quob veteru cofuetubine bicitur cotra pebagogam opinionem/aliiftg
ratio* nibus bicitur.J;ic vixefimu anu attigit.agit /bec^it
vicefimu anu etatis. vigiti anos natus eft.3? ^oc poftremu magis oratori
couemtf {Q ♦ £loquetia laborare ♦ Cicero laborat eloqugtia.
Cicero in eloquetia tera pus cofumit . tempus in eloquetia coterit.in
elo- quetia operam pomt.ba^eloquentie operam.etate in eloquetia
cdiumit. In ftubiu incubit eloquetie. '5
£t> alia oe&uc pro tuo iuUciof
{TIi«Habeo/teneo I?anc rem memoria. Habeo ^anc rem memoria non
minus vfit ate bici tur ♦' q> fyabeofiue teneo Ijancrem
memorie.teneo ^ac re memoria /f;uius rei memoria fyabeo;
fljii . Voluptatis me capit obliuio . Obliuiff or voluptatis vel
cuiufcun^ alterius rei» vcluptatis me capit oMiuio.St ibem verbu cu
ce- teris iunctu nommibus fignificat biuerfa/cofimis h orbine ♦' vt
capit me facietas ciuitatis ibeft capit tne Jjoim obiu vel tebium;
dJui.Contineo me ruri/vel in vybe^ Virgilius incolit ciuitate l)cc
perpulct)re bicitut* cum teneo/ vel etiam cum cotineo verbo«vt
virgj* tuxtfc continet. Virgi.tenet fefe in vrbe; 41 liiii.Prefer
et pre venufte oftentaf aliquam rcm aliam anfeceifere. Si quis
velit offefare aliqua rem alia antecellere/ «t vltra illa valerc i
venufte ib bicitur / vei per ac* tufatim prepofita preter / vel cu pre
ablatiuo prc= polita. Vt cefar preter ceteros rebus bellicis polje
bat» vel pre cetcns pollebat; IjIvXelius efacili igenig vcl
facilff mis moribus natus. Lejios ftabs faciles mmsj ; vd f
acilcm naf uram/ I ornatiusbicitur Jelius
eftleui ingenio natus ( vel faciiimusnatusmoribus .
Scipionatusefttrifti ingenio.Stbereliquiscofimiiitcr; iTIvi.
Valeo/polleo cu ablatiuis. Valeo et polleo verba et fplenbiba fut.' et
latiffime patcnti x ablatiuo iuguntur.fyoc pacto, ;
7>vureliu& auguftinus plurimuingenio valuit. ijypocrateai
ingenii bonitate poUebat.Mitnbates memoria cb ruit vel poUuit.M.cato in
ciuitate plurimu aucto ntate pollebat;
(jlvii.Clareofpolfum. * Clareo et poffum verba eabe ferme r
atione fe ga* bent. cHgo apub bominum cefarem multum (iue poffum
fiue clareotomate et IplenbiOe bicitur^ a* pub bominum ceferem plurimum
mea ciaret au* ctoritas.fyortenfius rhultum poteftin fenatu* or* ;
natius/multum fyortenfii in fenatu poteit aurtori tas .que potj{fimu
jGgmficat eam opimonem que eftapub ijomines be alicuius viri preftantia .
que vulgo et trita cofuetubine reputatio nuncupatur* (Jjyiii
♦ Sum batiuo iunctfi tyabere fignificat.'et quobamo poffibere;
Geterum ib perbelium eft.Sft rnidji apub te fibea ibeft tu abfyibes
micfyi fibem. quob eft accuratius abuertenbum.nam plerumtj foiet fum es e
verbil " batiuo iuctu/ugnificare rjabere.' et
quobammobo pollibere. Vt e micfyi pecun/aiett cefari rnagna po
teltas liue pietas^ilJub befignatme pecuniam i^a= bere.fyoc rjabere
cefare magna poteftate. Cuius cq. Ititutiois crebra apub prifcos et
bilertos viros ct« leruatio cit. {Jlix.Recorbor fyanc
rera.fyec res micbi in mentem venit. Ejo recorbor r;ac rem potius §
l)uius rei bicitur. Jst ibem bicitur ljuius rei me fubit
recorbatio.fyec res micr;i ln mentem venit lbeft micr;i occurrit i
vel mict)i fuccurrit/quobpoltteinum minus vfi= tatebicitur?
{T Ix.Prefto antecelio aliquabo cu accu? fatiuo aliquanbo cum
ablatiuo.' Prefto et anf ecelloCque venuftefonant verba>li=
quabo batiuo aliquabo acculatiuo perpulcfyre iun guntur cum acceflione
ablatiuoru eius rei cuius e preftatia. Vt ego prefto tibi ingenii
acumine.flo. preceilit petru acumine ingenii.equus preltat afi= no
velocitate curfus? flhi. De frequetatiuis verbis loco
primitiuorum/ £>cpe numero f requetatiua verba que appellaf ur
pnijuuuorw verboru a quibus traxerunt origine" 14
fignificatione retinet.prefertim fi prima illa afpe* riora f uerit. vt
coiecto pro conutio.mafo pro ma* aeo.imperito proimpero . amplexor
proample* ctor. ct alia itcm pcnc inumcrabilia fi quabo etia verbi
arpcritas vlla cotingat ,'quob erubitorum iu bicio nunc berelinquimus?
lJlKii.De et bis mutant» Dc jttepofitio verbis abiccta pcrfepe cofraria
mu<= tat fignificationem vt prccor ct beprecor cotrana lut^ortor
ct befyortor , Nonuno) lbcm bie eff icit vt fuabeo biffuabeo Quauis in
iifoem vtfbto no* nu^ auget perpotius cj vim coinutetj
flixiii . Gx ct be aplificat* Sx ct 6e vejjementer ampiiticat, Vt
exoro .' quob ab ex ct oro bebuctu fignif uat ipetro ? Tere.in a%
gnatavtbetoro/vixc|ibexaro* . iQxiiii.Suaoco perfuabeotfacio
perficio, Sic et fuabco fignificat oratoris off icium quob I
benebico ,atc* perfuabco bencbixiffc fignif icat quii cft oratoris f
inis,ibeft impeteo atc$ obtineo , vnbe et crebro non folum fuabeo/ feb
etiam perfuabeo£ beb i acio etperficio explorata funt;
{fixv.De abuerfatiua bictione* Pfurimuetiam fermonem ac oratione
exornat ab uerfatiua bictio quag? ibicatiuo iucta, duob vbicj
M.Cicero feruauit aliiqs fcocfiffimi* feb I; uwe
cx cmplum fit.Qua§ tc ante I;ac tiJigeba.' nuc tame cbfmgnkrem
vir^ufem veI;emiterabmiror. J\)a tha funt que quobam fibi orbine luicem
iugutur. quoru prius ac leuius e biligere i pcftremum ab^
mkotlqixob ve!?en.es^ac precipuuiet eoru mebiu ofcleruo quoi> cft
vencror /et colo . cx quo obfer * uanfiam et reuerentiam fignificat.Seb
itcrum ali u5 exemplu quancp miclji fint omniu amicoru io* cunbe
iittreitue tame iocubiflime fuerut.Seb ct pro Umen polt §uis raro
collocamus. Vt qu*n§ micfji anfe ^ac carus eras,'feb ct nuc pi ofecto a
- riffimus^es; {jJxvuHonfolum y febetia* verurnetia/
verumquoq?» 7Kb fjec jll* buo orationem pcruenufta rebbut fibi
inuiccm correfponfcentia.quoi n alteru eft non fo lum/Cucnon mobo /fiue
nontantu l alteru efeb- etiam/ vel veruetia/vel loco etia pofito quoqj/
et aliquibusintenectis.quoru ommu exempla fub= necta* fyec miciji
res n^n folum grafa eft kb etiam iocubatMtAntonjus non rrtobo ciceronis
crat ini micus/vcruetiam Ijoftis patne*M*Catoncn folu ingenio
pollebatifeb etiam vurtute florcbat pluri* mu ♦ftlexanber no foium
reliqua vrbem iubegiti is veruquo? ipf u romanii iperiu
cogitabat attigere } /Tlxvii.Tametcji. £t fic etiam tam et $
fibi correfponbe-f . vt tam ca* ra micfy patria efMcj tibi iocuba vita (
ieb facile ttt te boc mteUijes r (Jlxviii.cgoipfe pro
erjomet? Pro eoautem <$ ceteri exprimere cofueuere pros
nominibu» abbentes vclteveimet fyllabicasao* icctiones . Cicero potius
lbem eiiicitljoc piono* mine ipfe/ipfa/ipfum; quob illarum fcre
abiecti* onu locu optinet. Vt egoipfe magis q> egomet.tf Ieipfe
1 nosipfiivt nucp lecus fenSbo U, {Jlxix.De mccum et mc cumf K\i*
<ft abiectio puldjra. Vt m?cum ipfe cogitafc fem.etfyoc vt mecum fit
vna bictio. Item me cum ipfeviccre.quombuefuntbictunes; {] Ixx. Vt
familiarinte couerlatione et (imiiw ornateexprimemns; Seb fi
tibibicebu «rt tu micfy familians es.'orna tius oicit* ego te vtor f
aiiianter ,Tu rnify amicus es .ego te amico vtor.Tu micty es magifter
iorna tius ego te vtor magiltro, 830 tecu f requeter ver
for.frequeT mify tecu e cofuetubo.que fepe couer= fatione fignif icat
Tecu magna amicitia ljabeo . ma gnamicfy tecu eft amicitia, 8t ita aiia
per murta. *v L Vtfit inicfyi cu
oib^ malis viris iimicitie.na recti= us bixcrimus iimicitic pluraii
numero/cp ficjfari. (Jjxxi .£3id)iJ cii cdparatiuis. Seb
neutra vox nid;il ac potiffimii in comparati = uis nominibus tu femim
rebbit oratione.tu ma= lcuiina. Vt nici;il cft J>oc fyomie melius/f
ere ibi | vt nulius jtjomo eit l;oc fyomine melior.Kityii l;ac
virgine eft formofius .' quaft nulla virgo fyec virgi ne e formoficr,£t i
ceteris aliquabo confimiliter; iflxxii,Munus pro officio/et coumiliter
partes; Munus pro officio ornatiffime bicitur , V t l?oc e nmici
munua ibdtamici officiu,Funa;or boni viri munere^ferme ibi cft facio boni
vin offjciu.Seb et partes plurali numero confimilem l;abet fcgnis
ficationem, vt mee partes lut lbeft officiu me vel perf inet ib
rae; (flxxiii»Caueo cum ablatiuo fignificaf pro
uibeo»cu accufatiuo vito ac f ugio . Caueo verbff etfi fepe
fignifccat prouibeo. vt tu eft lege perornate accuiatiuo iuctu pro
vitol fugio vfurpant eloquentes viri, vt turpis viri/ m genui
cauent mores/ "% (J Ixxiui , Memini cu accufatiuo/ fttqui et
memini rectius ac vfitatius iugitur accu fatiuo § gcuitiuo vt inenani
plaiocis fapiectiant» Virffi.inbuc.Stnumerosmemi fimeteverbai* ner«m
. nec miru f. in iis que funt potius folute orationis. Vir.ma.ois aff
eram teftimonium que" non folum poetam egregie erubitum* ieb et
rfceto hce artis vbic| obferuat.ffimu f mffe conftat. |TQv.Penitet
ibeft parum vioetur. Penitet me qmcquib f igmf icet notif umu" «f t
l feb et paru vibetur vfarpat auctores et t reftates boc=
trina vin» t ^ , , .. . {flxxvi, Vaco cum batiuo/attenbo cu
ablatiuo/ vacuumeffe. ( Scb ibem perfepe verbum vanis
coftructiombus cofitum/baub eabem retinet fignif icationis vrau
Vaco buic rei.'eft attenbo l?uic tei.vaco r,ac re.'eft W re fum vacuus I
et ornatilfimu eft, vt bom vin 4nt opera vt perturbatiombus vaceut ibeft
Iiberi et vacui fintr ; -• ■ iTlxxvii.Deaiabuertoetaiabuerfio.
flmiabuerto ibeft fore vibeo/et quobamobo mtel* Iicto Ht aiabuerto
coftructu cu acculatiuo m pre- sofita/ibemfibi vult <$ punio.Vt
pleutippus ai= abuertit in feruum platonis lbeft pumt platoms
(cruum.cix quo aiabuerfio pumtione quabam no nuq> l ^^ lii: p c
x<i fa Q c ^ oa tiuo et accufatie n cm mebiante ab. 7Ktc$ iterfi
ref ero tibi l)ac rem ibfft narro tibi fyac rem.feb refero ab fenatum/
refero ab popula Jtjac rem ibeft pono f?anc rcm confultationem
populi vel fenatus.Qui vfus verbi eius apub fyyftoriaru fcriptores
frequctiffime eft/ {JJxxix.Dare litteras tibi/vel ab te. Quib
varii quoq? cafus /eibem verbo fepe coniun= tii/nom magnam aclonge
biuerfam vim f>abeV Quale eft bo bibaculo ab cefarem litteras .
Nam bantur bibaculo beferenti / vt cefari rebbatab que mittuntur
littere.Sas igitur leQtt CeIar.Bibaca= fus quibem velut tat Ilarius
befert ♦ Na qui fert Iras/confueuit tabellarius appellari ♦ Verum
ne quib buius nunc ignores bare lras fignifkat fcri= feerefeu
mittere Jitteras/ <X Jx*x. Vuas/binas/trinas/Iras/pro vna
buabus t tribus ve epiftolis bicim us/ Nec tef ugiat q> pro
epiftola bicimus litteras plus rali numero.Necobftatpoetarum cofuetubo ♦
£t pro vna epiftola bidmus vnas litteras.Na ib no= me vnus.a.u -cu
iis que pluralit' folu Iflectuntnr plurale" quo<# retiet natura*
Vt vne nuptie vne bi geivaa menia .8tCvtabpropofitu rebea)pro bua
bf epiltolis bicitnus ite binas littcras ino aut buas
IV. ) pro tribus cpiftolis ternas i non autem trcs. pro
quatuor quaternas . £t que beinceps funt rehqua cofimili ratione
proferentur; (JJxkk i . inf mitiua oratio pro conc
iunctiua peruenufte ponitur. Inf initiua oratio pro
coiunctiua pergjpulcfyra eft, V t volo te ab me Icribere.cupio te
atfyeuas proh* cilci . £t ib teretianu quib facere te in fyac re
velim ficmif icat eni quib velim quob tu in f;ac re facias.
velim ciues omes vnanimes efle ibclt q> vnanimes fint et
cocorbes.Seb fjoc tibi fit cocinnius vt nul= lum fit ambigui iermonis
bifcrimen, neq? eni om ninorcctum iit/fi quis oicatvoio te me amare
« g> uis pleruqi lb fuppofitionis lccum r;abcat l quob 1
i lmtiuum veibu mimebiatius precellent. vt puto pyrrfyu
romanos vmcere poffe ibilt crebo cp roma ni poffot vincere
pyrrfjum, kb ib pro viribus ca= ueat orator.St quob mobo prcceptum
eratbe coniuctiua atcg mf initiua oratione precipue in abfola tis
verbis<vel vbi alteri calui i uerit abiecta propo {itio
feruanbum fit. vt vofo te amari a ine; {£ l.\xxn.£x vel £ pro a vel
ab. Ex vel e propofitiones pro a vei ab/et fepe et pers ©rnate
ponutur. vt aubiui ex maionbj nris pro i maiqnb$ nris.accepi ex patre tuo
vel e patre tuo*
Cluero ex te et a te.'quob eft te confulo/et te intsr
rogo.Quob abuerteiet vlui trabe* (£ixxxiii.De pro/Ioco in et
fecunbujm Pro ornate ponitur loco in et fecunbii . Vt pro ro
ftris .ibeft in roftris.pro tribunali ibelt in tribuna h. et
alia . pro viribus tuis ib eft fecunbum tuas vires.pro tui ingenii
bonitate.pro virili tua.et fi= milia/ __ (Jlxxxiiii ♦ Sub ia
compofitione aut dam/aut biminute fignificat/ Sub copofita aut clam
aut biminute fignif icat vt fubrnouit me permeno ibeftdam et
occulte.fubi^ rafcor tibi quob eft pauiulum irafcor» {Jlxxxv
. Mor emgererc complacere / obfequifignificat. Moremgerere
perornatum verbum complacere fignificat/atqj obfequi vnbe moriger a.um.
quob a morofo quob bif Lcilem fignificat i et a mojrato quob
inftitutu fignificat plurimu biff ert? 42 Ixxxvi.Confequor pro
exprimoj Confequor pro exprimo pulcfyemmum eft.Non poflu ego verbia
cofequi ibeft exprimere . Iitferis cofequi ibeft per lras
explicare; {fjxxxvn.Metuo timeo multis cafi- bu3
coniunguntur/ •*> "V* Metuoettimeo
verba aliquanbo tnultis cafibus ab.unguntur ,Metuit Cicero a.p.dobio fibi
extre mu periculum,Tim«omicl?iabfternortem Ncn nun$ abfolute
ponutur folo batiuo liicta . vt me= tui papl?iIo- papfyili vite timeo ,
kb fyc eft poUus poeticus^fus/ {]Txxxviii.8uabo pro
fio/et efficior. Suabo pro fio et ef i icior ornatum vfitatumcp
eft, Vt dcero euafit eloqu€tiffimus.ftriftoteles eua* fit fumus
pf;ilofopr;uB , cefar vero euafit inciitua imperator.St bz ahis quogj
fimiliterf {J lxvxix.Fore futurum cffe. Fore f utura femper
l?abet fignificationem . et eft ibem <$ futurum ee.M.G. be eratore
tertiolibro loquensbe fyortenfio, Que quibem eortfioo omis bus
iftia laubibusi quas tuaorationecomplexup es excelletiore fore.
8tcraffusforebicisinquit/ ego vero effe iam mbico; {£xc Quib
Iter bimibiu z bimibiatu itereft Quib inter bimibium et inter bimibiatum
inter fit nofce perutile e.Cum enim bimibiatu fit quafi in partes
buas biuifumi nifiaiiquibbiuiuim fit/ bimibiatum non
poteftbici.&imibiu veroappella tur no q> ipfu biuifu fit/feb q ex
bimibiato pars al tera eft .Hd jgitur recte bixerit quis pco
fetentta/ M.varronisCvtait.ft.gelius I noc.ae)bimibiulJ fcrum
Iegi.bioiibiam fabulam aubiui. feb bimibia tu libru i bimibiata fabula
recte quis bixerit. quia &imi:<iatumCex caufa)bigitum appellamus.
feb al terufram parte bimibiu.Quob eft accurate bilige^ tercg
afpicietibum . (jxci. Interfum et prefum quib bifferut;
Plurimii aute cobucit vcbis itelligcre que fut no= minu bif feretie/ac
verborum bilcrimma 8a quo- q res miru imobu oratione exornabat. Vt fi
quis nouent quib bifferut prefum/et ir terfum interfe verba.'puJcfjerrime
bicet.M.C.publicis negociis «on interf uit folum .'fcb pref uit . quoru
illub figni ficat comitem effe alicuius rei.fjoc vero buce>
^[xcii.Confiteor profiteor gratulor gaubio* Egonon folum
cofiteor/quob eft per vimifeb tti am profiteor quob qmbe eft fpote.St
apub Mar. Tulliu peifepe tibi gratulor.micfyi gaubeo. gau bemus
nobis* gratulamur aliis cj> abepti funtali qua bona/ ;
-4jxcui*#vgo ref ero fyabeo bebeo; Bt tibi ago gratia quob quibem
eft verbis.Refero gratias quob eft re et factis.Habeo gratiam quob
efti animo.Debeo gratia'vbialiqua obligationis vis ceroitur.Etite alias
opiniones Jjis fimries? -rf •
{Jxciiii«Hec res mi\)i cobucit.bono tc i;ac re. Optimu cft non ignorare
nominu bii i erentias vt ct vberior et ornatiot nra rebbatur oratio. l?cc
res micfji conbucit* elt lbcrn q> mic^i rcs fyec vtiiis eft St
quob ceten pleruqj bicunt/ bono tibi f>ac temi pulcfyrius bicitur ac
Iplebibius bono tc I>ac re* Vt miles nauali corona bonatus e!t«Sabinos
romani ciuitatebomuerut/quobeftciuesfecerunt ♦ quob ite bicut
labinos romani I ciuitate acceperuntf {£xcv* Prepofitio que iolet
abiungi nomini pulcfyrius vcrboabiungitur* Jnterbu vcro
prepofitio/que nominj ac cafui pre== ponitur l pulc^rius venuftiuicg
vcrbu preceltent in quibufba verbis ♦ Ooiale cTt Ii quis bicat co
ab Ul vt bicat potius abeo te. etloquor ab te/ potius afioquqr
te.Cebit bc vita.'becebit vita. ccbit ex Iju manisrebus' excebit
rebus fyumanis ♦ £t in aliis quibulbi cofimihter. ^Txcvi*Minus
abuerbium. Minus abuerbium quaq» fepc iiapii icat nonnu^ tame cu
pofitiuo iunctu cotrane fignifrcationis co paratiuu bemoftrat* Vt
Teretianu lllub p^ebria^ nemo fuitirinus incptus'pto prubentior.
etne^ aio elt tc minus formoius lbeft beformior 4 et fic be alus
coitmilibus; 2 o ^JxcviuQoiib inter becem annos./ et
becem annis intereft Quotiens multos aut bies autannos bicimus per
accufatiuuiitelligimusiuge teporis curriculu efife £ere cotinuu^Seb per
ablatiuu fignificatur anno- ru fiuebieruiteriectio/intermifiioi^ . Quare(
vt ait marcellus^optates rectms acculatio vtibebent fiquibem ab
fecuba fortuna attineat, In fereft jgi- tur ita li quis bixmtJbece anos i
re militari verfa tus (uia ltaibece annis bebi opera rebus bdlicis ;
4jxcviii»Corbi eft, Corbi l?cmo etia flexibiliteir corbi l;ominu(vt
pri fcianus Iquit, Dgificat iocubus fci.bo* ficut et fru= gi.Seb
iatiusUnca fetetia; Marcellus dpinatus e. Dicit eni corbi eft ibeft animo
febet* Nam fyec res mid^i corbi eft ibeft placet* Teren.in abria ^n ti
bi l?e nuptie fut corbi^M*Cicero be perfecto ora= tore flumealiis verboru
voiubihtas corbi eft . £t Lucilius probe beclarat cu iquit.St quob tibi
ma gnopere corbi eft* y micl?i vefyemeter bifplicet^ {[xcix.De
Tatifpei:. Tantifper qucb quafi eft tambiu Qrnaf e poft febepofcitbum»
quobfermeeftfconec ♦ Vtillub Terentianum in ^eauto.Tantiiper meum bici
te yolo.'bum qucbtebignumefaqias. i 8gotantiIper magna
voluptate afficior/ bu apub te viuo? {jC.quib Iter Delecto et
oblecto itercft. Tu micl?i earus es.ego te amo.tu mil?i iocunbus
es.ego te bclecto.feb belecto ct oblecto non fimilis ter ffruuntur» Nam
bicimus belect.it me rjec res. feb oblecto me ac re. belectabat Socrate
vite intes gritas.Pitfyicus fefe virtute/ et loctnna obiecta=
baUego me oblecio ruri/ ^JGuFero banc re facuVmo*
befte/moberate/equo animo Fero fyacre pacietor feu patienti
animo/fplebibiusr bicitur .'ego f>ac ref acilepafior .et mobefte
fero/z moberate/ct equo almo.Ecotra fignificatia abuer bia
grauiter/acerbe/egre/molefte/et iiquoaimo. Ijec micfyi iocuba rcs e.fyec
res placet micl;i,et que molefta eft/bifplicet; <£C.ii.be
Affero.et bolef micfji* ^ffero comunilTimu verbu ilet quo mulfis
locig vti poffumus.Secuba fortuna affert micf» vofup tate ibcft mc
bclectat. Tsbuerfa f ortuna af f ert mi= cf;i bolore ibeft bolet mitfyu
Nabicimus z fyec res milji bolet ibeft boleo fyac re.feb rebeo vnbe
bigref fus fu. liftere tue afferut micip abmiraeione lbeff eftitiut
vt abmirer. affcrsteftioniu ibeft teftifica= ris z ita bifperfa e z vaga
fjuius verbi fignif icatio/ _Ciiibe perinbe cu afcg
vel ac poftpofita* Pennbe omatiffime poftuiat poit fe ac / vel atqj
ct totu fimul perinbeae vei atqp fyabet eabem vnn quam vt tanquam, vt
CamiJlus perinbeatcp oim fapietiffimus.et cfjerea perinbeac foret
eunuci^us et be l?ac re fatis r;ec bicta fint fyactenusf
{7Ciiii.be Coco» Coeo nonlolum abfofutum cft/ feb nonnuqj
per= uenufte cafu fyabet accufatiuu . Coeo focietate tecu Et ijinc
cft lilub» 7K* gelii in noc aube pitagora/ beqf cius conforte ♦
quobouifcg familie pecunieq? Ijabebat / in mebium babant i et coibatur
focietas infepatabilts, Sebeobem cicero pacto aiiquanbo eft eo
verbo vfust — CLCv^De Mille fyoim in finguiari numero NiHe
fyominum fingulari numcro fignificat mifc le fyomines.mille militu
interiit fyoc eft mille mi- lites interierunt» mille militu vulneratum
eft ib cft millc vuinerati funt milites.ibcg ornatu/vfita=
tumqj eft}L_-_- {JjCvi.be Primis» Primas fignificat
etia orbinem quob nome fcqui tur fecubus et tcrcius.et beinceps alia
eiufbem or binis nomma.tame multociens fignificat pricipa le . vt
fyic eft noftre ciuitatis vnus omniu primus li
t per fe fignif icat optimu.,feb ib poftrenjij in caro e
vfuora torum* (Juvii*De interbico* Interbico fibi I?ac re; et
non fjanc rem»vt int«-bi= co tibi aqua et igni*plinius fecunbus in
epiftolis» caret rcge iure'quibus aqua et igni iterbictu eft/
{1 GviihCXue noia ornate fincopantur* Hunc vero ab reliqua neq; eni
iuitus omiferim q que nomina ab numeru fpectat in eoru plurahbs
genitiuis lincopa efficiunt«ibqj cum vfitatum eft/ tum ab exornabam
pertinet oronem»vt mille nu^ mum potius <$ mille numoru*mille benariu
mil- le aureum*et totmilia argentu . et ita be reliquia et in
ijenitruis omnium nom mu fecunbe beclmatj on>s frequenter eff
iciunt* IjGixyCitra cgtenariu ef poft vigemriugi minor
numerus maiorem eleganter precebit/mebiante coniunctionef Ssb prokm
fcribentes /et foluta orone in nomini fcus lolu numeru et mefura
[ignificanhbus l atqj in numeroru nominibus eam plerunq; feruarnus
cofuetubinem et citra cetenarrum numeru * ii qua bo poft vigenariu buo
numeri comemoranbi fut/ vt eoru minor precebat et maior fequatur ' vt
i)ic e vnu et virjinti annos natus»buos et tricjit^ anos .
iz viximus.tres et quabraginta anos nauigaui .
qua tuor et quiquagmta annoru confurrfi etatem, ieb vltra
ccntenariu/et citra vigenarium tritu ac vul garem Jeruamus morem et
fermonem . 4jGuob aute ficut buo be viginti nonnuqj» bicimus/ et
buo be triginta.'ita et buobeuigefimo > et buobetrigefi= n;o
nunif citu eit, feb no quibem eft in frequenti oratorum vlu/
4$Cx. Inbies et inoiem . Quib inbiss i none pulcfyerrimus fermo eV
ac fig nificat per lingulos bies/et quotibie i feb cu quo= bam
incremento, vt tua inbies accrefcit virtus.in= bies fyomines
fapiunt.ftultorum fjominum mbies accrelcit mfamiatfeb Qum bicitur inbiem
eft termi nus beputatus/ {Mpxi . Vt in ve* bis actione aut
paff ione Iignificatib^ vanetati ftubenbum. In vet bis tam
actior.em q> paffione figmficatibus confiberare bcbemus varias vocum
lnflectioncs / atcjj exitus . et mcbo fyns mo illis vti pro auriu
iu bicio.vt fuere pro fuerut.amaruntproamauerut vibere pro
viberiit.norim pro nouenm.triupfya= rantpro triupfyauerant.et be aliis quocj!
eobemo, 3eb ne quib fiat cotra gramatice artis preceptioes fyac via
prpwbcnbum eit; « '
,Xxii.oe Cluin. auin particula quomo increpet/ vel exortetur
i quom5 item confirmet et quomobo interroget iib fatis exploratum
eft . feb nos ea pulcfarrirne vti* mur.'cum bi cimus.'nonpoffu quin
gcftia.no pof fum quin boleam.no poffum quin abmirer. figni f icat
enim f ere me non pofle continere* g> non &> leam ,et ita be
cetens confimiliter. rftxiii.be Locus eft vel Multum aut
nicljil loci eft ljuic rei . Quib inWnone preelarum eft vfu.locus eft
l?uic rei.multum loci eft gaubio. plurimu loci eft trifc
quillitati.et terencianus bauus.nicfyl loci e fegni cie.'fignificant eni
fyec omniai vel oportere nos le tari/vel tranfqutflos effe* vel
voluptatibus afficii vel oo negligetes ac fegnes ee« et fic in i aliis
fyu* iulmobi<JOdiu.be Magnopere et fimmbus. NonnucJ verobuo
nominaCfiue prepofitione ab= bita/fiue non>nius abuerbii vim retinet.vt
mag nopere pro valbe. maximopere pro plurimu.m* iorem
lmobupromaximcmiruinmobu promi rabiliter.etjtem mirabu inmobum.
^Jpxv .be In primis et fimilibus. Seb ablatiui cafus / fme cum
comercio prepofitio nis fiue (tne eo vim Ijabent abuerbii ♦ vt in
primis fignificat zm precipue ac prefertim.et ib^vi gr cci
bicut)ibuerbiu ipfum(fi lta appellabu eft) peror- nate nomimbufiugitur.vf
in primis fapiens.ipri «ijs erubitus.Seb nc a propolito
bifgrebiar^pau* <is mterbu pro paucu/multis pro multumt Veru
J^ccaliojoco pportunius illo* ijCxvLbe ©ent cu noie magiffratus fiuc
iperii Ilic etiam rnobus optimus eft+vt li quis bicturus dt qucmpia
homine aliqucm ^abcrc magiftratunj vcJ i?qnore/feu ipcriu vt ex noie
l;onoris eiufmoi et gero geris verbo pulcljerrima coftituat ordne.
^oc pactoi^ic eft rome cSfuLrome cofulem gerit. ita cofimiliter
imperatorem gerif . principem ge* wt.pKetorem gerit et alia cofimiliter
*ab ijofcc eni viros remm cura et abminiftratio pertinet. ([
Cxviitbz intcrlcg«nbumyet fimilibus. Vfitata et perpulcijra eft fermois
oratio/vt geru^ bioruaccufatiuis prcpofita lterfignificct tempus
imperfectuinbicatiui vcl fubiunctiui mobi vel al terius ct bu par ticulam
.vtinterabuianbu ^oftes offenbi.'J?oc eltbum
ambulaKcm*interlcgcnbum vibebas t ibeft bu legeres . £t fic pro varictate
per * [onarum ita cxponenbum cft vti mobo explicaui^
mus.fcSicferuius in buc.vir.Interagenbum ib rft bum agis.l;onefta locutip
fi bicamus intercenabu \)oc
fum locutus ib eft bum cenare Ijoc locutus fu. 4jCxviii.De in pro
erga vef cotra. In pro erga ct c5tra pulcfyerrima e accufatio pree
pofita. Vt meusinte animus.mea mte beniuol.n tia.vbicj enim fignificat
erga . luucnalis muefyt in bomicianum .Ciccro ljabuit orationcm in
Cati linam.ibi eni contra fignificat. |£Gxix.Deappnme.
?7ypprime pro valbe recte apponitur noibus.que? abmobum be imprimis
fupenus bictum eft.vt Virgi.apprime nobiha res.appnme vtilis.St ita
beaiusfimilibus. 4j_QiKf Vt res apte coi ungitur abiectiuis
polielliuis. Rec nomen latum / bif i ufumc| eft. feb eo pulcijer rimcvtimur
cum abiectiuis poffefliuis nomini' biis/ et prefertim J?uiufmobi. vt cu
bicitur res bel Iica, res bomeftica.refpublica. res familiaris. re«
nwlitaris.Et be fimilibus paritct . 4Kxxi.De preftolor. Vt
aliq veluti fignanba mftituam preftolor vei" bum plerumcj poete
accufatiuo iungunt . Gicero connectit batiuo. Vt quem preftolariB.'*
preftoior iol?anni^___- :ii . J^vffentior ,tio .
Impartior .tio . 2V Multa funt verba quibus per eaoem
Cignif icantia et pafliua vtimur voce et actiua,et(vt omittam p e
nc innumerabilia; ciceio frequeter m r;is buobus mobo actiua mobo paffiua
voccm vFurpat. s£,enti or et affentioi vbicg eabem coftructicnis forma.
et impartior /et Ipartio.in ceteria autem ifc fii mult© unus.
dCxxiii . . Vfu venif ♦ Vfu venit ornatiff ime pro contingit
ponitur/ ([Cxxiui. V furpatio et vfurpare. Vfurpatio et
vturpare non lta intelligi bebentifis cut mrifcofuJti vtunfur. fe6
vfurpationem orato? rcs f requetem vfum nominat/ et vfurpare in
fre- quenti vfu fyabere/ {jGxxv.Deficit cum accufatiuo.
Hec res me befirit ib eft beeft micr;i Ijec res» vi bc= f icit me bies.
vita cpprimum mortales beficit ♦ f ep beficio bac re magis poetarum
eft. {jHCxxvi Omnis pro omnes. Nunc aute ne ea que perutilia
funty i ornatiffima omittamus. intellicjenbu eft q> que
nominatertie bcclinationiB ta nominatiuu q> genitiuu
fingulare" fyabet fimiies i prefertim Ji gewtiuus pluralis in
ium esiuerit ecru frequtter accufatiuus pluralis in is terminari folet
raro in es . vt grnnis pro oes mortalis promortaks.manispromancs,
fimifc terCvt ipe quog? teftatur priftianus Ji es et is ternu
nantiareperiuntur. vt f ortis et i ortes / partiset partes/pontis et
pontes . io rebquis rarius ib fit que eft poetaru veniaf
{TCTxxvn.De pofrnbie. CXucbam abucrbia funt que epiftolis maxime
con ctruut.ficut propebiem/ cjprimu/cito/cofeftim/ et poftribie.
quob multi ignari htttram / et gra< matice artis expartes exponut poft
tres bies . ieb tuCnc eobcm bucaris errore)crebe poftribie fignis
fkare poftero bie/eteopacto.M.C.accepitto alii crubitiffimi
virij 4$Cx xx viii . P rimu /beinbe / prctcr *a£ ab
/1)oc /poftrcmum ♦ fttfi quis multa referre velit.'pro prima rt
ponai erimu vcl primowtiuuj eni in vfu eft, profecute
oeinbe/velfecunbo loco.protcrtia/ preterea. vel pro tcrtio loco.pro
quartoCquob perraro accibit) ab hoc vr prcterea vcl quarto loco.in
calceipoltre mo/ vd poftrcmu/ vel bemum.at igitur l?uiurce=
mobi exemplu. tria fut que magna micin af i erut
voluctate.primuenicf optimuamicu nartuslu beibe aute cj> finguiare tua
crga mefepe tefohcans beiuoletia poftremu vero /q> tc icolume
mteliexir {JCxxix .be orbine fyaru coniu n=
ctionumeni/autem/vero» &ua in re ib quocg abuertenou eft/g> fres
inueni= nras coiuctiones recto atcp vfiiato orbine.que funt
eni/aute/et vero.feb tuipfe tyec oia ac multo plu= ra raule
cogncueris.^fi ciceronis Lriptai et in pri- mis eius epiftolas
lect»tabis/ (£Cxxx.Mcmorie pro s ifum eft. Memone prohtu
ficmat fcnptu eft. multa enita= lia ornatiffime vfurpantur vanis cu
fignificatus, vt memorie trabere.mabare fcriptis.mabare litte* raru
monumetis.quoru fermc omniueabe vis eft feb manbare memorie aliub fibi
vibetur velle/ {JCxxxi.Falht me bcc rcs. Fallo verbu tritu
eft apub Cicerone. f aliit mc r;ec rcs bicimus.fallit te fpes.quob e
fruftratur et beci p it ([ Cxxxi , Miflu f acerc . Miffu facere ib
e bimitterc venuftu et ornatu eft, nam miffam Ijanc rem f acio fignif
icat bimitto xl= lam rem/ (jXxxxiiii.Hc quibem» $bf;uc
et in eabem oratione buc f;ee particule/ne et quibem/pulcfyerrjme futifi
quis f uerit ilhs rec te vfus. nam cum ponuntur . ; femper aut
aliquib bictum cit( aut mentc ib concipitur ♦ vt ne aubmi
cT quibem.fignificat euiraQ exempli caufa) non folu non
vibi feb neqj ctiam aubiui . Item aliub exem- plum pfylofopijie ftubia
bemocritus n5 mobo n5 intermittit ;Ieb ne remittit quibem.reaiittere
na<| pfyiam cft remiffius pfyilofopfyari? i| Cxxxiiii.be
orbine pluriu fine coiunctioc Scb ea quoq? abljibeba biligetia elt
q> li quabo plu ra ponimus preferti finecopulatioeCqui
articuius eft et fi ibi vibeatur fignificare quob vefyemetius
fonat magis coilocetur i calce.vttua virtus lauba ba probaba
e.na probaba eft rnagis q> fit ai mbicio Magitratus
biligere/amare/colere oebemus.pro bau3miosvirosomnesf;omines
verentur./ ob* fer uat / abmiratur . quc turpia / obfcena i tetra ;
f cba fut.'ea fugere et afpernari bebemua. virtutis offi=
cju fuma laus efr.na l?abet officiu accelfione actio nis.
(JSeb i l?iis quoq? orbo quibe fpectanbus eft q> fi tria quoru
buo parte aliqua ugnificenti tercis um lit communius^ib prof ecto
plcrumoj bebet in f ine collocariinili fe fyabuerit qucbam generis
mo bo.tunc enim ecotra fit quob nunc liquibo ac pers
fpicuo patcf accre exemp{is«ac prioris quibe excm plu cft.oms
in abipifcenba virtute cura/opera/bi- iigentiaiponenba e. eft eni
cura confilium animi,' opera corporis i bihgentia
vtrumqjcomplectitur. 1 Item inrepublica
plurimumi&uftrie/laboris/ te poris ponen&u eft,#smicos confilio I
viribus ©pe- ra abiuuare bebemue. /Cylterius nof a exemplafut l ion
lunt per fc rcs comobe ex^eten&e bjuicie/tjo norcs/voluptates .
comobum eni generislocum beiinct cuius fpecies funt multe.puta quas
mobo nuirerauimus./Atg item animalia queqjV fyoines
Ieones;equi/bcnu vibetur appetere . feb vUamc| resfele fyabeat.Ii multa
fint,' quobpluriseft/ bc= bet poni m finc.iam ab alia prccebamus;
{[Cxxxv.be Qanfquis ,' vtvt i vbiubi, Multocicns gcminatio in
quibulbam tam verbis infinitis q> abucrbiis tanti valet quati i&
nome fel' ct cuncg. vt quilquis pro quicuncg , quotquot prQ
quotcug. quatufquatus pro quantulcucj» qualif= qualis pro quaiifcuqj.
vtut pro vtcuqj, vbiubi pro vbicunq? . ct ib abucrte biligenter/
(f Cxxx vi . ^vcccbit. ^ccebit proabbitur/§ vfitatum cfttam
pulcfyer= rimum vibcri bcbet. vnbe et acceffio abbitioncm fignat.
vf ab meas miferias mictji acccbit bolor ib eft abbitur/ {[Cxxx
viii . Conf ibo , Cofibo non ficut quiba arbitraf ur( nefcio quo
pac to)ftruit J ,13 iugitur aiias catio ahas ablatio cafui
**n ' .
et in fyiis potiffimu verfatur que ab animum fper= tant. vt
confibotua virtute/ tuafyumanuatef tuo confilio.et lbem be aliis
fyuiufmobi/ (TCxxxviii.Crebo pro cornitto. Crebo quocg pro
comirto ornatiffimum eft. vt crc bo tibi confiLa mea. crebo tibi granbem
pecumam et fic be aliisr/ ^[Cxx.vix.C^rahbismaior vel
minornaftu 0ranbe abiectiuu nomen pvoh vel etati conuemt/
vel pecunie. pecunie exepla fupra pofuimus . leb l?ic grabior
neftorc vibetur ib § vibetur qi ncltore vincat etate et
atecebat.r;ic tit graoisnatu/ajrabife fimus natu.fignificat Iogeuu
fjonine / atcj atmo-- bu fene.St quia be natu facta meeioi^ maior
natu otnatifiie ficmif lcat feniore.' ficut mior natu ib eft
,be Parentfyefi. {J. iuniore/ Infuper^aubiHepiba fit interpofita
nonnuncp in oratione/atcpinteriecta parentljefis . vtbebifti ab
meCque mea eft fumma voluptas)fuam(fimas lits teras.omnes amicos(nifi
ialloOpJurimum abmi ror.fcire velim exte(ea nacg eftamicorum cofue-
tubo)quib nuperin caufa.M.Tfaitoniiegeris ♦ et iti bemum(repoftulante)
noftraram Jjuiufmobi oratione interpofitionibus alpergatrtus/
(TCxll.be Incrcbuit, Hecres apub me lerebuit/et fere %nif icat ab
au res perueit^et rei noficia fignat/ CljCxlii. Vt nos
nefcire quib feicemus» Nefcio t)ac re.ignoro/ preferif me ♦ f ugif me.
la= tet me.fyuius rei nefcius fum.ignarus fu.jpec res fcietiam meam
f ugitf CjjCxiiii.Reliquu eft^pro reff at. Hoc refiquu e
i& eft reftaf /perpulcfyre / et magno euornatu lbem fignificaf
/exemplu eft.omnia tibi ctnatura et fortuna tribuitreliquii eff t 'vt
bene et iaubabmter viu?S/ (tCxJiiii. VuJgo ib e vbiql
Rumor e vulgo/ibeft vbiql et comunifer&icifur et ornatus fermo
eftf {J^Cxlv.^vccipere pro au&ire et cognofcere ^ccipere
pro au&ire et cognofcere peruenufte bi*
titur.vtacccpirumoribus/quoruelcertusauctor acccpi ljolm fama/ que
certoauctore cotietur.acce pi nuciis it> e nuciatioibus.quos nutios z
qui mit ti affert.accepi litterisquas plerucj abaicis accipi mus.et
I aliis cofimilibus lodsf (ffjxlvuHike Ijofce })*ke* Prono%
articularib| bemoftratis cofucuerut ora tores abbere ce a&jectione i
iis cafib^ qui i f.bcfiuut tupljonie ca\vtl?iice fyofce tafce pro jjis
fycs feas/ mn V-' CfCxlviibe tranftatione
fyuius pi-epofitiomscum* cp* prepofttio que preponi fofet /
poftponitur ecum fi fi jnif icantia eabem manet . et in quibufc bam
juibem femper. que funt mecum tecu fecum nobifcum vobilcum . in quibufbam
qupqj non fe- per, vt qui cum/quo cumV quibus cu/ te proptet ac
etiam propter te lbem fignificant. et fic quibus cum « t cun quibus • et
in iis potiffimum ea pre* pofmonum tnnflatio fit que wb enumeramus,
^XCxlviiuClam prepolitio potius cp abuerbium» Clam plerumq?
prepofitio eft.et nonnuncj abuer- bium* (eboratores prepofitionem potius
accipi* unt ;fiue iugatur ablatiuo vt prifcianusfetiti i;ue
accufatiuo/ quobopinatur bonatus* vtclamme prcfectus eft ib dt me
nelciente/ iJjCxlix.Cora et prepofitio et abuerbium» Coram
cum accetu in prima lillaba prepofttio eft et quib fignif lcet nemo eft
qui nclciat.cum accetu vero in vltima fillaba abuerbium
pulcfyerrimum eft fignif icasCvt ita bicam)prefentialiter. quo fre-
quentiflimeviriboctivtuntur.vtapubM . Gces ronem.cupio tecum coram iocari
ib eit prefentiali ter.etiam coram tecum loquor* * ! *
* I 2* ^
Cl.Deabuerbusin.I.et.V.befinetib^. Multa abuerbia in.I.exiftetia
etiam I ipfis epifto lis pulefyerrima funt.feb i;ec imprimis ruri
vefpe ri/bomiybelli.Multaitem ino fero/Icrio/conlul
to/poftremo/falfo/merito.precario. Cetera vero in eobem exitu
beunentia ljaub in frequenti funt vfu oratoru» i n v vero non multa
funt biuicuius fignihcatio manifefta eft.Ioterbiu/quob eft
quafi infra mebii bid temcus.£t noctu pto nocte.quob
magis nome e. Vnbe biu noctucg bicimus; (jXluNullus pro
nom Hullus«li.um.n6nu§ pro non.prefertim fum /es cft
verbo abiuncto.vt nullus fum.ibefi interii.ref pu.nulla eft ( quau
non eft lbeft extmcta eft. Ibc| ornatiffimu f uerit.
^7CIu\Preftofum.ib e affum vel appareo.
Preftomm/fignincataffum. et f ere appareo . et Dc ibem
abuerbiuj eiufbem verbi moois omnibus ac temponbus peruenufte
conuectitur i m eabem qua mobo pofuimus lignificatia . vt prefto
micfyi fuit feruus tuus vrbe ingrebienti / lb eft affuit.
([Cliii.Licet micfyi bono vito efleivel bonum viriun.
Licet micfyi bonu virum effe et licet micfy bono vi ro elfe
vtrumcj latine atcj vf ltate bicitur ♦ Seb 10 goftering magis
oratoriu eft* d^CuiiifPcirpetuu et Iperpetuu aouerbia?
Perpetuu et imperpetuum abuerbia pro eobe po s niitur ♦' et eis f
requeter vtimur* CjClv.Deuindo proobligo» Deuincio verbum cum
pulcfyerrimum e.tum pre cipue eplis congruit . fignif icat et beuincio
oblis go / et bevinctus obligatus / ficut et fepe obnos xius
♦ quobnonloiumtritomorefigmficatquoo notu eft.febetiam beuincturm
(fClvi • Collocare apub aliqui beneficiu. Collocare apub alique
benef irium eft alicui benefi cium facere, vt apub gratos viros beneficium
col iocafti* (IClvii.Gratificor» <5ratif icor libi
fyanc rem predare vfurpaf ur / prp gratumfacjo» ([Clviii.De
"inbulgeo et ignofco. Jnbulgeo fane verbum eft aptiffimum et
fplenbis bi ornatus. quob et batiuo iungitur t et f erme \i-
gnificat bo operam, at(j ita reponitur ♦ vt fyie nis mio fomno inbulget.
ib eft nimis bormit mmio d bo inbulget / lb eft nimis comeoit . be aliis
con* fimili pacto. H Inbulgere quafi concebere eff verbum
luxurielam quanbam Mignans clemetia tt in&uicjentem paretem
appelfamus/ leniore er= ga Iiberos mgenio.quare z ab ignofco
piurimum biffert.eft enim ignofco parco.ibeit bo venia.fme
excufatum fcbeo.ignofco tibiifiquibCexepu cauz faJabmifens lceleris .
inbulgeo vero i vt multa a= cpre impune queas. quorum verbgrum
bifcrime i>il ^entifFime conliberabum eft/ i]CUx Tantus
quantus, ({Tantus.ta.tum.etquantuseobemobo fefyas bent in 01
atione vt raro alterum abfgaltero pona tur. vt cor.cio l?ec tanta
eftiquata ante^ac vn§ fu it.tnbuis micl?i tantu quantum necagnofco /
nec poftulo.tdntum in te eft bocfrine quantum 1 boc= tilfimo fo 7
et effe viro; iI_Clx T a»a qualis? Taliff et qualis alterutru
creberrime ponitur* ra ro vtrucj. vt teie iolemus fentire bonu viru/et fub
Bitelligimuf quale biximus.z ecotra.orator eilfu ftris qualis alter
nuilus reperitur. veru l?ec be f)is htiBt ^LClxi. Vel pro eciam,
tVel pro etiam particula I multis locis rectiffime congruit.vtfyambal
fuit imperator velomnium primus.tua eximia virtua vt tearoem
velmaxie impeliit. ([CytVfrforj »
r Verfor verbfi ifl f requetiffio e vTtt veteru ac oifer
toiu foofni . perbif f nlaqj e eius verbi fignif icatia ac
beno variis poteftrationib? expoi.vt ego verfori Iraru ftubio
ib l bo opera lraru ftubio. virt us circa bifficile verfatur ib e
virtus i bifficiii cofiftit. ver*. famur in tenebris ib eft f ere
fumus ac viuimus et quafi ftamus in tcnebris.etCquob eft exemplis
fu perioribus beciaratum) buos fibi plerumq? ac fre*
qnetius cafus poltulat. nam aut acculatiuo uingi*
tur/precoata circai aut ablatiuo in precebete . na cu
acanatiuo* vt ante f unbu verlari.ab porta ver= fabatur pcrraro
bicta funt. fcb queabmobu cetens rebus oibus { ita buie f uma
abfybenba e biiigetia,* ^QQUiii . 8niuer o Sinaute ♦ HonnuS
oue particule ornatiOime coiunguntur, quarum eabem fit vtriul* f
ignificatio. vt enmero nam pro explenba fententia altera bumtaxat
Juffi cere poterat ♦ etfimiliter finautem cauia conplen* be
fentencie. eo in loco aute patticula nullam om* nino vim l?abet. 1m eni
per le iignif icat feb h/ trClxiiii.&ttoab. •
auoabypro quoufq;/et pro quabo/no minus or* nate ponnur^ latine.vt
volo in vrbe effe/ quoab tu rebeasa . ita in plenfc* locis conlimihter
accipi poteft. \ Clxv.Sufci pere. Sufcipere no
folum(quob tritug vulgatufcg vfus fyabeOfignificat quob eft fuper fe
accipere et quo= bamobo abbucere aliquibi feb etiam perornate po=
fitum in epiftolis cemmenbatum Ipabere. vt fu£ci= pit cicercnem cefar in
fuis rebus abuerfis . que vticj poftremaugnificatio/r/aub^quaqKfi
quisin= fpiciat accuratius)a priore illa afiena eft/
dQxvi.PoIitiuo abiucta negatio cotrarii politiui pleruqj vim
tenet. Optima quocj ratio eft vt pofitio cuipiam abiun = cta
negatio cotrarii poifiui virn ac fignificationem twneat. feb non ita
plene / tamen et accurate lilam expleat.cuius rei exempla fubiciamus .
r;ic vir eft J;aut improbus . fignif lcat enim i ere fyuc lpomine
prolum potius q> imprcbum effe jfyabenbum . et pr;us ^aub
igncbilis.r;iftrio non illepibus.miles co inftrenuus.ciuis fjaub
malus.Nam in iis/eo= rumc| fimilibus rectius atcjj vlitatius bicitur
qua bo vis laubis cuiufbam eit. feb quafi biminute/ et quafi btf
raubate laubis/ {j[_Clx vii . Peto r;anc rem a te . CLuob
gramatici bicunt peto te r; ac rem /ornatius nec minus latir. e bici
queat * peto banc rem a te et ibplutimum ciceip m epiftoJis
cofueuit. ^CkviiuConHdoY pro pereo. Conficior paffiua voce
crebro vfitatu e pro eo f e= re quoo e pereo.vt confectus fu ibeft
columtus vt vir lops ac mifer .'fame/fricjore/bolore coficitor. fic
anis etate et ftubio conficitur ,ac merore Jbbo? re/fenio cofectus.et be
aliis fic per mulf is? ^JOxix ftblatmi tu participioru tfl alioru
peruenuftam rebbut orationS ftblatiui cafus no participioru folu/veruecia
om niu alioru in orone percodne ponutur.prcfet tjm fi qua f uerit
fignificatio teporis » et be participiis quibe mariif eftu eft,
vtregnante octauiano cefaref parta eft vniuerfo orbi pax * quafi qua
tempeftate regnabat octauianus cefar ♦ et aliub bioniiio firas
cufis tyranum gerente/grauifuma inficilia bella fut gefta.ibeft jn
quotepore fyracufanoru bionifc? us tyranus erat* ([Beb eobe quocj rao
alia que bam fe babet nomitaa .maxime fi bignitatu ct 1)0* noru
extiterit. vtcornelio et galba cbilibus curili* bp acte fut in tfyeatro f
abule . Quiba abbut partid pium exiftenubus.IeO nos profybemus l quob
ab vcnuftate oratiois n5 pertiet abbi oportere . et iU fcipionc
conlule peni beuicti funt. Icipione impe- ratore euerfa eft numantia .
jpt reliqua eiufmobi panter. (JCIxx.be geitiuis cu
pofieffiuis pronoibus Licetetia ta Ljramatice q> oratorie genitiuos
quo rumcuqt cafualm cu pcffeffiuis quocuq; cafu proJa tis coiugere.
qucb ct priftianus trabit . vf mea ca venit/rt celeroru amicorum.meuagrum
et mar ci anfonii populati funt.tuo amico ac fratris gra=
•iificare.tuu.r; imperatorem fectare et coriolanum p ncfter ac frains
amice. fua ille confibit et ciuiu pruoentia./C tqj lta figuratur
conftrucfio in omni* bus pdifeff:ui3.pinc terentianum illub meo
prefi bjoatq^ofp.ti^ (jCixx! . ^e nominatiuo poffeffiuo *
' •cu gemtiuo poffefibris. • Ibq? penitus mfpidenbu fit/quaboqj
etiam bifcre=. tioms leu abubancie cuiufbam caufa folet abbicu
genitiao poffefforis et nominatiuus pofieffiuus vt fuus eft.C.cefaris mcs
ib tlt eius et no alterius fuus ticiifilius fjeres teftamento conftitutus
eft. fuus( vt ipfe quocj pnftianus exponit>b bifcrctio ne eius
pertinet qui fecubum leges fuus non ciU ib eft fub poteftate patris
legittimi non eft . fuus autem pro vnius cuiufq? proprie accipitur,
quob ipfum apub viros eloquentiffimos freques eft/
daxxii.Quibbiftatbie quartoetbie.quatfa. ;.
f Qit quartaC vt nonius marcellus eciam teftis eft) et
bie quarto non ibem fignificant . feb mafculino genere preter itu tempus
befignatur f eminino f u* tutum . quob vef uftiffimi tamen aliter
protuleriit vt fic bit quarto pro eo e quob aliter nubiufqrtus
bicifur .'nubiuftertius.^et ltibe be aliis/ <JC1 xxi ii. Qm ib infere
inter tua ca et tui ca feci» Tua caufa fcci/et tui caufa feci ( ne pretei
veteru et boctorem cofuetubinem aliquib ef f iciamus ine ter fefe
fyaub mebiociiter bifcernutur . nam tui ca bicimus/fiquib eiabquem
fermonem vertimus preftiterimus. vt tui caufa a& antonii caftra prof
e ctus quob eft tuenbi tui gratia. kb tua caufai cum tuaQ vt ita
bixerim) contemplatione aliquib alteri preftiterimus vt tua ca»fratris
tui caufa egi/ ^JXHxxiiii ,be bif f erentia intcr gcnis tiuos
primitiui et pofieffiui . £t quia aliquib be lis que ab poffeffionem
fpectant locuti lumus i fyaub ab re f uer it bif f erentia illam
ptof erre in mebium .' que intcr genmuos priuKi= ui eft ct poffelliui. vt
mei tui fui noltri et veftri. qua tibem pulcfyerrime pnfcianus exponit . vox
na<$ eft eabem .at vis ipfa longe biuerfa.cu genitP uus pnmitiui
fimplicem fignificat poffeifionem. potfeffiui vero bupliccm» vt mci
amicus ibe meu3 ' r a 31 amicus
. feb mei filii amicus bupjicem poifefiione continet alteram meam in f
ilio • alteram filii i ami co. quo cc fubiecimus/ne cum ornafum
requiri= mus4 verboru vim icjncremus ipfam/atq? in erro rem quepiam
iguorater incibamus.feb nunc infti tutumprofequamur/
^[C|xi.v.inmentem venit. Hcc res mic*?i in mttem venitbicitur. et
cum ge= nitiuo l;uius rei mid?i m mttem venit. nec micfyi curc eft
an j:ro nommatiuo geriitiuus pofitus eft, vt uq; veto ncn iolum poete feb
etiam.M. ricero vfurpauit; fJClxxvi.be teporu c6mufatione t
Oratcr;s(f:cut et poete^perfepe prefentibus tepo ribus vtuntur pro pretetitis
. nonnucj et pro f u= turis. veru lb quioe muitorarius . feD cotra
fyaub crebro fit.nifi forte incp verbum/ quob fufuri te- poris eft
/ preteriti foco vel prefentis accipiamus. Seb muita que fuper fyiis bici
polfut/in aliub quo 9 tempus ieruamus; 4j0xxvii.>3imilis
genitiuo et plenus batiuo. Similis et plenus nomina Cquorum prius
batiuo iugitur4poftrerius etia ablatiuo)oratores vt pluri mu/ac
fere femper genitiuo iugunt. vtfimilis'es !"■
uoru maioru.bignitatis et of ficii es plenus» no»
nuq» vero(feb perraro)pr«feruntur cu fuperiori= bus cafibusj.
, {JGxxviii. Vt fubiuctiuis impe= rdtiua verba
iunguntur. Sepenumero ctia maioris fignif icantie caufa vel
ornatiffime imperatiuis fubiuctiua verba iugutur quob Cicero fepe ef
ficere folebat. quale e iliuO cu = va vt vir fis. et aliojoco fcrxbens ab
f ilium eff ict etiaboravtexcellas/
^jGxxix.CurriWcenatuWprabetur. Decurritur fpaciu/cenatur rijombus
l pranbetu* tultuWcoftmiljaq? pulcf;errime bicuntur/
<£ixxx. Vt trafitiua verba abfokte prof cruntur» fltqf vt
abfoluta iterbu vcrba obliquis cafibus iun gutuWita trafitiua quocp iicet
nonunqua non folu pro gramaticoru more/feb etia pro oratoru cofue
tubie abfolute prof eratur .preferti vcro ili qua fu* palfio cu actione
ipfa figmf lcatur. qualia illa fat. lugeoinbeo/metuo.que cum trafitiua
funtinunc abfoluteproferutur; CClxxxi.Dc terminatis m
bunbus. due I bubus excut noia ; no ta fimilitubine figni* ficatCquob
pleng arbitratur) § abubatia quabam *3 potius ac vefyemetius.vt
gliabubus no ta cjioriati fimilisiq» abunbe feie vefjementerqi ef
feres.Qua opinione eloquetiu ateji qSerubitifumoru fcominu vbicg
teftimoniis coprobata/tu quoqj firmiter ara pfectere.na(vtalios
omitta)7?vulus gelius auctor probatiffimuf ex fnla quotj boctiffimi
appoftinaris letabu5us bicitur^qui logo atcg sbubati errore efu et
tu quocj eiftem vtere nominibus/ 1 (^Clxsxn.De Fretus»
Fretus.ta.ui.icerte originis ablatlo iuctu pultfyer nmu eft.'et ugmficat
fere confilu atej munitu. vt vra fyuanitate f rcius . vra fapieuU J i:on
mea vir tute fretus/ ^Cl*xxiij»Certicrefacere* Certiore facere
vfitate atcj frequenter in epiftolis vfurpatur.na facio te be i$ac re
certioremUb e tibi figmfico l;ac re.et fepilfime velim me be tua
vali* tubine facias certiorem; ([CLxxxiiii.be Habeo.
Habeo varia coftructione f iguratu plurimu orna tus Ipet.vt bene fyec res
fc l)et.'qucb e fere vt ita bi ca\'ftat bene fyec res.et ita bene fyeo me
. et cu par= ticipiis bene me fyabes rebeo rure . et cotrariu ab*
uerbiu fjmiliter ei verbo iugitur ♦ quob eft maie; /plxxxv.be
participiis f uturi teporis ♦ Participia fepenumetQ i uturi temppris
ornatiffi - me vfurpantur . vt fcripturus fum ab
fcipione lit= teraa. quoo eft fere bebeo fcribere . etaliub.' tu ab
ebes cras iturus eslquafi ire bebes.cicero e atfyeas profecturus ib e
bebet atfyenas proficifci. plautua in ciprum traiecturus eft ( fere
eftnauigarebcbet in cipru.quob ibcirco ita expofuimus quoniam is
pi-opne nauigare / is tranfmittere t is folucre ei» locum fignificat vnbe
prof icifcimur is bemu tra= iicere biciturl g> eubem befignat qui rate
vebitur. vt cicero foluit atfjemsiet in afiam traiccitt(f/e= ru ab
propofitu rebeubum eft . illa igitur particis pia quc a verbis manant
palliuis et naffiue quoqj cxponi bebent. vt cuius infons animus
e/mulctaa bus non cft ib e mulctari et puniri non bebct . fon tes
accufanbi funt ib e accufari bebent.vir flagicio
fusefttrubebusincarccremibe coiicienbus jn vi cula . 8t alia reliqua
exponatur / vt fupra biximus* {JjMec tame negauerim qui eorunbem
participi oru alia quoqj ratio fit ♦ feb ea nos mobo profequi mur
iprefetiaru/que venuftius eloquiu rebbant/ ^fClxxx vi . be Repeto
♦ Qoiib repeto ^none perpulcfyre ponitur.fi quib ei accefferikneq;
batiuus foluscafus/feb etiam abla= tinus.vt jepeto fjanc rem memoria/
quobnon te neo memoria figaifieat. vt permulti extimat ♦ feb
*< H • podus meoria voluto^t
rcmifcor /et quafi oblmi oni trabitu rurlu lueftigo meoria»l;oc nos vii
vei bo ornatiffie poterimusiquonia ecbe z veteres eic quetiffimi f
requeter vfi iut* l;k illub be oratore ci- ceronis libro. cogitanti mkl)i
/ac memoria repete ti* et africanus a neuio accufatus / tnbuno
plebis <% ab antfyioctjo pccunia accepilfet / comcbiffimc to
verbo vfus* rnemoria (mquit) quintes repeto ^unc bie fyobiernu effe*'quo
Ijanibale penu iimitif tmu fyuic imperio vici in africa l et perpetua
pace vobis/ac victoriam peperi infeparabile» veiu cap= tus ingenti
voluptate longius in af rica verbis re* f erebis progrelfus furcuquaobrem
«b veltru initi- tutura ref erat k oratiof
^JXkxxvii*Promori;bieobireymorte oppe tereet fimilia,' pro viaere aute
vita agere/ be gere ctatetn / etfimilia ornatebicimus/ Optimu factii
fuerit l ne eifbe aut mobis oratio^ sis/aut verbis vtamur* eKquob inicio
bicimus) varia plurimu probat oratio* et ti veluti quibufba
fiofculis afpergitur ♦ vt pro morivbie obire /mor- t«m oppcterc/anima
expirare / vitabecebere]* ani ma efflare/ vita befugi^ rebus fyumaqis excebere
ex vita migrare/res beferere fyuanas i exii e be vi- talnwtc?
pbireiextremum claubere bie; interire i i
occibere cdfimiliacg* et iteru pro viuere vitam age re
begereetatem/ _ iii.Vtlu&oluou.Ticet viuo vita
&icimus et coniimilia» St(ne figillatim cucta
coplectar)illu& fcoc loco ani mabuertenbum iitiq ficut fepe
bicimus lubo lubu pugno pugnaiferuio feraitutemiboleoy&olore^et
fimilia.' ita et inter&u viuo vitamVviuo miferam feu
felixe vitam, vt fi quis bixerit qui expe&ita fu«= erint
virtuteconfecuti, / ii viuentbeatam/ etimor= talem vitam.et qui
predaru certamen certaucrit/ a mphffimis bonabitur muueribus . £t
quob &e va riis bicimus orationis mobis l i& ipfu be
fingulis partibus intelligebu lit , vt pro oro rogo/ precor
obfecro/ pro quafi pene ferme.reliqua tuipe coiec U}
<JClxxxix,Ib genus, Ib genus pro eius generis C quo& fere
fimile no- men expnmiOpulcfyre et vfitate bicitur vt multa funt ib
genus monftra. be multis ib genus rebus locutus eft.'quob e fimilibus.et
ita in alns^ {JClxc , Sx fcntencia , 8x fentencia quafi
fecunbum votuntaf em et prof= perc • vt gefta rcs eft cx fcntentia . quob
eft prout optabamus.et tibi i& vecit « fententiat et muftis
iuiocisconfirniliter; h 4jCxci.Inferre. Inferre
iiurii quali iniuria facere . manus iferre alicui eft alique pulfare,
impetu j quepia facere iit quepia cu ipctu et quafi vi aboriniet
jrruere} {[ Cxcii.Dare veniam* Dareveniam pulcfyerrimu
efticrnofcerectlicetia coneebere; 3°vt> 'nicio ctatis
Ijabui te amicu.amicicia micr;i tc cum eft a teneris annis/a paruulote
primis ctatis temporibue* a tenerisCvt greci bicut) vnguiculis
abincunabilisipfis.etijuiutmobi. {jQtuuei etaspuicfyerrime abolefccnciam
fignificat; {f Cxciii . F«.rire f ebus . Fcrire f ebus opfame
atcp optimis caufis ex feriali um cofuetubine fignificat f ebus coponere
vt per= fepe ictum fcu pcrcuffufcbus/eft conftitutum/ ct
compo fitum/ CjCxdiii . Hft micbi nomc fcipioni . £ft miclji
nomefcipioni.fcipioni cognome africa= no f uit.cui paojo troiano nome c
ct lic be reliquig batio cafu perulitate ac puldjerrime bicitur .
que eabe z aliis quoij mois bicutur.£ frequetius m6s fueeriores
apub eloquetiffimos et boctiffimos vi= rosioucnies/ {TCxcy
«^iunt t f ertur bicitur. i» Cum tritum vcrbu volumus ©ftenbere Aet
quob in ore populo e.' vtimur vel iperfonali fertur / vel perfonali
verbo aiunt Jet nonuncj biritur . et eis fi gulis/ vt preponimus.' etraro
ita.' feb interoii. q> exempla fcuiufmobi lut . nam firenesCvt
aiui)fur bi bwbemus aure tranf ire. et item na ita f ertur vt
nulcfc tuta ut fibes. item fyaub turpe e( vt biutur) tum ultuanbi be
grabu beiici,* 4jjCx cv i«Mebiam fuper noctem, _ onuq> ita
bicimus nocte luper mebiam vigilaui* rous quob e vltra mebia nocte
vigilauinius.ibcj z f taias ipfeteftatuWetquorubam vetcrumpro= fcut
auctoritis; <LGxcvii.Tenbo. Contra fermone tuu tebo lb e reiponbeo
tibi. y licut et tenbo cotra iter iib e tibi occurro feb fyc fyaub
i frequenti vfu oratorum inuenies; dCxcviii.ftAacte.
Macte /magis aucte .' et eft glorie et laubis fermo,' et plerucj ablatio
iiigitur.vt macte virtute elto.ib 9 et poete vfurpat/et fcriptores
fyiftoriara* etbe= mu oratores ipfi. qui lermo C vt multi
erubitilu= rai trabunt)a facris bebuctus elt; (TCxcix. 7Kb
expiicanbu locum tue genus gentile ac patnum effingimus. duoties
alicuius explicaturi fuaius/iiue genus/ I fiue locu/getuWc
patriu nome effingimue. qucb quifecuBeffccerit/fortaffelatine locutus
fit;febil lepibe penitus/atc| Ibecore. vt qui fuent a firacu= fis
oriubus/no be ciracufis bicebul J? firacufanus no be atl;els<f?
atfjemefis.et fic be aliis. atcj i gc= nerifc^ /ac familiis nos no be cu
abltio vtimur(vt muiti l feb ibc nome effidmus ♦ vt no bc ftauris f$
luurus . r 6 ite be grecis fcb grccus non bc catufis feb catulus.non be
batis feb batus . Qua qmbe a reib mento afferebu fitl quob
pliniusipfeaiebat/ q> beriuationes no fyabet firmas regulas . fcb
exe= unt/tcrminaturc| vti ipfis autonbus placet ♦ fic a
tfyaurotfyauru/tfyaureu^ttfyaurinu bjcimus» et quoe nos romanos bicimus^
bicut greci romeos» guos nos cartfyaginefes ^iUi cartfyiboneos
vocantt &qb in enfis/ valatq as / fi ab loca pertinent fre=
quetiores termina'.iones funt. vt albanenfis/ vero nenfis dufiuua .'
taretinus /lacebcmonus .'eiracutas nus^arpinas.iftlii quoc| funt eorube
nominu exi tus.feb 11 frequetiori vfu celebratur.quob ibe ct in
quibufba aliis fit«que mq a generis noibj fluxc- re neqj loci vllius.vt
tcrecianus cremes/platoicuB gigesifocraticus gorgias.queoia a propriis
pro= fecta lunt/atcj origine traxerc. feb que alia fyac bc re^ici
pQiTuUtuipe coQitatione coplectere/ (TCC.Conoi\ Conorrjanc
rcm optimc ac peruenufte oirimuB, prefertim fi bifficilior fit.'et arbua.
quo pacto cice ro fepe vtebatur. vt oe pcrfecto oratorci maguum
opus ct arbuum brute ccnamurf {[ CCi«{3tubco» Et ftubeo fi
quib ftubiofius effecturi fumus coiam accufatiuopulc^crrimc
iuncjitur; (JCCii. Defibero* Dcfibero vcrbu pulcfyerrime
pofitfi e . na cu befis beriu fit abfetiu reru perfepc bicimuf befibcro
amo re tuu quafi tu no mc amas.bcfibcro tua prubetis anWquafifis
iiipies.et ltem bc alns; ijCCiii . complector ♦ C5plcctor
perbiff ufu e/atcj ornatu verbu.prefer= ti vcro aiiquibus abiecus/ Jjac
roe.vt te amore/at q beiuof ecia coplector /pro te amo» cogitatione
co plecfcr .'qucb e cogito.z lb e aiificut facultatecofe quor/eft
rei ipfius; {JCCiiii Degerubjuiflf Illub ignoranbu non tltiq
gcrubiuuar mobus ab omni verbo fimili procratur / fi quanbo nobis
fo ret eo opus . vt cantanbo rumpitur anguia ib eft bum cantatur l
vt ait feruius * et alio in loco acti^ uc bictum eft* cantanbo tu illum
it> cit bum canis. / I * 5V
ib efficere atqj vfurpare oratores queunt/ (] CCv^be
quarto p retoriet quartu pretor Putat nonulli nicfjil itereifeiu quis
bixent quar - to pretor / ct quartum prefor / et (ic be aliis. feb
magna e certe bra/vt.M.varro teltis e.na quarto pretor locu figmficat/et
tres anteactos. quartum vero befignat tpus .Caue igitur biligenter ne
per= pera fjifce vtaris ronibj.ne ofuib eotra veteru/ at cp
eloquetiu roore/cofuetubinecj faciamus. quare terciu coful/ac
tertio cdlulno ibefignificatt {JCCvi.Kuri effe» £eb ne plura
iH f equar(na infinita pene «iu fmob precipi poflut)ib tene memoria
q? no irure effe/feb ruri ee bicimus.quob cu f eftus popeius
affirmat tum terecius cdprobat.aif ei ruri fe cotinebat/
Quaobrem u qua reliqua fut.'paucis ex^ e^.amus Nam cu pro
coficiebis epiJfoIis I)ee potissimu atligerimus si salutatioms formuia/ ac
regula ibu um nonaruqj obferuatione patef eceri .' iure l;uic
p aruo inftituto fine ac mobum ftatuerini/ 4/C Cvii.Vale
Salue» Vale igitur ac falue verba pro marci varronis /et
omnium boctiifimorum virorum (entencia ibem fignif icare
vibentur, Quibus nos alias in faluta= 60 aiias in execranbo vtimur
* ex quo terenciann < iliuc» 2. valeant qui inter nos bifdbiu volut
/ac cu= piunt mortuis quoqj et qui mortaliu vita beccffes runt^
quibus nullam fyuiufce Iucis optare lalu.e polfumus ,'nonuncj vale
bicimus. CE?t veterea quobam eifoe ibem verbu pro mori
bicebat^quafi nicfyil araplius viuentibus fibi cu mortuis futuru
elfet t et imperpetuu iam ab eoru afpectu bifcebes rent.Nam neg? valet
llli nec| falui effe polfunt ob eabem rem abbut nonulii bene f eliciteng
abuerbta aut fi qua alia funt euumobi fiemihcatie. Veruta=
meninepiftolisipfisvaiein finebicere cofueuis mus ab^ vlla abuerbii
acceflione^ perinbe ac ami* cis vite falute ac f eligitate exoptemuf
.Quib igitur vale fibi querat.' quo ve illo pacto vtebu fit nofcef
Ct GGviii.bico tibi lalute iubeo te faluere, Pro falute aute piemc| nos
bicimus falutem bico et fi quefalutare cupimus 4 batiuo cafu
aptifume appofucnmus» vt vaie et cefari bic falutem . T^lia quo(j
erit faiutanbi ratio.vt iube fcipioncm falue* re quob eft fcipionem
faiuta . iSiam ille mobus vi quabam befiberii cotinet . ct pro antiquoru
more et confaetubine inf initiuus mobus in alium tranf mutatur ♦ vt
iubeo te faluerc ib eft lalue . iubeo te gaubere_pro gaube;
^JCCw.Meo noie vel meis vcrbis, ■ t {Tp ro mea
ex paif e. Quob vero alii ex mea parte bicuntl mulfo quibe ornatius
bicitur vel meo noie vel meis verbis/ (JCCx*Dc calebis/nonis/et ibibus»
Quota aute cuiuicuqj mefis biem velimus mtellr gereicalebis/nonis/ibibus
ve notamus.necj quib illi fibi velitinuc expiicare cofiliii eft.feb quo
pac- to bicamus figulorum mefium bies.' et quomofco ab eis
nominatione fufcipiat . cpobrem intelligebu elti primis/ primu cuiufqi mt
fis biem/ calenbaru appellatione vocari . fecunbu quas nonarum bies
coftituitur . ef in aliis quibe mefibus feptima luce Marcio/Maio
lulio/Octobri.in aliis autem qui» ta/Ianuario/Februario/yvpnli lunio /
7\ugus fto/Septembri/nouebri/Decembri. J^tc| omne« ii bies qui
cdlenbas et nonas intercefferint*' nona- rum cognominatione cefentur .
vbi et numerum meminenmus /ac nonas ipfas.et ille ablatiuo con
ftruuntur.' fjee accufatiuo . Seb internumeranbu etprepoftero vtemur
orbine^et nonarum biem co numerabimus .' atnonisexactis/
proximosocio bies . ib quocjt in quolibet menfe ibuum umiitter
cognominatione fignincabimus* fcb pari rone tu orbis/tu
anumerationis.reliquos veroeius mefi» (quotquot fuperf ueriObies calebaru
appeliatione H * 4, >
notabimus.que hxturiJacpYcximi fut mefisi neeg orbinis/necp numeratiois
roeimutate. 7>vt ib om nc exeplo iiluftrabu iSitqf martius nobis
exeplo. cuius curriculu vno ac trigefimo bit coficitur .pri tna
ltaqj bies halenbe erut mahi.fecunba fexto no nas marcii.tercia quito nonas.
quarta qnartono* nas . quita ttrcio nonas . fe.\ta no bicitur
fecunba nonasifeb pribie nonas.et lta be lbibus at^ fcalcn
lsfeptima bieg none erunt marcii . octaua octavo ibus marcii .nona feptio ibus
mattii becima fex to ibus marcii.vnbecima quito lbus . ouobeum*
quarto ibus. tribecima terno ibus . quartabeciina pribie ibus quitabecima
ibus erunt marcii.febecia bccimo leptimo halenbas aprihs. quoniam is
me fis proximum fequitar.beamafepnma beamofrx to halenbas april.g.
becima octava bccimcquinto halerbas/becima nona becimo quarto halebas.
vi ccfuna becimotertio kalcbas. vicefimapt ia buobe* cimo calenbas.
vicefimaiecunba vnbecimo calebas viceiimatertia becimo calenbas ,
vicefima quarta nono calenbas vicefima quinta / octauo
calenbas. Viceuma fexta feptimo caienbas . Vicefima fepn= ma lexto
cahnbas. Viceiima octaua quinto ca« lenbas . Vicelima nona quarto
calenbas . Trice frnia tertio calebas. Tricefima prima et
nouifiim/i i / K
/* * « J pribie fcalebas aprilis.In ceteris omibus eabefer
3 uaoa eit ratio bieru, Dieru autem numerus f;aub fe lateatgui in
propmtu eft cmnibus/ 4jCCsi ♦ P^ibie kaienbas ,'pribie,
nonas,'pribie ibus. Pribie aute fcalenbas/pnbie nonas/pribie ibus
et «t fignificat quob vetuftiffimi bicebant biepriftini pro abuei
bio quob fignif icat bk priftino . et iic per vetuitomore biecraf tini /
et biequitiet biequinto umiliter pto abuerbio , Veru nos prifcam
nimis et Ipombiore vetuftate vbicf f ugere ac vifere bebt mus, #vc
bene et preclare cefar preciperc Folebat/ ta§ fcopulu fic f ugienbu ee
iaubitu /atq ifoles ver fcum; <L Pro genitis aate ihenfiu rectius
pof= felfiua nomina finxerimus. vt pto ijalebis marcii fic
uenuftxus bixerimus halebas martiaf z ita apri les/maias / lunias /iulias
/ac quitiles auguffas feu fextiks/ieptembrias, et itaianuarias/
fcbruarias g> autem m haknbis/nonis ibibuiq abiatiuo cafu
iugimus.' jbcm poifimus in accufatiuu tranfferre et ab preponer e feb ib
iignificst tempus fere biu= turnu, vt ab bccimu kalenbas februarii bebiiti
ab me litteras . ego vero ab ocfauu ibus lanuarias ao te
fcripferam^abet enim vim tejs»f»e*4^vel:;emen twem
fyocpofterjus; fc> J 4 1 Operis peroratio. Me «Sor
pl«» fcribamdpc micfy Etic imprefen* tiarum obtulerut ! quc anotatu
bigniora vila funt{ nuc« tibi multo plus ferfafe conbucent ; cj
eoru preceptioncs i quieafbemetepiftohsetoratiQm; bus tribuunt
partes.quorum penitus enpient.ua eb error .afa* ita fentienbui vti
littens ipbs ab te concinnc bilucibc^ perfcribamus .'ac noitram
len» tcntia afc» mente ^comobiffime apenamus . cj? cu bec bili S
cnter tenueiis < ck in£inito pene fcrum r« La numcro;alia qucbam no
mmus taaife vtt< ha,'feb multa grauiora (ubnectam.auaobremCvt
facis ) cupibiwme ftubia htteraru complectere at L ea
queinbiesaffequerisabcxeraUttommawo moba? IVale?
f/fluguftini bati fenenfis oratoris primaru liajjocjicus libellua
- octttioniB precepta finitf 4" oc Kt
e^a rAficm ^•S. "atriftcr
mM^urinxx^j^iit^Scnom^m ttyAnne* ie fUmati* ^d{' Llmulas
kriwor frpi » Grice: “Dati is into ‘elegance’ but he is also into
‘regulae’, which are a bit like my maxims – my maxims can be exploited for
‘effect’ – and those are the types of rules that Dati is interested. Sadly, his
philosophy has been interpreted as that of a mere linguist or grammarian
prescribing on how to write letters! But he surely was a pre-Griceian who is
looking for ‘rational’ pragmatic reasons to the effect of a most effective, yet
‘elegant,’ communication. Many examples can be philosophical: ‘women are
women’, ‘war is war’. ‘Women are women’ is not meant as a substitutation for
Parmenides’s law, x = x. Such an utterance would be, “Every thing is identical
with itself.” “War is war” is different in that ‘war’ is uncountable, and we
can keep the singular ‘is’ of Parmenides’s law, x = x. But why do we consider
‘War is war’ a tautology? Because it is the exemplification of ‘x = x” – Now,
some philosophers claim that ‘war is war’ – or Parmenides law, for that matter,
isn’t not a ‘patent tautology’, since it needs to be formalized in the
predicate calculus, and the predicate calculus is not decidable, i.e. there is
no algorithm for its interpretations which render its formulae tautologous. Augustinus
Datus. Augustinus Dathus. Agostino Dati. Keywords: ELEGANTIOLÆ, retorica,
grammatica. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Dati” – The Swimming Pool Library.


No comments:
Post a Comment