Grice e Javelli: l'implicatura conversazionale -- semantica del segnare -- segnante e segnato -- filosofia italiana -- Luigi Speranza (S. Giorgio di Canavese). Filosofo italiano. Grice: “I love Javelli – he is, like me, an Aristotelian; being a northern Italian, he is a Thomstic Aristotelian, which I’m not sure I am!” Grice: “One good thing about Javelli is that he commented on MOST works by Aristotle!” -- Essential Italian philosopher. Studia a Bologna. Fu esegeta. Argomenta contro Lutero. Opera omnia” (Lione, Giunta). Partecipa al dibattito sul Tractatus de immortalitate animae di Pomponazzi, di cui scrisse, su richiesta di Pomponazzi stesso una confutazione. Partecipa al dibattito sul divorzio di Enrico VIII, esponendosi a favore della scelta del sovrano. M. Tavuzzi, in "Angelicum", DBI. Casale Monferrato. modum definiendi, dividendo et demonstrandi, Tu tamen adverce licet fiteadem realiter, ratione tamen distingui turinquantu docens, et inquantu utens. Namin quantu docens consideratur in e, in quantu utens relpicit alias scientia. Logica docens sufficienter diuiditur in tres partes. Prima est in qua tradatur de terminis in complexis, et hoc ditiiditur in duas. In prima consideratur de terminis secundo intentionis, et iste est liber praedicabilium. In secunda consideratur de terminis primx intentionis, et iste est liber praedicamentorum, et post praedicamentorum. Secunda est in qua tradatur de terminis complexis, id est de oratione et propositione et hic est liber “Peri Hermenias”. Tertia est in qua tradatur de argumentatione et hoc dividitur in quatuor. In prima agitur de argumentatione syllogistica absoluta et simplici, idesi noh applicata alicui materiae et hic est liber pnorunviln secunda agitur de syllogismo demonstratiuo, et hic est liber posteriorum. In tertia agitur de syllogifmo topico, id est probabili, flthic eft liber topicorum. In quarta agitur de syllogismo fallaci, quem dicimus sophisticum, co q* per ipsum solum gc iteratur deceptio, et hic est liber elenchorum. Hoc est summa librorum, quos tradidit nobis Aristoteles inventor logicae. Reliquos autem minores tradarus quos appellamus parva logicalia, non habemus formaliter ab Aristotele. Sed posteriores traxerunt virtualiter ex praedictis libris Aristotelis, ita <y eorum principia iam habuimus ab Aristotele, ut tibi declarabitur, quando agemus de consequentiis et suppositionibus etc. Et aduerte q? sufficientia praedictae divisionis fumitur hinc, argumentatio ut dictum est supra Jeft pn cipalc confideratum a logico ueluccius finis, non enim logicam quaerimus nifl ut acquiramus habitum faciliter et ra de argumentandi ad quancuncp conclusionem. Argumentatio aut est quoddam totum conflans ex propositionibus, ut tibi declarabitur loco suo, propositio vero confiant ex terminis. Cum igitur eadem scientia sit considerari va totius et partium, necesse esi logicum versantem circa argumentationem, considerare de argumetatione et partibus eius, partes autem cius fune duplices. f. propinquae et remotae propinquae sunt propositiones remote autem termini in complexi, nam propositiones componunt immediate argumentarionem. Termini aurem incomplexino componut eam, nisi quia ingrediuntur propositionem. Ex quibus conflat in qua confiderantur termini in complexi, ordinatur ad secundam, in qua confideratur propositio et secunda ad tertia, in qua consideratur argumentatio, et in ca completur intentio logicj. Conftar igitur quomodo dinldenda sit logica, et quae sint cius partes sufticienrcr ipsam di nidentes. Hoc de praesenti cap. dicta fint. A quo sit incipiendum in logica et quis ordo prosequendus ne confundatur ingenium nouicii. In septimo capite investigandum est a quo primo incipiendum fit tractare in logica, et quis ordo m tractandis lcruandus fit, ne novicii ingenium confundatur. Quantum ad primum aduerte quod nonulli confidcrant logicam inquantum est DIALECTICA, id est DISPUTATIVA, alii autem inquantum versatur circa argumentationem, quae non solu potest fieri voce sed et mente et scripto. Primi considerantes disputationcm non fieri sine SERMONE, nec sermonem sine uoce, nec vocem sine TONO, ideo a sono tanquam a priori et communiori definitive et divisive dicunt inchoandum. Secundo loco a voce definitive et divisive. Tertio loco a nomine et verbo ut habent c(Tc in voce et componut orationem et propositionem vocalem, ex quibus componitur syllogismus sive argumentatio vocalis, qua sit DISPUTATIO INTER DUOS. Hunc ordinem lcruat Petrus Hispanus et ratio ad hoc movens cum fuit, quia consideravit Aristoteles in suo libro “Peri Hermenias” acturus de propositione definit nomen et verbum ut funr cius partes integrales per vocem, quafique non confideret de nomine et verbo et oratione et propositione et argumentatione, nisi ut deferuiunt disputationi, cui non deferuiunt nisi ut sunt in voce reliquit ergo omnia praedicta ut sunt in mente et in scripto et intendit de modo magis famoso ac notiori ad sensum, qui est modus in voce. Alii autem advertentes <f licet modus ific famosior et vulgarior fit, tamen experientes quod omnia praedicta habene esse IN ANIMA, in voce et in scripto, nec unquam proferuntur voce, nec feribuntur nisi prius mente concipiantur, unde et dixit Aristoteles in primo “Peri Hermenias”, quod ea quae sunt in voce, sunt earu quae sunt in anima PASSIONUM id est conceptuum notae i signa, ideo arbitrati non sunt incipiendum a voce nec a sono, sed a termino, id est DICTIONE. Nans terminus ut est in mente componit propositionem mentalem et ut est in voce, componit propositionem vocalem et ut est in scripto, componit propositionem in scripto, et quoniam nomen verbum et oratio poliunt ede in mente et in voce et in scripto, ideo dicunt melius esse quod definiantur per. Ti terminum ut pote magis communem et per vocem. Hancjg! cur viam uc universaliorem sequemur et prateipue quia no concrariacur priori sententiae. Nam sicut est verum dicefe. “Socrates est homo; ergo, Socrates est animal,” sic est verum dicere, nomen est vox significativa, ergo est terminus significativus. In plus enim se habet terminus quod vox, quem vox non evrificacur de nomine nisi ut est in voce. Terminus autem verificatur de nomine, in mente, voce, et scripto. lncipiemus ergo a termino definitive et divisive. Quantum ad iccundum adverte tp cum termini in complexi fxnc priores fit simpliciores oratione et propositione in via compositionis et propositiones fine priores syllogismo, qm componunt syllogismum, et non cconucrfo, ordo foientix requireret q prius tradaremus de praedicabilibus et praedicamentis, et secundo loco de propositionibus utrra dat Aristoteles in libro “ Peri Hermenias” et tertio loco de syllogismis formalibus et topicis et sophisticis et demonstrativis eo ordine quo de eis tradat Aristoteles in tota arte nova. Verum quia novus logicae auditor tranft immediate ab arte grammatica: ad logicam, et logicus accipit a grammatico nomen et verbum et aliquas alias partes orationis uc dicemus pro ut componunt propositionem, et propositio componit syllogismum, ideo ne novicii ingenium inuoluatur, expedit f>us tradare de gtib9oronis, deinde de oratide et cmltiatione, sicut etiam tradat grammaticus modo grammatico et socundo loco tradabimus de syllogilmo formali et tertio loco de praedicabilibus, et quarto loco de praedicamentis. Nam abfqj notitia propositionis et syllogismi, n<» pollet novitius i illis erudiri modo logico, ut tibi tinanif eft u erir. Deinde procedemus ad alios tradatus eo ordine que tibi nianifeftabimus loco suo. Conftat igitur tibi a quo incipere intendimus, et quem ordinem foruare, ne nouitii ingenium inuoluatur. Hxc de praesenti cap. dida fint. Explicit trac. primusqui Tuit de praecognoscendis ordinatus per authorem, et reuifus per eundem secundus qui est de partibus propositionis. N rradatu iecudo agendu est de partibus orationis, quae apud Logicu praecipua une nomen, et verbum et qtr» scire non poteris quid est quotuplex sit nomen apud logicum, fifr & verbu nisi prius noveris quod sit terminus, et quotuplex sit. Et quod dico de termino intellige de voce. Primum quod poni£ in definitione nomini et verbi cM terminus apud coitcr tradatores de logicalib apud aut Aristotele vox, ut tibi declaravim9 i tradaru pcedeti, c.7. io huc tradatu diuidem i.4.capita.. Primum, Quid et quotuplex sit terminus. Secundum, quid quotuplex sit nomen et verburn. Tertium, quid et quotuplex sit oratio. Quartum, Si logico sufficiunt duae partes orationis, (ciliccC nomen rectum et verbum rectum. Quid & quotuplex sit terminus. IN pino cap. investigandii est qud sit TERMINUS et quot sine vitares divisiones cius. Hic igitur duo ageda sunt pmo definiemus terminu declarates singulas definitionis particulas secundo assignabimus coes, et vies divisiones termini. Quatu ad prnii aduerte, q? hic no intedimus loqui de oi significato in quo fumit terminus in doctrina Aristotelis. Sumii at eribus modis, Prlo funii! maiori, et minori extremitate medio, et dnr TRES TERMINI tres ex qbus coponi! oisve rus syllogismis et de hoc ino loquemur I trac de syllogismo formali, et absoluto. Secundo iiimitur pro definitioc rei, quae dicitur apud Aristotele terminus quem in se claudit, 8C terminat totam rei definitae essentiam et de hoc modo loquemur in trac. de syllogismo topico et demostratiuo. Tertio sumitur pro omni co ex quo propincp constituitur ORATIO et propositio et in quod resolvitur. Et dico propinque quoniam sicuc apud gramaticum DICTIO componitur ex aliquibus remote et ex aliquibus propinqj. sic apud logicum ORATIO et propositio ex aliquibus coponitur utrocj modo. Nam apud grammaticum DICTIO componitur propincp ex syllabis, quoniam scipsis et non mediante alio, comfonitur aurem remote ex literis, quoniam non ex scipsis sed mediante syllaba. Sic in proposito apud logicum oratio et propofitio componutur propinqj ex terminis, quem ex scipsis et non mediante alio, componuntur autem remote ex syllabis 5C literis, liter enim componut fyllabas, et syllabe terminos, et termini orationem. Ec in hoc tertio sensu solum intendimus in hoc trac. Ioqui ac definire terminum. Sed aduerte <jf in tertio sensu ad huc tripliciter fumi p6t. f. communiter, ftrl de et ftrictissime. Comuniter sumitur pro omni didionc p pinqj componente orationem, et fic non solum nomen dC verbum, sed etiam alis orationis partes, ut pronome, prepositio, aduerbium etc. dicuntur termini. Stride sumitur p omni eo quod est vel poteft esse subiectum et praedicatum et copula in propositione. In quo sensu, nec signa universalia nec particularia, nec adverbia sunt termini, quem no sunt nec possunt esse per se ipsa praedicatum aut subiectum, sed modi Huc dererminatioes eorum, fifr aduerbia sunt determinationes verbi ut “bene currit”, “hodie ucnit” &c. Srridisfime autem sumitur pro omni eo quod est vel potest esse extremum propositionis, extremum autem dico subjectum et praedicatum, &*n hoc sensu copula non est terminus, quia non est EXTREMUM, sed unitiuum extremoru, unit et copulat praedicatum et subiectum et in hoc sensu definiuir eum Aristoteles in libro priorum diccns, (? terminus est in quem resolvjf propositio ut in subiectum et praedicatum. His praepositis adrerte qr hic habemus deffinire terminfl non ftridc nec ftritisfime sumptum, sed comunircr, aliter non potiemus ipsum dividere ut dividemus infra. Nam una ex divifionibus erit haec, terminorum unus est PER SE SIGNIFICATIVUS, alius non per se significativus. Constat autem ex prxdidis quod terminus non per se significativus, non cil tf terminus stricte nec strictissimc sumptus. Definientes igitur terminum coicer et absolute fumptfl dicimus quod est pars propinqua constitutiva orationis et propositionis. Dicitur pars propinqua immediata orationis et propositionis ad differentiam literarum et syllabarum, quod non nisi mediante termino componunt orationem. undeaduerte sicut se habent lapides et ligna et fundamentum, &p aries ad compositioncm domus, sic liter ac et syllabae et termini ad constitutionem orationis, nam lapides et ligna non component immediate domum, sed componunt imediate fundamentum parietem et tectum, haec aurem imme diate dotnumrideo illae remotae, hae autem propinquae nucupantur. Sic in propositio, literae et syllabae non componut immediate orationem, sed TERMINUM, terminos autem immediate orationem. patet ergo terminum esse immediatam et proximam partem orationis ad differentiam literarum et syllabarum. Df conftitutiva orationis, quonia hic procedimus ex po- ri:ad differentiam relolutionis quae supponit constitutum ex partibus. Df ergo constitutiva orationis, quoniam hic intedimus praeparare materiam syllogismi, quae est propositio ideo investigamus in primis, ex quibus constituit pr immediate propositio, et in tractato de syllogismo aperiemus ex quibus propinque et immediate conftituitur syllogismus. Haec autem definitio convenit termino, in mente, in voce, in scripto: quoniam terminus in mente, est pars propinqua orationis mentalis et in voce, est pars propinqua orationis vocalis et in scripto, est pars propinqua orationis scripta. Viso quid sit terminus apud logicum cSmunitcr et absolute fumptus, assignandae sunt generales divifiones eius, uc Idamus iuxta quod membrum ponendus est in definitione Hominis et verbi et orationis. Terminorum, aliquis est PER SE SIGNIFICATIVUS, aliquis nihil per se, id est per se sumptus significativus. Terminus per se significativus est ille qui ultra se ipsum aliquid intellectui re-presentat, ut “homo”, “animal”, “lapis”: representat enim homo ‘intellectui animal rationale’ et “animal” re-praesentat ‘animatum sensitivum et per se motiuum’, et “lapis” ‘corpus terreum durum offendens pedem’. Nam SIGNIFICARE est aliquid intellectui re-praesentare. Vnde idem est terminum esse per se significativum et esse per se re-praesentativum alicuius apud intellectum. Dicitur ultra seipfum, quem re-praesentare seipsum intelleftui est commune omni termino, cum fit intelligibilis ab intellectu, cuius obiectum est ens communis fit num ut se extendit ad ens reale et ens rationis ut dicemus alias. Terminus nihil per se significativus eft ille qui per se sumptus ultra se ipsum nihil intellectui re-praesenrat -- ut “buf” et “baf” et “biltris”. Dicoper se fumptus, ut excipia quando proferuntur ex intentione irridendi. Tuc enim ex proposito irridentis fumunrur ut per se significativi, sed id NON EST ORDINARIUM. Nam pleruncp proferuntur aut exeunt ex ore sine proposito aliquid ultra feit sum significandi. Ad hoc autem quod sit per se significativus, oportet ut naturaliter vel AD PLACITUM IN ALIQUO IDIOMATE ORDINARIE ET CONSUETUDINE FIRMATA, sic vel sic ultra se ipsum significet. Dimisfo termino nihil per se significativ, ut pote inutili proposito nostro, quando NON COMPONIT ORATIONEM ORDINARIE ut subiectum et praedicatum, nec est pars nec determinatio eorum ad differentiam signorum universalium (/\x) et particularium (Vx), dividendus est terminus per se significativus. Et prima divisione dividitur in terminum per se significatiuum naturaliter et in terminum PER SE SIGNIFICATIVUM AD PLACITUM. Terminus per se significativus NATURALITER est ille, qui apud omnes homines idem uitra se ipsum re-praesentat intellectui, ut “homo” et “animal” in mente est autem homo *in mente* vel anima species, sive *similitude*, sive *conceptus* hominis. Se habet enim huius modi *similitude* sive *conceptus* ut *vera imago*, puta ‘Caesari’, quae apud omnes ex sui natura re-praesentat Caesarem (‘GIULIO CESARE’/Giulio Cesare – ‘Fido’-Fido. Sed adverte quod non solum terminus in mente vel anima est significativus NATURALITER sed et quidam termini dum proferuntur, et quaedam animalium SIGNA, ut dum INFIRMUS GEMIT, apud omnes repraesentatur DOLOR, et dum CANIS LATRAT apud oes re-praefentatur IRA. Terminus autem PER SE SIGNIFICATIVUS AD PLACITUM, est ille qui NON apud OMNES IDEM, sed IN DIVERSO IDIOMATE diversa re-praesentat, vel tatum in uno idiomate aliquid determinate re-praesentat, in alio autem nihil. Et causa huius est, quia huiul modi termini non significant ex instinctu naturae sicut interjectiones quae non sunt bene trasferibiles ex uno idiomate in aliud, sed impositi sunt ad sic significandum EX DECRETO ET AUTHORITATE primorum instituentium, quibus sic placuit rationabiliter tamen, in uno quoqj idiomate res singulas sic vel fic nominare. Et adverte quod ultra hoc quod terminus ad placitum differt a significativo naturaliter in hoc quod NON apud OMNES IDEM re-praesentat, dum profertur, nec significat ex instinctu naturae, sed decreto primi authori: in duobus aliis diffcrt. f. in modo proferendi et in significato. Nam terminus ad placitum per se de et distinde profertur, modo non adiit ineptitudo linguae exparte proferentis. Termini autem naturaliter significativi propter impetum passionis, amoris, aut timoris, aut gaudii, aut irae, ut in pluribus truncate proferuntur, etiam remota ineptitudine linguae. Differunt etiam ex parte significati, quoniam termini ad placitum significant conceptum intellectus: illi autem magis indicant AFFECTUM appetitus, quam conceptum intellectus vel animae. Sed ne novitius involuatur, hic sisto, donec siat capax solidioris docrinae. Dimisso termino per se significati — non naturaliter pro nunc TERMINUS SIGNIFICATIVUS AD PLACITUM multas sub se continet divisiones, quarum frequens est udis in doctrina peripatetica [LIZIO], ex quibus una est quod quida est categorematicus, quida syncategorematicus. Categorematicus est ille qui tam g se sumprus quam cum alio, tam in ppone quam extra, aliquid ultra se ipsum intellectui re-praesentat -- ut “homo”, “lapis”, “curro” – ego curro – nomen et verbum -- , “amo”. na “homo” g le folutn significat ‘animal rationale’, “lapis” [significant] tale corpus, “curro” [significant] adum currendi, “amo” [significat aduin amandu --- “shaggy” significant ‘hairy-coated.’ -- syncategorcmaticus est ille qui per se solum sumptus nihil extra seipsum apud intellectum significant – “What is the meaning [SENSE] of ‘or’, or ‘to’?” --. Si autem sumatur cum alio, puta cum nomine substantivo [non adjective, ‘shaggy’] e vel cum verbo, simul significat, inquantum determinat nomen aut verbum. Et sic signa universalia (/\x) et particularia (Vx) et preposinones (“to”) et adverbia, et coniunctiones (“and,” “or”) sunt termini syncategorematici. i.co significativi. Nam signa universalia (“all”, /\x) determinant nomen substantivum politum in subjecto ad ft a dum pro OMNIBUS, aut pro nullo – ut, “Omnis homo currit”, nullus homo currit. Signa autem particularia (Vx, some – at least one --) determinant subiectum particulariter -- ut “Quidam homo currit”, +> “Quida homo non currit.” Praepositiones (“to”) aurem determinant nomen ad constructionem pro cerro casu, puta ablativo ucl accusative. Adverbia determinant verbum f>ro determinato Io co, ut adverbia localia, vel pro determinaro tempore, ut adverbia temporis , vel pro determinato modo quantitatis ucl qualitatis tut adverbia quantitatis et qualitatis. Coniunctiones (‘and,’ ‘or’) autem determinant terminos et orationes, secundum, modum copularivum (‘and’), vel disjuinctivum (‘or’) vel illatiuum. exeplum primi, “et” ,arcp exemplum secundi, “vel,” “aut” , exemplu tertii, “ergo,” igitur, iracp. Inter syncategorematicos terminos non comprehenduntur intejectiones (“ouch!”) : quoniam ut docuimus signficant NATURALITER, nec pronomina primitiva, quoniam sumuntur loco proprii nominis et certam significant personam. De derivativis autem videtur quod sic, quem sunt ut determinationes nominum substantivum - ut “meus liber”, “tuus pater”, “nostra patria,” etc. Similirer participium ji5 eft terminus syncategorematicus, compleditur enim nomen substantiuum et verbum -- ut “legens” loquiTUni» ‘homo qui legit’ loquitur. Ex his omnibus sequitur, quod cum sine odo partes orationis, tantum nomen et verbum sumendo cum nomine pronomen primitivum, et cum verbo participium, sunt termini categorematici, alix autem partes sine termini syncaregorematici apud logicum, et caulam huius dicemus postquod definierimus nomen et uerbum. Terminorum categorematicorum quidam eft primat intentionis, quidam secundae. Prima intentio apud veros peripateticos (LIZIO) est primus conceptus fundatus immediate in re, quod est ens reale, ut primo apprathenditur prxhenditur ab intellectu, -- ut ‘animal rationale’ est prima intentio quam format intellectus, et immediate fundatur, iit natura hominis. Secunda aurem intentio est secundus conccprus formamus ab intellectu, fundatus in re non immedia ce fcd mediante primo conceptu, ut efle praedicabile de pluribus differentibus numero in quid, est secundus conceptus quem format inrellectus de homine. Nam postquam appraehendit cp ‘homo’ est “animal rationale”, advertit ut est ‘animal rationale’, convenit omni contento sub homine, et fic est praedicabilis de quolibet suo individuo in quid, et tunc format secundum conceptum, dicens quod natura hominis e eo quod est ‘animal rationale’ est praedicabilis de pluribus differentibus numero in quid et quod dico de homine incellige de qualibet natura specifica contenta sub animali. Terminus igitur primis intentionis est terminus significans primum conceptum, fundatum immediate in essentia rei -- ut “homo”, “capra”, “leo”. Terminus autem secunda intentionis est terminus significans secundu conceptum fundatu in natura rei median re pmo conceptu -- ut “genus”, “species”, “differentia”, “singular”, etc; Et ne confundatur intellectus novitii hic sisto. In tradaru aute de universalibus sive praedicabilibus diffusius et altius de terminis pmx, et feciidx INTENTIONIS loquemur. Et aduerte quod divisio termini in terminos pmz impositionis, et secundo positionis apud nos, qui sequimur VIAM REALIUM non differt a praecedenti. Nam “homo” in mente vel anima excogitatus, et voce probatus, et in scripto politus, significat (>mum conceptum ideo est terminus pmz intentionis in mente vel anima, in voce, in scripto. Et iste terminus species ex cogitatus in mente vel anima et in voce et in scripto et secundae intentionis, quia significat secundum conceptum modo quo diximus. Non ergo est necesse ultra divisionem faftam inter terminos f>mx, 8( secundae intentionis, assignare eam quae dicitur pmz, & secundx imtentionis ut penitus distinctam aprxcedenti, qux fuit inter m x , et secundx intentionis. Hoc enim continetur in illa. Terminorum quidam cfimunis, quidam singularis. Cdmunis eft q de pluribus pradicatur -- ut “homo”, “animal”, “lapis”, et apud grammaticum dicitur nomen appellativum, quem pluribus convenit. Terminus singularis est qui de uno solo praedicatur -- ut piato, & fortes, et apud grammaticum dicitur nomen proprium, qmuui foli conuenk, & ad «erte <y terminus singularis apud logicum pot fieri quatuor modis, primo per nomen indiuidui, ut “Plato” 'ftudet, secundo per nomen coe adiun&o pro nomine demonstratiuo, ut hic homo studec, tertio per nomen circtinlocutum. i «miiltas circunstantias singularizatum, ut Sophronifci primogc nitus filius feribit, quarto per ly, quod apud logicum, et philosophu est signum demonstrativum, ur ly “homo”, ly alal &c. Terminorum quidam magis universalis, quidam minus univerfalis, & utrunq; membrum continetur sub termino communi. Magis universalis est qui praedicatur de pluribus q minus univerfalis, nam magis univerfiilis praedicatur de omnibus de quibus praedicatur minus universalis, &1n hac divisione continetur animal et homo, na animal praedicatur de omnibus de quibus praedicatur homo et de aliis pluribus ut de omni animalium specie, homo autem tantum de contentis sub homine individuis, et iuxta hanc divifionem asfignabimus ordinationem conten Corum io quolibet praedicamento, procedendo a generali! Cmoadfpcdalisfimum. Septima divisio. Terminorfim tam singularium q communium quidam eft finitus, quidam infinitus, finitus eft determinati et certi significati: qui scilicet fignificat unam ccr tam ac determinatam naruram, et de nulla alia verificatur, ut homo significat solam naturam rationalem, animal foli naturam fenfitiuam, etc. Infinitus est qui negat unam naturam,eam, scilicer quam significat terminus finitus, et ucrifi catur de quacuncp alia, ideo dicitur infinitus, id est indeterminatus in significando, et terminus finitus fit infinitus per appofitionem non, ut non horno, non lapis, non animal. Nam non homo negat naturam hois, $ ( verificatur de quat Cunc $alia« Vndc lapis eft non homo, leo eft non homo &c. Et aduerte q' quando terminus finitus, infinitatur per non. iS fit tota una diftio,ut non homo, fi autem ftet non, per se, & homo per se, dicitur terminus non infinitatus sed negatus -- ut “Non homo currit”, et per terminum negatum fit propositio negativa haec enim eft negatiua “non homo currit”, haec autem eft affirmativa, non homo puta leo currit. Terminorum quidam est positivus, quid priuatiuus . Positivus est qui significat aliquam formam sive habitum perficientem fuum fubiedum,ut uifus perficit ocu lum «Lux aerem, iuftitia animum etc. Privativus est qui significat negationem talis formae, relinquens taroe aptitudj k ne in fubiedo, eo quod eft aptum hre talem forma -- ut “caecitas,” “tenebra,” “iniustitia,” “mores furditas”, etc. “Caecitas” enim significat negationem visus in oculo apto here visum, modo, et te porc quo cft aptus videre. Dicitur notanter quod est aptum habere talem formam, qm fi non est aptum , no uerificacur ii de eo terminus priuativus, sed terminus pofitiuus negatum aut “non videns”, non lucens, non audiens. Unde de lapide haec est falsa – vera apud Grice. “Lapis est caecus,” -- vel surdus, uel tenebrosus, haec autem est VERA. “Lapis est non videns”, non audiens, non lucens. Terminorum quidam abstradus, quidam a concretus. Abstractus est qui significat formatu per se fine f- connotatione subiedi -- ut “color”, “sapori”, “albedo”, “dulcedo”, “anima”, “iustitia”, “spem” (‘speranza’) etc. Concretus est qui significat formam conno i- tado subjectum, uc “coloratum”, “album”, “nigrum”, “animatum”, “iustum”, ‘hopeful,’ etc. Et adverte quod haec divisio coincidit cum illa, dc :t qua erit fermo in ante praedicamentis, scilicet Terminorum r, quidam est denominans, ut grammatica, hic est idem quod ab li ftradus, quidam denominativus, ut grammaticus hiccR idem quod concretus. Terminoit quidam in complexus, quidam complexus. In complexus est ille, qui est terminus simplex, er vel copoficus, vel uniens in se plure? terminos per se significatiuos ad placitum, ita tamen quod habent uim unius exem- ,a« pium primi homo, capra, leo, exemplum secundi. Scuti- K. fer, armiger exemplum tertii “paterfamilias”, “primo-genitus,” “sanctus Georgius”, “summus pontifex”. Comple-Jtu« eft ille, qui in se aggregat plures terminos per se significativos ad placitum, qui NON HABENT VIM unius, sed siue aggragati, siue separati recinet suum proprium significatum. Et nccerminus complexus semper est oratio, aliquado sine verbo, ut “homo [est] albus”, “animal [est] volatile,” in qua *secunda* pars determinat, et limitat primam, aliquando cum verbo -- ut “Homo est albus”. Vnde logici univerfaliter dicunt quod terminus incomplexus est ut dictio. Complexus autem ut oratio. Tuta men aduerte quod terminus complexus coitcr nominatur per orationem infinitivam, ut deum ede trinum hominem esse risibilem, quae oratio dicitur e(Te quid coplexum, et enunciabile, ut ibi manifeftabitur, cum loquemur de modalibus. Terminorum quidam significant sine tempore quidam cum tempore. Significare sine tempore est significare rem absolute sumpram non mensuratam aliqua differentia temporis, cuius differentis sive partes praesens, praeteritum, et futurum, et hoc modo significar nome et pronomen sumptum loco nominis. Nam dum dico hoitio, aut animal, homo significar rem quae est homo absolute, et non inquantum praesntem, aut praeteritam, aut futuram. Tu tamen aduerte quod licet nomen significet sine tempore, nihil tamen prohibet aliquod nomen significare tempus, aut partem temporis, ut haec nomia, tempi, hora, dies ebdomada, mensis, annus. Nain licet significet tempus, non tamen aliquid distinctum a tempore, et mensuratum tepott. Per oppositum autem significare cum tempore est significare rem adiunda aliqua differentia temporis. Et hoc modo verbum et participium significar cum tempore. Verbi gratia “curro” et “currens”, significant currum pro tempore praesenti, et non aliter, “cucurri” pro praeterito etc. Unde significare sine tempore, ut dicemus infra, proprie convenit nomini, oppositum autem convenit uerbo. Terminorum quidam univocus, quidam AEQUI-VOCUS, quidam analogus. Univocus est qui sub UNA definitione naturam unam significat, sive sit una specie, sive ana geacre -- ut “homo” sub hac definitione, est ‘animal rationale’, significat natura humanamquae est una spe, &aul fub hac definitione, est ‘corpus animatum sensitivum’, significac naturam animalis quae est una genere. Aequivocus est qui sub distindis ronibus, et abfqj ordine, et immediate plures naturas significat distinctas spe -- ut “canis” significat immediate ‘canem coelestem’ sub hac definitione q* est sydus in ore sigui leonis, et “canem latrabilem” sub hac definitione quod est animal iracundum et “canem marinum” sub hac definitio ne q* est ‘animal aquaticum simile cani terrestri’. Analogus est qui sub diffindis ronibus ucl sub una in aequaliter participata plures naturas quodam ordine prioris, & posterioris fignificat. E xcmplum primi. “Sanum” (Aristotele – Grice – “Multiplicity in Aristotle”) sub hac rone q? est esse adaequatum in humoribus significat ‘animal sanum”, sub hac f one q' eft e(Tc causatiuum (imitatis significat ‘medicinam’ Isi nam, sub hac rone quod est ede indicat iuum sanitatis, significat ‘urinam sanam.’ Prius tamen dr de ‘animali’, pofterrus autem de ‘medicina’, et ‘urina’: quoniam nonnifiin ordine ad ‘animal sanum’. Exemplum secundi. “Ens” sub hac rone quod est cui debetur eflfc, significat primo ‘substantiam’, deinde acens quoniam substantia est ‘ens’ simpfr, et “accidens” est ens “secundum quid”, et solum in ordine ad substantiam. Hic termini cur universaliorcs divisiones quae in docrina peripatetica [LIZIO] frequenter funt in usu, ta i libris termino logices, q pbiae. pr aepofirae aut funt, ut noviti9 paulatim a(Tucfcat, & nc fim coadi frequeter singulas repetcre. Haec dc. i .cap. dida fint. Quid et quotuplex est nomen et verbum apud logicum. In secundo capite investigandum est quid et quotupleg sit nomen et verbum apud logicum, sunt enim principales partes propositionis, ut tibi manifestum erit, primo igitur agendum est de nomine secundo de verbo. Et quonia hic intendimus agere dc partibus propositionibus, et de propositione, & de syllogifmo, non solum in voce, sed et in mente vel anima, et in scripto, ideo definiemus ca non per vocem, sed terminum qui est communis nomini et uerbo in mente vel anima, in voce, in scripto. in reliquis autem no recedemus a via, et me* do definitiuo fcruato a Petro Hispano, qui logicam Cui formavic ut compendium logicae totius traditae nobis ab Aristotele, excepro libro posteriorum. Non .n. Petrus hispano formavit tractatum aliquem correspondentem libris posteriorum, hac forte rone, qmcxiftimauit novitium penitus incapacem syllogismi demonstrativi, Nos autem faciliori modo quo poterimus particularem tractatum formabim ut paulatim alluefcat novitii ingenium, et ne fubito auditu libri posteriorum confusus retroccdat. Licet autcm Aristoteles in libro “Peri Hermenias”, et Petrus cius imitator definiant nomen et uerbum per vocem, et nos per terminum, tn no eri mus oppositi, nisi in hoc, quod nos magis ample, illi autem magis ftriftc definierunt, Considerarunt. M partes orationis folurti ut sunt vocales, nos autem ut poflunteife mentales – vel in anima --, et vocales, et scriptis. Unde sicut dicit Aristoteles et Petrus cf nomen est uox, fifr et verbum, dicemus nos i terminus, fiib quo continetur terminus vocalis qui dicitur vox etc. Primo igit agentes de nomine definiemus quid sit apud logicum, et si multiplex est. Quantum ad primum adverte cp nomen ad mente Aristotelis in voce, in scripta est TERMINUS PER SE SIGNIFICATIVUS AD PLACITUM sine tempore, cuius nulla pars separata aliquid significat finita et reda. Primo dr quod est terminus, quem nomen est pars propinqua ofonis et proponis, ut patet. Et quem terminus est quid magis commune quod sit nomen, ut patet ex op. praecedenti. Nam et verbum est terminus, non tamen est nome, ideo in haedefi nitide ponif terminus ut genus. Na ut declarabimus trac de syllogismo dialectico, pmus terminus in definitione positus, est loco generis, quem eoior est ipso definitor, reliqui aqte ponuntur loco differentiae ut declarabimus Secundo dr p se significativus, ut excipiantur termini NON PER SE significativi -- ut “buf” et “baf” et terrmni syncatcgorema Cici ut signa univerfalia (‘omnis’ ‘all’) et particularia (‘aliquis,’ some, at least one), uc “omnis”, nullus, aliquis, quae licet apud grammaticum fint nola:, non tamen apud logicum, quoniam g (e fumptanon polfunt esse praedicarum ncc fubic et u proponis, fcd tm determinant subiectum. Au aur praedicatu uc docuimus in rertia divillonc tcrminoif. Tertio dr AD PLACITUM ad driam termini significatis NATURALITER -- ut interjections (“ouch!”), quod condant non clfe noia qm no declinantur per casus, nec fune fubicdumaut praedicacutn proponis nisi in suppositione materiali -- ut “heu” e interie&io, heu eft bi syllabum, & ad driam termini J. conceptus in mente vel anima, qui NATURALITER significat ut declaratur in. i “peri hermeneias” t Quarto dr fmc tempore ad driam verbi, quod significae cum ege, quid fit significarc fine rge, & cum tge iam docuimus in divisione terminorum , et diximus q? no «nconucnit aliquod nomen significare tempus, ve; partem tgis -- ut dies, hora non th cum tgc. Vide tu illic» Quihto dr cuius nulla pars separata aliquid lighat. idi no men dividaf in partes fiias, quz (int fyllabz ut pr, & omne nomen nmplex, ucl quz fint dictiones, ut in noic composi, ut est “paterfamilias,” uel Icutiferus, et fumant g fe. i. extra totum nomen nihil significant. Quod fic intclliges,aut nihil orno significant ut marc. Na nec tnamee re, g fe fumpta ali quid significant.Vel fi aliqd significant, non th habent illuti lignatu, quod hnt in toto noic.V.G. Hoc nomen dhs signac |»ncipem. Si ante refoluat in do et in minus,do uciqj signat:;f*aftum dandi, et minus signat oppositum magis, sed ut co ponunt ly dhs nihil fignificant. f.dc significato ly dhs. Idem intellige de nomine composito, cuius partes separatz et (i aliquid fignat, non tn illud quod fignat totum nomen ccm pofitum, ut “paterfamilias” significat rectorcm familiz. “Pater” autem per se fumptus significat ‘genitorem’ et “familia” ‘familiam’, ica q in toto significant ur.um, separatz autem signiS eant duo. Ethzc expositio est communis apud veros logicos* Unde Avicenna recitat in logica sua aliquos dixifle, quod verbum in complcxum est cuius nulla pars separata aliqd significar. fi quod fic de intellectu et significato totius qm nl hil , phibct aliqd aliud fighare -- ut “magister” nam “magis” aliqd significat: et “ter”, sed non tetinent significatum quod significat “magister” nec in totum nec in partem. Er fic paret quod haec definitio conucnic nomini cam simplici, quam composito, tam primitivo, qua derivativo, dum ntodo intdligatur, uc cxpo luimus. Sexto de finitus ad differentiam nominis infiniti, quod et si apud grammaticum sit nomen, non came apud logicum, quoniam apud ipsum nomen est illud, quod potest elie subjectum et praedicatum in propotitioc. Subiectum autem et praedicatum oportet, ut determinate aliquid significent, afr propotitio effec inutilis, nec deferuirct syllogismo formado ab intellcdu pro inquirenda ucritatc.Vndc et terminus acq liocus inntilcm facit proponem, niti fumatur determinate. Verbi gratia canis coeleftis lucet. Sed uc docuimus in divisione septima terminorum, terminus infinitus nihil determinate tignat, ideo cum non postit effc fubicdum & praedi catum proponis non cft nomen apud logicum niti fecundi! quid, ut dicatur nomen non fimptf r sed nomen infinitum, sicuc solemus dicere quod “chimera” non est nomen REALE sed nomen fidum, quia nihil significat sed imaginarie. Sed dices, apud logicum hzc cft propotitio. Non homo currit, ergo poteft effc fubicdum, & per confequcns nome. Respondccur. Tales propoticiones sunt inutiles ti teneatur nomen infinitum in sua infinitate &i n deccrminationc. Si autem determinetur ticdiccndo. Non homo.i. asinus currit tunc propotitio erit utilis, sed nomen infinitum non remanet infinitum, fed zquiualet finito. Septimo dicitur redus ad differentiam obliquorum, qui non fune nomina apud logicum. Nomen enim est apud ipsum quod f m fe aliquid significat, 8( f m se poteft effc fubicdum propotitionis. Sed obliqui neutrum habent ex fe. No primum, quia tigni ficatum trahunt, a redo ticur,& deriuan tur ab co. Redus autem ticut non deriuatur ab alio tic non accipit tignificatum ab alio cafu sed habet afe. Non secundum, quia ti apud logicum formatur propotitio perucrbif impcrfonaIe, ut Platonis intereft legere: ly Platonis no eft subiectum, niti refoluatur in redum tic. Ille cuius eft legere est Plato. Sic intclUgc de aliis. Prztcrca solus redus fufficit t11 K Ir O \t. i115 s io i ur Si rii a fr-io mn. A re 3t n ad formandam prop6ncm pcrfedann et maxime de secundo adiaccntc, ad quam non sufficit nomen obliquum. Haec enim cQ perfcda. Deus est, homo est, hacc aurem imperfe da. Dei est, hominis est. Non ergo obliqui moerentur dici nomina sed fmc cafus nominum. Hoc de definitione nominis apud logicum rcalem & peripateticum dida fint. Quantum ad secundum. F quotuplex fit apud logicum, Ideft inquantum poreft c(Tc subiectum et praedicatum, ppo fitionis, conftat, ex didis quod non est multiplex, quoniam solum nomen rectum et finitum poreft clic secundum le subiedum et praedicatum in propone modo quo expofuumus.Vnde logicus a grammatico sumit fibi redum ut nc« cellarium ad fomandum absolutam proponem significativam veri & falsi Reliquos auccm casus lumir adbencclfc, et magis propter servandam congruitatcm quam veritate sermonis, ne uideatur logicus delpicere regulas grammatices. Haec de nomine dida finr. Quantum aduerbum aduerte quod ad mentem Aristotele verbum cam in voce quam in scripto sic definiendum est verbum est terminus per se significatiuus ad placitum cum tempore, cuius nulla pars separata aliquid significat, finitus & rectus extremorum unitiuus. Terminus ponif loco generis ficutin definitione nols, quia eft eoior uerbo. Nam omne verbum eft terminus: sed non converso p fe fignariuus ponitur eadem rone sicut in definitione nols fifr ad placitum ad driam interiedionuni, et verbi mentalis, qrh significat NATURALITER, ut diximus in definitione nois, Cum tempore ponitur ad differentiam nois, et pronominis, et conuenit in hoc cum participio quod uc- nit a uerbo. Quid fit significarecum tempore, 8c quare uorbu et participium signifi.ar cum tempore, uidc in diuifione undecima rerminoru. Cuius nulla pars separata aliquid sfignificar, intelligcndum est de verbo tam simplici quam composito, sicut expofuimus in definitione nominis, in hoc enim uerbum conuenit cum nomine, finirus ponitur ad differentiam uerbi infiniti. Infinitatur aute verbum sicut et nomen per appofitionem negationis, ut non curro non laboro. Quod quidem apud logicum no eft verbum, qm nihil determinate significac^ficur nec nomen infinitum. Undefacc rct proponem inutilem: nili determinetur licut diximus de nomine infinito, sic dicendo, fortes, non currit» I « feribie» Re cius ponitur ad differetiam uerbiobliqu^cft autem uerbum obliquum apud logicum uerbum prztcriti et futuri temporis, et verbum cuiuslibet modi przter modum indicativum.Vnde quaedam fune uerba obliqua ex tempore ra tum,ficut uerba praeteriti temporis, et futuri indicativi modi, ut “amavi”, “amabo”. Quaedam autem ex modo rantum uti imperativa tempore przlenri. Quzdam ex modo, et tempore, ut uerba optatiua, et subiunctiua et infinitiva temporis praeteriti et futuri. Ideo autem apud logicum non fune verba, quoniam non faciunt primo et perfcipfa propofitionem veram aut falsam, sed per redudionem ad verbum indicatiui modi et temporis przfcntis. Nam hzc non cft uera Czfar fuit,nifi quia aliqii fuit uerum dicere Czfar cft» Sifr* hzc non cft uera.Eclipfis crir,nifi quia aliqh erit uerum dicc rcrcclipfis eft. Quoniam igitur folum uerbu redum,»i»mo- di indicatiui przlenns temporis facit per se ipfum propofitionem veram et falfam, et sola propofitio indicativa pinis temporis facit syllogifmum dcmonftrariuum .i.fcicntialcm ut tibi declarabitur in rrac. De syllogismo demonftratiuo, ir dignatur logicus recipere a grammatico solum verbum indicatiuum praesentis temporis, et przcipucfum, es, cft:quo niaminipfum ut dicemus refoluuntur omnia uerba dida adiediua.Excremoru uilitiuus ut in hoc diftinguatur a nomine et pronomine fumpto loco nominis, nam illa funt ucl poffunt elTc extrema in propofirione,ideft fiibiedum et pdf catum, verbum autem non, fed habet unire extrema. Unde dicitur apud logicum copula, qm copulat przdicatum cum fubiedo. Item in hoc diftinguitur a participio, q» licec significet cum tempore ut uerbum tn non poteft effe copula, nec facit g feipfum oronem perfedam, dicendo fortes Ic gens, sed cft necefle fubintelligerc uerbum» Verbi gratia foftcs eft legens, ucl fortes leges eft ftudiofus. Conftac igiC quid fic uerbum apud logicum, & quare folum uerbum i e- dum. i. quod no deriuai ab aliquo priori: quale est uerbum lotum indicatriui modi tgis prxfcntis,vnocrctur dici abfolute uerbum. Reliqua aut tga; & modi dicantur obliqui fiue cafus uerbi refti, quoniam defcendunr, & deriuatur ab eo. Quotuplex auc fit verbum apud logicfi,non cft immora dum ex quo folum ucrbu rciftum moeref apud ipfum dici nierbum ex rone ia di&a. Sed apud gramaticu ideo eft mul tiplex uerbum, ut patet in coniugationibus verborum, et I regulis fiiis, quoniam non attendit ad formadum propone veram aut falsam sed congruam, et uitare incongruam et quoniam per oes tgis drias, & oes modos uerborum for mari por, et alio modo g uerbum aftiuum, aIio modo g paf fiuum &c.ideo apudgramaticum uerbum mulcipfr diuidic. Nam gramaticus concedit iftaurpocecongruazho eafinus f| negat logicus, ut falfam. Hxc de. 2. cap dida fmt, Quid fit et quotuplex fic oro apud logicu. IN tertio cap. poftqua actum eft de partibus oronis age» dum eft de ipfa orone ut de toto conftitutot cuius praecognitio ideo nccciraria eft quoniam feire non possumus qd fit enunciatio et propo, ut tibi manifeftabitur infra, nifi pus notum fuerit quid, et quotuplex fit oro. Hic igitur tria age da funt, primo quid fit, secundo quotuplex sfit tertio qua orationis species sit propofitio. Quantum ad primum aducrtcip ad mentem Aristotelis oratio in voce et in scripto, fic definiri debet, Oratio eft terminus per se significatiuus complexus ad placitum, cuius partes separatx aliquid sfignificant. Primo dicitur eft ter g le significa rone, qua didum eft de nole et uerbo et ponitur loco generis, quoniam eoior e. Nam ols oro eft terminus per fe fignificatiuus : fed non ccd uerfo. Difhim eft enim cp nomen et verbum funt termini per,fe fignificatini,non tamen funt oratio. Secundo dicitur complexas ad differentiam hominis et uerbi, quo nullum fiuc fimplcx, fiuc copoficil, e termiiim complexus. Quid autem fit terminus complexus nide in diuifione decima {terminorum , et illic inucnics quomodo proprie conuenic oration. Tertio dicitur ad placirum, ad differentiam ofonis mentalis, qux significat conceptum mentalem complexum, qui conceptus lignificat naturalr, sicut diximus de nomine et uerbo mentali – in anima. Praeterea, oro in uoce, et in feripto significet ad placitum, probatur fic. Partcs fux.f. nomen, & uerbum significat ad placitum, ut docuimus in cap. prxccdentJ ergo et ipsum totum confoturum ex eis, quod cft oratio. Quarto di cuius partes feparatx aliquid fignificat, id ponitur ad differentiam nominis & uerbi, quorum partes, uc docuimus in eorum definitionibus, non fignificat aliquid fc parate, modo quo illic expofuimus, partes aute ofonis fune termini caregorematici, intclligendo de partibus principalibus ficut intendit Arift. Si non de partibus secundariis, quae polfiint eife propones aduerbia etc. Termini autem catcgo rematici tam in oronc, q extra retinent fuum lignatum, ut docuimus in diuifione tertia terminorum. Vn fi fiat hxc oro, “homo albus currit”, ho extra hanc oronem fignat aial ronale, ficut et in oronc, & albus significat habens albedine. Tu tamen aduerte cp licet fit commune omni orationi haberepartes qux separatx aliquid significant, non tamen id fit uno modo i omni oronc, nam fi oro fit fine uerbo, ut ho nio albus, partes fux aliquid significant modo, quo significat dictio. Si afit fiat oro fimplex per uerbum, uc “homo est animal,” partes fux separatx eodem modo significant. fut didio. Si aurem fiat oro subiuctiva, ut si veneris ad me dabo tibi equum, partes lux funt dux ofones ut patet. Unde si separentur, significabunt non ut diftio, sed ut ofo. Vcrura quia refoluitur m duas orationes, et dux orationes in terminos componentes, ur ego dabo, tibi equum, ideo commune est omni orationi quod partes fux separatx aliquid significent, aut ut dictio, aut ut oratio. Sed dices. Quare in hac definitione non apponitur finitus et rectus, sicut in definitione nominis et verbi, prxeipue a quia dictum eft q nomen infinitum nori poteft efle fubiecti nec praedicatum, nec uerbuni infinitum poteft cflc copula, fimiliccr nec nomen obliquum nec uerbuni obliquum. Reipondetur quod ideo non opponitur, quia in definitione non debent poni nili quae conucniunt omni contento fub definito, non omnis autem oratio formatur ex nominee et verbo finito, & redo. Nam haec eft oratio, non homo currit et haec, Catonis est legere, et haec, homo currct. Qn aut diximus quod nomen infinitum et obliquum non poflimt ee subicdum, no fumus locuti de orone sed de propositione, qm sola oratio indicatiua praetentis teporis ut dicemus eft propofitio. Qm igitur aliqua orario poteft coponi ex nomine iufinito, et obliquo, fitr ex uerbo, et aliqua non, puta propo firio,idco non dicitur redus neque finitus, fed abftrahit ab utroque. Conftat igitur quid fit orario apud logicum, Quantum ad fecundum aduerte, quod apud logicum oratio prima diuifione diuiditur in orationem perfedam et imperfe&ani, deinde utruncp diuifionis membrum fubdiuiditur, nidebis infra. Oratio perfeda eft illa quae perfedum fenfum gencraf in animo audietis , id eft quod audita quietat,quo ad fignifi- catum intentum a proferente uel feribente, animum auditoris, Verbi gratia. Socrates intendit notificarc Platoni ftatfl regis, et dicit. Rex ualet fortis in bello contra hoftes, Hac ratione audita quiefeir animus audientis. Quod fi dicar. Rex contra inimicos, et non ultra procedat, imperfedum fenfum generat in animo audientis, id eft non quierat ipfum ideo dicitur oratio imperfeda. Nam audiens rex contra inimicos, ultra non proceditur, dubitare incipit uti£ prae ualeat, an fuccumbat contra inimicos fuos, patet igitur ora tionis prima diuifio apud logicum. Oratio perfefta continet quinque species, quae funt indicatiua temporis praetentis, & omnium temporum modi in dicatiui, ut “Petrus amat”, amabat amauit, amaucrat, amabit imperativa, ut “fac ignem”, deprecativa , ut “Ora deum pro me”. optativa, ut – “ut inam te videam doctum”. coniunctiva. ut “fi ucncris ad mc, honorabo te”. Omnes iste dicuntur pcrfic auditae quierant ANIMUM AUDIENTIS quo ad earum significatum, nec ipsum suspensum tenent. Tu tamen aduertc, quod imperantia, et dcprecativa non dit fefunt penes modum nec tps verbi, sed penes appofitos respectus. Nam utracp fit per modu imperatiuum, fed deprecatiua fir proprie ad fuperiorcm, imperatiua aOt ad inferio rem. Item aduerte quod coniunftitia ad hoc q» fit oro perfecta oportet, ur coplcfiatur duas orones, aliter no quierat animfi audientis, ut parer, reliquae uero spes per unicam ofonem quictant audientem, ideo per feipfas funt perfectx. Oratio autem imperfeda tres cotiner species secunduqs tribus modis poteft formari. Nam formatur per nome fubftatiuum cum adiecfiiuo, ut “homo albus” “animal risibile”. vel per duo sobftantiua per appositione, ut animal homo, deus pater, Deus filius. Et hacc eft prima species et formatur per foliim infiniriun, ut fortem currere. Si autem apponatur fum, es, eft, cum termino modali cricpcrfectarut forte currere eft posfibile. i t haec eft fecunda species, et formatur per verbum Jcipir, et definit, ut fortes incipit, fortes definit. Siautem apponatur ifinfriuum efficitur perfecta, ut fortes incipit conualefcere, fortes definit fcriberc, et hoc est ter tia species. Item aduerte <y oratio perfecta poteft fieri per unicum nomen, tielunicum ucfbum, et maxime quando sic responsiva interrogative Vt fi qtiis a te petat. Quis uenit do rnum?& RESPONDEAS, Petus,Vel sic, nunquid fortes uenit? Et RESPONDEAT: “Venit.” Confiat igitur quo dividenda sit oratio apud logicum. Quantum ad tertium aduerte quod sola orario indicativa est pmo et per (e propofitio. Dico pmo et per se qm alie species non fiunt propofitio, nifi reducantur ad indicatiuam. Vnde ifta: “Si homo volaret, haberet alas”, non est propositio, nisi reducatur in istam: “si homo volat, habet alas.” Et indicari u • prxreriti aut futuri temporis, non est propolitio nifi reducatur ad indicatiuam praefenris temporis. Nam ifta: “Ad a fuit, ideo eft^iera, quia Aquando fuit verum dicere.” Adam est sciliccc quando Adam cxiftcbar. Ratio autem propter quam apud logicum sola oratio indicativa est primo et per se propositio, est, quia intentum logici eft uti oratione ad investigandum verum etfalsum, ergo cam proprie recipit, quae secundum fe significat verum et falsum, et hoc est indicativa. Nam alis potius deferuiunt affectui mentis qua quod sint ordinatae ad enunciandum verum et falsum conceptum animi aut intellectus. Quod pacet hinc. Imperativa indicat voluntatem superioris per imperium, optativa indicat desiderium sive affectum optantis. Praedicatiuc indicat affectum inferioris erga fuperiorem per supplicationcm. Coninndiua autem licet uideatur exprimere uerum aut falsum conceptum mentis, non tamen determinate, fed fufpc fuic, est enim conditionalis quae ut dicemus in cap. de hypotheticis nihil ponit in ede. Indicativa autem dcterm.nate di cic verum aut falsum. Nam hxc eft determinate vera, homo est animal, et haec determinate falsa homo est lapis, ideo. sola'm ceretur dici japofitio. Proponicur enim imelledui ut per eam formet syllogismum, et per syllogismum deueniat in ucram conclufionis nociciam. Conflat igitur quae orationis perfeda species mcerctur logice dicipropofitio. Unde aduerte, quod logicus non tantum magni facit oronem congruam et ornaram, quantum veram, ita etiam fi eflfct incongruam et inornata, modo uerii et falfum cnuncict, accepta eft apud logicum, ppterea logicus acceptat iftam, deus feruitur ab hole licet cam reprober grammaticus negans feruior inueniri pasfiuum. Hoc de prxfcnti cap.dida fine. OlnUli/ Si logico fufficiunt dux orationis partes scilicet nomen re» verbnm redum. Caput quartum. IN cap. quarto inueftigadum eft fi dux orationis partes fciliccc nomen & uerbum redum fufficiunt logico. Tu igitur aduerte , quod logicus rationabiliter reripjt tantum duas, ut fibi neccflarias,grammaricus, autem odo Ratio uero djfferenrix est hxc. Logicus et grammaticus dififerunt fine. Intendit enim logicus fcire, difcerocrc ucrum a falfo, grammaticus autem intendit fcire difccrncre congruum sermonem ab incongruo. Ad confequendum pri- mum fufficiunt nomen & uerbum , quoniam fufticiuncad componendum .ppofirfone, quae eft significans verum uel falfum, ut tibi manifeftabiturin trac. lequeti ad formandi! congruum sermonem, et diftinguendum ab incongruo no sii Hiciunt nomen et uerbum, sed oportet uti praepoficiqnibus, et aduerbiis et coniunftionibns, S(c. Et ideo ut grammaticus habeat omnem modum formandi SERMONEM congruum, nccc sTarix funt fibi plures partes orariois, quam nomen rectum et verbum rectum. Et qm ifte dux fibi sufficiunt, ideo appellat eas categorcmaricas, id est per se significatiavs, alias autem syncategorcmaticas, id est simulsignificativas. Quis autem fit terminus categoricus et syncategoricus diximus in divisone tertia terminorum. Sed dices. Logicus indiget pronomine demonftratiuo, ut quando dcfcendic sub subiecto propositionis univerfalis affirmatiue uel negatiue dicendo, omnis homo cft animal, cf et “hic homo est animal”, et hic est animal etc. Item iniget participio, ut dicemus in trac.fequenti, quando rcfoluit propofitioncm falsam de uerbo adicdiuo in fuum parti cipiurn & Ium es eft, ut fortes currit, fortes eft currens, ergo faltem quatuor partes orationis funt ei ncccftariae. f.nomcn et pronomcn, uerbum, et participium. Refponderur nomen et pronome apud logicum funt, uC una pars, qm utitur pronomine loco nominis, et participii! ftar cum nominee et uerbo. Cum nomine quide, qm poteft efte fubiedum propofitionis ficut et nomen, ut legens currit, et stat cum uerbo, qm fignificat cG tepore, ut docuirmrt fupra, et ideo apud logicum identificanrur nomini et uerbo licet apud grammaticum remaneant diftinfte. Conflat igitur cp fint partes orationis necclfariae dialectico ad formanda propofitioncm et ex propofitionibus syllogifmum. Hoc dc prxfcnti cap.dida fint. Explicit rradatus secundus copcndii logices peripateticat ordinatus per authorem et fuit de partibus propofitionis. Incipit QVT eft de propofitione et speciebm cius. Nhoc tertio tracta, agendum est de propofitione, gratia cuius praemifimus tradatum praecederem, in quo a&uin est de partibus eius, et de genere per quod definienda eft, et hoc eft oro ut tibi manifcftabitur. Diuidemus autem ipfumin fex capita. Primo agendum eft de propofitione definitiue & diuifiuc prima diuifione. Secundo agendum est de categorica simplici et de olbus eius diuifionibus. Tertio agendum eft de, pp6ne hypothetica et eius spebus. Quarto agendum est de propone categorica modali. Quinto agendum eft de aequipollentiis propofitionum categoricarum fimplicjuni, qux funt oppofitx contrarix, fubcontrariae, conrradiftoriae, et subaltcrnx. Sesto agendum eft de aequipollentiis modalium oppofitaif. De ppone, quid fit et cius prima diuifione. In primo capitulo agendum eft de propofitione quid fit & quotuplex in genere sive prima diuifione. QuStum ad definitionem aduerte, <y sic definitur de me te Aristotelis. Propofitio eft oratio uerum uel falfum significans indicando. Primo dicitur oratio, loco generis, eft enim in plus oratio quam propofitio: di&um eft enim in tract. praecedenri, oratio perfcfta diftinguitur in quinque species, ex quibus sola INDICATIVI MODI est propofitio, ergo omnis propofitio eft oratio perfecta, sed non econuerso, ex consequenti est genus propositionis, propofitio autem est species orationis jjcrfe&c. Sicut animal est genus hominis, homo autem est species animalis. Nam omnis homo est animal, sed non econuerfo. Secundo dicitur verum vel falsum fignificans, pro cuius notitia aducrte, cp cum proponum alia iit affirmatiua, alia negatiua, ut declarabimus infra. Significare ucr u in affirmatiua est significarc rem sicut est.Verbi Gratia haec est ucra, homo est rationalis, quia fic eft ex parte rei. Vnde hoicm e(fe fonalem cft ucrum Significare uerumin negatiua eft fignificare rem ficut non eft. Verbi Gratia haec eft ucra – “Homo non est asinus”, quia fic eft in re. Vnde hominem non esse assimum est verum. Significare falsum in propone affirmativa est significarc rem aliter q fic.V.G. hzc est falsa, “Homo est lapis”, qih significat hominem esse lapidem, et tamen aliter eft. Significare falsum in propone negatiua, eft non significarc rem sicut cft.V.G.hatc eft fal(a, homo non cft animal, quia non figni fjcac ficut eft. Nam homo eft animal, ergo fallinn eft ipluin non efte animal. Dicitur ergo in diffone, uerum uel falfum. fignificans ad differentiam oronum imperfectarum, ut homo albus, afinus rudibilis, et oratio infinitiua,ut fortem cur rcrc, et oratio famularis, ut Socrates incipir, nifi. n.aliudadda tur, non solum non quierant animum audientis, fed nec dicut aliquid devero aur falfo nifi copleantur per aliud. V.G* Si ly homo albus addatur homo eft albus.Si ly fortem cur rerc addatur, eft uerum uel posfibile uel contingens. Si ly fortes incipit addatur, e(Te bonus. Conftat ergo g fc funi ptz nihil dicunt de uero aut falso. Tertio dicitur indicando quod dupliciter exponitur, primo fic, indicando, id eft cft oratio modi indicatiui ucru uel falsum significans. Vnde alii definiunt propofitionem dicen te$, quod propofitio cft oratio indicatiua uerum uel falfum fignificans. Et id ponitur ad differentiam orationum perferarum quae fiunt per alios modos, per itnpcratiuu, optativum, etc. Nam ifte ut docuimus in trac przcedcnti in capi trrtio potius dclcniiunt nobis ad manifcftandum affectum mentis, quam uerum aut falfum coceptum intellectus Orationes etiam modi indicatiui temporis prztcriti & futuri % non fignificat primo et per se verum etfalsum, nifi reducantur ad unam temporis przfentis indicatiui ut in eode loco docuimus. Sola ergo oro indicatiua temporis praelcntis moe-retur dici propo, quia fola lufficit ad formidum syllogitmu aliae autem non, iuli reducantur ad illam: ut tibi mamfcftii erit in trac. de slyllogifmo formali: iccudo ab aliquibus exponitur ly indicando.i.aflercndo.V erum id non vf convenire omni propofitioniilcd tantum propolicioni in materis naturali, quae neceflario cft uera, et in materia remota, quae de necessitate est falsa. In materia autem contingenti cum posfit elle ucra & falia, non pot dici afiertiue fea opinatiuc quod fignificct uerum aut falfum, ideo melius eft ftarc in p ma expone, quae etiam eft de mente Aristotele in. i. peri hermeneias. Quid aut fit & quo fiat propo in materia naturali sc contingente et remota dicemus infra in hoc met.tradtatu. Con^ itat igitur quid fit propofitio apud logicum. Quantum ad primam diuilioncm proponis aduerteqj ad metem Aristotelis in primo periher. diuiditur primo in categorica & hypothctica, dicil categorica gratee predicatiua latine, categorizo enim graccc et praedico latine. De hypothetica graece, SUPPOSITIVA latine, est enim graece ‘hypo’, “sub” latine, et “thesis” graecc, “position” latine. Ratio autem divifionis est haec, quia omnis propofitio significat verum aut falsum, et eft quid compositum et omne compofitum cft refolubi Ic in lua immediate componentia. V el ergo propofitio com ponitur ex terminis immediate, et in cos relolujtur immediate non in aliud immediate. Et fic est categorica , quae coponitur immediate ex fubiefto et praedicato et copula , modo, quo dicemus infra.V el coponit I mediate ex duabus oronibus per aliq coiudione puta ergo, fi, et uel, et imediate in eas rcfoluit, et ille imediate i terminos, et fic eft hypo thctica, ut dicemus in ca.tertio huius tradatus. Catcgorica pero diuiditur in simplicem et modalem. Simplex eft in qua praedicatum fimpfir dicitur dc fubiedo, ut homo eft ani mal. Modalis eft in qua pdicatum dr de fubiecto non simpflr sed cum modo et determinatione, ut homo eft aial ncccfla rio, homo cft albus contingenter. Et de modali agemus in cap.quarto huius trac.Hsc deprimo cap. difta fint. Dcpropofitionc carcgorica et omnibus cius diuifiombus. IN secundo cap. inueftigandum eft, quid fir propofitio ea tegorica et quot fint cius diuifioncs, et de singulis agendu eft excepta modali,de qua agemus loco luo, primo igitur definiemus eam, deiiide accedemus ad diuifioncs. Quantum ad definitionem aduerte, quod ad mentem Aristoteles sic definitur Propofitio categorica est propofitio j qux habet subiedum praedicatum et copulam taquam principia es partes fui. Ponitur propofitio loco generis. Omnis enim popofitio categorica, est propofitio, led non econverso. Nam et hypothetica eft propofitio, et tame non eft categorica. Dicitur quae habet fubiedum &c. hoc totum po nitur ad differentiam hypotheticae, cuius partes principales funt dux orationes , in quas immediate refoluiturtut patet in jfta. Si tu curris, tu tnoucris, principales partes & immeoiarxnon sunt termini, sed iftx dux orationes: tu curris, et tu moueris. prim autem & niediatx funt termini ex quibus hxc orario componitur, “tu curris”, et haec, “tu moveris”. Dicitur igitur quod principales partes categoricx non funr ora tiones,(cd termini, ex quibus immediate componitur, quorum unum eft fubiedum, alterum prxdicatum, alterum co pulat -- ut -- “homo est animal”, homo est subiedum, animal praedicatum, “est” copula, coniungit enim praedicatum cum fubiecto. Sed aduerre: ut fcias quomodo in omni categorica eft fubiedum copula et praedicatum, quod fit tribus modis, p„ mo per uerbum fum, es, eft, de tertio adiacente . Eft autem categorica de tertio adjacente quando poft fum, apponitur alius terminus: ut fortes eft animal. In hac conftat de fubiecto et praedicato et copula, fecundo fit per uerbum adiedi- uum . Eft autem apud logicum omne uerbum adiediuum, prxter lum, es, eft, in quod relbluitur omne uerbum adiediuum et in litum participiumtut fortes currit fic reloluit. “Socrates est currens”. Socrates est subiedum, currens praedicatu est copula, tertio fit per verbum fum, es, eft, de fecundo adiacente.Eft autem categorica de fecundo adjacente, qn poftum, es, eft, alius ccrminus no fcquit,ut deus eft, coelu eft et in hac eft allignarc tubum praedicatu & copula, alio mo q in praedicis, afljgnat auceduplV , pmofic, deus eft. i. deus cft habes cire, deus cft fubum, habes etTe est pdicatu, eft copula, fc cudo fic Deus cftd. deus cft exiftes. Dens est SUBJECTUM EXISTENS praedicacum, “est” copula. Nonulli dicunt tp in caregorica de fccudo adiaccntc, eft gerit uicem copulat et prxdicaci, et id uidetur innuere Aristoteles in pmo perihcr.ubi definient uerbum inquit et est iemper eorum qux de altero praedica tur nota, ideft uerbum semper se tenet a gte prxdicati. Con fta: igitur quid fit propofitio categorica iimplex. Sed dices quare magis dicitur categorica, ideft prxdicatiua quam fubicdiua, cum tam fubiettumq praedicatu fmc partes cns. Prxtcrca quare terminus praecedens uerbu fum cs, est, dicitur fubiectum, subsequens autem dicitur prxdica tum, et ipsum uerbum substantivum dicitur copula. Refpondetur ad pmum, cp oe copofitum denominandu eft a parte sua digniori. Unde homo dicitur rationalis et intellectualis ab anima intellectuali, qux dignior cft in eo qui sensitiva et vegetativa. Prxditatu aute dignius eft fubicfto qm cftficut forma, fubiectu vero sicut materia, et dicemus intra cp talia funt fubiefta, qualia, permittutur a praedicatis. Cogrucigicdicn categorica. i. praedicativa et no subiectina Ad lecundu dfp ideo terminus praecedens verbum de subiectum, quia de eo df prxdicacum ira cp fubiicitur prxdica to, V ndc et gramarfeus appellat ipm suppofitu. Terminus vero subseques verbu df praedicacum, quia prxdicatur et df de altero. i.dc fubiecto. Vnde apud gramaticum df appofi tum. Et aduerte q? totale subieftum est ois terminus prxee dens copulam, fiue unus fiue plures fint. V. G. “homo est animal”, homo eft fubm, homo magnus et honoratus e pneeps in ciuitarc, fubieftu funt oes illi termini prxcedetes, pars au tem liibicCti quilibet eorii. Ide intcllige ex parte prxdicati. Sed dices. Quarc fubieftu & pdicatum per fe inuice notifi eant sive definiunt, cu definitio circularis uideatur. Inutilis Refpondetur quia hntrefpedum ad inuice, fubiedtum. rtfpicit praedicatu & praedicatum rcfpicit subiectum, ficut ft lius rcCpicic patrem, et pater filium. Respediva aute conuenienter per fe inuicem norificantur & definiuntur, qm mutuam habent dcpcndentiam. Sedde hoc alrius loqucmur in trac. de praedicabilibus, p nunc fuftine tu iuuenis ne inuolua ris. Conftat igitur tibi quid sit propofirio catcgorica. Quantum ad cius diuifiones aduertc, ut habeas plenam de cis notitiam, fic difponendae funt. Propofitionum categoricarum, alia affirmativa, alia negatiav. Secunda. Alia vera, alia falsa. Alia cuius quantitatis, alia nullius. Alicuius quantitatis alia uniuersalis, alia particularis, alia indefinita alia singularis. QuIta. Alix gticipacvrrocp rermio, aliae altero,aliae nullo. Participantium urroqj termino, aliae participant qtroqj termino eodem ordine, aliae ordine conucrfo. Participantium utrocp termino siue eode ordine siuc coverfo quxda formantur in materia naturali, quaedam in materia contingenti, quaedam in materia remota. Odaua. Participanrium utroqj termino eodem ordine tam in materia naturali q in materia contingenti et in materia remota quaedam sunt contrariae quaedam subcotrariae, quaedam contradiftorix, quxdam fubalternx. Nona. Participantiu utrocg termino ordine couerso et I n triplici materia (iuc naturali fiue contingenti fiuc remota quxdam conuertuntur conuerfione fimplici, quxdam converfione per accidens quxda couerfioneg contrapositione Omnes iftx diuifiones dantur de, ppofitione catcgorica fimplici qux dicitur de inefle.i.in qua prxdicatu simplicicci4 et fine determinatione facta g alique fex modo. sucrfi falsum nccef Tariil cotingens, posfibile imposfibile, dicit de subiefto Quae aut ex his diuifionibus coueniat et categoricati modali dicemus in cap. quarto huius trac. De singulis aut divisionibus agedu cst in spe et ordine, quo prxpofitx funt. Verum antedcfcedamus in spe^nl aliqua prxdi et artMi diuiltonu datur de substantia, pponis, aliqua de qualitate, aliqua dc qtitatc ut cibi declarabit infra, ideo ad viem notitia diuifionu, quae fiet toto hoc noftro opere, ne funus coadi idem faepius repetere, praeponendi fune omnes vfes modi, quibus folct fieri diuifio. Tu igitur aduerte <y in doctrina Aristotelis divisio fit quatuor modis generalibus. Primo generis in Ipccics. Secundo totius in partes. Tertio vocis significata. Quarto diuisio secundum accidens. Diuifio gnis in spes, fit duobu modis pmo gnis^n (pes (ut> alternas, ut qndiuiditeorpus p alata et inaiatu, et aiatu per fenfitiuu St no (cnfitiuu, fecundo gnis in spes spalissimas, uc qii diuiditur color per albedinem et nigrcdinem. Et hac di- uifionem cognofces in trac.de praedicabilibus. Diuifio totius in gtes fkqncp modis, pmo qntotu diuidif in ptes fubicdiuas indiuiduales,ut qn diuidit ho in forte Pia Ioanne. Pecru, etc. Scdo qn totu dividitur in partes eflcntia lcs, uc ens naturale copofitu diuidif in materia & forma, sicut diuidit ho in alam et corpus, tertio qn diuiditur totu co tinuu in partes fuas intcgralcs,uc domus in fundametu, tc» dii, et pariete, et corpus animalis in partes, qufe funt mebra fua,cx qbus integrat corpus, quarto qn diuiditur totu dito tinuu in partes fiias, inter quas & fi no fit cotinuitas eft rame ordo et . pportio. Hoc rao diuidif exercitus in mtlitcs,cqtcs peditcs, 8(c. quinto qn diuidif totu poretialc fiue poteftariufi in partes fuas poreftatiuas qn diuiditur anima per potentias fuas & virtutes fuas, ut tibi manifeftabitur i libro dc anima, et ifra mani fcftabi mus tibi in libro de syllogismo Thopico Divisio uo cis in fua fignificata fit tribus modis primo uo cis uniuoce in fignificata uniuoce, ut qn diuidif ho in fortem et platone etc, secundo uocis aequiuoce in fignificata aequi-vocata, -ut qn diuiditur “cancer” in ftclla fiue signum ccelefte, et aquaticum aial, et morbum, tertio vocis analogicae in significata analogata, ut qti diuiditur “sanu”, iu alal (anu, urina lana, medicinam sanam, cibum sanum, aercm sanum, excretum sanum, etc. Et hanc diuifione cognofccs in trac. de pntis.; Diuifio fccudu accidens sic tribus modis, primo fubiefti in accidentia, ut holum alius paruus, alitis magnus1 alius albus, alius niger, alius medio colore coloratus, (c3o acciden tis!in subiecta, ut accidentifi, qux funt m hoie, aliud in aia, ut seia, aliud in corpore, ut agilitas etc. tertio accidentis in acci dentia, ut accidcntiu, quarda dura, quaedam liquida , qnada lucida, quaedam tenebrosa, et hxc diuifio manife ftabit tibi in philosophia naturali & praecipue in libro de generatione. Ifti igitur sunt iqodi uniuerfales famofiores apud Aristotelem, quibus fieri confutuit diuifio. Quantum ad pmam diuifionem, quac eft per affirmatiua et negatiuam aduerre, quod affirmatiua dupfr definitur, pmo fic, Categorica affirmatiua eft.ppofirio in qua praedicatum affirmatur de fubiefto, ut homo eft albus. Sed aduerte cj» tuc praedicatu affirmatur de subiectc quando negatio no p cedit copula, q? fi praecedit negatio, negatur pdicatum de subiecto, et efficitur negariua – ut hic “Socrates non est albus.”Si au tem fiibfequitur no efficitur negatiua, fed permanet affirma tiua , ut homo eft no albus. Ire aduerte «p alio modo affirma! pdicatum de fubiecto in affirmatiua uera & in falfa, na in uera affirmatur re et uoce quia fic eft in re, ficut dr, ut homo re & uoce eft rifibilis. In falfa atite affirmatur uoce tm et non rc. Nam licet dicam q» homo est afinus tarhe non fic eft in re, secundo definitur fic. Affirmatiua eft in qua verbum pncipale affirmatur de fubiedo, ut homo est aial. Dr in qua nerbum principale affirmatur ad differentiam uerbi secundarii qtiod fi negattir uel affirmatur, propter ipfum non fit propofitio affirmatiua nec negatiua. Vnde ifta non eft negatiua. Socrates qui non currit, mouetur,nec ifta eft affirmatiua, “Socrates, qui currit, non movetur.” Nam In prima licet uerbum secundarium, quod eft, currit, negetur, tamen principale quod eft mouetur, affirmatur, ideo permanet affirmatiua. In IccQda autem fit oppofito modo, ideo permanet negatiava. Et ratio huius eft, quia ticrbii fecundarium fe tenet a parte fubicfti, q3 paret refoluedo in fuu participiu fiuc aftiuum fiue pasfiuu,ut hic. Sortes qui non currit, ideft. Socrates a9 non carrcns mouccur, sortes qui currit, id eft (ortes curreni non mouerur: Subie&um autem coniunctum participio affirmatiuo negatiuo no facit propofitionem dic affirmatius ucl ncgariuam, tcd negatio cadens fuper uerbum principale fiue immediate, ut quando lubfequitur fubiedum, ut hotno non eft afinus, fiue mediate, ut “Non homo est animal”, dum modo fumatur negatio negans, et no infinitam terminum, cui opponitur, nam fi infinitarer, non faceret negatiuam. Vnde lixc non clt negative. “Non homo currit”, qm ly non homo clt nomen infinitum, etc. Vnde non homo curru, xquippollet ifti, afinus qui ft no homo currit. Coftat aut hanc elfe affirmatiua Patet igitur quid fit categorica aftirmatiua. Categorica negatiua dupliciter definitur. Primo lic, categorica negatiua eft propofitio in qua praedicatum negatur de luolubicfto, auc ho non eft lapis. Secundo fic, eft propofirio in qua uerbum principale negatur . Dicitur uerbum principale ad differentiam uerbi fccundarii, quod ut docuimus fiue affirmetur fiuc negetur, non facit propofirionem affir.aut nega. Et aduertc,quod propofitio poreft fieri afflr. uel nega. dupliciter lcilicet explicitc et IMPLICITE. Si explicite, fit per nomen et uerbum indicariui modi, ut hotno eft ri fibilis. Si IMPLICITE potest fieri per unicum terminu, ut quan do dicimus, “homo est rifibilis”, et econucrlo, ly econuerlo aequippollet uni propofitioni, qux elf hxc, et rifibile eft homo. Item aduerte quod diuifio per afflrmatiuam et negativam non foium conuenit categoricae sed etiam hyporheti cac et moduli, quomodo autem fiat hypothetica affirmative et ne gar. similirer modal s, dicemus agentes de eis. Nunc autem fuftine, ne confundaris ut nouus auditor. Hxc de prima diuifioncdi&afint» Quantum ad fecundam diiiifionetn categorica: fciliccc per veram et falsam , aduerte quod cartgorica vera , tam affirmatiua quam negatiua dupliciter definitur. Primo fic, uera eft, qua: significat uerum , id eft significar rem sicut eft, si est affirmatiua, vel significat rem sicut non est, si est negatiua. Sed de hac latis diximus in ca. pr scedenti in dedaranlo definitionem propofkionis secundo autem fir defiintur. Vera cft illa, cuius fignificatum primarium est verum. Significatum autem primarium cft illud quod exprimitur p oro nem infinitiuam. Verbi gratia hxc eft ucra Deus eft bonus qm deum clfc bonum, est verum. Sic.n. eft in re. Dico cuius primarium significatum est uerum ad differentiam secunda rii. sccundarium autem eft quod continetur in primario 8c fcquitur ad illud. Verbi gracia primarium huius, homo est rationalis, eft eftc rationalem ad hoc autem fcquitur cfte ani mal, clfe animatum, ede corpus efie fubie&am. luxta igitur significatum primarium et fccundarium indicanda eft propofirio uera,qm cft ucra primo et per fe ex eo, ex fccundario autem eft tantum confequenrcr. Nam bene fcquitur qcf fi fortes eft homo,for.cft animal. fcd non ceonuerfb, ut declarabimus in trac. dc confequentiis. Similiter falsa dupliciter definitur. Primo sic, falfi eft qux aliter significat quam fit in re, ut hxc cft falsa, homo est ansinus, quia significat hominem esseasinum, et tamen aliter eft rn re, quia in re no est asinus, sed homo siue rationalis, et de hac definitione iam di ximus in cap. prxccdentiin definitione propofitionis. Sccun do fic, falsa cft illa cuius primarum significatum est falsum. Verbi gratia hxc est falsa homo est afinus, quia holem esse asinum est falsum, cu fic ronalis, et afinus irratroalis. Quodfi fiereciudicium fecundu fccundarium fignificatum, quod eft dfe animal, effet uera-Nam hxc cft, ucra homo est animal v non tamen fcquitur, ergo cft afinns, ut declarabitur tibi in trac. De consequentiis Hxc de fecunda diuifioncdiftafint, Quantum ad tertiam diuifionem fcilicet quod aliqua eft alicuius qiiamicari$, aIiquanulliu$. Alicuius quantitatis eft illa, cuius fubieftum ftat pro aliquo ucl pro aliquibus uel pro omnibus uel pro nullo, ut declarabitur in diuifione sequenti. Nullius quantitatis cft illa cuius fubicftum fufpcnditur a propria denoiationc, ronc, pbationis termini prxcedetis ip Ium quails eft exclufiua cxceciua reduplicatiua, de quaif , p- Satiqne a<fturi fumus in trac.de probationibus ter tuc.n.ap arebit tibi qflo ifte probatur no rone fubicfti, uc , pbaf universalis particularis etc. sed ronc figni fiuc fyncategdfcma ris,ut exclufiua g tm, reduplicatiua g inqtum cxccpriua p p ter, etc. T uigr fuftine donec exercitat0 magis fueris, et ad ji di&u erae dcuencrim9. Haec de tertia diui., p niic dida fint. Quantum ad quarta diui. f. quod proponum alicuius qtitatis alia eft vPis, alja particula .alia indefi.alia fmg duo ageda fut primo declarandum eft qflo hxc diuifio eft (ufficiens, fecun do pertradadum eft de quolibet eius membro. Quantum ad pmum aduerte quod qtitas proponis atteditur penes fubm prout ftat,p pluribus aut uno lolo. Pot igituf cofiderari fubin dup Tr. Primo fi ftat pro uno folo. Secundo fi pro pluribus fi pro uno (olo, {ira cp uni (oli couenit facie ponem fingu. fi pro pluribus, hoc dupfV,quia uel pro pluripus indeterminate uel determinate, fi indeterminate fic fam cit, pp6nem indefi. fi determinare duplr quia hacc determinatio fubti uel fit per fignum vle affirmatiuu uel negatiuu, ut ois nullus, et fic eft propo ul’is,uel fit per fignum particulare affir-uel nega et fic eft propo particularis Coftat igit hxc diuifio eft liifficiens. Et fi quxras quid fic qtiras , pp6nis. Hkiideo quod ficut Qtiras fubx proprie accipit iuxta mensuram longitudinis, et latitudinis et , pfundicaris, fic quantitas , pp6nis (umit iuxta menfuram fubiedii, prout uerificatur praedicative de uno uel plunbus. Conftat igitur quo hxc diuifio eft sufficiens, et quid fit et unde fumitur qtitas propofitiois. Quartum ad secundum aduerte, quod propofitio uniucrfalis dupliciter definiriH-. Primo fic, propositio viis tam affirmativa quam negativa est illa, in qua fubiicitur ter. communis signo uniucrfali determinatus. Prinio dicitur in qua fubiicitur terc6is. iponitur in fubie fto ter.cois.i.q por coucnire et pdicari de pluribus, apud gramaticum dr nomen appellatiuum -- ut “homo”, “capra”, leo» Secundo dicitur figno uniucrfali dctertninatus figna uni uer Talia (untquxdam affirmatiuaut omnis quilibet quifcp, negatiua sunt, nullus, nihil, neuter , dicunt uniucrfalia quia faciunt ftarc fubicdum pro olbus aut pro fnullo ut ifta rft uniucrfalis affir. “Omnis homo est animal”. Verificatur enim fubiedum pro quolibet homine in fingulari. Nam fi omni homo est ammal ergo et ifte, & iftc, & ifte , & fic de omnibus alii eft animal. Tertio dicitur determinatus. i. modificatus fiue limitatus ad standum non ablolure , lcd pro omnibus aut (p nullo-diximus.n in tertia diuifionc tci minor u, quod signa ufia fune termini lyncatcgorcmatici, qm fumpticum alio, id est cum nomine lubftantiuo determinant ipliim in propofitione ad dandum pro omnibus aut \ ro nullo» Sed aduerte, quod signum uniucrfale ad hoc quod faciat propofitionem uniucrialem fimplicirer & proprie debet ap poni fubiedo in redo et explicite Nam fi apponitur iiibic- do in obliquo, non facit eam uniuerfalem simpliciter, sed secundum quid.Vndc ifta eu uflibet hominis afinus, currit, noneft uniucrlalis abfolute, quoniam signum non apponitur ly afinus, quodest principale lubiedum, lcd ly hominis, quod quoniam est obliquus eft secundarium fiue parrialc fu bicdum. Unde pratdida propofitio absolute est indefinita, ut tibi dcclarabitur. Dicitur explicire, quoniam fi ponitur iplicire uel uirtualiter ucl cum diftindione, non facit propositionem uniuerfalem forma)itcr, sed tantum interpraetatiue» Sicut funr iftar, totus fortes est minor forte, totum est in mundo est in oculo meo. Non homo currir, etc. Quomodo autem fint uniuerfales interpracatiuc declarabitur tibi i trac. de probationibus terminorum, ubi diftinguemus de toto, et quo ifta aequipoleat uniuerfali nega citi ac non homo currit declarabitur tibi in cap. de acqujpolenriis catcgoricarum. Nuncautem fifio nete inuoluam. Similiter aduerte, <y uniuerfalis affirniatiua poteft fieri dupliciter, fex— licet collcdiue ut omnes apostoli sunt duodecim, & diftributiue, ut omnis homo eft rissibilis. Et iterum diftributiue poteft fieri dupliciter, fcilicct abfolute et accommode. Verum quomodo fiant et quo verificentur,dcdarabiturstibi in rrac. de fuppofirionibus, pro nunc fuftinc Haec de propofitione uniueriali dida fint. Propositio particularis eft illa, in qua fubiicitur ter mi- communis signo particulari determinatus. Dicitur in qua tubiicitur ter communis, ea ratione qua et in propofitionc uniuerfali. De signo parti. determinatus, ad differentiam proponis uniuerfalisz cft autem signum particulare determinatio termini cois qui cft fubicdum in hac propone, per quod defignatur fubiednm accipi non pro oibus fub eo corcntis, fed pro aliquibus ucl pro aliquo: ut quidam homo currit ergo uel ifte uel ille, ucl ille currit: et fufficit quod uerificctur, p aliquo pofito quod tantum unus currat. Er aduerte, quod propofirio particularis poteft fieri mul Cis modis. Primo quando fubie&um eft ter. cois cum signo particulari tam affirmatiue quam negatiue : ut: “Quidam homo currrit,” “Quidam homo non currit.” Secundo per ly aliqd fumptum adieftiuc:ur aliquid eft I manu tua. Haec eft particularis uirtualiter, quoniam ly aliquid fic exponitur aliqua res eft I manu tua. Dico fumptum adjeftiue quoniam sumptum subftantiue facit propofitionem indefinitam ut dicemus. Tertio quando fubiicitur ter. cois cum figno uniuerfa li, fcd figno pratponitur ncgario:ut no omnis homo currit haec enim aequipollet huic: quidani homo non currit. Quarto quando fubiicitur termi.cois cum figno uniuerfali affirmariuo, fcd praeponitur negatio et poft ponitur:ur hic, non omnis homo non currit, arquipollet enim huic, quidam homo cnrrir. Sed tertium et quartum modum declarabimus fic effein cap. de aequipollentiis categoricarum. Haec de propositione particulari diffa finr. Propofirio indefinita eft illa in qua fubiicitur terminus communis, nullo signo uniuerfali uel particulari determina rus: uc homo currit. primo dicitur in qua fubiicitur termi. communis eadem ratione, qua diifhim est in definition propofirionis universalis et particularis. Secundo dicitur nullo signo ad differentiam propofirionis univerfalis et particularis. Tertio dicitur nullo figno uniuerfali vel particulari ad differentiam cxdufiue,in qua ponitur signum: cantum, et in reduplicativa, inquantum, qua: signa quoniam non tunc uniuersalia, ncc particularia, ideo non faciunt propofitione alicuius quantitates. Sed dices, quare dr indefinita, cum aequipollcat particulari. Na ide fenlus eft dicere, aliqs homo currit, et homo currit. Rndetur, dr indefinita.i. indctcrminata, quia acceptio fu? fubicdi non determinatur ad certam quantitatem fecundu modum enuntiandi per fignum uniuerfalc ucl particulare: licet fupponat fubicdum determinatciut dicemus in traft de fupptofitionibus: et quando dicitur idem fenlus eft dicere: quidam homo currit et homo currit, conceditur quo ad luppoticioncm et verificacioncm, fcd non coceditur quo ad modum enunciandi, et fic intendimus ipfam effeindefini tam et non quo ad ucrificationem et i luppoficionem. Sed, p nunc liiftinc, donec trademus de fuppofitionibus. Haec de propofitione indefinita difta fine propofirio singularis eft illa in qua fubiicitur terminus ai fcrccus vel termi. communis cum pronomine demonftrati primiriuc speciei, ut Plato currit. Iftc homo comedit. U le homo dormit. Primo dicitur in qua fubiicitur ter . dilcretus, ad differens Ciani propoficionis uniuerlalis et particular & indefinitae, in quibus fubiicitur ter. cois opponitur aute ter dilcretus ter. .coi , quoniam di fererus deunofolo eft aptus praedicario C grammaticus appellat nomen proprium q? uni loli conue-r nit,ut piato. Cois autem eft aptus de pluribus praedicari, ut homo et animal, et grammaticus uocatipfum nomen appellatiuum, quod pluribus conuenit. Secundo vel termi communis cum pronomine demon ftratiuo. Nam licet termi. communis de feftet pro pluribus camenper pronomen demonstratiuum reftringitur ad ftan dum pro uno folo indiuiduo, ideo atquipollet ter. difcretcL Vnde iftapropofitio: hic homo currit , dcmonftrato (orte; scquipollct ifti. “Socrates currit.” Tertio dicitur pri mitius fpecic, ad differentiam pronominum deriuatiux fpccici. Sunc aucem pronomina demostratiua primitivx speciei ergo, tu, liii, ille, ipfe,ifte,hic, & is. Deriuatiux autem lunc meus, cuus, luus,noftcr,. uciltr, no» ftras,ucftras. ldeo autem e a, quae iiint primatiux (peciei co flituunt propofitioncm singulare qm trahunt lubictf uni ad fajpponcndum pro uno solo, ut ifte homo demostrato forte currit, et ego. f Petrus curro, & tu. I Piato curris. Ea uero qua funt deriuatiux lpei, ut meus, tuus, non confticuunr , p- pofuioncm singularem, non n.rcftringunt fubm, cui apponutur ad statum uno io lo, fed pot ucrifkari de pluribus. Verbi gratia Petrus het dece afinos, et dicit meus aiinuscur rit, ly alinus no stat pro ifto tm, ucl pro illo tm fcd # oibus difiuftiux. Nam fi meus afuius currit, & habeo decem, ergo uclifte, ueljfte qui cft meus currit. Pronomina auc demonftratiua primitiux fpei reftringur tcr.coem ad ftadu, p uno solo demonftrato, ut ego.f. Petrus lcribo,Tuuero.l. Plato dormis. Conftat igitur quid fit propositio sngularis. Tu tame aducrte,quod no Loluni pot fieri per ter. dilcre tum, & per tcr.coem cum pronomine demonftratiuo primi tiux Ipeciei, fcd et per tcr.r clariuum , ut pofito quod lo phronifcus habet tantu unum filium, cuius nomen ignore tur, ftdico Sophronifci filius ftudet Papix, cft fingularis, p- pofitio fimiliter fi dico. Pater Calix uenir,e lingularis, quo uiam ifti ter.relatiui xquipollcnt termini dilcretis.Irem potcft fieri per rer dilcrctum circunlocutum,ut fi dico. Vir cri Ipus rubeus, & claudus cantat in platea. Iftc enim circunfta tix mani feliant talem hominem et non alium, ideo reddut propofitioncm fingularcm. patet igitur quid fit propofitio lingularis et quot modis fieri contingit» Item aducrte, quod fi quis te intrrogat de substantia fitie natura propofitionis, dicendo. Qux propofitio eftifta. Sor C<s eft homo, refpondcre habes, catcgorica, & qux eft ifta. Si tu curris, tu moveris, refpoderc habes hypothetica. Si au ecm quis te interrogat dc qualitate, propofitionis dicendo. Qualis eft ifta fortes currit refpondere habet affirmatiua, et Qualis eft ifta, homo non cft afinus, relpondendum est, negatiua. Si ucro quis te interrogat de quantitate proponis di Ccndo. Quanra cft ifta; ois homo currit, refpondendum eft, uniuerfalis, et sic de aliis. Vnde logici pro hoc triplici quaefito formaucrunr hunc ucrfum.Quac.ca.uel ip. qualis. ne. uel af.v.quanta.par.in fin i. Quae categorica, uel hyporetica. Qualis, negatiua, uel affirmatiua. V «quanta. i.uniucrfalis uel particularis indefinita uel fingularis. Sed dices. Quae est subftantia propofitionis, & quae cius quantitas, et quz eius qualitas. Refpodetur fuba cft cius natura sive edentia, puta qft fit quid co in pofitum ex talibus partibus. f. cx fubiedo praedi- cato & copula ut catcgorica:ucl ex duabus oronibus p aliquam coniundionem coniundis:ut fi tu curris, tu moueris ut hypothcrica. QuStitaseius est extensio fubicdi ad ftandu pro uno vel aliquibus uel omnibus uel nullis. Qualitas eius est secundum quam dicitur qualismt affirmatio, negatio, veritas, falfitas, necesfitas, contingentia, posfibilitas, imposfibilitas. Nam omnia ifta qualificant propofitionem. Unde interroganti qualis fit ifta, homo est animal, respondcre debemus, quod rft affirmatiua ucramon solum possibilis sed etia necessaria. Quarum ad quintam divisionem, quae eft hac, proponu categoricarum, quaedam participant utroqj termino, quaedam altero, quaedam nullo, aduerte, quod cum termini componcnrcs categoricam fint fubiednm & praedicatum: quae Ctjam dicuntur extrema propofitionis, parridparc termino uel terminis, eft conuenirc in subiedo uel in praedicato, uel in utroque. Non participare autem eft non conuenirc. His prxnv.sfis aduerte, quod duas catcgoricas participare utro- que termino, eft eas conuenire in subicdo & praedicato, ita subiednm prima est subiedum secundae et praedicatum primae est praedicatum secundae, nec in alio differunt nili quod una eft affirmatiua, altera negatiua, ut sunt iftae duae, homo eft animal, homo non eft animal, participare in alte ro termino tantum fcilicct uel folum in fubiedo, ut hic: homo cft animal, homo eft rationalis, uel in praedicaroratum ut hic: homo eft animal, asinus est animal. Participare nullo termino, est non conuenirc io subiecto nec in praedicato, ut hic, homo est rifibilis, afinus eft rudibilis. Et aduerte quod hic loquimur de participatione formali virtuali, quod dico, quoniam licet iftae duae coueniant uir rualitcr: homo est animal, risibile est animah non tamen for malitcr, quoniam formaliter non lunt idem homo et risibile, dato quod eflent idem re, quod tamen non conceditur in via thomistica. Iterum aduerte, quod haec diuisio data eft, ut cognoscatur oppositio contraria, subcontraria, contradidoria, subalterna propositionu categoricarum de quibus aduri lumus infra. Namilla fupponit participationem, ppofitionum oppofitarum urroqj termino formaliter et non solum uirtualircr ut tibi declarabitur in diuifioneodaua. Quantum ad diuifionem lextarn, quae cft quod, ppofition5' categoricarum participantium utrocg termino formaliter, quaedam participant utroq? termino eodem ordine, quaeda ordine conucrfo. Aduerte igitur quod duas categoricas par ticipare eodem ordine utrocp termino, eft fic, quod est subiedum in prima est subiedum in secunda et quod est praedicatum in prima est praedicatum in secunda, ut hic. “Socrates est homo”. “Socrates non est homo”, et semper intelligedum est formaliter et non virtualiter tantuin. Duas autem categoricas participare utrocp termino ordine coucrfo, est sic, quod est subiedum in prima est praedicatum in fecunda, et quod est praedicatum in prima eft subiedum insecunda, ut hic, homo est animal rationale, animal rationale eft homo. Et haec diufio deferuiet quando loquemur de couucrfionibus propofitionum categoricarum, ut tibi manifeftabitur. Quantum ad feptimam diuifionem, quae eft haec. Propositionum participantium vtrocg termino fiue eodem ordine fiue conucrfo quaedam fiunt in materia naturali, quardam contingenti, quaedam in remota, aduerte, qnllat fiunt in ma reria naturali in quibus raedicatum femper et infcpai abii:ter conucnit fubiedo, & id fit multis modis , primo quando genus, aut differentia, aut definitio, aut, pprictas, aut quali, eas naturalis praedicatur de re. Exemplum primi, homo est animal, fecundi, homo cft rationalis. Tertii, homo eft animal rationale, quarti homo cft rifibilis quinti Ignis cft cali. «Ius, mei eft dulce, nix eft alba, Item quando idem praedicatur de lcipfo:ut fortes est fortes. Ille aut fiunt in materia contingentium quibus praedicatum poteft aduenire & remoucri a subiecto, abfqj hoc <y corruni. patur fubiedum, et gg hoc diftinguuntur a ,ppofitionibus i , materia naturali, quoniam in illis li auferatur pdicatum, no pmanet subiedum. Nam fi homo cedat ede animal, aut rationalis, aut risibilis et fi ignis cedat ede calidus etc. nec ha-, mo nec ignis permanent, led corrumpuntur et definunt ce» Tu igitur aduerte, c? omnis jjpofifio, in qua pdicatum eft accidens commune et fcparabile, et etiam infeparabile, modo non fluat a principiis fpccici, fit in materia contingenti, utiftae, homo eft albus, ethiops est niger, aqua est calida &c. Dico rnodo non fluat a principiis fpeciei: ut pferuem rerum. j>prietates: ut eft rifibilitas in homine, par et impar in numero, curvum et rectum in linea, fumum calorem in igne* lite nancg faciunt ppofirionem in materia naturali. Quid ne. ro fit fluere apneipiis specjci declarabitur tibi in trac. de praedicabilibus in cap. de proprio etaccidente. Illae vero fiunt in materia remota, in quibus praedicatum non potest verificari de subiedo, Imo id inuicero repugnant. Iftae autem funt in quibus fubicdum & praedicatum sunt opposita contraria vel contradidoria vel prfuatiue ucl relative opposita. Exemplum primi. Album est nigrum. Secundi homo est non homo. Tertii. “Caecus est videns”. Quarti, “Pater est filius”. Et aducrte , q? dicuntur fieri i|i materia remota, scilicet repugnanti, qm natur fubiedi&i pdjcatiin oibus p didis repugnant adinuioem, nec fc compatiuntur. Inde eft q1 omnis affirmatiua in materia remota ferng & de neccsfiUtate eft falfa, negaciua autem femg et immutabiliter ucra. In materia uero naturali cft oppofifomodo. Nam affirmariua femg est vera, negatiua fepig falfcM Jn nuter» cotingeti ?4 est medio m6, qm tam affirma, q nega, aliqn e vera aliqn falsa, nam qn praedicatum incft liibiedio, affirmatiua est uera, negatiua falsa, qn praedicatum remouctur, affirmatiua eft falsa, ncgariua eft uera. Hoc de septima diuifione difta fint. Quantum ad oAauam diuifioncm, quae fuit haec, Propofitionum carcgoricarum participatium utroqj termino eodem ordine triplici materia. Cnaturali contingenti et remota aduerte, quod inter eas sit quatruplex oppofitio. f. contraria subcontraria, contradicloria, subalterna. Oppositio contraria sit inter eas quarum una eft universalis affirmatiua & altera uninerfalis negatiua, de eifdcm fubieflis et prodicatis univoce &aeque ample & aeque strictca cceptis. Primodf quarum una est uniuerfalis &c. Nam ut diftinguantur a contradictoriis, debent efle eiufdem quantitatis & diuerfae qualitatis. Si eiufdem quatitatis, ergo utraqj eft uni ucrialis uel particularis , non secundum quia noneffient contrariae sed subcontrariae: ut dicetur infra ergo primum. Si, diversae qualitatis, ergo i&fca eft affirmativa et altera negativa. Secundo dr de ei (dem subiectis et praedicatis: uc ois homol albus, nullus homo est albus, & dcfeftu huius iftaeduae non funt contrariae ois homo eft albus, nullum rifibilc eft albu^ Tu tn aduerte q* subiectum et praedicatum pnt effe idem tripliciter, pmo fm vocem tm & non fm signatum, secundo t m. signatum tm & non fm vocem, tertio fm vocem et secundumsignificatum. Exemplum primi omnis canis latrat: nullus canis latrat. Omnis homo currit, nullum ronale currit. “Omnis homo eft alal nullus homo eft alaU Prima identitas non sufficit adeontrarietatem, ideo dicitur in definitione, acceptis univoce, conftat aut q* canis eft ter. aequiuocus, fecunda aut fufficit ad contrarietatem virtuale leu aequiualente, sed no ad formalem, tertia vero sufficit ad contratietate proprie diCta & formale, unde licet iftx duae, omnis homo currit, nullu rationale currit, fint cotrariae uir rualiter eo q secudum significatum homo et rationale fune idem non tamen forma\itct, qm formalitcr non participat E ii utroqj termino secundum uoccm et secundum significatu. Tertio dicitur aeque ample &aeque ftrufie acccptis. Dcfe* du huius apud multos iflae dux non sunt contrarix. Omnis homo est animal, nullus homo est animal, quoniam in prima poteft teneri tam pro mafculis quam pro fccminis,in secunda solum pro masculis. Tu tn aduerte, quod secundum usum i utracp accipi confucuit pro mafculis ideo acceptantur:ut ue rz contrariZj Item defedu huius iflae dux non lunt contra riae. Omnis homo cft albus, nullus homo fuit albus, quia in prima reftringitur adprxfentcs , in secunda autem ampliatur ad przfentcs uel prxreritos. Scd pronunc fuftinc, donec pertrademus de ampliationibus & appellationibus. Tu tn aduerte, quod prxdldx non sunt contrariae non solum ronc di da, sed quia copula non tenetur eodem modo in prima set secunda. Nam in prima eft ly eft, in fecunda cft ly fuit. Unde in definitione intelligendum eftq' contrarix debent c(Te de ctfdem fubicdis et prxdicatis & copulis. Hoc de contrariis dida fint. Oppofitio contradidoria est inter eas, quarum una cft viis affirmatiua, altera particularis negativa , ut “Omnis homo est animal”, “Quidam homo non est animal”, uei altera cft vfis negatiua, & altera particularis affirmatiua, ut “Nullus homo currit”, “Quidam homo currit”, dccifdcm fubicdis &pdicatis & copulis, uniuocc & zque ample, & xque ftride acceptis. Omnia debent intclligi ficut expofitum eft dc contrariis. Ut autem habeas maiorem noticiamdc contradidione aduerte ex dodrina Ariftotclis, quatuor condidioncs requirit, & defedu cuiullibct carum enitatur contradidoria oppofitio. Prima eft q» fit affirmatio eiufdem de eodem & negatio, dummodo fumatur idem secundum rem et vocem, ut “Socrates currit”, “Socrates non currit”. Defedu cuius ifta apud logicu non sunt contradidoria formaliter sed virtualiter sive equipollenter tantum ex parte rei. “Cicero currit”, “Marcus non currit”, pofito enim q» fint sinonima ex parte significati quia ide homo didus est Marcus et Cicero, tame diftinguuntur voce icas isb ffffi futc: ctu OOP* uiJ' ipl> lo« Taa jnci u$ yra (Tei. t& il* ra^ jsi» iC30 is. io» srt- t& itio, Sa ? t<p ,cof jii UOC *f sive termino, qm duo fune termini, Marcus et Cicero, ideo non funt contradictoria formaliterfcd xquipolleter. Aequipollenter quidem, qm idem indiuiduum intclligitur per Marcum et CICERONEM, formaliter autem non, qm logicus obseruat oppofitionem de virtute sermonis, philosophus aute qui est artifex rcalis, dc uirtute rei & fignificati. Vnde apud phyficum ifta contradicunt. Materia prima est ens in potentia. Primum fubic Ctum non eft ens in potentia. Pro eodem enim accipit materiam primam & primum subiectum. Secunda est q duae propofitioncs contradictoriae referantur ad idem ut fecundum idem, & propter huius defeflum, illae no contradicunt, “Ethiops est albus” detes. “Ethiops non est albus” pedes, non enim sit praedicatio secundum eandem partem» Tertia est. Quod teneatur fimilirer, ideo ifte dux non contradicunt, nullum animal est genus, animal est genus. Nam In negatiua stat animal pro suppositis, in affirmativa stat p natura communi. Sed id non intelliges donec in traCta. suppositionum exercitatus fueris, ideo fuftine. Quarta eft quod referantur ad idem tempus. Et defeCtu huius, iftx dux non contradicunt, fortes uenit hodie, fortes no ucnit heri. Et aduerte quod omnes iftx conditiones exprimuntur in diffinitione contradictionis, quae extrahitur ex doctrina Ariftotelisprxcipuc in quarto metaphyficae, & eft hxc. Contradictio eft affirmatio et negatio, id eft propofitio affirmatiua et negativa eiusdem prxdicari de eodem subieCto, ad idem secundum idem, fimiliter et pro eodem tempore Hxc de contradiCtoriis diCta fint. Oppofitio subcontraria eft inter eas, quarum una eft particularis affirmatiua vel indefinita, altera autem est particularis negatiua vel indefinita de eisdem prsrdicatis et subiectis et copulis uniuocc acceptis, & eodem modo supponentibus. Primo dicitur propofitio affirmatiua negatiua particularesaut indefinitx, ut excludamus duas singulars. Nam Illxfunt contradictorix secundum rem et significatum licec. Eiii TRACTATVS tertivs non in figura, quoniam in figura uc declarabitur tibi infra. oportet unam c(Tc uniuerfalem affirmativam vel negativan alteram autc particularem affirmativam uel negativam ut patebit in figuris quas in ira deferibemus. Quare autem duae singulares non sunt subcontrariae ratio est haec, quia due subcontrariz poliunt ede fimul verae, ut quidam homo currit, quidam homo non currit. Due autem singulares non poliunt ede simul uerae nec fimul falfz, sed una vera et altera falsa in omni materia, uc fi hzc est vera fortes non est afsnus, hoc neccesario est falsa Socrates est ansinus. Ergo sunt contradictori. Secundo dr de cildcm subieftis &c. inrclligendum est eodem modo sicut diftum eft in oppofitionc contraria. Tertio dicitur univoc e tentis, defectu cuiu» iftz no fune subcontrariz. Quoddam sanum est animal. Quoddam fa- num non est animal. Quarto dicitur eodem modo supponentibus, dcfeftu cuius iftz, non sunt subcontrariz homo est species, homo non est species, nam in prima homo supponit pro natura communi, in secunda pro natura partita in suppositis. Sic quide dicimus pro nunc. In trac. autem suppolitionum manifefta bimus quomodo ifta non eft indefinita homo eft fpecies, sed singularis, & ideo manifeftius tibi erit, <y no sunt subcontra riz, non solum quia non supponit homo in prima et secunda eodem modo, sed quoniam sunt singulares quas ncccdc est ut diximus c(Tc oppofitas contradictori secundum rem et s significatum. Oppositio subalrerna est inter eas, quarum una est vflis affirmariua et altera particularis aut indefinita aut singularis affirmativa. Vel una est viis negatiua et altera est parti «auc inde. aut fingularis negativa de cifdem fubie&is & przdicatis 8c copulis &c. ut dictum est in aliis oppofirionibus. Hic Hto sunt declaranda, primo quare dicuntur siibalrerne, fecudo quare du singulares aftirmativa et negativa fune liibalternz & non fubcontrariz. Ad prim Utn dicitunt ideo uniuerfalis affir. & particularis affirma tiua dicuntur fubalternzquia una fub altera ponimr.i4 particu. rub uniucrfali.Vndc univerfalis fe habet, ut an$ particu ut pns. Nam bene fcquitur. Omnis homo est animal; ergo, quidam homo est animal, et homo est animal, 8t ifte homo cft animal, ut tibi manifeftum erit in suppofitioni bus. Non autem fcquicur cconuerfo, quia ab inferiori diftributiuc ad fuperius affir. non valet consequentia, non enim sequitur, aliquis homo est stultus ergo omnis homo esst tultus. Et aduerte ficut dicuntur rubaltcrnae per rcfpedum suppositionibus, quem habet particulares ad universales, fic dici pollent fuperaltcrnx, pcr relpe&um super pofitionis, que habet uniuerfales ad particulares. Sed primis placuit fic denominare ab infcrioribus, quorum eft subiici et supponi superioribus. Ad secundum dicitor q? ideo dux fingu. affir. &ncg. fune fubalternx qm sicut valet consequentia abuniuerfali affir, uclnega. ad particu. & inde affir. & nega. fic valet ad singu. Affir .& nega. Nam fi hxc consequentia valet ols homo currit, ergo aliquis homo, et homo currit, sic ualet, ergo ifte & ifte currit, quoniam, ut declarabitur tibi in trac. suppofitionum, signum univerfale affirmativum (negativu diftribuit terminum immediate sequentem et licet defccndere ad fua singularia diuifiuc. Sed pro nunc fuftine ne confundaris, do nec habebis de luppofitionibus notitiam. Et ideo funt fubal ternx ficut particu.& indcfi.Non autem sunt subcontrari ratione iam difta, quoniam subcontraries contingitellc simul veras, dux autem singularis negativa et affirmatiua, in omni materia ita fe habent y fi una est vera altera est falli, & non poliunt efie fimul uerxncc simul falfx, & ideo, ut dt ximus non fiint fubcontrarix cd contradiflorix. Constae Igitur tibi quo propofitiones categoricx participantes utro que termino & eodem ordine, conftituunt quatuor geifepa oppofitionum. Et quoniam possunt formari in materia natu rali & remota & cotingenti, idco figurabimus tibi tres figuras. Prima erit de opposicis in materia naturali, secunda de oppositisin marcria remota, tertia de oppoficis in materia contingenti, ut patet infra. LOGICAE compendium. Peripatetica ordinatum per Reuerendum Magistrum Chiifoftornum Iauellutn . anapicium ordimsprxdica, nunc tandem 8C d'U“°P“Pro' ditin lucem» A Continet aute undecim tractatus uidelicet* Primus eft de prarcognofcendis. Secundus de patribus propofitionis. Terrius de propofirione. Quartus de quinque uniuerfalibus. Quintus de praedicamentis. Sextus dc syllogismis formalibus. Seprimus de fuppofirionibus. c OcAta^unuKs ampliationibus & V’-> V V^lArii* « ' * Jj; ii .I' d appdlationibusJ IN/onus dc conicquentiis. Dccirnus dc probationibus terminorum. Vndeamusde syllogifinodacmonfitrraarniuo, in quo quo continetur Aristotelis docrina in lib. poster. QjiaE Gmma recenti hac noftra editione uiligentifsime, expolita fiint, atque elaborata*Grice: “For all their subtleties I lizii, or peripatetic logicians never cared about formulation. Consider Javelli: the dog barks, anger is represented, ‘canis latrat raepresentatur ira, gemitus infirums raepresentatur dolor. No care is taken to represent the proper signification. It is still the ‘anima’ if the vegetative one, it is still the dog’s spirit. If the dog barks, he means that he is angry. If the infirm moans he means he is in pain, and so on.” Grice: “Javelli is one of the most careful Italian philosophers. He had a fascination for two little tracts by Aristotle towards which I also felt an attraction: De Interpretatione and Categories. His comments on De Interpretatione are brilliant in that he reduces all to ‘re-presentare’. The infirmus who groans or moans represents ‘dolor’. The dog that barks represents ‘anger’. These are ‘signs’ of the natural kind – and rather than dark clouds meaning rain he is into ‘phone’ – vox – here it is vox signifying that p or q naturaliter. (my example of groaning of pain). From there he jumps to the institutional meaning, ad placitum, ex decreto et authoritate – e consuetudine, -- a system which superseds the previous one. Giovanni Crisostomo Javelli. Iavelli. Giavelli. Javelli. Keywords: implicatura. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Javelli” – The Swimming-Pool Library.


No comments:
Post a Comment